İçeriğe geç
Pompeius

Plutarkhos · Pompeius

45. Bölüm – 80. Bölüm

45.145. Bölüm

Zafer alayı iki güne yayılmasına rağmen, büyüklüğüne vakit yetmedi. Hazırlananların çoğu gösterinin dışında kaldı; oysa bunlar başka bir alayın itibarı ve süsü olmaya yeterdi. Önden taşınan yazılar, zafer kutlanan milletleri bildiriyordu.

45.1

τοῦ δὲ θριάμβου τῷ μεγέθει, καίπερ εἰς ἡμέρας δύο μερισθέντος, ὁ χρόνος οὐκ ἐξήρκεσεν, ἀλλὰ τῶν παρεσκευασμένων πολλὰ τῆς θέας ἐξέπεσεν, ἑτέρας ἀποχρῶντα πομπῆς ἀξίωμα καὶ κόσμος εἶναι, γράμμασι δὲ προηγουμένοις ἐδηλοῦτο τὰ γένη καθʼ ὧν ἐθριάμβευεν.

45.2Bunlar şunlardı: Pontos, Ermenistan, Kappadokya, Paphlagonia, Media, Kolkhis, İberler, Albanlar, Suriye, Kilikya, Mezopotamya, Fenike ve Filistin çevresi, Judaea, Arabistan ve karada denizde tamamen ezilen korsanlar. Bunlar arasında binden az olmayan kale, dokuz yüze yakın şehir, sekiz yüz korsan gemisi alınmış, otuz dokuz şehir kurulmuştu.

45.2

ἦν δὲ τάδε· πόντος, Ἀρμενία, Καππαδοκία, Παφλαγονία, Μηδία, Κολχίς, Ἴβηρες, Ἀλβανοί, Συρία, Κιλικία, Μεσοποταμία, τὰ περὶ Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην. Ἰουδαία, Ἀραβία, τὸ πειρατικὸν ἅπαν ἐν γῇ καὶ θαλάσσῃ καταπεπολεμημένον. ἐν δὲ τούτοις φρούρια μὲν ἡλωκότα χιλίων οὐκ ἐλάττονα, πόλεις δὲ οὐ πολὺ τῶν ἐνακοσίων ἀποδέουσαι, πειρατικαὶ δὲ νῆες ὀκτακόσιαι, κατοικίαι δὲ πόλεων μιᾶς δέουσαι τετταράκοντα.

45.3Ayrıca yazılarda şunlar belirtiliyordu: vergilerden daha önce elli milyon drahmi gelir sağlanıyordu, Pompeius'un şehre kattığı topraklardan ise seksen beş milyon drahmi gelir alınacaktı; devlet hazinesine para ve gümüş, altın eşya olarak yirmi bin talent getiriliyordu. Bu, askerlere verilenlerin dışındaydı; bu paylaşımda en az pay alan bile bin beş yüz drahmi almıştı.

45.3

πρὸς δὲ τούτοις ἔφραζε διὰ τῶν γραμμάτων ὅτι πεντακισχίλιαι μὲν μυριάδες ἐκ τῶν τελῶν ὑπῆρχον, ἐκ δὲ ὧν αὐτὸς προσεκτήσατο τῇ πόλει μυριάδας ὀκτακισχιλίας πεντακοσίας λαμβάνουσιν, ἀναφέρεται δὲ εἰς τὸ δημόσιον ταμιεῖον ἐν νομίσματι καὶ κατασκευαῖς ἀργυρίου καὶ χρυσίου δισμύρια τάλαντα, πάρεξ τῶν εἰς τοὺς στρατιώτας δεδομένων, ὧν ὁ τοὐλάχιστον αἴρων κατὰ λόγον δραχμὰς εἴληφε χιλίας πεντακοσίας.

45.4Alayda baş korsanların dışında şu tutsaklar yürütüldü: Ermenistan Kralı Tigranes'in oğlu, karısı ve kızıyla birlikte; Kral Tigranes'in karısı Zosime; Yahudilerin Kralı Aristobulos; Mithridates'in kız kardeşi ve beş çocuğu; İskit kadınları; Albanların, İberlerin ve Kommagene Kralı'nın rehineleri. Ayrıca Pompeius'un bizzat ya da komutanları eliyle kazandığı savaşların sayısınca, pek çok zafer nişanı da taşındı.

45.4

αἰχμάλωτοι δʼ ἐπομπεύθησαν, ἄνευ τῶν ἀρχιπειρατῶν, υἱὸς Τιγράνου τοῦ Ἀρμενίου μετὰ γυναικὸς καὶ θυγατρός, αὐτοῦ τε Τιγράνου τοῦ βασιλέως γυνὴ Ζωσίμη, καὶ βασιλεὺς Ἰουδαίων Ἀριστόβουλος, Μιθριδάτου δὲ ἀδελφὴ καὶ πέντε τέκνα, καὶ Σκυθίδες γυναῖκες, Ἀλβανῶν δὲ καὶ Ἰβήρων ὅμηροι καὶ τοῦ Κομμαγηνῶν βασιλέως, καὶ τρόπαια πάμπολλα καὶ ταῖς μάχαις ἰσάριθμα πάσαις ἃς ἢ αὐτὸς ἢ διὰ τῶν στρατηγῶν ἐνίκησε.

45.5Ama ününü en çok yücelten ve daha önce hiçbir Romalıya nasip olmamış şey, üçüncü zafer alayını üçüncü kıtadan kazandığı zaferler için yapmasıydı. Üç kez zafer alayı yapanlar daha önce de olmuştu. Ama o, birincisini Libya'dan, ikincisini Avrupa'dan, bu sonuncusunu Asya'dan getirdiği için, bir bakıma bütün dünyayı üç zafer alayına sığdırmış görünüyordu.

45.5

μέγιστον δὲ ὑπῆρχε πρὸς δόξαν καὶ μηδενὶ τῶν πώποτε Ῥωμαίων γεγονός, ὅτι τὸν τρίτον θρίαμβον ἀπὸ τῆς τρίτης ἠπείρου κατήγαγεν. ἐπεὶ τρίς γε καὶ πρότερον ἦσαν ἕτεροι τεθριαμβευκότες· ἐκεῖνος δὲ τὸν μὲν πρῶτον ἐκ Λιβύης, τὸν δὲ δεύτερον ἐξ Εὐρώπης, τοῦτον δὲ τὸν τελευταῖον ἀπὸ τῆς Ἀσίας εἰσαγαγὼν τρόπον τινὰ τὴν οἰκουμένην ἐδόκει τοῖς τρισὶν ὑπῆχθαι θριάμβοις.

46.146. Bölüm

O sırada yaşı, onu her bakımdan İskender'le karşılaştırıp ona yaklaştıranların ileri sürdüğüne göre otuz dörtten küçüktü, ama gerçekte kırka yaklaşıyordu. Keşke hayatı, İskender'in talihine sahip olduğu bu noktada bitseydi, ne kadar kârlı çıkardı! Sonraki zaman ona kıskançlık uyandıran başarılar, onarılmaz felaketler getirdi.

46.1

ἡλικίᾳ δὲ τότε ἦν, ὡς μὲν οἱ κατὰ πάντα τῷ Ἀλεξάνδρῳ παραβάλλοντες αὐτὸν καὶ προσβιβάζοντες ἀξιοῦσι, νεώτερος τῶν τριάκοντα καὶ τεττάρων ἐτῶν, ἀληθείᾳ δὲ τοῖς τετταράκοντα προσῆγεν. ὡς ὤνητό γʼ ἂν ἐνταῦθα τοῦ βίου παυσάμενος, ἄχρι οὗ τὴν Ἀλεξάνδρου τύχην ἔσχεν· ὁ δὲ ἐπέκεινα χρόνος αὐτῷ τὰς μὲν εὐτυχίας ἤνεγκεν ἐπιφθόνους, ἀνηκέστους δὲ τὰς δυστυχίας.

46.2Şehirde haklı yollarla kazandığı gücü başkaları için adaletsizce kullanıyor, onlara kattığı güç ölçüsünde kendi ününden eksiltiyordu. Böylece fark etmeden kendi gücünün ağırlığı ve büyüklüğü altında yıkıldı. Bir şehrin en sağlam kesimleri ve noktaları düşmanın eline geçince gücünü ona verir. Caesar da aynı biçimde Pompeius'un gücüyle yükselip şehre karşı ayaklandı, başkalarını ezdi, sonunda onu da devirip yere serdi. Şöyle oldu.

46.2

ἣν γὰρ ἐκ προσηκόντων αὐτὸς ἐκτήσατο δύναμιν ἐν τῇ πόλει, ταύτῃ χρώμενος ὑπὲρ ἄλλων οὐ δικαίως, ὅσον ἐκείνοις ἰσχύος προσετίθει τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἀφαιρῶν, ἔλαθε ῥώμῃ καὶ μεγέθει τῆς αὐτοῦ δυνάμεως καταλυθείς, καὶ καθάπερ τὰ καρτερώτατα μέρη καὶ χωρία τῶν πόλεων, ὅταν δέξηται πολεμίους, ἐκείνοις προστίθησι τὴν αὑτῶν ἰσχύν, οὕτως διὰ τῆς Πομπηΐου δυνάμεως Καῖσαρ ἐξαρθεὶς ἐπὶ τὴν πόλιν κατὰ τῶν ἄλλων ἴσχυσε, τοῦτον ἀνέτρεψε καὶ κατέβαλεν. ἐπράχθη δὲ οὕτως.

46.3Lucullus, Pompeius'un ağır hakaretlerine uğrayıp Asya'dan döndüğünde senato onu hemen parlak bir biçimde karşıladı. Pompeius gelince, ününü kırmak için onu siyasete dönmeye daha da teşvik etti. Lucullus artık başka konularda durgunlaşmıştı, atılganlığı soğumuştu; kendini boş vaktin hazzına ve servetinin zevklerine bırakmıştı. Ama Pompeius'a hemen saldırdı; bozduğu düzenlemeler yüzünden ona sertçe yüklenip üstün geldi ve Cato'nun desteğiyle senatoda avantajı ele geçirdi.

46.3

Λεύκολλον, ὡς ἐπανῆλθεν ἐξ Ἀσίας ὑπὸ Πομπηΐου περιϋβρισμένος, αὐτίκα τε λαμπρῶς ἡ σύγκλητος ἐδέξατο, καὶ μᾶλλον ἔτι Πομπηΐου παραγενομένου κολούουσα τὴν δόξαν ἤγειρεν ἐπὶ τὴν πολιτείαν. ὁ δὲ τἆλλα μὲν ἀμβλὺς ἦν ἤδη καὶ κατέψυκτο τὸ πρακτικόν, ἡδονῇ σχολῆς καὶ ταῖς περί τὸν πλοῦτον διατριβαῖς ἑαυτὸν ἐνδεδωκώς, ἐπὶ δὲ Πομπήϊον εὐθὺς ἀΐξας καὶ λαβόμενος ἐντόνως αὐτοῦ περί τε τῶν διατάξεων ἃς ἔλυσεν ἐκράτει, καὶ πλέον εἶχεν ἐν τῇ βουλῇ συναγωνιζομένου Κάτωνος.

46.4Pompeius geri atılıp itildikçe halk tribunlarına sığınmaya, gençlere yanaşmaya mecbur kaldı. Bunların en iğrenci ve en küstahı olan Clodius onu yanına alıp halkın ayaklarına attı. Mevkiine yakışmayacak biçimde forumda onu oradan oraya sürükledi, ayaktakımının hoşuna gitmek ve ona yaltaklanmak için önerilen ve söylenen her şeye onay verdirdi.

46.4

ἐκπίπτων δὲ καὶ περιωθούμενος ὁ Πομπήϊος ἠναγκάζετο δημαρχοῦσι προσφεύγειν καὶ προσαρτᾶσθαι μειρακίοις· ὧν ὁ βδελυρώτατος καὶ θρασύτατος Κλώδιος ἀναλαβὼν αὐτὸν ὑπέρριψε τῷ δήμῳ, καὶ παρʼ ἀξίαν κυλινδούμενον ἐν ἀγορᾷ ἔχων καὶ περιφέρων ἐχρῆτο τῶν πρὸς χάριν ὄχλου καὶ κολακείαν γραφομένων καὶ λεγομένων βεβαιωτῇ,

46.5Üstelik, sanki onu rezil etmiyormuş da ona iyilik ediyormuş gibi, bir de karşılık istedi ve sonradan bunu Pompeius'tan aldı: Pompeius'un yüzüstü bırakması gereken kişi Cicero'ydu. Oysa Cicero onun dostuydu ve siyasette onun için çok şey yapmıştı. Cicero tehlikeye düşüp yardım isteyince Pompeius yüzünü bile göstermedi; gelenlere avlu kapısını kapattı ve başka bir kapıdan çıkıp gitti. Cicero yargılanmaktan korkup gizlice Roma'dan ayrıldı.

46.5

καὶ προσέτι μισθὸν ᾔτει, ὥσπερ οὐ καταισχύνων, ἀλλὰ εὐεργετῶν, ὃν ὕστερον ἔλαβε παρὰ Πομπηΐου, προέσθαι Κικέρωνα, φίλον ὄντα καὶ πλεῖστα δὴ πεπολιτευμένον ὑπὲρ αὐτοῦ. κινδυνεύοντι γὰρ αὐτῷ καὶ δεομένῳ βοηθείας οὐδὲ εἰς ὄψιν προῆλθεν, ἀλλὰ τοῖς ἥκουσιν ἀποκλείσας τὴν αὔλειον ἑτέραις θύραις ᾤχετο ἀπιών. Κικέρων δὲ φοβηθεὶς τὴν κρίσιν ὑπεξῆλθε τῆς Ῥώμης.

47.147. Bölüm

O sırada Caesar seferden dönüp, kendisine o an için büyük bir sevgi, gelecek için de güç getiren, Pompeius'a ve şehre ise son derece zarar veren bir siyasi hamleye girişti. İlk konsüllüğüne adaydı. Crassus ile Pompeius'un arası açık olduğundan, birinin yanında yer alırsa ötekini düşman edineceğini görüp ikisini barıştırmaya yöneldi. Bu iş başlı başına güzel ve devlet adamına yakışırdı, ama Caesar bunu kötü bir niyetle ve kurnazca bir hesapla yapmıştı.

47.1

τότε δὲ Καῖσαρ ἐλθὼν ἀπὸ στρατείας ἥψατο πολιτεύματος ὃ πλείστην μὲν αὐτῷ χάριν ἐν τῷ παρόντι καὶ δύναμιν εἰσαῦθις ἤνεγκε, μέγιστα δὲ Πομπήϊον ἔβλαψε καὶ τὴν πόλιν. ὑπατείαν μὲν γὰρ μετῄει πρώτην ὁρῶν δὲ ὅτι Κράσσου πρὸς Πομπήϊον διαφερομένου θατέρῳ προσθέμενος ἐχθρῷ χρήσεται τῷ ἑτέρῳ, τρέπεται πρὸς διαλλαγὰς ἀμφοῖν, πρᾶγμα καλὸν μὲν ἄλλως καὶ πολιτικόν, αἰτίᾳ δὲ φαύλῃ καὶ μετὰ δεινότητος ὑπʼ ἐκείνου συντεθὲν ἐπιβούλως.

47.2Çünkü şehirde, bir teknede olduğu gibi, yalpayı dengeleyen güç, tek bir yerde toplanıp bir olunca, karşı konulmaz bir ağırlık oluşturmuş, her şeyi karıştırıp devirmişti. Nitekim Cato, şehrin sonradan Pompeius ile Caesar arasındaki anlaşmazlık yüzünden yıkıldığını söyleyenlerin en son halkayı suçlayarak yanıldıklarını söylerdi.

47.2

ἡ γὰρ ὥσπερ ἓν σκάφει τὰς ἀποκλίσεις ἐπανισοῦσα τῆς πόλεως ἰσχὺς εἰς ἓν συνελθοῦσα καὶ γενομένη μία τὴν πάντα πράγματα καταστασιάσασαν καὶ καταβαλοῦσαν ἀνανταγώνιστον ῥοπὴν ἐποίησεν. ὁ γοῦν Κάτων τοὺς λέγοντας ὑπὸ τῆς ὕστερον γενομένης πρὸς Καίσαρα Πομπηΐῳ διαφορᾶς ἀνατραπῆναι τὴν πόλιν ἁμαρτάνειν ἔλεγεν αἰτιωμένους τὸ τελευταῖον·

47.3Ona göre şehre ilk ve en büyük kötülüğü onların çatışması ve düşmanlığı değil, bir araya gelip uzlaşması vermişti. Gerçekten de Caesar konsül seçildi. Hemen yoksul ve kimsesiz halka yaltaklanarak yeni şehirler kurulmasını ve toprak dağıtılmasını öngören yasalar önerdi. Böylece makamının itibarının dışına çıkıyor, konsüllüğü bir bakıma tribunluğa çeviriyordu.

47.3

οὐ γὰρ τὴν στάσιν οὐδὲ τὴν ἔχθραν, ἀλλὰ τὴν σύστασιν καὶ τὴν ὁμόνοιαν αὐτῶν τῇ πόλει κακὸν πρῶτον γενέσθαι καὶ μέγιστον. ᾑρέθη μὲν γὰρ ὕπατος Καῖσαρ· εὐθὺς δὲ θεραπεύων τὸν ἄπορον καὶ πένητα κατοικίας πόλεων καὶ νομὰς ἀγρῶν ἔγραφεν, ἐκβαίνων τὸ τῆς ἀρχῆς ἀξίωμα καὶ τρόπον τινὰ δημαρχίαν τὴν ὑπατείαν καθιστάς.

47.4Meslektaşı Bibulus karşı çıkınca, Cato da Bibulus'u güçlü biçimde desteklemeye hazırlanınca, Caesar Pompeius'u kürsüye çıkarıp herkesin önüne getirdi ve ona seslenerek bu yasaları onaylayıp onaylamadığını sordu. Pompeius onaylayınca, "O hâlde biri yasaları zorla engellemeye kalkarsa yardıma halkın yanına gelecek misin?" dedi.

47.4

ἐναντιουμένου δὲ τοῦ συνάρχοντος αὐτῷ Βύβλου, καὶ Κάτωνος ἐρρωμενέστατα τῷ Βύβλῳ παρεσκευασμένου βοηθεῖν, προαγαγὼν ὁ Καῖσαρ ἐπὶ τοῦ βήματος Πομπήϊον ἐμφανῆ καὶ προσαγορεύσας ἠρώτησεν εἰ τοὺς νόμους ἐπαινοίη· τοῦ δὲ συμφήσαντος, οὐκοῦν, εἶπεν, ἄν τις τοὺς νόμους βιάζηται, εἰς τὸν δῆμον ἀφίξῃ βοηθῶν;

47.5Pompeius "Elbette geleceğim," dedi, "kılıçla tehdit edenlere karşı kılıcımı ve kalkanımı da getireceğim." O güne kadar Pompeius'un bundan daha kaba bir şey söylediği ya da yaptığı görülmemişti. Dostları bile onu savunmak için bu sözün ağzından kaçtığını söylediler. Ama sonraki davranışlarından, kendisini tamamen Caesar'ın kullanımına teslim ettiği artık apaçık belli oldu.

47.5

πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Πομπήϊος, ἀφίξομαι, πρὸς τοὺς ἀπειλοῦντας τὰ ξίφη μετὰ ξίφους καὶ θυρεὸν κομίζων. τούτου Πομπήϊος οὐδὲν οὔτε εἰπεῖν οὔτε ποιῆσαι μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης φορτικώτερον ἔδοξεν, ὥστε καὶ τοὺς φίλους ἀπολογεῖσθαι φάσκοντας ἐκφυγεῖν αὐτὸν ἐπὶ καιροῦ τὸ ῥῆμα. τοῖς μέντοι μετὰ ταῦτα πραττομένοις φανερὸς ἦν ἤδη παντάπασιν ἑαυτὸν τῷ Καίσαρι χρήσασθαι παραδεδωκώς.

47.6Çünkü Caesar'ın, Caepio'ya söz verilmiş ve birkaç gün sonra onunla evlenecek olan kızı Julia ile, kimsenin beklemediği bir anda evlendi. Caepio'nun öfkesini yatıştırmak için de kendi kızını, daha önce Sulla'nın oğlu Faustus'a nişanlı olduğu hâlde, ona verdi. Caesar ise Piso'nun kızı Calpurnia ile evlendi.

47.6

Ἰουλίαν γὰρ τὴν Καίσαρος θυγατέρα, Καιπίωνι καθωμολογημένην καὶ γαμεῖσθαι μέλλουσαν ὀλίγων ἡμερῶν, οὐδενὸς ἂν προσδοκήσαντος ἔγημε Πομπήϊος, μείλιγμα Καιπίωνι τῆς ὀργῆς τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα καταινέσας, Φαύστῳ τῷ παιδὶ Σύλλα πρότερον ἐγγεγυημένην. αὐτὸς δὲ Καῖσαρ ἔγημε Καλπουρνίαν τὴν Πείσωνος.

48.148. Bölüm

Bundan sonra Pompeius şehri askerle doldurup her şeyi zorla ele geçirdi. Konsül Bibulus, Lucullus ve Cato ile birlikte foruma inerken üzerine aniden saldırıp fasces'lerini kırdılar. Biri Bibulus'un başından aşağı bir sepet gübre boşalttı, ona eşlik eden iki tribun da yaralandı.

48.1

ἐκ δὲ τούτου Πομπήϊος ἐμπλήσας στρατιωτῶν τὴν πόλιν ἅπαντα τὰ πράγματα βίᾳ κατεῖχε. βύβλῳ τε γὰρ εἰς ἀγορὰν τῷ ὑπάτῳ κατιόντι μετὰ Λευκόλλου καὶ Κάτωνος ἄφνω προσπεσόντες κατέκλασαν τὰς ῥάβδους, αὐτοῦ δέ τις κοπρίων κόφινον ἐκ κεφαλῆς τοῦ Βύβλου κατεσκέδασε, δύο δὲ δήμαρχοι τῶν συμπροπεμπόντων ἐτρώθησαν.

48.2Karşı çıkanları böylece forumdan temizledikten sonra toprak dağıtımı yasasını kabul ettirdiler. Bu yemle avlanan halk artık her konuda onlara alışmış ve boyun eğmişti; hiçbir şeye karışmıyor, önerilen yasaları sessizce oyluyordu.

48.2

οὕτω δὲ τῶν ἐνισταμένων τὴν ἀγορὰν ἐρημώσαντες ἐπεκύρωσαν τὸν περὶ τῆς διανομῆς τῶν χωρίων νόμον δελεασθεὶς ὁ δῆμος εἰς πᾶσαν ἤδη τιθασὸς αὐτοῖς ἐγεγόνει καὶ κατάντης πρᾶξιν, οὐδὲν πολυπραγμονῶν, ἀλλʼ ἐπιφέρων σιωπῇ τοῖς γραφομένοις τὴν ψῆφον.

48.3Böylece Lucullus'un itiraz ettiği düzenlemeler Pompeius'un lehine onaylandı. Caesar'a ise beş yıllığına Alpler'in berisindeki ve ötesindeki Galya ile İllyria ve tam dört lejyon verildi. Gelecek yılın konsülleri de Caesar'ın kayınpederi Piso ile Pompeius'un yaltakçılarının en azılısı Gabinius olacaktı.

48.3

ἐκυρώθησαν οὖν Πομπηΐῳ μὲν αἱ διατάξεις ὑπὲρ ὧν Λεύκολλος ἤριζε, Καίσαρι δὲ τὴν ἐντὸς Ἄλπεων καὶ τὴν ἐκτὸς ἔχειν Γαλατίαν καὶ Ἰλλυριοὺς εἰς πενταετίαν καὶ τέσσαρα τάγματα τέλεια στρατιωτῶν, ὑπάτους δὲ εἰς τὸ μέλλον εἶναι Πείσωνα τὸν Καίσαρος πενθερὸν καὶ Γαβίνιον, ἄνδρα τῶν Πομπηΐου κολάκων ὑπερφυέστατον.

48.4Bunlar olurken Bibulus evine kapandı, konsüllüğünün sekiz ayı boyunca dışarı çıkmadı, ikisini de kötüleyen ve suçlayan bildiriler yayımladı. Cato ise tanrı çarpmış, Apollon'dan esinlenmiş gibi senatoda şehrin ve Pompeius'un başına geleceklerin kehanetini ediyordu. Lucullus da bıkıp köşesine çekildi, artık siyaset yaşında olmadığını söyledi. Bunun üzerine Pompeius "Yaşlı bir adam için lüks içinde yaşamak siyasetten de daha az yakışık alır," dedi.

48.4

πραττομένων δὲ τούτων Βύβλος μὲν εἰς τὴν οἰκίαν κατακλεισάμενος ὀκτὼ μηνῶν οὐ προῆλθεν ὑπατεύων, ἀλλʼ ἐξέπεμπε διαγράμματα βλασφημίας ἀμφοῖν ἔχοντα καὶ κατηγορίας, Κάτων δὲ ὥσπερ ἐπίπνους καὶ φοιβόληπτος ἐν τῇ βουλῇ τὰ μέλλοντα τῇ πόλει καὶ τῷ Πομπηΐῳ προηγόρευε, Λεύκολλος δὲ ἀπειπὼν ἡσυχίαν ἦγεν ὡς οὐκέτι πρὸς πολιτείαν ὡραῖος· ὅτε δὴ καὶ Πομπήϊος ἔφη, γέροντι τὸ τρυφᾶν ἀωρότερον εἶναι τοῦ πολιτεύεσθαι.

48.5Ama çok geçmeden kendisi de genç karısının aşkıyla gevşedi. Ona çok vakit ayırıyor, günlerini onunla kırlarda ve bahçelerde geçiriyor, forumda olup bitenlere aldırmıyordu. Bu yüzden o sırada tribun olan Clodius bile onu küçümseyip son derece küstahça işlere girişti.

48.5

ταχὺ μέντοι καὶ αὐτὸς ἐμαλάσσετο τῷ τῆς κόρης ἔρωτι καὶ προσεῖχεν ἐκείνῃ τὰ πολλὰ καὶ συνδιημέρευεν ἐν ἀγροῖς καὶ κήποις, ἠμέλει δὲ τῶν κατʼ ἀγορὰν πραττομένων, ὥστε καὶ Κλώδιον αὐτοῦ καταφρονῆσαι δημαρχοῦντα τότε καὶ θρασυτάτων ἅψασθαι πραγμάτων.

48.6Clodius, Cicero'yu sürdürmüş, Cato'yu da görev bahanesiyle Kıbrıs'a yollamıştı. Caesar Galya'ya gitmişti; her işi halkın gönlüne göre yaptığı için halkın kendisine bağlandığını gören Clodius hemen Pompeius'un düzenlemelerinden bazılarını bozmaya başladı. Tutsak Tigranes'i kaçırıp yanında tuttu, Pompeius'un dostlarına davalar açıp onların şahsında Pompeius'un gücünü sınadı.

48.6

ἐπεὶ γὰρ ἐξέβαλε Κικέρωνα, καὶ Κάτωνα προφάσει στρατηγίας εἰς Κύπρον ἀπέπεμψε, Καίσαρος εἰς Γαλατίαν ἐξεληλακότος, αὑτῷ δὲ προσέχοντα τὸν δῆμον ἑώρα πάντα πράττοντι καὶ πολιτευομένῳ πρός χάριν, εὐθὺς ἐπεχείρει τῶν Πομπηΐου διατάξεων ἐνίας ἀναιρεῖν, καὶ Τιγράνην τὸν αἰχμάλωτον ἀφαρπάσας εἶχε σὺν αὑτῷ, καὶ τοῖς φίλοις δίκας ἐπῆγε, πεῖραν ἐν ἐκείνοις τῆς Πομπηΐου λαμβάνων δυνάμεως.

48.7Sonunda Pompeius bir dava için halkın önüne çıktığında, Clodius yanına küstah ve saygısız bir kalabalık aldı, kendisi de iyi görülen bir yere geçip şu soruları sormaya başladı: "Ahlaksız imperator kimdir? Erkek arayan erkek kimdir? Başını tek parmağıyla kaşıyan kimdir?" Onlar da karşılıklı söylemek üzere eğitilmiş bir koro gibi, Clodius togasını her salladığında yüksek sesle "Pompeius!" diye bağırıyorlardı.

48.7

τέλος δέ, προελθόντος αὐτοῦ πρός τινα δίκην, ἔχων ὑφʼ αὑτῷ πλῆθος ἀνθρώπων ἀσελγείας καὶ ὀλιγωρίας μεστὸν αὐτὸς μὲν εἰς ἐπιφανῆ τόπον καταστὰς ἐρωτήματα τοιαῦτα προὔβαλλε· τίς ἐστιν αὐτοκράτωρ ἀκόλαστος; τίς ἀνὴρ ἄνδρα ζητεῖ; τίς ἑνὶ δακτύλῳ κνᾶται τὴν κεφαλήν; οἱ δέ, ὥσπερ χορὸς εἰς ἀμοιβαῖα συγκεκροτημένος, ἐκείνου τὴν τήβεννον ἀνασείοντος ἐφʼ ἑκάστῳ μέγα βοῶντες ἀπεκρίναντο· Πομπήϊος.

49.149. Bölüm

Bütün bunlar kötü söz işitmeye alışık olmayan ve böyle bir mücadeleyi bilmeyen Pompeius'u üzdü. Ama senatonun kendisine hakaret edilmesine ve Cicero'ya ihanetinin bedelini ödemesine sevindiğini görmek onu daha da incitti.

49.1

ἠνία μὲν οὖν καί ταῦτα Πομπήϊον ἀήθη τοῦ κακῶς ἀκούειν ὄντα καί μάχης τοιαύτης ἄπειρον ἤχθετο δὲ μᾶλλον αἰσθανόμενος τήν βουλὴν ἐπιχαίρουσαν αὐτῷ προπηλακιζομένῳ καί διδόντι δίκην τῆς Κικέρωνος προδοσίας.

49.2Forumda iş dayağa, yaralanmalara kadar vardı. Clodius'un kölelerinden biri de kalabalığın arasından sıyrılıp Pompeius'un yanına sokulurken üzerinde kılıçla yakalandı. Pompeius bunu bahane etti, ama asıl Clodius'un küstahlığından ve hakaretlerinden korkuyordu. Clodius görevde kaldığı sürece bir daha foruma çıkmadı, evinde oturup dostlarıyla birlikte senatonun ve soyluların kendisine karşı öfkesini nasıl yatıştırabileceğini düşündü.

49.2

ἐπεὶ δὲ καὶ πληγὰς ἐν ἀγορᾷ μέχρι τραυμάτων συνέβη γενέσθαι, καί Κλωδίου τις οἰκέτης παραδυόμενος ἐν ὄχλῳ διὰ τῶν περιεστώτων πρὸς τὸν Πομπήϊον ἠλέγχθη ξίφος ἔχειν, ταῦτα ποιούμενος πρόφασιν, ἄλλως δὲ τοῦ Κλωδίου τήν ἀσέλγειαν καί τὰς βλασφημίας δεδιώς, οὐκέτι προῆλθεν εἰς ἀγορὰν ὅσον ἐκεῖνος ἦρχε χρόνον, ἀλλʼ οἰκουρῶν διετέλει καὶ σκεπτόμενος μετὰ τῶν φίλων ὅπως ἂν ἐξακέσαιτο τῆς βουλῆς καί τῶν ἀρίστων τήν πρὸς αὐτὸν ὀργήν.

49.3Julia'yı boşamasını ve Caesar'ın dostluğundan senatoya geçmesini öğütleyen Culleo'yu dinlemedi. Ama Clodius'un en büyük düşmanı ve senatonun çok sevdiği Cicero'yu geri getirmesini isteyenlere uydu. Cicero'nun kardeşini, halka yalvarması için, kalabalık bir adam grubuyla foruma çıkardı; yaralanmalar oldu, bazıları öldü, ama Clodius'a üstün geldi.

49.3

Κουλλέωνι μὲν οὖν κελεύοντι τήν Ἰουλίαν ἀφεῖναι καί μεταβαλέσθαι πρὸς τήν σύγκλητον ἀπὸ τῆς Καίσαρος φιλίας οὐ προσέσχε, τοῖς δὲ Κικέρωνα καταγαγεῖν ἀξιοῦσιν, ἄνδρα καί Κλωδίῳ πολεμιώτατον καί τῇ βουλῇ προσφιλέστατον, ἐπείσθη· καί προαγαγὼν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ δεόμενον σὺν χειρὶ πολλῇ, τραυμάτων ἐν ἀγορᾷ γενομένων καί τινων ἀναιρεθέντων, ἐκράτησε τοῦ Κλωδίου.

49.4Cicero bir yasayla dönünce senatoyu hemen Pompeius'la barıştırdı. Tahıl yasasını savunarak, bir bakıma Pompeius'u Romalıların sahip olduğu bütün karaların ve denizlerin yeniden efendisi yaptı. Limanlar, ticaret yerleri, ürünlerin dağıtımı, tek kelimeyle denizcilerin ve çiftçilerin bütün işleri onun denetimine geçti.

49.4

καί νόμῳ κατελθὼν ὁ Κικέρων τήν τε βουλὴν εὐθὺς τῷ Πομπηΐῳ διήλλαττε, καί τῷ σιτικῷ νόμῳ συνηγορῶν τρόπῳ τινὶ πάλιν γῆς καί θαλάττης, ὅσην ἐκέκτηντο Ῥωμαῖοι, κύριον ἐποίει Πομπήϊον. ἐπʼ αὐτῷ γὰρ ἐγίνοντο λιμένες, ἐμπόρια, καρπῶν διαθέσεις, ἑνὶ λόγῳ, τὰ τῶν πλεόντων πράγματα, τὰ τῶν γεωργούντων.

49.5Clodius, yasanın tahıl kıtlığı yüzünden çıkmadığını, tersine, gücü sanki bir baygınlıktan solup gidiyormuş gibi olan Pompeius'un yeni bir makamla yeniden canlanıp toparlanabilmesi için yasa önerilsin diye kıtlığın yaratıldığını iddia etti. Başkaları bunu konsül Spinther'in hilesi olarak gösterir: Pompeius'u daha büyük bir görevin içine kapatmış, böylece Kral Ptolemaios'a yardıma kendisi gönderilecekti.

49.5

Κλώδιος δὲ ᾐτιᾶτο μὴ γεγράφθαι τὸν νόμον διὰ τήν σιτοδείαν, ἀλλʼ ὅπως ὁ νόμος γραφείη γεγονέναι τήν σιτοδείαν, ὥσπερ ἐκ λιποθυμίας αὐτοῦ μαραινομένην τήν δύναμιν ἀρχῇ νέᾳ πάλιν ἀναζωπυροῦντος καί ἀναλαμβάνοντος. ἕτεροι δὲ τοῦ ὑπάτου Σπινθῆρος ἀποφαίνουσι τοῦτο σόφισμα, κατακλείσαντος εἰς ἀρχὴν μείζονα Πομπήϊον, ὅπως αὐτὸς ἐκπεμφθῇ Πτολεμαίῳ τῷ βασιλεῖ βοηθῶν.

49.6Yine de tribun Canidius, Pompeius'un ordusuz, iki lictor'le gidip kralı İskenderiyelilerle barıştırmasını öngören bir yasa önerdi. Pompeius yasaya karşı görünmedi, ama senato adamın güvenliğinden endişe ettiğini güzel bir bahane yapıp yasayı reddetti. Forumda ve senato binasının yanında, Ptolemaios'un Spinther yerine kendisine komutan olarak Pompeius'un verilmesini istediğini yazan yazılar da bulunuyordu.

49.6

οὐ μὴν ἀλλὰ καί Κανίδιος εἰσήνεγκε δημαρχῶν νόμον, ἄνευ στρατιᾶς Πομπήϊον ἔχοντα ῥαβδούχους δύο διαλλάττειν Ἀλεξανδρεῦσι τὸν βασιλέα, καί Πομπήϊος μὲν ἐδόκει τῷ νόμῳ μὴ δυσχεραίνειν, ἡ δὲ σύγκλητος ἐξέβαλεν, εὐπρεπῶς σκηψαμένη δεδιέναι περὶ τἀνδρός. ἦν δὲ γράμμασιν ἐντυχεῖν διερριμμένοις κατʼ ἀγορὰν καί παρὰ τὸ βουλευτήριον ὡς δὴ Πτολεμαίου δεομένου Πομπήϊον αὐτῷ στρατηγὸν ἀντὶ τοῦ Σπινθῆρος δοθῆναι.

49.7Timagenes ise Ptolemaios'un zorunlu bir sebep olmadan ayrıldığını, Pompeius'a kazanç ve yeni bir komutanlık fırsatı sağlamaya çalışan Theophanes'in ikna etmesiyle Mısır'ı terk ettiğini söyler. Ama Theophanes'in alçaklığı bu sözü inandırıcı kılmaktan çok, Pompeius'un tabiatı onu inanılmaz kılar; çünkü onun şan hırsında böyle kötü niyetli, böyle bayağı bir taraf yoktu.

49.7

Τιμαγένης δὲ καί ἄλλως τὸν Πτολεμαῖον οὐκ οὔσης ἀνάγκης ἀπελθεῖν φησι, καί καταλιπεῖν Αἴγυπτον ὑπὸ Θεοφάνους πεισθέντα πράττοντος Πομπηΐῳ χρηματισμοὺς καί στρατηγίας καινῆς ὑπόθεσιν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐχ οὕτως ἡ Θεοφάνους μοχθηρία πιθανὸν ὡς ἄπιστον ἡ Πομπηΐου ποιεῖ φύσις, οὐκ ἔχουσα κακόηθες οὐδʼ ἀνελεύθερον οὕτω τὸ φιλότιμον.

50.150. Bölüm

Tahıl yönetimi ve işlerinin başına geçince her yere yardımcılar ve dostlar gönderdi, kendisi de Sicilya, Sardinya ve Libya'ya gidip tahıl topladı. Yola çıkacağı zaman denizde sert bir rüzgâr vardı ve kaptanlar çekiniyordu. Gemiye ilk o bindi, demir aldırdı ve yüksek sesle haykırdı: "Denize açılmak zorunlu, yaşamak değil."

50.1

Ἐπισταθεὶς δὲ τῇ περὶ τὸ σιτικὸν οἰκονομίᾳ καὶ πραγματείᾳ, πολλαχοῦ μὲν ἀπέστειλε πρεσβευτὰς καὶ φίλους, αὐτὸς δὲ πλεύσας εἰς Σικελίαν καὶ Σαρδόνα καὶ Λιβύην ἤθροιζε σῖτον· ἀνάγεσθαι δὲ μέλλων πνεύματος μεγάλου κατὰ θάλατταν ὄντος καὶ τῶν κυβερνητῶν ὀκνούντων, πρῶτος ἐμβὰς καὶ κελεύσας τὴν ἄγκυραν αἴρειν ἀνεβόησε· πλεῖν ἀνάγκη, ζῆν οὐκ ἀνάγκη·

50.2Böyle bir cesaret ve atılganlık gösterip iyi talihin de yardımıyla pazarları tahılla, denizi gemilerle doldurdu. Bu hazırlığın fazlası dışarıdaki insanlara bile yetti; bir kaynaktan akar gibi herkese bol bol dağıldı.

50.2

τοιαύτῃ δὲ τόλμῃ καὶ προθυμίᾳ χρώμενος μετὰ τύχης ἀγαθῆς ἐνέπλησε σίτου τὰ ἐμπόρια καὶ πλοίων τὴν θάλασσαν, ὥστε καὶ τοῖς ἐκτὸς ἀνθρώποις ἐπαρκέσαι τὴν περιουσίαν ἐκείνης τῆς παρασκευῆς, καὶ γενέσθαι καθάπερ ἐκ πηγῆς ἄφθονον ἀπορροὴν εἰς πάντας.

51.151. Bölüm

Bu sırada Galya savaşları Caesar'ı yüceltti. Roma'dan çok uzakta, Belgler, Suebler ve Britanyalılarla uğraşıyor görünürken, ustalığıyla, kimse fark etmeden, halkın ortasında ve en önemli işlerde Pompeius'a karşı siyaset yürütüyordu.

51.1

ἐν τούτῳ δὲ τῷ χρόνῳ μέγαν ἦραν οἱ Κελτικοὶ πόλεμοι Καίσαρα· καὶ δοκῶν πορρωτάτω τῆς Ῥώμης ἀπεῖναι καὶ συνηρτῆσθαι Βέλγαις καὶ Σουήβοις καὶ Βρεττανοῖς, ἐλάνθανεν ὑπὸ δεινότητος ἐν μέσῳ τῷ δήμῳ καὶ τοῖς κυριωτάτοις πράγμασι καταπολιτευόμενος τὸν Πομπήϊον.

51.2Kendisi askerî gücü bir beden gibi kuşanmıştı. Onu barbarlara karşı değil, bu savaşları bir av ve sürek gibi kullanarak çalıştırıyor, yenilmez ve korkutucu hâle getiriyordu. Altını, gümüşü, öteki ganimetleri ve o kadar savaştan gelen serveti Roma'ya gönderiyor, rüşvetle aediles'leri, praetor'ları, konsülleri ve eşlerini deniyor, onların masraflarına ortak oluyor, böylece birçok kişiyi kendine bağlıyordu.

51.2

αὐτὸς μὲν γὰρ ὡς σῶμα τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν περικείμενος, οὐκ ἐπὶ τοὺς βαρβάρους, ἀλλʼ ὥσπερ ἐν θήραις καὶ κυνηγεσίοις τοῖς πρὸς ἐκείνους ἀγῶσι γυμνάζων, διεπόνει, καὶ κατεσκεύαζεν ἄμαχον καὶ φοβεράν, χρυσὸν δὲ καὶ ἄργυρον καὶ τἆλλα λάφυρα καὶ τὸν ἄλλον πλοῦτον τὸν ἐκ πολέμων τοσούτων περιγινόμενον εἰς τὴν Ῥώμην ἀποστέλλων, καὶ διαπειρῶν ταῖς δωροδοκίαις καὶ συγχορηγῶν ἀγορανόμοις καὶ στρατηγοῖς καὶ ὑπάτοις καὶ γυναιξὶν αὐτῶν, ᾠκειοῦτο πολλούς·

51.3Sonuçta Alpleri aşıp Luca'da kışladığında, kadın erkek pek çok insan yarışırcasına yanına koştu. Aralarında Pompeius ve Crassus'un da bulunduğu iki yüz senatör vardı; Caesar'ın kapısında prokonsüllerin ve praetor'ların yüz yirmi fasces'i görüldü.

51.3

ὥστε ὑπερβαλόντος αὐτοῦ τὰς Ἄλπεις καὶ διαχειμάζοντος ἐν Λούκῃ, τῶν μὲν ἄλλων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ἁμιλλωμένων καὶ φερομένων πολὺ πλῆθος γενέσθαι, συγκλητικοὺς δὲ διακοσίους, ἐν οἷς καὶ Πομπήϊος ἦν καὶ Κράσσος, ἀνθυπάτων δὲ καὶ στρατηγῶν ἑκατὸν εἴκοσι ῥάβδους ἐπὶ ταῖς Καίσαρος θύραις ὀφθῆναι.

51.4Caesar öteki herkesi umutla ve parayla doldurup gönderdi. Crassus ve Pompeius'la ise şu anlaşmayı yaptı: İkisi konsüllüğe aday olacak, Caesar da oy vermeleri için pek çok asker göndererek onlara yardım edecekti. Seçilir seçilmez kendileri için eyalet ve ordu komutanlıkları elde edecek, Caesar'ın mevcut yönetimini de beş yıl daha uzatacaklardı.

51.4

τοὺς μὲν οὖν ἄλλους ἅπαντας ἐμπλήσας ἐλπίδων καὶ χρημάτων ἀπέστελλε, Κράσσῳ δὲ καὶ Πομπηΐῳ πρὸς αὐτὸν ἐγένοντο συνθῆκαι, μετιέναι μὲν ὑπατείας ἐκείνους καὶ Καίσαρα συλλαμβάνειν αὐτοῖς, πέμποντα τῶν στρατιωτῶν συχνοὺς ἐπὶ τὴν ψῆφον, ἐπὰν δὲ αἱρεθῶσι τάχιστα, πράττειν μὲν ἑαυτοῖς ἐπαρχιῶν καὶ στρατοπέδων ἡγεμονίας, Καίσαρι δὲ τὰς οὔσας βεβαιοῦν εἰς ἄλλην πενταετίαν.

51.5Bu haber halka yayılınca ileri gelenler rahatsız oldu. Marcellinus halkın önüne çıkıp ikisine de konsüllüğe aday olup olmadıklarını sordu. Kalabalık cevap vermelerini isteyince önce Pompeius, belki aday olacağını, belki olmayacağını söyledi. Crassus ise daha siyasetçe, devlet için hangisinin yararlı olacağına inanırsa onu yapacağını söyledi.

51.5

ἐπὶ τούτοις ἐξενεχθεῖσιν εἰς τοὺς πολλοὺς χαλεπῶς ἔφερον οἱ πρῶτοι· καὶ Μαρκελλῖνος ἐν τῷ δήμῳ καταστὰς ἀμφοῖν ἐναντίον ἠρώτησεν εἰ μετίασιν ὑπατείαν. καὶ τῶν πολλῶν ἀποκρίνασθαι κελευόντων, πρῶτος Πομπήϊος εἶπεν ὡς τάχα μὲν ἂν μετέλθοι, τάχα δὲ· οὐκ ἂν μετέλθοι· Κράσσος δὲ πολιτικώτερον οὕτω γὰρ ἔφη πράξειν ὁποτέρως ἂν οἴηται τῷ κοινῷ συνοίσειν.

51.6Marcellinus, Pompeius'un üstüne gelip sert konuşur gibi olunca Pompeius onun insanların en adaletsizi olduğunu söyledi: kendisi sayesinde dilsizken konuşkan, açken kusacak kadar tok olmuştu da buna minnet duymuyordu.

51.6

ἐπιφυομένου δὲ Πομπηΐῳ Μαρκελλίνου καὶ σφοδρῶς λέγειν δοκοῦντος, ὁ Πομπήϊος ἔφη πάντων ἀδικώτατον εἶναι τὸν Μαρκελλῖνον, ὃς χάριν οὐκ ἔχει λόγιος μὲν ἐξ ἀφώνου διʼ αὐτόν, ἐμετικὸς δὲ ἐκ πεινατικοῦ γενόμενος.

52.152. Bölüm

Ama ötekiler konsüllük adaylığından vazgeçince, Cato, Lucius Domitius'u ikna edip yüreklendirerek vazgeçmemesini sağladı; ona göre tiranlara karşı bu mücadele makam için değil, özgürlük içindi. Pompeius'un adamları Cato'nun kararlılığından korktular, senatonun tamamını kazanıp halkın sağduyulu kısmını da kendi yanına çekebileceğinden çekindiler. Bu yüzden Domitius'un foruma inmesine izin vermediler.

52.1

οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν ἄλλων ἀποστάντων τοῦ παραγγέλλειν ὑπατείαν, Λεύκιον Δομέτιον Κάτων ἔπεισε καὶ παρεθάρρυνε μὴ ἀπειπεῖν οὐ γὰρ ὑπὲρ ἀρχῆς, ἀλλʼ ὑπὲρ ἐλευθερίας εἶναι τὸν ἀγῶνα πρὸς τοὺς τυράννους, οἱ δὲ περὶ τὸν Πομπήϊον φοβηθέντες τὸν τόνον τοῦ Κάτωνος, μὴ τὴν βουλὴν ἔχων ἅπασαν ἀποσπάσῃ καὶ μεταβάλῃ τοῦ δήμου τὸ ὑγιαῖνον, οὐκ εἴασαν εἰς ἀγορὰν κατεχθεῖν τὸν Δομέτιον,

52.2Silahlı adamlar gönderip önden giden meşaleciyi öldürdüler, ötekileri kaçırdılar. En son Cato geri çekildi; Domitius'u savunurken sağ kolundan yaralanmıştı. Makama bu yoldan gelenler başka işlerde de daha terbiyeli davranmadılar. Önce, halk Cato'yu praetor seçip oy verirken, Pompeius kötü kehanet bahanesiyle meclisi dağıttı; kabileleri parayla satın alıp Cato yerine Vatinius'u ilan ettiler.

52.2

ἀλλʼ ἐπιπέμψαντες ἐνόπλους ἄνδρας ἀπέκτειναν μὲν τὸν προηγούμενον λυχνοφόρον, ἐτρέψαντο δὲ τοὺς ἄλλους· ἔσχατος δὲ Κάτων ἀνεχώρησε, τρωθεὶς τὸν δεξιὸν πῆχυν ἀμυνόμενος πρὸ τοῦ Δομετίου. τοιαύτῃ δὲ ὁδῷ παρελθόντες ἐπὶ τὴν ἀρχὴν οὐδὲ τἆλλα κοσμιώτερον ἔπραττον. ἀλλὰ πρῶτον μὲν τὸν Κάτωνα τοῦ δήμου στρατηγὸν αἱρουμένου καὶ τὴν ψῆφον ἐπιφέροντος, Πομπήϊος ἔλυσε τὴν ἐκκλησίαν οἰωνοὺς αἰτιώμενος, ἀντὶ δὲ Κάτωνος Βατίνιον ἀνηγόρευσαν, ἀργυρίῳ τὰς φυλὰς διαφθείραντες.

52.3Sonra tribun Trebonius eliyle yasalar çıkardılar. Bunlar, anlaşıldığı gibi, Caesar'a ikinci bir beş yıl veriyor, Crassus'a Suriye'yi ve Part seferini, Pompeius'a da bütün Libya'yı, her iki İspanya'yı ve dört lejyonu veriyordu. Pompeius bunların ikisini Caesar'ın isteği üzerine Galya savaşı için ona ödünç verdi.

52.3

ἔπειτα νόμους διὰ Τρεβωνίου δημαρχοῦντος εἰσέφερον, Καίσαρι μέν, ὥσπερ ὡμολόγητο, δευτέραν ἐπιμετροῦντας πενταετίαν, Κράσσῳ δὲ Συρίαν καὶ τὴν ἐπὶ Πάρθους στρατείαν διδόντας, αὐτῷ δὲ Πομπηΐῳ Λιβύην ἅπασαν καὶ Ἰβηρίαν ἑκατέραν καὶ τέσσαρα τάγματα στρατιωτῶν, ὧν ἐπέχρησε δύο Καίσαρι δεηθέντι πρὸς τὸν ἐν Γαλατίᾳ πόλεμον.

52.4Crassus konsüllüğü bitince eyaletine gitti. Pompeius ise tiyatroyu açıp kutsama töreni için atletizm ve müzik yarışmaları düzenledi; yabani hayvan gösterilerinde beş yüz aslan öldürüldü. Hepsinin üstünde, en şaşırtıcı gösteri olan fil dövüşünü sundu.

52.4

ἀλλὰ Κράσσος μὲν ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἀπαλλαγεὶς τῆς ὑπατείας, Πομπήϊος δὲ τὸ θέατρον ἀναδείξας ἀγῶνας ἦγε γυμνικοὺς καὶ μουσικοὺς ἐπὶ τῇ καθιερώσει, καὶ θηρῶν ἁμίλλας ἐν οἷς πεντακόσιοι λέοντες ἀνῃρέθησαν, ἐπὶ πᾶσι δὲ τὴν ἐλεφαντομαχίαν, ἐκπληκτικώτατον θέαμα, παρέ

53.153. Bölüm

Bunlarla hayranlık ve sevgi kazandı, ama yine aynı ölçüde kıskançlık uyandırdı. Çünkü ordularını ve eyaletlerini dostu olan legatus'lara teslim etmiş, kendisi İtalya'nın eğlence yerlerinde oradan oraya gezerek karısıyla vakit geçiriyordu. Ya ona âşıktı ya da kendisine âşık olan karısını bırakıp gitmeye dayanamıyordu; çünkü bu da söylenir.

53.1

ἐπὶ τούτοις δὲ θαυμαστωθεὶς καὶ ἀγαπηθείς, αὖθις οὐκ ἐλάττονα φθόνον ἔσχεν, ὅτι πρεσβευταῖς φίλοις παραδοὺς τὰ στρατεύματα καὶ τὰς ἐπαρχίας, αὐτὸς ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἰταλίαν ἡβητηρίοις, μετιὼν ἄλλοτε ἀλλαχόσε, μετὰ τῆς γυναικὸς διῆγεν, εἴτε ἐρῶν αὐτῆς, εἴτε ἐρῶσαν οὐχ ὑπομένων ἀπολιπεῖν· καὶ γὰρ καὶ τοῦτο λέγεται.

53.2Genç kadının kocasına düşkünlüğü dillere destandı. Oysa Pompeius bu özlemi uyandıracak yaşta değildi. Bunun sebebi, anlaşıldığına göre, kocasının itidaliydi, çünkü nikâhlı karısından başka kadın tanımazdı; bir de vakarıydı, çünkü bu vakar sert değildi, hoş bir sohbetle yumuşardı. Fahişe Flora'yı yalancı tanıklıkla suçlamayacaksak, kadınları özellikle kendine çekiyordu.

53.2

καὶ περιβόητον ἦν τῆς κόρης τὸ φίλανδρον, οὐ καθʼ ὥραν ποθούσης τὸν Πομπήϊον, ἀλλʼ αἴτιον ἔοικεν ἤ τε σωφροσύνη τοῦ ἀνδρὸς εἶναι μόνην γινώσκοντος τὴν γεγαμημένην, ἥ τε σεμνότης οὐκ ἄκρατον, ἀλλʼ εὔχαριν ἔχουσα τὴν ὁμιλίαν καὶ μάλιστα γυναικῶν ἀγωγόν, εἰ δεῖ μηδὲ Φλώραν ἁλῶναι τὴν ἑταίραν ψευδομαρτυριῶν.

53.3Bir aediles seçiminde kavga çıktı, yanı başında birkaç kişi öldürüldü. Pompeius kana bulanınca giysilerini değiştirdi. Giysileri taşıyan hizmetkârlar büyük bir telaşla eve koştu. O sırada hamile olan genç kadın kana bulanmış togayı görünce bayıldı, güçlükle kendine geldi ve bu sarsıntıyla bebeğini düşürdü.

53.3

ἐν δʼ οὖν ἀγορανομικοῖς ἀρχαιρεσίοις εἰς χεῖράς τινων ἐλθόντων καὶ φονευθέντων περὶ αὐτὸν οὐκ ὀλίγων ἀναπλησθεὶς αἵματος ἤλλαξε τὰ ἱμάτια, πολλοῦ δὲ θορύβου καὶ δρόμου πρὸς τὴν οἰκίαν γενομένου τῶν κομιζόντων τὰ ἱμάτια θεραπόντων, ἔτυχε μὲν ἡ κόρη κύουσα, θεασαμένη δὲ καθῃμαγμένην τὴν τήβεννον ἐξέλιπε καὶ μόλις ἀνήνεγκεν, ἐκ δὲ τῆς ταραχῆς ἐκείνης καὶ τοῦ πάθους ἀπήμβλωσεν.

53.4Bu yüzden Pompeius'un Caesar'la dostluğunu en çok eleştirenler bile karısına duyduğu aşkı kınamadı. Julia sonra yeniden gebe kaldı, bir kız doğurup doğum sancıları içinde öldü; bebek de birkaç gün sonra öldü. Pompeius cesedi Alba'da gömmeye hazırlanırken halk zorla Mars Tarlası'na götürdü. Bunu Pompeius ve Caesar'ın hatırından çok, genç kadına acıdığı için yapıyordu.

53.4

ὅθεν οὐδὲ οἱ μάλιστα μεμφόμενοι τὴν πρὸς Καίσαρα Πομπηΐου φιλίαν ᾐτιῶντο τὸν ἔρωτα τῆς γυναικός, αὖθις μέντοι κυήσασα καὶ τεκοῦσα θῆλυ παιδίον ἐκ τῶν ὠδίνων ἐτελεύτησε, καὶ τὸ παιδίον οὐ πολλὰς ἡμέρας ἐπέζησε, παρεσκευασμένου δὲ τοῦ Πομπηΐου τὸ σῶμα θάπτειν ἐν Ἀλβανῷ, βιασάμενος ὁ δῆμος εἰς τὸ Ἄρειον πεδίον κατήνεγκεν, οἴκτῳ τῆς κόρης μᾶλλον ἢ Πομπηΐῳ καὶ Καίσαρι χαριζόμενος.

53.5Yine de halk bu onurun daha büyük payını, yanında bulunan Pompeius'tan çok, uzaktaki Caesar'a veriyor gibiydi. Şehir hemen çalkalanmaya başladı. Her şey sallantıya girdi, bu adamların iktidar hırsını frenlemekten çok örtmüş olan akrabalık artık ortadan kalktığı için ayrılık sözleri yayıldı.

53.5

αὐτῶν δὲ ἐκείνων μεῖζον ἐδόκει μέρος ἀπόντι Καίσαρι νέμειν ὁ δῆμος ἢ Πομπηΐῳ παρόντι τῆς τιμῆς, εὐθὺς γὰρ ἐκύμαινεν ἡ πόλις, καὶ πάντα τὰ πράγματα σάλον εἶχε καὶ λόγους διαστατικούς, ὡς ἡ πρότερον παρακαλύπτουσα μᾶλλον ἢ κατείργουσα τῶν ἀνδρῶν τὴν φιλαρχίαν οἰκειότης ἀνῄρηται.

53.6Çok geçmeden Crassus'un da Partlar arasında öldüğü haberi geldi. Bu, iç savaşın çıkmasının önündeki büyük engeldi, o da ortadan kalkmıştı. Çünkü ikisi de ondan korktukları için, birbirlerine karşı bir şekilde adaletli davranmayı sürdürüyorlardı. Talih, müsabakanın yedek güreşçisini ortadan kaldırınca, hemen komedi şairinin dediği gibi denebildi: biri ötekine karşı yağlanıyor, ellerini tozluyor.

53.6

μετʼ οὐ πολὺ δὲ καὶ Κράσσος ἐν Πάρθοις ἀπολωλὼς ἠγγέλλετο· καὶ τοῦτο κώλυμα ὂν μέγα τοῦ συμπεσεῖν τὸν ἐμφύλιον πόλεμον ἐκποδὼν ἐγεγόνει· δεδιότες γὰρ ἐκεῖνον ἀμφότεροι τοῖς πρὸς ἀλλήλους ἁμῶς γε πως ἐνέμενον δικαίοις. ἐπεὶ δὲ ἀνεῖλεν ἡ τύχη τὸν ἔφεδρον τοῦ ἀγῶνος, εὐθὺς ἦν εἰπεῖν τὸ κωμικόν, ὡς ἅτερος πρὸς τὸν ἕτερον ὑπαλείφεται τὼ χεῖρέ θʼ ὑποκονίεται.

53.7Talih tabiatın önünde bu kadar küçüktür. Onun arzusunu doldurmaz. Hükümranlığın bu kadar derinliği, ülkenin bu kadar genişliği iki adama yetmedi. "Her şey üçe bölündü, her biri onurdan payını aldı" dizesini duyup okudukları hâlde, iki kişi oldukları için Roma egemenliğinin kendilerine yetmediğini düşünüyorlardı.

53.7

οὕτως ἡ τύχη μικρόν ἐστι πρὸς τὴν φύσιν. οὐ γὰρ ἀποπίμπλησιν αὐτῆς τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπου τοσοῦτον βάθος ἡγεμονίας καὶ μέγεθος εὐρυχωρίας δυοῖν ἀνδροῖν οὐκ ἐπέσχεν, ἀλλʼ ἀκούοντες καὶ ἀναγινώσκοντες ὅτι τριχθὰ δὲ πάντα δέδασται τοῖς θεοῖς, ἕκαστος δʼ ἔμμορε τιμῆς, ἑαυτοῖς οὐκ ἐνόμιζον ἀρκεῖν δυσὶν οὖσι τὴν Ῥωμαίων ἀρχήν.

54.154. Bölüm

Oysa Pompeius bir halk konuşmasında, her makamı beklediğinden önce aldığını, ondan beklendiğinden daha çabuk bıraktığını söylemişti. Zeus aşkına, ordularını dağıtması bunun daima tanığıydı. Ama şimdi Caesar'ın gücünü bırakmayacağını düşünerek ona karşı siyasi makamlarla güçlenmeye çalışıyordu. Başka yeniliğe kalkışmıyor, güvensizlik gösterir görünmek değil, aldırmıyor ve küçümsüyor görünmek istiyordu.

54.1

καίτοι Πομπήϊος εἶπέ ποτε δημηγορῶν ὅτι πᾶσαν ἀρχήν λάβοι πρότερον ἢ προσεδόκησε καὶ κατάθοιτο θᾶττον ἢ προσεδοκήθη. καὶ νὴ Δία μαρτυρούσας εἶχεν ἀεὶ τὰς διαλύσεις τῶν στρατοπέδων. τότε δὲ τὸν Καίσαρα δοκῶν οὐ προήσεσθαι τὴν δύναμιν ἐζήτει ταῖς πολιτικαῖς ἀρχαῖς ὀχυρὸς εἶναι πρὸς αὐτόν, ἄλλο δὲ οὐδὲν ἐνεωτέριζεν, οὐδὲ ἐβούλετο δοκεῖν ἀπιστεῖν, ἀλλʼ ὑπερορᾶν μᾶλλον καὶ καταφρονεῖν.

54.2Seçimlerin rüşvet yüzünden istediği gibi gitmediğini görünce, şehrin başsız kalmasına göz yumdu. Hemen diktatörlük konusu çok konuşulmaya başladı. Bunu ilk kez ortaya atmaya cesaret eden tribun Lucilius, halka Pompeius'u diktatör seçmesini öğütledi. Cato ona saldırınca Lucilius tribunluğunu kaybetme tehlikesine düştü. Pompeius'un pek çok dostu çıkıp onun bu makama ihtiyacı olmadığını, bunu istemediğini söyleyerek savundular.

54.2

ἐπεὶ δὲ τὰς ἀρχὰς οὐ κατὰ γνώμην ἑώρα βραβευομένας, δεκαζομένων τῶν πολιτῶν, ἀναρχίαν ἐν τῇ πόλει περιεῖδε γενομένην καὶ λόγος εὐθὺς ἐχώρει πολὺς ὑπὲρ δικτάτορος, ὃν πρῶτος εἰς μέσον ἐξενεγκεῖν ἐτόλμησε Λουκίλλιος ὁ δήμαρχος, τῷ δήμῳ παραινῶν ἑλέσθαι δικτάτορα Πομπήϊον. ἐπιλαβομένου δὲ Κάτωνος οὗτος μὲν ἐκινδύνευσε τὴν δημαρχίαν ἀποβαλεῖν, ὑπὲρ δὲ Πομπηΐου πολλοὶ τῶν φίλων ἀπελογοῦντο παριόντες ὡς οὐ δεομένου τῆς ἀρχῆς ἐκείνης οὐδὲ βουλομένου.

54.3Cato Pompeius'u övüp düzeni sağlamaya teşvik edince, o da utanıp bununla ilgilendi; Domitius ve Messala konsül oldu. Sonra yine başsızlık çıkınca ve daha çok kişi diktatörlük sözünü daha cüretkârca ortaya atınca, Cato'nun çevresi zorlanmaktan korktu. Pompeius'a yasal bir makam vererek onu o sınırsız, tiranca yönetimden uzak tutmaya karar verdiler.

54.3

Κάτωνος δὲ Πομπήϊον ἐπαινέσαντος καὶ προτρεψαμένου τῆς εὐκοσμίας ἐπιμεληθῆναι, τότε μὲν αἰδεσθεὶς ἐπεμελήθη, καὶ κατεστάθησαν ὕπατοι Δομέτιος καὶ Μεσσάλας, ὕστερον δὲ πάλιν ἀναρχίας γινομένης καὶ πλειόνων ἤδη τὸν περὶ τοῦ δικτάτορος λόγον ἐγειρόντων ἰταμώτερον, φοβηθέντες οἱ περὶ Κάτωνα μὴ βιασθῶσιν, ἔγνωσαν ἀρχήν τινα τῷ Πομπηΐῳ προέμενοι νόμιμον ἀποτρέψαι τῆς ἀκράτου καὶ τυραννικῆς ἐκείνης.

54.4Pompeius'un düşmanı olan Bibulus, senatoda ilk kez Pompeius'un tek konsül seçilmesi görüşünü ortaya attı; ya şehir mevcut kargaşadan kurtulur ya da en güçlü adamın kölesi olur, dedi. Öneri, söyleyen kişi yüzünden şaşırtıcı görününce Cato ayağa kalktı, itiraz edecekmiş izlenimi verdi. Sessizlik olunca bu görüşü kendisinin ortaya atmayacağını, ama başkası attığına göre kabul edilmesini öğütlediğini söyledi. Çünkü her yönetimi başsızlığa tercih ediyor, böyle büyük karışıklıklarda Pompeius'tan daha iyi kimsenin yönetemeyeceğine inanıyordu.

54.4

καὶ Βύβλος ἐχθρὸς ὢν Πομπηΐῳ πρῶτος ἀπεφήνατο γνώμην ἐν συγκλήτῳ Πομπήϊον μόνον ἑλέσθαι ὕπατον· ἢ γὰρ ἀπαλλαγήσεσθαι τῆς παρούσης τὴν πόλιν ἀκοσμίας, ἢ δουλεύσειν τῷ κρατίστῳ. φανέντος δὲ παραδόξου τοῦ λόγου διὰ τὸν εἰπόντα, Κάτων ἀναστὰς καὶ παρασχὼν δόκησιν ὡς ἀντιλέξοι, γενομένης σιωπῆς εἶπε τὴν προκειμένην γνώμην αὐτὸς μὲν οὐκ ἂν εἰσενεγκεῖν, εἰσενηνεγμένῃ δὲ ὑφʼ ἑτέρου πείθεσθαι κελεύειν, πᾶσαν μὲν ἀρχήν μᾶλλον αἱρούμενος ἀναρχίας, Πομπηΐου δὲ μηδένα βέλτιον ἄρξειν ἐν ταραχαῖς τηλικαύταις νομίζων.

54.5Senato bunu kabul etti ve Pompeius'un konsül seçilip tek başına yönetmesine, bir meslektaşa ihtiyaç duyarsa iki aydan önce olmamak üzere onu sınayıp seçmesine karar verdi. Pompeius, interrex Sulpicius eliyle böylece konsül olarak atanınca Cato'yu dostça selamladı, ona çok minnettar olduğunu söyledi ve makamı için özel danışmanı olmasını rica etti.

54.5

δεξαμένης δὲ τῆς βουλῆς, καὶ ψηφισαμένης ὅπως ὕπατος αἱρεθεὶς ὁ Πομπήϊος ἄρχοι μόνος, εἰ δὲ αὐτὸς συνάρχοντος δεηθείη, μὴ θᾶττον δυοῖν μηνοῖν δοκιμάσας ἕλοιτο, κατασταθεὶς οὕτως καὶ ἀποδειχθεὶς διὰ Σουλπικίου μεσοβασιλέως ὕπατος ἠσπάζετο φιλοφρόνως τὸν Κάτωνα, πολλὴν ὁμολογῶν χάριν ἔχειν καὶ παρακαλῶν γίνεσθαι σύμβουλον ἰδίᾳ τῆς ἀρχῆς.

54.6Cato, Pompeius'un kendisine minnet duymasını gerekli görmedi; bunları onun için değil, şehir için söylemişti. Özel olarak rica edilirse danışman olacaktı, edilmezse fikrini açıkça söyleyecekti. Cato her konuda böyleydi.

54.6

Κάτων δὲ χάριν μὲν ἔχειν αὐτῷ τὸν Πομπήϊον οὐκ ἠξίου· διʼ ἐκεῖνον γὰρ ὧν εἶπεν οὐδὲν εἰπεῖν, διὰ δὲ τὴν πόλιν ἔσεσθαι δὲ σύμβουλος ἰδίᾳ παρακαλούμενος, ἐὰν δὲ μὴ παρακαλῆται, δημοσίᾳ φράσειν τὸ φαινόμενον. τοιοῦτος μὲν οὖν Κάτων ἐν πᾶσι.

55.155. Bölüm

Pompeius şehre girip Metellus Scipio'nun kızı Cornelia ile evlendi. Cornelia bakire değildi; kızlığından beri evli olduğu, Crassus'un oğlu Publius Partlar arasında ölünce dul kalmıştı. Genç kadının gençliğinden başka pek çok çekiciliği vardı. Edebiyat, lir ve geometriyi iyi öğrenmiş, felsefe konuşmalarını yararlı biçimde dinlemeye alışmıştı.

55.1

Πομπήϊος δὲ παρελθὼν εἰς τὴν πόλιν ἔγημε Κορνηλίαν θυγατέρα Μετέλλου Σκηπίωνος, οὐ παρθένον, ἀλλὰ χήραν ἀπολελειμμένην νεωστὶ Ποπλίου τοῦ Κράσσου παιδός, ᾧ συνῴκησεν ἐκ παρθενίας, ἐν Πάρθοις τεθνηκότος. ἐνῆν δὲ τῇ κόρῃ πολλὰ φίλτρα δίχα τῶν ἀφʼ ὥρας. καὶ γὰρ περὶ γράμματα καλῶς ἤσκητο καὶ περὶ λύραν καὶ γεωμετρίαν, καὶ λόγων φιλοσόφων εἴθιστο χρησίμως ἀκούειν.

55.2Bunlara ek olarak, bu tür öğrenimlerin genç kadınlara bulaştırdığı sevimsizlikten ve bilgiçlikten uzak bir karakteri vardı. Babası da soyu ve ünü bakımından kusursuzdu. Yine de bazıları evliliğin yaş uyumsuzluğundan hoşlanmadı; Cornelia onun oğluyla evlenecek yaştaydı.

55.2

καὶ προσῆν τούτοις ἦθος ἀηδίας καὶ περιεργίας καθαρόν, ἃ δὴ νέαις προστρίβεται γυναιξὶ τὰ τοιαῦτα μαθήματα· πατὴρ δὲ καὶ γένους ἕνεκα καὶ δόξης ἄμεμπτος. ἀλλʼ ὅμως τοῦ γάμου τοῖς μὲν οὐκ ἤρεσκε τὸ μὴ καθʼ ἡλικίαν υἱῷ γὰρ αὐτοῦ συνοικεῖν ὥραν εἶχεν ἡ Κορνηλία μᾶλλον·

55.3Daha ince düşünenler de Pompeius'un şehrin içinde bulunduğu felaketleri gözden kaçırdığını düşünüyordu. Şehir onu bu dertler için hekim seçip kendini yalnız ona teslim etmişti. O ise başına çelenk takıyor, düğün kurbanları kesiyordu; oysa konsüllüğün kendisini felaket saymalıydı, çünkü vatanın talihi yerinde olsaydı bu yasaya aykırı biçimde verilmezdi.

55.3

οἱ δὲ κομψότεροι τὸ τῆς πόλεως ἡγοῦντο παρεωρακέναι τὸν Πομπήϊον ἐν τύχαις οὔσης, ὧν ἐκεῖνον ἰατρὸν ᾕρηται καὶ μόνῳ παραδέδωκεν αὑτήν· ὁ δὲ στεφανοῦται καὶ θύει γάμους, αὐτὴν τὴν ὑπατείαν ὀφείλων ἡγεῖσθαι συμφοράν, οὐκ ἂν οὕτω παρανόμως δοθεῖσαν εὐτυχούσης τῆς πατρίδος.

55.4Rüşvet ve satın alma davalarının başına geçip yargılamaları düzenleyen yasaları yazdı. Başka konularda davaları vakarla ve temiz biçimde yönetti, mahkemelerde silahlı nöbetçilerle bizzat oturarak güvenlik, düzen ve huzur sağladı. Ama kayınpederi Scipio yargılanınca üç yüz altmış yargıcı evine çağırıp ona yardım etmelerini istedi. Davacı, Scipio'nun forumdan yargıçlar eşliğinde uğurlandığını görünce davadan vazgeçti. Pompeius yeniden kötü söz işitti.

55.4

ἐπεὶ δὲ ταῖς δίκαις τῶν δωροδοκιῶν καὶ δεκασμῶν ἐπιστάς, καὶ νόμους γράψας καθʼ οὓς αἱ κρίσεις ἐγίνοντο, τὰ μὲν ἄλλα σεμνῶς ἐβράβευε καὶ καθαρῶς, ἀσφάλειαν ἅμα καὶ κόσμον καὶ ἡσυχίαν αὐτοῦ προσκαθημένου μεθʼ ὅπλων τοῖς δικαστηρίοις παρέχων, Σκηπίωνος δὲ τοῦ πενθεροῦ κρινομένου, μεταπεμψάμενος οἴκαδε τοὺς ἑξήκοντα καὶ τριακοσίους δικαστὰς ἐνέτυχε βοηθεῖν, ὁ δὲ κατήγορος ἀπέστη τῆς δίκης ἰδὼν τὸν Σκηπίωνα προπεμπόμενον ἐξ ἀγορᾶς ὑπὸ τῶν δικαστῶν, πάλιν οὖν ἤκουε κακῶς,

55.5Daha da kötüsü, bir yasayla sanıklar lehine yapılan övgüleri kaldırmışken kendisi Plancus'u övmek için mahkemeye girdi. Cato, o sırada yargıçtı, kulaklarını elleriyle kapatıp yasaya aykırı olarak övgüleri dinlemenin kendisine yakışmayacağını söyledi.

55.5

ἔτι δὲ μᾶλλον ὅτι λύσας νόμῳ τοὺς γινομένους περὶ τῶν κρινομένων ἐπαίνους, αὐτὸς εἰσῆλθε Πλάγκον ἐπαινεσόμενος. καὶ Κάτων ʽἔτυχε γὰρ κρίνωνʼ ἐπισχόμενος τὰ ὦτα ταῖς χερσὶν οὐκ ἔφη καλῶς ἔχειν αὐτῷ παρὰ τὸν νόμον ἀκούειν τῶν ἐπαίνων.

55.6Bu yüzden Cato oy vermeden çıkarıldı, ama Plancus öteki oylarla mahkûm oldu, Pompeius da utandı. Nitekim birkaç gün sonra eski konsül Hypsaeus, yargılanırken Pompeius'u banyodan çıkmış yemeğe giderken kolladı, dizlerine sarılıp yalvardı. Pompeius onu küçümseyerek, yemeğini mahvetmekten başka bir şey yapamadığını söyleyip geçti. Böylece tutarsız görünerek suçlamalara uğradı.

55.6

ὅθεν ὁ μὲν Κάτων ἀπεβλήθη πρὸ τοῦ φέρειν τὴν ψῆφον, ἑάλω δὲ ταῖς ἄλλαις ὁ Πλάγκος σὺν αἰσχύνῃ τοῦ Πομπηΐου, καὶ γὰρ ὀλίγαις ὕστερον ἡμέραις Ὑψαῖος, ἀνὴρ ὑπατικός, δίκην φεύγων καὶ παραφυλάξας τὸν Πομπήϊον ἐπὶ δεῖπνον ἀπιόντα λελουμένον, ἱκέτευε τῶν γονάτων λαβόμενος. ὁ δὲ παρῆλθεν ὑπεροπτικῶς εἰπὼν διαφθείρειν τὸ δεῖπνον αὐτόν. ἄλλο δὲ μηδὲν περαίνειν. οὕτως οὖν ἄνισος εἶναι δοκῶν αἰτίας εἶχε.

55.7Başka her şeyi güzelce düzene koydu ve kalan beş ay için kayınpederini meslektaş olarak seçti. Eyaletleri dört yıl daha elinde tutması, ordunun iaşesi ve yönetimi için yılda bin talent alması da oylandı.

55.7

τὰ δʼ ἄλλα καλῶς ἅπαντα κατέστησεν εἰς τάξιν, καὶ προσείλετο συνάρχοντα τὸν πενθερὸν εἰς τοὺς ὑπολοίπους πέντε μῆνας. ἐψηφίσθη δὲ αὐτῷ τὰς ἐπαρχίας ἔχειν εἰς ἄλλην τετραετίαν, καὶ χίλια τάλαντα λαμβάνειν καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτόν, ἀφʼ ὧν θρέψει καὶ διοικήσει τὸ στρατιωτικόν.

56.156. Bölüm

Caesar'ın dostları bunu fırsat bilip hükümranlık için bu kadar mücadele veren Caesar'ın da hesaba katılmasını istediler. Ya bir konsüllük daha verilmeliydi ya da komutanlık süresi uzatılmalıydı. Böylece başka biri gelip emeklerinin şanını elinden almayacak, işi başaran kişi yönetimi sürdürüp onurlarını rahatça yaşayacaktı.

56.1

οἱ δὲ Καίσαρος φίλοι ταύτην ἀρχὴν λαβόντες ἠξίουν τινὰ γενέσθαι καὶ Καίσαρος λόγον, ἀγωνιζομένου τοσούτους ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς ἡγεμονίας· ἢ γὰρ ὑπατείας ἄξιον εἶναι τυχεῖν ἑτέρας, ἢ προσλαβεῖν τῇ στρατείᾳ χρόνον. ἐν ᾧ τῶν πεπονημένων οὐκ ἄλλος ἐπελθὼν ἀφαιρήσεται τὴν δόξαν, ἀλλʼ αὐτὸς ἄρξει καὶ τιμήσεται καθʼ ἡσυχίαν ὁ κατεργασάμενος.

56.2Bu konuda tartışma çıkınca Pompeius, sanki Caesar'ın lehine bir iyi niyet göstererek ona karşı kıskançlığı yatıştırıyormuş gibi, Caesar'dan, yerine halef alıp komutanlığı bırakmak istediğini bildiren bir mektup aldığını söyledi; ama orada bulunmasa da ona konsüllüğe adaylık hakkı tanınması uygun olurdu.

56.2

οὔσης δὲ περὶ τούτων ἁμίλλης, ὡς δὴ παραιτούμενος ὑπὲρ τοῦ Καίσαρος ἐπʼ εὐνοίᾳ τὸν φθόνον ὁ Πομπήϊος ἔφη γράμματα Καίσαρος ἔχειν βουλομένου λαβεῖν διάδοχον καὶ παύσασθαι τῆς στρατείας· ὑπατείας μέντοι καὶ μὴ παρόντι καλῶς ἔχειν αἴτησιν αὐτῷ δοθῆναι.

56.3Cato'nun çevresi buna karşı çıktı, Caesar'ın önce sade vatandaş olup silahlarını bırakmasını, ancak ondan sonra vatandaşlarından bir lütuf aramasını istedi. Pompeius ısrar etmedi, yenilmiş gibi davrandı; böylece Caesar hakkındaki düşünceleri daha çok kuşku uyandırdı. Ona ödünç verdiği birlikleri de Part savaşını bahane ederek geri istedi. Caesar, askerlerin hangi amaçla geri istendiğini bildiği hâlde onları güzel armağanlar vererek gönderdi.

56.3

πρὸς ταῦτα ἐνισταμένων τῶν περὶ Κάτωνα καὶ κελευόντων ἰδιώτην γενόμενον καὶ τὰ ὅπλα καταθέμενον εὑρίσκεσθαί τι παρὰ τῶν πολιτῶν ἀγαθόν, οὐκ ἐξερίσας, ἀλλʼ οἷον ἡττηθεὶς ὁ Πομπήϊος ὕποπτος ἦν μᾶλλον ὧν ἐφρόνει περὶ Καίσαρος, ἔπεμψε δὲ καὶ τὰς δυνάμεις ἀπαιτῶν ἃς ἔχρησεν αὐτῷ, τὰ Παρθικὰ ποιούμενος πρόφασιν. ὁ δέ, καίπερ εἰδὼς ἐφʼ οἷς ἀπῃτεῖτο τοὺς στρατιώτας, ἀπέπεμψε καλῶς δωρησάμενος.

57.157. Bölüm

Bundan sonra Pompeius Neapolis'te tehlikeli bir hastalığa yakalanıp iyileşti. Praxagoras'ın telkiniyle Neapolisliler onun kurtuluşu için kurbanlar kestiler. Komşular da onlara uydu, iş böylece bütün İtalya'yı dolaştı; büyük küçük her şehir günlerce bayram yaptı.

57.1

ἐκ τούτου δὲ Πομπήϊος ἐν Νεαπόλει νοσήσας ἐπισφαλῶς ἀνέρρωσε, Πραξαγόρου δὲ πείσαντος τοὺς Νεαπολίτας ἔθυσαν ὑπὲρ αὑτοῦ σωτήρια, μιμουμένων δὲ τούτους τῶν προσοίκων καὶ τοῦ πράγματος οὕτω περιϊόντος τὴν Ἰταλίαν πᾶσαν, καὶ μικρὰ καὶ μεγάλη πόλις ἐφʼ ἡμέρας πολλὰς ἑώρταζε.

57.2Her yerden onu karşılamaya gelenlere hiçbir yer yetmiyordu. Yollar, köyler, limanlar şenlik yapıp kurban kesenlerle dolup taşıyordu. Pek çoğu da başlarında çelenklerle meşale ışığında onu karşılıyor, çiçekler atarak uğurluyordu. Bu dönüş yolculuğu en güzel, en parlak bir gösteriye dönmüştü.

57.2

τοὺς δὲ ἀπαντῶντας πανταχόθεν οὐδεὶς ἐχώρει τόπος, ἀλλὰ ὁδοί τε κατεπίμπλαντο καὶ κῶμαι καὶ λιμένες εὐωχουμένων καὶ θυόντων. πολλοὶ δὲ καὶ στεφανηφοροῦντες ὑπὸ λαμπάδων ἐδέχοντο καὶ παρέπεμπον ἀνθοβολούμενον, ὥστε τὴν κομιδὴν αὑτοῦ καὶ πορείαν θέαμα κάλλιστον εἶναι καὶ λαμπρότατον.

57.3Ama anlatıldığına göre, savaşı doğuran sebeplerin en önemsizi bu değildi. Çünkü sevincin büyüklüğüyle birlikte, olayların getirdiği hesapları aşan bir gurur girdi içine. Başarılarını ve işlerini daima güvenceye alan ihtiyatını bırakıp saf bir küstahlığa, Caesar'ın gücünü küçümsemeye düştü. Ona karşı ne silaha ne de zahmetli bir uğraşa ihtiyaç duyacağını, onu vaktiyle yükselttiğinden çok daha kolay yıkacağını sanıyordu.

57.3

οὐδενὸς μέντοι τοῦτο λέγεται τῶν ἀπεργασαμένων τὸν πόλεμον αἰτίων ἔλαττον γενέσθαι, φρόνημα γὰρ εἰσῆλθεν ὑπεραῖρον ἅμα τῷ μεγέθει τῆς χαρᾶς τοὺς ἀπὸ τῶν πραγμάτων λογισμούς· καὶ τὴν εἰς ἀσφαλὲς ἀεὶ τὰ εὐτυχήματα καὶ τὰς πράξεις αὑτοῦ θεμένην εὐλάβειαν προέμενος εἰς ἄκρατον ἐξέπεσε θράσος καὶ περιφρόνησιν τῆς Καίσαρος δυνάμεως, ὡς οὔτε ὅπλων ἐπʼ αὐτὸν οὔτε τινὸς ἐργώδους πραγματείας δεησόμενος, ἀλλὰ πολὺ ῥᾷον καθαιρήσων ἢ πρότερον ηὔξησε τὸν ἄνδρα.

57.4Üstelik Appius, Pompeius'un Caesar'a ödünç verdiği orduyu Galya'dan getirdi. Oradaki başarıları pek küçümsüyor, Caesar hakkında hakaretler ediyordu. Pompeius'un kendi gücünün ve ününün farkında olmadığını, Caesar'a karşı başka silahlarla tahkim edildiğini söylüyordu; oysa kendisi göründüğü anda onu kendi ordularıyla yenebilirdi. Askerlerin Caesar'a nefreti ve Pompeius'a özlemi o kadar büyüktü.

57.4

πρὸς δὲ τούτοις Ἄππιος ἀφίκετο κομίζων ἐκ Γαλατίας ἣν ἔχρησε Πομπήϊος Καίσαρι στρατιάν· καὶ πολλὰ μὲν ἐξεφλαύριζε τὰς ἐκεῖ πράξεις καὶ λόγους ἐξέφερε βλασφήμους περὶ Καίσαρος, αὐτὸν δὲ Πομπήϊον ἀπείρως ἔχειν ἔλεγε τῆς αὑτοῦ δυνάμεως καὶ δόξης, ἑτέροις ὅπλοις πρὸς Καίσαρα φραγνύμενον, ὃν αὐτοῖς κατεργάσεται τοῖς ἐκείνου στρατεύμασιν, ὅταν πρῶτον ὀφθῇ· τοσοῦτον καὶ μίσους πρὸς Καίσαρα καὶ πόθου πρὸς Πομπήϊον ἐνυπάρχειν αὐτοῖς.

57.5Pompeius böylece kapılıp gitti. Kendine güvenden öyle bir umursamazlığa kapıldı ki savaştan korkanlara güldü. Caesar şehre yürürse ona karşı koyacak bir ordu göremediklerini söyleyenlere gülümseyerek, keyifle aldırmamalarını söyledi: "İtalya'nın neresinde ayağımı yere vursam piyade ve süvari orduları çıkıverir."

57.5

οὕτω δʼ οὖν ὁ Πομπήϊος ἐπήρθη, καὶ τοιαύτης καὶ τοσαύτης ὀλιγωρίας διὰ τὸ θαρρεῖν ἐγένετο μεστὸς ὥστε καὶ τῶν δεδιότων τὸν πόλεμον κατεγέλα, καὶ τοὺς λέγοντας ἂν ἐλαύνῃ Καῖσαρ ἐπὶ τὴν πόλιν, οὐχ ὁρᾶν δυνάμεις αἷς αὐτὸν ἀμυνοῦνται, μειδιῶν τῷ προσώπῳ καὶ διακεχυμένος ἀμελεῖν ἐκέλευσεν· ὅπου γὰρ ἄν, ἔφη, τῆς Ἰταλίας ἐγὼ κρούσω τῷ ποδὶ τὴν γῆν, ἀναδύσονται καὶ πεζικαὶ καὶ ἱππικαὶ δυνάμεις.

58.158. Bölüm

Caesar da artık işe daha güçlü sarılıyordu. Kendisi İtalya'dan fazla uzaklaşmıyor, askerlerini oy vermeleri için sürekli Roma'ya gönderiyor, parayla birçok görevliyi gizlice elde edip satın alıyordu. Bunlar arasında bin beş yüz talent karşılığında taraf değiştiren konsül Paulus, kendisinin sayısız borçtan kurtardığı tribun Curio ve Curio'nun dostluğu sayesinde onun aldığından pay alan Marcus Antonius da vardı.

58.1

ἤδη δὲ καὶ Καῖσαρ ἐπεφύετο τοῖς πράγμασιν ἐρρωμενέστερον, αὐτὸς μὲν οὐκέτι μακρὰν τῆς Ἰταλίας ἀπαίρων, εἰς δὲ τὴν πόλιν ἀεὶ τοὺς στρατιώτας ἀποστέλλων ἀρχαιρεσιάσοντας, χρήμασι δὲ πολλοὺς ὑποικουρῶν καὶ διαφθείρων ἄρχοντας· ὧν καὶ Παῦλος ἦν ὁ ὕπατος ἐπὶ χιλίοις καὶ πεντακοσίοις ταλάντοις μεταβαλόμενος, καὶ Κουρίων ὁ δήμαρχος ἀμηχάνων πλήθει δανείων ἐλευθερωθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ, καὶ Μάρκος Ἀντώνιος διὰ φιλίαν Κουρίωνος ὧν ὠφελεῖτο μετέχων.

58.2Anlatıldığına göre, Caesar'ın yanından gelen bir centurio senato binasının önünde duruyordu. Senatonun Caesar'a komutanlık için süre vermediğini öğrenince elini kılıcına vurup "Ama bu verecek," dedi. Yapılanların ve hazırlananların anlamı buydu.

58.2

ἐλέχθη μὲν οὖν ὅτι τῶν ἀφιγμένων τις ἀπὸ Καίσαρος ταξιαρχῶν ἑστὼς παρὰ τὸ βουλευτήριον, καὶ πυθόμενος ὡς οὐ δίδωσιν ἡ βουλὴ Καίσαρι χρόνον τῆς ἀρχῆς, εἶπεν ἐπικρούων τῇ χειρὶ τὸ ξίφος, ἀλλὰ τοῦτο δώσει. καὶ τὰ πραττόμενα καὶ τὰ παρασκευαζόμενα ταύτην εἶχε τὴν διάνοιαν.

58.3Ama Curio'nun Caesar lehine istekleri ve çağrıları halka daha yakın görünüyordu. İki şeyden birini istiyordu: ya Pompeius'tan da ordusu geri alınsın ya da Caesar'ınki alınmasın. Ya ikisi de sade vatandaş olur, adil şartlarda kalırlar ya da birbirine rakip kalarak ellerindekiyle yetinip sakin dururlardı. Birini zayıf düşüren, korktuğu gücü ikiye katlıyordu.

58.3

αἱ μέντοι Κουρίωνος ἀξιώσεις καὶ παρακλήσεις ὑπὲρ Καίσαρος ἐφαίνοντο δημοτικώτεραι. δυεῖν γὰρ ἠξίου θάτερον, ἢ καὶ Πομπήϊον ἀπαιτεῖν ἢ μηδὲ Καίσαρος ἀφαιρεῖσθαι τὸ στρατιωτικόν ἢ γὰρ ἰδιώτας γενομένους ἐπὶ τοῖς δικαίοις ἢ μένοντας ἀντιπάλους ἐφʼ οἷς ἔχουσιν ἀτρεμήσειν ὁ δὲ τὸν ἕτερον ἀσθενῆ ποιῶν ἣν φοβεῖται δύναμιν διπλασιάζει.

58.4Buna karşılık konsül Marcellus, Caesar'ı haydut diye suçladı, silahlarını bırakmazsa düşman ilan edilmesini istedi. Ama Curio, Antonius ve Piso'nun yardımıyla senatoyu sınamayı başardı. Caesar yalnız silahlarını bırakmalı, Pompeius da yönetimde kalmalı diyenlerin bir yana geçmesini istedi; çoğu geçti.

58.4

πρὸς ταῦτα Μαρκέλλου τοῦ ὑπάτου λῃστὴν ἀποκαλοῦντος τὸν Καίσαρα, καὶ ψηφίζεσθαι πολέμιον κελεύοντος εἰ μὴ καταθήσεται τὰ ὅπλα, Κουρίων ὅμως ἴσχυσε μετὰ Ἀντωνίου καὶ Πείσωνος ἐξελέγξαι τὴν σύγκλητον, ἐκέλευσε γὰρ μεταστῆναι τοὺς Καίσαρα μόνον τὰ ὅπλα καταθέσθαι κελεύοντας, Πομπήϊον δὲ ἄρχειν· καὶ μετέστησαν οἱ πλείους.

58.5Sonra ikisinin de silahlarını bırakıp ikisinin de yönetmemesinden yana olanların geçmesini istedi. Pompeius'un yanında ancak yirmi iki kişi kaldı, geri kalan herkes Curio'nun yanına geçti. Curio galip olarak sevinçle halkın önüne çıktı; halk onu alkışlarla, çelenkler ve çiçekler atarak karşıladı. Pompeius senatoda bulunmuyordu, çünkü ordu komutanları şehre giremezdi.

58.5

αὖθις δὲ μεταστῆναι κελεύσαντος ὅσοις ἀμφοτέρους ἀρέσκει τὰ ὅπλα καταθέσθαι καὶ μηδέτερον ἄρχειν, Πομπηΐῳ μὲν εἴκοσι καὶ δύο μόνον, Κουρίωνι δὲ πάντες οἱ λοιποὶ προσέθεντο. κἀκεῖνος μὲν ὡς νενικηκὼς λαμπρὸς ὑπὸ χαρᾶς εἰς τὸν δῆμον ἐξήλατο, κρότῳ καὶ βολαῖς στεφάνων καὶ ἀνθῶν δεξιούμενον αὐτόν, ἐν δὲ τῇ βουλῇ Πομπήϊος οὐ παρῆν οἱ γὰρ ἄρχοντες στρατοπέδων εἰς τὴν πόλιν οὐκ εἰσίασι.

58.6Marcellus ayağa kalkıp oturup söz dinlemeyeceğini söyledi. On lejyonun Alpler'i aşıp yürüdüğünü görüyordu, kendisi de vatanı için onlara karşı duracak kişiyi gönderecekti.

58.6

Μάρκελλος δὲ ἀναστὰς οὐκ ἔφη λόγων ἀκροάσεσθαι καθήμενος, ἀλλʼ ὁρῶν ὑπερφαινόμενα τῶν Ἄλπεων ἤδη δέκα τάγματα βαδίζειν, καὶ αὐτὸς ἐκπέμψειν τὸν ἀντιταξόμενον αὐτοῖς ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

59.159. Bölüm

Bunun üzerine yas giysileri giydiler. Marcellus, senato peşinde, forumdan geçerek Pompeius'un yanına gitti, karşısına dikilip şöyle dedi: "Pompeius, sana emrediyorum: vatanına yardım et, hazır orduları kullan, yenilerini topla." Aynı sözleri gelecek yılın seçilmiş konsüllerinden Lentulus da söyledi.

59.1

ἐκ τούτου τὰς ἐσθῆτας ὡς ἐπὶ πένθει μετεβάλοντο. Μάρκελλος δὲ πρὸς Πομπήϊον διʼ ἀγορᾶς ἐβάδιζε τῆς βουλῆς ἑπομένης, καὶ καταστὰς ἐναντίος, κελεύω σε, εἶπεν, ὦ Πομπήϊε, βοηθεῖν τῇ πατρίδι καὶ χρῆσθαι ταῖς παρεσκευασμέναις δυνάμεσι καὶ καταλέγειν ἑτέρας. τὰ δʼ αὐτὰ ταῦτα καὶ Λέντλος ἔλεγε, τῶν ἀποδεδειγμένων εἰς τὸ μέλλον ὑπάτων ἅτερος.

59.2Pompeius asker toplamaya başlayınca bazıları dinlemedi, birkaçı istemeye istemeye ve gönülsüzce geldi, çoğu da barış için bağırıyordu. Çünkü Antonius senatoya zorla kabul ettirip halkın önünde Caesar'ın ayaktakımını cezbeden önerilerle dolu bir mektubunu okumuştu. Caesar her ikisinin de eyaletlerinden çekilip ordularını dağıtmasını, halkın kararına bırakılmasını ve yaptıklarının hesabını vermesini istiyordu.

59.2

ἀρξαμένου δὲ τοῦ Πομπηΐου καταλέγειν οἱ μὲν οὐχ ὑπήκουον, ὀλίγοι δὲ γλίσχρως καὶ ἀπροθύμως συνῄεσαν, οἱ δὲ πλείους διαλύσεις ἐβόων. καὶ γὰρ ἀνέγνω τινὰ Καίσαρος ἐπιστολὴν Ἀντώνιος ἐν τῷ δήμῳ, βιασάμενος τὴν βουλήν, ἔχουσαν ἐπαγωγοὺς ὄχλου προκλήσεις, ἠξίου γὰρ ἀμφοτέρους ἐκβάντας τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις ἀφέντας ἐπὶ τῷ δήμῳ γενέσθαι καὶ τῶν πεπραγμένων εὐθύνας ὑποσχεῖν.

59.3Lentulus ve meslektaşı konsüllüğe başlamış, senatoyu toplamıyordu. Kilikya'dan yeni dönen Cicero barış için çalışıyordu: Caesar Galya'yı bırakıp bütün ordusunu dağıtacak, iki lejyon ve İllyria ile ikinci konsüllüğünü bekleyecekti.

59.3

οἱ δὲ περὶ Λέντλον ὑπατεύοντες ἤδη βουλὴν οὐ συνῆγον ἄρτι δὲ ἐκ Κιλικίας ἀφιγμένος Κικέρων ἔπραττε διαλλαγάς, ὅπως Καῖσαρ, ἐξελθὼν Γαλατίας καὶ τὴν ἄλλην στρατιὰν ἀφεὶς πᾶσαν, ἐπὶ δυσὶ τάγμασι καὶ τῷ Ἰλλυρικῷ τὴν δευτέραν ὑπατείαν περιμένῃ.

59.4Pompeius itiraz edince Caesar'ın dostları bir lejyondan da vazgeçmeyi kabul ettiler. Ama Lentulus karşı çıkınca ve Cato da Pompeius'un yine aldatılıp yanıldığını haykırınca barış bir sonuca bağlanamadı.

59.4

Πομπηΐου δὲ δυσκολαίνοντος ἐπείσθησαν οἱ Καίσαρος φίλοι θάτερον ἀφεῖναι· Λέντλου δὲ ἀντικρούσαντος καὶ Κάτωνος αὖθις ἁμαρτάνειν τὸν Πομπήϊον ἐξαπατώμενον βοῶντος οὐκ ἔσχον αἱ διαλύσεις πέρας.

60.160. Bölüm

Bu sırada Caesar'ın İtalya'nın büyük şehri Ariminum'u aldığı ve bütün ordusuyla doğruca Roma'ya yürüdüğü haberi geldi. Bu haber yanlıştı. Yanında üç yüz atlı ve beş bin ağır piyadeden fazlası yoktu. Alpler'in ötesinde bulunan öteki ordusunu beklemedi, çünkü vakit tanıyıp hazırlıklı bir düşmanla savaşmaktansa şaşkın ve hazırlıksız bir düşmana ansızın saldırmak istiyordu.

60.1

ἐν τούτῳ δὲ ἀπαγγέλλεται Καῖσαρ Ἀρίμινον, πόλιν μεγάλην τῆς Ἰταλίας, κατειληφὼς καὶ βαδίζων ἄντικρυς ἐπὶ τὴν Ῥώμην μετά πάσης τῆς δυνάμεως, τοῦτο δὲ ἦν ψεῦδος, ἐβάδιζε γὰρ οὐ πλείονας ἔχων ἱππέων τριακοσίων καὶ πεντακισχιλίων ὁπλιτῶν· τὴν δὲ ἄλλην δύναμιν ἐπέκεινα τῶν Ἄλπεων οὖσαν οὐ περιέμενεν, ἐμπεσεῖν ἄφνω τεταραγμένοις καὶ μὴ προσδοκῶσι βουλόμενος μᾶλλον ἢ χρόνον δοὺς ἐκ παρασκευῆς μάχεσθαι.

60.2Kendisine verilen eyaletin sınırı olan Rubicon Irmağı'na gelince sessizce durdu, duraksadı; besbelli kendi kendine bu cüretin büyüklüğünü tartıyordu. Sonra, bir uçurumdan dipsiz bir derinliğe atlayanlar gibi, hesabını kapatıp tehlikeye karşı gözlerini örttü ve yalnız şu kadarını, Yunanca, yanındakilere haykırdı: "Zar atılsın!" Ve ordusunu karşıya geçirdi.

60.2

καὶ γὰρ ἐπὶ τὸν Ῥουβίκωνα ποταμὸν ἐλθών, ὃς ἀφώριζεν αὐτῷ τὴν δεδομένην ἐπαρχίαν, ἔστη σιωπῇ καὶ διεμέλλησεν, αὐτὸς ἄρα πρὸς ἑαυτὸν συλλογιζόμενος τὸ μέγεθος τοῦ τολμήματος, εἶτα, ὥσπερ οἱ πρὸς βάθος ἀφιέντες ἀχανὲς ἀπὸ κρημνοῦ τινος ἑαυτούς, μύσας τῷ λογισμῷ καὶ παρακαλυψάμενος πρὸς τὸ δεινόν, καὶ τοσοῦτον μόνον Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, ἀνερρίφθω κύβος, διεβίβαζε τὸν στρατόν.

60.3Haber Roma'ya ulaşınca şehri daha önce görülmemiş bir şaşkınlık, karışıklık ve korku kapladı. Senato hemen koşarak Pompeius'un yanına geldi, görevliler de geldi. Tullus ordudan ve kuvvetlerden sorunca Pompeius biraz duraksayarak, çekingen bir tavırla, Caesar'dan dönen askerlerin hazır olduğunu söyledi.

60.3

ὡς δὲ πρῶτον ἡ φήμη προσέπεσε καὶ κατέσχε τὴν Ῥώμην μετά ἐκπλήξεως θόρυβος καὶ φόβος οἷος οὔπω πρότερον, εὐθὺς μὲν ἡ βουλὴ φερομένη πρὸς τὸν Πομπήϊον συνέτρεχε καὶ παρῆσαν αἱ ἀρχαί, πυθομένου δὲ τοῦ Τύλλου περὶ στρατιᾶς καὶ δυνάμεως καὶ τοῦ Πομπηΐου μετά τινος μελλήσεως ἀθαρσῶς εἰπόντος ὅτι τοὺς παρὰ Καίσαρος ἥκοντας ἑτοίμους ἔχει,

60.4Daha önce kaydedilen otuz bin kişiyi de kısa sürede toplayabileceğini düşündüğünü ekledi. Tullus "Bizi aldattın Pompeius!" diye haykırıp Caesar'a elçiler gönderilmesini öğütledi. Favonius adında biri, başka bakımlardan kötü olmayan, ama küstahlık ve hakaretle Cato'nun açık sözlülüğünü taklit ettiğini sık sık sanan bu adam, Pompeius'a ayağını yere vurup vaat ettiği orduları çağırmasını söyledi.

60.4

νομίζει δὲ καὶ τοὺς κατειλεγμένους πρότερον ἐν τάχει συνάξειν τρισμυρίους ὄντας, ὁ μὲν Τύλλος ἀναβοήσας, Ἐξηπάτηκας ἡμᾶς, ὦ Πομπήϊε, συνεβούλευεν ὡς Καίσαρα πρέσβεις ἀποστέλλειν, Φαώνιος δέ τις, ἀνὴρ τἆλλα μὲν οὐ πονηρός, αὐθαδείᾳ δὲ καὶ ὕβρει πολλάκις τὴν Κάτωνος οἰόμενος ἀπομιμεῖσθαι παρρησίαν, ἐκέλευε τὸν Πομπήϊον τῷ ποδὶ τύπτειν τὴν γῆν, ἃς ὑπισχνεῖτο δυνάμεις ἀνακαλούμενον.

60.5Pompeius bu yersiz sözü yumuşaklıkla karşıladı. Cato ona Caesar hakkında başlangıçta söylediklerini hatırlatınca, Cato'nun söylediklerinin daha çok kehanete benzediğini, kendi yaptıklarının ise daha dostça olduğunu söyledi.

60.5

ὁ δὲ ταύτην μὲν ἤνεγκε τὴν ἀκαιρίαν πρᾴως· τοῦ δὲ Κάτωνος ὑπομιμνήσκοντος ὧν ἐν ἀρχῇ περὶ Καίσαρος αὐτῷ προεῖπεν, ἀπεκρίνατο μαντικώτερα μὲν εἶναι τὰ Κάτωνι λεχθέντα, φιλικώτερα δὲ ὑπʼ αὐτοῦ πεπρᾶχθαι.

61.161. Bölüm

Cato, Pompeius'un yetkili başkomutan seçilmesini öğütledi ve büyük kötülükleri yapanların aynı zamanda onları durdurabileceklerini ekledi. Sonra hemen Sicilya'ya gitti, çünkü eyaletlerden o ona düşmüştü; öteki herkes de kurayla çıkan yerlere gitti. Neredeyse bütün İtalya ayağa kalkınca olup bitenler anlaşılmaz bir hâl aldı.

61.1

Κάτων δὲ συνεβούλευεν αἱρεῖσθαι στρατηγὸν αὐτοκράτορα Πομπήϊον, ἐπειπὼν ὅτι τῶν αὐτῶν ἐστι καὶ ποιεῖν τὰ μεγάλα κακὰ καὶ παύειν. οὗτος μὲν οὖν εὐθὺς ἐξῆλθεν εἰς Σικελίαν ἔλαχε γὰρ αὐτὴν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστος εἰς ἃς ἐκληρώθη. τῆς δʼ Ἰταλίας σχεδὸν ὅλης ἀνισταμένης ἀπορίαν εἶχε τὸ γινόμενον.

61.2Dışarıdan kaçanlar her yandan Roma'ya akıyor, Roma'da oturanlar ise kaçıp şehri terk ediyordu. Bu büyük fırtına ve karışıklıkta şehrin işe yarar kesimi zayıf, itaatsiz kesimi ise güçlüydü ve görevliler onunla başa çıkamıyordu. Korkuyu durdurmak imkânsızdı. Kimse Pompeius'un kendi hesaplarını kullanmasına izin vermiyordu. Herkes kendi hissettiği duyguyla, korkuyla, kederle, çaresizlikle onu dolduruyordu.

61.2

οἱ μὲν γὰρ ἔξωθεν φερόμενοι φυγῇ πανταχόθεν εἰς τὴν Ῥώμην ἐνέπιπτον, οἱ δὲ τὴν Ῥώμην οἰκοῦντες ἐξέπιπτον αὐτοὶ καὶ ἀπέλειπον τὴν πόλιν, ἐν χειμῶνι καὶ ταράχῳ τοσούτῳ τὸ μὲν χρήσιμον ἀσθενὲς ἔχουσαν, τὸ δὲ ἀπειθὲς ἰσχυρὸν καὶ δυσμεταχείριστον τοῖς ἄρχουσιν. οὐ γὰρ ἦν παῦσαι τὸν φόβον, οὐδὲ εἴασέ τις χρῆσθαι τοῖς ἑαυτοῦ λογισμοῖς Πομπήϊον, ἀλλʼ ᾧ τις ἐνετύγχανε πάθει, φοβηθεὶς ἢ λυπηθεὶς ἢ διαπορήσας, τούτῳ φέρων ἐκεῖνον ἀνεπίμπλη·

61.3Aynı gün zıt kararlar kazanıyordu. Düşman hakkında doğru bir şey öğrenmesi de mümkün değildi, çünkü pek çok kişi aklına geleni haber veriyor, sonra inanmayınca ona kızıyordu. Böylece bir kargaşa hâli olduğunu ilan etti, bütün senatörlerin kendisini izlemesini emretti, geride kalanı Caesar'ın adamı sayacağını bildirdi ve akşamüstü şehri terk etti.

61.3

καὶ τἀναντία τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἐκράτει βουλεύματα, καὶ πυθέσθαι περὶ τῶν πολεμίων οὐδὲν ἦν ἀληθὲς αὐτῷ διὰ τὸ πολλοὺς ἀπαγγέλλειν ὅ τι τύχοιεν, εἶτα ἀπιστοῦντι χαλεπαίνειν. οὕτω δὴ ψηφισάμενος ταραχὴν ὁρᾶν καὶ κελεύσας ἅπαντας ἕπεσθαι αὐτῷ τοὺς ἀπὸ βουλῆς, καὶ προειπὼν ὅτι Καίσαρος ἡγήσεται τὸν ἀπολειφθέντα, περὶ δείλην ὀψίαν ἀπέλιπε τὴν πόλιν.

61.4Konsüller savaştan önce adet olan kurbanları bile kesmeden kaçtılar. Yine de felaketin ortasında bile Pompeius, insanların ona duyduğu sevgi bakımından imrenilecek bir adamdı. Çünkü pek çoğu komutanlığını suçluyordu, ama komutandan nefret eden yoktu. Özgürlük için kaçanlardan çok, Pompeius'u bırakamayanlar bulunurdu.

61.4

οἱ δὲ ὕπατοι μηδὲ θύσαντες ἃ νομίζεται πρὸ πολέμων ἔφυγον. ἦν δὲ καὶ παρʼ αὐτὰ τὰ δεινὰ ζηλωτὸς ἀνὴρ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι πολλῶν τὴν στρατηγίαν μεμφομένων οὐδεὶς ἦν ὁ μισῶν τὸν στρατηγόν, ἀλλὰ πλείονας ἄν τις εὗρε τῶν διὰ τὴν ἐλευθερίαν φευγόντων τοὺς ἀπολιπεῖν Πομπήϊον μὴ δυναμένους.

62.162. Bölüm

Birkaç gün sonra Caesar Roma'ya girip şehri ele geçirdi. Herkese yumuşak davrandı ve gönüllerini aldı. Ama hazineden para almasına engel olmak isteyen tribun Metellus'u ölümle tehdit etti ve tehdide daha da sert bir söz ekledi: bunu söylemek ona yapmaktan daha zordu.

62.1

ὀλίγαις δὲ ὕστερον ἡμέραις Καῖσαρ εἰσελάσας καὶ κατασχὼν τὴν Ῥώμην τοῖς μὲν ἄλλοις ἐπιεικῶς ἐνέτυχε καὶ κατεπράϋνε, τῶν δὲ δημάρχων ἑνὶ Μετέλλῳ κωλύοντι χρήματα λαβεῖν αὐτὸν ἐκ τοῦ ταμιείου θάνατον ἠπείλησε, καὶ προσέθηκε τῇ ἀπειλῇ τραχύτερον λόγον ἔφη γὰρ ὡς τοῦτο φῆσαι χαλεπὸν ἦν αὐτῷ μᾶλλον ἢ πρᾶξαι.

62.2Metellus'u böyle korkutup ihtiyacı olanı aldıktan sonra Pompeius'un peşine düştü; İspanya'dan yardım gelmeden onu İtalya'dan atmak için acele ediyordu. Pompeius Brundisium'u ele geçirip yeterince gemi buldu. Konsülleri otuz kohortla birlikte hemen gemiye bindirip önden Dyrrhachium'a gönderdi. Kayınpederi Scipio ile oğlu Gnaeus'u da donanma hazırlamak üzere Suriye'ye yolladı.

62.2

τρεψάμενος δὲ τὸν Μέτελλον οὕτω, καὶ λαβὼν ὧν ἔχρῃζεν, ἐδίωκε Πομπήϊον, ἐκβαλεῖν σπεύδων ἐκ τῆς Ἰταλίας πρὶν ἀφικέσθαι τὴν ἐξ Ἰβηρίας αὐτῷ δύναμιν. ὁ δὲ τὸ Βρεντέσιον κατασχὼν καὶ πλοίων εὐπορήσας τοὺς μὲν ὑπάτους εὐθὺς ἐμβιβάσας καὶ μετʼ αὐτῶν σπείρας τριάκοντα προεξέπεμψεν εἰς Δυρράχιον, Σκηπίωνα δὲ τὸν πενθερὸν καὶ Γναῖον τὸν υἱὸν εἰς Συρίαν ἀπέστειλε ναυτικὸν κατασκευάσοντας.

62.3Kendisi kapıları kapatıp surlara en hafif silahlı askerlerini yerleştirdi, Brundisiumlulara evlerinde kıpırdamadan durmalarını emretti. Şehrin içini baştan başa kazdırıp hendeklerle yardı, sokaklara kazıklar dikti; yalnız kendisinin denize indiği iki sokak açık kaldı.

62.3

αὐτὸς δὲ φραξάμενος τὰς πύλας καὶ τοῖς τείχεσι τοὺς ἐλαφροτάτους στρατιώτας ἐπιστήσας, τοὺς δὲ Βρεντεσίνους ἀτρεμεῖν κατʼ οἰκίαν κελεύσας. ὅλην ἐντὸς τὴν πόλιν ἀνέσκαψε καὶ διετάφρευσε, καὶ σκολόπων ἐνέπλησε τοὺς στενωποὺς πλὴν δυεῖν, διʼ ὧν ἐπὶ θάλατταν αὐτὸς κατῆλθεν.

62.4Üçüncü gün öteki bütün askerlerini gemilere sakince bindirmişti. Surları bekleyenlere ansızın işaret verdi, koşarak inen askerleri alıp karşıya geçti. Caesar surların boşaldığını görünce kaçışı anladı. Kovalarken az kalsın kazıklara ve hendeklere düşecekti, ama Brundisiumlular haber verince şehirden uzak durdu, çevresini dolaşarak gitti. Herkesin denize açıldığını gördü; yalnız birkaç asker taşıyan iki gemi kalmıştı.

62.4

ἡμέρᾳ δὲ τρίτῃ τὸν μὲν ἄλλον ὄχλον ἐν ταῖς ναυσὶν εἶχεν ἤδη καθʼ ἡσυχίαν ἐμβεβηκότα, τοῖς δὲ τὰ τείχη φυλάττουσιν ἐξαίφνης σημεῖον ἄρας καὶ καταδραμόντας ὀξέως ἀναλαβὼν ἀπεπέρασεν. ὁ δὲ Καῖσαρ, ὡς εἶδεν ἐκλελειμμένα τὰ τείχη, τὴν φυγὴν αἰσθόμενος μικροῦ μὲν ἐδέησε διώκων τοῖς σταυροῖς καὶ τοῖς ὀρύγμασι περιπετὴς γενέσθαι, τῶν δὲ Βρεντεσίνων φρασάντων φυλαττόμενος τὴν πόλιν καὶ κύκλῳ περιϊὼν ἀνηγμένους εὗρε πάντας πλὴν δυεῖν πλοίων στρατιώτας τινὰς οὐ πολλοὺς ἐχόντων.

63.163. Bölüm

Başkaları Pompeius'un denize açılmasını en iyi askerî manevralar arasında sayar. Caesar ise onun güçlü bir şehri elinde tuttuğu, İspanya'dan yardım beklediği, denize hâkim olduğu hâlde İtalya'yı terk edip bırakmasına şaşmıştır. Cicero da onu, durum Perikles'in zamanına benzerken Themistokles'in zamanına benzemediği için, Perikles'in değil Themistokles'in stratejisini taklit etmekle suçlar.

63.1

οἱ μὲν οὖν ἄλλοι τοῦ Πομπηΐου τὸν ἀπόπλουν ἐν τοῖς ἀρίστοις τίθενται στρατηγήμασιν, αὐτὸς δὲ Καῖσαρ ἐθαύμαζεν ὅτι καὶ πόλιν ἔχων ὀχυρὰν καὶ προσδοκῶν τὰς ἐξ Ἰβηρίας δυνάμεις καὶ θαλασσοκρατῶν ἐξέλιπε καὶ προήκατο τὴν Ἰταλίαν. αἰτιᾶται καὶ Κικέρων ὅτι τὴν Θεμιστοκλέους ἐμιμήσατο στρατηγίαν μᾶλλον ἢ τὴν Περικλέους, τῶν πραγμάτων τούτοις ὁμοίων ὄντων, οὐκ ἐκείνοις.

63.2Caesar, zamandan ne kadar korktuğunu davranışlarıyla gösterdi: elindeki Pompeius dostu Numerius'u eşit şartlarla barış teklif etmek için Brundisium'a gönderdi, ama Numerius Pompeius'la birlikte denize açıldı. Caesar altmış gün içinde kan dökmeden bütün İtalya'nın efendisi oldu. Hemen Pompeius'u kovalamak istiyordu, ama gemi olmadığı için geri dönüp oradaki orduları kazanmak üzere İspanya'ya yürüdü.

63.2

ἐδήλωσε δὲ Καῖσαρ ἔργῳ σφόδρα φοβούμενος τὸν χρόνον· ἔχων γὰρ Νουμέριον Πομπηΐου φίλον ἀπέστειλεν εἰς Βρεντέσιον ἐπὶ τοῖς ἴσοις ἀξιῶν διαλλαγῆναι Νουμέριος δὲ Πομπηΐῳ συνεξέπλευσεν. ἐντεῦθεν ὁ μὲν ἐν ἡμέραις ἑξήκοντα κύριος γεγονὼς ἀναιμωτὶ τῆς Ἰταλίας ὅλης ἐβούλετο μὲν εὐθὺς Πομπήϊον διώκειν, πλοίων δὲ μὴ παρόντων ἀποστρέψας εἰς Ἰβηρίαν ἤλαυνε, τὰς ἐκεῖ δυνάμεις προσαγαγέσθαι βουλόμενος.

64.164. Bölüm

Bu sırada Pompeius'un yanında büyük bir güç toplandı. Donanması hiç rakipsizdi; beş yüz savaş gemisi, sayısız Liburna gemisi ve keşif teknesi vardı. Romalıların ve İtalyanların çiçeği olan yedi bin atlısı soyları, servetleri ve yürekleriyle üstündü. Karışık ve eğitime muhtaç olan piyadesini Beroia'da oturup çalıştırıyordu. Boş durmuyor, gençliğinin en güçlü çağındaymış gibi idmanlara katılıyordu.

64.1

ἐν δὲ τῷ χρόνῳ τούτῳ μεγάλη συνέστη Πομπηΐῳ δύναμις, ἡ μὲν ναυτικὴ καὶ παντελῶς ἀνανταγώνιστος ʽἦσαν γὰρ αἱ μάχιμοι πεντακόσιαι, λιβυρνίδων δὲ καὶ κατασκόπων ὑπερβάλλων ἀριθμὸς, ἱππεῖς δέ, Ῥωμαίων καὶ Ἰταλῶν τὸ ἀνθοῦν, ἑπτακισχίλιοι, γένεσι καὶ πλούτῳ καὶ φρονήμασι διαφέροντες· τὴν δὲ πεζὴν σύμμικτον οὖσαν καὶ μελέτης δεομένην ἐγύμναζεν ἐν Βεροίᾳ καθήμενος οὐκ ἀργός, ἀλλʼ ὥσπερ ἀκμάζοντι χρώμενος αὑτῷ πρὸς τὰ γυμνάσια.

64.2Altmış yaşına iki yıl kalmış Pompeius Magnus'un silahlı piyade olarak yarıştığını, sonra atlı olarak dörtnala giden atın üzerinde kılıcını zahmetsizce çekip yeniden kolayca kınına koyduğunu, cirit atmada yalnız isabet değil, genç erkeklerin çoğunun geçemeyeceği uzaklıkta bir güç gösterdiğini görmek, insana büyük bir cesaret veriyordu.

64.2

μεγάλη γὰρ ἦν ῥοπὴ πρὸς τὸ θαρρεῖν τοῖς ὁρῶσι Πομπήϊον Μάγνον ἑξήκοντα μὲν ἔτη δυεῖν λείποντα γεγενημένον, ἐν δὲ τοῖς ὅπλοις ἁμιλλώμενον πεζόν, εἶτα ἱππότην αὖθις ἑλκόμενόν τε τὸ ξίφος ἀπραγμόνως θέοντι τῷ ἵππῳ καὶ κατακλείοντα πάλιν εὐχερῶς, ἐν δὲ τοῖς ἀκοντισμοῖς οὐ μόνον ἀκρίβειαν, ἀλλὰ καὶ ῥώμην ἐπιδεικνύμενον εἰς μῆκος, ὃ πολλοὶ τῶν νέων οὐχ ὑπερέβαλλον.

64.3Milletlerin kralları ve hükümdarlar da geldi; Roma'dan gelen makam sahipleri tam bir senato sayısındaydı. Caesar'ın dostu ve Galya'da silah arkadaşı olan Labienus da onu bırakıp geldi. Galya'da öldürülen Brutus'un oğlu Brutus da geldi; bu yüce gönüllü adam babasının katili olarak Pompeius'la daha önce hiç konuşmamış, selamlaşmamıştı. Ama şimdi Roma'yı özgürleştirdiği için kendini onun emrine verdi.

64.3

ἐπεφοίτων δὲ καὶ βασιλεῖς ἐθνῶν καὶ δυνάσται, καὶ τῶν ἀπὸ Ῥώμης ἡγεμονικῶν ἀριθμὸς ἦν ἐντελοῦς βουλῆς περὶ αὐτόν. ἦλθε δὲ καὶ Λαβιηνὸς ἀπολιπὼν Καίσαρα φίλος γεγονὼς καὶ συνεστρατευμένος ἐν Γαλατίᾳ, καὶ Βροῦτος, υἱὸς ὢν Βρούτου τοῦ περὶ Γαλατίαν σφαγέντος, ἀνὴρ μεγαλόφρων καὶ μηδέποτε Πομπήϊον προσειπὼν μηδὲ ἀσπασάμενος πρότερον ὡς φονέα τοῦ πατρός, τότε δὲ ὡς ἐλευθεροῦντι τὴν Ῥώμην ὑπέταξεν ἑαυτόν.

64.4Cicero başka şeyler yazmış, başka şeyler önermişti, ama yine de vatanı için tehlikeye atılanların saflarında olmamaktan utandı. Çok yaşlı ve tek bacağı sakat Tidius Sextius da Makedonya'ya geldi. Başkaları ona gülüp alay ederken Pompeius onu görünce ayağa kalkıp karşılamaya koştu; yaşlarına ve güçlerine rağmen güvenlik yerine onunla birlikte tehlikeyi seçen insanların büyük bir tanıklık olduğunu düşünüyordu.

64.4

Κικέρων δέ, καίπερ ἄλλα γεγραφὼς καὶ βεβουλευμένος, ὅμως κατῃδέσθη μὴ γενέσθαι τοῦ προκινδυνεύοντος ἀριθμοῦ τῆς πατρίδος. ἦλθε δὲ καὶ Τίδιος Σέξτιος, ἐσχατόγηρως ἀνὴρ θάτερον πεπηρωμένος σκέλος, εἰς Μακεδονίαν ὃν τῶν ἄλλων γελώντων καὶ χλευαζόντων, ὁ Πομπήϊος ἰδὼν ἐξανέστη καὶ προσέδραμε, μέγα νομίζων μαρτύριον εἶναι καὶ τοὺς παρʼ ἡλικίαν καὶ παρὰ δύναμιν αἱρουμένους τὸν μετʼ αὐτοῦ κίνδυνον ἀντὶ τῆς ἀσφαλείας.

65.165. Bölüm

Senato toplanıp Cato'nun önerisiyle, muharebe dışında hiçbir Romalının öldürülmemesine ve Romalılara bağlı hiçbir şehrin yağmalanmamasına karar verince, Pompeius'un tarafı daha da sevildi. Savaşla işi olmayanlar, uzakta yaşadıkları ya da zayıflıkları yüzünden önemsenmeyenler bile isteklerini ona bağlıyor, adil olan için sözle onunla birlikte savaşıyor, Pompeius'un zaferinden hoşlanmayanı tanrılara ve insanlara düşman sayıyorlardı.

65.1

ἐπεὶ δὲ βουλῆς γενομένης καὶ γνώμην Κάτωνος εἰπόντος ἐψηφίσαντο μηδένα Ῥωμαίων ἄνευ παρατάξεως ἀναιρεῖν μηδὲ διαρπάζειν πόλιν ὑπήκοον Ῥωμαίοις, ἔτι μᾶλλον ἡ Πομπηΐου μερὶς ἠγαπήθη· καὶ γὰρ οἷς μηδὲν ἦν πρᾶγμα τοῦ πολέμου πόρρω κατοικοῦσιν ἢ διʼ ἀσθένειαν ἀμελουμένοις, τῷ γε βούλεσθαι συγκατετίθεντο καὶ τῷ λόγῳ συνεμάχουν ὑπὲρ τῶν δικαίων, ἡγούμενοι θεοῖς εἶναι καὶ ἀνθρώποις ἐχθρὸν ᾧ μὴ καθʼ ἡδονήν ἐστι νικᾶν Πομπήϊον.

65.2Ama Caesar da zaferinde cömert davrandı. Pompeius'un İspanya'daki ordularını ele geçirip yendikten sonra komutanları bıraktı, askerleri kendine aldı. Yeniden Alpler'i aşıp İtalya'yı boydan boya geçti ve kış gündönümü sıralarında Brundisium'a vardı.

65.2

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Καῖσαρ εὐγνώμονα παρεῖχεν ἑαυτὸν ἐν τῷ κρατεῖν, ὃς καὶ τὰς ἐν Ἰβηρίᾳ τοῦ Πομπηΐου δυνάμεις ἑλὼν καὶ καταπολεμήσας ἀφῆκε τοὺς στρατηγούς, τοῖς δὲ στρατιώταις ἐχρῆτο. καὶ πάλιν ὑπερβαλὼν τὰς Ἄλπεις καὶ διαδραμὼν τὴν Ἰταλίαν εἰς Βρεντέσιον ἧκεν ἐν τροπαῖς ἤδη τοῦ χειμῶνος ὄντος·

65.3Denizi geçip Orikon'a çıktı. Yanında tutsak olan Pompeius'un dostu Vibullius'u Pompeius'a gönderip şunu önerdi: İkisi üç gün içinde bir araya gelsin, bütün orduları dağıtsın, dost olup yemin ederek İtalya'ya dönsünler.

65.3

καὶ διαπεράσας τὸ πέλαγος αὐτὸς μὲν εἰς Ὤρικον παρενέβαλεν, Οὐιβούλλιον δὲ τὸν Πομπηΐου φίλον αἰχμάλωτον ἔχων σὺν ἑαυτῷ πρὸς Πομπήϊον ἀνέστειλε, προκαλούμενος εἰς ἓν συνελθόντας ἀμφοτέρους ἡμέρᾳ τρίτῃ πάντα διαλῦσαι τὰ στρατεύματα καὶ γενομένους φίλους καὶ ὀμόσαντας ἐπανελθεῖν εἰς Ἰταλίαν.

65.4Pompeius bunu yine bir tuzak saydı. Hızla denize inip yerleşim ve mevzi bakımından piyade kampları için çok elverişli, deniz yoluyla gelenler için limanı ve demir yeri olan yerleri tuttu. Böylece her rüzgâr Pompeius'a tahıl, asker ya da para getiriyordu; Caesar ise karada ve denizde güçlükler içinde olduğundan ister istemez savaş arıyordu.

65.4

ταῦτα Πομπήϊος αὖθις ἐνέδραν ἡγεῖτο· καὶ καταβὰς ὀξέως ἐπὶ θάλατταν κατέλαβε χωρία καὶ τόπους ἕδρας τε τοῖς πεζοῖς στρατοπέδοις ὑπεραλκεῖς ἔχοντα, καὶ ναύλοχα καὶ κατάρσεις ἐπιφόρους τοῖς ἐπιφοιτῶσι διὰ θαλάττης, ὥστε πάντα πνεῖν ἄνεμον Πομπηΐῳ σῖτον ἢ στρατιὰν ἢ χρήματα κομίζοντα, Καίσαρα δὲ δυσχερείαις κατὰ γῆν ὁμοῦ καὶ κατὰ θάλατταν περιεχόμενον ἐξ ἀνάγκης φιλομαχεῖν,

65.5Tahkimatlara saldırıyor, her seferinde meydan okuyor, çoğu kez çarpışmalarda üstün geliyordu. Ama bir defa ordusunu kaybetmesine az kaldı. Pompeius parlak bir biçimde savaştı, hepsini kaçırdı, iki bin kişiyi öldürdü. Ama zorlayıp onlarla birlikte kampa girmeyi başaramadı ya da bundan korktu. Caesar dostlarına "Bugün zafer düşmanın olurdu, eğer kazanmayı bilen birileri olsaydı," dedi.

65.5

καὶ προσβάλλοντα τοῖς ἐρύμασι καὶ προκαλούμενον ἑκάστοτε τὰ μὲν πλεῖστα νικᾶν καὶ κρατεῖν τοῖς ἀκροβολισμοῖς, ἅπαξ δὲ μικροῦ συντριβῆναι καὶ τὴν στρατιὰν ἀποβαλεῖν, τοῦ Πομπηΐου λαμπρῶς ἀγωνισαμένου μέχρι τροπῆς ἁπάντων καὶ φόνου δισχιλίων, βιάσασθαι δὲ καὶ συνεισπεσεῖν μὴ δυνηθέντος ἢ φοβηθέντος, ὥστε εἰπεῖν Καίσαρα πρὸς τοὺς φίλους ὅτι Σήμερον ἂν ἡ νίκη παρὰ τοῖς πολεμίοις ἦν, εἰ τὸν νικῶντα εἶχον.

66.166. Bölüm

Bununla gururlanan Pompeius'un adamları meselenin savaşla çözülmesi için acele ettiler. Pompeius dışarıdaki krallara, komutanlara ve şehirlere galip gibi yazıyordu. Ama savaş tehlikesinden çekiniyor, savaşta yenilmez, uzun zamandır birlikte kazanmaya alışmış adamları zaman ve kıtlıkla yeneceğini düşünüyordu.

66.1

ἐπὶ τούτῳ μέγα φρονήσαντες οἱ Πομπηΐου διὰ μάχης ἔσπευδον κριθῆναι. Πομπήϊος δὲ τοῖς μὲν ἔξω βασιλεῦσι καὶ στρατηγοῖς καὶ πόλεσιν ὡς νενικηκὼς ἔγραφε, τὸν δὲ τῆς μάχης κίνδυνον ὠρρώδει, τῷ χρόνῳ καὶ ταῖς ἀπορίαις καταπολεμήσειν νομίζων ἄνδρας ἀμάχους μὲν ἐν τοῖς ὅπλοις καὶ συνειθισμένους νικᾶν μετʼ ἀλλήλων πολὺν ἤδη χρόνον.

66.2Oysa bu adamlar yaşlılıktan öteki askerî görevlere, dolaşmalara, yer değiştirmelere, hendek kazmaya, sur yapmaya dayanamıyor, bu yüzden çabucak göğüs göğüse çarpışmak istiyorlardı. Yine de önceleri Pompeius bir şekilde çevresindekileri sakin durmaya ikna ederek idare ediyordu. Ama savaştan sonra Caesar kıtlık yüzünden kalkıp Athamanların arasından Thessalia'ya yürüyünce adamlarının gururu artık zaptedilemez oldu.

66.2

πρὸς δὲ τὴν ἄλλην στρατείαν καὶ πλάνας καὶ μεταβάσεις καὶ τάφρων ὀρύξεις καὶ τειχῶν οἰκοδομίας ἀπαγορεύοντας ὑπὸ γήρως, καὶ διὰ τοῦτο ταῖς χερσὶν ἐμφῦναι τάχιστα καὶ συμπλακῆναι σπεύδοντας, οὐ μὴν ἀλλὰ πρότερον ἁμῶς γέ πως παρῆγε πείθων τοὺς περὶ αὐτὸν ἀτρεμεῖν ὁ Πομπήϊος· ἐπεὶ δὲ μετὰ τὴν μάχην ὁ Καῖσαρ ὑπὸ τῶν ἀποριῶν ἀναστὰς ἐβάδιζε διʼ Ἀθαμάνων εἰς Θετταλίαν, οὐκέτι καθεκτὸν ἦν τὸ φρόνημα τῶν ἀνδρῶν,

66.3Caesar'ın kaçtığını bağırarak kimi onu izlemeyi ve kovalamayı, kimi İtalya'ya geçmeyi istiyordu. Kimi de hizmetkârlarını ve dostlarını Roma'ya gönderip makamlara hemen aday olacaklarmış gibi forumun yakınında evler tutturuyordu. Pek çok kişi gönüllü olarak, savaşın bittiği müjdesini vermek için Lesbos'a, Cornelia'nın yanına gidiyordu; Pompeius onu oraya göndermişti.

66.3

ἀλλὰ φεύγειν Καίσαρα βοῶντες οἱ μὲν ἀκολουθεῖν καὶ διώκειν ἐκέλευον, οἱ δὲ διαβαίνειν εἰς Ἰταλίαν, οἱ δὲ θεράποντας εἰς Ῥώμην καὶ φίλους ἔπεμπον οἰκίας προκαταληψομένους ἐγγὺς ἀγορᾶς ὡς αὐτίκα μετιόντες ἀρχάς, ἐθελονταὶ δὲ πολλοὶ πρὸς Κορνηλίαν ἔπλεον εἰς Λέσβον εὐαγγελιζόμενοι πέρας ἔχειν τὸν πόλεμον· ἐκεῖ γὰρ αὐτὴν ὑπεξέπεμψεν ὁ Πομπήϊος.

66.4Senato toplanınca Afranius İtalya'ya sahip çıkma görüşünü ortaya attı: Savaşın en büyük ödülü orasıydı; orayı alan hemen Sicilya, Sardinya, Korsika, İspanya ve bütün Galya'yı da alırdı. Pompeius'un en çok önemsemesi gereken vatanı ellerini yakından uzatırken, onun hakaretlere uğrayıp tiranların kölelerine ve yaltakçılarına köle olmasına göz yummak doğru değildi.

66.4

ἀθροισθείσης δὲ βουλῆς Ἀφράνιος μὲν ἀπεφαίνετο γνώμην ἔχεσθαι τῆς Ἰταλίας, ταύτην γὰρ εἶναι τοῦ πολέμου τὸ μέγιστον ἆθλον, προστιθέναι δὲ τοῖς κρατοῦσιν εὐθὺς Σικελίαν, Σαρδόνα, Κύρνον, Ἰβηρίαν, Γαλατίαν ἅπασαν ἧς τε δὴ πλεῖστος ὁ λόγος Πομπηΐῳ πατρίδος ὀρεγούσης χεῖρας ἐγγύθεν, οὐ καλῶς ἔχειν περιορᾶν προπηλακιζομένην καὶ δουλεύουσαν οἰκέταις καὶ κόλαξι τυράννων.

66.5Pompeius ise ikinci bir kez Caesar'dan kaçmayı ve kovalanmayı, talih kovalama fırsatı verirken, şanına yakışır bulmuyordu. Scipio'yu, Yunanistan ve Thessalia'daki eski konsülleri bırakmayı da dine aykırı sayıyordu; bunlar büyük parası ve ordularıyla hemen Caesar'ın eline düşecekti. Roma'yı en çok önemseyen, onun için en uzakta savaşan kişiydi; böylece Roma kötülüklere uğramadan ve haberini bile duymadan galibi bekleyecekti.

66.5

αὐτὸς δὲ Πομπήϊος οὔτε πρὸς δόξαν ἡγεῖτο καλὸν αὑτῷ δευτέραν φυγὴν φεύγειν Καίσαρα καὶ διώκεσθαι, τῆς τύχης διώκειν διδούσης, οὔτε ὅσιον ἐγκαταλιπεῖν Σκηπίωνα καὶ τοὺς περὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ Θετταλίαν ἄνδρας ὑπατικούς, εὐθὺς ὑπὸ Καίσαρι γενησομένους μετὰ χρημάτων καὶ δυνάμεων μεγάλων, τῆς δὲ Ῥώμης μάλιστα κήδεσθαι τὸν ἀπωτάτω πολεμοῦντα περὶ αὐτῆς, ὅπως ἀπαθὴς κακῶν οὖσα καὶ ἀνήκοος περιμένῃ τὸν κρατοῦντα.

67.167. Bölüm

Buna karar verip Caesar'ı kovalamaya başladı. Savaştan uzak durmaya, yakından izleyerek kıtlıkla kuşatmaya ve yıpratmaya karar vermişti. Bunu başka bakımlardan da yararlı buluyordu. Ayrıca atlılar arasında dolaşan bir söz kulağına gelmişti: Caesar'ı en kısa zamanda yenip onu da ortadan kaldırmak gerekiyordu.

67.1

ταῦτα ψηφισάμενος ἐδίωκε Καίσαρα, μάχης μὲν ἐγνωκὼς ἀπέχεσθαι, πολιορκεῖν δὲ καὶ τρίβειν ταῖς ἀπορίαις ἐγγύθεν ἐπακολουθῶν, καὶ γὰρ ἄλλως ταῦτα συμφέρειν ἡγεῖτο, καὶ λόγος τις εἰς αὐτὸν ἧκεν ἐν τοῖς ἱππεῦσι φερόμενος, ὡς χρὴ τάχιστα τρεψαμένους Καίσαρα συγκαταλύειν κἀκεῖνον αὐτόν.

67.2Bazıları bu yüzden Pompeius'un Cato'yu önemli bir işte kullanmadığını, Caesar'a yürürken bile deniz kıyısında ağırlıkların başında bıraktığını söyler; çünkü Caesar öldürülünce Cato'nun onu da hemen yetkisini bırakmaya zorlayacağından korkuyordu. Düşmanı sakin sakin izledikçe suçlamalar ve bağırışlar arttı: Caesar'a değil, vatana ve senatoya karşı strateji yürütüyordu, sürekli yönetimde kalmak ve dünyaya hükmetmeye layık olanları hizmetkâr ve muhafız olarak kullanmak istiyordu.

67.2

ἔνιοι δέ φασι διὰ τοῦτο καὶ Κάτωνι μηδὲν ἄξιον σπουδῆς χρήσασθαι Πομπήϊον, ἀλλὰ καὶ πορευόμενον ἐπὶ Καίσαρα πρὸς θαλάσσῃ καταλιπεῖν ἐπὶ τῆς ἀποσκευῆς, φοβηθέντα μὴ Καίσαρος ἀναιρεθέντος ἀναγκάσῃ κἀκεῖνον εὐθὺς ἀποθέσθαι τὴν ἀρχήν, οὕτω δὲ παρακολουθῶν ἀτρέμα τοῖς πολεμίοις ἐν αἰτίαις ἦν καὶ καταβοήσεσιν ὡς οὐ Καίσαρα καταστρατηγῶν, ἀλλὰ τὴν πατρίδα καὶ τὴν βουλήν, ὅπως διὰ παντὸς ἄρχῃ καὶ μηδέποτε παύσηται τοῖς ἀξιοῦσι τῆς οἰκουμένης ἄρχειν χρώμενος ὑπηρέταις καὶ δορυφόροις.

67.3Domitius Ahenobarbus ona Agamemnon ve Krallar Kralı diye seslenerek kıskançlık uyandırıyordu. Favonius da açık sözlülerden daha az rahatsız edici değildi; yersizce şaka yapıp "Dostlar, bu yıl da Tusculum incirlerinin tadına bakamayacak mıyız?" diye bağırıyordu. İspanya'daki orduları kaybedip ihanetle suçlanan Lucius Afranius da Pompeius'un savaştan kaçtığını görünce, kendisini suçlayanların eyalet tüccarına karşı çıkıp neden savaşmadığına şaştığını söylüyordu.

67.3

Δομέτιος δὲ αὐτὸν Ἀηνόβαρβος Ἀγαμέμνονα καλῶν καὶ βασιλέα βασιλέων ἐπίφθονον ἐποίει. καὶ Φαώνιος οὐχ ἧττον ἦν ἀηδὴς τῶν παρρησιαζομένων· ἀκαίρως ἐν τῷ σκώπτειν, ἄνθρωποι, βοῶν, οὐδὲ τῆτες ἔσται τῶν ἐν Τουσκλάνῳ σύκων μεταλαβεῖν; Λεύκιος δὲ Ἀφράνιος ὁ τὰς ἐν Ἰβηρίᾳ δυνάμεις ἀποβαλὼν ἐν αἰτίᾳ προδοσίας γεγονώς, τότε δὲ τὸν Πομπήϊον ὁρῶν φυγομαχοῦντα, θαυμάζειν ἔλεγε τοὺς κατηγοροῦντας αὐτοῦ, πῶς πρὸς τὸν ἔμπορον τῶν ἐπαρχιῶν οὐ μάχονται προελθόντες.

67.4Bu ve buna benzer pek çok sözle, ününe ve dostlarına karşı utancına yenik düşen Pompeius'u zorladılar, kendi umutlarına ve atılımlarına sürüklediler. Pompeius en iyi hesaplarını bıraktı. Oysa bu, bir geminin kaptanına bile yakışmazdı, o kadar milletin ve ordunun yetkili başkomutanına nerede kaldı.

67.4

ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα πολλὰ λέγοντες ἄνδρα δόξης ἥττονα καὶ τῆς πρὸς τοὺς φίλους αἰδοῦς τὸν Πομπήϊον ἐξεβιάσαντο καὶ συνεπεσπάσαντο ταῖς ἑαυτῶν ἐλπίσι καὶ ὁρμαῖς ἐπακολουθῆσαι, προέμενον τοὺς ἀρίστους λογισμούς, ὅπερ οὐδὲ πλοίου κυβερνήτῃ, μήτιγε τοσούτων ἐθνῶν καὶ δυνάμεων αὐτοκράτορι στρατηγῷ παθεῖν ἦν προσῆκον.

67.5Hastalarının arzularına asla uymayan hekimleri övmüş, ama kendisi ordusunun hastalığına boyun eğmişti; kurtarmak için acı verecek biri olmaktan korkmuştu. Bu adamların sağlıklı olduğu nasıl söylenebilirdi? Kimileri kampta dolaşıp şimdiden konsüllük ve praetorluklar için oy topluyor, Spinther, Domitius ve Scipio Caesar'ın pontifex maximus'luğu için kavga edip rekabet ediyor, destek arıyorlardı.

67.5

ὁ δὲ τῶν μὲν ἰατρῶν τοὺς μηδέποτε χαριζομένους ταῖς ἐπιθυμίαις ἐπῄνεσεν, αὐτὸς δὲ τῷ νοσοῦντι τῆς στρατιᾶς ἐνέδωκε, δείσας ἐπὶ σωτηρίᾳ λυπηρὸς γενέσθαι, πῶς γὰρ ἄν τις φήσειεν ὑγιαίνειν ἐκείνους τοὺς ἄνδρας, ὧν οἱ μὲν ὑπατείας ἤδη καὶ στρατηγίας ἐν τῷ στρατοπέδῳ περινοστοῦντες ἐμνῶντο, Σπινθῆρι δὲ καὶ Δομετίῳ καὶ Σκηπίωνι περὶ τῆς Καίσαρος ἀρχιερωσύνης ἔριδες ἦσαν καὶ φιλονεικίαι καὶ δεξιώσεις;

67.6Sanki karşılarında Ermeni Tigranes ya da Nabatailerin kralı vardı, o Caesar ve bin şehri zorla alan, üç yüzden fazla milleti boyunduruk altına alan, Germenler ve Galyalılarla sayısız savaşta yenilmeyen, bir milyon tutsak alan, bir milyon kişiyi de meydan savaşında bozguna uğratıp öldüren ordusu değil!

67.6

ὥσπερ αὐτοῖς Τιγράνου τοῦ Ἀρμενίου παραστρατοπεδεύοντος ἢ τοῦ Ναβαταίων βασιλέως, ἀλλʼ οὐ Καίσαρος ἐκείνου καὶ τῆς δυνάμεως ᾗ χιλίας μὲν ᾑρήκει πόλεις κατὰ κράτος, ἔθνη δὲ πλείονα τριακοσίων ὑπῆκτο, Γερμανοῖς δὲ καὶ Γαλάταις μεμαχημένος ἀήττητος ὅσας οὐκ ἄν τις ἀριθμήσαι μάχας ἑκατὸν μυριάδας αἰχμαλώτων ἔλαβεν, ἑκατὸν δὲ ἀπέκτεινε τρεψάμενος ἐκ παρατάξεως.

68.168. Bölüm

Yine de Pharsalos ovasına indiklerinde üsteleyip gürültü ederek Pompeius'u savaş meclisi toplamaya zorladılar. Mecliste süvari komutanı Labienus ilk olarak ayağa kalkıp düşmanı bozguna uğratmadan savaştan dönmeyeceğine yemin etti. Herkes aynı yemini etti.

68.1

ἀλλʼ ὅμως ἐγκείμενοι καὶ θορυβοῦντες, ἐπεὶ κατέβησαν εἰς τὸ Φαρσάλιον πεδίον, ἠνάγκασαν βουλὴν προθεῖναι τὸν Πομπήϊον, ἐν ᾗ Λαβιηνὸς ὁ τῶν ἱππέων ἄρχων πρῶτος ἀναστὰς ὤμοσε μὴ ἀναχωρήσειν ἐκ τῆς μάχης, εἰ μὴ τρέψαιτο τοὺς πολεμίους· τὰ δὲ αὐτὰ καὶ πάντες ὤμνυσαν.

68.2O gece Pompeius rüyasında, tiyatrosuna girerken halkın kendisini alkışladığını, kendisinin de Muzaffer Aphrodite tapınağını bol ganimetle süslediğini gördü. Bu rüya bir yandan ona cesaret veriyor, öte yandan onu tedirgin ediyordu; çünkü Aphrodite'ye dayanan Caesar soyunun onun eliyle şan ve parlaklık kazanmasından korkuyordu. Ordugâhta dolaşan yersiz korku uğultuları onu yerinden kaldırdı.

68.2

τῆς δὲ νυκτὸς ἔδοξε κατὰ τοὺς ὕπνους Πομπήϊος εἰς τὸ θέατρον εἰσιόντος αὐτόν κροτεῖν τὸν δῆμον, αὐτὸς δὲ κοσμεῖν ἱερὸν Ἀφροδίτης νικηφόρου πολλοῖς λαφύροις. καὶ τὰ μὲν ἐθάρρει, τὰ δὲ ὑπέθραττεν αὐτὸν ἡ ὄψις, δεδοικότα μὴ τῷ γένει τῷ Καίσαρος εἰς Ἀφροδίτην ἀνήκοντι δόξα καὶ λαμπρότης ἀπʼ αὐτοῦ γένηται· καὶ πανικοί τινες θόρυβοι διᾴττοντες ἐξανέστησαν αὐτόν.

68.3Sabah nöbetinde, derin bir sessizlik içindeki Caesar'ın ordugâhının üzerinde büyük bir ışık parladı; ondan yükselen ateş gibi bir meşale Pompeius'un ordugâhına indi. Caesar bunu nöbetçileri dolaşırken bizzat gördüğünü söyler. Gün ağarırken Caesar Skotoussa'ya doğru hareket etmek üzereydi. Askerler çadırları söküyor, yük hayvanlarını ve hizmetkârları önden gönderiyordu. O sırada gözcüler gelip düşmanın ordugâhında çok sayıda silahın gidip geldiğini, savaşa çıkan adamların hareketi ve uğultusu olduğunu bildirdiler.

68.3

ἑωθινῆς δὲ φυλακῆς ὑπὲρ τοῦ Καίσαρος στρατοπέδου πολλὴν ἡσυχίαν ἄγοντος ἐξέλαμψε μέγα φῶς, ἐκ δὲ τούτου λαμπὰς ἀρθεῖσα φλογοειδὴς ἐπὶ τὸ Πομπηΐου κατέσκηψε· καὶ τοῦτο ἰδεῖν φησι Καῖσαρ αὐτὸς ἐπιὼν τὰς φυλακάς. ἅμα δὲ ἡμέρᾳ, μέλλοντος αὐτοῦ πρὸς Σκοτοῦσαν ἀναζευγνύειν καὶ τὰς σκηνὰς τῶν στρατιωτῶν καθαιρούντων καὶ προπεμπόντων ὑποζύγια καὶ θεράποντας, ἧκον οἱ σκοποὶ φράζοντες ὅπλα πολλὰ καθορᾶν ἐν τῷ χάρακι τῶν πολεμίων διαφερόμενα, καὶ κίνησιν εἶναι καὶ θόρυβον ἀνδρῶν ἐπὶ μάχην ἐξιόντων.

68.4Ardından başkaları gelip ilk birliklerin artık savaş düzenine girdiğini söylediler. Caesar beklenen günün geldiğini, artık açlıkla ve yoksullukla değil, insanlarla savaşacaklarını söyledi ve hemen çadırının önüne kızıl tuniğin konmasını emretti; bu, Romalılarda savaş işaretidir.

68.4

μετὰ δὲ τούτους ἕτεροι παρῆσαν εἰς τάξιν ἤδη καθίστασθαι τοὺς πρώτους λέγοντες, ὁ μὲν οὖν Καῖσαρ εἰπὼν τὴν προσδοκωμένην ἥκειν ἡμέραν, ἐν ᾗ πρὸς ἄνδρας, οὐ πρὸς λιμὸν οὐδὲ πενίαν μαχοῦνται, κατὰ τάχος πρὸ τῆς σκηνῆς ἐκέλευσε προθεῖναι τὸν φοινικοῦν χιτῶνα· τοῦτο γὰρ μάχης Ῥωμαίοις ἐστὶ σύμβολον.

68.5Askerler bunu görünce sevinç çığlıklarıyla çadırları bırakıp silahlarına koştular. Centurio'lar onları gerekli yerlere götürürken her biri, bir koro gibi, gürültüsüz, alıştırma yapmış gibi, sakince yerini aldı.

68.5

οἱ δὲ στρατιῶται θεασάμενοι μετὰ βοῆς καὶ χαρᾶς τὰς σκηνὰς ἀφέντες ἐφέροντο πρὸς τὰ ὅπλα. καὶ τῶν ταξιαρχῶν ἀγόντων εἰς ἣν ἔδει τάξιν, ἕκαστος, ὥσπερ χορός, ἄνευ θορύβου μεμελετημένως εἰς τάξιν καὶ πρᾴως καθίστατο.

69.169. Bölüm

Pompeius sağ kanadı bizzat alıp Antonius'a karşı duracaktı. Ortada kayınpederi Scipio'yu Lucius Calvinus'un karşısına koydu. Sol kanadı Lucius Domitius tutuyordu; bu kanat süvarilerin çokluğuyla güçlendirilmişti.

69.1

Πομπήϊος δὲ τὸ μὲν δεξιὸν αὐτὸς ἔχων ἔμελλεν ἀνθίστασθαι πρὸς Ἀντώνιον, ἐν δὲ τῷ μέσῳ Σκηπίωνα τὸν πενθερὸν ἀντέταξε Καλβίνῳ Λευκίῳ, τὸ δὲ εὐώνυμον εἶχε μὲν Λεύκιος Δομέτιος, ἐρρώσθη δὲ τῷ πλήθει τῶν ἱππέων.

69.2Neredeyse bütün süvariler oraya yığılmıştı; Caesar'ı ezmek ve en savaşçı birlik olarak çok anılan, Caesar'ın da içinde yer alıp savaşmayı adet edindiği onuncu lejyonu parçalamak istiyorlardı. Caesar düşmanın sol kanadının böyle büyük bir süvari gücüyle tahkim edildiğini görüp silahların parlaklığından korkunca, yedek birliklerden altı kohort çağırıp onuncu lejyonun arkasına yerleştirdi.

69.2

ἐνταῦθα γὰρ ὀλίγου δεῖν ἅπαντες ἐρρύησαν ὡς Καίσαρα βιασόμενοι καὶ τὸ δέκατον τάγμα διακόψοντες, οὗ πλεῖστος ἦν ὁ λόγος ὡς μαχιμωτάτου, καὶ Καῖσαρ ἐν ἐκείνῳ ταττόμενος εἰώθει μάχεσθαι. κατιδὼν δὲ πεφραγμένον ἵππῳ τοσαύτῃ τῶν πολεμίων τὸ εὐώνυμον, καὶ φοβηθεὶς τὴν λαμπρότητα τοῦ ὁπλισμοῦ, μετεπέμψατο σπείρας ἓξ ἀπὸ τῶν ἐπιταγμάτων καὶ κατέστησεν ὄπισθεν τοῦ δεκάτου,

69.3Onlara düşmana görünmeden sessizce durmalarını söyledi. Süvariler saldırınca ön saflardan geçip fırlayacaklar, en güçlü askerlerin kılıçlarını çekmek için acele ederek yaptığı gibi mızraklarını atmayacaklardı; onlarla yukarıya vurup düşmanın gözlerini ve yüzlerini yaralayacaklardı. Çünkü bu güzel ve parlak pyrrhikhe dansçıları güzelliklerine düşkünlükleri yüzünden dayanamazlar, gözlerine gelen demire bakamazlardı. Caesar bunlarla uğraşıyordu.

69.3

κελεύσας ἡσυχίαν ἄγειν ἀδήλους τοῖς πολεμίοις ὄντας· ὅταν δὲ προσελαύνωσιν οἱ ἱππεῖς, διὰ τῶν προμάχων ἐκδραμόντας μὴ προέσθαι τοὺς ὑσσούς, ὥσπερ εἰώθασιν οἱ κράτιστοι σπευδοντες ἐπὶ τὰς ξιφουλκίας, ἀλλὰ παίειν ἄνω συντιτρώσκοντας ὄμματα καὶ πρόσωπα τῶν πολεμίων οὐ γὰρ μενεῖν τοὺς καλοὺς τούτους καὶ ἀνθηροὺς πυρριχιστὰς διὰ τὸν ὡραϊσμόν, οὐδὲ ἀντιβλέψειν πρὸς τὸν σίδηρον ἐν ὀφθαλμοῖς γινόμενον. ἐν τούτοις μὲν οὖν ὁ Καῖσαρ ἦν.

69.4Pompeius at üzerinde savaş düzenini gözden geçirirken karşı tarafın sakince, düzen içinde uygun anı beklediğini, kendi ordusunun büyük kısmının ise durmayıp deneyimsizlikten dalgalandığını ve gürültü ettiğini gördü. Savaşın başında tamamen dağılmasından korktu. Ön saflara, mızrakları ileri uzatılmış olarak yerlerinde durmalarını ve dimdik bekleyerek düşmanı karşılamalarını emretti.

69.4

ὁ δὲ Πομπήϊος ἀφʼ ἵππου τὴν παράταξιν ἐπισκοπῶν, ὡς ἑώρα τοὺς μὲν ἀντιπάλους μεθʼ ἡσυχίας τὸν καιρὸν ἐν τάξει προσμένοντας, τῆς δʼ ὑφʼ αὑτῷ στρατιᾶς τὸ πλεῖστον οὐκ ἀτρεμοῦν, ἀλλὰ κυμαῖνον ἀπειρίᾳ καὶ θορυβούμενον, ἔδεισε μὴ διασπασθῇ παντάπασιν ἐν ἀρχῇ τῆς μάχης, καὶ παράγγελμα τοῖς προτεταγμένοις ἔδωκεν ἑστῶτας ἐν προβολῇ καὶ μένοντας ἀραρότως δέχεσθαι τοὺς πολεμίους.

69.5Caesar bu stratejiyi eleştirir. Ona göre böylece vuruşların hücumdan gelen şiddeti zayıflamış, özellikle çoğu askeri düşmanla çarpışırken coşku ve atılımla dolduran, çığlık ve koşuyla öfkeyi artıran karşı hücum ortadan kalkmış, adamlar dondurulup soğutulmuştu. Caesar'ın yanında yirmi iki bin kişi vardı, Pompeius'un yanında bunların iki katından biraz fazlası.

69.5

ὁ δὲ Καῖσαρ αἰτιᾶται τὸ στρατήγημα τοῦτο· τῶν τε γὰρ πληγῶν τὸν ἐξ ἐπιδρομῆς τόνον ἀμαυρῶσαι, καὶ τὴν μάλιστα τοὺς πολλοὺς ἐν τῷ συμφέρεσθαι τοῖς πολεμίοις πληροῦσαν ἐνθουσιασμοῦ καὶ φορᾶς ἀντεξόρμησιν, ἅμα κραυγῇ καὶ δρόμῳ τὸν θυμὸν αὔξουσαν, ἀφελόντα πῆξαι καὶ καταψῦξαι τοὺς ἄνδρας, ἦσαν δὲ οἱ μὲν μετὰ Καίσαρος δισχίλιοι πρὸς δισμυρίοις, οἱ δὲ μετὰ Πομπηΐου βραχεῖ πλείονες ἢ διπλάσιοι τούτων.

70.170. Bölüm

İki taraf da artık işareti verip borazan savaşa çağırmaya başladığında, çoğu kişi kendi yerini kolluyordu. Ama birkaç seçkin Romalı ve savaşın dışında bulunan bazı Yunanlılar, tehlike yaklaşınca açgözlülüğün ve rekabetin devleti nereye sürüklediğini düşünüyorlardı.

70.1

ἤδη δὲ συνθήματος διδομένου παρὰ ἀμφοτέρων καί τῆς σάλπιγγος ἀρχομένης ἐγκελεύεσθαι πρὸς τὴν σύστασιν, τῶν μὲν πολλῶν ἕκαστος ἐσκόπει τὸ καθʼ αὑτόν, ὀλίγοι δὲ Ῥωμαίων οἱ βέλτιστοι καί τινες Ἑλλήνων παρόντες ἔξω τῆς μάχης, ὡς ἐγγὺς ἦν τὸ δεινόν, ἐλογίζοντο τὴν πλεονεξίαν καί φιλονεικίαν, ὅπου φέρουσα τὴν ἡγεμονίαν ἐξέθηκεν.

70.2Akraba silahlar, kardeş saflar, ortak bayraklar, tek bir şehrin bu kadar yiğitliği ve gücü kendi kendisiyle çarpışıyordu. Bu, duyguya kapılmış insan tabiatının ne kadar kör ve çılgın olduğunu gösteriyordu. Çünkü artık rahatça hüküm sürmek ve başardıklarının tadını çıkarmak isteyenler için, karanın ve denizin en büyük ve en güzel kısmı aretēleriyle boyun eğmişti. Daha zafer nişanları ve zafer alayları tutkusunu tatmin etmek ve doyurmak isteyenler için ise Part ve Germen savaşları vardı.

70.2

ὅπλα γὰρ συγγενικὰ καί τάξεις ἀδελφαὶ καί κοινὰ σημεῖα καί μιᾶς πόλεως εὐανδρία τοσαύτη καί δύναμις αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν συνέπιπτεν, ἐπιδεικνυμένη τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ὡς ἐν πάθει γενομένη τυφλόν ἐστι καὶ μανιῶδες, ἦν μὲν γὰρ ἤδη καθʼ ἡσυχίαν χρῄζουσιν ἄρχειν καί ἀπολαύειν τῶν κατειργασμένων τὸ πλεῖστον καί κράτιστον ἀρετῇ γῆς καί θαλάσσης ὑπήκοον, ἦν δʼ ἔτι τροπαίων καί θριάμβων ἔρωτι βουλομένους χαρίζεσθαι καί διψῶντας ἐμπίπλασθαι Παρθικῶν πολέμων ἢ Γερμανικῶν.

70.3İskitya ve Hintliler gibi büyük işler de duruyordu; barbarları medenileştirmek de açgözlülük için şerefsiz bir bahane değildi. Pompeius ve Caesar'ın, Roma adından çok önce adını duydukları komutanların önderliğinde silahlı ilerleyen yetmiş bin Romalıyı hangi İskit atı, hangi Part oku, hangi Hint serveti durdurabilirdi? Böylesine yabani, türlü türlü ve vahşi halkları yenerek gelmişlerdi.

70.3

πολὺ δὲ καί Σκυθία λειπόμενον ἔργον καί Ἰνδοί, καὶ πρόφασις οὐκ ἄδοξος ἐπὶ ταῦτα τῆς πλεονεξίας ἡμερῶσαι τὰ βαρβαρικά, τίς δʼ ἂν ἢ Σκυθῶν ἵππος ἢ τοξεύματα Πάρθων ἢ πλοῦτος Ἰνδῶν ἐπέσχε μυριάδας ἑπτὰ Ῥωμαίων ἐν ὅπλοις ἐπερχομένας Πομπηΐου καί Καίσαρος ἡγουμένων, ὧν ὄνομα πολὺ πρότερον ἤκουσαν ἢ τὸ Ῥωμαίων; οὕτως ἄμικτα καί ποικίλα καί θηριώδη φῦλα νικῶντες ἐπῆλθον.

70.4Şimdi ise birbirleriyle savaşmak için karşı karşıya geliyorlardı. Uğruna vatanı feda ettikleri kendi ünlerine bile acımıyorlardı; oysa o güne kadar ikisi de yenilmez diye anılmıştı. Kurulan akrabalık, Julia'nın cazibesi ve o evlilik baştan aldatıcı ve kuşkulu, çıkar için kurulan bir ortaklığın rehineleriydi; gerçek dostlukla ilgisi yoktu.

70.4

τότε δὲ ἀλλήλοις μαχούμενοι συνῄεσαν, οὐδὲ τὴν δόξαν αὑτῶν, διʼ ἣν τῆς πατρίδος ἠφείδουν, οἰκτείραντες, ἄχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἀνικήτων προσαγορευομένων. ἡ μὲν γὰρ γενομένη συγγένεια καί τὰ Ἰουλίας φίλτρα καί γάμος ἐκεῖνος εὐθὺς ἦν ἀπατηλὰ καί ὕποπτα κοινωνίας ἐπὶ χρείᾳ συνισταμένης ὁμηρεύματα, φιλίας δʼ ἀληθινῆς οὐ μετέσχεν.

71.171. Bölüm

Pharsalos ovası insanlar, atlar ve silahlarla dolup iki taraftan da savaş işareti yükseldiğinde, Caesar'ın saflarından ilk fırlayan yüz yirmi kişilik bir bölüğün komutanı Gaius Crassianus oldu; Caesar'a verdiği büyük sözü yerine getiriyordu.

71.1

ὡς δʼ οὖν τὸ Φαρσάλιον πεδίον ἀνδρῶν καὶ ἵππων καὶ ὅπλων ἀνεπέπληστο καὶ μάχης ἤρθη παρʼ ἀμφοτέρων σημεῖα, πρῶτος ἐκ τῆς Καίσαρος φάλαγγος ἐξέδραμε Γάϊος Κρασσιανός, ἀνδρῶν ἑκατὸν εἴκοσι λοχαγῶν, μεγάλην ἀποδιδοὺς ὑπόσχεσιν Καίσαρι.

71.2Çünkü Caesar kamptan çıkarken ilk onu görmüş, ona seslenip savaş hakkında ne düşündüğünü sormuştu. O da sağ elini uzatıp şöyle haykırmıştı: "Parlak bir zafer kazanacaksın, Caesar; beni de bugün ister sağ ister ölü, öveceksin." Bu sözlerini hatırlayarak atıldı, pek çok kişiyi peşinden sürükledi ve düşmanın ortasına saldırdı.

71.2

πρῶτον γὰρ αὐτὸν ἐξιὼν τοῦ χάρακος εἶδε, καὶ προσαγορεύσας ἤρετο πῶς φρονοίη περὶ τῆς μάχης, ὁ δὲ τὴν δεξιὰν προτείνας ἀνεβόησε· νικήσεις λαμπρῶς, ὦ Καῖσαρ· ἐμὲ δὲ ἢ ζῶντα τήμερον ἢ νεκρὸν ἐπαινέσεις. τούτων τῶν λόγων μεμνημένος ἐξώρμησε καὶ συνεπεσπάσατο πολλοὺς καὶ προσέβαλε κατὰ μέσους τοὺς πολεμίους.

71.3Çarpışma hemen kılıçla başladı, çok kişi öldü. Crassianus ileri atılıp ön safları yararken biri karşısına çıkıp kılıcını ağzına soktu; öyle ki kılıcın ucu ensesinden çıktı. Crassianus düşünce savaş o noktada dengede kaldı. Pompeius sağ kanadı hızla yürütmüyor, ötekine bakınarak süvarilerin işini bekliyordu.

71.3

γενομένου δὲ τοῦ ἀγῶνος εὐθὺς ἐν ξίφεσι καὶ πολλῶν φονευομένων, βιαζόμενον πρόσω καὶ διακόπτοντα τοὺς πρώτους ὑποστάς τις ὠθεῖ διὰ τοῦ στόματος τὸ ξίφος, ὥστε τὴν αἰχμὴν περάσασαν ἀνασχεῖν κατὰ τὸ ἰνίον. πεσόντος δὲ τοῦ Κρασσιανοῦ, κατὰ τοῦτο μὲν ἦν ἰσόρροπος ἡ μάχη, τὸ δὲ δεξιὸν ὁ Πομπήϊος οὐ ταχέως ἐπῆγεν, ἀλλὰ παπταίνων ἐπὶ θάτερα καὶ τὸ τῶν ἱππέων ἀναμένων ἔργον ἐνδιέτριβεν.

71.4Süvariler artık bölüklerini açıyor, Caesar'ı kuşatmak ve önündeki az sayıdaki süvariyi piyadenin üzerine atmak istiyorlardı. Caesar işaret verince süvariler geri çekildi, kuşatmayı önlemek için yerleştirilen yedek kohortlar, üç bin kişi, fırlayıp düşmanı karşıladılar. Öğretildiği gibi atların yanına durup mızraklarını yukarıya tuttular, yüzleri hedef aldılar.

71.4

ἤδη δὲ ἐκεῖνοι τοὺς οὐλαμοὺς ἀνῆγον ὡς κυκλωσόμενοι τὸν Καίσαρα, καὶ τοὺς προτεταγμένους ἱππεῖς ὀλίγους ὄντας ἐμβαλοῦντες εἰς τὴν φάλαγγα. Καίσαρος δὲ σημεῖον ἄραντος, οἱ μὲν ἱππεῖς ἐξανεχώρησαν, αἱ δὲ ἐπιτεταγμέναι σπεῖραι πρὸς τὴν κύκλωσιν ἐκδραμοῦσαι, τρισχίλιοι ἄνδρες, ὑπαντιάζουσι τοὺς πολεμίους, καὶ παριστάμενοι καθʼ ἵππων, ὡς ἐδιδάχθησαν, ὑψηλοῖς ἐχρῶντο τοῖς ὑσσοῖς, ἐφιέμενοι τῶν προσώπων.

71.5Her türlü savaştan habersiz olan süvariler böyle bir şeyi beklememiş, önceden öğrenmemişlerdi. Gözlerine ve ağızlarına gelen darbelere dayanamadılar, cesaret edemediler; yüzlerini çevirip elleriyle gözlerini kapatarak şerefsizce kaçtılar. Caesar'ın adamları onların kaçışına aldırmadan, süvarilerin gitmesiyle kanadın en çok açıldığı ve kuşatılmaya elverişli olduğu yerden piyadelerin üzerine yürüdüler.

71.5

οἱ δέ, ἅτε μάχης πάσης ἄπειροι, τοιαύτην δὲ μὴ προσδοκήσαντες μηδὲ προμαθόντες, οὐκ ἐτόλμων οὐδὲ ἠνείχοντο τὰς πληγὰς ἐν ὄμμασι καὶ στόμασιν οὔσας, ἀλλʼ ἀποστρεφόμενοι καὶ προϊσχόμενοι τῶν ὄψεων τὰς χεῖρας ἀκλεῶς ἐτράποντο. φευγόντων δὲ τούτων ἀμελήσαντες οἱ Καίσαρος ἐχώρουν ἐπὶ τοὺς πεζούς, ᾗ μάλιστα τῶν ἱππέων τὸ κέρας ἐψιλωμένον περιδρομὴν ἐδίδου καὶ κύκλωσιν.

71.6Bunlar yandan, onuncu lejyon da önden saldırınca piyadeler dayanamadı, tutunamadı; düşmanı kuşatmayı umdukları yerde aynı şeyin kendi başlarına geldiğini görüyorlardı.

71.6

ἅμα δὲ τούτων ἐκ πλαγίου προσπεσόντων καὶ κατὰ στόμα τοῦ δεκάτου προσμίξαντος οὐχ ὑπέμειναν οὐδὲ συνέστησαν, ὁρῶντες ἐν ᾧ κυκλώσεσθαι τοὺς πολεμίους ἤλπιζον αὑτοὺς τοῦτο πάσχοντας.

72.172. Bölüm

Bunlar bozulunca, Pompeius tozu görüp süvarilerin başına geleni anladı. O anda ne düşündüğünü söylemek zor. Daha çok aklını yitirmiş, sersemlemiş, Pompeius Magnus olduğunu unutmuş gibi kimseye bir şey söylemeden ağır ağır ordugâhına çekildi. Şu dizeler ona tam uyuyordu:

72.1

τραπομένων δὲ τούτων, ὡς κατεῖδε τὸν κονιορτὸν ὁ Πομπήϊος καὶ τὸ περὶ τοὺς ἱππέας πάθος εἴκασεν, ᾧ μὲν ἐχρήσατο λογισμῷ χαλεπὸν εἰπεῖν, μάλιστα δὲ ὅμοιος παράφρονι καὶ παραπλῆγι τὴν διάνοιαν, καὶ μηδʼ ὅτι Μάγνος ἐστὶ Πομπήϊος ἐννοοῦντι, μηδένα προσειπὼν ἀπῄει βάδην εἰς τὸν χάρακα, πάνυ τοῖς ἔπεσι πρέπων ἐκείνοις·

72.2Yücelerde oturan baba Zeus, Aias'ın içine korku saldı; durdu şaşkın, yedi katlı kalkanını sırtına attı, titredi, kalabalığa bakınarak.

Bu hâlde çadırına girip konuşmadan oturdu; ta ki pek çok düşman, kaçanlarla birlikte kampa dalana kadar. O zaman tek bir söz söyledi: "Demek ordugâha da!" Başka bir şey demeden ayağa kalktı, içinde bulunduğu talihe uygun bir giysi giyip gizlice çıktı.

72.2

Ζεὺς δὲ πατὴρ Αἴανθʼ ὑψίζυγος ἐν φόβον ὦρσε· στῆ δὲ ταφών, ὄπιθεν δὲ σάκος βάλεν ἑπταβόειον, τρέσσε δὲ παπτήνας ἐφʼ ὁμίλου. τοιοῦτος εἰς τὴν σκηνὴν παρελθὼν ἄφθογγος καθῆστο, μέχρι οὗ τοῖς φεύγουσι πολλοὶ διώκοντες συνεισέπιπτον τότε δὲ φωνὴν μίαν ἀφεὶς ταύτην, οὐκοῦν καὶ ἐπὶ τὴν παρεμβολήν ; ἄλλο δὲ μηδὲν εἰπών ἀναστὰς καὶ λαβὼν ἐσθῆτα τῇ παρούσῃ τύχῃ πρέπουσαν ὑπεξῆλθεν.

72.3Öteki lejyonlar da kaçtı, ordugâhta çadır bekçilerinden ve hizmetkârlardan çok kişi öldürüldü. O savaşta Caesar'ın yanında savaşan Asinius Pollio'ya göre yalnız altı bin asker düşmüştü.

72.3

ἔφυγε δὲ καὶ τὰ λοιπὰ τάγματα, καὶ φόνος ἐν τῷ στρατοπέδῳ πολὺς ἐγένετο σκηνοφυλάκων καὶ θεραπόντων στρατιώτας δὲ μόνους ἑξακισχιλίους πεσεῖν φησιν Ἀσίννιος Πολλίων, μεμαχημένος ἐκείνην τὴν μάχην μετὰ Καίσαρος.

72.4Ordugâhı alanlar düşmanın akılsızlığını ve hafifliğini gördüler. Her çadır mersin dallarıyla süslenmiş, çiçekli örtüler ve kadehlerle dolu masalarla döşenmiş, şarap kâseleri hazırlanmıştı. Hazırlık ve süs, savaşa silahlanan adamlardan çok, kurban kesip bayram edenlere yakışırdı. Umutlarla böylesine bozulmuş, akılsız bir küstahlıkla dolu olarak savaşa girmişlerdi.

72.4

αἱροῦντες δὲ τὸ στρατόπεδον ἐθεῶντο τὴν ἄνοιαν καὶ κουφότητα τῶν πολεμίων, πᾶσα γὰρ σκηνὴ μυρσίναις κατέστεπτο καὶ στρωμναῖς ἀνθιναῖς ἤσκητο καὶ τραπέζαις ἐκπωμάτων μεσταῖς καὶ κρατῆρες οἴνου προὔκειντο, καὶ παρασκευὴ καὶ κόσμος ἦν τεθυκότων καὶ πανηγυριζόντων μᾶλλον ἢ πρὸς μάχην ἐξοπλιζομένων. οὕτω ταῖς ἐλπίσι διεφθαρμένοι καὶ γέμοντες ἀνοήτου θράσους ἐπὶ τὸν πόλεμον ἐχώρουν.

73.173. Bölüm

Pompeius ordugâhın biraz dışına çıkınca atını bıraktı. Yanında çok az adam vardı. Kimse kovalamadığı için ağır ağır yürüdü. Otuz dört yıl her şeyi yenip herkese hâkim olmaya alışmış, ömrünün sonunda yenilgiyi ve kaçışı ilk kez tadan bir insanın düşünmesi gereken şeyleri düşünüyordu: o kadar mücadele ve savaşla büyüttüğü ünü ve gücü bir saatte kaybetmişti.

73.1

Πομπήϊος δὲ μικρὸν ἔξω τοῦ χάρακος προελθὼν τὸν μὲν ἵππον ἀφῆκεν, ὀλίγων δὲ κομιδῇ περὶ αὑτὸν ὄντων, ὡς οὐδεὶς ἐδίωκεν, ἀπῄει καθʼ ἡσυχίαν, ἐν διαλογισμοῖς ὢν οἵους εἰκὸς λαμβάνειν ἄνθρωπον ἔτη τέτταρα καὶ τριάκοντα νικᾶν καὶ κρατεῖν ἁπάντων εἰθισμένον, ἥττης δὲ καὶ φυγῆς τότε πρῶτον ἐν γήρᾳ λαμβάνοντα πεῖραν, ἐννοούμενον δὲ ἐξ ὅσων ἀγώνων καὶ πολέμων ηὐξημένην ἀποβαλὼν ὥρᾳ μιᾷ δόξαν καὶ δύναμιν,

73.2Daha az önce o kadar silah, at ve donanmayla çevrili olan adam, şimdi kendisini arayan düşmandan gizlenecek kadar küçülmüş, sinmiş olarak gidiyordu. Larissa'yı geçip Tempe'ye geldi, susuzluktan yüzüstü yere kapanıp ırmaktan su içti, yeniden kalkıp Tempe'yi aştı ve denize indi.

73.2

ὁ πρὸ μικροῦ τοσούτοις ὅπλοις καὶ ἵπποις καὶ στόλοις δορυφορούμενος ἀπέρχεται μικρὸς οὕτω γεγονὼς καὶ συνεσταλμένος ὥστε λανθάνειν ζητοῦντας τοὺς πολεμίους, παραμειψάμενος δὲ Λάρισσαν, ὡς ἦλθεν ἐπὶ τὰ Τέμπη, καταβαλὼν ἑαυτὸν ἐπὶ στόμα δεδιψηκὼς ἔπινε τοῦ ποταμοῦ, καὶ πάλιν ἀναστὰς ἐβάδιζε διὰ τῶν Τεμπῶν, ἄχρι οὗ κατῆλθεν ἐπὶ θάλατταν.

73.3Orada gecenin kalanını balıkçı kulübesinde geçirdi. Sabaha karşı bir nehir teknesine bindi; yanındakilerden hür olanları aldı, köleleri ise Caesar'a gidip korkmamalarını söyledi. Kıyı boyunca giderken büyükçe bir yük gemisinin açılmak üzere olduğunu gördü. Geminin sahibi Pompeius'un pek yakın tanıdığı olmayan, ama yüzünü bilen Romalı biriydi. Adı Peticius'tu.

73.3

ἐκεῖ δὲ τῆς νυκτὸς τὸ λοιπὸν ἀναπαυσάμενος ἐν καλυβίῳ τινὶ σαγηνέων, καὶ περὶ τὸν ὄρθρον ἐπιβὰς ποταμίου πλοίου, καὶ τῶν ἑπομένων τοὺς ἐλευθέρους ἀναλαβὼν, τοὺς δὲ θεράποντας ἀπιέναι πρὸς Καίσαρα κελεύσας καὶ μὴ δεδιέναι, παρὰ γῆν κομιζόμενος εἶδεν εὐμεγέθη φορτηγὸν ἀνάγεσθαι μέλλουσαν, ἧς ἐναυκλήρει Ῥωμαῖος ἀνὴρ οὐ πάνυ Πομπηΐῳ συνήθης, γινώσκων δὲ τὴν ὄψιν αὐτοῦ· Πετίκιος ἐπεκαλεῖτο.

73.4Bu adam önceki gece rüyasında Pompeius'u görmüştü; sık sık gördüğü Pompeius değildi bu, alçalmış, kederli bir Pompeius'tu ve onunla konuşuyordu. Bunu yanındaki yolculara anlatıyordu; boş vakti olan insanlar böyle önemli konularda konuşmayı severler.

73.4

τούτῳ συνεβεβήκει τῆς παρῳχημένης νυκτὸς ἰδεῖν κατὰ τοὺς ὕπνους Πομπήϊον, οὐχ ὃν ἑωράκει πολλάκις, ἀλλὰ ταπεινὸν καὶ κατηφῆ, προσδιαλεγόμενον αὐτῷ. καὶ ταῦτα τοῖς συμπλέουσιν ἐτύγχανε διηγούμενος, ὡς δὴ φιλεῖ περὶ πραγμάτων τηλικούτων λόγον ἔχειν ἀνθρώπους σχολὴν ἄγοντας.

73.5Birden tayfalardan biri, kıyıdan bir nehir teknesinin kürek çektiğini, içindeki adamların elbiselerini sallayıp ellerini kendilerine uzattıklarını görüp bildirdi. Peticius dikkatle bakınca hemen rüyada gördüğü gibi Pompeius'u tanıdı. Başını dövdü, tayfalara kayığı yanaştırmalarını söyledi, sağ elini uzatıp Pompeius'u çağırdı. Daha şimdiden adamın görünüşünden talihini ve değişimini anlıyordu.

73.5

ἐξαίφνης δέ τις τῶν ναυτῶν ἔφρασε κατιδὼν ὅτι πλοῖον ποτάμιον ἀπὸ τῆς γῆς ἐρέσσεται καὶ κατασείουσί τινες ἄνθρωποι τὰ ἱμάτια καὶ τὰς χεῖρας ὀρέγουσι πρὸς αὐτούς, ἐπιστήσας οὖν ὁ Πετίκιος εὐθὺς ἔγνω τὸν Πομπήϊον, οἷον ὄναρ εἶδε· καὶ πληξάμενος τὴν κεφαλὴν ἐκέλευσε τοὺς ναύτας τὸ ἐφόλκιον παραβαλεῖν, καὶ τὴν δεξιὰν ἐξέτεινε καὶ προσεκάλει τὸν Πομπήϊον, ἤδη συμφρονῶν τῷ σχήματι τὴν τύχην καὶ μεταβολὴν τοῦ ἀνδρός.

73.6Bu yüzden ne rica bekledi ne söz; Pompeius'un yanına almak istediklerini de aldı (iki Lentulus ile Favonius) ve denize açıldı. Az sonra kıyıdan koşarak gelen Kral Deiotarus'u görüp onu da aldılar. Yemek vakti gelince gemi sahibi elinde olanla sofra hazırladı. Favonius köle olmadığı için Pompeius'un kendi ayakkabılarını çözmeye başladığını görünce koşup ayakkabılarını çözdü, onu yağladı.

73.6

ὅθεν οὔτε παράκλησιν ἀναμείνας οὔτε λόγον, ἀλλʼ ἀναλαβὼν ὅσους ἐκέλευσε μετʼ αὐτοῦ (Λέντουλοι δὲ ἦσαν ἀμφότεροι καὶ Φαώνιος)̓ ἀνήχθη· καὶ μικρὸν ὕστερον ἰδόντες ἀπὸ γῆς ἁμιλλώμενον Δηϊόταρον τὸν βασιλέα προσαναλαμβάνουσιν. ἐπεὶ δὲ καιρὸς ἦν δείπνου καὶ παρεσκεύασεν ὁ ναύκληρος ἐκ τῶν παρόντων, ἰδὼν ὁ Φαώνιος οἰκετῶν ἀπορίᾳ τὸν Πομπήϊον ἀρχόμενον αὑτὸν ὑπολύειν προσέδραμε καὶ ὑπέλυσε καὶ συνήλειψε.

73.7Bundan sonra da ayak yıkamaya, sofra hazırlamaya kadar, kölelerin efendilerine yaptığı her hizmeti yapmayı sürdürdü. O hizmetin soyluluğunu, sadeliğini ve içtenliğini gören biri şöyle diyebilirdi: "Ah, soylulara her şey ne güzel yakışır."

73.7

καὶ τὸ λοιπὸν ἐκ τούτου περιέπων καὶ θεραπεύων ὅσα δεσπότας δοῦλοι, μέχρι νίψεως ποδῶν καὶ δείπνου παρασκευῆς, διετέλεσεν, ὥστε τὴν ἐλευθεριότητα τῆς ὑπουργίας ἐκείνης θεασάμενον ἄν τινα καὶ τὸ ἀφελὲς καὶ ἄπλαστον εἰπεῖν· φεῦ τοῖσι γενναίοισιν ὡς ἅπαν καλόν.

74.174. Bölüm

Böylece kıyı boyunca Amphipolis'e gitti, oradan Cornelia'yı ve oğlunu almak için Mytilene'ye geçti. Adanın kıyısına yanaşınca şehre bir haberci gönderdi. Bu haberci Cornelia'nın beklediği gibi değildi. Cornelia, gönül almak için verilen haberlere ve yazılan mektuplara bakıp savaşın Dyrrhachium'da bittiğini, Pompeius'a yalnız Caesar'ı kovalamak kaldığını umuyordu.

74.1

οὕτω δὲ παραπλεύσας ἐπʼ Ἀμφιπόλεως ἐκεῖθεν εἰς Μιτυλήνην ἐπεραιοῦτο, βουλόμενος τὴν Κορνηλίαν ἀναλαβεῖν καὶ τὸν υἱόν. ἐπεὶ δὲ προσέσχε τῇ νήσῳ κατʼ αἰγιαλόν, ἔπεμψεν εἰς πόλιν ἄγγελον, οὐχ ὡς ἡ Κορνηλία προσεδόκα τοῖς πρὸς χάριν ἀπαγγελλομένοις καὶ γραφομένοις, ἐλπίζουσα τοῦ πολέμου κεκριμένου περὶ Δυρράχιον ἔτι λοιπὸν ἔργον εἶναι Πομπηΐῳ τὴν Καίσαρος δίωξιν.

74.2Haberci onu bu umutla bulunca selam vermeye dayanamadı. Felaketlerin çoğunu ve en büyüğünü sözlerinden çok gözyaşlarıyla anlatıp, Pompeius'u tek bir yabancı gemide görmek istiyorsa acele etmesini söyledi. Cornelia bunu duyunca kendini yere attı, uzun süre baygın ve dilsiz kaldı. Güç bela kendine gelip ağlamanın ve dövünmenin zamanı olmadığını anlayınca şehrin içinden denize koştu.

74.2

ἐν τούτοις οὖσαν αὑτὴν καταλαβὼν ὁ ἄγγελος ἀσπάσασθαι μὲν οὐχ ὑπέμεινε, τὰ δὲ πλεῖστα καὶ μέγιστα τῶν κακῶν τοῖς δάκρυσι μᾶλλον ἢ τῇ φωνῇ φράσας σπεύδειν ἐκέλευσεν, εἰ βούλεταί πως Πομπήϊον ἰδεῖν ἐπὶ νεὼς μιᾶς καὶ ἀλλοτρίας, ἡ δὲ ἀκούσασα προήκατο μὲν αὑτὴν χαμᾶζε καὶ πολὺν χρόνον ἔκφρων καὶ ἄναυδος ἔκειτο, μόλις δέ πως ἔμφρων γενομένη καὶ συννοήσασα τὸν καιρὸν οὐκ ὄντα θρήνων καὶ δακρύων, ἐξέδραμε διὰ τῆς πόλεως ἐπὶ θάλατταν.

74.3Pompeius onu karşılayıp düşmek üzereyken kollarına aldı. Cornelia şöyle dedi: "Kocam, seni görüyorum: Cornelia'yla evlenmeden önce bu denizi beş yüz gemiyle dolaşan adam, senin talihinin değil, benim talihimin eseri olarak tek bir tekneye atılmış. Beni görmeye niye geldin, seni de bu kadar felaketle dolduran beni kara kaderime niye bırakmadın? Publius'un, kızlık kocamın, Partlar arasında yattığını duymadan ölseydim ne mutlu bir kadın olurdum! Onun ardından, istediğim gibi, hayatımı bıraksaydım ne namuslu bir kadın olurdum! Demek ki Pompeius Magnus'a da felaket olmak için hayatta kalmışım."

74.3

ἀπαντήσαντος δὲ τοῦ Πομπηΐου καὶ δεξαμένου ταῖς ἀγκάλαις αὑτὴν ὑπερειπομένην καὶ περιπίπτουσαν, ὁρῶ σε, εἶπεν, ἄνερ, οὐ τῆς σῆς τύχης ἔργον, ἀλλὰ τῆς ἐμῆς, προσερριμμένον ἑνὶ σκάφει τὸν πρὸ τῶν Κορνηλίας γάμων πεντακοσίαις ναυσὶ ταύτην περιπλεύσαντα τὴν θάλασσαν, τί μʼ ἦλθες ἰδεῖν καὶ οὐκ ἀπέλιπες τῷ βαρεῖ δαίμονι τὴν καὶ σὲ δυστυχίας ἀναπλήσασαν τοσαύτης; ὡς εὐτυχὴς μὲν ἂν ἤμην γυνὴ πρὸ τοῦ Πόπλιον ἐν Πάρθοις ἀκοῦσαι τὸν παρθένιον ἄνδρα κείμενον ἀποθανοῦσα, σώφρων δὲ καὶ μετʼ ἐκεῖνον, ὥσπερ ὥρμησα, τὸν ἐμαυτῆς προεμένη βίον ἐσωζόμην δʼ ἄρα καὶ Πομπηΐῳ Μάγνῳ συμφορὰ γενέσθαι.

75.175. Bölüm

Cornelia'nın böyle dediği, Pompeius'un da şu cevabı verdiği söylenir: "Cornelia, sen demek ki yalnız iyi talihi tanıdın; o iyi talih seni de aldattı, çünkü bende alışılandan daha uzun süre kaldı. Ama bunlara da insan olduğumuz için katlanmak gerekir, talihi hâlâ denemek gerekir. O hâlden bu hâle düşen birinin bu hâlden yeniden o hâle çıkması da umutsuz değildir."

75.1

ταῦτα εἰπεῖν τὴν Κορνηλίαν λέγουσι, τὸν δὲ Πομπήϊον ἀποκρίνασθαι μίαν ἄρα, Κορνηλία, τύχην ᾔδεις τὴν ἀμείνονα, ἣ καὶ σὲ ἴσως ἐξηπάτησεν, ὅτι μοι χρόνον πλείονα τοῦ συνήθους παρέμεινεν. ἀλλὰ καὶ ταῦτα δεῖ φέρειν γενομένους ἀνθρώπους, καὶ τῆς τύχης ἔτι πειρατέον. οὐ γὰρ ἀνέλπιστον ἐκ τούτων ἀναλαβεῖν ἐκεῖνα τὸν ἐξ ἐκείνων ἐν τούτοις γενόμενον.

75.2Karısı şehirden paralarını ve hizmetkârlarını getirtti. Mytileneliler Pompeius'u selamlayıp şehre girmesini rica ettilerse de istemedi; onlara da galibe boyun eğmelerini ve korkmamalarını söyledi, çünkü Caesar anlayışlı ve iyi biriydi.

75.2

ἡ μὲν οὖν γυνὴ μετεπέμπετο χρήματα καὶ θεράποντας ἐκ πόλεως· τῶν δὲ Μιτυληναίων τὸν Πομπήϊον ἀσπασαμένων καὶ παρακαλούντων εἰσελθεῖν εἰς τὴν πόλιν, οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλὰ κἀκείνους ἐκέλευσε τῷ κρατοῦντι πείθεσθαι καὶ θαρρεῖν εὐγνώμονα γὰρ εἶναι Καίσαρα καὶ χρηστόν.

75.3Kendisi, onu görmek için şehirden inen filozof Kratippos'a dönüp ilahî takdir hakkında kısaca yakındı ve kuşkularını paylaştı. Kratippos ona boyun eğer gibi yaparak onu daha iyi umutlara yönlendiriyor, itiraz ederek rahatsız edici ve yersiz olmaktan kaçınıyordu.

75.3

αὐτὸς δὲ πρὸς Κράτιππον τραπόμενος τὸν φιλόσοφον κατέβη γὰρ ἐκ τῆς πόλεως ὀψόμενος αὐτόν, ἐμέμψατο καὶ συνδιηπόρησε βραχέα περὶ τῆς προνοίας, ὑποκατακλινομένου τοῦ Κρατίππου καὶ παράγοντος αὐτὸν ἐπὶ τὰς ἀμείνονας ἐλπίδας, ὅπως μὴ λυπηρὸς μηδὲ ἄκαιρος ἀντιλέγων εἴη.

75.4Çünkü Pompeius ilahî takdiri sorduğunda Kratippos, kötü yönetim yüzünden işlerin artık tek adam yönetimini gerektirdiğini söyleyebilir, ona şunu da sorabilirdi: "Pompeius, kazansaydın talihini Caesar'dan daha iyi kullanacağına nasıl, hangi kanıtla inanalım?" Ama tanrıların işlerini olduğu gibi bırakmak gerekir.

75.4

ἐπεὶ τὸ μὲν ἐρέσθαι τὸν Πομπήϊον ἦν ὑπὲρ τῆς προνοίας, τὸν δʼ ἀποφαίνεσθαι ὅτι τοῖς πράγμασιν ἤδη μοναρχίας ἔδει διὰ τὴν κακοπολιτείαν ἐρέσθαι δέ· πῶς, ὦ Πομπήϊε, καὶ τίνι τεκμηρίῳ πεισθῶμεν ὅτι βέλτιον ἂν σὺ τῇ τύχῃ Καίσαρος ἐχρήσω κρατήσας ; ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐατέον ὥσπερ ἔχει, τὰ τῶν θεῶν.

76.176. Bölüm

Karısını ve dostlarını alıp yoluna devam etti, ancak su ya da erzak için zorunlu olarak limanlara uğruyordu. Girdiği ilk şehir Pamphylia'daki Attaleia oldu. Orada Kilikya'dan gelen birkaç triremle karşılaştı, askerler toplandı, yanında yeniden altmış senatör oldu.

76.1

ἀναλαβὼν δὲ τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς φίλους ἐκομίζετο, προσίσχων ὅρμοις ἀναγκαίοις ὕδωρ ἢ ἀγορὰν ἔχουσιν. εἰς δὲ πόλιν εἰσῆλθε πρώτην Ἀττάλειαν τῆς Παμφυλίας, ἐνταῦθα δὲ αὐτῷ καὶ τριήρεις τινὲς ἀπήντησαν ἐκ Κιλικίας καὶ στρατιῶται συνελέγοντο καὶ τῶν συγκλητικῶν πάλιν ἑξήκοντα περὶ αὐτὸν ἦσαν.

76.2Donanmanın hâlâ bir arada olduğunu, Cato'nun çok sayıda asker alıp Libya'ya geçtiğini duyunca dostlarına yakındı. Piyadeyle savaşmaya zorlandığı için kendini suçluyor, tartışmasız üstün olan gücünü hiç kullanmadığından, donanmayı yakına demirletmediğinden yakınıyordu. Oysa karada yenilince denizde hemen böyle büyük bir karşı güç hazır olurdu.

76.2

ἀκούων δὲ καὶ τὸ ναυτικὸν ἔτι συνεστάναι, καὶ Κάτωνα πολλοὺς στρατιώτας ἀνειληφότα περαιοῦν εἰς Λιβύην, ὠδύρετο πρὸς τοὺς φίλους, καταμεμφόμενος ἑαυτὸν ἐκβιασθέντα τῷ πεζῷ συμβαλεῖν, τῇ δὲ κρείττονι ἀδηρίτως δυνάμει πρὸς μηδὲν ἀποχρήσασθαι μηδὲ περιορμίσαι τὸ ναυτικόν, ὅπου κατὰ γῆν σφαλεὶς εὐθὺς ἂν εἶχεν ἀντίπαλον ἐκ θαλάττης παρεστῶσαν ἀλκὴν καὶ δύναμιν τοσαύτην.

76.3Gerçekten de Pompeius'un bundan büyük bir hatası, Caesar'ın bundan ustaca bir manevrası yoktu: savaşı deniz yardımından bu kadar uzağa çekmek. Yine de eldeki durumla karar vermeye ve iş yapmaya zorlandığı için şehirlere haber saldı, kimilerini de kendi dolaşıp para istedi, gemiler donattı. Düşmanın hızından, çabukluğundan korkuyor, hazırlığını yapmadan gelip kendisini ele geçirmesinden çekiniyor, o an için bir sığınak ve geri çekilme yeri arıyordu.

76.3

οὐδὲν γὰρ ἁμάρτημα Πομπηΐου μεῖζον οὐδὲ δεινότερον στρατήγημα Καίσαρος ἢ τὸ τὴν μάχην οὕτω μακρὰν ἀποσπάσασθαι τῆς ναυτικῆς βοηθείας, οὐ μὴν ἀλλʼ ἐκ τῶν παρόντων κρίνειν τι καὶ πράττειν ἀναγκαζόμενος, ἐπὶ τὰς πόλεις περιέπεμπε τὰς δʼ αὐτὸς περιπλέων ᾔτει χρήματα καὶ ναῦς ἐπλήρου. τὴν δʼ ὀξύτητα τοῦ πολεμίου καὶ τὸ τάχος δεδοικώς, μὴ προαναρπάσῃ τῆς παρασκευῆς αὐτὸν ἐπελθών, ἐσκόπει καταφυγὴν ἐπὶ τῷ παρόντι καὶ ἀναχώρησιν.

76.4Danışırken sığınılacak bir eyalet görünmüyordu. Krallıklar arasından Pompeius, Partlarınkinin hem o an zayıf durumdaki onları kabul edip koruyacak, hem yeniden güçlendirip büyük bir orduyla gönderecek en uygun yer olduğunu söyledi.

76.4

ἐπαρχία μὲν οὖν οὐδεμία φύξιμος ἐφαίνετο βουλευομένοις αὐτοῖς, τῶν δὲ βασιλειῶν αὐτὸς μὲν ἀπέφαινε τὴν Πάρθων ἱκανωτάτην οὖσαν ἔν τε τῷ παρόντι δέξασθαι καὶ περιβαλεῖν σφᾶς ἀσθενεῖς ὄντας, αὖθίς τε ῥῶσαι καὶ προπέμψαι μετὰ πλείστης δυνάμεως·

76.5Ötekilerin kimi Libya'yı ve Juba'yı önerdi. Lesboslu Theophanes ise üç günlük deniz yolu uzaklıktaki Mısır'ı ve daha çocuk yaşta olan, babasından kalma dostluk ve minnet borcu altında bulunan Ptolemaios'u bırakıp en güvenilmez millet olan Partların eline düşmeyi çılgınlık sayıyordu. Akrabası olan Romalı bir adama ikinci olup diğer herkesin birincisi olmak istememek, onun ölçülülüğünü denememek akılsızlıktı.

76.5

τῶν δʼ ἄλλων οἱ μὲν εἰς Λιβύην καὶ Ἰόβαν ἔτρεπον τὴν γνώμην, Θεοφάνει δὲ τῷ Λεσβίῳ μανικὸν ἐδόκει τριῶν ἡμερῶν πλοῦν ἀπέχουσαν Αἴγυπτον ἀπολιπόντα καὶ Πτολεμαῖον, ἡλικίαν μὲν ἀντίπαιδα, φιλίας δὲ καὶ χάριτος πατρῴας ὑπόχρεων, Πάρθοις ὑποβαλεῖν ἑαυτόν, ἀπιστοτάτῳ γένει, καὶ Ῥωμαίῳ μὲν ἀνδρὶ κηδεστῇ γενομένῳ τὰ δεύτερα λέγοντα πρῶτον εἶναι τῶν ἄλλων μὴ θέλειν μηδὲ πειρᾶσθαι τῆς ἐκείνου μετριότητος,

76.6Crassus sağken bile bir şey yapamamış Arsakes'i kendine efendi yapmak, Scipio ailesinden genç bir kadını, güçlerini küstahlık ve ahlaksızlıkla ölçen barbarlara götürmek de öyle. Cornelia başına bir şey gelmese bile, gelmiş sanılsa, bunu yapabilecek kişilerin eline düşmek bile korkunçtu. Söylendiğine göre Pompeius'u Fırat yolundan yalnız bu vazgeçirdi; tabii o yolu ona gösteren hâlâ Pompeius'un aklıysa, bir daimōn değilse.

76.6

Ἀρσάκην δὲ ποιεῖσθαι κύριον ἑαυτοῦ τὸν μηδὲ Κράσσου δυνηθέντα ζῶντος· καὶ γυναῖκα νέαν οἴκου τοῦ Σκηπίωνος εἰς βαρβάρους κομίζειν ὕβρει καὶ ἀκολασίᾳ τὴν ἐξουσίαν μετροῦντας, ᾗ, κἂν μὴ πάθῃ, δόξῃ δὲ παθεῖν, δεινόν ἐστιν ἐπὶ τοῖς ποιῆσαι δυναμένοις γενομένῃ, τοῦτο μόνον, ὥς φασιν, ἀπέτρεψε τῆς ἐπὶ τὸν Εὐφράτην ὁδοῦ Πομπήϊον εἰ δή τις ἔτι Πομπηΐου λογισμός, ἀλλʼ οὐχὶ δαίμων ἐκείνην ὑφηγεῖτο τὴν ὁδόν.

77.177. Bölüm

Mısır'a kaçma görüşü üstün gelince Pompeius Kıbrıs'tan Seleukeia yapımı bir trireme karısıyla bindi. Ötekilerin kimi yine savaş gemileriyle, kimi yük gemileriyle birlikte ilerliyordu. Denizi güvenle geçti. Ptolemaios'un Pelousion'da ordusuyla oturduğunu, kız kardeşiyle savaştığını öğrenince orada durdu, krala haber vermek ve ricada bulunmak için birini önden gönderdi.

77.1

ὡς δʼ οὖν ἐνίκα φεύγειν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἀναχθεὶς ἀπὸ Κύπρου Σελευκίδι τριήρει μετὰ τῆς γυναικός τῶν δʼ ἄλλων οἱ μὲν ἐν μακραῖς ὁμοίως ναυσίν, οἱ δὲ ἐν ὁλκάσιν ἅμα συμπαρέπλεον, τὸ μὲν πέλαγος διεπέρασεν ἀσφαλῶς, πυθόμενος δὲ τὸν Πτολεμαῖον ἐν Πηλουσίῳ καθῆσθαι μετὰ στρατιᾶς, πολεμοῦντα πρὸς τὴν ἀδελφήν, ἐκεῖ κατέσχε, προπέμψας τὸν φράσοντα τῷ βασιλεῖ καὶ δεησόμενον.

77.2Ptolemaios henüz çok gençti. Her işi yöneten Potheinos en güçlü kişilerden bir meclis topladı; en güçlüler de zaten onun istediği kişilerdi. Herkesin görüşünü söylemesini istedi. Pompeius Magnus hakkında, haremağası Potheinos'un, ücretle retorik öğretmenliğine tutulmuş Sakızlı Theodotos'un ve Mısırlı Akhillas'ın karar vermesi korkunçtu. Oda hizmetkârları ve sütanneler arasında öteki danışmanların en önemlileri bunlardı.

77.2

ὁ μὲν οὖν Πτολεμαῖος ἦν κομιδῇ νέος· ὁ δὲ πάντα διέπων τὰ πράγματα Ποθεινὸς ἤθροισε βουλὴν τῶν δυνατωτάτων ἐδύναντο δὲ μέγιστον οὓς ἐκεῖνος ἐβούλετο· καὶ λέγειν ἐκέλευσεν ἣν ἔχει γνώμην ἕκαστος, ἦν οὖν δεινὸν περὶ Πομπηΐου Μάγνου βουλεύεσθαι Ποθεινὸν τὸν εὐνοῦχον καὶ Θεόδοτον τὸν Χῖον, ἐπὶ μισθῷ ῥητορικῶν λόγων διδάσκαλον ἀνειλημμένον, καὶ τὸν Αἰγύπτιον Ἀχιλλᾶν κορυφαιότατοι γὰρ ἦσαν ἐν κατευνασταῖς καὶ τιθηνοῖς τοῖς ἄλλοις οὗτοι σύμβουλοι.

77.3Caesar'a kurtuluş borçlu kalmayı layık bulmayan Pompeius, kıyıdan uzakta demir üzerinde sallanarak böyle bir mahkemenin oyunu bekliyordu. Öteki görüşler ancak şu kadar ayrılıyordu: kimi onu kovmayı, kimi çağırıp kabul etmeyi öneriyordu.

77.3

καὶ τοιούτου δικαστηρίου ψῆφον Πομπήϊος ἐπʼ ἀγκυρῶν πρόσω τῆς χώρας ἀποσαλεύων περιέμενεν, ὃν Καίσαρι σωτηρίας χάριν οὐκ ἦν ἄξιον ὀφείλειν. τῶν μὲν οὖν ἄλλων τοσοῦτον αἱ γνῶμαι διέστησαν ὅσον οἱ μὲν ἀπελαύνειν ἐκέλευον, οἱ δὲ καλεῖν καὶ δέχεσθαι τὸν ἄνδρα·

77.4Theodotos ise söz ustalığını ve hitabetini göstererek ikisini de güvenli bulmadı: Kabul ederlerse Caesar'ı düşman, Pompeius'u efendi edinirlerdi; geri çevirirlerse Pompeius'a kovduklarından, Caesar'a da kovalanmasına sebep olduklarından suçlu olurlardı. En iyisi, adamı çağırtıp öldürmekti; böylece Caesar'a iyilik etmiş, Pompeius'tan da korkmamış olurlardı. Söylendiğine göre gülümseyerek şunu da ekledi: "Ölü ısırmaz."

77.4

Θεόδοτος δὲ δεινότητα λόγου καὶ ῥητορείαν ἐπιδεικνύμενος οὐδέτερον ἀπέφηνεν ἀσφαλές, ἀλλὰ δεξαμένους μὲν ἕξειν Καίσαρα πολέμιον καὶ δεσπότην Πομπήϊον, ἀπωσαμένους δὲ καὶ Πομπηΐῳ τῆς ἐκβολῆς ὑπαιτίους ἔσεσθαι καὶ Καίσαρι τῆς διώξεως· κράτιστον οὖν εἶναι μεταπεμψαμένους ἀνελεῖν τὸν ἄνδρα· καὶ γὰρ ἐκείνῳ χαριεῖσθαι καὶ τοῦτον οὐ φοβήσεσθαι. προσεπεῖπε δὲ διαμειδιάσας, ὥς φασιν, ὅτι νεκρὸς οὐ δάκνει.

78.178. Bölüm

Bu kararı verip işi Akhillas'a bıraktılar. Akhillas, eskiden Pompeius'un centurio'su olan Septimius adında birini, Salvius adında başka bir centurio'yu ve üç dört hizmetkârı yanına alıp Pompeius'un gemisine doğru açıldı. Yol arkadaşlarının en seçkinleri, olacakları öğrenmek için hep Pompeius'un gemisine binmişlerdi.

78.1

ταῦτα κυρώσαντες ἐπʼ Ἀχιλλᾷ ποιοῦνται τὴν πρᾶξιν. ὁ δὲ Σεπτίμιόν τινα πάλαι γεγονότα Πομπηΐου ταξίαρχον παραλαβών, καὶ Σάλβιον ἕτερον ἑκατοντάρχην καὶ τρεῖς ἢ τέτταρας ὑπηρέτας, ἀνήχθη πρὸς τὴν Πομπηΐου ναῦν. ἔτυχον δὲ πάντες εἰς αὐτὴν οἱ δοκιμώτατοι τῶν συμπλεόντων ἐμβεβηκότες, ὅπως εἰδεῖεν τὸ πραττόμενον.

78.2Karşılamanın krala yakışır, parlak, Theophanes'in umduğu gibi olmadığını, tek bir balıkçı teknesiyle birkaç adamın yaklaştığını görünce bu ilgisizlikten kuşkulandılar. Pompeius'a, henüz ok menzilinin dışındayken gemiyi açığa çekmesini öğütlediler. O sırada tekne yaklaştı. Septimius önce ayağa kalkıp Pompeius'u Latince imperator diye selamladı.

78.2

ὡς οὖν εἶδον οὐ βασιλικὴν οὐδὲ λαμπρὰν οὐδὲ ταῖς Θεοφάνους ἐλπίσιν ὁμοίαν ὑποδοχήν, ἀλλʼ ἐπὶ μιᾶς ἁλιάδος προσπλέοντας ὀλίγους ἀνθρώπους, ὑπείδοντο τὴν ὀλιγωρίαν καὶ τῷ Πομπηΐῳ παρῄνουν εἰς πέλαγος ἀνακρούεσθαι τὴν ναῦν, ἕως ἔξω βέλους εἰσίν. ἐν τούτῳ δὲ πελαζούσης τῆς ἁλιάδος φθάσας ὁ Σεπτίμιος ἐξανέστη καὶ Ῥωμαϊστὶ τὸν Πομπήϊον αὐτοκράτορα προσηγόρευσεν.

78.3Akhillas da Yunanca selam verip onu tekneye geçmeye çağırdı: Burası çok sığdı, kumlu denizde trirem için yeterli derinlik yoktu. Aynı anda kralın bazı gemilerine adam bindirildiği görülüyordu, kıyıyı da silahlı askerler tutmuştu. Fikrini değiştirse bile kaçış yok gibiydi. Üstelik güvensizlik göstermek katillere bu haksızlığı için bir özür sağlardı.

78.3

ὁ δὲ Ἀχιλλᾶς ἀσπασάμενος αὐτὸν Ἑλληνιστὶ παρεκάλει μετελθεῖν εἰς τὴν ἁλιάδα· τέναγος γὰρ εἶναι πολύ, καὶ βάθος οὐκ ἔχειν πλόϊμον τριήρει τὴν θάλατταν ὑπόψαμμον οὖσαν. ἅμα δὲ καὶ ναῦς τινες ἑωρῶντο τῶν βασιλικῶν πληρούμεναι, καὶ τὸν αἰγιαλὸν ὁπλῖται κατεῖχον, ὥστʼ ἄφυκτα καὶ μεταβαλλομένοις ἐφαίνετο, καὶ προσῆν τὸ διδόναι τοῖς φονεῦσι τὴν ἀπιστίαν αὐτὴν τῆς ἀδικίας ἀπολογίαν.

78.4Sonunu şimdiden ağlayan Cornelia'yı kucakladı, önce iki centurio'nun, azatlılarından Philippus'un ve Skythes adlı kölesinin tekneye inmesini söyledi. Akhillas'ın adamları tekneden ona elini uzatırken karısına ve oğluna dönüp Sophokles'in şu dizelerini söyledi:

Tirana ayak basan herkes, hür gelse de onun kölesidir.

78.4

ἀσπασάμενος οὖν τὴν Κορνηλίαν προαποθρηνοῦσαν αὐτὸν τὸ τέλος, καὶ δύο ἑκατοντάρχας προεμβῆναι κελεύσας καὶ τῶν ἀπελευθέρων ἕνα Φίλιππον καὶ θεράποντα Σκύθην ὄνομα, δεξιουμένων αὐτὸν ἤδη τῶν περὶ τὸν Ἀχιλλᾶν ἐκ τῆς ἁλιάδος, μεταστραφεὶς πρὸς τὴν γυναῖκα καὶ τὸν υἱὸν εἶπε Σοφοκλέους ἰαμβεῖα· ὅστις δὲ πρὸς τύραννον ἐμπορεύεται, κείνου ʼστὶ δοῦλος, κἂν ἐλεύθερος μόλῃ.

79.179. Bölüm

Yakınlarına son sözü bu oldu ve tekneye indi. Trirem ile kara arasında epeyce mesafe vardı. Yanındakilerden hiçbiri ona dostça bir söz söylemeyince Septimius'a dönüp "Seni eski silah arkadaşım olarak tanımakta yanılmıyorum, değil mi?" dedi.

79.1

ταῦτα δʼ ἔσχατα πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ φθεγξάμενος ἐνέβη καὶ συχνοῦ διαστήματος ὄντος ἐπὶ τὴν γῆν ἀπὸ τῆς τριήρους, ὡς οὐδεὶς παρὰ τῶν συμπλεόντων ἐγίνετο λόγος φιλάνθρωπος πρὸς αὐτόν, ἀποβλέψας εἰς τὸν Σεπτίμιον, οὐ δή πού σε, εἶπεν, ἐγὼ γεγονότα συστρατιώτην ἐμὸν ἀμφιγνοῶ;

79.2Septimius yalnızca başıyla onayladı, bir şey söylemedi, sıcaklık göstermedi. Yeniden derin bir sessizlik olunca Pompeius, Ptolemaios'a söylemek için kendisinin küçük bir defterde yazdığı Yunanca konuşmayı okumaya başladı.

79.2

κἀκεῖνος ἐπένευσε τῇ κεφαλῇ μόνον, οὐδὲν προσειπὼν οὐδὲ φιλοφρονηθείς, πολλῆς οὖν πάλιν οὔσης σιωπῆς ὁ Πομπήϊος ἔχων ἐν βιβλίῳ μικρῷ γεγραμμένον ὑπʼ αὐτοῦ λόγον Ἑλληνικόν, ᾧ παρεσκεύαστο χρῆσθαι πρὸς τὸν Πτολεμαῖον, ἀνεγίνωσκεν.

79.3Karaya yaklaştıklarında Cornelia dostlarıyla birlikte trirem üzerinden büyük bir heyecanla olacakları izliyordu. Kral adamlarından çoğunun iniş yerinde, sanki onur göstermek ve karşılamak için toplandığını görünce cesaret bulmaya başlamıştı. Tam bu sırada Pompeius kolayca ayağa kalkmak için Philippus'un elini tutmuşken, Septimius arkadan kılıcıyla onu ilk olarak deldi, ardından Salvius, ardından Akhillas kılıçlarını çektiler.

79.3

ὡς δὲ τῇ γῇ προσεπέλαζον, ἡ μὲν Κορνηλία μετὰ τῶν φίλων ἐκ τῆς τριήρους περιπαθὴς οὖσα τὸ μέλλον ἀπεσκοπεῖτο, καὶ θαρρεῖν ἤρχετο πολλοὺς ὁρῶσα πρὸς τὴν ἀπόβασιν τῶν βασιλικῶν οἷον ἐπὶ τιμῇ καὶ δεξιώσει συνερχομένους, ἐν τούτῳ δὲ τὸν Πομπήϊον τῆς τοῦ Φιλίππου λαμβανόμενον χειρός, ὅπως ῥᾷον ἐξανασταίη, Σεπτίμιος ὄπισθεν τῷ ξίφει διελαύνει πρῶτος, εἶτα Σάλβιος μετʼ ἐκεῖνον, εἶτα Ἀχιλλᾶς ἐσπάσαντο τὰς μαχαίρας.

79.4Pompeius iki eliyle togasını yüzüne çekti, kendine yakışmayacak hiçbir şey söylemedi, yapmadı, yalnızca inleyerek darbelere dayandı. Elli dokuz yıl yaşamıştı ve doğum gününün ertesi günü hayatı sona erdi.

79.4

δὲ ταῖς χερσὶν ἀμφοτέραις τὴν τήβεννον ἐφελκυσάμενος κατὰ τοῦ προσώπου, μηδὲν εἰπὼν ἀνάξιον ἑαυτοῦ μηδὲ ποιήσας, ἀλλὰ στενάξας μόνον, ἐνεκαρτέρησε ταῖς πληγαῖς, ἑξήκοντα μὲν ἑνὸς δέοντα βεβιωκὼς ἔτη, μιᾷ δʼ ὕστερον ἡμέρᾳ τῆς γενεθλίου τελευτήσας τὸν βίον.

80.180. Bölüm

Gemilerdekiler cinayeti görünce karadan bile duyulan bir feryat kopardılar, hemen demir alıp kaçtılar. Sert bir rüzgâr açığa kaçmalarına yardım etti, bu yüzden Mısırlılar kovalamak istedilerse de vazgeçtiler. Pompeius'un başını kestiler, gövdesini çıplak olarak tekneden atıp böyle bir manzarayı görmek isteyenlere bıraktılar.

80.1

οἱ δʼ ἀπὸ τῶν νεῶν ὡς ἐθεάσαντο τὸν φόνον, οἰμωγὴν ἐξάκουστον ἄχρι τῆς γῆς ἐκχέαντες ἔφυγον, ἀράμενοι τὰς ἀγκύρας κατὰ τάχος, καὶ πνεῦμα λαμπρὸν ἐβοήθει πελαγίοις ὑπεκθέουσιν, ὥστε βουλομένους διώκειν ἀποτραπέσθαι τοὺς Αἰγυπτίους. τοῦ δὲ Πομπηΐου τὴν μὲν κεφαλὴν ἀποτέμνουσι, τὸ δὲ ἄλλο σῶμα γυμνὸν ἐκβαλόντες ἀπὸ τῆς ἁλιάδος τοῖς δεομένοις τοιούτου θεάματος ἀπέλιπον.

80.2Philippus, onlar bakmaya doyana kadar yanında kaldı. Sonra cesedi deniz suyuyla yıkadı, kendi tuniklerinden biriyle sardı. Başka bir şeyi yoktu; kıyıda arayıp küçük bir balıkçı teknesinin kalıntılarını buldu. Bunlar eskiydi, ama çıplak ve bütün olmayan bir ceset için gerekli ateşi sağlamaya yeterdi.

80.2

παρέμεινε δὲ αὐτῷ Φίλιππος, ἕως ἐγένοντο μεστοὶ τῆς ὄψεως· εἶτα περιλούσας τῇ θαλάσσῃ τὸ σῶμα καὶ χιτωνίῳ τινὶ τῶν ἑαυτοῦ περιστείλας, ἄλλο δὲ οὐδὲν ἔχων, ἀλλὰ περισκοπῶν τὸν αἰγιαλὸν εὗρε μικρᾶς ἁλιάδος λείψανα, παλαιὰ μέν, ἀρκοῦντα δὲ νεκρῷ γυμνῷ καὶ οὐδὲ ὅλῳ πυρκαϊὰν ἀναγκαίαν παρασχεῖν.

80.3Bunları toplayıp dizerken, ilk seferlerini gençken Pompeius'la birlikte yapmış, şimdi yaşlanmış bir Romalı yanına geldi. "Sen kimsin de Magnus Pompeius'u gömmeyi düşünüyorsun?" dedi. Philippus azatlısı olduğunu söyleyince "Ama bu güzel iş yalnız senin olmayacak," dedi. "Bu dindarca nimete beni de ortak et ki yabancı yerlerde yaşamaktan büsbütün yakınmayayım; bunca sıkıntı karşılığında hiç olmazsa Romalıların en büyük imperatoruna kendi ellerimle dokunmuş ve onu sarmış olayım."

80.3

ταῦτα συγκομίζοντος αὐτοῦ καὶ συντιθέντος ἐπιστὰς ἀνὴρ Ῥωμαῖος ἤδη γέρων, τὰς δὲ πρώτας στρατείας ἔτι νέος Πομπηΐῳ συνεστρατευμένος, τίς ὤν, ὦ ἄνθρωπε, ἔφη, θάπτειν διανοῇ Μάγνον Πομπήϊον; ἐκείνου δὲ φήσαντος ὡς ἀπελεύθερος, ἀλλʼ οὐ μόνῳ σοί, ἔφη, τοῦτο τὸ καλὸν ὑπάρξει· κἀμὲ δὲ ὥσπερ εὑρήματος εὐσεβοῦς δέξαι κοινωνόν, ὡς μὴ κατὰ πάντα μέμφωμαι τὴν ἀποξένωσιν, ἀντὶ πολλῶν ἀνιαρῶν τοῦτο γοῦν εὑράμενος, ἅψασθαι καὶ περιστεῖλαι ταῖς ἐμαῖς χερσὶ τὸν μέγιστον αὐτοκράτορα Ῥωμαίων.

80.4Pompeius böyle gömüldü. Ertesi gün Lucius Lentulus olanlardan habersiz, Kıbrıs'tan gelip kıyı boyunca seyrederken ölü ateşini ve yanında duran Philippus'u gördü. Henüz görünmeden "Kaderini burada tamamlayıp dinlenen kim?" dedi. Biraz durup inledi: "Belki de sen, Pompeius Magnus." Kısa bir süre sonra karaya çıktı, yakalandı ve öldürüldü.

80.4

οὕτω μὲν ἐκηδεύετο Πομπήϊος, τῇ δʼ ὑστεραίᾳ Λεύκιος Λέντλος οὐκ εἰδὼς τὰ πεπραγμένα, πλέων ἀπὸ Κύπρου καὶ παρὰ γῆν κομιζόμενος, ὡς εἶδε νεκροῦ πυρὰν καὶ παρεστῶτα τὸν Φίλιππον, οὔπω καθορώμενος· τίς ἄρα, ἔφη, τὸ πεπρωμένον ἐνταῦθα τελέσας ἀναπέπαυται; καὶ μικρὸν διαλιπὼν καὶ στενάξας, τάχα δέ, εἶπε, σύ, Πομπήϊε Μάγνε. καὶ μετὰ μικρὸν ἀποβὰς καὶ συλληφθεὶς ἀπέθανε.

80.5Pompeius'un sonu bu oldu. Çok geçmeden Caesar, bu kadar büyük bir günahla dolu Mısır'a geldi. Pompeius'un başını getiren adamdan katil diye yüz çevirdi, Pompeius'un mührünü alınca da ağladı; mührün kabartması kılıçlı bir aslandı. Akhillas ve Potheinos'u öldürttü. Kral da ırmağın yakınındaki savaşta yenilip ortadan kayboldu.

80.5

τοῦτο Πομπηΐου τέλος, οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον Καῖσαρ ἐλθὼν εἰς Αἴγυπτον ἄγους τοσούτου καταπεπλησμένην τὸν μὲν προσφέροντα τὴν κεφαλὴν ὡς παλαμναῖον ἀπεστράφη, τὴν δὲ σφραγῖδα τοῦ Πομπηΐου δεξάμενος ἐδάκρυσεν ἦν δὲ γλυφὴ λέων ξιφήρης. Ἀχιλλᾶν δὲ καὶ Ποθεινὸν ἀπέσφαξεν αὐτὸς δὲ ὁ βασιλεὺς μάχῃ λειφθεὶς περὶ τὸν ποταμὸν ἠφανίσθη.

80.6Sofist Theodotos Caesar'ın cezasından kurtuldu, Mısır'dan kaçıp nefret edilerek, sefil bir hâlde dolaştı. Ama Marcus Brutus, Caesar'ı öldürüp hâkimiyeti eline geçirince onu Asya'da bulup türlü işkenceyle öldürdü. Pompeius'un külleri Cornelia'ya getirildi. Cornelia onları Alba'daki mülkünde gömdü.

80.6

Θεόδοτον δὲ τὸν σοφιστὴν ἡ μὲν ἐκ Καίσαρος δίκη παρῆλθε· φυγὼν γὰρ Αἴγυπτον ἐπλανᾶτο ταπεινὰ πράττων καὶ μισούμενος· Βροῦτος δὲ Μάρκος, ὅτε Καίσαρα κτείνας ἐκράτησεν, ἐξευρὼν αὐτὸν ἐν Ἀσίᾳ καὶ πᾶσαν αἰκίαν αἰκισάμενος ἀπέκτεινεν. τὰ δὲ λείψανα τοῦ Πομπηΐου Κορνηλία δεξαμένη κομισθέντα, περὶ τὸν Ἀλβανὸν ἔθηκεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…