1. Bölüm – 44. Bölüm
1.11. Bölüm
Roma halkının Pompeius'a karşı daha en başından duyduğu şey, Aiskhylos'un Prometheus'unun kendisini kurtaran Herakles'e duyduğu şeye benziyor; Prometheus ona şöyle der: "Nefret ettiğim babanın bu en sevgili evladı." Romalılar hiçbir komutana, Pompeius'un babası Strabo'ya gösterdikleri kadar şiddetli ve vahşi bir nefret göstermediler. Sağken silah gücünden korkuyorlardı, çünkü son derece savaşçı bir adamdı.
πρὸς Πομπήϊον ἔοικε τοῦτο παθεῖν ὁ Ῥωμαίων δῆμος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅπερ ὁ Αἰσχύλου Προμηθεὺς πρὸς τὸν Ἡρακλέα σωθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ καὶ λέγων ἐχθροῦ πατρός μοι τοῦτο φίλτατον τέκνον. οὔτε γὰρ μῖσος οὕτως ἰσχυρὸν καὶ ἄγριον ἐπεδείξαντο Ῥωμαῖοι πρὸς ἕτερον στρατηγὸν ὡς τὸν Πομπηΐου πατέρα Στράβωνα, ζῶντος μὲν αὐτοῦ φοβούμενοι τὴν ἐν τοῖς ὅπλοις δύναμιν (ἦν γὰρ ἀνὴρ πολεμικώτατος),
1.2Yıldırım çarparak ölünce de cenazesi götürülürken cesedini sedyeden aşağı çekip hakaret ettiler. Öte yandan hiçbir Romalı, Pompeius'un gördüğü kadar güçlü, bu kadar erken başlayan, başarıda onunla birlikte bu kadar yükselen, yenilgide bu kadar sadık kalan bir sevgi görmedi.
ἐπεὶ δὲ ἀπέθανε κεραυνωθείς, ἐκκομιζόμενον τὸ σῶμα κατασπάσαντες ἀπὸ τοῦ λέχους καὶ καθυβρίσαντες, οὔτε μὴν εὔνοιαν αὖ πάλιν σφοδροτέραν ἢ θᾶσσον ἀρξαμένην ἢ μᾶλλον εὐτυχοῦντι συνακμάσασαν ἢ πταίσαντι παραμείνασαν βεβαιότερον ἄλλος ἔσχε Ῥωμαίων ἢ Πομπήϊος.
1.3Birine duyulan nefretin tek sebebi vardı: paraya doymak bilmez bir arzu. Ötekinin sevilmesinin ise çok sebebi vardı: yaşayışındaki itidal, silah talimi, sözündeki ikna gücü, karakterine duyulan güven, insanlarla kolay kaynaşması. Kimse ondan daha az rahatsız ederek bir şey istemez, kimse bir ricayı ondan daha seve seve yerine getirmezdi. İyilik ederken kimseyi ezmez, kabul ederken vakarını korurdu.
αἰτία δὲ τοῦ μὲν μίσους ἐκείνῳ μία, χρημάτων ἄπληστος ἐπιθυμία, τούτῳ δὲ πολλαὶ τοῦ ἀγαπᾶσθαι, σωφροσύνη περὶ δίαιταν, ἄσκησις ἐν ὅπλοις, πιθανότης λόγου, πίστις ἤθους, εὐαρμοστία πρὸς ἔντευξιν, ὡς μηδενὸς ἀλυπότερον δεηθῆναι μηδὲ ἥδιον ὑπουργῆσαι δεομένῳ. προσῆν γὰρ αὐτοῦ ταῖς χάρισι καὶ τὸ ἀνεπαχθὲς διδόντος καὶ τὸ σεμνὸν λαμβάνοντος.
2.12. Bölüm
Başlangıçta yüzü de halkın gönlünü kazanmada ona az yardım etmedi, daha sesini duymadan insanları etkiliyordu. Sevimliliğinde insancıl bir vakar vardı; taze gençliğinde bile karakterinin ağırbaşlı ve krallara yakışır yanı hemen belli oluyordu. Saçlarının hafifçe yukarı kalkışı ve gözlerinin çevresindeki yumuşak ifade, Kral İskender'in heykellerine bir benzerlik veriyordu; ama bu benzerlik görülmekten çok söyleniyordu.
ἐν ἀρχῇ δὲ καὶ τὴν ὄψιν ἔσχεν οὐ μετρίως συνδημαγωγοῦσαν καὶ προεντυγχάνουσαν αὑτοῦ τῆς φωνῆς, τὸ γὰρ ἐράσμιον ἀξιωματικὸν ἦν φιλανθρώπως, καὶ ἐν τῷ νεαρῷ καὶ ἀνθοῦντι διέφαινεν εὐθὺς ἡ ἀκμὴ τὸ γεραρὸν καὶ τὸ βασιλικὸν τοῦ ἤθους, ἦν δέ τις καὶ ἀναστολὴ τῆς κόμης ἀτρέμα καὶ τῶν περὶ τὰ ὄμματα ῥυθμῶν ὑγρότης τοῦ προσώπου, ποιοῦσα μᾶλλον λεγομένην ἢ φαινομένην ὁμοιότητα πρὸς τὰς Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως εἰκόνας.
2.2Bu yüzden başlangıçta pek çok kişi ona bu adı takınca Pompeius da bundan kaçınmadı; öyle ki bazıları alay ederek ona İskender demeye başladı. Eski konsül Lucius Philippus da onu savunurken, Philippos olarak İskender'i sevmesinde şaşılacak bir şey olmadığını söylemişti. Hetaira Flora'nın da yaşlandığında Pompeius'la birlikteliğini hep hatırladığı, onunla yatıp da üzerinde bir diş izi olmadan kalkmanın imkânsız olduğunu söylediği anlatılır.
ᾗ καὶ τοὔνομα πολλῶν ἐν ἀρχῇ συνεπιφερόντων οὐκ ἔφευγεν ὁ Πομπήϊος, ὥστε καὶ χλευάζοντας αὐτὸν ἐνίους ἤδη καλεῖν Ἀλέξανδρον. διὸ καὶ Λεύκιος Φίλιππος, ἀνὴρ ὑπατικός, συνηγορῶν αὐτῷ, μηδὲν ἔφη ποιεῖν παράλογον εἰ Φίλιππος ὢν φιλαλέξανδρός ἐστιν. Φλώραν δὲ τὴν ἑταίραν ἔφασαν ἤδη πρεσβυτέραν οὖσαν ἐπιεικῶς ἀεὶ μνημονεύειν τῆς γενομένης αὐτῇ πρὸς Πομπήϊον ὁμιλίας, λέγουσαν ὡς οὐκ ἦν ἐκείνῳ συναναπαυσαμένην ἀδήκτως ἀπελθεῖν.
2.3Flora ayrıca şunu anlatırmış: Pompeius'un dostlarından Geminius ona arzu duymuş ve çok sıkıştırmış. Flora, Pompeius yüzünden razı olamayacağını söyleyince Geminius gidip Pompeius'la konuşmuş. Pompeius onu Geminius'a bırakmış, ama âşık olduğu anlaşıldığı hâlde kendisi bir daha ona ne dokunmuş ne onunla görüşmüş. Flora buna bir hetaira gibi katlanamamış, acı ve hasretten uzun süre hasta yatmış.
πρὸς δὲ τούτοις διηγεῖσθαι τὴν Φλώραν ἐπιθυμῆσαί τινα τῶν Πομπηΐου συνήθων αὐτῆς Γεμίνιον, καὶ πράγματα πολλὰ παρέχειν πειρῶντα· αὐτῆς δὲ φαμένης οὐκ ἂν ἐθελῆσαι διὰ Πομπήϊον, ἐκείνῳ τὸν Γεμίνιον διαλέγεσθαι· τὸν οὖν Πομπήϊον ἐπιτρέψαι μὲν τῷ Γεμινίῳ, μηκέτι δὲ αὐτὸν ἅψασθαι τὸ παράπαν μηδὲ ἐντυχεῖν αὐτῇ, καίπερ ἐρᾶν δοκοῦντα· τοῦτο δὲ αὐτὴν οὐχ ἑταιρικῶς ἐνεγκεῖν, ἀλλὰ πολὺν ὑπὸ λύπης καὶ πόθου χρόνον νοσῆσαι.
2.4Oysa Flora öyle güzel ve öyle ünlüymüş ki, Caecilius Metellus Dioskurlar tapınağını heykel ve resimlerle süslerken güzelliği için onun portresini de yaptırıp adamış. Pompeius, yanında çok nüfuzlu olan ve dört bin talent servet bırakan azatlısı Demetrios'un karısına da, tabiatına aykırı olarak, kaba ve nezaketsiz davranırdı; kadının karşı konulmaz ve dillere destan güzelliğinden korkuyor, ona yenik düşmüş görünmekten çekiniyordu.
καίτοι τὴν Φλώραν οὕτω λέγουσιν ἀνθῆσαι καὶ γενέσθαι περιβόητον ὥστε Κεκίλιον Μέτελλον ἀνδριάσι καὶ γραφαῖς κοσμοῦντα τὸν νεὼν τῶν Διοσκούρων, κἀκείνης εἰκόνα γραψάμενον ἀναθεῖναι διὰ τὸ κάλλος. Πομπήϊος δὲ καὶ τῇ Δημητρίου τοῦ ἀπελευθέρου γυναικί, πλεῖστον ἰσχύσαντος παρʼ αὐτῷ καὶ τετρακισχιλίων ταλάντων ἀπολιπόντος οὐσίαν, ἐχρῆτο παρὰ τὸν αὑτοῦ τρόπον οὐκ ἐπιεικῶς οὐδὲ ἐλευθερίως, φοβηθεὶς τὴν εὐμορφίαν αὐτῆς ἄμαχόν τινα καὶ περιβόητον οὖσαν, ὡς μὴ φανείη κεκρατημένος.
2.5Bu tür konularda bu kadar önceden dikkatli ve sakıngan olmasına rağmen düşmanlarının kınamasından kurtulamadı; karılarını memnun etmek için kamu işlerini ihmal edip feda ettiği yolunda iftiraya uğradı. Yaşayışındaki kanaatkârlık ve sadeliğe dair şöyle bir anı anlatılır.
οὕτω δὲ πάνυ πόρρωθεν εὐλαβὴς ὢν πρὸς τὰ τοιαῦτα καὶ πεφυλαγμένος, ὅμως οὐ διέφυγε τῶν ἐχθρῶν τὸν ἐπὶ τούτῳ ψόγον, ἀλλʼ ἐπὶ ταῖς γαμεταῖς ἐσυκοφαντεῖτο πολλὰ τῶν κοινῶν παριδεῖν καὶ προέσθαι χαριζόμενος ἐκείναις. τῆς δὲ περὶ τὴν δίαιταν εὐκολίας καὶ λιτότητος καὶ ἀπομνημόνευμα λέγεται τοιοῦτον.
2.6Hastalanıp iştahı kesildiği bir sırada hekim ona ardıç kuşu yemesini söyledi. Aradılar, satılanını bulamadılar, çünkü mevsimi değildi. Biri, Lucullus'ta bulunacağını, çünkü onun yıl boyu bu kuşları beslediğini söyledi. Pompeius "Yani Lucullus sefahat sürmeseydi, Pompeius yaşayamayacak mıydı?" dedi ve hekimi dinlemeyip kolayca bulunan bir şey yedi. Ama bunlar sonraki olaylardır.
ἰατρὸς αὐτῷ νοσοῦντι καὶ κακῶς ἔχοντι πρὸς τὰ σιτία κίχλην προσέταξε λαβεῖν, ὡς δὲ ζητοῦντες οὐχ εὗρον ὤνιον ἦν γὰρ παρʼ ὥραν, ἔφη δέ τις εὑρεθήσεσθαι παρὰ Λευκόλλῳ διʼ ἔτους τρεφομένας, εἶτα, εἶπεν, εἰ μὴ Λεύκολλος ἐτρύφα, Πομπήϊος οὐκ ἂν ἔζησε; καὶ χαίρειν ἐάσας τὸν ἰατρὸν ἔλαβέ τι τῶν εὐπορίστων. ταῦτα μὲν οὖν ὕστερον.
3.13. Bölüm
Henüz delikanlıyken Cinna'ya karşı savaşan babasının yanında sefere çıkmıştı. Lucius Terentius adında bir arkadaşı ve çadır yoldaşı vardı. Bu adam Cinna'dan para alıp kendisi Pompeius'u öldürmeyi, başkaları da komutanın çadırını yakmayı üstlenmişti.
ἔτι δὲ μειράκιον ὢν παντάπασι καὶ τῷ πατρὶ συστρατευόμενος ἀντιτεταγμένῳ πρὸς Κίνναν , Λευκιόν τινα Τερέντιον εἶχεν ἑταῖρον καὶ σύσκηνον. οὗτος ὑπὸ Κίννα πεισθεὶς χρήμασιν αὐτὸς μὲν ἔμελλε Πομπήϊον ἀποκτενεῖν, ἕτεροι δὲ τὴν σκηνὴν ἐμπρήσειν τοῦ στρατηγοῦ.
3.2Pompeius bu ihbarı yemekteyken aldı. Hiç telaşlanmadan daha da keyifle içti, Terentius'a dostluk gösterdi; yatmaya gider gitmez sessizce çadırdan sıyrıldı, babasının çevresine muhafız koyup beklemeye başladı. Terentius zamanın geldiğini düşününce kılıcını çekip kalktı, Pompeius yatıyor sanarak yatağına gidip örtülere üst üste darbeler indirdi.
μηνύσεως δὲ τῷ Πομπηΐῳ περὶ δεῖπνον ὄντι προσπεσούσης, οὐδὲν διαταραχθείς, ἀλλὰ καὶ πιὼν προθυμότερον καὶ φιλοφρονησάμενος τὸν Τερέντιον, ἅμα τῷ τραπέσθαι πρὸς ἀνάπαυσιν ὑπεκρυεὶς τῆς σκηνῆς ἔλαθε, καὶ τῷ πατρὶ φρουρὰν περιστήσας ἡσύχαζεν. ὁ δὲ Τερέντιος, ὡς ἐνόμιζε καιρὸν εἶναι, σπασάμενος τὸ ξίφος ἀνέστη καὶ τῇ στιβάδι τοῦ Πομπηΐου προσελθὼν ὡς κατακειμένου πολλὰς ἐνεφόρει πληγὰς τοῖς στρώμασι.
3.3Bunun üzerine komutana duyulan nefretle büyük bir kargaşa çıktı; askerler isyana yöneldi, çadırları söküp silahlarını aldı. Komutan gürültüden korkup dışarı çıkmadı. Pompeius ise aralarında dolaşıp ağlayarak yalvardı; sonunda ordugâh kapısının önüne yüzükoyun atılıp ağlayarak yolu kesti ve çıkmak isteyenlere üzerine basmalarını söyledi. Herkes utanıp geri döndü; sekiz yüz kişi dışında hepsi fikrini değiştirip komutanla barıştı.
ἐκ δὲ τούτου γίνεται μέγα κίνημα μίσει τοῦ στρατηγοῦ, καὶ πρὸς ἀπόστασιν ὁρμὴ τῶν στρατιωτῶν, τάς τε σκηνὰς ἀνασπώντων καὶ τὰ ὅπλα λαμβανόντων, ὁ μὲν οὖν στρατηγὸς οὐ προῄει δεδιὼς τὸν θόρυβον, ὁ δὲ Πομπήϊος ἐν μέσοις ἀναστρεφόμενος καὶ δακρύων ἱκέτευε, τέλος δὲ ῥίψας ἑαυτὸν ἐπὶ στόμα πρὸ τῆς πύλης τοῦ χάρακος ἐμποδὼν ἔκειτο κλαίων καὶ πατεῖν κελεύων τοὺς ἐξιόντας, ὥστε ἕκαστον ἀναχωρεῖν ὑπʼ αἰδοῦς καὶ πάντας οὕτω πλὴν ὀκτακοσίων μεταβαλέσθαι καὶ διαλλαγῆναι πρὸς τὸν στρατηγόν.
4.14. Bölüm
Strabo ölünce Pompeius onun adına kamu parasını zimmete geçirme davası gördü. Paranın çoğunu azatlılarından Alexander'ın çaldığını ortaya çıkarıp yöneticilere gösterdi; kendisi ise Asculum'dan alınan ganimetten av ağları ve kitaplar bulundurmakla suçlandı. Bunları Asculum'u alan babasından almıştı, ama Cinna'nın muhafızları dönüşünde evine girip yağmalayınca kaybetmişti.
ἅμα δὲ τῷ τελευτῆσαι τὸν Στράβωνα, δίκην κλοπῆς ἔσχεν ὑπὲρ αὐτοῦ δημοσίων χρημάτων ὁ Πομπήϊος, καὶ τὰ μὲν πλεῖστα φωράσας ἕνα τῶν ἀπελευθέρων ὁ Πομπήϊος νενοσφισμένον Ἀλέξανδρον, ἀπέδειξε τοῖς ἄρχουσιν, αὐτὸς δὲ λίνα θηρατικὰ καὶ βιβλία τῶν ἐν Ἄσκλῳ ληφθέντων ἔχειν κατηγορεῖτο. ταῦτα δὲ ἔλαβε μὲν παρὰ τοῦ πατρὸς ἑλόντος τὸ Ἄσκλον, ἀπώλεσε δὲ τῶν Κίννα δορυφόρων, ὅτε κατῆλθεν, ὠσαμένων εἰς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ καὶ διαρπασάντων.
4.2Dava öncesinde suçlayıcıyla epey ön duruşma yapıldı. Bunlarda keskin zekâlı ve yaşına göre olgun görünerek büyük şöhret ve sevgi kazandı; öyle ki davayı yöneten praetor Antistius ona hayran kaldı, kızını ona vermek istedi ve dostlarıyla bu konuda görüştü.
ἐγίνοντο δὲ τῆς δίκης αὐτῷ προαγῶνες οὐκ ὀλίγοι πρὸς τὸν κατήγορον. ἐν οἷς ὀξὺς ἅμα καὶ παρʼ ἡλικίαν εὐσταθὴς φαινόμενος δόξαν ἔσχε μεγάλην καὶ χάριν, ὥστε Ἀντίστιον στρατηγοῦντα καὶ βραβεύοντα τὴν δίκην ἐκείνην ἐρασθῆναι τοῦ Πομπηΐου καὶ γυναῖκα διδόναι τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα καὶ περὶ τούτου τοῖς φίλοις διαλέγεσθαι.
4.3Pompeius kabul etti ve gizli bir anlaşma yapıldı, ama Antistius'un gayreti yüzünden iş halkın gözünden kaçmadı. Sonunda yargıçların beraat kararını ilan ettiğinde halk, sanki komut almış gibi, eski âdete göre evlenenlere seslenilen "Talasio!" sözünü haykırdı.
δεξαμένου δὲ Πομπηΐου καὶ γενομένων ἐν αὐτοῖς ἀπορρήτων ὁμολογιῶν, ὅμως οὐκ ἔλαθε τοὺς πολλοὺς τὸ πρᾶγμα διὰ τὴν τοῦ Ἀντιστίου σπουδήν. τέλος δὲ τὴν γνώμην ἀναγορεύσαντος αὐτοῦ τῶν δικαστῶν ἀπολύουσαν, ὥσπερ ἐκ παραγγέλματος ὁ δῆμος ἐπεφώνησε τοῦτο δὴ τὸ τοῖς γαμοῦσιν ἐπιφωνούμενον ἐξ ἔθους παλαιοῦ, Ταλασίῳ.
4.4Bu âdetin şöyle başladığı söylenir: Yarış seyretmek için Roma'ya gelen Sabin kızlarını Romalıların ileri gelenleri kendilerine eş olarak kaçırdığında, bazı sıradan yanaşmalar ve çobanlar güzel ve iri yarı bir kızı kaldırıp götürüyordu. Rastlayan üstünlerden biri elinden almasın diye koşarken "Talasius'a!" diye bağırıyorlardı. Talasius sevilen, ileri gelen biriydi; adını duyanlar sevinip kutlar gibi el çırpıp bağırıyordu.
τὸ δὲ ἔθος ἀρχὴν λαβεῖν φασὶ τοιαύτην. ὅτε τὰς θυγατέρας τῶν Σαβίνων ἐπὶ θέαν ἀγῶνος εἰς Ῥώμην παραγενομένας οἱ πρωτεύοντες ἀρετῇ Ῥωμαίων ἥρπαζον ἑαυτοῖς γυναῖκας, ἄδοξοί τινες πελάται καὶ βοτῆρες ἀράμενοι κόρην καλὴν καὶ μεγάλην ἐκόμιζον. ὅπως οὖν μὴ προστυχών τις ἀφέληται τῶν κρειττόνων, ἐβόων θέοντες ἅμα Ταλασίῳ τῶν δὲ χαριέντων καὶ γνωρίμων τις ἦν ὁ Ταλάσιος, ὥστε τοὺς ἀκούσαντας τοὔνομα κροτεῖν καὶ βοᾶν οἷον συνηδομένους καὶ συνεπαινοῦντας.
4.5Talasius'un evliliği de mutlu olduğundan, bu sözün evlenenlere şakayla söylenmesi bundan kalmıştır derler. Talasius hakkında anlatılanların en inandırıcısı budur. Pompeius birkaç gün sonra Antistia ile evlendi.
ἐκ τούτου φασὶ καὶ γὰρ εὐτυχὴς ὁ γάμος ἀπέβη τῷ Ταλασίῳ ταύτην τὴν ἐπιφώνησιν μετὰ παιδιᾶς γενέσθαι τοῖς γαμοῦσιν. οὗτος ὁ λόγος πιθανώτατός ἐστι τῶν περὶ τοῦ Ταλασίου λεγομένων, ὀλίγαις δʼ οὖν ὕστερον ἡμέραις ὁ Πομπήϊος ἠγάγετο τὴν Ἀντιστίαν.
5.15. Bölüm
Cinna'nın ordugâhına gitti, ama bir suçlama ve iftira yüzünden korkup gizlice ve hızla ortadan kayboldu. Görünmeyince ordugâhta Cinna'nın delikanlıyı öldürdüğü söylentisi yayıldı; bunun üzerine ondan öteden beri bıkmış ve nefret eden askerler Cinna'nın üzerine yürüdü. Cinna kaçarken kılıcı çekik bir centurio tarafından yakalanınca dizlerine kapandı ve değerli mührünü uzattı.
ἐπεὶ δὲ πρὸς Κίνναν εἰς τὸ στρατόπεδον πορευθεὶς ἐξ αἰτίας τινὸς καὶ διαβολῆς ἔδεισε καὶ ταχὺ λαθὼν ἐκποδὼν ἐποίησεν ἑαυτόν, οὐκ ὄντος ἐμφανοῦς αὐτοῦ θροῦς διῆλθεν ἐν τῷ στρατοπέδῳ καὶ λόγος ὡς ἀνῃρήκοι τὸν νεανίσκον ὁ Κίννας ἐκ δὲ τούτου οἱ πάλαι βαρυνόμενοι καὶ μισοῦντες ὥρμησαν ἐπʼ αὐτόν. ὁ δὲ φεύγων καὶ καταλαμβανόμενος ὑπό τινος τῶν λοχαγῶν γυμνῷ τῷ ξίφει διώκοντος προσέπεσε τοῖς γόνασι καὶ τὴν σφραγῖδα προὔτεινε πολύτιμον οὖσαν.
5.2Centurio büyük bir küstahlıkla "Ben senet mühürlemeye gelmedim, dinsiz ve kanunsuz bir tirana ceza vermeye geldim" deyip onu öldürdü. Cinna böyle ölünce işleri ondan da kaçık bir tiran olan Carbo devraldı. Sulla ise geliyordu ve çoğunluk onu özlemle bekliyordu; içinde bulundukları kötülükler yüzünden efendi değiştirmeyi bile küçük bir iyilik saymıyorlardı. Felaketler şehri o hâle getirmişti ki, özgürlükten ümit kesip daha yumuşak bir kölelik arıyordu.
ὁ δὲ καὶ μάλα ὑβριστικῶς εἰπών, ἀλλʼ οὐκ ἐγγύην ἔρχομαι σφραγιούμενος, ἀλλὰ ἀνόσιον καὶ παράνομον τιμωρησόμενος τύραννον. ἀπέκτεινεν αὐτόν. οὕτω δὲ τοῦ Κίννα τελευτήσαντος ἐδέξατο μὲν τὰ πράγματα καὶ συνεῖχε Κάρβων ἐμπληκτότερος ἐκείνου τύραννος, ἐπῄει δὲ Σύλλας τοῖς πλείστοις ποθεινός, ὑπὸ τῶν παρόντων κακῶν οὐδὲ δεσπότου μεταβολὴν μικρὸν ἡγουμένοις ἀγαθόν, εἰς τοῦτο προήγαγον αἱ συμφοραὶ τὴν πόλιν, ὡς δουλείαν ἐπιεικεστέραν ζητεῖν ἀπογνώσει τῆς ἐλευθερίας.
6.16. Bölüm
O sırada Pompeius, İtalya'nın Picenum bölgesinde yaşıyordu; orada arazileri vardı, ama daha çok babasından beri kendisine yakın ve dost olan şehirlerde bulunmaktan hoşlanıyordu. En ünlü ve en iyi vatandaşların evlerini bırakıp dört bir yandan, limana koşar gibi, Sulla'nın ordugâhına koştuğunu gördü. Kendisi ise oraya kaçak olarak, eli boş, yardıma muhtaç gitmeyi kendine yakıştırmadı; önce ona bir iyilik yapıp şanla ve bir kuvvetle gitmek istedi.
τότε οὖν ὁ Πομπήϊος ἐν τῇ Πικηνίδι τῆς Ἰταλίας διέτριβεν, ἔχων μὲν αὐτόθι καὶ χωρία, τὸ δέ πλέον ταῖς πόλεσιν ἡδόμενος οἰκείως καὶ φιλικῶς πατρόθεν ἐχούσαις πρὸς αὐτόν, ὁρῶν δὲ τοὺς ἐπιφανεστάτους καὶ βελτίστους τῶν πολιτῶν ἀπολείποντας τὰ οἰκεῖα καὶ πανταχόθεν εἰς τὸ Σύλλα στρατόπεδον ὥσπερ εἰς λιμένα καταθέοντας, αὐτὸς οὐκ ἠξίωσεν ἀποδρὰς οὐδὲ ἀσύμβολος οὐδὲ χρῄζων βοηθείας, ἀλλὰ ὑπάρξας τινος χάριτος ἐνδόξως καὶ μετὰ δυνάμεως ἐλθεῖν πρὸς αὐτόν.
6.2Bu amaçla Picenumluları yoklayıp harekete geçirdi. Onlar da ona seve seve uydu, Carbo'dan gelenleri dinlemedi. Vedius adında biri "Pompeius okuldan fırlayıp bize demagog kesildi" deyince öyle kızdılar ki üzerine saldırıp onu hemen öldürdüler.
ὅθεν ἐκίνει τοὺς Πικηνοὺς ἀποπειρώμενος. οἱ δὲ ὑπήκουον αὐτῷ προθύμως καὶ τοῖς παρὰ Κάρβωνος ἥκουσιν οὐ προσεῖχον. Οὐηδίου δέ τινος εἰπόντος ὅτι δημαγωγὸς αὐτοῖς ἐκ παιδαγωγείου παραπεπήδηκεν ὁ Πομπήϊος, οὕτως ἠγανάκτησαν ὥστε εὐθὺς ἀνελεῖν προσπεσόντες τὸν Οὐήδιον.
6.3Bunun üzerine Pompeius, yirmi üç yaşındayken, hiç kimse tarafından komutan atanmadan yetkiyi kendi kendine verdi. Büyük bir şehir olan Auximum'da çarşıya kürsü kurdurdu, Carbo için çalışan şehrin ileri gelenlerinden iki Ventidius kardeşe bildiriyle şehri terk etmelerini emretti ve asker yazmaya başladı. Usulüne göre centurio ve tribunlar atadı, çevredeki şehirleri dolaşıp aynısını yaptı.
ἐκ τούτου Πομπήϊος ἔτη μὲν τρία καὶ εἴκοσι γεγονώς, ὑπʼ οὐδενὸς δὲ ἀνθρώπων ἀποδεδειγμένος στρατηγός, αὐτὸς ἑαυτῷ δοὺς τὸ ἄρχειν, ἐν Αὐξίμῳ, πόλει μεγάλῃ, βῆμα θεὶς ἐν ἀγορᾷ, καὶ τοὺς πρωτεύοντας αὐτῶν ἀδελφοὺς δύο Οὐεντιδίους ὑπὲρ Κάρβωνος ἀντιπράττοντας διατάγματι μεταστῆναι τῆς πόλεως κελεύσας, στρατιώτας κατέλεγε, καὶ λοχαγοὺς καὶ ταξιάρχους κατὰ κόσμον ἀποδείξας ἑκάστοις τὰς κύκλῳ πόλεις ἐπῄει τὸ αὐτὸ ποιῶν.
6.4Carbo taraftarları çekilip ayrılıyor, ötekiler seve seve ona katılıyordu. Böylece kısa sürede üç tam lejyon oluşturdu, yiyecek, yük hayvanı, araba ve diğer bütün donanımı sağlayıp Sulla'ya doğru yola çıktı. Acele etmiyor, gizlenmeye de çalışmıyordu; yolda düşmana zarar vererek oyalanıyor, geçtiği İtalya topraklarını Carbo'dan koparmaya çalışıyordu.
ἐξανισταμένων δὲ καὶ ὑποχωρούντων ὅσοι τὰ Κάρβωνος ἐφρόνουν, τῶν δὲ ἄλλων ἀσμένως ἐπιδιδόντων αὑτούς, οὕτω κατανείμας ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τρία τάγματα τέλεια, καὶ τροφὴν πορίσας καὶ σκευαγωγὰ καὶ ἁμάξας καὶ τὴν ἄλλην πᾶσαν παρασκευήν, ἦγε πρὸς Σύλλαν, οὐκ ἐπειγόμενος οὐδὲ τὸ λαθεῖν ἀγαπῶν, ἀλλὰ διατρίβων καθʼ ὁδὸν ἐν τῷ κακῶς ποιεῖν τοὺς πολεμίους, καὶ πᾶν ὅσον ἐπῄει τῆς Ἰταλίας πειρώμενος ἀφιστάναι τοῦ Κάρβωνος.
7.17. Bölüm
Üzerine aynı anda üç düşman komutanı çıktı: Carinas, Cloelius ve Brutus. Hepsi karşıdan ya da tek yönden gelmiyor, üç ordu hâlinde çevresini sarıp onu kapmaya çalışıyordu. Pompeius korkmadı; bütün kuvvetini bir yerde toplayıp tek bir orduya, Brutus'unkine saldırdı, önüne de kendisinin de bulunduğu süvarileri koydu.
ἀνέστησαν οὖν ἐπʼ αὐτὸν τρεῖς ἅμα στρατηγοὶ πολέμιοι, Καρίνας καὶ Κλοίλιος καὶ Βροῦτος, οὐκ ἐναντίοι πάντες οὐδὲ ὁμόθεν, ἀλλὰ κύκλῳ τρισὶ στρατοπέδοις περιχωροῦντες ὡς ἀναρπασόμενοι. ὁ δὲ οὐκ ἔδεισεν, ἀλλὰ πᾶσαν εἰς ταὐτὸ τὴν δύναμιν συναγαγὼν ὥρμησεν ἐφʼ ἓν τὸ τοῦ Βρούτου στράτευμα, τοὺς ἱππεῖς, ἐν οἷς ἦν αὐτός, προτάξας.
7.2Düşman tarafından Keltler atlarını üzerine sürünce, onların ilk ve en güçlüsünü önce davranıp mızrağıyla vurdu ve devirdi. Ötekiler dönüp kaçarken piyadeyi de karıştırdı ve hepsi bozguna uğradı. Bunun üzerine komutanlar birbiriyle çekişip her biri bir yana çekildi; şehirler de düşmanın korkudan dağıldığını düşünerek Pompeius'a katıldı.
ἐπεὶ δὲ καὶ παρὰ τῶν πολεμίων ἀντεξίππευσαν οἱ Κελτοί, τὸν πρῶτον αὐτῶν καὶ ῥωμαλεώτατον φθάνει παίσας ἐκ χειρὸς δόρατι καὶ καταβαλών. οἱ δὲ ἄλλοι τραπόμενοι καὶ τὸ πεζὸν συνετάραξαν, ὥστε φυγὴν γενέσθαι πάντων, ἐκ δὲ τούτου στασιάσαντες οἱ στρατηγοὶ πρὸς ἀλλήλους ἀνεχώρησαν, ὡς ἕκαστος ἔτυχε, Πομπηΐῳ δὲ προσεχώρουν αἱ πόλεις, ὡς διὰ φόβον ἐσκεδασμένων τῶν πολεμίων.
7.3Sonra konsül Scipio üzerine geldi. Saflar daha mızrak menziline girmeden Scipio'nun askerleri Pompeius'unkileri selamlayıp onun tarafına geçti, Scipio da kaçtı. Sonunda Arsis ırmağı yakınında Carbo bizzat birçok süvari bölüğünü üzerine saldı. Pompeius bunlara yiğitçe karşı koyup bozguna uğrattı, kovalayarak hepsini ata elverişsiz zor bir araziye sürdü. Kurtuluş umudu kalmadığını gören düşman silahları ve atlarıyla teslim oldu.
αὖθις δὲ Σκηπίωνος ἐπιόντος αὐτῷ τοῦ ὑπάτου, πρὶν ἐν ἐμβολαῖς ὑσσῶν γενέσθαι τὰς φάλαγγας, οἱ Σκηπίωνος ἀσπασάμενοι τοὺς Πομπηΐου μετεβάλοντο, Σκηπίων δὲ ἔφυγε, τέλος δὲ Κάρβωνος αὐτοῦ περὶ τὸν Ἄρσιν ποταμὸν ἱππέων συχνὰς ἴλας ἐφέντος, εὐρώστως ὑποστὰς καὶ τρεψάμενος εἰς χαλεπὰ καὶ ἄφιππα χωρία πάντας ἐμβάλλει διώκων οἱ δὲ τὴν σωτηρίαν ἀνέλπιστον ὁρῶντες ἐνεχείρισαν αὑτοὺς μετὰ τῶν ὅπλων καὶ τῶν ἵππων.
8.18. Bölüm
Sulla bunları henüz duymamıştı. İlk haberler ve söylentiler üzerine, Pompeius'un bu kadar çok ve bu kadar büyük düşman komutanı arasında kaldığını düşünüp endişelendi ve yardımına koştu. Pompeius onun yaklaştığını öğrenince, ordusunu başkomutana en güzel ve en parlak hâliyle göstermek için subaylarına askerleri silahlandırıp düzene sokmalarını emretti. Ondan büyük onurlar bekliyordu, ama daha büyüklerini gördü.
οὔπω δὲ ταῦτα Σύλλας ἐπέπυστο, πρὸς δὲ τὰς πρώτας ἀγγελίας καὶ φήμας ὑπὲρ αὐτοῦ δεδοικὼς ἐν τοσούτοις καὶ τηλικούτοις ἀναστρεφομένου στρατηγοῖς πολεμίοις, ἐδίωκε βοηθήσων. γνοὺς δὲ ὁ Πομπήϊος ἐγγὺς ὄντα προσέταξε τοῖς ἡγεμόσιν ἐξοπλίζειν καὶ διακοσμεῖν τὴν δύναμιν, ὡς καλλίστη τῷ αὐτοκράτορι καὶ λαμπροτάτη φανείη μεγάλας γὰρ ἤλπιζε παρʼ αὐτοῦ τιμάς, ἔτυχε δὲ μειζόνων.
8.2Sulla onun geldiğini ve yiğit, başarılarından coşmuş, neşeli ordusunun hazır durduğunu görünce atından atladı. Doğal olarak ona imperator diye seslenilince, o da Pompeius'a imperator diye karşılık verdi. Kimse Sulla'nın, Scipiolar ve Mariuslarla uğruna savaştığı bu unvanı, genç ve henüz senatoya girmemiş bir adamla paylaşacağını ummazdı.
ὡς γὰρ εἶδεν αὐτὸν ὁ Σύλλας προσιόντα καὶ τὴν στρατιὰν παρεστῶσαν εὐανδρίᾳ τε θαυμαστὴν καὶ διὰ τὰς κατορθώσεις ἐπηρμένην καὶ ἱλαράν, ἀποπηδήσας τοῦ ἵππου καὶ προσαγορευθείς, ὡς εἰκός, αὐτοκράτωρ ἀντιπροσηγόρευσεν αὐτοκράτορα τὸν Πομπήϊον, οὐδενὸς ἂν προσδοκήσαντος ἀνδρὶ νέῳ καὶ μηδέπω βουλῆς μετέχοντι κοινώσασθαι τοὔνομα τοῦτο Σύλλαν, περὶ οὗ Σκηπίωσι καὶ Μαρίοις ἐπολέμει.
8.3Sonraki davranışları da bu ilk iltifatlara uyuyordu: Pompeius gelince ayağa kalkıyor, başını açıyordu. Çevresinde pek çok değerli adam olduğu hâlde, bunu başkasına karşı pek yaptığı görülmezdi.
καὶ τἆλλα δὲ ἦν ὁμολογοῦντα ταῖς πρώταις φιλοφροσύναις, ὑπεξανισταμένου τε προσιόντι τῷ Πομπηΐῳ καὶ τῆς κεφαλῆς ἀπάγοντος τὸ ἱμάτιον, ἃ πρὸς ἄλλον οὐ ῥᾳδίως ἑωρᾶτο ποιῶν, καίπερ ὄντων πολλῶν καὶ ἀγαθῶν περὶ αὐτόν.
8.4Pompeius bunlardan şımarmadı. Sulla onu hemen Gallia'ya göndermek istediğinde, orada Metellus görevdeydi ve eldeki kuvvete yaraşır bir şey yapmıyor gibi görünüyordu. Pompeius, yaşça büyük ve şöhretçe üstün bir adamın komutanlığını elinden almanın doğru olmayacağını söyledi; ama Metellus isteyip emrederse birlikte savaşıp ona yardım etmeye hazırdı.
οὐ μὴν ἐκουφίσθη γε τούτοις ὁ Πομπήϊος, ἀλλʼ εὐθὺς εἰς τὴν Κελτικὴν ὑπʼ αὐτοῦ πεμπόμενος, ἣν ἔχων ὁ Μέτελλος ἐδόκει μηδὲν ἄξιον πράττειν τῆς παρασκευῆς, οὐ καλῶς ἔφη ἔχειν πρεσβύτερον καὶ προὔχοντα δόξῃ στρατηγίας ἀφαιρεῖσθαι, βουλομένῳ μέντοι τῷ Μετέλλῳ καὶ κελεύοντι συμπολεμεῖν καὶ βοηθεῖν ἕτοιμος εἶναι.
8.5Metellus kabul edip gelmesini yazınca Gallia'ya girdi. Kendi başına harikalar yaptığı gibi, yaşlılıkla sönmeye yüz tutmuş olan Metellus'un savaşçılığını ve cesaretini de yeniden körükleyip ısıttı; tıpkı akan kızgın tuncun, donmuş soğuk tunca dökülünce onu ateşten daha iyi yumuşatıp erittiğinin söylenmesi gibi.
δεξαμένου δὲ τοῦ Μετέλλου καὶ γράψαντος ἥκειν, ἐμβαλὼν εἰς τὴν Κελτικὴν αὐτός τε καθʼ ἑαυτὸν ἔργα θαυμαστὰ διεπράττετο, καὶ τοῦ Μετέλλου τὸ μάχιμον καὶ θαρσαλέον ἤδη σβεννύμενον ὑπὸ γήρως αὖθις ἐξερρίπιζε καὶ συνεξεθέρμαινεν, ὥσπερ ὁ ῥέων καὶ πεπυρωμένος χαλκὸς τῷ πεπηγότι καὶ ψυχρῷ περιχυθεὶς λέγεται τοῦ πυρὸς μᾶλλον ἀνυγραίνειν καὶ συνανατήκειν.
8.6Ama erkekler arasında birinci olan ve her yerde yarışları şanla kazanan bir atletin çocukluk zaferlerini kimse hesaba katmaz, kaydetmez. Pompeius'un o sıradaki işleri de kendi başlarına olağanüstü oldukları hâlde sonraki savaşların çokluğu ve büyüklüğü altında gömülmüştür. Bu yüzden onlara dokunmaktan çekindim; ilk işler üzerinde çok durup bu adamın karakterini en iyi gösteren en büyük işlerine ve başına gelenlere yer bulamamaktan korktum.
ἀλλὰ γάρ, ὥσπερ ἀθλητοῦ πρωτεύσαντος ἐν ἀνδράσι καὶ τοὺς πανταχοῦ καθελόντος ἐνδόξως ἀγῶνας εἰς οὐδένα λόγον τὰς παιδικὰς τίθενται νίκας οὐδʼ ἀναγράφουσιν, οὕτως ἃς ἔπραξε τότε πράξεις ὁ Πομπήϊος, αὐτὰς καθʼ ἑαυτὰς ὑπερφυεῖς οὔσας, πλήθει δὲ καὶ μεγέθει τῶν ὑστέρων ἀγώνων καὶ πολέμων κατακεχωσμένας, ἐδεδίειν κινεῖν, μὴ περὶ τὰ πρῶτα πολλῆς διατριβῆς γενομένης τῶν μεγίστων καὶ μάλιστα δηλούντων τὸ ἦθος ἔργων καὶ παθημάτων τοῦ ἀνδρὸς ἀπολειφθῶμεν.
9.19. Bölüm
Sulla İtalya'ya hâkim olup diktatör ilan edilince, öteki subay ve komutanları zengin ederek, yönetimlere getirerek, her birinin istediğini bol bol ve isteyerek vererek ödüllendirdi. Pompeius'a ise aretēsi için hayrandı ve onu işleri için büyük bir kazanç sayıyordu; bu yüzden onu bir şekilde akrabalık yoluyla kendine bağlamaya çalıştı.
ἐπεὶ τοίνυν ἐκράτησε τῆς Ἰταλίας ὁ Σύλλας καὶ δικτάτωρ ἀνηγορεύθη, τοὺς μὲν ἄλλους ἡγεμόνας καὶ στρατηγοὺς ἠμείβετο πλουσίους ποιῶν καὶ προάγων ἐπὶ ἀρχὰς καὶ χαριζόμενος ἀφθόνως καὶ προθύμως ὧν ἕκαστος ἐδεῖτο, Πομπήϊον δὲ θαυμάζων διʼ ἀρετὴν καὶ μέγα νομίζων ὄφελος εἶναι τοῖς ἑαυτοῦ πράγμασιν, ἐσπούδασεν ἁμῶς γέ πως οἰκειότητι προσθέσθαι.
9.2Karısı Metella da aynı fikirdeydi. Pompeius'u, Antistia'dan ayrılıp Sulla'nın üvey kızı Aemilia ile evlenmeye ikna ettiler. Aemilia, Metella ile Scaurus'un kızıydı; kocası vardı ve o sırada hamileydi. Bu evlilik tirana yakışır bir işti, Pompeius'un huyundan çok Sulla'nın zamanına uygundu: Aemilia başka birinden hamileyken ona getiriliyor,
συμβουλομένης δὲ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ τῆς Μετέλλης, πείθουσι τὸν Πομπήϊον ἀπαλλαγέντα τῆς Ἀντιστίας λαβεῖν γυναῖκα τὴν Σύλλα πρόγονον Αἰμιλίαν, ἐκ Μετέλλης καὶ Σκαύρου γεγενημένην, ἀνδρὶ δὲ συνοικοῦσαν ἤδη καὶ κύουσαν τότε. ἦν οὖν τυραννικὰ τὰ τὸν γάμου καὶ τοῖς Σύλλα καιροῖς μᾶλλον ἢ τοῖς Πομπηΐου τρόποις πρέποντα, τῆς μὲν Αἰμιλίας ἀγομένης ἐγκύμονος παρʼ ἑτέρου πρὸς αὐτόν,
9.3Antistia ise onursuz ve acınacak bir şekilde kovuluyordu. Üstelik kocası yüzünden daha yeni babasını kaybetmişti: Antistius, Pompeius'un hatırına Sulla'dan yana olduğu sanılarak senato binasında katledilmişti. Annesi de bunları gördükten sonra kendi canına kıydı. Böylece bu acı da o evliliğin trajedisine eklendi; üstüne bir de Aemilia, Pompeius'un evinde doğum yaparken hemen öldü.
ἐξελαυνομένης δὲ τῆς Ἀντιστίας ἀτίμως καὶ οἰκτρῶς, ἅτε δὴ καὶ τοῦ πατρὸς ἔναγχος ἐστερημένης διὰ τὸν ἄνδρα· κατεσφάγη γὰρ ὁ Ἀντίστιος ἐν τῷ βουλευτηρίῳ δοκῶν τὰ Σύλλα φρονεῖν διὰ Πομπήϊον ἡ δὲ μήτηρ αὐτῆς ἐπιδοῦσα ταῦτα προήκατο τὸν βίον ἑκουσίως, ὥστε καὶ τοῦτο τὸ πάθος τῇ περὶ τὸν γάμον ἐκεῖνον τραγῳδίᾳ προσγενέσθαι καὶ νὴ Δία τὸ τὴν Αἰμιλίαν εὐθὺς διαφθαρῆναι παρὰ τῷ Πομπηΐῳ τίκτουσαν.
10.110. Bölüm
Bundan sonra Perpenna'nın Sicilya'yı kendi eline geçirdiği, adayı karşı tarafın sağ kalanlarına üs yaptığı haberi geldi. Carbo da donanmasıyla orada dolaşıyor, Domitius Libya'ya inmiş bulunuyordu; sürgün listelerinden önce kaçmayı başaran başka pek çok önemli kişi de o taraflara sığınıyordu. Pompeius büyük bir kuvvetle bunların üzerine gönderildi.
ἐκ τούτου Σικελίαν ἠγγέλλετο Περπέννας αὑτῷ κρατύνεσθαι καὶ τοῖς περιοῦσιν ἔτι τῆς ἐναντίας στάσεως ὁρμητήριον παρέχειν τὴν νῆσον, αἰωρουμένου καὶ Κάρβωνος αὐτόθι ναυτικῷ καὶ Δομετίου Λιβύῃ προσπεπτωκότος, ἄλλων τε πολλῶν ἐπέκεινα μεγάλων ὠθουμένων φυγάδων, ὅσοι τὰς προγραφὰς ἔφθησαν ἀποδράντες. ἐπὶ τούτους Πομπήϊος ἀπεστάλη μετὰ πολλῆς δυνάμεως.
10.2Perpenna hemen Sicilya'yı ona bıraktı. Pompeius harap olmuş şehirleri yeniden kazandı ve hepsine insanca davrandı; yalnız Messene'deki Mamertinlere davranmadı. Onlar, kadim bir Roma kanununun yasakladığını söyleyerek onun kürsüsünü ve yargı yetkisini kabul etmeyince şöyle dedi: "Biz kılıç kuşanmışken kanun okumayı bırakmayacak mısınız?"
καὶ Περπέννας μὲν εὐθὺς αὐτῷ Σικελίας ἐξέστη, τὰς δὲ πόλεις ἀνελάμβανε τετρυχωμένας καὶ φιλανθρώπως πάσαις ἐχρῆτο πλὴν Μαμερτίνων τῶν ἐν Μεσσήνῃ, παραιτουμένων γὰρ αὐτοῦ τὸ βῆμα καὶ τὴν δικαιοδοσίαν ὡς νόμῳ παλαιῷ Ῥωμαίων ἀπειρημένα, οὐ παύσεσθε, εἶπεν, ἡμῖν ὑπεζωσμένοις ξίφη νόμους ἀναγινώσκοντες;
10.3Carbo'nun felaketine de insanlık dışı bir hakaret ettiği düşünüldü. Onu öldürmek gerekiyorsa, belki de gerekiyordu, yakalar yakalamaz yapmalıydı; o zaman iş emredenin olurdu. Oysa üç kez konsül olmuş bir Romalıyı zincire vurup getirtti, kürsüsünün önüne dikti, kendisi oturarak sorguladı; orada bulunanlar bundan rahatsız olup üzüldü. Sonra götürüp öldürmelerini emretti.
ἔδοξε δὲ καὶ ταῖς Κάρβωνος οὐκ ἀνθρωπίνως ἐνυβρίσαι συμφοραῖς. εἰ γὰρ ἦν ἀναγκαῖον αὐτόν, ὥσπερ ἦν ἴσως, ἀνελεῖν, εὐθὺς ἔδει λαβόντα, καὶ τοῦ κελεύσαντος ἂν ἦν τὸ ἔργον. ὁ δὲ δέσμιον προαγαγὼν ἄνδρα Ῥωμαῖον τρὶς ὑπατεύσαντα καὶ πρὸ τοῦ βήματος στήσας καθεζόμενος αὐτὸς ἀνέκρινεν, ἀχθομένων καὶ βαρυνομένων τῶν παρόντων· εἶτα ἐκέλευσεν ἀπαγαγόντας ἀνελεῖν.
10.4Götürülürken kılıcın çekildiğini görünce, karnı ağrıdığını söyleyerek kendisine bir yer ve biraz zaman verilmesini istediği anlatılır. Caesar'ın dostu Gaius Oppius, Pompeius'un Quintus Valerius'a da insanlık dışı davrandığını söyler: Valerius'un az bulunur bir edebiyat ve bilim meraklısı olduğunu bildiği için, getirildiğinde onu yanına çekip birlikte dolaşmış, öğrenmek istediklerini sorup öğrendikten sonra hizmetkârlarına hemen götürüp öldürmelerini emretmiş.
ἀπαχθέντα μέντοι φασὶν αὐτόν, ὡς εἶδεν ἑλκόμενον ἤδη τὸ ξίφος, δεῖσθαι τόπον αὑτῷ καὶ χρόνον βραχύν, ὡς ὑπὸ κοιλίας ἐνοχλουμένῳ, παρασχεῖν. Γάϊος δὲ Ὄππιος ὁ Καίσαρος ἑταῖρος ἀπανθρώπως φησὶ καὶ Κοΐντῳ Οὐαλλερίῳ χρήσασθαι τὸν Πομπήϊον. ἐπιστάμενον γὰρ ὡς ἔστι φιλολόγος ἀνὴρ καὶ φιλομαθὴς ἐν ὀλίγοις ὁ Οὐαλλέριος, ὡς ἤχθη πρὸς αὐτόν, ἐπισπασάμενον καὶ συμπεριπατήσαντα καὶ πυθόμενον ὧν ἔχρῃζε καὶ μαθόντα, προστάξαι τοῖς ὑπηρέταις εὐθὺς ἀνελεῖν ἀπαγαγόντας.
10.5Ama Oppius, Caesar'ın düşmanları ya da dostları hakkında konuşurken ona çok ihtiyatla inanmak gerekir. Pompeius, Sulla'nın en ünlü düşmanlarını açıkça yakalandıklarında mecburen cezalandırıyordu; ötekilerden elinden geldiğince çoğunun kaçmasına göz yumuyor, bazılarını da kendisi kaçırıyordu.
ἀλλʼ Ὀππίῳ μέν, ὅταν περὶ τῶν Καίσαρος πολεμίων ἢ φίλων διαλέγηται, σφόδρα δεῖ πιστεύειν μετὰ εὐλαβείας· Πομπήϊος δὲ τοὺς μὲν ἐν δόξῃ μάλιστα τῶν Σύλλα πολεμίων καὶ φανερῶς ἁλισκομένους ἀναγκαίως ἐκόλαζε, τῶν δʼ ἄλλων ὅσους ἐξῆν περιεώρα λανθάνοντας, ἐνίους δὲ καὶ συνεξέπεμπε.
10.6Düşmana katılmış olan Himera şehrini cezalandırmaya karar verdiğinde, halk önderi Sthenis söz isteyip, sorumluyu bırakıp suçsuzları yok ederse Pompeius'un adil davranmış olmayacağını söyledi. Pompeius sorumlunun kim olduğunu sorunca Sthenis "Kendim" dedi; "dostlarımı ikna ettim, düşmanlarımı zorladım."
τὴν δὲ Ἱμεραίων πόλιν ἐγνωκότος αὐτοῦ κολάζειν γενομένην μετὰ τῶν πολεμίων, Σθένις ὁ δημαγωγὸς αἰτησάμενος λόγον οὐκ ἔφη δίκαια ποιήσειν τὸν Πομπήϊον, ἐὰν τὸν αἴτιον ἀφεὶς ἀπολέσῃ τοὺς μηδὲν ἀδικοῦντας. ἐρομένου δὲ ἐκείνου τίνα λέγει τὸν αἴτιον, ἑαυτὸν ὁ Σθένις ἔφη, τοὺς μὲν φίλους πείσαντα τῶν πολιτῶν, τοὺς δʼ ἐχθροὺς βιασάμενον.
10.7Adamın açık sözlülüğüne ve yüksek ruhuna hayran kalan Pompeius önce onu, sonra bütün ötekileri bağışladı. Askerlerin yürüyüş sırasında disiplini bozduğunu duyunca kılıçlarını mühürletti; mührü korumayan cezalandırılıyordu.
ἀγασθεὶς οὖν τὴν παρρησίαν καὶ τὸ φρόνημα τοῦ ἀνδρὸς ὁ Πομπήϊος ἀφῆκε τῆς αἰτίας πρῶτον ἐκεῖνον, εἶτα τοὺς ἄλλους ἅπαντας, ἀκούων δὲ τοὺς στρατιώτας ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις ἀτακτεῖν, σφραγῖδα ταῖς μαχαίραις αὐτῶν ἐπέβαλεν, ἣν ὁ μὴ φυλάξας ἐκολάζετο.
11.111. Bölüm
Sicilya'da bu işleri yürütürken senato kararı ve Sulla'dan bir mektup aldı: Libya'ya gidip Domitius'la bütün gücüyle savaşmasını emrediyordu. Domitius, Marius'un kısa süre önce Libya'dan İtalya'ya geçip Romalıların işlerini altüst ederek sürgünken tiran olduğu orduyu birkaç kat aşan bir kuvvet toplamıştı.
ταῦτα πράττων ἐν Σικελίᾳ καὶ πολιτευόμενος ἐδέξατο δόγμα συγκλήτου καὶ γράμματα Σύλλα κελεύοντα εἰς Λιβύην πλεῖν καὶ πολεμεῖν Δομετίῳ κατὰ κράτος, ἠθροικότι πολλαπλασίαν δύναμιν ἧς ἔχων Μάριος οὐ πάλαι διεπέρασεν ἐκ Λιβύης εἰς Ἰταλίαν καὶ συνέχει τὰ Ῥωμαίων πράγματα, τύραννος ἐκ φυγάδος καταστάς.
11.2Pompeius her şeyi hızla hazırladı. Sicilya'nın başına eniştesi Memmius'u bıraktı, kendisi yüz yirmi savaş gemisi, buğday, silah, para ve makine taşıyan sekiz yüz yük gemisiyle denize açıldı. Gemilerin bir kısmıyla Utica'ya, bir kısmıyla Karthago'ya indiğinde düşmandan yedi bin kişi ayrılıp ona katıldı; kendisinin de altı tam lejyonu vardı.
ὀξέως οὖν ἅπαντα παρασκευασάμενος ὁ Πομπήϊος Σικελίας μὲν ἄρχοντα Μέμμιον κατέλιπε τὸν ἄνδρα τῆς ἀδελφῆς, αὐτὸς δὲ ἀνήγετο ναυσὶ μὲν μακραῖς ἑκατὸν εἴκοσι, φορτηγοῖς δὲ σῖτον καὶ βέλη καὶ χρήματα καὶ μηχανὰς κομιζούσαις ὀκτακοσίαις. κατασχόντι δὲ αὐτῷ ταῖς μὲν εἰς Ἰτύκην ναυσί, ταῖς δὲ εἰς Καρχηδόνα, τῶν πολεμίων ἀποστάντες ἑπτακισχίλιοι προσεχώρησαν, αὐτὸς δὲ ἦγεν ἓξ ἐντελῆ τάγματα.
11.3Başına gülünç bir olay geldiği anlatılır. Bazı askerler anlaşılan bir hazineye rastlayıp epey para bulmuştu. Bu duyulunca ötekilerin hepsinde, burasının Karthagoluların felaket zamanlarında gizledikleri parayla dolu olduğu kanısı uyandı.
συμβῆναι δὲ αὐτῷ πρᾶγμα γελοῖον ἱστοροῦσι. στρατιῶται γάρ τινες, ὡς ἔοικε, θησαυρῷ περιπεσόντες ἔλαβον συχνὰ χρήματα, τοῦ δὲ πράγματος γενομένου φανεροῦ δόξα τοῖς ἄλλοις παρέστη πᾶσι χρημάτων μεστὸν εἶναι τὸν τόπον ἐν ταῖς ποτε τύχαις τῶν Καρχηδονίων ἀποτεθειμένων.
11.4Pompeius, hazine arayan askerlerden günlerce hiçbir iş alamadı; bu kadar binlerce adamın ovayı kazıp alt üst edişini gülerek seyrediyordu. Sonunda bıkıp, aptallıklarının cezasını yeterince çektiklerini söyleyerek kendilerini istediği yere götürmesini istediler.
οὐδὲν οὖν ὁ Πομπήϊος εἶχε χρῆσθαι τοῖς στρατιώταις ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας θησαυροὺς ζητοῦσιν, ἀλλὰ περιῄει γελῶν καὶ θεώμενος ὁμοῦ μυριάδας τοσαύτας ὀρυσσούσας καὶ στρεφούσας τὸ πεδίον, ἕως ἀπειπόντες ἐκέλευον αὑτοὺς ἄγειν ὅπη βούλεται τὸν Πομπήϊον, ὡς δίκην ἱκανὴν τῆς ἀβελτερίας δεδωκότας.
12.112. Bölüm
Domitius karşısına dizilmiş, önüne geçilmesi zor, sarp bir dere yatağı almıştı. Sabahtan beri şiddetli bir yağmur ve rüzgâr vardı; o gün savaşmaktan ümidini kesen Domitius ordusuna çekilme emri verdi. Pompeius bu fırsatı değerlendirip hızla ilerledi ve dereyi geçti.
Ἀντιτεταγμένου δὲ τοῦ Δομετίου καὶ χαράδραν τινὰ προβεβλημένου χαλεπὴν περᾶσαι καὶ τραχεῖαν, ὄμβρος ἅμα πνεύματι πολὺς ἕωθεν ἀρξάμενος κατεῖχεν, ὥστε ἀπογνόντα τῆς ἡμέρας ἐκείνης μαχέσασθαι τὸν Δομέτιον ἀναζυγὴν παραγγεῖλαι, Πομπήϊος δὲ τοῦτον αὑτοῦ ποιούμενος τὸν καιρὸν ὀξέως ἐπῄει καὶ διέβαινε τὴν χαράδραν.
12.2Düşman düzensiz, telaş içinde, hepsi birden değil, parça parça karşı koydu; rüzgâr da dönmüş, fırtınayı yüzlerine vuruyordu. Yine de fırtına Romalıları da şaşırttı, birbirlerini iyi göremiyorlardı. Pompeius'un kendisi de parolayı soran bir askere geç cevap verdiği için tanınmadan öldürülme tehlikesi atlattı.
οἱ δὲ ἀτάκτως καὶ θορυβούμενοι καὶ οὐ πάντες οὐδὲ ὁμαλῶς ὑφίσταντο, καὶ τὸ πνεῦμα περιῄει τὴν ζάλην αὐτοῖς προσβάλλον ἐναντίαν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς Ῥωμαίους ὁ χειμὼν ἐτάραξεν οὐ καθορῶντας ἀλλήλους ἀκριβῶς, αὐτός τε Πομπήϊος ἐκινδύνευσεν ἀγνοηθεὶς ἀποθανεῖν, ἐρωτῶντι στρατιώτῃ τὸ σύνθημα βράδιον ἀποκρινάμενος.
12.3Düşmanı büyük bir kırımla püskürttüler (yirmi bin kişiden yalnız üç bininin kaçtığı söylenir) ve Pompeius'u imperator diye selamladılar. O ise düşman ordugâhı ayakta durdukça bu onuru kabul etmeyeceğini, kendisini bu unvana layık görüyorlarsa önce orayı yıkmaları gerektiğini söyledi. Hemen hendeğe saldırdılar. Pompeius önceki tehlikeden sakınarak miğfersiz savaştı.
ὠσάμενοι δὲ πολλῷ φόνῳ τοὺς πολεμίους ʽλέγονται γὰρ ἀπὸ δισμυρίων τρισχίλιοι διαφυγεῖν’ αὐτοκράτορα τὸν Πομπήϊον ἠσπάσαντο. φήσαντος δὲ ἐκείνου μὴ δέχεσθαι τὴν τιμὴν ἕως ὀρθὸν ἕστηκε τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων, εἰ δὲ αὐτὸν ἀξιοῦσι ταύτης τῆς προσηγορίας, ἐκεῖνο χρῆναι πρότερον καταβαλεῖν, ὥρμησαν εὐθὺς ἐπὶ τὸν χάρακα· καὶ Πομπήϊος ἄνευ κράνους ἠγωνίζετο δεδοικὼς τὸ πρότερον πάθος.
12.4Ordugâh alındı, Domitius öldü. Şehirlerin bir kısmı hemen boyun eğdi, bir kısmı zorla alındı. Domitius'la ittifak eden Kral Iarbas'ı da yakaladı, krallığı Hiempsal'e verdi. Talihinden ve ordusunun hızından yararlanarak Numidia'ya girdi, günlerce ilerleyip karşısına çıkan her şeyi yendi.
ἁλίσκεται δὴ τὸ στρατόπεδον καὶ ἀποθνήσκει Δομέτιος. τῶν δὲ πόλεων αἱ μὲν εὐθὺς ὑπήκουον, αἱ δὲ κατὰ κράτος ἐλήφθησαν, εἷλε δὲ καὶ τῶν βασιλέων Ἰάρφαν τὸν συμμαχήσαντα Δομετίῳ, τὴν δὲ βασιλείαν Ἰάμψᾳ παρέδωκε. χρώμενος δὲ τῇ τύχῃ καὶ τῇ ῥύμῃ τοῦ στρατεύματος εἰς τὴν Νομαδικὴν ἐνέβαλε· καὶ πολλῶν ὁδὸν ἡμερῶν ἐλάσας καὶ πάντων κρατήσας οἷς ἐνέτυχε,
12.5Barbarların içinden silinmeye yüz tutan Roma korkusunu yeniden güçlü ve dehşetli bir şekilde yerleştirdi. Libya'da yaşayan vahşi hayvanların da Romalıların gücünü ve cesaretini tanımadan bırakılmaması gerektiğini söyledi; bu yüzden birkaç gününü aslan ve fil avıyla geçirdi. Anlatıldığına göre toplam kırk günde düşmanı ezmiş, Libya'yı boyunduruğa almış, kralların işlerini düzene koymuştu. Yirmi dört yaşındaydı.
καὶ τὸ πρὸς Ῥωμαίους δέος ἤδη τῶν βαρβάρων ἐξερρυηκὸς αὖθις ἰσχυρὸν καὶ φοβερὸν ἐγκαταστήσας, οὐδὲ τὰ θηρία δεῖν ἔφη τὰ τὴν Λιβύην κατοικοῦντα τῆς τῶν Ῥωμαίων ἄπειρα ῥώμης καὶ τόλμης ἀπολείπειν. ὅθεν ἐν θήραις λεόντων καὶ ἐλεφάντων ἡμέρας διέτριψεν οὐ πολλάς· ταῖς δὲ πάσαις, ὥς φασι, τεσσαράκοντα τοὺς πολεμίους συνεῖλε καὶ Λιβύην ἐχειρώσατο καὶ διῄτησε τὰ τῶν βασιλέων, ἔτος ἄγων ἐκεῖνο τέταρτον καὶ εἰκοστόν.
13.113. Bölüm
Utica'ya döndüğünde Sulla'dan bir mektup geldi: Ordunun geri kalanını terhis etmesini, kendisinin de tek lejyonla orada kalıp yerine gelecek komutanı beklemesini emrediyordu. Pompeius buna için için üzüldü ve içerledi; ordu ise açıkça öfkelendi. Pompeius yanlarına gelip rica edince Sulla'ya sövdüler, onu kendilerinden ayırmayacaklarını söylediler, tirana güvenmesine izin vermediler.
ἐπανελθόντι δὲ εἰς Ἰτύκην αὐτῷ γράμματα κομίζεται Σύλλα προστάττοντος ἀφιέναι μὲν τὴν ἄλλην στρατιάν, αὐτὸν δὲ μεθʼ ἑνὸς τάγματος περιμένειν αὐτόθι τὸν διαδεξόμενον στρατηγόν. ἐπὶ τούτοις ἀδήλως μὲν αὐτὸς ἤχθετο καὶ βαρέως ἔφερεν, ἐμφανῶς δὲ ὁ στρατὸς ἠγανάκτει· καὶ δεηθέντος τοῦ Πομπηΐου προελθεῖν, τόν τε Σύλλαν κακῶς ἔλεγον, κἀκεῖνον οὐκ ἔφασαν προήσεσθαι χωρὶς αὑτῶν, οὐδὲ εἴων πιστεύειν τῷ τυράννῳ.
13.2Pompeius önce onları yatıştırmaya, teselli etmeye çalıştı. İkna edemeyince kürsüden indi, ağlayarak çadırına gitti. Onu yakalayıp yeniden kürsüye çıkardılar. Günün büyük kısmı böyle geçti: Onlar kalıp komuta etmesini istiyor, o ise itaat etmelerini ve isyan çıkarmamalarını rica ediyordu. Sonunda ısrar edip bağırmaları üzerine, kendisini zorlarlarsa canına kıyacağına yemin etti; ancak o zaman güçlükle sustular.
τὸ μὲν οὖν πρῶτον ὁ Πομπήϊος ἐπειρᾶτο πραΰνειν καὶ παρηγορεῖν αὐτούς· ὡς δʼ οὐκ ἔπειθε, καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπὶ τὴν σκηνὴν ἀπῄει δεδακρυμένος. οἱ δὲ συλλαβόντες αὐτὸν αὖθις ἐπὶ τοῦ βήματος κατέστησαν· καὶ πολὺ μέρος τῆς ἡμέρας ἀνηλώθη, τῶν μὲν μένειν καὶ ἄρχειν κελευόντων, τοῦ δὲ πείθεσθαι δεομένου καὶ μὴ στασιάζειν, ἄχρι οὗ προσλιπαρούντων καὶ καταβοώντων ὤμοσεν ἀναιρήσειν ἑαυτὸν εἰ βιάζοιντο, καὶ μόλις οὕτως ἐπαύσαντο.
13.3Sulla'ya ilk gelen haber Pompeius'un ayaklandığı oldu. Dostlarına, demek ki yaşlılığında çocuklarla mücadele etmek kaderindeymiş, dedi. Çünkü genç Marius da ona çok sıkıntı vermiş ve en büyük tehlikelere sokmuştu.
τῷ δὲ Σύλλᾳ πρώτη μὲν ἦλθεν ἀγγελία τόν Πομπήϊον ἀφεστάναι, καὶ πρὸς τοὺς φίλους εἶπεν ὡς ἄρα πεπρωμένον ἦν αὐτῷ γενομένῳ γέροντι παίδων ἀγῶνας ἀγωνίζεσθαι, διὰ τὸ καὶ Μάριον αὐτῷ νέον ὄντα κομιδῇ πλεῖστα πράγματα παρασχεῖν καὶ εἰς τοὺς ἐσχάτους περιστῆσαι κινδύνους,
13.4Gerçeği öğrenince ve herkesin Pompeius'u sevgiyle karşılayıp uğurlamaya koştuğunu görünce onları geride bırakmak için acele etti. Karşılamaya çıktı, elinden geldiğince içtenlikle elini tuttu, yüksek sesle ona "Magnus" diye seslendi ve orada bulunanlara da öyle hitap etmelerini emretti.
πυθόμενος δὲ τἀληθῆ, καὶ πάντας ἀνθρώπους αἰσθανόμενος δέχεσθαι καὶ παραπέμπειν τὸν Πομπήϊον ὡρμημένους μετʼ εὐνοίας, ἔσπευδεν ὑπερβαλέσθαι· καὶ προελθὼν ἀπήντησεν αὐτῷ, καὶ δεξιωσάμενος ὡς ἐνῆν προθυμότατα μεγάλῃ φωνῇ Μάγνον ἠσπάσατο, καὶ τοὺς παρόντας οὕτως ἐκέλευσε προσαγορεῦσαι.
13.5Magnus "büyük" demektir. Başkalarına göre bu ad ilk kez Libya'da bütün ordunun bir haykırışı olarak söylenmiş, Sulla'nın onaylamasıyla geçerlik kazanmıştır. Ama kendisi, herkesten sonra ve uzun zaman geçtikten sonra, prokonsül olarak İspanya'ya Sertorius'un üzerine gönderildiğinde mektuplarında ve bildirilerinde kendine Magnus Pompeius yazmaya başladı; çünkü alışıldığı için bu ad artık kıskançlık uyandırmıyordu.
σημαίνει δὲ τὸν μέγαν ὁ Μάγνος. ἕτεροι δέ φασιν ἐν Λιβύῃ πρῶτον ἀναφώνημα τοῦτο τοῦ στρατοῦ παντὸς γενέσθαι, κράτος δὲ λαβεῖν καὶ δύναμιν ὑπὸ Σύλλα βεβαιωθέν. αὐτὸς μέντοι πάντων ὕστατος καὶ μετὰ πολὺν χρόνον εἰς Ἰβηρίαν ἀνθύπατος ἐκπεμφθεὶς ἐπὶ Σερτώριον ἤρξατο γράφειν ἑαυτὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς καὶ τοῖς διατάγμασι Μάγνον Πομπήϊον οὐκέτι γὰρ ἦν ἐπίφθονον τοὔνομα σύνηθες γενόμενον.
13.6Bu bakımdan eski Romalılara hayranlık duymak yerindedir; böyle unvan ve lakaplarla yalnız savaş ve askerlik başarılarını ödüllendirmiyor, devlet işlerini ve aretēleri de süslüyorlardı.
ὅθεν εἰκότως ἀγασθείη καὶ θαυμάσειεν ἄν τις τοὺς πάλαι Ῥωμαίους, οἳ ταῖς τοιαύταις ἐπικλήσεσι καὶ προσωνυμίαις οὐ τὰς πολεμικὰς ἠμείβοντο καὶ στρατιωτικὰς κατορθώσεις μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς πολιτικὰς πράξεις καὶ ἀρετὰς ἐκόσμουν.
13.7Halk iki kişiye Maximus, yani "en büyük" adını vermişti: Kendi aralarında çekişen halk ile senatoyu barıştırdığı için Valerius'a, azatlı kölelerden gelip zenginleşerek senatoya yazılan bazı kişileri senatodan attığı için Fabius Rullus'a.
δύο γοῦν Μαξίμους, ὅπερ ἐστὶ μεγίστους, ἀνηγόρευσεν ὁ δῆμος· Οὐαλλέριον μὲν ἐπὶ τῷ διαλλάξαι στασιάζουσαν αὐτῷ τὴν σύγκλητον, Φάβιον δὲ Ῥοῦλλον, ὅτι πλουσίους τινὰς ἐξ ἀπελευθέρων γεγονότας καὶ καταλελεγμένους εἰς τὴν σύγκλητον ἐξέβαλεν.
14.114. Bölüm
Bundan sonra Pompeius zafer alayı istedi, ama Sulla karşı çıktı: Kanun bunu yalnız konsül ya da praetora tanıyordu, başka kimseye değil. Bu yüzden Büyük Scipio bile İspanya'da Karthagolulara karşı çok daha büyük ve zorlu savaşlar kazandığı hâlde konsül ya da praetor olmadığı için zafer alayı istememişti.
ἐκ τούτου θρίαμβον ᾔτει Πομπήϊος, ἀντέλεγε δὲ Σύλλας. ὑπάτῳ γὰρ ἢ στρατηγῷ μόνον, ἄλλῳ δὲ οὐδενὶ δίδωσιν ὁ νόμος, διὸ καὶ Σκηπίων ὁ πρῶτος ἀπὸ μειζόνων καὶ κρειττόνων ἀγώνων ἐν Ἰβηρίᾳ Καρχηδονίων κρατήσας οὐκ ᾔτησε θρίαμβον ὕπατος γὰρ οὐκ ἦν οὐδὲ στρατηγός.
14.2Yaşı nedeniyle senatoya bile giremeyen, sakalı daha tam çıkmamış Pompeius zafer alayıyla şehre girerse, hem kendi yönetimi hem de onun bu onuru büsbütün kıskançlık uyandırırdı. Sulla bunları Pompeius'a, izin vermeyeceğini, dinlemezse karşısına çıkıp hırsını engelleyeceğini anlatmak için söylüyordu.
εἰ δὲ Πομπήϊος οὔπω πάνυ γενειῶν εἰσελᾷ θριαμβεύων εἰς τὴν πόλιν, ᾧ βουλῆς διὰ τὴν ἡλικίαν οὐ μέτεστι, παντάπασιν ἐπίφθονον ἔσεσθαι καὶ τὴν ἀρχὴν ἑαυτῷ καὶ τὴν τιμὴν ἐκείνῳ. ταῦτα πρὸς Πομπήϊον ὁ Σύλλας ἔλεγεν, ὡς οὐκ ἐάσων, ἀλλὰ ἐνστησόμενος αὐτῷ καὶ κωλύσων τὸ φιλόνεικον ἀπειθοῦντος.
14.3Pompeius sinmedi; Sulla'ya, doğan güneşe batan güneşten daha çok kişinin secde ettiğini düşünmesini söyledi. Yani kendi gücü artıyor, onunki azalıp eriyordu. Sulla bunu tam duymadı, ama duyanların yüzlerinden ve hâllerinden şaşırdıklarını görünce ne söylendiğini sordu. Öğrenince Pompeius'un cüreti karşısında şaşkına döndü ve iki kez üst üste haykırdı: "Zafer alayını yapsın!"
ὁ δὲ Πομπήϊος οὐχ ὑπέπτηξεν, ἀλλʼ ἐννοεῖν ἐκέλευσε τὸν Σύλλαν ὅτι τὸν ἥλιον ἀνατέλλοντα πλείονες ἢ δυόμενον προσκυνοῦσιν, ὡς αὐτῷ μὲν αὐξανομένης, μειουμένης δὲ καὶ μαραινομένης ἐκείνῳ τῆς δυνάμεως, ταῦτα ὁ Σύλλας οὐκ ἀκριβῶς ἐξακούσας, ὁρῶν δὲ τοὺς ἀκούσαντας ἀπὸ τοῦ προσώπου καὶ τοῦ σχήματος ἐν θαύματι ποιουμένους, ἤρετο τί τὸ λεχθὲν εἴη. πυθόμενος δὲ καὶ καταπλαγεὶς τοῦ Πομπηΐου τὴν τόλμαν ἀνεβόησε δὶς ἐφεξῆς, Θριαμβευσάτω.
14.4Pek çok kişi buna içerleyip öfkelenince Pompeius, anlatıldığına göre onları daha da kızdırmak için dört filin çektiği bir arabaya binerek şehre girmeye kalktı; Libya'dan kralların fillerinden pek çoğunu esir getirmişti. Ama kapı dar geldiği için vazgeçip atlara döndü.
πολλῶν δὲ δυσχεραινόντων καὶ ἀγανακτούντων, ἔτι μᾶλλον αὐτούς, ὥς φασι, βουλόμενος ἀνιᾶν ὁ Πομπήϊος, ἐπεχείρησεν ἐλεφάντων ἅρματι τεττάρων ἐπιβὰς εἰσελαύνειν ἤγαγε γὰρ ἐκ Λιβύης τῶν βασιλικῶν συχνοὺς αἰχμαλώτους· ἀλλὰ τῆς πύλης στενωτέρας οὔσης ἀπέστη καὶ μετῆλθεν ἐπὶ τοὺς ἵππους.
14.5Askerleri umdukları kadar pay alamayınca huzursuzluk çıkarıp gürültü etmek istediler. Pompeius hiç aldırmadığını, onlara dalkavukluk etmektense zafer alayından vazgeçmeyi yeğleyeceğini söyledi. Ünlü bir adam olan ve zafer alayına en çok karşı çıkan Servilius bunun üzerine, Pompeius'u şimdi gerçekten büyük ve zafer alayına layık gördüğünü söyledi.
ἐπεὶ δὲ οἱ στρατιῶται μὴ τυχόντες ἡλίκων προσεδόκησαν ἐνοχλεῖν ἐβούλοντο καὶ θορυβεῖν, οὐδὲν ἔφη φροντίζειν, ἀλλὰ μᾶλλον ἀφήσειν τὸν θρίαμβον ἢ κολακεύσειν ἐκείνους, ὅτε δὴ καὶ Σερουΐλιος, ἀνὴρ ἐπιφανὴς καὶ μάλιστα πρὸς τὸν θρίαμβον ἐνστὰς τοῦ Πομπηΐου, νῦν ἔφη τὸν Πομπήϊον ὁρᾶν καὶ μέγαν ἀληθῶς καὶ ἄξιον τοῦ θριάμβου.
14.6Açıktır ki o zaman isteseydi kolayca senatoya da girerdi. Ama bunu istemedi; anlatıldığına göre şöhreti alışılmadık olanda arıyordu. Çünkü Pompeius'un yaşı dolmadan senatör olması şaşılacak bir şey değildi, ama henüz senatör olmadan zafer alayı yapması göz kamaştırıcıydı. Bu, halkın sevgisini kazanmada da az işine yaramadı: Zafer alayından sonra şövalyelerle birlikte teftişe çıktığında halk buna seviniyordu.
δῆλον δʼ ἐστὶν ὅτι καὶ βουλῆς ἂν ἐθελήσας τότε ῥᾳδίως ἔτυχεν. ἀλλʼ οὐκ ἐσπούδασεν, ὡς λέγουσι, τὸ ἔνδοξον ἐκ τοῦ παραδόξου θηρώμενος. οὐ γὰρ ἦν θαυμαστὸν εἰ πρὸ ἡλικίας ἐβούλευε Πομπήϊος, ἀλλʼ ὑπέρλαμπρον ὅτι μηδέπω βουλεύων ἐθριάμβευε. τοῦτο δὲ αὐτῷ καὶ πρὸς εὔνοιαν ὑπῆρχε τῶν πολλῶν οὐ μικρόν ἔχαιρε γὰρ ὁ δῆμος αὐτῷ μετὰ θρίαμβον ἐν τοῖς ἱππικοῖς ἐξεταζομένῳ.
15.115. Bölüm
Sulla onun şöhret ve güçte ne kadar ilerlediğini görüp üzülüyordu, ama engellemekten utanıp sesini çıkarmıyordu. Yalnız, Pompeius kendi isteğine rağmen Lepidus'u zorla konsüllüğe getirip seçimde onu destekleyince ve halkın kendisine duyduğu sevgiyle ona oy vermesini sağlayınca, kalabalıkla çarşıdan geçen Pompeius'u görüp şöyle dedi: "Delikanlı, zaferine sevindiğini görüyorum.
Σύλλας δὲ ἠνιᾶτο μὲν ὁρῶν εἰς ὅσον δόξης πρόεισι καί δυνάμεως, αἰσχυνόμενος δὲ κωλύειν ἡσυχίαν ἦγε· πλήν, ὅτε βίᾳ καί ἄκοντος αὐτοῦ Λέπιδον εἰς ὑπατείαν κατέστησε, συναρχαιρεσιάσας καί τὸν δῆμον εὐνοίᾳ τῇ πρὸς ἑαυτὸν ἐκείνῳ σπουδάζοντα παρασχών, θεασάμενος αὐτὸν ἀπιόντα μετὰ πλήθους διʼ ἀγορᾶς ὁ Σύλλας, ὁρῶ σε, εἶπεν, ὦ νεανία, χαίροντα τῇ νίκῃ·
15.2Nasıl sevinmezsin, ne soylu, ne güzel bir iş bu: Halkı böyle hazırlayarak en iyi adam Catulus'tan önce en kötü adam Lepidus'u konsül seçtirdin. Ama artık uyumamanın, işlerine dikkat etmenin zamanı; çünkü kendine daha güçlü bir rakip hazırladın." Sulla'nın Pompeius'a karşı iyi niyetli olmadığını en çok yazdığı vasiyet gösterdi.
πῶς γὰρ οὐχὶ γενναῖα ταῦτα καί καλά, Κάτλου τὸν πάντων ἀρίστου Λέπιδον τὸν πάντων κάκιστον ἀποδειχθῆναι πρότερον ὕπατον, σοῦ τὸν δῆμον οὕτω παρασκευάσαντος; ὥρα μέντοι σοι μὴ καθεύδειν, ἀλλὰ προσέχειν τοῖς πράγμασιν· ἰσχυρότερον γὰρ τὸν ἀνταγωνιστὴν σεαυτῷ κατεσκεύακας. ἐδήλωσε δὲ μάλιστα Σύλλας ὅτι πρὸς Πομπήϊον οὐκ εὐμενῶς εἶχε ταῖς διαθήκαις ἃς ἔγραψεν.
15.3Başka dostlarına hediyeler bıraktı, oğluna vasiler atadı, Pompeius'u ise büsbütün atladı. Pompeius buna son derece ölçülü ve devlet adamına yakışır bir tavırla katlandı; öyle ki Lepidus ve başka bazıları, cesedin Campus Martius'a gömülmesini ve cenazenin kamu töreniyle yapılmasını engellemeye kalkınca, yardıma geldi ve cenazenin şanla ve güvenlik içinde yapılmasını sağladı.
ἑτέροις γὰρ φίλοις δωρεὰς ἀπολιπών, καί τοῦ παιδὸς ἀποδείξας ἐπιτρόπους, τὸν Πομπήϊον ὅλως παρῆλθεν. ἤνεγκε μέντοι τοῦτο μετρίως πάνυ καί πολιτικῶς ἐκεῖνος, ὥστε Λεπίδου καί τινων ἄλλων ἐνισταμένων μὴ ταφῆναι τὸν νεκρὸν ἐν τῷ πεδίῳ, μηδὲ δημοσίᾳ τὴν ἐκφορὰν γενέσθαι, βοηθῆσαι καί παρασχεῖν δόξαν ἅμα ταῖς ταφαῖς καί ἀσφάλειαν.
16.116. Bölüm
Sulla öldükten kısa süre sonra onun kehanetleri gerçekleşti. Lepidus onun yerini almaya kalkıştı; dolambaçlı yollardan ya da gösterişle değil, doğrudan silaha sarılmıştı. Eskiden beri hasta olan ve Sulla'dan kurtulan hizip kalıntılarını yeniden kışkırtıp çevresine topluyordu. Meslektaşı Catulus'a ise senatonun ve halkın temiz ve sağlam kesimi bağlıydı; itidal ve adalet itibarıyla o dönemin Romalılarının en büyüğüydü,
ἐπεὶ δὲ ταχὺ τοῦ Σύλλα τελευτήσαντος εἰς φῶς παρῄει τὰ μαντεύματα, καὶ Λέπιδος εἰσποιῶν ἑαυτὸν εἰς τὴν ἐκείνου δύναμιν οὐ κύκλῳ περιϊὼν οὐδὲ μετὰ σχήματος, ἀλλὰ εὐθὺς ἐν τοῖς ὅπλοις ἦν, τὰ πάλαι νοσοῦντα καὶ διαφυγόντα τὸν Σύλλαν ὑπολείμματα τῶν στάσεων αὖθις ἀνακινῶν καὶ περιβαλλόμενος, ὁ δὲ συνάρχων αὐτοῦ Κάτλος, ᾧ τὸ καθαρὸν καὶ ὑγιαῖνον μάλιστα τῆς βουλῆς καὶ τοῦ δήμου προσεῖχεν, ἦν μὲν ἐν ἀξιώματι σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης μέγιστος τῶν τότε Ῥωμαίων,
16.2ama askerî komutadan çok devlet yönetimine uygun görünüyordu. İşlerin kendisi Pompeius'u arıyordu. O da nereye döneceğinde tereddüt etmedi; en iyilerin yanında yer aldı ve Lepidus'a karşı ordu komutanı atandı. Lepidus artık İtalya'nın büyük kısmını ayaklandırmıştı, Alpler'in berisindeki Gallia'yı da Brutus'un ordusuyla elinde tutuyordu.
ἐδόκει δὲ πολιτικῆς ἡγεμονίας μᾶλλον ἢ στρατιωτικῆς οἰκεῖος εἶναι, τῶν πραγμάτων αὐτῶν ποθούντων τὸν Πομπήϊον οὐ διεμέλλησεν ὅπη τράπηται, προσθεὶς δὲ τοῖς ἀρίστοις ἑαυτὸν ἀπεδείχθη στρατεύματος ἡγεμὼν ἐπὶ τὸν Λέπιδον ἤδη πολλὰ τῆς Ἰταλίας κεκινηκότα καὶ τὴν ἐντὸς Ἄλπεων Γαλατίαν κατέχοντα διὰ Βρούτου στρατεύματι.
16.3Pompeius ötekileri gelir gelmez kolayca yendi. Ama Gallia'da Mutina'da Brutus'un karşısında uzun süre oyalandı. Bu sırada Lepidus Roma'ya saldırıp şehrin dışında oturmuş, kalabalığıyla içeridekileri korkutarak ikinci kez konsüllük istiyordu.
τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἐκράτησε ῥᾳδίως ἐπελθὼν ὁ Πομπήϊος· ἐν δὲ Μουτίνῃ τῆς Γαλατίας ἀντεκάθητο τῷ Βρούτῳ συχνὸν χρόνον ἐν ᾧ Λέπιδος ἐπὶ τὴν Ῥώμην ῥυεὶς καὶ προσκαθήμενος ἔξωθεν ὑπατείαν ᾔτει δευτέραν, ὄχλῳ πολλῷ δεδιττόμένος τοὺς ἔνδον.
16.4Korkuyu, Pompeius'tan gelen ve savaşı çarpışmadan bitirdiğini bildiren mektup giderdi. Brutus, ister kendisi orduyu teslim etmiş olsun, ister ordu fikir değiştirip ona ihanet etmiş olsun, kendini Pompeius'a teslim etti. Yanına bir süvari muhafız alarak Po kıyısındaki küçük bir kasabaya çekildi; orada bir gün sonra Pompeius'un gönderdiği Geminius tarafından öldürüldü.
ἔλυσε δὲ τὸν φόβον ἐπιστολὴ παρὰ Πομπηΐου κομισθεῖσα κατωρθωκότος ἄνευ μάχης τὸν πόλεμον. ὁ γὰρ Βροῦτος, εἴτε παραδοὺς τὴν δύναμιν αὐτός, εἴτε προδοθεὶς μεταβαλομένης ἐκείνης, ἐνεχείρισε τῷ Πομπηΐῳ τὸ σῶμα, καὶ λαβὼν ἱππεῖς προπομποὺς ἀπεχώρησεν εἰς πολίχνιόν τι τῶν περὶ τὸν Πάδον, ὅπου μεθʼ ἡμέραν μίαν, ἐπιπέμψαντος αὐτῷ τοῦ Πομπηΐου Γεμίνων, ἀνῃρέθη·
16.5Pompeius bu yüzden çok kınandı. Çünkü işin başında senatoya Brutus'un kendi isteğiyle teslim olduğunu yazmış, adam öldürüldükten sonra ise onu suçlayan başka mektuplar göndermişti. Cassius'la birlikte Caesar'ı öldüren Brutus bu adamın oğluydu; onun hakkında yazdıklarımızda anlatıldığı gibi, babasından farklı olarak savaştı ve farklı öldü.
καὶ πολλὴν ἔσχεν ἀπὸ τούτου Πομπήϊος αἰτίαν. γεγραφὼς γὰρ εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῆς μεταβολῆς πρὸς τὴν σύγκλητον ὡς ἑκὼν αὐτῷ πρόσθοιτο Βροῦτος, ἑτέρας αὖθις ἔπεμψεν ἐπιστολὰς ἀνῃρημένου τοῦ ἀνθρώπου κατηγορούσας. τούτου Βροῦτος ἦν υἱὸς ὁ Καίσαρα σὺν Κασσίῳ κτείνας, ἀνὴρ ὁμοίως τῷ πατρὶ μήτε πολεμήσας μήτε ἀποθανών, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται.
16.6Lepidus hemen İtalya'dan atılıp Sardinia'ya geçti. Orada hastalanıp kederinden öldü; anlatıldığına göre bu keder işlerinden değil, karısının bir zinasını ortaya çıkaran bir mektuba rastlamasındandı.
Λέπιδος μὲν οὖν εὐθὺς ἐκπεσὼν τῆς Ἰταλίας ἀπεπέρασεν εἰς Σαρδόνα· κἀκεῖ νοσήσας ἐτελεύτησε διʼ ἀθυμίαν, οὐ τῶν πραγμάτων, ὥς φασιν, ἀλλὰ γραμματίῳ περιπεσὼν ἐξ οὗ μοιχείαν τινὰ τῆς γυναικὸς ἐφώρασε.
17.117. Bölüm
Lepidus'a hiç benzemeyen bir komutan olan Sertorius ise İspanya'yı elinde tutuyor, Romalıların tepesinde korkunç bir tehlike gibi asılı duruyordu. İç savaşlar, son hastalık gibi, bu adamda toplanmıştı. Sertorius daha küçük pek çok komutanı öldürmüş, o sırada Metellus Pius'la boğuşuyordu. Metellus parlak ve savaşçı bir adamdı,
Λεπίδῳ δὲ οὐδὲν ὅμοιος στρατηγὸς Ἰβηρίαν κατέχων Σερτώριος ἐπῃωρεῖτο Ῥωμαίοις φοβερός, ὥσπερ ἐπʼ ἔσχατον νόσημα τῶν ἐμφυλίων πολέμων εἰς τοῦτον τὸν ἄνδρα συνερρυηκότων, πολλοὺς μὲν ἤδη τῶν ἐλαττόνων στρατηγῶν ἀνῃρηκότα, Μετέλλῳ δὲ Πίῳ τότε συμπεπλεγμένον, ἀνδρὶ λαμπρῷ μὲν καί πολεμικῷ,
17.2ama yaşlılık yüzünden savaşın fırsatlarını ağır izliyor, hızla kapılan işlerde geride kalıyor gibi görünüyordu. Sertorius ise cüretle, âdeta haydut gibi üzerine geliyor, kurallı mücadelelerin atleti ve ağır, yerleşik bir ordunun komutanı olan bu adamı pusular ve kuşatmalarla şaşırtıyordu.
δοκοῦντι δὲ ἀργότερον ὑπὸ γήρως ἕπεσθαι τοῖς καιροῖς τοῦ πολέμου, καί ἀπολείπεσθαι τῶν πραγμάτων ἁρπαζομένων ὀξύτητι καί τάχει, τοῦ Σερτωρίου παραβόλως καί λῃστρικώτερον αὐτῷ προσφερομένου, καί ταράττοντος ἐνέδραις καί περιδρομαῖς ἄνδρα νομίμων ἀθλητὴν ἀγώνων καί δυνάμεως στασίμου καί βαρείας ἡγεμόνα.
17.3Bunun üzerine ordusunu elinde tutan Pompeius, Metellus'a yardımcı olarak gönderilmek için çalıştı. Catulus'un emrine rağmen ordusunu dağıtmadı, hep bahaneler bularak şehrin çevresinde silah altında kaldı; sonunda Lucius Philippus'un önerisiyle bu görevi ona verdiler.
πρὸς ταῦτα Πομπήϊος ἔχων τὴν στρατιὰν ὑφʼ ἑαυτῷ διεπράττετο Μετέλλῳ πεμφθῆναι βοηθός· καί Κάτλου κελεύοντος οὐ διέλυεν, ἀλλʼ ἐν τοῖς ὅπλοις ἦν περὶ τὴν πόλιν, ἀεί τινας ποιούμενος προφάσεις, ἕως ἔδωκαν αὐτῷ τὴν ἀρχὴν Λευκίου Φιλίππου γνώμην εἰπόντος.
17.4Anlatıldığına göre senatoda biri şaşırıp Philippus'a, Pompeius'un prokonsül olarak gönderilmesi gerektiğine mi inandığını sormuş. Philippus "Prokonsül olarak değil, iki konsül yerine" demiş; çünkü o yılın iki konsülünü de işe yaramaz buluyordu.
ὅτε καί φασιν ἐν συγκλήτῳ πυθομένου τινὸς καί θαυμάζοντος εἰ Πομπήϊον ἀνθύπατον οἴεται δεῖν ἐκπεμφθῆναι Φίλιππος· οὐκ ἔγωγε, φάναι τὸν Φίλιππον, ἀλλʼ ἀνθʼ ὑπάτων, ὡς ἀμφοτέρους τοὺς τότε ὑπατεύοντας οὐδενὸς ἀξίους ὄντας.
18.118. Bölüm
Pompeius İspanya'ya ayak basınca, yeni bir komutanın şöhretinin yaptığı gibi, insanların umutları değişti; Sertorius'a pek sıkı bağlı olmayan kavimler kımıldanıp saf değiştirmeye başladı. Sertorius da Pompeius hakkında küçümseyici sözler yayıyor, alay ederek, o kocakarıdan (Metellus'u kastediyordu) korkmasa bu çocuk için bir sopa ve bir kayıştan fazlasına gerek olmayacağını söylüyordu.
ἐπεὶ δὲ τῆς Ἰβηρίας ἁψάμενος ὁ Πομπήϊος, οἷα φιλεῖ πρὸς νέου δόξαν ἡγεμόνος, ἑτέρους ταῖς ἐλπίσιν ἐποίησε τοὺς ἀνθρώπους καί τὰ μὴ πάνυ βεβαίως τῷ Σερτωρίῳ συνεστῶτα τῶν ἐθνῶν ἐκινεῖτο καί μετεβάλλετο, λόγους ὑπερηφάνους ὁ Σερτώριος κατὰ τοῦ Πομπηΐου διέσπειρε, καί σκώπτων ἔλεγε νάρθηκος ἂν αὐτῷ δεῆσαι καί σκύτους ἐπὶ τὸν παῖδα τοῦτον, εἰ μὴ τὴν γραῦν ἐκείνην ἐφοβεῖτο, λέγων τὸν Μέτελλον.
18.2Oysa gerçekte Pompeius'tan çok sakınıyor, korkuyor ve daha tedbirli savaşıyordu. Çünkü Metellus, kimsenin ummayacağı şekilde, yaşantısında gevşemiş, kendini tamamen hazlara bırakmıştı; birden gösterişe ve israfa büyük bir eğilim göstermişti. Bu da Pompeius'a şöhretle birlikte hayret verici bir sevgi kazandırdı; yaşayışındaki sadeliği daha da artırıyordu ve bu ona çaba da gerektirmiyordu, çünkü tabiatça ölçülü, arzularında disiplinli biriydi.
ἔργῳ μέντοι φυλαττόμενος σφόδρα καί δεδοικὼς τὸν Πομπήϊον ἀσφαλέστερον ἐστρατήγει. καί γὰρ ὁ Μέτελλος, ὅπερ οὐκ ἄν τις ᾠήθη, διετέθρυπτο τῷ βίῳ κομιδῆ πρὸς τὰς ἡδονὰς ἐνδεδωκώς, καί μεγάλη τις εἰς ὄγκον καί πολυτέλειαν ἐξαίφνης ἐγεγόνει μεταβολὴ περὶ αὐτόν, ὥστε τῷ Πομπηΐῳ καί τοῦτο θαυμαστὴν εὔνοιαν ἅμα δόξῃ φέρειν, ἐπιτείνοντι τὴν εὐτέλειαν τῆς διαίτης οὐ πολλῆς ἐπιτηδεύσεως δεομένην φύσει γὰρ ἦν σώφρων καί τεταγμένος ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις.
18.3Savaş birçok şekil aldı, ama Pompeius'u en çok üzen, Lauron'un Sertorius tarafından alınması oldu. Onu kuşattığını sanıp büyük konuşmuştu ki kendisinin çepeçevre kuşatıldığı ortaya çıktı; bu yüzden kımıldamaya korktu ve şehrin gözü önünde yakılmasını seyretti. Öte yandan Sertorius'a sığınıp onun için komutanlık eden Herennius ve Perpenna'yı Valentia yakınlarında yendi ve on binden fazla adam öldürdü.
τοῦ δὲ πολέμου πολλὰς ἰδέας ἔχοντος, ἠνίασε μάλιστα τὸν Πομπήϊον ἡ Λαύρωνος ἅλωσις ὑπὸ Σερτωρίου. κυκλοῦσθαι γὰρ αὐτὸν οἰηθεὶς καί τι μεγαληγορήσας, αὐτὸς ἐξαίφνης ἀνεφάνη περιεχόμενος κύκλῳ· καί διὰ τοῦτο κινεῖσθαι δεδιὼς ἐπεῖδε καταπιμπραμένην τὴν πόλιν αὐτοῦ παρόντος. Ἑρέννιον δὲ καί Περπένναν, ἄνδρας ἡγεμονικοὺς τῶν πρὸς Σερτώριον καταπεφευγότων καὶ στρατηγούντων ἐκείνῳ, νικήσας περὶ Οὐαλεντίαν ὑπὲρ μυρίους ἀπέκτεινεν.
19.119. Bölüm
Bu başarıdan cesaret alıp gururlanarak, Metellus zafere ortak olmasın diye bizzat Sertorius'un üzerine yürümek için acele etti. Sucro ırmağı yakınında, gün biterken iki ordu karşılaştı. İkisi de Metellus'un gelmesinden korkuyordu: Biri tek başına çarpışmak, öteki tek rakiple çarpışmak istiyordu.
ἐπαρθεὶς δὲ τῇ πράξει καὶ μέγα φρονῶν ἐπʼ αὑτὸν ἔσπευδε Σερτώριον, ὡς μὴ μετάσχοι τῆς νίκης Μέτελλος. περὶ δὲ Σούκρωνι ποταμῷ τῆς ἡμέρας ἤδη τελευτώσης συνέβαλον τὰς δυνάμεις, δεδιότες ἐπελθεῖν τὸν Μέτελλον, ὁ μὲν ὡς μόνος, ὁ δὲ ὡς μόνῳ διαγωνίσαιτο.
19.2Savaşın sonucu belirsiz kaldı, çünkü iki taraftan da birer kanat kazandı. Ama komutanlardan üstün çıkan Sertorius oldu; zira karşısında duran kanadı bozguna uğrattı. Pompeius'un üzerine ise yaya, iri yapılı bir adam saldırdı; o ise atlıydı. Birbirine girip boğuşurken kılıç darbeleri ikisinin de eline indi, ama aynı sonuçla değil: Pompeius yalnızca yaralandı, ötekinin ise elini kesti.
τὸ μὲν οὖν τέλος ἀμφίδοξον ἔσχεν ὁ ἀγών· ἑκατέρου γὰρ θάτερον κέρας ἐνίκησε· τῶν δὲ στρατηγῶν πλέον ἠνέγκατο Σερτώριος· ἐτρέψατο γὰρ τὸ καθʼ αὑτὸν ἐκεῖνος ἀντιταχθείς. Πομπηΐῳ δὲ ἀνὴρ μέγας ἱππότῃ πεζὸς ἐφώρμησε· συμπεσόντων δʼ εἰς τὸ αὐτὸ καὶ γενομένων ἐν λαβαῖς ἀπέσκηψαν αἱ πληγαὶ τῶν ξιφῶν εἰς τὰς χεῖρας ἀμφοῖν, οὐχ ὁμοίως· ἐτρώθη μὲν γὰρ ὁ Πομπήϊος μόνον, ἐκείνου δὲ ἀπέκοψε τὴν χεῖρα.
19.3Çok sayıda düşman üzerine koştu; birlikleri de bozulmuştu. Atını, altın koşumları ve değerli süsleriyle düşmana bırakıp beklenmedik şekilde kaçtı. Düşmanlar bunları paylaşmak için birbirleriyle kavga ederken geride kaldı.
πλειόνων δὲ συνδραμόντων ἐπʼ αὐτόν, ἤδη τῆς τροπῆς γεγενημένης, ἀνελπίστως διέφυγε, προέμενος τὸν ἵππον τοῖς πολεμίοις φάλαρα χρυσᾶ καὶ κόσμον ἄξιον πολλοῦ περικείμενον. ταῦτα γὰρ διανεμόμενοι καὶ περὶ τούτων μαχόμενοι πρὸς ἀλλήλους ἀπελείφθησαν.
19.4Gün ağarınca iki taraf da zaferi perçinlemek için yeniden dizildi, ama Metellus yaklaşınca Sertorius ordusunu dağıtarak çekildi. Adamlarının böyle dağılıp yeniden toplanması olağandı; Sertorius sık sık tek başına dolaşır, sonra yüz elli bin kişilik bir orduyla, birden kabaran bir sel gibi, yeniden saldırırdı.
ἅμα δὲ ἡμέρᾳ παρετάξαντο μὲν ἀμφότεροι πάλιν ἐκβεβαιούμενοι τὸ νίκημα , Μετέλλου δὲ προσιόντος ἀνεχώρησεν ὁ Σερτώριος σκεδασθέντι τῷ στρατῷ. τοιαῦται γὰρ ἦσαν αἱ διαλύσεις καὶ πάλιν συνδρομαὶ τῶν ἀνθρώπων ὥστε πολλάκις μόνον πλανᾶσθαι τὸν Σερτώριον, πολλάκις δὲ αὖθις ἐπιέναι μυριάσι πεντεκαίδεκα στρατιᾶς, ὥσπερ χειμάρρουν ἐξαίφνης πιμπλάμενον.
19.5Pompeius savaştan sonra Metellus'la karşılaşmaya gitti. Birbirlerine yaklaştıklarında, onurca üstün olan Metellus'a saygı göstererek liktorlarına fascesleri indirmelerini emretti. Metellus bunu engelledi; öteki konularda da ona karşı iyi davrandı, eski konsül ve yaşça büyük olduğu için kendine bir ayrıcalık tanımadı. Yalnız aynı yerde ordugâh kurduklarında herkese parolayı Metellus verirdi; ama çoğu zaman ayrı ordugâhlarda kalıyorlardı.
ὁ δʼ οὖν Πομπήϊος, ἐπεὶ μετὰ τὴν μάχην ἀπήντα τῷ Μετέλλῳ καὶ πλησίον ἀλλήλων ἦσαν, ἐκέλευσεν ὑφεῖναι τὰς ῥάβδους, θεραπεύων ὡς προὔχοντα τιμῇ τὸν Μέτελλον. ὁ δὲ καὶ τοῦτο διεκώλυσε καὶ τἆλλα χρηστὸς ἦν ἀνὴρ περὶ αὐτόν, οὐδὲν ὡς ὑπατικῷ καὶ πρεσβυτέρῳ νέμων ἑαυτῷ πλέον, ἀλλʼ ἢ τὸ σύνθημα κοινῇ στρατοπεδευόντων εἰς ἅπαντας ἐξεπέμπετο παρὰ Μετέλλου· τὰ πολλὰ δὲ χωρὶς ἐστρατοπεδεύοντο.
19.6Çünkü türlü hileler bilen ve kısa sürede pek çok yerde birden belirip savaşı bir yerden başka yere taşımakta usta olan düşman onları bölüp birbirinden ayırıyordu. Sonunda erzak yollarını kesip ülkeyi yağmalayarak ve denize hâkim olarak ikisini de kendi İspanya'sından çıkardı; yiyecek sıkıntısı yüzünden başka eyaletlere sığınmak zorunda kaldılar.
διέκοπτε γὰρ αὐτοὺς καὶ διΐστη ποικίλος ὢν ὁ πολέμιος καὶ δεινὸς ἐν βραχεῖ πολλαχοῦ περιφανῆναι καὶ μεταγαγεῖν ἀπʼ ἄλλων εἰς ἄλλους ἀγῶνας, τέλος δὲ περικόπτων μὲν ἀγοράς, ληϊζόμενος δὲ τὴν χώραν, ἐπικρατῶν δὲ τῆς θαλάσσης, ἐξέβαλεν ἀμφοτέρους τῆς ὑφʼ ἑαυτὸν Ἰβηρίας, ἀναγκασθέντας εἰς ἀλλοτρίας καταφυγεῖν ἐπαρχίας ἀπορίᾳ τῶν ἐπιτηδείων.
20.120. Bölüm
Pompeius, kendi servetinin çoğunu savaşa harcayıp tüketmişti. Senatodan para istedi, göndermezlerse ordusuyla İtalya'ya geleceğini söyledi. O sırada konsül olan Lucullus, Pompeius'la arası kötü olduğu ve Mithridates savaşını kendisi için istediği hâlde paranın gönderilmesi için çabaladı; çünkü Pompeius'a, Sertorius'u bırakıp şöhret için parlak ama kolayca üstesinden gelinecek bir rakip görünen Mithridates'e yönelmek için bir bahane vermekten korkuyordu.
Πομπήϊος δὲ τὰ πλεῖστα τῶν ἰδίων ἐξανηλωκὼς καὶ κατακεχρημένος εἰς τόν πόλεμον, ᾔτει χρήματα τὴν σύγκλητον, ὡς ἀφιξόμενος εἰς Ἰταλίαν μετὰ τῆς δυνάμεως εἰ μὴ πέμποιεν. ὑπατεύων δὲ Λεύκολλος τότε καὶ Πομπηΐῳ μὲν ὢν διάφορος, μνώμενος δʼ ἑαυτῷ τόν Μιθριδατικὸν πόλεμον, ἔσπευσεν ἀποσταλῆναι τὰ χρήματα, φοβούμενος αἰτίαν Πομπηΐῳ παρασχεῖν δεομένῳ Σερτώριον ἀφεῖναι καὶ πρὸς Μιθριδάτην τραπέσθαι, λαμπρὸν μὲν εἰς δόξαν, εὐμεταχείριστον δὲ φαινόμενον ἀνταγωνιστήν.
20.2Bu arada Sertorius dostları tarafından hileyle öldürüldü. Bunların elebaşı Perpenna, aynı kuvvetlere ve donanıma sahip olarak onun yaptıklarını yapmaya kalkıştı, ama bunları aynı şekilde kullanacak akla sahip değildi. Pompeius hemen harekete geçti, Perpenna'nın işlerde sendelediğini görünce ona yem olarak on kohort saldı ve ovaya dağılmalarını emretti.
ἐν τούτῳ δὲ θνήσκει Σερτώριος ὑπὸ τῶν φίλων δολοφονηθείς· ὧν Περπέννας ὁ κορυφαιότατος ἐπεχείρησεν ἐκείνῳ τὰ αὐτὰ ποιεῖν, ἀπὸ τῶν αὐτῶν μὲν ὁρμώμενος δυνάμεων καὶ παρασκευῶν, τόν δὲ χρώμενον αὐταῖς ὁμοίως οὐκ ἔχων λογισμόν. εὐθὺς οὖν ὁ Πομπήϊος ἐπεξελθὼν καὶ ῥεμβόμενον ἐν τοῖς πράγμασι τόν Περπένναν καταμαθών, δέλεαρ αὐτῷ δέκα σπείρας ὑφῆκεν, εἰς τὸ πεδίον διασπαρῆναι κελεύσας.
20.3Perpenna bunlara yönelip kovalamaya başlayınca bütün kuvvetiyle ortaya çıktı, savaşa tutuştu ve hepsini yendi; komutanların çoğu savaşta öldü. Perpenna getirildiğinde onu öldürttü. Bazılarının suçladığı gibi nankörlük etmiş, Sicilya'daki işleri unutmuş değildi; büyük bir akılla ve herkesin selametini gözeten bir kararla hareket etti.
τραπομένου δὲ πρὸς ταύτας ἐκείνου καὶ διώκοντος, ἄθρους ἐπιφανεὶς καὶ συνάψας μάχην ἐκράτησε πάντων, καὶ διεφθάρησαν οἱ πλεῖστοι τῶν ἡγεμόνων ἐν τῇ μάχῃ· τόν δὲ Περπένναν ἀχθέντα πρὸς αὐτὸν ἀπέκτεινεν, οὐκ ἀχάριστος οὐδʼ ἀμνήμων γενόμενος τῶν περὶ Σικελίαν, ὡς ἐγκαλοῦσιν ἔνιοι, μεγάλῃ δὲ διανοίᾳ καὶ σωτηρίῳ τῶν ὅλων γνώμῃ χρησάμενος.
20.4Çünkü Sertorius'un yazışmalarını eline geçiren Perpenna, Roma'nın en güçlü adamlarından gelen mektupları gösteriyordu; mevcut düzeni sarsmak ve yönetimi değiştirmek isteyenler Sertorius'u İtalya'ya çağırıyordu. Pompeius bunların biten savaşlardan daha büyüklerini doğurmasından korktu; Perpenna'yı öldürttü, mektupları da okumadan yaktı.
ὁ γὰρ Περπέννας τῶν Σερτωρίου γραμμάτων γεγονὼς κύριος ἐδείκνυεν ἐπιστολὰς τῶν ἐν Ῥώμῃ δυνατωτάτων ἀνδρῶν, οἳ τὰ παρόντα κινῆσαι βουλόμενοι πράγματα καὶ μεταστῆσαι τὴν πολιτείαν ἐκάλουν τόν Σερτώριον εἰς τὴν Ἰταλίαν. φοβηθεὶς οὖν ὁ Πομπήϊος ταῦτα, μὴ μείζονας ἀναστήσῃ τῶν πεπαυμένων πολέμων, τόν τε Περπένναν ἀνεῖλε καὶ τὰς ἐπιστολὰς οὐδʼ ἀναγνοὺς κατέκαυσεν.
21.121. Bölüm
Bundan sonra en büyük karışıklıkları söndürecek, işlerin en çok iltihaplanan yerlerini düzene sokacak kadar orada kaldı. Sonra ordusunu İtalya'ya götürdü ve talih eseri köle savaşının tam kızıştığı sırada geldi. Bu yüzden komutan Crassus savaşı cüretle hızlandırdı ve başarılı oldu, on iki bin üç yüz kişi öldürdü.
ἐκ δὲ τούτου παραμείνας χρόνον ὅσον τὰς μεγίστας κατασβέσαι ταραχὰς καὶ τὰ φλεγμαίνοντα μάλιστα καταστῆσαι καὶ διαλῦσαι τῶν πραγμάτων, ἀπῆγεν εἰς Ἰταλίαν τὸν στρατόν, ἀκμάζοντι τῷ δουλικῷ πολέμῳ κατὰ τύχην φερόμενος. διὸ καὶ Κράσσος ὁ στρατηγὸς ἤπειξε παραβόλως τὴν μάχην, καὶ κατευτύχησε, δισχιλίους τριακοσίους ἐπὶ μυρίοις κτείνας.
21.2Yine de talih Pompeius'u bir şekilde bu başarıya da ortak etti: Savaştan kaçan beş bin kişi onun önüne düştü. Hepsini yok edip senatoya önceden yazdı: Crassus gladyatörleri meydan muharebesinde yenmişti, ama savaşı kökünden söküp atan kendisiydi. Romalılar da onu sevdikleri için bunu dinleyip söylemekten hoşlanıyordu. İspanya'ya ve Sertorius'a gelince, oradaki işin tamamen başkasının olduğunu kimse şaka yollu bile söyleyemezdi.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τούτῳ τὸν Πομπήϊον εἰσποιούσης ἁμῶς γέ πως τῷ κατορθώματι τῆς τύχης, πεντακισχίλιοι φεύγοντες ἐκ τῆς μάχης ἐνέπεσον εἰς αὐτόν, οὓς ἅπαντας διαφθείρας, ἔγραψε πρὸς τὴν σύγκλητον ὑποφθάσας ὡς Κράσσος μὲν ἐκ παρατάξεως νενίκηκε τοὺς μονομάχους, αὐτὸς δὲ τὸν πόλεμον ἐκ ῥιζῶν παντάπασιν ἀνῄρηκε. καὶ ταῦτα βουλομένοις ἦν διʼ εὔνοιαν ἀκροᾶσθαι καὶ λέγειν τοῖς Ῥωμαίοις. Ἰβηρίαν δὲ καὶ Σερτώριον οὐδὲ παίζων ἄν τις εἶπεν ἑτέρου καὶ μὴ Πομπηΐου τὸ πᾶν ἔργον εἶναι.
21.3Yine de adama duyulan bunca saygı ve beklentinin içinde bir şüphe ve korku da vardı: Ordusunu bırakmayacağı, silah ve tek adam yönetimi yoluyla doğruca Sulla'nın yoluna gideceği düşünülüyordu. Bu yüzden yolda onu karşılamaya koşup iltifat edenler arasında korkudan bunu yapanlar, sevgiden yapanlardan az değildi.
ἐν τοσαύτῃ δὲ τιμῇ καὶ προσδοκίᾳ τοῦ ἀνδρὸς ὅμως ἐνῆν καὶ ὑποψία τις καὶ δέος, ὡς οὐ προησομένου τὸ στράτευμα, βαδιουμένου δὲ διʼ ὅπλων καὶ μοναρχίας ἄντικρυς ἐπὶ τὴν Σύλλα πολιτείαν. ὅθεν οὐκ ἐλάττονες ἦσαν τῶν διʼ εὔνοιαν τρεχόντων καὶ φιλοφρονουμένων καθʼ ὁδὸν οἱ φόβῳ ταῦτα ποιοῦντες.
21.4Pompeius zafer alayından sonra ordusunu terhis edeceğini önceden bildirerek bu şüpheyi de giderince, kıskançlara tek bir suçlama kaldı: Kendini senatodan çok halka veriyor, Sulla'nın yıktığı halk tribunluğu makamını yeniden kurup çoğunluğun gönlünü almaya karar vermiş bulunuyordu. Bu da doğruydu.
ἐπεὶ δὲ καὶ ταύτην ἀνεῖλε τὴν ὑπόνοιαν ὁ Πομπήϊος προειπὼν ἀφήσειν τὸ στράτευμα μετὰ τὸν θρίαμβον, ἓν αἰτιᾶσθαι τοῖς βασκαίνουσι περιῆν ὑπόλοιπον, ὅτι τῷ δήμῳ προσνέμει μᾶλλον ἑαυτὸν ἢ τῇ βουλῇ, καὶ τὸ τῆς δημαρχίας ἀξίωμα, Σύλλα καταβαλόντος, ἔγνωκεν ἀνιστάναι καὶ χαρίζεσθαι τοῖς πολλοῖς, ὅπερ ἦν ἀληθές.
21.5Çünkü Roma halkı hiçbir şeye, o makamı yeniden görmeye duyduğu kadar çılgınca âşık olmamış, hiçbir şeyi o kadar özlememişti. Pompeius da bu siyasi fırsatı büyük bir talih sayıyordu; bunu başkası önceden yapsaydı, vatandaşların sevgisine karşılık verecek başka bir iyilik bulamayacaktı.
οὐ γὰρ ἔστιν οὗτινος ἐμμανέστερον ὁ Ῥωμαίων ἠράσθη δῆμος καὶ μᾶλλον ἐπόθησεν ἢ τὴν ἀρχὴν αὖθις ἐπιδεῖν ἐκείνην, ὥστε καὶ Πομπήϊον εὐτύχημα ποιεῖσθαι μέγα τὸν τοῦ πολιτεύματος καιρόν, ὡς οὐκ ἂν εὑρόντα χάριν ἄλλην ᾗ τὴν εὔνοιαν ἀμείψεται τῶν πολιτῶν, εἰ ταύτην ἕτερος προέλαβε.
22.122. Bölüm
Bunun üzerine ona ikinci zafer alayı ve konsüllük verilmesine karar verildi. Ama onu hayranlığa layık ve büyük gösteren bunlar değildi. Parlaklığının kanıtı olarak şu sayılıyordu: O zamanın en zengin, en güzel konuşan ve en büyük devlet adamı olan, Pompeius dahil herkesi küçümseyen Crassus, Pompeius'tan rica etmeden konsüllüğe aday olmaya cesaret edememişti.
Ψηφισθέντος οὖν αὐτῷ δευτέρου θριάμβου καὶ ὑπατείας οὐ διὰ ταῦτα θαυμαστὸς ἐδόκει καὶ μέγας, ἀλλʼ ἐκεῖνο τεκμήριον ἐποιοῦντο τῆς λαμπρότητος, ὅτι Κράσσος, ἀνὴρ τῶν τότε πολιτευομένων πλουσιωτατος καὶ δεινότατος εἰπεῖν καὶ μέγιστος, αὐτόν τε Πομπήϊον ὑπερφρονῶν καὶ τούς ἄλλους ἅπαντας, οὐκ ἐθάρρησεν ὑπατείαν μετιέναι πρότερον ἢ Πομπηΐου δεηθῆναι.
22.2Pompeius da buna sevindi; uzun zamandır ona bir iyilik yapıp hatırını kazanmak istiyordu. Hevesle elini sıktı ve halka çağrıda bulundu; seçilmesinden en az kendi makamı kadar memnun olacağını söyledi.
καὶ μέντοι Πομπήϊος ἠγάπησε, πάλαι δεόμενος χρείας τινὸς ὑπάρξαι καὶ φιλανθρωπίας πρὸς αὐτόν· ὥστε καὶ δεξιοῦσθαι προθύμως καὶ παρακαλεῖν τὸν δῆμον, ἐπαγγελλόμενος χάριν ἕξειν οὐκ ἐλάττονα τοῦ συνάρχοντος ἢ τῆς ἀρχῆς.
22.3Ama konsül seçildiklerinde her konuda anlaşmazlığa düşüp çatıştılar. Senatoda Crassus daha güçlüydü, halk arasında ise Pompeius'un nüfuzu büyüktü. Çünkü halka tribunluğu geri verdi ve yargı yetkisinin kanunla yeniden şövalyelere geçmesine göz yumdu. Halka en tatlı manzarayı ise askerlikten muafiyetini kendisi isteyerek sundu.
οὐ μὴν ἀλλʼ ἀποδειχθέντες ὕπατοι διεφέροντο πάντα καὶ προσέκρουον ἀλλήλοις· καὶ ἐν μὲν τῇ βουλῇ μᾶλλον ἴσχυεν ὁ Κράσσος, ἐν δὲ τῷ δήμῳ μέγα τὸ Πομπηΐου κράτος ἦν. καὶ γὰρ ἀπέδωκε τὴν δημαρχίαν αὐτῷ, καὶ τὰς δίκας περιεῖδεν αὖθις εἰς τοὺς ἱππέας νόμῳ μεταφερομένας. ἥδιστον δὲ θέαμα τῷ δήμῳ παρέσχεν αὐτὸς ἑαυτὸν τὴν στρατείαν παραιτούμενος.
22.4Romalıların âdetine göre şövalyeler, kanuni askerlik süresini tamamlayınca atlarını çarşıya, censor denen iki adamın huzuruna getirir, altında hizmet ettikleri komutanların hepsini sayar, askerliklerinin hesabını verip terhis edilirlerdi. Her birine yaşayışına göre onur ya da onursuzluk verilirdi.
ἔθος γάρ ἐστι Ῥωμαίων τοῖς ἱππεῦσιν, ὅταν στρατεύσωνται τὸν νόμιμον χρόνον, ἄγειν εἰς ἀγορὰν τὸν ἵππον ἐπὶ τούς δύο ἄνδρας οὓς τιμητὰς καλοῦσι, καὶ καταριθμησαμένους τῶν στρατηγῶν καὶ αὐτοκρατόρων ἕκαστον ὑφʼ οἷς ἐστρατεύσαντο, καὶ δόντας εὐθύνας τῆς στρατείας ἀφίεσθαι. νέμεται δὲ καὶ τιμὴ καὶ ἀτιμία προσήκουσα τοῖς βίοις ἑκάστων.
22.5O gün censorlar Gellius ile Lentulus törenle oturuyor, şövalyeler teftişten geçiyordu. Bir de baktılar, Pompeius yukarıdan çarşıya iniyor; makamının öteki işaretleri üzerindeydi, ama atını elinden kendisi tutarak getiriyordu. Yaklaşıp görünür olunca liktorlara yol açmalarını söyledi ve atını kürsünün önüne getirdi.
τότε δὴ προεκάθηντο μὲν οἱ τιμηταὶ Γέλλιος καὶ Λέντλος ἐν κόσμῳ, καὶ πάροδος ἦν τῶν ἱππέων ἐξεταζομένων, ὤφθη δὲ Πομπήϊος ἄνωθεν ἐπʼ ἀγορὰν κατερχόμενος, τὰ μὲν ἄλλα παράσημα τῆς ἀρχῆς ἔχων, αὐτὸς δὲ διὰ χειρὸς ἄγων τὸν ἵππον. ὡς δʼ ἐγγὺς ἦν καὶ καταφανὴς ἐγεγόνει, κελεύσας διασχεῖν τοὺς ῥαβδοφόρους τῷ βήματι προσήγαγε τὸν ἵππον.
22.6Halk hayran kalıp tamamen sustu; yöneticileri bu görüntü karşısında hem bir mahcubiyet hem de sevinç kapladı. Sonra yaşlı olanı sordu: "Sana soruyorum, Pompeius Magnus, kanunun gerektirdiği bütün seferlerde hizmet ettin mi?" Pompeius yüksek sesle "Hepsinde hizmet ettim" dedi, "hepsini de kendi komutam altında." Bunu duyan halk haykırdı, sevinç çığlıkları bir daha susturulamadı. Censorlar ayağa kalkıp onu evine kadar uğurladılar; arkasından gelip alkışlayan vatandaşları böylece memnun ettiler.
ἦν δὲ τῷ δήμῳ θαῦμα καὶ σιωπὴ πᾶσα, τούς τε ἄρχοντας αἰδὼς ἅμα καὶ χαρὰ πρὸς τὴν ὄψιν ἔσχεν. εἶτα ὁ μὲν πρεσβύτερος ἠρώτησε· πυνθάνομαί σου, ὦ Πομπήϊε Μάγνε, εἰ πάσας ἐστράτευσαι τὰς κατὰ νόμον στρατείας; Πομπήϊος δὲ μεγάλῃ φωνῇ, πάσας, εἶπεν, ἐστράτευμαι, καὶ πάσας ὑπʼ ἐμαυτῷ αὐτοκράτορι. τοῦτο ἀκούσας ὁ δῆμος ἐξέκραγε, καὶ κατασχεῖν οὐκέτι τὴν βοὴν ὑπὸ χαρᾶς ἦν, ἀλλʼ ἀναστάντες οἱ τιμηταὶ προέπεμπον αὐτόν οἴκαδε, χαριζόμενοι τοῖς πολίταις ἑπομένοις καὶ κροτοῦσιν.
23.123. Bölüm
Makam süresi bitmek üzereyken ve Crassus'la anlaşmazlığı büyürken, şövalye rütbesinde, kendi hâlinde yaşayan Gaius Aurelius adında biri, bir halk toplantısında kürsüye çıktı. Rüyasında Iuppiter'in göründüğünü, konsüllere birbirleriyle dost olmadan makamlarını bırakmamalarını söylemesini emrettiğini anlattı.
ἤδη δὲ τῆς ἀρχῆς περαινομένης τῷ Πομπηΐῳ, τῆς δὲ πρὸς Κράσσον αὐξομένης διαφορᾶς, Γάϊός τις Αὐρήλιος, ἀξίωμα μὲν ἱππικὸν ἔχων, βίῳ δὲ ἀπράγμονι κεχρημένος, ἐκκλησίας οὔσης ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ προσελθὼν ἔφη κατὰ τοὺς ὕπνους αὐτῷ τὸν Δία φανῆναι, κελεύοντα τοῖς ὑπάτοις φράσαι μὴ πρότερον ἀποθέσθαι τὴν ἀρχὴν ἢ φίλους ἀλλήλοις γενέσθαι.
23.2Bu sözler üzerine Pompeius sessizce durdu, Crassus ise önce davranıp elini tuttu, ona seslendi ve şöyle dedi: "Vatandaşlar, sakalı çıkmadan Büyük demeye layık gördüğünüz, senatoya girmeden iki zafer alayı oyladığınız Pompeius'a ilk adımı atmakla alçakça ya da aşağılık bir şey yaptığımı sanmıyorum." Böylece barıştılar ve makamlarını bıraktılar.
ῥηθέντων δὲ τούτων ὁ μὲν Πομπήϊος ἡσυχίαν ἦγεν ἑστώς, ὁ δὲ Κράσσος ἀρξάμενος δεξιοῦσθαι καὶ προσαγορεύειν αὐτόν, οὐδέν, εἶπεν, οἶμαι ποιεῖν ἀγεννὲς οὐδὲ ταπεινόν, ὦ πολῖται, Πομπηΐῳ πρότερος ἐνδιδούς, ὃν ὑμεῖς μήπω μὲν γενειῶντα Μέγαν ἠξιώσατε καλεῖν, μήπω δὲ μετέχοντι βουλῆς ἐψηφίσασθε δύο θριάμβους. ἐκ τούτου διαλλαγέντες ἀπέθεντο τὴν ἀρχήν·
23.3Crassus başından beri seçtiği yaşam tarzını sürdürdü. Pompeius ise davalarda avukatlığı çoğunlukla bıraktı, çarşıdan yavaş yavaş uzaklaştı, kamuya nadiren çıkar oldu, çıktığında da hep kalabalıkla çıkıyordu. Artık onu kalabalık olmadan görmek, onunla görüşmek kolay değildi; insanlar arasında en hoş görünüşü topluca bulunduğu zamanlardı. Bununla görünüşüne bir vakar ve ağırlık katıyor, itibarının herkesle görüşüp kaynaşmaktan zarar görmemesi gerektiğini düşünüyordu.
καὶ Κράσσος μὲν ὅνπερ ἐξ ἀρχῆς εἵλετο τρόπον τοῦ βίου διεφύλαττε, Πομπήϊος δὲ τάς τε πολλὰς ἀνεδύετο συνηγορίας καὶ τὴν ἀγορὰν κατὰ μικρὸν ἀπέλειπε καὶ προῄει σπανίως εἰς τὸ δημόσιον, ἀεὶ δὲ μετὰ πλήθους, οὐ γὰρ ἦν ἔτι ῥᾴδιον ὄχλου χωρὶς ἐντυχεῖν οὐδʼ ἰδεῖν αὐτόν, ἀλλʼ ἥδιστος ὁμοῦ πολλοῖς καὶ ἀθρόοις ἐφαίνετο, σεμνότητα περιβαλλόμενος ἐκ τούτου τῇ ὄψει καὶ ὄγκον, ταῖς δὲ τῶν πολλῶν ἐντεύξεσι καὶ συνηθείαις ἄθικτον οἰόμενος δεῖν τὸ ἀξίωμα διατηρεῖν.
23.4Çünkü silahla büyümüş, halk eşitliğine uymayan adamlar için sivil hayat şöhret bakımından tehlikelidir. Kendileri savaşta olduğu gibi burada da birinci olmak isterler; orada geride kalanlar ise hiç olmazsa burada onlardan aşağı kalmamayı hak sayar. Bu yüzden ordugâhlarda ve zafer alaylarında parlayan bir adamı çarşıda yakaladıklarında altlarına alıp alt ederler, geri çekilip oradan uzak duranın ise savaştaki onurunu ve gücünü kıskanmadan korurlar. Bunu çok geçmeden olayların kendisi gösterdi.
ὁ γὰρ ἐν ἱματίῳ βίος ἐπισφαλής ἐστι πρὸς ἀδοξίαν τοῖς ἐκ τῶν ὅπλων μεγάλοις καὶ πρὸς ἰσότητα δημοτικὴν ἀσυμμέτροις· αὐτοὶ μὲν γὰρ καὶ ἐνταῦθα πρωτεύειν, ὡς ἐκεῖ, δικαιοῦσι, τοῖς δὲ ἐκεῖ φερομένοις ἔλαττον ἐνταῦθα γοῦν μὴ πλέον ἔχειν οὐκ ἀνεκτόν ἐστι. διὸ τὸν ἐν στρατοπέδοις καὶ θριάμβοις λαμπρόν, ὅταν ἐν ἀγορᾷ λάβωσιν, ὑπὸ χεῖρα ποιοῦνται καὶ καταβάλλουσι, τῷ δὲ ἀπολεγομένῳ καὶ ὑποχωροῦντι τὴν ἐκεῖ τιμὴν καὶ δύναμιν ἀνεπίφθονον φυλάττουσιν. ἐδήλωσε δὲ αὐτὰ τὰ πράγματα μετʼ ὀλίγον χρόνον.
24.124. Bölüm
Korsan gücü ilk önce Kilikia'dan çıkmıştı; başlangıcı cüretli ve gizliydi. Mithridates savaşında kendini kralın hizmetine vererek gurur ve cesaret kazandı.
ἡ γὰρ πειρατικὴ δύναμις ὡρμήθη μὲν ἐκ Κιλικίας τὸ πρῶτον, ἀρχὴν παράβολον λαβοῦσα καὶ λανθάνουσαν, φρόνημα δὲ καὶ τόλμαν ἔσχεν ἐν τῷ Μιθριδατικῷ πολέμῳ, χρήσασα ταῖς βασιλικαῖς ὑπηρεσίαις ἑαυτήν.
24.2Sonra Romalılar iç savaşlarda Roma'nın kapılarında birbirine girince, muhafızsız kalan deniz onları yavaş yavaş çekti ve ileri götürdü; artık yalnız denizcilere saldırmıyor, adaları ve kıyı şehirlerini de yok ediyorlardı. Giderek parası olan, soyu parlak, aklıyla ileri sayılan adamlar da korsanlığa girip katıldı; sanki bu iş bir şöhret ve onur getiriyordu.
εἶτα Ῥωμαίων ἐν τοῖς ἐμφυλίοις πολέμοις περὶ θύρας τῆς Ῥώμης συμπεσόντων, ἔρημος οὖσα φρουρᾶς ἡ θάλασσα κατὰ μικρὸν αὐτοὺς ἐφείλκετο καὶ προῆγεν, οὐκέτι τοῖς πλέουσι μόνον ἐπιτιθεμένους, ἀλλὰ καὶ νήσους καὶ πόλεις παραλίους ἐκκόπτοντας. ἤδη δὲ καὶ χρήμασι δυνατοὶ καὶ γένεσι λαμπροὶ καὶ τὸ φρονεῖν ἀξιούμενοι διαφέρειν ἄνδρες ἐνέβαινον εἰς τὰ λῃστρικὰ καὶ μετεῖχον, ὡς καὶ δόξαν τινὰ καὶ φιλοτιμίαν τοῦ ἔργου φέροντος.
24.3Birçok yerde korsan limanları ve surlu işaret kuleleri vardı. Saldıran filolar yalnız mürettebatlarının yiğitliği, dümencilerinin ustalığı, gemilerinin hızı ve hafifliğiyle işlerine hazır değildi; onlardaki tehditten çok kıskançlık uyandıran gösteriş can sıkıyordu. Yaldızlı direkleri, mor perdeleri, gümüş kaplı kürekleriyle sanki kötülük etmekten zevk alıyor, bununla süsleniyorlardı.
ἦν δὲ καὶ ναύσταθμα πολλαχόθι πειρατικὰ καὶ φρυκτώρια τετειχισμένα, καὶ στόλοι προσέπιπτον οὐ πληρωμάτων μόνον εὐανδρίαις οὐδὲ τέχναις κυβερνητῶν οὐδὲ τάχεσι νεῶν καὶ κουφότησιν ἐξησκημένοι πρὸς τὸ οἰκεῖον ἔργον, ἀλλὰ τοῦ φοβεροῦ μᾶλλον αὐτῶν τὸ ἐπίφθονον ἐλύπει καὶ ὑπερήφανον, στυλίσι χρυσαῖς καὶ παραπετάσμασιν ἁλουργοῖς καὶ πλάταις ἐπαργύροις, ὥσπερ ἐντρυφώντων τῷ κακουργεῖν καὶ καλλωπιζομένων.
24.4Her sahilde flütler, ezgiler, sarhoşluklar, önemli kişilerin kaçırılması, şehirlerin fidyeye bağlanması Roma hâkimiyeti için bir yüz karasıydı. Korsan gemilerinin sayısı binden fazlaydı, alınan şehirlerin sayısı dört yüzü buluyordu.
αὐλοὶ δὲ καὶ ψαλμοὶ καὶ μέθαι παρὰ πᾶσαν ἀκτὴν καὶ σωμάτων ἡγεμονικῶν ἁρπαγαὶ καὶ πόλεων αἰχμαλώτων ἀπολυτρώσεις ὄνειδος ἦσαν τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας, ἐγένοντο δʼ οὖν αἱ μὲν λῃστρίδες νῆες ὑπὲρ χιλίας, αἱ δὲ ἁλοῦσαι πόλεις ὑπʼ αὐτῶν τετρακόσιαι.
24.5Daha önce dokunulmaz ve girilmez olan tapınaklardan Klaros'taki, Didyma'daki, Samothrake'deki tapınakları, Hermione'deki Khthonia tapınağını, Epidauros'taki Asklepios tapınağını, Isthmos, Tainaron ve Kalaureia'daki Poseidon tapınaklarını, Aktion ve Leukas'taki Apollon tapınaklarını, Samos, Argos ve Lakinion'daki Hera tapınaklarını basıp yağmaladılar. Olympos'ta yabancı kurbanlar kesiyor, bazı gizli ayinler yapıyorlardı. Bunlardan Mithras ayini, ilk kez onlar tarafından öğretilmiş olarak bugüne kadar sürmektedir.
τῶν δὲ ἀσύλων καὶ ἀβάτων πρότερον ἱερῶν ἐξέκοψαν ἐπιόντες τὸ Κλάριον, τὸ Διδυμαῖον, τὸ Σαμοθρᾴκιον, τὸν ἐν Ἑρμιόνῃ τῆς Χθονίας νεὼν καὶ τὸν ἐν Ἐπιδαύρῳ τοῦ Ἀσκληπιοῦ καὶ τὸν Ἰσθμοῖ καὶ Ταινάρῳ καὶ Καλαυρίᾳ τὸν Ποσειδῶνος, τοῦ δὲ Ἀπόλλωνος τὸν ἐν Ἀκτίῳ καὶ Λευκάδι, τῆς δὲ Ἥρας τὸν ἐν Σάμῳ, τὸν ἐν Ἄργει, τὸν ἐπὶ Λακινίῳ. ξένας δὲ θυσίας ἔθυον αὐτοὶ τὰς ἐν Ὀλύμπῳ, καὶ τελετάς τινας ἀπορρήτους ἐτέλουν, ὧν ἡ τοῦ Μίθρου καὶ μέχρι δεῦρο διασώζεται καταδειχθεῖσα πρῶτον ὑπʼ ἐκείνων.
24.6Romalılara pek çok hakaret ettiler; üstelik denizden çıkıp yollarını yağmalıyor, yakındaki çiftlikleri harap ediyorlardı. Bir keresinde mor kenarlı togalarıyla iki praetoru, Sextilius ile Bellinus'u kaçırdılar, hizmetkârlarını ve liktorlarını da onlarla birlikte alıp götürdüler. Zafer alayı yapmış Antonius'un kızı da tarlaya giderken yakalandı ve büyük bir fidyeyle kurtarıldı.
πλεῖστα δὲ Ῥωμαίοις ἐνυβρίσαντες, ἔτι καὶ τὰς ὁδοὺς αὐτῶν ἀναβαίνοντες ἀπὸ θαλάσσης ἐληΐζοντο καὶ τὰς ἐγγὺς ἐπαύλεις ἐξέκοπτον. ἥρπασαν δέ ποτε καὶ στρατηγοὺς δύο Σεξτίλιον καὶ Βελλῖνον ἐν ταῖς περιπορφύροις, καὶ τούς ὑπηρέτας ἅμα καὶ ῥαβδοφόρους ᾤχοντο σὺν αὐτοῖς ἐκείνοις ἔχοντες. ἥλω δὲ καὶ θυγάτηρ Ἀντωνίου, θριαμβικοῦ ἀνδρός, εἰς ἀγρὸν βαδίζουσα, καὶ πολλῶν χρημάτων ἀπελυτρώθη.
24.7En küstahça davranışları şuydu: Esir biri Romalı olduğunu haykırıp adını söyleyince, şaşkına dönmüş ve korkmuş gibi yapar, dizlerini döver, önüne kapanıp bağışlaması için yalvarırlardı. Adam onların bu yalvarışını görünce inanırdı. Sonra biri ona Roma ayakkabılarını giydirir, biri togasını sarardı; bir daha yanlışlıkla tanınmasın diye.
ἐκεῖνο δὲ ἦν ὑβριστικώτατον. ὁπότε γάρ τις ἑαλωκὼς ἀναβοήσειε Ῥωμαῖος εἶναι καὶ τοὔνομα φράσειεν, ἐκπεπλῆχθαι προσποιούμενοι καὶ δεδιέναι τούς τε μηροὺς ἐπαίοντο καὶ προσέπιπτον αὐτῷ, συγγνώμην ἔχειν ἀντιβολοῦντες· ὁ δὲ ἐπείθετο ταπεινοὺς ὁρῶν καὶ δεομένους, ἐκ τούτου δὲ οἱ μὲν ὑπέδουν τοῖς καλκίοις αὐτόν, οἱ δὲ τήβεννον περιέβαλλον, ὡς δὴ μὴ πάλιν ἀγνοηθείη.
24.8Uzun süre onunla böyle alay edip eğlendikten sonra, sonunda açık denizde bir merdiven indirir, inip selametle gitmesini söylerlerdi; istemezse itip kendileri boğarlardı.
πολὺν δὲ χρόνον οὕτω κατειρωνευσάμενοι καὶ ἀπολαύσαντες τοῦ ἀνθρώπου, τέλος ἐν μέσῳ πελάγει κλίμακα προσβαλόντες ἐκέλευον ἐκβαίνειν καὶ ἀπιέναι χαίροντα, τὸν δὲ μὴ βουλόμενον ὠθοῦντες αὐτοὶ κατέδυον.
25.125. Bölüm
Bu güç bizim denizimizin neredeyse tamamına yayılmış, onu ticarete kapatmıştı. Romalıların dikkatini en çok çeken bu oldu: Çarşıda sıkıntı çekiyor, büyük bir kıtlık bekliyorlardı. Bu yüzden Pompeius'u, denizi korsanlardan almaya göndermeye karar verdiler.
ἐπενείματο δὲ ἡ δύναμις αὕτη πᾶσαν ὁμοῦ τι τὴν καθʼ ἡμᾶς θάλασσαν, ὥστε ἄπλουν καὶ ἄβατον ἐμπορίᾳ πάσῃ γενέσθαι, τοῦτο δὴ μάλιστα Ῥωμαίους ἐπέστρεψε, θλιβομένους τῇ ἀγορᾷ καὶ σπάνιν μεγάλην προσδοκῶντας, ἐκπέμψαι Πομπήϊον ἀφαιρησόμενον τῶν πειρατῶν τὴν θάλασσαν.
25.2Pompeius'un yakınlarından Gabinius bir kanun yazdı. Bu kanun ona bir donanma komutanlığı değil, doğrudan doğruya tek adam yönetimi ve bütün insanlar üzerinde hesap vermeyen bir yetki veriyordu. Herakles Sütunları'nın berisindeki bütün denizde ve denizden dört yüz stadion içerideki bütün karada onu yetkili kılıyordu. Romalıların yaşadığı dünyada bu ölçünün dışında pek az yer kalıyor, en büyük kavimler ve en güçlü krallar bu sınırın içine giriyordu.
ἔγραψε δὲ Γαβίνιος, εἷς τῶν Πομπηΐου συνήθων, νόμον οὐ ναυαρχίαν, ἄντικρυς δὲ μοναρχίαν αὐτῷ διδόντα καὶ δύναμιν ἐπὶ πάντας ἀνθρώπους ἀνυπεύθυνον. ἐδίδου γὰρ ἄρχειν ὁ νόμος αὐτῷ τῆς ἐντὸς Ἡρακλείων στηλῶν θαλάσσης, ἠπείρου δὲ πάσης ἐπὶ σταδίους τετρακοσίους ἀπὸ θαλάσσης, τοῦτο δὲ οὐ πάνυ πολλὰ χωρία τῆς ὑπὸ Ῥωμαίων οἰκουμένης τὸ μέτρον ἐξέφυγεν, ἀλλὰ τὰ μέγιστα τῶν ἐθνῶν καὶ τῶν βασιλέων οἱ δυνατώτατοι περιελαμβάνοντο.
25.3Bundan başka, senatodan on beş legatus seçip bölgesel komutanlıklara atayacak, hazineden ve vergi mültezimlerinden dilediği kadar para alacak, iki yüz gemi kullanacak, asker ve kürekçi sayısını ve yazımını kendisi belirleyecekti. Bunlar okununca halk son derece sevindi; senatonun en büyük ve güçlü kişilerine ise bu sınırsız ve belirsiz yetki kıskançlığı aşan, korkulacak bir şey gibi geldi.
πρὸς δὲ τούτοις ἑλέσθαι πεντεκαίδεκα πρεσβευτὰς αὐτὸν ἐκ βουλῆς ἐπὶ τὰς κατὰ μέρος ἡγεμονίας, χρήματα δὲ λαμβάνειν ἐκ τῶν ταμιείων καὶ παρὰ τῶν τελωνῶν ὅσα βούλοιτο καὶ ναῦς διακοσίας, κύριον ὄντα πλήθους καὶ καταλόγου στρατιᾶς καὶ πληρωμάτων ἐρετικῶν. ἀναγνωσθέντων δὲ τούτων ὁ μὲν δῆμος ὑπερφυῶς ἐδέξατο, τῆς δὲ συγκλήτου τοῖς μεγίστοις καὶ δυνατωτάτοις ἔδοξε μεῖζον μὲν φθόνου, φόβου δὲ ἄξιον εἶναι τὸ τῆς ἐξουσίας ἀπερίληπτον καὶ ἀόριστον.
25.4Bu yüzden kanuna karşı çıktılar; yalnız Caesar kanunu destekledi. Pompeius umurunda değildi, işin başından beri halkın gönlüne girip onu kendine kazanmaya çalışıyordu. Ötekiler Pompeius'a şiddetle saldırdı. Konsüllerden biri, Romulus'a özeniyorsa onunla aynı sonu bulmaktan kaçamayacağını söyleyince halk tarafından linç edilmekten güçlükle kurtuldu.
ὅθεν ἐνίσταντο τῷ νόμῳ, πλὴν Καίσαρος οὗτος δὲ συνηγόρει τῷ νόμῳ, Πομπηΐου μὲν ἐλάχιστα φροντίζων, ὑποδυόμενος δὲ τὸν δῆμον ἐξ ἀρχῆς ἑαυτῷ καὶ κτώμενος, οἱ δὲ ἄλλοι τοῦ Πομπηΐου σφοδρῶς καθήπτοντο. καὶ τῶν μὲν ὑπάτων ἅτερος, εἰπὼν πρὸς αὐτὸν ὅτι Ῥωμύλον ζηλῶν οὐ φεύξεται ταὐτὸν ἐκείνῳ τέλος, ἐκινδύνευσεν ὑπὸ τοῦ πλήθους διαφθαρῆναι·
25.5Catulus kanuna karşı konuşmaya gelince halk saygıyla sessiz kaldı. Pompeius için onur verici ve kıskançlıktan uzak uzun sözler söyledi, böyle bir adamı korumalarını, peş peşe tehlikelere ve savaşlara atmamalarını öğütledi. "Bunu kaybederseniz" dedi, "yerine kimi koyacaksınız?" Hepsi tek ağızdan "Seni!" diye bağırdı.
Κάτλου δὲ κατὰ τοῦ νόμου προσελθόντος, πολλὴν μὲν αἰδούμενος ὁ δῆμος ἡσυχίαν παρεῖχεν, ἐπεὶ δὲ πολλὰ μετὰ τιμῆς ἀνεπιφθόνως ὑπὲρ τοῦ Πομπηΐου διελθὼν συνεβούλευε φείδεσθαι καὶ μὴ προβάλλειν τοιοῦτον ἄνδρα κινδύνοις ἐπαλλήλοις καὶ πολέμοις, ἢ τίνα εἶπεν, ἕξετε ἄλλον, ἂν ἀπολέσητε τοῦτον; ἐκ μιᾶς γνώμης ὑπεφώνησαν ἅπαντες, σὲ αὐτόν.
25.6Catulus ikna edemeyince çekildi. Roscius kürsüye çıkınca kimse onu dinlemedi; o da parmaklarıyla Pompeius'un yalnız değil, biriyle birlikte seçilmesi gerektiğini işaret etti. Buna kızan halk öyle bir haykırdı ki çarşının üzerinden uçan bir karganın sersemleyip kalabalığın içine düştüğü söylenir.
ὁ μὲν οὖν Κάτλος, ὡς οὐκ ἔπειθεν, ἀπέστη· Ῥωσκίου δὲ προσελθόντος οὐδεὶς ἤκουσεν· ὁ δὲ τοῖς δακτύλοις διεσήμαινε μὴ μόνον, ἀλλὰ δεύτερον αἱρεῖσθαι Πομπήϊον. ἐπὶ τούτῳ λέγεται δυσχεράναντα τὸν δῆμον τηλικοῦτον ἀνακραγεῖν ὥστε ὑπερπετόμενον κόρακα τῆς ἀγορᾶς τυφωθῆναι καὶ καταπεσεῖν εἰς τὸν ὄχλον.
25.7Buradan anlaşılıyor ki kuşların düşmesi, havanın yırtılıp büyük bir boşluk oluşmasıyla kayıp gitmelerinden değil, güçlü ve şiddetli bir sesin havada dalga ve çalkantı yaratıp onlara çarpmasındandır.
ὅθεν οὐ δοκεῖ ῥήξει τοῦ ἀέρος καὶ διασπασμῷ κενὸν πολὺ λαμβάνοντος ἐνολισθαίνειν τὰ πίπτοντα τῶν ὀρνέων, ἀλλὰ τυπτόμενα τῇ πληγῇ τῆς φωνῆς, ὅταν ἐν τῷ ἀέρι σάλον καὶ κῦμα ποιήσῃ πολλὴ καὶ ἰσχυρὰ φερομένη.
26.126. Bölüm
O gün dağıldılar. Oylamanın yapılacağı gün Pompeius gizlice kırlara çıktı. Kanunun kabul edildiğini duyunca, kendisini karşılamaya koşan kalabalık kıskançlık uyandırır diye şehre geceleyin girdi. Gün ağarınca çıkıp kurban kesti. Onun için toplanan halk meclisinde, oylanmış olanlara daha pek çok şey ekletti ve hazırlıklarını neredeyse iki katına çıkardı.
τότε μὲν οὖν διελύθησαν ᾗ δὲ ἡμέρᾳ τὴν ψῆφον ἐποίσειν ἔμελλον, ὑπεξῆλθεν ὁ Πομπήϊος εἰς ἀγρόν. ἀκούσας δὲ κεκυρῶσθαι τὸν νόμον εἰσῆλθε νύκτωρ εἰς τὴν πόλιν, ὡς ἐπιφθόνου τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπαντήσεως καὶ συνδρομῆς ἐσομένης. ἅμα δὲ ἡμέρᾳ προελθὼν ἔθυσε· καὶ γενομένης ἐκκλησίας αὐτῷ, διεπράξατο προσλαβεῖν ἕτερα πολλὰ τοῖς ἐψηφισμένοις ἤδη, μικροῦ διπλασιάσας τὴν παρασκευήν.
26.2Beş yüz gemi donatıldı, yüz yirmi bin hoplit ve beş bin süvari toplandı. Senatodan eski komutan ve praetor olan yirmi dört adam seçti, yanında iki quaestor vardı. Erzak fiyatları hemen düştü; memnun olan halk, Pompeius'un adının bile savaşı bitirdiğini söylüyordu.
πεντακόσιαι μὲν γὰρ αὑτῷ νῆες ἐπληρώθησαν, ὁπλιτῶν δὲ μυριάδες δώδεκα καὶ πεντακισχίλιοι ἱππεῖς ἠθροίσθησαν. ἡγεμονικοὶ δὲ καὶ στρατηγικοὶ κατελέγησαν ἀπὸ βουλῆς ἄνδρες εἰκοσιτέσσαρες ὑπʼ αὐτοῦ, δύο δὲ ταμίαι παρῆσαν. αἱ δὲ τιμαὶ τῶν ὠνίων εὐθὺς πεσοῦσαι λόγον ἡδομένῳ τῷ δήμῳ παρεῖχον, ὡς αὐτὸ τοὔνομα τὸν Πομπηΐου λέλυκε τὸν πόλεμον.
26.3Yine de denizleri ve iç denizin bütün uzantısını on üç bölüme ayırdı, her birine gemi ve bir komutan atadı. Kuvvetini aynı anda her yere dağıtarak, önüne düşen korsan topluluklarını çevirip hemen avladı ve limana indirdi. Önce davranıp dağılan ve kaçanlar, kovana girer gibi, dört bir yandan Kilikia'ya akın etti. Pompeius en iyi altmış gemisini alıp onların üzerine gitti.
οὐ μὴν ἀλλὰ διελὼν τὰ πελάγη καὶ τὸ διάστημα τῆς ἐντὸς θαλάσσης εἰς μέρη τρισκαίδεκα, καὶ νεῶν ἀριθμὸν ἐφʼ ἑκάστῳ καὶ ἄρχοντα τάξας, ἅμα πανταχοῦ τῇ δυνάμει σκεδασθείσῃ τὰ μὲν ἐμπίπτοντα τῶν πειρατικῶν ἀθρόα περιλαμβάνων εὐθὺς ἐξεθηρᾶτο καὶ κατῆγεν οἱ δὲ φθάσαντες διαλυθῆναι καὶ διεκπεσόντες ὥσπερ εἰς σμῆνος ἐδύοντο πανταχόθεν καταφερόμενοι τὴν Κιλικίαν, ἐφʼ οὓς αὐτὸς ἐστέλλετο ναῦς ἔχων ἑξήκοντα τὰς ἀρίστας.
26.4Ama önce Tyrrhenia Denizi'ni, Libya Denizi'ni, Sardinia, Korsika ve Sicilya çevresini oradaki haydutlardan tamamen temizledi; bu işi yorulmak bilmez çalışmasıyla ve komutanlarının gayretiyle toplam kırk günde bitirdi.
οὐ μὴν πρότερον ἐπʼ ἐκείνους ἐξέπλευσεν ἢ παντάπασι καθῆραι τῶν αὐτόθι λῃστηρίων τὸ Τυρρηνικὸν πέλαγος, τὸ Λιβυκόν, τὸ περὶ Σαρδόνα καὶ Κύρνον καὶ Σικελίαν, ἡμέραις τεσσαράκοντα ταῖς πάσαις, αὑτῷ τε χρώμενος ἀτρύτῳ καὶ τοῖς στρατηγοῖς προθύμοις.
27.127. Bölüm
Roma'da konsül Piso öfke ve kıskançlıkla hazırlıklara zarar veriyor, mürettebatı dağıtıyordu. Pompeius donanmayı Brundisium'a gönderdi, kendisi Tyrrhenia üzerinden Roma'ya gitti. Herkes bunu duyunca, birkaç gün önce uğurlamamış gibi yollara döküldü.
ἐν δὲ Ῥώμῃ τοῦ ὑπάτου Πείσωνος ὀργῇ καὶ φθόνῳ λυμαινομένου τὴν παρασκευὴν καὶ διαλύοντος τὰ πληρώματα, τὸ μὲν ναυτικὸν εἰς Βρεντέσιον περιέπεμψεν, αὐτὸς δὲ διὰ Τυρρηνίας εἰς Ῥώμην ἀνέβαινεν. αἰσθόμενοι δὲ πάντες ἐξεχύθησαν εἰς τὴν ὁδόν, ὥσπερ οὐ πρὸ ἡμερῶν ὀλίγων ἐκπέμψαντες αὐτόν.
27.2Sevinçlerinin sebebi, durumun umulmadık hızla değişmesiydi; çarşıda aşırı bir bolluk vardı. Bu yüzden Piso'nun konsüllüğü elinden alınmak üzereydi, Gabinius kanun tasarısını hazırlamıştı bile. Ama Pompeius bunu da engelledi, öteki işleri de ölçülülükle yürütüp istediklerini elde etti, sonra Brundisium'a inip denize açıldı.
ἐποίει δὲ τὴν χαρὰν τὸ παρʼ ἐλπίδα τῆς μεταβολῆς τάχος, ὑπερβάλλουσαν ἀφθονίαν τῆς ἀγορᾶς ἐχούσης. ὅθεν ὁ Πείσων ἐκινδύνευσε τὴν ὑπατείαν ἀφαιρεθῆναι, Γαβινίου νόμον ἔχοντος ἤδη συγγεγραμμένον. ἀλλὰ καὶ τοῦτο διεκώλυσεν ὁ Πομπήϊος, καὶ τἆλλα χρηματίσας ἐπιεικῶς καὶ διαπραξάμενος ὧν ἐδεῖτο, καταβὰς εἰς Βρεντέσιον ἐξέπλευσεν.
27.3Vakit dar olduğundan şehirleri acele geçiyordu, ama Atina'yı atlamadı. Karaya çıkıp tanrılara kurban kesti, halka hitap etti. Ayrılırken adına yazılmış tek dizelik iki yazı okudu. Kapının iç tarafındaki şöyleydi: "İnsan olduğunu bildiğin ölçüde tanrısın." Dış tarafındaki ise: "Bekledik, secde ettik, gördük, uğurluyoruz."
ἐπειγόμενος δὲ τῷ καιρῷ καὶ παραπλέων τὰς πόλεις ὑπὸ σπουδῆς, ὅμως οὐ παρῆλθε τὰς Ἀθήνας, ἀναβὰς δὲ καὶ θύσας τοῖς θεοῖς καὶ προσαγορεύσας τὸν δῆμον εὐθὺς ἀπιὼν ἀνεγίνωσκεν εἰς αὐτὸν ἐπιγεγραμμένα μονόστιχα, τὸ μὲν ἐντὸς τῆς πύλης· ἐφʼ ὅσον ὢν ἄνθρωπος οἶδας, ἐπὶ τοσοῦτον εἶ θεός· τὸ δʼ ἐκτός· προσεδοκῶμεν, προσεκυνοῦμεν, εἴδομεν, προπέμπομεν.
27.4Hâlâ toplu hâlde dışarıda dolaşan korsanlardan bazıları yalvarınca onlara iyi davrandı, gemilerini ve adamlarını aldı, hiçbir kötülük yapmadı. Ötekiler de umuda kapılıp öteki komutanlardan kaçtı, kendilerini çocuklarıyla ve karılarıyla Pompeius'a teslim etti. O da hepsini bağışladı; bu kişiler aracılığıyla, hâlâ saklananları da izini sürüp yakaladı ve kendileri de telafisi imkânsız suçlar işlediğini bilenler olarak cezalandırdı.
ἐπεὶ δὲ τῶν συνεστώτων ἔτι καὶ πλανωμένων ἔξω πειρατηρίων ἐνίοις δεηθεῖσιν ἐπιεικῶς ἐχρήσατο καὶ παραλαβὼν τὰ πλοῖα καὶ τὰ σώματα κακὸν οὐδὲν ἐποίησεν, ἐπʼ ἐλπίδος χρηστῆς οἱ λοιποὶ γενόμενοι τοὺς μὲν ἄλλους διέφευγον ἡγεμόνας, Πομπηΐῳ δὲ φέροντες ἑαυτοὺς μετὰ τέκνων καὶ γυναικῶν ἐνεχείριζον. ὁ δὲ πάντων ἐφείδετο, καὶ μάλιστα διὰ τούτων τοὺς ἔτι λανθάνοντας ἐξιχνεύων καὶ λαμβάνων ἐκόλαζεν ὡς αὐτοὺς ἑαυτοῖς ἀνήκεστα συνειδότας.
28.128. Bölüm
Korsanların büyük kısmı ve en güçlüleri ailelerini, paralarını ve işe yaramaz kalabalığı Tauros çevresindeki kalelerde ve sağlam kasabalarda bırakmış, kendileri gemilerini donatıp Kilikia'da Korakesion yakınlarında Pompeius'u karşılamıştı. Savaşta yenilip kuşatıldılar. Sonunda yalvarıp teslim oldular; ele geçirip tahkim ettikleri, zorla alınması güç, yaklaşılmaz şehirleri ve adaları da verdiler.
οἱ δὲ πλεῖστοι καὶ δυνατώτατοι γενεὰς μὲν αὑτῶν καὶ χρήματα καὶ τὸν ἄχρηστον ὄχλον ἐν φρουρίοις καὶ πολίσμασι καρτεροῖς περὶ τὸν Ταῦρον εἶχον ἀποκείμενα, τὰς δὲ ναῦς πληρώσαντες αὐτοὶ περὶ τὸ Κορακήσιον τῆς Κιλικίας ἐπιπλέοντα τὸν Πομπήϊον ἐδέξαντο· καὶ μάχης γενομένης νικηθέντες ἐπολιορκοῦντο. τέλος δὲ πέμψαντες ἱκετηρίας παρέδωκαν ἑαυτοὺς καὶ πόλεις καὶ νήσους ὧν ἐπεκράτουν ἐντειχισάμενοι, χαλεπὰς βιασθῆναι καὶ δυσπροσπελάστους.
28.2Böylece savaş bitti, denizdeki korsanlık her yerde üç aydan kısa sürede sona erdi. Pompeius, başka birçok geminin yanında doksan tunç mahmuzlu gemi ele geçirdi. Sayıları yirmi binden fazla olan adamları öldürmeyi düşünmedi bile. Ama yoksul, savaşçı ve kalabalık olan bu insanları bırakıp dağılmalarına ya da yeniden toplanmalarına göz yummayı da doğru bulmadı.
κατελύθη μὲν οὖν ὁ πόλεμος καὶ τὰ πανταχοῦ λῃστήρια τῆς θαλάσσης ἐξέπεσεν οὐκ ἐν πλείονι χρόνῳ τριῶν μηνῶν, ναῦς δὲ πολλὰς μὲν ἄλλας, ἐνενήκοντα δὲ χαλκεμβόλους παρέλαβεν. αὐτοὺς δὲ δισμυρίων πλείονας γενομένους ἀνελεῖν μὲν οὐδὲ ἐβουλεύσατο, μεθεῖναι δὲ καὶ περιϊδεῖν σκεδασθέντας ἢ συστάντας αὖθις, ἀπόρους καὶ πολεμικοὺς καὶ πολλοὺς ὄντας, οὐκ ᾤετο καλῶς ἔχειν.
28.3İnsanın tabiatça yabani ve geçimsiz bir canlı olmadığını, kötülüğe alışarak tabiatından çıktığını, âdetlerle, yer ve yaşam değişiklikleriyle uysallaştığını; vahşi hayvanların bile daha yumuşak bir hayata katılınca yabaniliklerini ve sertliklerini attığını düşündü. Bu yüzden adamları denizden karaya taşımaya, şehirlerde oturup toprak işlemeye alıştırarak onlara ölçülü bir hayatın tadını vermeye karar verdi.
ἐννοήσας οὖν ὅτι φύσει μὲν ἄνθρωπος οὔτε γέγονεν οὔτʼ ἔστιν ἀνήμερον ζῷον οὐδʼ ἄμικτον, ἀλλʼ ἐξίσταται τῇ κακίᾳ παρὰ φύσιν χρώμενος, ἔθεσι δὲ καὶ τόπων καὶ βίων μεταβολαῖς ἐξημεροῦται, καὶ θηρία δὲ διαίτης κοινωνοῦντα πρᾳοτέρας ἐκδύεται τὸ ἄγριον καὶ χαλεπόν, ἔγνω τοὺς ἄνδρας εἰς γῆν μεταφέρειν ἐκ τῆς θαλάσσης καὶ βίου γεύειν ἐπιεικοῦς, συνεθισθέντας ἐν πόλεσιν οἰκεῖν καὶ γεωργεῖν.
28.4Bazılarını Kilikia'nın küçük ve ıssız şehirleri kabul etti, onları yanlarına alıp toprak da kazandı. Ermeni Kralı Tigranes'in kısa süre önce ıssız bıraktığı Soloi'yi yeniden kurup oraya çoğunu yerleştirdi. Çoğunluğa ise, o zaman erkeksiz kalmış, ama geniş ve verimli toprakları olan Akhaia'daki Dyme'yi yurt olarak verdi.
ἐνίους μὲν οὖν αἱ μικραὶ καὶ ὑπέρημοι τῶν Κιλίκων πόλεις ἐδέξαντο καὶ κατέμιξαν ἑαυταῖς χώραν προσλαβοῦσαι, τὴν δὲ Σολίων ἠρημωμένην ἔναγχος ὑπὸ Τιγράνου τοῦ Ἀρμενίων βασιλέως ἀναλαβὼν ἵδρυσε πολλοὺς ἐν αὐτῇ. τοῖς δὲ πολλοῖς οἰκητήριον ἔδωκε Δύμην τὴν Ἀχαΐδα, χηρεύουσαν ἀνδρῶν τότε, γῆν δὲ πολλὴν καὶ ἀγαθὴν ἔχουσαν.
29.129. Bölüm
Kıskançlar bunları eleştiriyordu. Ama Girit'te Metellus'a karşı yaptıklarından onu en çok sevenler bile hoşnut olmadı. Bu Metellus, İspanya'da Pompeius'la birlikte görev yapan Metellus'un akrabasıydı ve Pompeius'un seçilmesinden önce Girit'e komutan olarak gönderilmişti. Çünkü korsanlığın Kilikia'dan sonraki ikinci kaynağı burasıydı. Metellus birçoğunu yakalayıp yok etti.
ταῦτα μὲν οὖν οἱ βασκαίνοντες ἔψεγον· τοῖς δὲ περὶ Κρήτην πραχθεῖσι πρὸς Μέτελλον οὐδʼ οἱ πάνυ φιλοῦντες αὐτὸν ἔχαιρον. ὁ γὰρ Μέτελλος, οἰκεῖος ὢν ἐκείνου τοῦ συνάρξαντος ἐν Ἰβηρίᾳ τῷ Πομπηΐῳ, στρατηγὸς εἰς Κρήτην ἐπέμφθη πρότερον ἢ τὸν Πομπήϊον αἱρεθῆναι· δευτέρα γάρ τις ἦν αὕτη τῶν πειρατηρίων πηγὴ μετὰ τὴν ἐν Κιλικίᾳ· καὶ πολλοὺς ἐγκαταλαβὼν ὁ Μέτελλος ἐξῄρει καὶ διέφθειρεν.
29.2Geride kalıp kuşatılanlar ricacılar gönderip Pompeius'u adaya çağırdı; ada onun yetki alanının bir parçasıydı ve her yerden denizden olan ölçünün içine giriyordu. Pompeius bunu kabul edip Metellus'a savaşı durdurmasını yazdı, şehirlere de Metellus'u dinlememelerini yazdı. Komutanlarından Lucius Octavius'u oraya gönderdi.
οἱ δὲ περιόντες ἔτι καὶ πολιορκούμενοι πέμψαντες ἱκετηρίαν ἐπεκαλοῦντο τὸν Πομπήϊον εἰς τὴν νῆσον, ὡς τῆς ἐκείνου μέρος οὖσαν ἀρχῆς καὶ πανταχόθεν ἐμπίπτουσαν εἰς τὸ μέτρον τὸ ἀπὸ θαλάσσης, ὁ δὲ δεξάμενος ἔγραφε τῷ Μετέλλῳ κωλύων τὸν πόλεμον, ἔγραφε δὲ καὶ ταῖς πόλεσι μὴ προσέχειν Μετέλλῳ, καὶ στρατηγὸν ἔπεμψε τῶν ὑφʼ ἑαυτὸν ἀρχόντων ἕνα Λεύκιον Ὀκταούϊον,
29.3Octavius kuşatılanlarla birlikte surların içine girip onlarla savaştı. Bu da Pompeius'u yalnız nefret edilen ve can sıkıcı biri değil, gülünç biri de yaptı: Metellus'a duyduğu kıskançlık ve rekabet yüzünden dinsiz, tanrı tanımaz insanlara adını ödünç veriyor, şöhretini onlara muska gibi takıyordu.
ὃς συνεισελθὼν εἰς τὰ τείχη τοῖς πολιορκουμένοις καὶ μαχόμενος μετʼ αὐτῶν, οὐ μόνον ἐπαχθῆ καὶ βαρύν, ἀλλὰ καὶ καταγέλαστον ἐποίει τὸν Πομπήϊον, ἀνθρώποις ἀνοσίοις καὶ ἀθέοις τοὔνομα κιχράντα καὶ περιάπτοντα τὴν αὑτοῦ δόξαν ὥσπερ ἀλεξιφάρμακον ὑπὸ φθόνου καὶ φιλοτιμίας τῆς πρὸς τὸν Μέτελλον,
29.4Akhilleus'un bile, öteki Yunanlara başıyla işaret edip Hektor'a ok atmalarını engellemesi, "vurup şanı başkası kazanmasın, kendisi ikinci kalmasın" diye, bir erkeğin değil, tamamen kaçık, şöhret düşkünü bir delikanlının işi sayılırdı.
οὐδὲ γὰρ τὸν Ἀχιλλέα ποιεῖν ἀνδρὸς ἔργον, ἀλλὰ μειρακίου παντάπασιν ἐμπλήκτου καὶ σεσοβημένου πρὸς δόξαν, ἀνανεύοντα τοῖς ἄλλοις καὶ διακωλύοντα βάλλειν Ἕκτορα, μή τις κῦδος ἄροιτο βαλών, ὁ δὲ δεύτερος ἔλθοι·
29.5Pompeius ise çok emek vermiş bir komutanın zafer alayını elinden almak için ortak düşmanları savunup kurtarmaya kalkışıyordu. Ama Metellus boyun eğmedi; korsanları yakalayıp cezalandırdı, Octavius'u da ordugâhta hakaretler edip azarlayarak saldı.
Πομπήϊον δὲ καὶ σώζειν ὑπερμαχοῦντα τῶν κοινῶν πολεμίων ἐπὶ τῷ τὸν θρίαμβον ἀφελέσθαι στρατηγοῦ πολλὰ πεπονηκότος. οὐ μὴν ἐνέδωκεν ὁ Μέτελλος, ἀλλὰ τούς τε πειρατὰς ἐξελὼν ἐτιμωρήσατο, καὶ τὸν Ὀκταούϊον ἐν τῷ στρατοπέδῳ· καθυβρίσας καὶ λοιδορήσας ἀφῆκεν.
30.130. Bölüm
Korsan savaşının bittiği ve Pompeius'un boş vaktinde şehirleri gezdiği Roma'ya haber verildi. Halk tribunlarından Manilius bir kanun yazdı: Pompeius, Lucullus'un komutasındaki bütün toprakları ve kuvvetleri devralacak, Glabrio'nun elindeki Bithynia'yı da alacak, krallar Mithridates ve Tigranes'le savaşacaktı; başta aldığı şartlarla donanmayı ve denizdeki yetkisini de elinde tutacaktı.
ἀπαγγελθέντος δὲ εἰς Ῥώμην πέρας ἔχειν τὸν πειρατικὸν πόλεμον καὶ σχολὴν ἄγοντα τὸν Πομπήϊον ἐπέρχεσθαι τὰς πόλεις, γράφει νόμου εἷς τῶν δημάρχων Μάλλιος, ὅσης Λεύκολλος ἄρχει χώρας καὶ δυνάμεως, Πομπήϊον παραλαβόντα πᾶσαν, προσλαβόντα δὲ καὶ Βιθυνίαν, ἣν ἔχει Γλαβρίων, πολεμεῖν Μιθριδάτῃ καὶ Τιγράνῃ τοῖς βασιλεῦσιν, ἔχοντα καὶ τὴν ναυτικὴν δύναμιν καὶ τὸ κράτος τῆς θαλάσσης ἐφʼ οἷς ἔλαβεν ἐξ ἀρχῆς.
30.2Bu, Roma hâkimiyetinin topyekûn tek bir adamın eline geçmesi demekti. Çünkü önceki kanunun erişmediği görünen tek eyaletler olan Phrygia, Lykaonia, Galatia, Kappadokia, Kilikia, Yukarı Kolkhis ve Ermenistan da, Lucullus'un Mithridates'i ve Tigranes'i yendiği ordular ve kuvvetlerle birlikte ona ekleniyordu.
τοῦτο δʼ ἦν ἐφʼ ἑνὶ συλλήβδην γενέσθαι τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν ὧν γὰρ ἐδόκει μόνων ἐπαρχιῶν μὴ ἐφικνεῖσθαι τῷ προτέρῳ νόμῳ, Φρυγίας, Λυκαονίας, Γαλατίας, Καππαδοκίας, Κιλικίας, τῆς ἄνω Κολχίδος, Ἀρμενίας, αὗται προσετίθεντο μετὰ στρατοπέδων καὶ δυνάμεων αἷς Λεύκολλος κατεπολέμησε Μιθριδάτην καὶ Τιγράνην.
30.3Aristokratlar, Lucullus'un başardıklarının şöhretinden yoksun bırakılmasından, savaşın değil zafer alayının devredilmesinden pek söz etmiyorlardı, ama adamın haksızlığa ve nankörlüğe uğradığını düşünüyorlardı. Asıl Pompeius'un gücünü bir tiranlığın kurulması gibi görüp ağırlarına gidiyordu; kendi aralarında kanuna karşı koymak ve özgürlüğü elden bırakmamak için birbirlerini cesaretlendiriyorlardı. Ama zamanı gelince,
ἀλλὰ Λευκόλλου μὲν ἀποστερουμένου τὴν δόξαν ὧν κατειργάσατο καὶ θριάμβου μᾶλλον ἢ πολέμου διαδοχὴν λαμβάνοντος, ἥττων λόγος ἦν τοῖς ἀριστοκρατικοῖς, καίπερ οἰομένοις ἄδικα καὶ ἀχάριστα πάσχειν τὸν ἄνδρα, τὴν δὲ δύναμιν τοῦ Πομπηΐου βαρέως φέροντες ὡς τυραννίδα καθισταμένην, ἰδίᾳ παρεκάλουν καὶ παρεθάρρυνον αὑτοὺς ἐπιλαβέσθαι τοῦ νόμου καὶ μὴ προέσθαι τὴν ἐλευθερίαν. ἐνστάντος δὲ τὸν καιροῦ,
30.4halktan korkup vazgeçtiler ve sustular; yalnız Catulus kanunu ve tribunu uzun uzun suçladı. Kimseyi ikna edemeyince kürsüden senatoya, ataları gibi bir dağ ve bir uçurum arayıp oraya sığınarak özgürlüğü kurtarmasını defalarca haykırdı.
τὸν δῆμον φοβηθέντες ἐξέλιπον καὶ κατεσιώπησαν οἱ λοιποί, Κάτλος δὲ τὸν νόμου πολλὰ κατηγορήσας καὶ τοῦ δημάρχου, μηδένα δὲ πείθων, ἐκέλευε τὴν βουλὴν ἀπὸ τοῦ βήματος κεκραγὼς πολλάκις ὄρος ζητεῖν, ὥσπερ οἱ πρόγονοι, καὶ κρημνόν, ὅπου καταφυγοῦσα διασώσει τὴν ἐλευθερίαν.
30.5Kanun, söylendiğine göre bütün tribusların oyuyla kabul edildi. Pompeius, orada olmadığı hâlde, Sulla'nın silahla ve savaşla şehri ele geçirerek sahip olduğu hemen her şeyin efendisi kılındı. Mektupları alıp kararları öğrendiğinde dostları yanındaydı ve onu kutluyordu. Kaşlarını çattığı, baldırına vurduğu ve komuta etmekten artık bıkmış, usanmış gibi şöyle dediği anlatılır: "Eyvah, bu bitmek bilmez uğraşlar!
ἐκυρώθη δʼ οὖν ὁ νόμος, ὡς λέγουσι, πάσαις ταῖς φυλαῖς, καὶ κύριος ἀποδέδεικτο μὴ παρὼν ὁ Πομπήϊος ἁπάντων σχεδὸν ὧν ὁ Σύλλας ὅπλοις καὶ πολέμῳ τῆς πόλεως κρατήσας. αὐτὸς δὲ δεξάμενος τὰ γράμματα καὶ πυθόμενος τὰ δεδογμένα, τῶν φίλων παρόντων καὶ συνηδομένων, τὰς ὀφρῦς λέγεται συναγαγεῖν καὶ τὸν μηρὸν πατάξαι καὶ εἰπεῖν ὡς ἂν βαρυνόμενος ἤδη καὶ δυσχεραίνων τὸ ἄρχειν φεῦ τῶν ἀνηνύτων ἄθλων,
30.6Keşke kimsenin tanımadığı bir adam olsaydım; demek ki askerlikten hiç kurtulamayacağım, bu kıskançlıktan sıyrılıp karımla kırda yaşayamayacağım." Bu sözler üzerine en yakınları bile bu rol yapmasına dayanamadı; Lucullus'la olan husumetinin doğuştan gelen hırsını ve komuta tutkusunu körüklediğini, onun daha da sevindiğini biliyorlardı.
ὡς ἄρα κρεῖττον ἦν ἕνα τῶν ἀδόξων γενέσθαι, εἰ μηδέποτε παύσομαι στρατευόμενος μηδὲ τὸν φθόνον τοῦτον ἐκδὺς ἐν ἀγρῷ διαιτήσομαι μετὰ τῆς γυναικός. ἐφʼ οἷς λεγομένοις οὐδʼ οἱ πάνυ συνήθεις ἔφερον αὐτοῦ τὴν εἰρωνείαν, γινώσκοντες ὅτι τῆς ἐμφύτου φιλοτιμίας καὶ φιλαρχίας ὑπέκκαυμα τὴν πρὸς Λεύκολλον ἔχων διαφορὰν μειζόνως ἔχαιρεν.
31.131. Bölüm
Nitekim işler de onu çabucak ele verdi. Her yere bildiriler asıp askerleri çağırdı, tâbi hükümdarları ve kralları yanına davet etti; ülkeyi dolaşırken Lucullus'un yaptıklarından hiçbir şeyi ellemeden bırakmadı. Birçok cezayı kaldırdı, verilen hediyeleri geri aldı, kısacası Lucullus'a hayran olanlara onun artık hiçbir yetkisi olmadığını göstermek için elinden geleni yaptı.
ἀμέλει δὲ καὶ τὰ ἔργα ταχέως αὑτὸν ἀπεκάλυπτε, πανταχοῦ γὰρ ἐκτιθεὶς διαγράμματα τοὺς στρατιώτας ἀνεκαλεῖτο καὶ μετεπέμπετο τοὺς ὑπηκόους δυνάστας καὶ βασιλεῖς ὡς ἑαυτόν, ἐπιών τε τὴν χώραν οὐδὲν ἀκίνητον εἴα τῶν ὑπὸ τοῦ Λευκόλλου γεγονότων, ἀλλὰ καὶ κολάσεις ἀνῆκε πολλοῖς καὶ δωρεὰς ἀφείλετο καὶ πάντα ὅλως ἔπραττεν ἐπιδεῖξαι τὸν ἄνδρα φιλονεικῶν τοῖς θαυμάζουσιν οὐδενὸς ὄντα κύριον.
31.2Lucullus dostları aracılığıyla şikâyet edince buluşmaya karar verdiler ve Galatia'da bir araya geldiler. İkisi de en büyük komutan ve en büyük başarıların sahibi olduğundan, hizmetkârları defne dallarıyla süslü fascesleri taşıyarak karşılaştı. Ama Lucullus yeşil ve gölgeli yerlerden geliyordu, Pompeius ise ağaçsız ve soğuk uzun bir yol geçmişti.
ἐγκαλοῦντος δʼ ἐκεῖνον διὰ τῶν φίλων, ἔδοξε συνελθεῖν εἰς ταὐτό· καὶ συνῆλθον περὶ τὴν Γαλατίαν. οἷα δὲ μεγίστων στρατηγῶν καὶ μέγιστα κατωρθωκότων δάφναις ἀνεστεμμένας ἔχοντες ὁμοῦ καὶ τὰς ῥάβδους οἱ ὑπηρέται ἀπήντων ἀλλὰ Λεύκολλος μὲν ἐκ τόπων χλοερῶν καὶ κατασκίων προσῄει, Πομπήϊος δὲ πολλὴν ἄδενδρον καὶ κατεψυγμένην ἔτυχε διεληλυθώς.
31.3Lucullus'un liktorları, Pompeius'unkilerin defnelerinin solup kuruduğunu görünce, kendi taze dallarından verip onların fasceslerini süslediler. Bu, Pompeius'un Lucullus'un zaferlerini ve şöhretini devralmaya geldiğinin işareti sayıldı.
ἰδόντες οὖν οἱ τοῦ Λευκόλλου ῥαβδοφόροι τὸν Πομπηΐου τὰς δάφνας ἀθαλλεῖς καὶ μεμαραμμένας παντάπασιν, ἐκ τῶν ἰδίων προσφάτων οὐσῶν μεταδιδόντες ἐπεκόσμησαν καὶ κατέστεψαν τὰς ἐκεῖνον ῥάβδους. ὃ σημεῖον ἔδοξεν εἶναι τοῦ τὰ Λευκόλλου νικητήρια καὶ τὴν δόξαν οἰσόμενον ἔρχεσθαι Πομπήϊον.
31.4Lucullus konsüllük sırasında ve yaşça büyüktü, ama iki zafer alayı Pompeius'un itibarını daha yüksek kılıyordu. Yine de ilk karşılaşmada olabildiğince nazik ve dostça davrandılar, birbirlerinin işlerini övüp başarılarını kutladılar. Ama görüşmelerde hiçbir ölçülü sonuca varamadılar; birbirlerine sövmeye başladılar, biri ötekini para hırsıyla, öteki onu iktidar hırsıyla suçladı. Dostları onları güçlükle ayırdı.
ἦν δὲ Λεύκολλος μὲν ἐν ὑπατείας τε τάξει καὶ καθʼ ἡλικίαν πρεσβύτερος, τὸ δὲ τὸν Πομπηΐου μεῖζον ἀξίωμα τοῖς δνσὶ θριάμβοις. οὐ μὴν ἀλλὰ τὴν πρώτην ἔντευξιν ὡς ἐνῆν μάλιστα πολιτικῶς καὶ φιλοφρόνως ἐποιήσαντο, μεγαλύνοντες ἀλλήλων τὰ ἔργα καὶ συνηδόμενοι τοῖς κατορθώμασιν ἐν δὲ τοῖς λόγοις πρὸς οὐδὲν ἐπιεικὲς οὐδὲ μέτριον συμβάντες, ἀλλὰ καὶ λοιδορήσαντες, ὁ μὲν εἰς φιλαργυρίαν τὸν Λεύκολλον, ὁ δὲ εἰς φιλαρχίαν ἐκεῖνον, ὑπὸ τῶν φίλων μόλις διελύθησαν.
31.5Lucullus Galatia'da istediği kişilere fethedilmiş topraklardan paylar ve başka hediyeler dağıttı. Pompeius ise biraz ötede ordugâh kurup onu dinlemeyi yasakladı. Bin altı yüz kişi dışında bütün askerlerini de elinden aldı; bu kalanları asi oldukları için kendisine yararsız, Lucullus'a da düşman sayıyordu.
καὶ Λεύκολλος μὲν ἐν Γαλατίᾳ διέγραψε χώρας τῆς αἰχμαλώτου καὶ δωρεὰς ἄλλας οἷς ἐβούλετο, Πομπήϊος δὲ μικρὸν ἀπωτέρω στρατοπεδεύσας ἐκώλυε προσέχειν αὐτῷ, καὶ τοὺς στρατιώτας ἅπαντας ἀφείλετο πλὴν χιλίων ἑξακοσίων, οὓς ἐνόμιζεν ὑπʼ αὐθαδείας ἀχρήστους μὲν ἑαυτῷ, τῷ Λευκόλλῳ δὲ δυσμενεῖς εἶναι.
31.6Ayrıca Lucullus'un işlerini açıkça küçümsüyor, onun tragedyalarla ve kralların gölge oyunlarıyla savaştığını, kendisine ise gerçek ve aklı başına gelmiş bir güçle mücadele kaldığını söylüyordu; çünkü Mithridates artık kalkanlara, kılıçlara ve atlara sığınmıştı. Lucullus da savaşın bir hayaliyle ve gölgesiyle dövüşmeye gittiğini söyleyerek ona karşılık veriyordu: Pompeius, tembel bir kuş gibi başkalarının leşlerine konmaya, savaş artıklarını parçalamaya alışmıştı.
πρὸς δὲ τούτοις διασύρων τὰ ἔργα ἐμφανῶς ἔλεγε τραγῳδίαις καὶ σκιαγραφίαις πεπολεμηκέναι βασιλικαῖς τὸν Λεύκολλον, αὑτῷ δὲ πρὸς ἀληθινὴν καὶ σεσωφρονισμένην τὸν ἀγῶνα λείπεσθαι δύναμιν, εἰς θυρεοὺς καὶ ξίφη καὶ ἵππους Μιθριδάτου καταφεύγοντος, ἀμυνόμενος δὲ ὁ Λεύκολλος εἰδώλῳ καὶ σκιᾷ πολέμου τὸν Πομπήϊον ἔφη μαχούμενον βαδίζειν, εἰθισμένον ἀλλοτρίοις νεκροῖς, ὥσπερ ὄρνιν ἀργόν, ἐπικαταίρειν καὶ λείψανα πολέμων σπαράσσειν.
31.7Sertorius'la, Lepidus'la, Spartacus'un adamlarıyla böyle adını yazdırmıştı, oysa bu başarılar Crassus'un, Metellus'un, Catulus'undu. Kaçak kölelere karşı bir zafer alayına bir şekilde kendini sokmayı beceren bir adamın, Ermenistan ve Pontos savaşlarının şöhretine de sahip çıkmasına şaşmamak gerekirdi.
οὕτω γὰρ αὑτὸν ἐπιγράψαι Σερτωρίῳ, Λεπίδῳ, τοῖς Σπαρτακείοις, τὰ μὲν Κράσσου, τὰ δὲ Μετέλλου, τὰ δὲ Κάτλου κατωρθωκότος. ὅθεν οὐ θαυμάζειν εἰ τῶν Ἀρμενιακῶν καὶ Ποντικῶν πολέμων ὑποβάλλεται τὴν δόξαν, ἄνθρωπος ἑαυτὸν εἰς δραπετικὸν θρίαμβον ἁμῶς γέ πως ἐμβαλεῖν μηχανησάμενος.
32.132. Bölüm
Bundan sonra Lucullus ayrıldı. Pompeius bütün donanmasını Fenike ile Bosporos arasındaki denizi korumak için yerleştirdi, kendisi otuz bin falanks piyadesi ve iki bin süvarisi olan, ama savaşmaya cesaret edemeyen Mithridates'in üzerine yürüdü.
ἐκ τούτου Λεύκολλος μὲν ἀπῆρε, Πομπήϊος δὲ τῷ στόλῳ παντὶ τὴν μεταξὺ Φοινίκης καὶ Βοσπόρου θάλασσαν ἐπὶ φρουρᾷ διαλαβών, αὐτὸς ἐβάδιζεν ἐπὶ Μιθριδάτην, ἔχοντα τρισμυρίους πεζοὺς ἐν φάλαγγι καὶ δισχιλίους ἱππεῖς, μάχεσθαι δὲ μὴ θαρροῦντα.
32.2Mithridates önce ordugâh kurduğu sağlam ve saldırılması güç bir dağı, susuz olduğu için terk etti. Pompeius orayı tuttu; bitkilerin türünden ve yerin eğimlerinden kaynak olduğunu anlayıp her yere kuyular kazdırdı. Ordugâh hemen bol suya kavuştu; Mithridates'in bunu o kadar zaman nasıl bilmediğine şaştılar.
καὶ πρῶτον μὲν αὐτοῦ καρτερὸν ὄρος καὶ δύσμαχον, ἐν ᾧ στρατοπεδεύων ἔτυχεν, ὡς ἄνυδρον ἐκλιπόντος, αὐτὸ τοῦτο κατασχὼν ὁ Πομπήϊος, καὶ τῇ φύσει τῶν βλαστανόντων καὶ ταῖς συγκλινίαις τῶν τόπων τεκμαιρόμενος ἔχειν πηγὰς τὸ χωρίον, ἐκέλευσεν ἐκβαλεῖν πανταχοῦ φρέατα, καὶ μεστὸν ἦν εὐθὺς ὕδατος ἀφθόνου τὸ στρατόπεδον, ὥστε θαυμάζειν εἰ τῷ παντὶ χρόνῳ τοῦτο Μιθριδάτης ἠγνόησεν.
32.3Sonra onu kuşatıp çevresine sur çekti. Mithridates kırk beş gün kuşatmada kaldıktan sonra işe yaramayanları ve hastaları öldürüp en güçlü adamlarıyla gizlice kaçtı. Pompeius onu Fırat yakınlarında yakaladı ve yanı başında ordugâh kurdu. Fırat'ı önce geçmesinden korkarak gece yarısından sonra ordusunu silahlandırıp üzerine yürüdü.
ἔπειτα περιστρατοπεδεύσας περιετείχιζεν αὐτόν. ὁ δὲ πέντε καὶ τετταράκοντα πολιορκηθεὶς ἡμέρας ἔλαθεν ἀποδρὰς μετὰ τῆς ἐρρωμενεστάτης δυνάμεως, κτείνας τοὺς ἀχρήστους καὶ νοσοῦντας. εἶτα μέντοι περὶ τὸν Εὐφράτην καταλαβὼν αὐτὸν ὁ Πομπήϊος παρεστρατοπέδευσε· καὶ δεδιὼς μὴ φθάσῃ περάσας τὸν Εὐφράτην, ἐκ μέσων νυκτῶν ἐπῆγεν ὠιτλισμένην τὴν στρατιάν·
32.4O sırada Mithridates'in rüyasında geleceği haber veren bir görüntü gördüğü anlatılır. Elverişli bir rüzgârla Pontos Denizi'nde yol alıyor, Bosporos'u görüyor, gemideki arkadaşlarına, sanki selamete ermiş gibi, sevinçle iltifat ediyordu; sonra birden yapayalnız, küçük bir enkaz parçası üzerinde sürüklendiğini gördü. Bu acılı rüyanın içindeyken dostları gelip onu uyandırdı ve Pompeius'un üzerlerine geldiğini söyledi.
καθʼ ὃν χρόνον λέγεται τὸν Μιθριδάτην ὄψιν ἐν ὕπνοις ἰδεῖν τὰ μέλλοντα προδηλοῦσαν. ἐδόκει γὰρ οὐρίῳ πνεύματι πλέων τὸ Ποντικὸν πέλαγος ἤδη Βόσπορον καθορᾶν καὶ φιλοφρονεῖσθαι τοὺς συμπλέοντας, ὡς ἄν τις ἐπὶ σωτηρίᾳ σαφεῖ καὶ βεβαίῳ χαίρων ἄφνω δὲ ἀναφανῆναι πάντων ἔρημος ἐπὶ λεπτοῦ ναυαγίου διαφερόμενος. ἐν τοιούτοις δὲ αὐτὸν ὄντα πάθεσι καὶ φάσμασιν ἐπιστάντες ἀνέστησαν οἱ φίλοι, φράζοντες ἐπιέναι Πομπήϊον.
32.5Mecburen ordugâhı savunmak için savaşacaklardı. Komutanlar kuvvetlerini dışarı çıkarıp dizdi. Pompeius onların hazırlığını sezince karanlıkta tehlikeye girmekten çekindi; yalnız kaçmasınlar diye çevrelerini sarmayı, üstün oldukları gündüz saldırmayı düşünüyordu. Ama en yaşlı tribunlar yalvarıp cesaret vererek onu harekete geçirdi; çünkü hava büsbütün karanlık değildi, batmakta olan ay bedenleri hâlâ yeterince gösteriyordu. Kralın adamlarını en çok yanıltan da bu oldu.
ἦν οὖν ἐξ ἀνάγκης μαχητέον ὑπὲρ τοῦ χάρακος, καὶ προαγαγόντες οἱ στρατηγοὶ τὴν δύναμιν ἔταξαν, αἰσθόμενος δὲ τὴν παρασκευὴν αὐτῶν ὁ Πομπήϊος ὤκνει κατὰ σκότος εἰς κίνδυνον ἐλθεῖν, καὶ κύκλῳ μόνον ᾤετο δεῖν περιελαύνειν, ὅπως μὴ φεύγοιεν, ἡμέρας δὲ κρείττους ὄντας ἐπιχειρεῖν. οἱ δὲ πρεσβύτατοι τῶν ταξιαρχῶν δεόμενοι καὶ παρακαλοῦντες ἐξώρμησαν αὐτόν οὐδὲ γὰρ σκότος ἦν παντάπασιν, ἀλλὰ ἡ σελήνη καταφερομένη παρεῖχεν ἔτι τῶν σωμάτων ἱκανὴν ἔποψιν. καὶ τοῦτο μάλιστα τοὺς βασιλικοὺς ἔσφηλεν.
32.6Çünkü Romalılar ayı arkalarına alıp saldırıyordu. Ay ufka inmiş olduğundan gölgeleri bedenlerin çok önünde gidip düşmana ulaşıyordu. Düşman aradaki mesafeyi doğru kestiremedi; Romalılar artık burnunun dibindeymiş gibi mızraklarını attı, ama boşuna, kimseye erişemedi.
ἐπῄεσαν μὲν γὰρ οἱ Ῥωμαῖοι κατὰ νώτου τὴν σελήνην ἔχοντες· πεπιεσμένου δὲ περὶ τὰς δύσεις τοῦ φωτός, αἱ σκιαὶ πολὺ τῶν σωμάτων ἔμπροσθεν προϊοῦσαι τοῖς πολεμίοις ἐπέβαλλον, οὐ δυναμένοις τὸ διάστημα συνιδεῖν ἀκριβῶς ἀλλʼ ὡς ἐν χερσὶν ἤδη γεγονότων τοὺς ὑσσοὺς ἀφέντες μάτην οὐδενὸς ἐφίκοντο.
32.7Romalılar bunu görünce bağırarak koştu. Düşman artık dayanmaya cesaret edemiyor, dehşete kapılıp kaçıyordu; öldürdüler, on binden çok daha fazla kişi öldü, ordugâh alındı. Mithridates ise önce sekiz yüz süvariyle Romalıları yarıp geçti, ama ötekiler çabucak dağılınca yanında üç kişi kaldı.
τοῦτο συνιδόντες οἱ Ῥωμαῖοι μετὰ κραυγῆς ἐπέδραμον, καὶ μηκέτι μένειν τολμῶντας, ἀλλʼ ἐκπεπληγμένους καὶ φεύγοντας ἔκτεινον, ὥστε πολὺ πλείονας μυρίων ἀποθανεῖν, ἁλῶναι δὲ τὸ στρατόπεδον. αὐτὸς δὲ Μιθριδάτης ἐν ἀρχῇ μὲν ὀκτακοσίοις ἱππεῦσι διέκοψε καὶ διεξήλασε τοὺς Ῥωμαίους, ταχὺ δὲ τῶν ἄλλων σκεδασθέντων ἀπελείφθη μετὰ τριῶν.
32.8Bunlardan biri cariyesi Hypsikrateia'ydı. Her zaman erkek gibi yürekli ve gözü pek biriydi; kral ona bu yüzden Hypsikrates derdi. O zaman Pers erkeği giysileri giymiş, ata binmişti. Ne uzun yollara bedeni dayanamadı ne de kralın ve atının bakımından yoruldu. Sonunda para ve kraliyet hazineleriyle dolu Sinora denen yere vardılar.
ἐν οἷς ἦν Ὑψικράτεια παλλακίς, ἀεὶ μὲν ἀνδρώδης τις οὖσα καὶ παράτολμος· Ὑψικράτην γοῦν αὐτὴν ὁ βασιλεὺς ἐκάλει· τότε δὲ ἀνδρὸς ἔχουσα Πέρσου στολὴν καὶ ἵππον οὔτε τῷ σώματι πρὸς τὰ μήκη τῶν δρόμων ἀπηγόρευσεν οὔτε θεραπεύουσα τοῦ βασιλέως τὸ σῶμα καὶ τὸν ἵππον ἐξέκαμεν, ἄχρι ἧκον εἰς χωρίον Σίνωρα χρημάτων καὶ κειμηλίων βασιλικῶν μεστόν.
32.9Mithridates oradan pahalı giysiler alıp kaçıştan yanına gelenlere dağıttı; dostlarından her birine de öldürücü bir zehir verdi ki hiçbiri istemeden düşmanın eline düşmesin. Oradan Ermenistan'a, Tigranes'in yanına gitmek istedi. Ama Tigranes bunu yasaklayıp başına yüz talent ödül koyunca, Fırat'ın kaynaklarını geçerek Kolkhis üzerinden kaçtı.
ἐξ οὗ λαβὼν ὁ Μιθριδάτης ἐσθῆτας πολυτελεῖς διένειμε τοῖς συνδεδραμηκόσι πρὸς αὐτὸν ἐκ τῆς φυγῆς, ἔδωκε δὲ καὶ τῶν φίλων ἑκάστῳ φορεῖν θανάσιμον φάρμακον, ὅπως ἄκων μηδεὶς ὑποχείριος γένοιτο τοῖς πολεμίοις. ἐντεῦθεν ὥρμητο μὲν ἐπʼ Ἀρμενίας πρὸς Τιγράνην, ἐκείνου δὲ ἀπαγορεύοντος καὶ τάλαντα ἑκατὸν ἐπικηρύξαντος αὐτῷ, παραμειψάμενος τὰς πηγὰς τοῦ Εὐφράτου διὰ τῆς Κολχίδος ἔφευγε.
33.133. Bölüm
Pompeius, genç Tigranes'in çağrısıyla Ermenistan'a girdi. Genç Tigranes babasına başkaldırmıştı ve Araxes ırmağı yakınında Pompeius'la buluştu. Bu ırmak Fırat'la aynı yerlerden doğar, doğuya dönerek Hazar Denizi'ne dökülür.
Πομπήϊος δὲ εἰς Ἀρμενίαν ἐνέβαλε τοῦ νέου Τιγράνου καλοῦντος αὐτόν ἤδη γὰρ ἀφειστήκει τοῦ πατρός, καὶ συνήντησε τῷ Πομπηΐῳ περὶ τὸν Ἀράξην ποταμόν, ὃς ἀνίσχει μὲν ἐκ τῶν αὐτῶν τῷ Εὐφράτῃ τόπων, ἀποτρεπόμενος δὲ πρὸς τὰς ἀνατολὰς εἰς τὸ Κάσπιον ἐμβάλλει πέλαγος.
33.2Birlikte ilerleyip şehirleri teslim alıyorlardı. Kral Tigranes kısa süre önce Lucullus tarafından ezilmişti ve Pompeius'un uysal, yumuşak huylu biri olduğunu duymuştu. Sarayına Roma garnizonunu kabul etti, dostlarını ve akrabalarını alıp bizzat teslim olmaya gitti.
οὗτοι μὲν οὖν προῆγον ἅμα τὰς πόλεις παραλαμβάνοντες· ὁ δὲ βασιλεὺς Τιγράνης ἔναγχος μὲν ὑπὸ Λευκόλλου συντετριμμένος, ἥμερον δέ τινα τῷ τρόπῳ καὶ πρᾷον πυθόμενος εἶναι τὸν Πομπήϊον, ἐδέξατο μὲν εἰς τὰ βασίλεια φρουράν, ἀναλαβὼν δὲ τοὺς φίλους καὶ συγγενεῖς αὐτὸς ἐπορεύετο παραδώσων ἑαυτόν.
33.3Atla ordugâha geldiğinde Pompeius'un iki liktoru yanına gelip atından inmesini ve yürüyerek gelmesini söyledi; çünkü Roma ordugâhında hiç kimse at üstünde görülmemişti. Tigranes buna uydu, kılıcını çözüp onlara verdi. Sonunda Pompeius'un önüne gelince başındaki tacı çıkarıp ayaklarının önüne koymak istedi ve en utanç verici şekilde kendini yere atıp dizlerine kapanmaya kalktı.
ὡς δὲ ἦλθεν ἱππότης ἐπὶ τὸν χάρακα, ῥαβδοῦχοι δύο τοῦ Πομπηΐου προσελθόντες ἐκέλευσαν ἀποβῆναι τοῦ ἵππου καὶ πεζὸν ἐλθεῖν οὐδένα γὰρ ἀνθρώπων ἐφʼ ἵππου καθεζόμενον ἐν Ῥωμαϊκῷ στρατοπέδῳ πώποτε ὀφθῆναι. καὶ ταῦτα οὖν ὁ Τιγράνης ἐπείθετο καὶ τὸ ξίφος αὐτοῖς ἀπολυσάμενος παρεδίδου· καὶ τέλος, ὡς πρὸς αὐτόν ἦλθε τὸν Πομπήϊον, ἀφελόμενος τὴν κίταριν ὥρμησε πρὸ τῶν ποδῶν θεῖναι, καὶ καταβαλὼν ἑαυτόν, αἴσχιστα δὴ πάντων, προσπεσεῖν αὐτοῦ τοῖς γόνασιν.
33.4Ama Pompeius önce davranıp sağ elinden tuttu ve onu kaldırdı, yanına oturttu, oğlunu da öbür yanına. Öteki kayıplar için Lucullus'u suçlaması gerektiğini söyledi: Suriye'yi, Fenike'yi, Kilikia'yı, Galatia'yı, Sophene'yi ondan alan Lucullus'tu. Şimdiye kadar elinde tuttuklarını, haksızlığının cezası olarak Romalılara altı bin talent ödeyerek koruyacaktı; oğlu da Sophene kralı olacaktı.
ἀλλʼ ὁ Πομπήϊος ἔφθη τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ λαβόμενος προσαγαγέσθαι καὶ πλησίον ἱδρυσάμενος ἑαυτοῦ, τὸν δὲ υ υἱὸν ἐπὶ θάτερα, τῶν μὲν ἄλλων ἔφησε δεῖν αἰτιᾶσθαι Λεύκολλον, ὑπʼ ἐκείνου γὰρ ἀφῃρῆσθαι Συρίαν, Φοινίκην, Κιλικίαν, Γαλατίαν, Σωφηνήν, ἃ δὲ ἄχρι ἑαυτοῦ διατετήρηκεν, ἕξειν ἐκτίσαντα ποινὴν ἑξακισχίλια τάλαντα Ῥωμαίοις τῆς ἀδικίας, Σωφηνῆς δὲ βασιλεύσειν τὸν υἱόν.
33.5Tigranes buna sevindi. Romalılar onu kral diye selamlayınca büyük bir mutlulukla, her askere yarım mina gümüş, her centurio'ya on mina, her tribuna bir talent vereceğini vaat etti. Oğlu ise buna kızdı. Yemeğe çağrıldığında, böyle onurlar veren bir Pompeius'a ihtiyacı olmadığını, kendisinin de başka bir Romalı bulacağını söyledi. Bunun üzerine zincire vurulup zafer alayı için saklandı.
ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν Τιγράνης ἠγάπησε, καὶ τῶν Ῥωμαίων ἀσπασαμένων αὐτόν βασιλέα περιχαρὴς γενόμενος ἐπηγγείλατο στρατιώτῃ μὲν ἡμιμναῖον ἀργυρίου δώσειν, ἑκατοντάρχῃ δὲ μνᾶς δέκα, χιλιάρχῳ δὲ τάλαντον ὁ δʼ υἱὸς ἐδυσφόρει, καὶ κληθεὶς ἐπὶ δεῖπνον οὐκ ἔφη Πομπηΐου δεῖσθαι τοιαῦτα τιμῶντος· καὶ γὰρ αὐτὸς ἄλλον εὑρήσειν Ῥωμαίων. ἐκ τούτου δεθεὶς εἰς τὸν θρίαμβον ἐφυλάττετο.
33.6Çok geçmeden Part Kralı Phraates elçi gönderip gencin damadı olduğunu söyleyerek geri verilmesini ve hâkimiyet sınırı olarak Fırat'ın tanınmasını istedi. Pompeius, Tigranes'in kayınpederinden çok babasına ait olduğunu, sınır olarak da adaleti kullanacağını söyledi.
καὶ μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἔπεμψε Φραάτης ὁ Πάρθος ἀπαιτῶν μὲν τὸν νεανίσκον, ὡς αὐτοῦ γαμβρόν, ἀξιῶν δὲ τῶν ἡγεμονιῶν ὅρῳ χρῆσθαι τῷ Εὐφράτῃ. Πομπήϊος δὲ ἀπεκρίνατο τὸν μὲν Τιγράνην τῷ πατρὶ μᾶλλον ἢ τῷ πενθερῷ προσήκειν, ὅρῳ δὲ χρήσεσθαι τῷ δικαίῳ.
34.1Pompeius, Afranius'u Ermenistan'ın başında muhafız olarak bırakıp Mithridates'in peşinde yola çıktı; bunun için ister istemez Kafkasya çevresinde yaşayan kavimlerin arasından geçmesi gerekiyordu. Bu kavimlerin en büyükleri Albanlar ile İberlerdir: İberlerin toprakları Moskhos Dağları'na ve Karadeniz'e kadar uzanır, Albanlarınki ise doğuya, Hazar Denizi'ne doğru yayılır.
καταλιπὼν δὲ φρουρὸν Ἀρμενίας Ἀφράνιον αὐτὸς ἐβάδιζε διὰ τῶν περιοικούντων τὸν Καύκασον ἐθνῶν ἀναγκαίως ἐπὶ Μιθριδάτην. μέγιστα δὲ αὐτῶν ἐστιν ἔθνη Ἀλβανοὶ καὶ Ἴβηρες, Ἴβηρες μὲν ἐπὶ τὰ Μοσχικὰ ὄρη καὶ τὸν Πόντον καθήκοντες, Ἀλβανοὶ δὲ ἐπὶ τὴν ἕω καὶ τὴν Κασπίαν κεκλιμένοι θάλασσαν.
34.2Bunlar önce Pompeius'un isteği üzerine geçiş izni verdiler. Ama kış ordunun üzerine onların ülkesindeyken bastırıp Romalıların Saturnalia bayramı gelince, sayıları kırk binden aşağı olmayan bir kalabalık hâlinde Kyrnos Irmağı'nı geçip Romalılara saldırdılar. Bu ırmak İber dağlarından doğar, Ermenistan'dan inen Araxes'i de içine alarak on iki ağızla Hazar'a dökülür.
οὗτοι πρῶτον μὲν αἰτοῦντι Πομπηΐῳ δίοδον ἔδοσαν χειμῶνος δὲ τὴν στρατιὰν ἐν τῇ χώρᾳ καταλαβόντος καὶ τῆς Κρονικῆς ἑορτῆς τοῖς Ῥωμαίοις καθηκούσης, γενόμενοι τετρακισμυρίων οὐκ ἐλάττους ἐπεχείρησαν αὐτοῖς, διαβάντες τὸν Κύρνον ποταμόν, ὃς ἐκ τῶν Ἰβηρικῶν ὀρῶν ἀνιστάμενος καὶ δεχόμενος κατιόντα τὸν Ἀράξην ἀπʼ Ἀρμενίας ἐξίησι δώδεκα στόμασιν εἰς τὸ Κάσπιον.
34.3Kimileri ise Araxes'in ona karışmadığını, ayrı akıp aynı denize yakın bir yerden döküldüğünü söyler. Pompeius, düşmanın karşıya geçmesini engelleyebilecekken dokunmadı, onları rahatça geçirdi; sonra üzerlerine yürüyüp bozguna uğrattı, pek çoğunu kırdı.
οἱ δὲ οὔ φασι τούτῳ συμφέρεσθαι τὸν Ἀράξην, ἀλλὰ καθʼ ἑαυτόν, ἐγγὺς δὲ ποιεῖσθαι τὴν ἐκβολὴν εἰς ταὐτὸ πέλαγος. Πομπήϊος δέ, καίπερ ἐνστῆναι δυνάμενος πρὸς τὴν διάβασιν τοῖς πολεμίοις, περιεῖδε διαβάντας καθʼ ἡσυχίαν εἶτα ἐπαγαγὼν ἐτρέψατο καὶ διέφθειρε παμπληθεῖς.
34.4Kralları yalvarıp elçiler gönderince bu saldırıyı bağışladı, onunla anlaşma yaptı. Sonra İberlerin üzerine yürüdü. Bunlar sayıca öbürlerinden az değildi, daha da savaşçıydı; üstelik Mithridates'in hatırı için Pompeius'u geri püskürtmeyi çok istiyorlardı.
τῷ δὲ βασιλεῖ δεηθέντι καὶ πέμψαντι πρέσβεις ἀφεὶς τὴν ἀδικίαν καὶ σπεισάμενος, ἐπὶ τοὺς Ἴβηρας ἐβάδιζε, πλήθει μὲν οὐκ ἐλάττονας, μαχιμωτέρους δὲ τῶν ἑτέρων ὄντας, ἰσχυρῶς δὲ βουλομένους τῷ Μιθριδάτῃ χαρίζεσθαι καὶ διωθεῖσθαι τὸν Πομπήϊον.
34.5İberler ne Medlerin ne Perslerin buyruğuna girmişti; Makedon egemenliğinden de, İskender Hyrkania'dan hızla ayrıldığı için kurtulmuşlardı. Yine de Pompeius bunları da büyük bir meydan savaşında bozguna uğrattı; dokuz bini öldü, on binden fazlası tutsak düştü. Ardından Kolkhis'e girdi. Phasis Irmağı kıyısında, Karadeniz'i bekleyen gemileriyle Servilius onu karşıladı.
οὔτε γὰρ Μήδοις οὔτε Πέρσαις ὑπήκουσαν Ἴβηρες, διέφυγον δὲ καὶ τὴν Μακεδόνων ἀρχήν, Ἀλεξάνδρου διὰ ταχέων ἐκ τῆς Ὑρκανίας ἀπάραντος. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τούτους μάχῃ μεγάλῃ τρεψάμενος ὁ Πομπήϊος, ὥστε ἀποθανεῖν μὲν ἐνακισχιλίους, ἁλῶναι δὲ πλείους μυρίων, εἰς τὴν Κολχικὴν ἐνέβαλε καὶ πρὸς τὸν Φᾶσιν αὐτῷ Σερουΐλιος ἀπήντησε, τὰς ναῦς ἔχων αἷς ἐφρούρει τὸν Πόντον.
35.135. Bölüm
Mithridates'in peşine düşmek ise büyük güçlükler taşıyordu, çünkü o Bosporos ve Maiotis Gölü çevresindeki kavimlerin arasına sokulmuştu. Üstelik Albanların yeniden ayaklandığı haberi geldi. Pompeius öfkeye ve hırsa kapılıp onların üzerine döndü. Barbarların geniş bir kesimi kazıklarla çevirdiği Kyrnos'u güçlükle ve canını tehlikeye atarak yeniden geçti.
ἡ μὲν οὖν Μιθριδάτου δίωξις ἐνδεδυκότος εἰς τὰ περὶ Βόσπορον ἔθνη καὶ τὴν Μαιῶτιν ἀπορίας εἶχε μεγάλας· Ἀλβανοὶ δὲ αὖθις ἀφεστῶτες αὐτῷ προσηγγέλθησαν. πρὸς οὓς ὑπʼ ὀργῆς καὶ φιλονεικίας ἐπιστρέψας τόν τε Κύρνον μόλις καὶ παραβόλως πάλιν διεπέρασεν ἐπὶ πολὺ σταυροῖς ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἀποκεχαρακωμένον,
35.2Önünde uzun, susuz, çetin bir yol vardı; on bin tulumu suyla doldurtup düşmanın üzerine yürüdü. Onları Abas Irmağı kıyısında savaş düzenine girmiş buldu: altmış bin piyade ve on iki bin atlı. Silahları kötüydü, çoğu hayvan postlarına bürünmüştü. Başlarında kralın Kosis adlı kardeşi vardı.
καὶ μακρᾶς αὐτὸν ἐκδεχομένης ἀνύδρου καὶ ἀργαλέας ὁδοῦ, μυρίους ἀσκοὺς ὕδατος ἐμπλησάμενος ἤλαυνεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, καὶ κατέλαβε πρὸς Ἄβαντι ποταμῷ παρατεταγμένους ἑξακισμυρίους πεζοὺς καὶ δισχιλίους ἱππεῖς ἐπὶ μυρίοις, ὡπλισμένους δὲ φαύλως καὶ δέρμασι θηρίων τοὺς πολλούς, ἡγεῖτο δὲ αὐτῶν βασιλέως ἀδελφὸς ὄνομα Κῶσις.
35.3Çarpışma göğüs göğüse başlayınca bu adam Pompeius'un üzerine atılıp zırhının kat yerine bir cirit fırlattı; Pompeius da onu yakın mesafeden mızrakla delip öldürdü. Bu savaşta Thermodon Irmağı çevresindeki dağlardan inen Amazonların da barbarların safında çarpıştığı söylenir. Çünkü Romalılar savaştan sonra barbarların üzerindekileri soyarken Amazon kalkanlarına ve çizmelerine rastladılar; ama hiçbir kadın cesedi görülmedi.
οὗτος ἐν χερσὶ τῆς μάχης γενομένης ἐπὶ τόν Πομπήϊον ὁρμήσας αὐτὸν ἔβαλεν ἐπὶ τὴν τοῦ θώρακος ἐπιπτυχὴν ἀκοντίσματι, Πομπήϊος δὲ ἐκεῖνον ἐκ χειρὸς διελάσας ἀνεῖλεν. ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ λέγονται καὶ Ἀμαζόνες συναγωνίσασθαι τοῖς βαρβάροις, ἀπὸ τῶν περὶ τόν Θερμώδοντα ποταμὸν ὀρῶν καταβᾶσαι. μετὰ γὰρ τὴν μάχην σκυλεύοντες οἱ Ῥωμαῖοι τοὺς βαρβάρους πέλταις Ἀμαζονικαῖς καὶ κοθόρνοις ἐνετύγχανον, σῶμα δὲ οὐδὲν ὤφθη γυναικεῖον.
35.4Amazonlar Kafkasya'nın Hazar Denizi'ne doğru inen kesimlerinde yaşarlar. Albanlarla sınırdaş değillerdir; araya Geller ve Legler girer. Her yıl iki ay Thermodon Irmağı çevresinde bu kavimlerle buluşup birlikte olurlar, sonra ayrılıp kendi başlarına yaşarlar.
νέμονται δὲ τοῦ Καυκάσου τὰ καθήκοντα πρὸς τὴν Ὑρκανίαν θάλασσαν, οὐχ ὁμοροῦσαι τοῖς Ἀλβανοῖς, ἀλλὰ Γέλαι καὶ Λῆγες οἰκοῦσι διὰ μέσου· καὶ τούτοις ἔτους ἑκάστου δύο μῆνας εἰς ταὐτὸ φοιτῶσαι περὶ τόν Θερμώδοντα ποταμὸν ὁμιλοῦσιν, εἶτα καθʼ αὑτὰς ἀπαλλαγεῖσαι βιοτεύουσιν.
36.136. Bölüm
Pompeius savaştan sonra Hyrkania ve Hazar Denizi'ne doğru yola koyuldu, ama denize üç günlük yol kala ölümcül sürüngenlerin çokluğu yüzünden geri döndü ve Küçük Ermenistan'a çekildi.
ὁρμήσας δὲ μετὰ τὴν μάχην ὁ Πομπήϊος ἐλαύνειν ἐπὶ τὴν Ὑρκανίαν καὶ Κασπίαν θάλασσαν, ὑπὸ πλήθους ἑρπετῶν θανασίμων ἀπετράπη τριῶν ὁδὸν ἡμερῶν ἀποσχών, εἰς δὲ τὴν μικρὰν Ἀρμενίαν ἀνεχώρησε.
36.2Elymailerin ve Medlerin krallarının gönderdiği elçilere dostça bir cevap yazdı. Gordyene'ye girip Tigranes'in uyruklarını kırıp geçiren Part Kralı'na karşı ise Afranius komutasında bir kuvvet gönderdi; Part Kralı püskürtüldü, Arbelitis'e kadar kovalandı. Mithridates'in kendisine getirilen cariyelerinden hiçbirine el sürmedi, hepsini anne babalarına ve yakınlarına geri gönderdi. Çoğu komutanların ve hükümdarların kızları ve eşleriydi.
καὶ τῷ μὲν Ἐλυμαίων καὶ Μήδων βασιλεῖ πέμψασι πρέσβεις ἀντέγραψε φιλικῶς, τὸν δὲ Πάρθον, εἰς τὴν Γορδυηνὴν ἐμβεβληκότα καὶ περικόπτοντα τοὺς ὑπὸ Τιγράνῃ, πέμψας μετὰ Ἀφρανίου δύναμιν ἐξήλασε διωχθέντα μέχρι τῆς Ἀρβηλίτιδος. ὅσαι δὲ τῶν Μιθριδάτου παλλακίδων ἀνήχθησαν, οὐδεμίαν ἔγνω, πάσας δὲ τοῖς γονεῦσι καὶ οἰκείοις ἀνέπεμπεν. ἦσαν γὰρ αἱ πολλαὶ θυγατέρες καὶ γυναῖκες στρατηγῶν καὶ δυναστῶν.
36.3En itibarlı cariye olan ve en çok altın saklanan kaleyi elinde tutan Stratonike, anlaşıldığı kadarıyla, işleri pek iyi gitmeyen yaşlı bir arpçının kızıydı. Bir içki sofrasında arp çalarak Mithridates'i öyle bir anda büyülemişti ki kral onu yanına alıp yatmaya gitmiş, yaşlı adamı ise tek bir güler yüzlü söz bile duyamamanın kırgınlığıyla göndermişti.
Στρατονίκη δέ, ἣ μέγιστον εἶχεν ἀξίωμα καὶ τὸ πολυχρυσότατον τῶν φρουρίων ἐφύλαττεν, ἦν μέν, ὡς ἔοικε, ψάλτου τινὸς οὐχ εὐτυχοῦς τἆλλα, πρεσβύτου δὲ θυγάτηρ, οὕτω δὲ εὐθὺς εἷλε παρὰ πότον ψήλασα τὸν Μιθριδάτην, ὥστε ἐκείνην μὲν ἔχων ἀνεπαύετο, τὸν δὲ πρεσβύτην ἀπέπεμψε δυσφοροῦντα τῷ μηδὲ προσρήσεως τυχεῖν ἐπιεικοῦς.
36.4Ertesi sabah erkenden uyanan ihtiyar, evinin içinde gümüş ve altın kadehlerle dolu masalar, kalabalık bir hizmetkâr takımı, kendisine pahalı giysiler getiren haremağaları ve köleler gördü; kapının önünde de kralın dostlarınınkiler gibi süslenmiş bir at duruyordu. Bütün bunların kendisiyle eğlenmek için yapılmış bir şaka olduğunu sanıp kapıdan kaçmaya davrandı.
ὡς μέντοι περὶ ὄρθρον ἐγερθεὶς εἶδεν ἔνδον ἐκπωμάτων μὲν ἀργυρῶν καὶ χρυσῶν τραπέζας, ὄχλον δὲ θεραπείας πολύν, εὐνούχους δὲ καὶ παῖδας ἱμάτια τῶν πολυτελῶν προσφέροντας αὐτῷ, καὶ πρὸ τῆς θύρας ἵππον ἑστῶτα κεκοσμημένον ὥσπερ οἱ τῶν φίλων τοῦ βασιλέως, χλευασμὸν εἶναι τὸ χρῆμα καὶ παιδιὰν ἡγούμενος ὥρμησε φεύγειν διὰ θυρῶν.
36.5Hizmetkârlar onu tuttular ve kralın kısa süre önce ölen zengin bir adamın koca evini ona bağışladığını, bunların da öteki servetin ve mülklerin ufak bir ilk tadı, bir örneği olduğunu söylediler. Ancak o zaman güç bela inandı. Erguvan giysiyi sırtına geçirip ata fırladı, şehrin içinde "Bunların hepsi benim!" diye bağırarak dolaştı.
τῶν δὲ θεραπόντων ἀντιλαμβανομένων, καὶ λεγόντων ὅτι πλουσίου τεθνηκότος ἔναγχος οἶκον αὐτῷ μέγαν ὁ βασιλεὺς δεδώρηται, καὶ ταῦτα μικραί τινες ἀπαρχαὶ καὶ δείγματα τῶν ἄλλων χρημάτων καὶ κτημάτων εἰσίν, οὕτω πιστεύσας μόλις καὶ τὴν πορφύραν ἀναλαβὼν καὶ ἀναπηδήσας ἐπὶ τὸν ἵππον ἤλαυνε διὰ τῆς πόλεως βοῶν· ἐμὰ ταῦτα πάντα ἐστί.
36.6Kendisine gülenlere de asıl şaşılacak şeyin bu olmadığını, sevinçten aklını oynatıp karşısına çıkanları taşlamamasının şaşılacak şey olduğunu söylerdi. İşte Stratonike böyle bir soydan, böyle bir kandandı. Bu kaleyi Pompeius'a teslim etti, ayrıca birçok armağan sundu. Pompeius bunlardan yalnız tapınakları süsleyecek ve zafer alayına parlaklık katacak olanları aldı, gerisini Stratonike'nin afiyetle kullanmasını söyledi.
πρὸς δὲ τοὺς καταγελῶντας οὐ τοῦτο ἔλεγεν εἶναι θαυμαστόν, ἀλλʼ ὅτι μὴ λίθοις βάλλει τοὺς ἀπαντῶντας ὑφʼ ἡδονῆς μαινόμενος, ταύτης μὲν ἦν καὶ γενεᾶς καὶ αἵματος ἡ Στρατονίκη. τῷ δὲ Πομπηΐῳ καὶ τὸ χωρίον παρεδίδου τοῦτο καὶ δῶρα πολλὰ προσήνεγκεν, ὧν ἐκεῖνος ὅσα κόσμον ἱεροῖς καὶ λαμπρότητα τῷ θριάμβῳ παρέξειν ἐφαίνετο λαβὼν μόνα, τὰ λοιπὰ τὴν Στρατονίκην ἐκέλευε κεκτῆσθαι χαίρουσαν.
36.7İber Kralı da kendisine bir yatak, bir masa ve bir taht, hepsi altın, gönderip kabul etmesi için yalvardığında, Pompeius bunları da devlet hazinesine geçirilmek üzere quaestor'lara teslim etti.
ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ βασιλέως τῶν Ἰβήρων κλίνην τε καὶ τράπεζαν καὶ θρόνον, ἅπαντα χρυσᾶ, πέμψαντος αὐτῷ καὶ δεηθέντος λαβεῖν, καὶ ταῦτα τοῖς ταμίαις παρέδωκεν εἰς τὸ δημόσιον.
37.137. Bölüm
Pompeius, Yeni Kale'de Mithridates'in gizli yazılarını da buldu ve adamın karakterini iyi tanıtan bu yazıları zevkle okudu. Bunlar notlardı. Mithridates'in oğlu Ariarathes ile daha pek çok kişiyi, bu arada yarış atlarıyla ondan daha çok ün kazandığı için Sardeisli Alkaios'u zehirle öldürdüğü bu notlardan ortaya çıktı.
ἐν δὲ τῷ Καινῷ φρουρίῳ καὶ γράμμασιν ἀπορρήτοις ὁ Πομπήϊος ἐνέτυχε τοῦ Μιθριδάτου, καὶ διῆλθεν οὐκ ἀηδῶς αὐτὰ πολλὴν ἔχοντα τοῦ ἤθους κατανόησιν. ὑπομνήματα γὰρ ἦν, ἐξ ὧν ἐφωράθη φαρμάκοις ἄλλους τε πολλοὺς καὶ τὸν υἱὸν Ἀριαράθην ἀνῃρηκὼς καὶ τὸν Σαρδιανὸν Ἀλκαῖον, ὅτι παρευδοκίμησεν αὐτὸν ἵππους ἀγωνιστὰς ἐλαύνων.
37.2Kimini kendisinin, kimini kadınlarından bazılarının gördüğü düşlerin yorumları da yazılıydı; ayrıca Monime'nin ona, onun da Monime'ye yazdığı edepsiz mektuplar vardı. Theophanes, Rutilius'un Asya'daki Romalıların öldürülmesini kışkırtan bir konuşmasının da bulunduğunu söyler.
ἦσαν δὲ ἀναγεγραμμέναι καὶ κρίσεις ἐνυπνίων, ὧν τὰ μὲν αὐτὸς ἑωράκει, τὰ δὲ ἔνιαι τῶν γυναικῶν, ἐπιστολαί τε Μονίμης πρὸς αὐτὸν ἀκόλαστοι καὶ πάλιν ἐκείνου πρὸς αὐτήν. Θεοφάνης δὲ καὶ Ῥουτιλίου λόγον εὑρεθῆναί φησι παροξυντικὸν ἐπὶ τὴν ἀναίρεσιν τῶν ἐν Ἀσίᾳ Ῥωμαίων.
37.3Çoğu kimse bunun Theophanes'in bir kötülüğü olduğunu haklı olarak tahmin eder. Belki kendisine hiç benzemeyen Rutilius'tan nefret ediyordu; belki de bunu Pompeius yüzünden yapmıştı, çünkü Rutilius tarih kitabında Pompeius'un babasını tam bir alçak olarak göstermişti.
ὃ καλῶς εἰκάζουσιν οἱ πλεῖστοι κακοήθευμα τοῦ Θεοφάνους εἶναι, τάχα μὲν οὐδὲν αὐτῷ τὸν Ῥουτίλιον ἐοικότα μισοῦντος, εἰκὸς δὲ καὶ διὰ Πομπήϊον, οὗ τὸν πατέρα παμπόνηρον ἀπέδειξεν ὁ Ῥουτίλιος ἐν ταῖς ἱστορίαις.
38.138. Bölüm
Buradan Amisos'a gelen Pompeius, şan hırsının etkisiyle hoş görülmeyecek bir duruma düştü. Düşman daha sağken Lucullus'un fermanlar yazmasıyla, armağanlar ve onurlar dağıtmasıyla, yani galiplerin ancak savaş bitip sona erdiğinde yapageldiği şeyleri yapmasıyla çok alay etmişti. Şimdi kendisi, Mithridates Bosporos'a hâkimken ve savaşacak güçte bir ordu toplamışken, sanki her iş bitmiş gibi aynısını yapıyor, eyaletlere düzen veriyor, armağanlar dağıtıyordu.
ἐντεῦθεν εἰς Ἀμισὸν ἐλθὼν ὁ Πομπήϊος πάθος νεμεσητὸν ὑπὸ φιλοτιμίας ἔπαθε. πολλὰ γὰρ τὸν Λεύκολλον ἐπικερτομήσας, ὅτι τοῦ πολεμίου ζῶντος ἔγραφε διατάξεις καὶ δωρεὰς ἔνεμε καὶ τιμάς, ἃ συνῃρημένου πολέμου καὶ πέρας ἔχοντος εἰώθασι ποιεῖν οἱ νενικηκότες, αὐτὸς ἐν Βοσπόρῳ Μιθριδάτου κρατοῦντος καὶ συνειλοχότος ἀξιόμαχον δύναμιν, ὡς δὴ συντετελεσμένων ἁπάντων, ἔπραττε ταὐτά, διακοσμῶν τὰς ἐπαρχίας καὶ διανέμων δωρεάς,
38.2Yanına çok sayıda komutan ve hükümdar ile on iki barbar kralı gelmişti. Bu yüzden, öteki krallara hoş görünmek için, Part Kralı'na yazdığı mektupta herkes gibi "Krallar Kralı" unvanını kullanmaya bile tenezzül etmedi. Kendisini ise Suriye'yi ele geçirmek ve Arabistan'ın içinden geçerek Kızıldeniz'e ulaşmak için bir tutku ve imrenme sarmıştı; böylece dünyayı her yandan kuşatan Okyanus'a galip olarak varmış olacaktı.
πολλῶν μὲν ἡγεμόνων καὶ δυναστῶν, βασιλέων δὲ δώδεκα βαρβάρων ἀφιγμένων πρὸς αὐτόν, ὅθεν οὐδὲ ἠξίωσε τὸν Πάρθον ἀντιγράφων, ὥσπερ οἱ λοιποί, βασιλέα βασιλέων προσαγορεῦσαι, τοῖς ἄλλοις χαριζόμενος. αὐτὸν δέ τις ἔρως καὶ ζῆλος εἶχε Συρίαν ἀναλαβεῖν καὶ διὰ τῆς Ἀραβίας ἐπὶ τὴν ἐρυθρὰν ἐλάσαι θάλασσαν, ὡς τῷ περιϊόντι τὴν οἰκουμένην πανταχόθεν Ὠκεανῷ προσμίξειε νικῶν·
38.3Gerçekten de Libya'da dış denize kadar ilerleyen ilk fatih o olmuş, İberia'da Roma egemenliğinin sınırını Atlas Okyanusu'na dayamış, üçüncü olarak da kısa süre önce Albanları kovalarken Hazar Denizi'ne varmasına az kalmıştı. Şimdi de seferinin çemberini Kızıldeniz'le kapatmak için yola çıkıyordu. Üstelik Mithridates'in silahla avlanması zor bir adam olduğunu, kaçarken savaşırkenkinden daha çetin olduğunu görüyordu.
καὶ γὰρ ἐν Λιβύῃ πρῶτος ἄχρι τῆς ἐκτὸς θαλάσσης κρατῶν προῆλθε, καὶ τὴν ἐν Ἰβηρίᾳ, πάλιν ἀρχὴν ὡρίσατο Ῥωμαίοις τῷ Ἀτλαντικῷ πελάγει, καὶ τρίτον ἔναγχος Ἀλβανοὺς διώκων ὀλίγον ἐδέησεν ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ὑρκανίαν θάλασσαν, ὡς οὖν συνάψων τῇ ἐρυθρᾷ τὴν περίοδον τῆς στρατείας ἀνίστατο. καὶ γὰρ ἄλλως τὸν Μιθριδάτην ἑώρα δυσθήρατον ὄντα τοῖς ὅπλοις καὶ φεύγοντα χαλεπώτερον ἢ μαχόμενον.
39.139. Bölüm
Bu yüzden ona kendisinden daha güçlü bir düşman, açlığı bırakacağını söyledi ve Bosporos'a giden tüccarları gözetmek için gemilerden nöbet kurdu; yakalananın cezası ölümdü. Ordunun büyük kısmını yanına alıp ilerledi. Yolda, Triarius'un emrinde Mithridates'e karşı talihsiz bir savaş verip düşenlere rastladı; cesetler hâlâ gömülmemişti. Hepsini parlak ve görkemli bir törenle gömdü. Lucullus'a duyulan nefretin en önemli sebeplerinden biri de bunu ihmal etmiş olması sayılır.
διὸ τούτῳ μὲν εἰπὼν ἰσχυρότερον ἑαυτοῦ πολέμιον τὸν λιμὸν ἀπολείψειν, ἐπέστησε φυλακὰς τῶν νεῶν ἐπὶ τοὺς πλέοντας εἰς Βόσπορον ἐμπόρους· καὶ θάνατος ἦν ἡ ζημία τοῖς ἁλισκομένοις. ἀναλαβὼν δὲ τῆς στρατιᾶς τὴν πληθὺν συχνὴν προῆγε· καὶ τῶν μετὰ Τριαρίου πρὸς Μιθριδάτην ἀτυχῶς ἀγωνισαμένων καὶ πεσόντων ἐντυχὼν ἀτάφοις ἔτι τοῖς νεκροῖς, ἔθαψε λαμπρῶς καὶ φιλοτίμως ἅπαντας, ὃ δοκεῖ παραλειφθὲν οὐχ ἥκιστα Λευκόλλῳ μίσους αἴτιον γενέσθαι.
39.2Afranius eliyle Amanos çevresindeki Araplara boyun eğdirdikten sonra kendisi Suriye'ye indi. Burası meşru krallardan yoksun olduğu için onu eyalet, Roma halkının mülkü ilan etti. Judaea'yı da ele geçirdi, Kral Aristobulos'u tutukladı. Kimi şehirleri kurdu, kimilerini de tiranlarını cezalandırarak özgürlüğüne kavuşturdu.
χειρωσάμενος δὲ διʼ Ἀφρανίου τοὺς περὶ Ἀμανὸν Ἄραβας καὶ καταβὰς αὐτὸς εἰς Συρίαν, ταύτην μὲν ὡς οὐκ ἔχουσαν γνησίους βασιλεῖς ἐπαρχίαν ἀπέφηνε καὶ κτῆμα τοῦ δήμου Ῥωμαίων, τὴν δὲ Ἰουδαίαν κατεστρέψατο, καὶ συνέλαβεν Ἀριστόβουλον τὸν βασιλέα. πόλεις δὲ τὰς μὲν ἔκτιζε, τὰς δὲ ἠλευθέρου κολάζων τοὺς ἐν αὐταῖς τυράννους.
39.3Ama zamanının çoğunu yargıçlık yaparak, şehirlerin ve kralların anlaşmazlıklarını çözerek geçiriyordu. Kendisinin yetişemediği yerlere dostlarını gönderiyordu. Örneğin Ermeniler ve Partlar anlaşmazlık konusu bir toprak için hakemliği ona bırakınca üç yargıç ve arabulucu gönderdi.
τὴν δὲ πλείστην διατριβὴν ἐν τῷ δικάζειν ἐποιεῖτο, πόλεων καὶ βασιλέων ἀμφισβητήματα διαιτῶν, ἐφʼ ἃ δὲ αὐτὸς οὐκ ἐξικνεῖτο, πέμπων τοὺς φίλους, ὥσπερ Ἀρμενίοις καὶ Πάρθοις περὶ ἧς διεφέροντο χώρας τὴν κρίσιν ποιησαμένοις ἐπʼ αὐτῷ τρεῖς ἀπέστειλε κριτὰς καὶ διαλλακτάς.
39.4Çünkü gücünün ünü büyüktü, ama aretēsinin ve yumuşak huyluluğunun ünü de ondan aşağı değildi. Bu sayede çevresindeki dostlarının ve yakınlarının kusurlarının çoğunu da örtüyordu. Kötülük yapanları engelleyecek ya da cezalandıracak yaradılışta değildi, ama kendisine başvuranlara öyle davranıyordu ki onlar adamlarının açgözlülüğüne ve sertliğine de kolayca katlanıyorlardı.
μέγα μὲν γὰρ ἦν ὄνομα τῆς δυνάμεως, οὐκ ἔλαττον δὲ τῆς ἀρετῆς καὶ πρᾳότητος· ᾧ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν περὶ αὐτὸν ἁμαρτήματα φίλων καὶ συνήθων ἀπέκρυπτε, κωλύειν μὲν ἢ κολάζειν τοὺς πονηρευομένους οὐ πεφυκώς, αὑτὸν δὲ παρέχων τοῖς ἐντυγχάνουσι τοιοῦτον ὥστε καὶ τὰς ἐκείνων πλεονεξίας καὶ βαρύτητας εὐκόλως ὑπομένειν.
40.140. Bölüm
Pompeius'un yanında en çok sözü geçen kişi azatlısı Demetrios'tu. Başka bakımlardan akılsız olmayan bu genç, talihinin tadını biraz fazla çıkarıyordu. Onunla ilgili şöyle bir hikâye anlatılır. Filozof Cato henüz gençken, ama daha o zamandan büyük bir ün kazanmış ve mağrur olmuşken, Pompeius orada yokken şehri görmek için Antiokheia'ya çıkıyordu.
ὁ δὲ μέγιστον δυνάμενος παρʼ αὐτῷ Δημήτριος ἦν ἀπελεύθερος, οὐκ ἄφρων εἰς τἆλλα νεανίας, ἄγαν δὲ τῇ τύχῃ χρώμενος· περὶ οὗ καὶ τοιόνδε τι λέγεται, Κάτων ὁ φιλόσοφος ἔτι μὲν ὢν νέος, ἤδη δὲ μεγάλην ἔχων δόξαν καὶ μέγα φρονῶν, ἀνέβαινεν εἰς Ἀντιόχειαν, οὐκ ὄντος αὐτόθι Πομπηΐου, βουλόμενος ἱστορῆσαι τὴν πόλιν.
40.2Kendisi her zamanki gibi yaya yürüyor, dostları ise atla ona eşlik ediyordu. Şehir kapısının önünde beyaz giysili bir erkek kalabalığı, yolun bir yanında ephebos'lar, öbür yanında da çocuklar ayrı ayrı dizilmiş görünce canı sıkıldı; bütün bunların, hiç istemediği hâlde kendisine onur ve hürmet göstermek için yapıldığını sanıyordu.
αὐτὸς μὲν οὖν, ὥσπερ ἀεί, πεζὸς ἐβάδιζεν, οἱ δὲ φίλοι συνώδευον ἵπποις χρώμενοι. κατιδὼν δὲ πρὸ τῆς πύλης ὄχλον ἀνδρῶν ἐν ἐσθῆσι λευκαῖς καὶ παρὰ τὴν ὁδὸν ἔνθεν μὲν τοὺς ἐφήβους, ἔνθεν δὲ τοὺς παῖδας διακεκριμένους, ἐδυσχέραινεν οἰόμενος εἰς τιμήν τινα καὶ θεραπείαν ἑαυτοῦ μηδὲν δεομένου ταῦτα γίνεσθαι.
40.3Yine de dostlarına atlarından inip kendisiyle yürümelerini söyledi. Yaklaştıklarında, bütün bu düzeni kuran, başında çelenk, elinde değnek olan adam karşılarına çıktı ve Demetrios'u nerede bıraktıklarını, ne zaman geleceğini sordu. Cato'nun dostları kahkahaya boğuldu. Cato ise yalnızca "Vah zavallı şehir!" dedi ve başka cevap vermeden geçti.
τοὺς μέντοι φίλους ἐκέλευσε καταβῆναι καὶ πορεύεσθαι μετʼ αὐτοῦ· γενομένοις δὲ πλησίον ὁ πάντα διακοσμῶν ἐκεῖνα καὶ καθιστὰς ἔχων στέφανον καὶ ῥάβδον ἀπήντησε, πυνθανόμενος παρʼ αὐτῶν ποῦ Δημήτριον ἀπολελοίπασι καὶ πότε ἀφίξεται. τοὺς μὲν οὖν φίλους τοῦ Κάτωνος γέλως ἔλαβεν, ὁ δὲ Κάτων εἰπών, ὢ τῆς ἀθλίας πόλεως, παρῆλθεν, οὐδὲν ἕτερον ἀποκρινάμενος.
40.4Bununla birlikte, Demetrios'un başkalarına daha az batmasını sağlayan yine Pompeius'tu, çünkü adamın küstahlıklarına ses çıkarmadan katlanıyordu. Anlatıldığına göre, verdiği ziyafetlerde Pompeius çoğu kez ayakta bekleyip öbür konukları karşılarken Demetrios çoktan sofraya uzanmış, kendini beğenmiş bir tavırla giysisini kulaklarının üstünden başına çekmiş olurdu.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦτον τὸν Δημήτριον ἧττον ἐπίφθονον ἐποίει αὐτὸς ὁ Πομπήϊος ἐντρυφώμενος ὑπʼ αὐτοῦ καὶ μὴ δυσκολαίνων. λέγεται γάρ, ὅτι πολλάκις ἐν ταῖς ὑποδοχαῖς τοῦ Πομπηΐου προσμένοντος καὶ δεχομένου τοὺς ἄλλους ἐκεῖνος ἤδη κατέκειτο σοβαρός, ἔχων διʼ ὤτων κατὰ τῆς κεφαλῆς τὸ ἱμάτιον.
40.5Daha İtalya'ya dönmeden Roma'nın en hoş banliyölerini ve en güzel eğlence yerlerini satın almıştı; "Demetrios'un bahçeleri" diye anılan pahalı bahçeler de vardı. Oysa Pompeius'un kendisi üçüncü zafer alayına kadar ölçülü ve sade bir evde oturmuştu. Sonradan Romalılara o güzel ve dillere destan tiyatroyu yaptırırken, bir sandalın gemiye bağlanması gibi, ona bitişik olarak öncekinden daha gösterişli bir ev yaptırdı. Ama bu ev bile kıskançlık uyandıracak gibi değildi: Pompeius'tan sonra evin sahibi olan adam içeri girince şaşırıp Pompeius Magnus'un nerede yemek yediğini sormuş. Böyle anlatılır.
οὔπω δὲ εἰς Ἰταλίαν ἐπανεληλυθὼς ἐκέκτητο τῆς Ῥώμης τὰ ἥδιστα προάστεια καὶ τῶν ἡβητηρίων τὰ κάλλιστα, καὶ κῆποι πολυτελεῖς ἦσαν ὀνομαζόμενοι Δημητρίου· καίτοι Πομπήϊος αὐτὸς ἄχρι τοῦ τρίτου θριάμβου μετρίως καὶ ἀφελῶς ᾤκησεν. ὕστερον δὲ Ῥωμαίοις τοῦτο δὴ τὸ καλὸν καὶ περιβόητον ἀνιστὰς θέατρον, ὥσπερ ἐφόλκιόν τι, παρετεκτήνατο λαμπροτέραν οἰκίαν ἐκείνης, ἀνεπίφθονον δὲ καὶ ταύτην, ὥστε τὸν γενόμενον δεσπότην αὐτῆς μετὰ Πομπήϊον εἰσελθόντα θαυμάζειν καὶ πυνθάνεσθαι ποῦ Πομπήϊος Μάγνος ἐδείπνει. ταῦτα μὲν οὖν οὕτω λέγεται.
41.141. Bölüm
Petra çevresindeki Arapların kralı daha önce Roma'yı hiç hesaba katmazken şimdi çok korkmuş, her konuda itaat edip her şeyi yapmaya karar verdiğini yazmıştı. Pompeius onun niyetini pekiştirmek isteyerek Petra'ya sefer açtı. Çoğu kimse bu seferi pek hoş karşılamadı.
τοῦ δὲ βασιλέως τῶν περὶ τὴν Πέτραν Ἀράβων πρότερον μὲν ἐν οὐδενὶ λόγῳ τὰ Ῥωμαίων τιθεμένου, τότε δὲ δείσαντος ἰσχυρῶς καὶ γράψαντος ὅτι πάντα πείθεσθαι καὶ ποιεῖν ἔγνωκεν, ἐκβεβαιώσασθαι βουλόμενος αὐτοῦ τὴν διάνοιαν ὁ Πομπήϊος ἐστράτευσεν ἐπὶ τὴν Πέτραν οὐ πάνυ τι τοῖς πολλοῖς ἄμεμπτον στρατείαν.
41.2Bunun Mithridates'in peşine düşmekten kaçış olduğunu düşünüyorlar, eski hasmına dönmesini istiyorlardı. Çünkü Mithridates'in yeniden alevlendiği ve duyulduğuna göre İskitlerin ve Paionların arasından İtalya üzerine ordu yürütmeye hazırlandığı haber veriliyordu. Pompeius ise onun gücünü savaşırken yıkmanın kaçarken yakalamaktan daha kolay olacağını düşünüyordu; kovalamakla boşuna yıpranmak istemiyor, araya başka savaşlar sokarak zamanı uzatıyordu.
ἀπόδρασιν γὰρ ᾤοντο τῆς Μιθριδάτου διώξεως εἶναι, καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἠξίουν τρέπεσθαι τὸν ἀρχαῖον ἀνταγωνιστήν, αὖθις ἀναζωπυροῦντα καὶ παρασκευαζόμενον, ὡς ἀπηγγέλλετο, διὰ Σκυθῶν καὶ Παιόνων στρατὸν ἐλαύνειν ἐπὶ τὴν Ἰταλίαν, ὁ δὲ ῥᾷον οἰόμενος αὐτοῦ καταλύσειν τὴν δύναμιν πολεμοῦντος ἢ τὸ σῶμα λήψεσθαι φεύγοντος, οὐκ ἐβούλετο τρίβεσθαι μάτην περὶ τὴν δίωξιν, ἑτέρας δὲ τοῦ πολέμου παρενθήκας ἐποιεῖτο καὶ τὸν χρόνον εἷλκεν.
41.3Bu çıkmazı talih çözdü. Petra'ya artık çok yolu kalmamıştı. O gün ordugâhı kurdurmuş, ordunun yanında at üzerinde idman yapıyordu ki Pontos'tan iyi haber getiren ulaklar göründü. Bu ulaklar mızraklarının ucundan hemen anlaşılır, çünkü uçlara defne dalı sarılıdır. Askerler onları görünce koşarak Pompeius'un yanına toplandılar.
ἡ δὲ τύχη τὴν ἀπορίαν ἔλυσεν. οὐκέτι γὰρ αὐτοῦ τῆς Πέτρας πολλὴν ὁδὸν ἀπέχοντος, ἤδη δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης βεβλημένου χάρακα καὶ γυμνάζοντος ἑαυτὸν ἵππῳ παρὰ τὸ στρατόπεδον, γραμματηφόροι προσήλαυνον ἐκ Πόντου κομίζοντες εὐαγγέλια. δῆλοι δʼ εὐθύς εἰσι ταῖς αἰχμαῖς τῶν δοράτων· δάφναις γὰρ ἀναστέφονται. τούτους ἰδόντες οἱ στρατιῶται συνετρόχαζον πρὸς τὸν Πομπήϊον.
41.4Pompeius önce idmanını bitirmek istedi. Ama askerler bağırıp yalvarınca atından atladı, mektupları alıp ilerledi. Kürsü yoktu, askerî kürsüyü yapmaya da vakit olmamıştı; bunu Romalılar topraktan derin kesitler alıp üst üste koyarak yaparlar. O anki heyecan ve telaşla yük hayvanlarının semerlerini yığıp bir yükselti oluşturdular.
ὁ δὲ πρῶτον μὲν ἐβούλετο τὰ γυμνάσια συντελεῖν, βοώντων δὲ καὶ δεομένων καταπηδήσας ἀπὸ τοῦ ἵππου καὶ λαβὼν τὰ γράμματα προῄει. βήματος δὲ οὐκ ὄντος οὐδὲ τοῦ στρατιωτικοῦ γενέσθαι φθάσαντος (ὃ ποιοῦσιν αὐτοὶ τῆς γῆς ἐκτομὰς βαθείας λαμβάνοντες καὶ κατʼ ἀλλήλων συντιθέντες), ὑπὸ τῆς τότε σπουδῆς καὶ προθυμίας τὰ σάγματα τῶν ὑποζυγίων συμφορήσαντες ὕψος ἐξῆραν·
41.5Pompeius bunun üstüne çıkıp onlara Mithridates'in öldüğünü, oğlu Pharnakes ayaklanınca canına kıydığını, Pharnakes'in oradaki her şeyin yönetimini ele geçirdiğini ve bunu kendisi ve Romalılar adına yaptığını yazdığını bildirdi.
ἐπὶ τοῦτο προβὰς ὁ Πομπήϊος ἀπήγγειλεν αὐτοῖς ὅτι Μιθριδάτης τέθνηκε στασιάσαντος Φαρνάκου τοῦ υἱοῦ διαχρησάμενος αὑτόν, τὰ δὲ ἐκεῖ πάντα πράγματα Φαρνάκης κατεκληρώσατο, καὶ ἑαυτῷ καὶ Ῥωμαίοις γέγραφε ποιούμενος.
42.142. Bölüm
Bunun üzerine ordu doğal olarak sevince boğuldu; on bin düşman Mithridates'in şahsında ölmüş gibi kurbanlar kesip şölenler yaparak vakit geçirdi. Pompeius ise yaptıklarına ve seferlerine, hiç de bu kadar kolay olacağını ummadığı bir taç giydirmiş olarak hemen Arabistan'dan ayrıldı.
ἐκ τούτου τὸ μὲν στράτευμα τῇ χαρᾷ χρώμενον, ὡς εἰκός, ἐν θυσίαις καὶ συνουσίαις διῆγεν, ὡς ἐν τῷ Μιθριδάτου σώματι μυρίων τεθνηκότων πολεμίων. Πομπήϊος δὲ ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ καὶ ταῖς στρατείαις κεφαλὴν ἐπιτεθεικὼς οὐ πάνυ ῥᾳδίως οὕτω προσδοκηθεῖσαν, εὐθὺς ἀνέζευξεν ἐκ τῆς Ἀραβίας·
42.2Aradaki eyaletleri hızla geçip Amisos'a vardı. Orada Pharnakes'ten gelen pek çok armağan, kral soyundan pek çok kişi ve Mithridates'in naaşını buldu. Ceset yüzünden pek tanınmıyordu, çünkü mumyalayanlar beynini kurutmayı unutmuşlardı. Bu manzarayı görmek isteyenler onu yara izlerinden tanıdılar.
καὶ ταχὺ τὰς ἐν μέσῳ διεξελθὼν ἐπαρχίας εἰς Ἀμισὸν ἀφίκετο, καὶ κατέλαβε πολλὰ μὲν δῶρα παρὰ Φαρνάκου κεκομισμένα, πολλὰ δὲ σώματα τῶν βασιλικῶν, αὐτὸν δὲ τὸν Μιθριδάτου νεκρὸν οὐ πάνυ γνώριμον ἀπὸ τοῦ προσώπου τὸν γὰρ ἐγκέφαλον ἔλαθεν ἐκτῆξαι τοὺς θεραπεύοντας· ἀλλὰ ταῖς οὐλαῖς ἐπεγίγνωσκον οἱ δεόμενοι τοῦ θεάματος.
42.3Pompeius'un kendisi bakmaya katlanamadı; tanrısal öfkeyi üzerine çekmemek için cesedi Sinope'ye gönderdi. Mithridates'in giydiği elbisenin ve silahlarının büyüklüğüne ve parlaklığına hayran kaldı. Yine de dört yüz talente mal olan kılıç kayışını Publius çalıp Ariarathes'e sattı. Son derece ince işlenmiş tacı ise Mithridates'in sütkardeşi Gaius, gizlice isteyen Sulla'nın oğlu Faustus'a verdi. Pompeius o sırada bunu fark etmedi; Pharnakes sonradan öğrenip hırsızları cezalandırdı.
οὐ γὰρ αὐτὸς Πομπήϊος ἰδεῖν ὑπέμεινεν, ἀλλʼ ἀφοσιωσάμενος τὸ νεμεσητὸν εἰς Σινώπην ἀπέπεμψε, τῆς δʼ ἐσθῆτος, ἣν ἐφόρει, καὶ τῶν ὅπλων τὸ μέγεθος καὶ τήν λαμπρότητα ἐθαύμασε· καίτοι τὸν μὲν ξιφιστῆρα πεποιημένον ἀπὸ τετρακοσίων ταλάντων Πόπλιος κλέψας ἐπώλησεν Ἀριαράθῃ, τὴν δὲ κίταριν Γάϊος ὁ τοῦ Μιθριδάτου σύντροφος ἔδωκε κρύφα δεηθέντι Φαύστῳ τῷ Σύλλα παιδί, θαυμαστῆς οὖσαν ἐργασίας, ὃ τότε τὸν Πομπήϊον διέλαθε. Φαρνάκης δὲ γνοὺς ὕστερον ἐτιμωρήσατο τοὺς ὑφελομένους.
42.4Oradaki işleri düzene koyup yoluna daha bayram havasında devam etti. Mytilene'ye varınca Theophanes'in hatırı için şehri özgür bıraktı ve şairlerin geleneksel yarışmasını izledi. Yarışmanın tek konusu onun başarılarıydı. Tiyatroyu çok beğenip biçiminin ve planının çizimini çıkarttı; Roma'dakini de buna benzer, ama daha büyük ve görkemli yapmak niyetindeydi.
διοικήσας δὲ τὰ ἐκεῖ καὶ καταστησάμενος οὕτως ἤδη πανηγυρικώτερον ἐχρῆτο τῇ πορείᾳ, καὶ γὰρ εἰς Μιτυλήνην ἀφικόμενος τήν τε πόλιν ἠλευθέρωσε διὰ Θεοφάνη, καὶ τὸν ἀγῶνα τὸν πάτριον ἐθεάσατο τῶν ποιητῶν, ὑπόθεσιν μίαν ἔχοντα τὰς ἐκείνου πράξεις, ἡσθεὶς δὲ τῷ θεάτρῳ περιεγράψατο τὸ εἶδος αὐτοῦ καὶ τὸν τύπον, ὡς ὅμοιον ἀπεργασόμενος τὸ ἐν Ῥώμῃ, μεῖζον δὲ καὶ σεμνότερον.
42.5Rodos'ta bütün sofistleri dinledi ve her birine bir talent armağan etti. Poseidonios, orada Pompeius'un huzurunda retor Hermagoras'a karşı küllî araştırma konusunda verdiği konuşmayı yazıya geçirmiştir. Atina'da da Pompeius filozoflara aynı biçimde davrandı.
ἐν δὲ Ῥόδῳ γενόμενος πάντων μὲν ἠκροάσατο τῶν σοφιστῶν, καὶ δωρεὰν ἑκάστῳ τάλαντον ἔδωκε· Ποσειδώνιος δὲ καὶ τήν ἀκρόασιν ἀνέγραψεν ἣν ἔσχεν ἐπʼ αὐτοῦ πρὸς Ἑρμαγόραν τὸν ῥήτορα περὶ τῆς καθόλου ζητήσεως ἀντιταξάμενος. ἐν δὲ Ἀθήναις τὰ μὲν πρὸς τοὺς φιλοσόφους ὅμοια τοῦ Πομπηΐου·
42.6Şehrin onarımı için elli talent bağışladı ve İtalya'ya insanların en parlağı olarak ayak basmayı, evindekiler özlemle beklerken onlara özlemle kavuşmayı umuyordu. Ama talihin parlak ve büyük nimetlerine daima biraz kötülük katmayı kendine iş edinen tanrısal bir güç varsa, işte o güç dönüşünü acılaştırmak için çoktan pusuda bekliyordu.
τῇ πόλει δὲ ἐπιδοὺς εἰς ἐπισκευὴν πεντήκοντα τάλαντα λαμπρότατος ἀνθρώπων ἤλπιζεν ἐπιβήσεσθαι τῆς Ἰταλίας καὶ ποθῶν ὀφθήσεσθαι τοῖς οἴκοι ποθοῦσιν. ᾧ δʼ ἄρα πρὸς τὰ λαμπρὰ καὶ μεγάλα τῶν ἀπὸ τῆς τύχης ἀγαθῶν ἀεί τινα κεραννύναι κακοῦ μοῖραν ἐπιμελές ἐστι δαιμονίῳ, τοῦτο ὑποικούρει πάλαι παρασκευάζον αὐτῷ λυπηροτέραν τήν ἐπάνοδον.
42.7Çünkü yokluğunda Mucia sadakatsizlik etmişti. Pompeius uzaktayken bu söylentiye önem vermemişti; ama İtalya'ya yaklaşıp kafasını dinleyecek vakit bulunca, anlaşıldığına göre suçlamayı daha ciddiye alıp karısına boşanma kâğıdını gönderdi. Ne o zaman yazdı ne de sonradan neden boşadığını söyledi. Sebep Cicero'nun mektuplarında yazılıdır.
ἐξύβρισε γὰρ ἡ Μουκία παρὰ τήν ἀποδημίαν αὐτοῦ, καὶ πόρρω μὲν ὢν ὁ Πομπήϊος κατεφρόνει τοῦ λόγου· πλησίον δὲ Ἰταλίας γενόμενος καὶ σχολάζοντι τῷ λογισμῷ μᾶλλον, ὡς ἔοικε, τῆς αἰτίας ἁψάμενος, ἔπεμψεν αὐτῇ τήν ἄφεσιν, οὔτε τότε γράψας οὔθʼ ὕστερον ἐφʼ οἷς ἀφῆκεν ἐξειπών ἐν δʼ ἐπιστολαῖς Κικέρωνος ἡ αἰτία γέγραπται.
43.143. Bölüm
Pompeius hakkında her türlü söylenti ondan önce Roma'ya ulaştı. Ortalık çok karışmıştı; hemen ordusunu şehrin üzerine yürüteceği ve sağlam bir tek adam yönetimi kurulacağı konuşuluyordu. Crassus çocuklarını ve parasını alıp gizlice şehirden ayrıldı. Bunu gerçekten korktuğu için de yapmış olabilir, ama daha çok, öyle görüldüğü gibi, iftiraya inandırıcılık kazandırmak ve kıskançlığı keskinleştirmek için yapmıştı.
λόγοι δὲ παντοδαποὶ περὶ τοῦ Πομπηΐου προκατέπιπτον εἰς τὴν Ῥώμην, καὶ θόρυβος ἦν πολύς, ὡς εὐθὺς ἄξοντος ἐπὶ τὴν πόλιν τὸ στράτευμα καὶ μοναρχίας βεβαίας ἐσομένης. Κράσσος δὲ τοὺς παῖδας καὶ τὰ χρήματα λαβὼν ὑπεξῆλθεν, εἴτε δείσας ἀληθῶς, εἴτε μᾶλλον, ὡς ἐδόκει, πίστιν ἀπολείπων τῇ διαβολῇ καὶ τὸν φθόνον ποιῶν τραχύτερον.
43.2Pompeius İtalya'ya ayak basar basmaz askerlerini topladı, uygun bir konuşma yapıp onlara iltifat etti, sonra zafer alayı için yeniden yanına gelmeyi unutmadan her birinin kendi şehrine dağılmasını ve evine dönmesini söyledi. Ordu böyle dağılıp bu haber herkese ulaşınca şaşırtıcı bir şey oldu.
εὐθὺς οὖν ἐπιβὰς Ἰταλίας ὁ Πομπήϊος καὶ συναγαγὼν εἰς ἐκκλησίαν τοὺς στρατιώτας καὶ τὰ πρέποντα διαλεχθεὶς καὶ φιλοφρονησάμενος, ἐκέλευσε διαλύεσθαι κατὰ πόλιν ἑκάστους καὶ τρέπεσθαι πρὸς τὰ οἰκεῖα, μεμνημένους αὖθις ἐπὶ τὸν θρίαμβον αὐτῷ συνελθεῖν. οὕτω δὲ τῆς στρατιᾶς σκεδασθείσης καὶ πυνθανομένων ἁπάντων πρᾶγμα συνέβη θαυμαστόν.
43.3Şehirler, Pompeius Magnus'un silahsız ve birkaç yakınıyla, sıradan bir yolculuktan dönüyormuş gibi geçtiğini gördükçe sevgiyle sokaklara döküldüler, ona eşlik ettiler ve daha büyük bir kuvvetle birlikte Roma'ya kadar götürdüler. Şayet o sırada bir şeyler karıştırıp yenilik yapmak isteseydi, o orduya hiç ihtiyacı olmazdı.
ὁρῶσαι γὰρ αἱ πόλεις Πομπήϊον Μάγνον ἄνοπλον καὶ μετʼ ὀλίγων τῶν συνήθων ὥσπερ ἐξ ἄλλης ἀποδημίας διαπορευόμενον, ἐκχεόμεναι διʼ εὔνοιαν καὶ προπέμπουσαι μετὰ μείζονος δυνάμεως συγκατῆγον εἰς τὴν Ῥώμην, εἴ τι κινεῖν διενοεῖτο καὶ νεωτερίζειν τότε, μηδὲν ἐκείνου δεόμενον τοῦ στρατεύματος.
44.144. Bölüm
Kanun zafer alayından önce şehre girmesine izin vermiyordu. Bu yüzden senatoya haber gönderip konsül seçimlerinin ertelenmesini ve Piso'nun adaylığını bizzat destekleyebilmesi için kendisine bu lütfun gösterilmesini istedi.
ἐπεὶ δὲ ὁ νόμος οὐκ εἴα πρὸ τοῦ θριάμβου παρελθεῖν εἰς τὴν πόλιν, ἔπεμψεν ἀξιῶν εἰς τὴν βουλὴν ἀναβαλέσθαι τὰς τῶν ὑπάτων ἀρχαιρεσίας, καὶ δοῦναι ταύτην αὐτῷ τὴν χάριν ὅπως παρὼν Πείσωνι συναρχαιρεσιάσῃ.
44.2Ama Cato bu isteğe karşı çıkınca muradına eremedi. Cato'nun açık sözlülüğüne ve adil olanı savunurken herkes önünde tek başına gösterdiği kararlılığa hayran kalıp bu adamı bir şekilde kazanmak istedi. Cato'nun iki yeğeni vardı; birini kendisi eş olarak almak, ötekini de oğluna vermek istiyordu.
Κάτωνος δὲ πρὸς τὴν ἀξίωσιν ἐνστάντος οὐκ ἔτυχε τοῦ βουλεύματος, θαυμάσας δὲ τὴν παρρησίαν αὐτοῦ καὶ τὸν τόνον ᾧ μόνος ἐχρῆτο φανερῶς ὑπὲρ τῶν δικαίων, ἐπεθύμησεν ἁμῶς γέ πως κτήσασθαι τὸν ἄνδρα· καὶ δυεῖν οὐσῶν ἀδελφιδῶν τῷ Κάτωνι τὴν μὲν αὐτὸς ἐβούλετο λαβεῖν γυναῖκα, τὴν δὲ τῷ παιδὶ συνοικίσαι.
44.3Cato bu girişimi, akrabalık yoluyla kendisini ayartmak için yapılmış bir rüşvet gibi görüp kuşkulandı. Kız kardeşi ve karısı ise Pompeius Magnus'u damat olmaktan geri çevirmesini hoş karşılamadılar. Bu sırada Pompeius, Afranius'u konsül seçtirmek isteyerek onun için kabilelere para dağıtıyordu; insanlar bu parayı Pompeius'un bahçelerine gidip alıyordu.
τοῦ δὲ Κάτωνος ὑπιδομένου τὴν πεῖραν, ὡς διαφθορὰν οὖσαν αὐτοῦ τρόπον τινὰ δεκαζομένου διὰ τῆς οἰκειότητος, ἥ τε ἀδελφὴ καὶ ἡ γυνὴ χαλεπῶς ἔφερον εἰ Πομπήϊον Μάγνον ἀποτρίψεται κηδεστήν. ἐν τούτῳ δὲ βουλόμενος ὕπατον ἀποδεῖξαι Πομπήϊος Ἀφράνιον ἀργύριον εἰς τὰς φυλὰς ἀνήλισκεν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ τοῦτο κατιόντες εἰς τοὺς Πομπηΐου κήπους ἐλάμβανον,
44.4Sonunda iş dillere düştü. Pompeius kötü sözler işitiyordu: başarılarının karşılığında kendisine verilen en yüksek makamı, onu aretēleriyle elde edemeyenlere satılık hâle getiriyordu. Cato kadınlara "İşte Pompeius'la akraba olsaydık bu rezaletlere ortak olacaktık" dedi. Kadınlar da bunu duyunca onun yakışık alan şeyi kendilerinden daha iyi hesapladığını kabul ettiler.
ὥστε τὸ πρᾶγμα περιβόητον εἶναι καὶ τὸν Πομπήϊον ἀκούειν κακῶς, ἧς αὐτὸς ἀρχῆς ἐφʼ οἷς κατώρθωσεν ὡς μεγίστης ἔτυχε, ταύτην ὤνιον ποιοῦντα τοῖς διʼ ἀρετῆς κτήσασθαι μὴ δυναμένοις. τούτων μέντοι, πρὸς τὰς γυναῖκας ὁ Κάτων ἔφησε, τῶν ὀνειδῶν κοινωνητέον οἰκείοις Πομπηΐου γενομένοις. αἱ δὲ ἀκούσασαι συνέγνωσαν βέλτιον αὐτῶν ἐκεῖνον λογίζεσθαι περὶ τοῦ πρέποντος.