1. Bölüm – 40. Bölüm
1.11. Bölüm
Bu kitapta Kral İskender'in ve Pompeius'u deviren Caesar'ın hayatını yazıyorum. Konu edilen işlerin çokluğu yüzünden tek bir ön söz söyleyeceğim: Okurlardan, ünlü işlerin hepsini ve her birini ayrıntısıyla anlatmaz, çoğunu kısa kesersem beni kınamamalarını rica ediyorum.
τὸν Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως βίον καὶ τοῦ Καίσαρος, ὑφʼ οὗ κατελύθη Πομπήϊος, ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ γράφοντες, διὰ τὸ πλῆθος τῶν ὑποκειμένων πράξεων οὐδὲν ἄλλο προεροῦμεν ἢ παραιτησόμεθα τοὺς ἀναγινώσκοντας, ἐὰν μὴ πάντα μηδὲ καθʼ ἕκαστον ἐξειργασμένως τι τῶν περιβοήτων ἀπαγγέλλωμεν, ἀλλὰ ἐπιτέμνοντες τὰ πλεῖστα, μὴ συκοφαντεῖν.
1.2Çünkü ben tarih değil, hayat yazıyorum. Aretēnin ya da kötülüğün göstergesi her zaman en parlak işlerde bulunmaz. Çoğu kez küçük bir iş, bir söz, bir şaka, binlerce kişinin öldüğü savaşlardan, en büyük meydan muharebelerinden ve şehir kuşatmalarından çok daha iyi yansıtır karakteri.
οὔτε γὰρ ἱστορίας γράφομεν, ἀλλὰ βίους, οὔτε ταῖς ἐπιφανεστάταις πράξεσι πάντως ἔνεστι δήλωσις ἀρετῆς ἢ κακίας, ἀλλὰ πρᾶγμα βραχὺ πολλάκις καὶ ῥῆμα καὶ παιδιά τις ἔμφασιν ἤθους ἐποίησε μᾶλλον ἢ μάχαι μυριόνεκροι καὶ παρατάξεις αἱ μέγισται καὶ πολιορκίαι πόλεων.
1.3Ressamlar benzerliği yüzden ve karakterin göründüğü yüz çizgilerinden yakalar, öteki uzuvlarla pek uğraşmazlar. Bana da aynı biçimde psykhēnin işaretlerine eğilmek ve onlar aracılığıyla her birinin hayatını şekillendirmek izni verilmelidir; büyük işleri ve mücadeleleri başkalarına bırakıyorum.
ὥσπερ οὖν οἱ ζῳγράφοι τὰς ὁμοιότητας ἀπὸ τοῦ προσώπου καὶ τῶν περὶ τὴν ὄψιν εἰδῶν, οἷς ἐμφαίνεται τὸ ἦθος, ἀναλαμβάνουσιν, ἐλάχιστα τῶν λοιπῶν μερῶν φροντίζοντες, οὕτως ἡμῖν δοτέον εἰς τὰ τῆς ψυχῆς σημεῖα μᾶλλον ἐνδύεσθαι καὶ διὰ τούτων εἰδοποιεῖν τὸν ἑκάστου βίον, ἐάσαντας ἑτέροις τὰ μεγέθη καὶ τοὺς ἀγῶνας.
2.12. Bölüm
İskender'in baba tarafından Karanos yoluyla Herakles soyundan, ana tarafından Neoptolemos yoluyla Aiakos soyundan geldiği, tam olarak inanılan şeylerdendir. Söylendiğine göre Philippos, Samothrake'de Olympias'la birlikte gizem törenlerine katılmış, kendisi henüz delikanlıyken anasız babasız bir kız olan Olympias'a âşık olmuş, kardeşi Arymbas'ı ikna ederek evlenmişti.
Ἀλέξανδρος ὅτι τῷ γένει πρὸς πατρὸς μὲν ἦν Ἡρακλείδης ἀπὸ Καράνου, πρὸς δὲ μητρὸς Αἰακίδης ἀπὸ Νεοπτολέμου, τῶν πάνυ πεπιστευμένων ἐστί. λέγεται δέ Φίλιππος ἐν θρᾴκῃ τῇ Ὀλυμπιάδι συμμυηθείς αὐτός τε μειράκιον ὢν ἔτι κἀκείνης παιδὸς ὀρφανῆς γονέων ἐρασθῆναι καὶ τὸν γάμον οὕτως ἁρμόσαι, πείσας τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς Ἀρύμβαν.
2.2Gelin, gerdek odasına kapanacakları geceden önce bir rüya gördü: gök gürlemiş, karnına bir yıldırım düşmüş, darbeden büyük bir ateş tutuşmuş, sonra alevlere ayrılarak her yana yayılıp sönmüştü. Philippos da evlendikten bir süre sonra rüyasında karısının karnına mühür bastığını gördü; mührün kabartması, sandığı kadarıyla, bir aslan resmiydi.
ἡ μὲν οὖν νύμφη, πρὸ τῆς νυκτός ᾗ συνείρχθησαν εἰς τὸν θάλαμον, ἔδοξε βροντῆς γενομένης ἐμπεσεῖν αὐτῆς τῇ γαστρὶ κεραυνόν, ἐκ δὲ τῆς πληγῆς πολὺ πῦρ ἀναφθέν, εἶτα ῥηγνύμενον εἰς φλόγας πάντῃ φερομένας διαλυθῆναι. ὁ δὲ Φίλιππος ὑστέρῳ χρόνῳ μετὰ τὸν γάμον εἶδεν ὄναρ αὑτὸν ἐπιβάλλοντα σφραγῖδα τῇ γαστρὶ τῆς γυναικός· ἡ δὲ γλυφὴ τῆς σφραγῖδος, ὡς ᾤετο, λέοντος εἶχεν εἰκόνα.
2.3Öteki kâhinler bu rüyadan kuşkulandılar, Philippos'un evliliğinde daha sıkı gözetim gerektiğini düşündüler. Ama Telmessoslu Aristandros, kadının gebe olduğunu, çünkü boş bir şeyin mühürlenmediğini, karnında öfkeli ve aslan tabiatlı bir erkek çocuk taşıdığını söyledi.
τῶν δὲ ἄλλων μάντεων ὑφορωμένων τὴν ὄψιν, ὡς ἀκριβεστέρας φυλακῆς δεομένων τῷ Φιλίππῳ τῶν περὶ τὸν γάμον, Ἀρίστανδρος ὁ Τελμησσεὺς κύειν ἔφη τὴν ἄνθρωπον, οὐθὲν γὰρ ἀποσφραγίζεσθαι τῶν κενῶν, καὶ κύειν παῖδα θυμοειδῆ καὶ λεοντώδη τὴν φύσιν.
2.4Bir defasında Olympias uyurken yanında uzanmış bir yılan da görüldü. Philippos'un aşkını ve iltifatlarını en çok bunun söndürdüğü, artık onunla yatmaya sık gitmediği söylenir. Bunun sebebi ya karısının kendisine büyü yapmasından korkması ya da onun daha üstün bir varlıkla birlikte olduğuna inanıp ondan çekinmesiydi.
ὤφθη δέ ποτε καὶ δράκων κοιμωμένης τῆς Ὀλυμπιάδος παρεκτεταμένος τῷ σώματι· καὶ τοῦτο μάλιστα τοῦ Φιλίππου τὸν ἔρωτα καὶ τὰς φιλοφροσύνας ἀμαυρῶσαι λέγουσιν, ὡς μηδὲ φοιτᾶν ἔτι πολλάκις παρʼ αὐτὴν ἀναπαυσόμενον, εἴτε δείσαντά τινας μαγείας ἐπʼ αὐτῷ καὶ φάρμακα τῆς γυναικός, εἴτε τὴν ὁμιλίαν ὡς κρείττονι συνούσης ἀφοσιούμενον.
2.5Bu konuda başka bir anlatı da vardır. Oradaki bütün kadınlar çok eski zamanlardan beri Orpheus törenlerine ve Dionysos ayinlerine bağlıdır. Klodones ve Mimallones adıyla anılır, Edonyalı kadınlara ve Haimos çevresindeki Thrakyalı kadınlara benzer pek çok şey yaparlar. Aşırı ve gösterişli ayinler için kullanılan threskeuein kelimesi de bunlardan gelmiş görünüyor.
ἕτερος δὲ περὶ τούτων ἐστὶ λόγος, ὡς πᾶσαι μὲν αἱ τῇδε γυναῖκες ἔνοχοι τοῖς Ὀρφικοῖς οὖσαι καὶ τοῖς περὶ τὸν Διόνυσον ὀργιασμοῖς ἐκ τοῦ πάνυ παλαιοῦ, Κλώδωνές τε καὶ Μιμαλλόνες ἐπωνυμίαν ἔχουσαι, πολλὰ ταῖς Ἠδωνίσι καὶ ταῖς περὶ τὸν Αἷμον Θρῄσσαις ὅμοια δρῶσιν, ἀφʼ ὧν δοκεῖ καὶ τὸ θρησκεύειν ὄνομα ταῖς κατακόροις γενέσθαι καὶ περιέργοις ἱερουργίαις,
2.6Olympias ise bu tanrı çarpmışlıklara başkalarından çok daha tutkuyla bağlıydı, coşkularını daha barbarca sürdürüyor, dinî alaylara uysal büyük yılanlar getiriyordu. Bu yılanlar sık sık sarmaşıkların ve kutsal sepetlerin arasından çıkıp kadınların asalarına ve çelenklerine dolanarak erkekleri ürkütürdü.
ἡ δὲ Ὀλυμπιὰς μᾶλλον ἑτέρων ζηλώσασα τὰς κατοχάς καὶ τοὺς ἐνθουσιασμοὺς ἐξάγουσα βαρβαρικώτερον ὄφεις μεγάλους χειροήθεις ἐφείλκετο τοῖς θιάσοις, οἳ πολλάκις ἐκ τοῦ κιττοῦ καὶ τῶν μυστικῶν λίκνων παραναδυόμενοι καὶ περιελιττόμενοι τοῖς θύρσοις τῶν γυναικῶν καὶ τοῖς στεφάνοις ἐξέπληττον τοὺς ἄνδρας.
3.13. Bölüm
Bununla birlikte Philippos'un, bu görüntüden sonra Delphoi'ye Megalopolisli Khairon'u gönderdiği, tanrının ona Ammon'a kurban kesmesini ve en çok bu tanrıya tapmasını emreden bir kehanet verdiği söylenir. Karısıyla yılan biçiminde yatan tanrıyı kapının aralığından gözetleyen gözünü de kaybedecekti.
οὐ μὴν ἀλλὰ Φιλίππῳ μὲν, μετὰ τὸ φάσμα πέμψαντι Χαίρωνα τὸν Μεγαλοπολίτην εἰς Δελφοὺς, χρησμὸν κομισθῆναι λέγουσι παρὰ τοῦ θεοῦ κελεύοντος Ἄμμωνι θύειν καὶ σέβεσθαι μάλιστα τοῦτον τὸν θεόν ἀποβαλεῖν δὲ τῶν ὄψεων αὐτὸν τὴν ἑτέραν, ἣν τῷ τῆς θύρας ἁρμῷ προσβαλών κατώπτευσεν ἐν μορφῇ δράκοντος συνευναζόμενον τῇ γυναικὶ τὸν θεόν.
3.2Eratosthenes'e göre Olympias, İskender'i sefere uğurlarken doğumunun sırrını yalnız ona söylemiş, doğumuna layık düşünceler taşımasını emretmiştir. Başkaları ise onun bunu reddettiğini ve "İskender beni Hera'ya kötülemekten vazgeçmeyecek mi?" dediğini söylüyor.
ἡ δὲ Ὀλυμπιάς, ὡς Ἐρατοσθένης φησί, προπέμπουσα τὸν Ἀλέξανδρον ἐπὶ τὴν στρατείαν, καὶ φράσασα μόνῳ τὸ περὶ τὴν τέκνωσιν ἀπόρρητον, ἐκέλευεν ἄξια φρονεῖν τῆς γενέσεως, ἕτεροι δέ φασιν αὐτὴν ἀφοσιοῦσθαι καὶ λέγειν οὐ παύσεταί με διαβάλλων Ἀλέξανδρος πρὸς τὴν Ἥραν;
3.3İskender, Hekatombaion ayının, Makedonların Loos dediği ayın altıncı günü doğdu. Bu, Ephesos'taki Artemis tapınağının yandığı gündür. Magnesialı Hegesias bu olaya, soğukluğuyla o yangını söndürebilecek bir söz eklemiştir: Tapınağın yanması doğaldı, çünkü Artemis İskender'in doğumuyla meşguldü.
ἐγεννήθη δʼ οὖν Ἀλέξανδρος ἱσταμένου μηνὸς Ἑκατομβαιῶνος, ὃν Μακεδόνες Λῷον καλοῦσιν, ἕκτῃ, καθʼ ἣν ἡμέραν ὁ τῆς Ἐφεσίας Ἀρτέμιδος ἐνεπρήσθη νεώς ᾧ γʼ Ἡγησίας ὁ Μάγνης ἐπιπεφώνηκεν ἐπιφώνημα κατασβέσαι τὴν πυρκαϊὰν ἐκείνην ὑπὸ ψυχρίας δυνάμενον εἰκότως γὰρ ἔφη καταφλεχθῆναι τὸν νεών τῆς Ἀρτέμιδος ἀσχολουμένης περὶ τὴν Ἀλεξάνδρου μαίωσιν.
3.4O sırada Ephesos'ta bulunan bütün magoslar tapınağın başına geleni başka bir felaketin işareti saydılar; yüzlerini dövüp koşuşarak o günün Asya için büyük bir bela ve felaket doğurduğunu haykırdılar. Potidaia'yı yeni almış olan Philippos'a aynı anda üç haber geldi.
ὅσοι δὲ τῶν μάγων ἐν Ἐφέσῳ διατρίβοντες ἔτυχον, τὸ περὶ τὸν νεών πάθος ἡγούμενοι πάθους ἑτέρου σημεῖον εἶναι, διέθεον τὰ πρόσωπα τυπτόμενοι καὶ βοῶντες ἄτην ἅμα καὶ συμφορὰν μεγάλην τῇ Ἀσίᾳ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τετοκέναι. Φιλίππῳ δὲ ἄρτι Ποτείδαιαν ᾑρηκότι τρεῖς ἧκον ἀγγελίαι κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον·
3.5Birincisi, İllyrialıların Parmenion tarafından büyük bir savaşta yenildiğiydi; ikincisi, atının Olympia'da yarışı kazandığıydı; üçüncüsü de İskender'in doğumu. Doğal olarak sevinen Philippos'u kâhinler daha da coşturdu: Üç zaferle birlikte doğan çocuk yenilmez olacaktı.
ἡ μὲν Ἰλλυριοὺς ἡττᾶσθαι μάχῃ μεγάλῃ διὰ Παρμενίωνος, ἡ δὲ Ὀλυμπίασιν ἵππῳ κέλητι νενικηκέναι, τρίτη δὲ περὶ τῆς Ἀλεξάνδρου γενέσεως, ἐφʼ οἷς ἡδόμενον, ὡς εἰκὸς, ἔτι μᾶλλον οἱ μάντεις ἐπῆραν ἀποφαινόμενοι τὸν παῖδα τρισὶ νίκαις συγγεγεννημένον ἀνίκητον ἔσεσθαι.
4.14. Bölüm
Bedeninin görünüşünü en iyi Lysippos'un heykelleri gösterir; yalnız onun yontmasını isterdi. Gerçekten de sonradan haleflerinden ve dostlarından pek çoğunun taklit ettiği şeyleri, boynunun hafifçe sola eğik duruşunu ve bakışlarının nemliliğini, sanatçı tam olarak korumuştur.
τὴν μὲν οὖν ἰδέαν τοῦ σώματος οἱ Λυσίππειοι μάλιστα τῶν ἀνδριάντων ἐμφαίνουσιν, ὑφʼ οὗ μόνου καὶ αὐτὸς ἠξίου πλάττεσθαι. καὶ γὰρ μάλισθʼ ἃ πολλοὶ τῶν διαδόχων ὕστερον καὶ τῶν φίλων ἀπεμιμοῦντο, τήν τε ἀνάτασιν τοῦ αὐχένος εἰς εὐώνυμον ἡσυχῇ κεκλιμένου καὶ Τὴν ὑγρότητα τῶν ὀμμάτων, διατετήρηκεν ἀκριβῶς ὁ τεχνίτης.
4.2Apelles onu yıldırım taşırken resmederken cildinin rengini tutturamadı, daha koyu ve esmer yaptı. Söylendiğine göre beyazdı; bu beyazlık özellikle göğsünde ve yüzünde kızıla çalardı. Teninden çok hoş bir koku yayıldığını, ağzında ve bütün bedeninde güzel bir koku bulunduğunu, tuniklerinin bu kokuyla dolduğunu Aristoxenos'un notlarında okuduk.
Ἀπελλῆς δὲ γράφων τὸν κεραυνοφόρον οὐκ ἐμιμήσατο Τὴν χρόαν, ἀλλὰ φαιότερον καὶ πεπινωμένον ἐποίησεν. ἦν δὲ λευκός, ὥς φασιν ἡ δὲ λευκότης ἐπεφοίνισσεν αὐτοῦ περὶ τὸ στῆθος μάλιστα καὶ τὸ πρόσωπον, ὅτι δὲ τοῦ χρωτὸς ἥδιστον ἀπέπνει καὶ τὸ στόμα κατεῖχεν εὐωδία καὶ Τὴν σάρκα πᾶσαν, ὥστε πληροῦσθαι τοὺς χιτωνίσκους, ἀνέγνωμεν ἐν ὑπομνήμασιν Ἀριστοξενείοις.
4.3Sebebi belki bedeninin çok sıcak ve ateşli mizacıdır. Çünkü Theophrastos'a göre güzel koku, sıvıların ısıyla sindirilmesinden doğar. Bu yüzden dünyanın kuru ve yanık bölgeleri en çok ve en güzel baharatları yetiştirir; çünkü güneş, cisimlerin yüzeyinde çürüme maddesi gibi duran nemi çeker.
αἰτία δὲ ἴσως ἡ τοῦ σώματος κρᾶσις πολύθερμος οὖσα καὶ πυρώδης· ἡ γὰρ εὐωδία γίνεται πέψει τῶν ὑγρῶν ὑπὸ θερμότητος, ὡς οἴεται Θεόφραστος, ὅθεν οἱ ξηροὶ καὶ διάπυροι τόποι τῆς οἰκουμένης τὰ πλεῖστα καὶ κάλλιστα τῶν ἀρωμάτων φέρουσιν ἐξαιρεῖ γὰρ ὁ ἥλιος τὸ ὑγρόν ὥσπερ ὕλην σηπεδόνος ἐπιπολάζον τοῖς σώμασιν.
4.4Anlaşıldığına göre İskender'i içkiye düşkün ve öfkeli yapan da bedeninin ısısıydı. Daha çocukken itidali kendini gösterdi: başka konularda ateşli ve şiddetli olmasına rağmen beden hazlarına karşı kolay kolay kımıldamaz, onlara büyük bir ölçülülükle yaklaşırdı.
Ἀλέξανδρον δὲ ἡ θερμότης τοῦ σώματος, ὡς ἔοικε, καὶ ποτικὸν καὶ θυμοειδῆ παρεῖχεν. ἔτι δὲ ὄντος αὐτοῦ παιδὸς ἥ τε σωφροσύνη διεφαίνετο τῷ πρὸς τἆλλα ῥαγδαῖον ὄντα καὶ φερόμενον σφοδρῶς ἐν ταῖς ἡδοναῖς ταῖς περὶ τὸ σῶμα δυσκίνητον εἶναι καὶ μετά πολλῆς πρᾳότητος ἅπτεσθαι τῶν τοιούτων,
4.5Şan hırsı ise yaşına göre ağır başlı ve yüce gönüllü bir düşünce yapısı taşıyordu. Çünkü Philippos gibi her yerden her türlü şöhreti aramıyordu. Philippos sözünün gücüyle sofistler gibi övünür, Olympia'daki araba yarışı zaferlerini paralarına kazıtırdı. Çevresindekiler, hızlı koştuğu için Olympia'da stadion yarışına katılmak isteyip istemeyeceğini sorduklarında ise "Rakiplerim krallar olursa," demişti.
ἥ τε φιλοτιμία παρʼ ἡλικίαν ἐμβριθὲς εἶχε τὸ φρόνημα καὶ μεγαλόψυχον. οὔτε γὰρ ἀπὸ παντὸς οὔτε πᾶσαν ἠγάπα δόξαν, ὡς Φίλιππος λόγου τε δεινότητι σοφιστικῶς καλλωπιζόμενος καὶ τὰς ἐν Ὀλυμπίᾳ, νίκας τῶν ἁρμάτων ἐγχαράττων τοῖς νομίσμασιν, ἀλλὰ καὶ τῶν περὶ αὐτὸν ἀποπειρωμένων εἰ βούλοιτʼ ἂν Ὀλυμπίασιν ἀγωνίσασθαι στάδιον, ἦν γὰρ ποδώκης, εἴ γε, ἔφη, βασιλεῖς ἔμελλον ἕξειν ἀνταγωνιστάς.
4.6Genel olarak atlet sınıfına yabancı kaldığı anlaşılıyor. Çünkü tragedya oyuncuları, aulos ve kithara sanatçıları, hatta rapsodlar, her türlü av ve sopa dövüşü için pek çok yarışma düzenlediği hâlde, boks ya da pankration için ciddi bir ödül koymamıştır.
φαίνεται δὲ καὶ καθόλου πρὸς τὸ τῶν ἀθλητῶν γένος ἀλλοτρίως ἔχων πλείστους γέ τοι θεὶς ἀγῶνας οὐ μόνον τραγῳδῶν καὶ αὐλητῶν καὶ κιθαρῳδῶν, ἀλλὰ καὶ ῥαψῳδῶν, θήρας τε παντοδαπῆς καὶ ῥαβδομαχίας, οὔτε πυγμῆς οὔτε παγκρατίου μετά τινος σπουδῆς ἔθηκεν ἆθλον.
5.15. Bölüm
Philippos'un yokluğunda Pers Kralı'ndan gelen elçileri ağırladı. Onlarla kaynaştı, dostluğuyla onları büyüledi; çünkü çocukça ya da önemsiz bir soru sormuyor, yolların uzunluğunu, iç bölgelere yolculuğun nasıl yapıldığını, kralın savaşta nasıl olduğunu, Perslerin kudretini ve gücünü soruyordu. Elçiler hayran kaldı, Philippos'un o ünlü ustalığını bu çocuğun atılımı ve yüksek hedefleri karşısında hiç saydılar.
τοὺς δὲ παρὰ τοῦ Περσῶν βασιλέως πρέσβεις ἥκοντας ἀποδημοῦντος Φιλίππου ξενίζων καὶ γενόμενος συνήθης οὕτως ἐχειρώσατο τῇ φιλοφροσύνῃ καὶ τῷ μηδὲν ἐρώτημα παιδικὸν ἐρωτῆσαι μηδὲ μικρόν, ἀλλʼ ὁδῶν τε μήκη καὶ πορείας τῆς ἄνω τρόπον ἐκπυνθάνεσθαι, καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως, ὁποῖος εἴη πρὸς τοὺς πολέμους, καὶ τίς ἡ Περσῶν ἀλκὴ καὶ δύναμις, ὥστε θαυμάζειν ἐκείνους καὶ τὴν λεγομένην Φιλίππου δεινότητα μηδὲν ἡγεῖσθαι πρὸς τὴν τοῦ παιδὸς ὁρμὴν καὶ μεγαλοπραγμοσύνην.
5.2Philippos'un ünlü bir şehri aldığı ya da büyük bir savaş kazandığı haber verildiğinde, İskender dinlerken pek sevinmez, yaşıtlarına "Çocuklar, babam her şeyi önceden alacak. Sizinle birlikte göstereceğim büyük ve parlak bir iş bırakmayacak bana," derdi.
ὁσάκις γοῦν ἀπαγγελθείη Φίλιππος ἢ πόλιν ἔνδοξον ᾑρηκὼς ἢ μάχην τινὰ περιβόητον νενικηκώς, οὐ πάνυ φαιδρὸς ἦν ἀκούων, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἡλικιώτας ἔλεγεν· ὦ παῖδες, πάντα προλήψεται ὁ πατήρ ἐμοὶ δὲ οὐδὲν ἀπολείψει μεθʼ ὑμῶν ἔργον ἀποδείξασθαι μέγα καὶ λαμπρόν.
5.3Çünkü hazzı ya da serveti değil, aretēyi ve şanı arzuluyordu. Babasından ne kadar çok alırsa, kendi başına o kadar az başarabileceğini düşünüyordu. Bu yüzden, işler büyüdükçe başarıların babasının hesabına harcandığını sanıyor, para, lüks ve zevklerle dolu değil, mücadeleler, savaşlar ve şan hırsı dolu bir hükümranlık devralmak istiyordu.
οὐ γὰρ ἡδονὴν ζηλῶν οὐδὲ πλοῦτον, ἀλλʼ ἀρετὴν καὶ δόξαν, ἐνόμιζεν, ὅσῳ πλείονα λήψεται παρὰ τοῦ πατρός, ἐλάττονα κατορθώσειν διʼ ἑαυτοῦ, διὸ τοῖς πράγμασιν αὐξομένοις καταναλίσκεσθαι τὰς πράξεις εἰς ἐκεῖνον ἡγούμενος, ἐβούλετο μὴ χρήματα μηδὲ τρυφὰς καὶ ἀπολαύσεις, ἀλλʼ ἀγῶνας καὶ πολέμους καὶ φιλοτιμίας ἔχουσαν ἀρχὴν παραλαβεῖν.
5.4Onunla ilgilenen, elbette, pek çok sütbaba, lala ve öğretmen vardı. Hepsinin başında sert karakterli, Olympias'ın akrabası Leonidas bulunuyordu. O, lalalık adından kaçmazdı, çünkü bu güzel ve parlak bir işti. Ama başkaları onun itibarı ve yakınlığı yüzünden ona İskender'in sütbabası ve öğretmeni diyordu.
πολλοὶ μὲν οὖν περὶ τὴν ἐπιμέλειαν, ὡς εἰκός, ἦσαν αὐτοῦ τροφεῖς καὶ παιδαγωγοὶ καὶ διδάσκαλοι λεγόμενοι, πᾶσι δʼ ἐφειστήκει Λεωνίδας, ἀνὴρ τό τε ἦθος αὐστηρὸς καὶ συγγενὴς Ὀλυμπιάδος, αὐτὸς μὲν οὐ φεύγων τὸ τῆς παιδαγωγίας ὄνομα καλὸν ἔργον ἐχούσης καὶ λαμπρόν, ὑπὸ δὲ τῶν ἄλλων διὰ τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν οἰκειότητα τροφεὺς Ἀλεξάνδρου καὶ καθηγητὴς καλούμενος.
5.5Lalalık görünüşünü ve adını üzerine alan ise Akarnanialı Lysimakhos'tu. Başka hiçbir inceliği yoktu. Ama kendisine Phoiniks, İskender'e Akhilleus, Philippos'a Peleus dediği için seviliyor, ikinci sırayı alıyordu.
ὁ δὲ τὸ σχῆμα τοῦ παιδαγωγοῦ καὶ τὴν προσηγορίαν ὑποποιούμενος ἦν Λυσίμαχος, τῷ γένει Ἀκαρνάν, ἄλλο μὲν οὐδὲν ἔχων ἀστεῖον, ὅτι δʼ ἑαυτὸν μὲν ὠνόμαζε Φοίνικα, τὸν δὲ Ἀλέξανδρον Ἀχιλλέα, Πηλέα δὲ τὸν Φίλιππον, ἠγαπᾶτο καὶ δευτέραν εἶχε χώραν.
6.16. Bölüm
Thessalialı Philonikos, Bukephalas'ı on üç talente satılık olarak Philippos'a getirdi. Atı denemek için ovaya indiler. At huysuz ve binilmez görünüyordu; ne biniciye izin veriyor ne de Philippos'un adamlarından birinin sesine dayanıyordu, hepsine şaha kalkıyordu.
ἐπεὶ δὲ Φιλονίκου τοῦ Θεσσαλοῦ τὸν Βουκεφάλαν ἀγαγόντος ὤνιον τῷ Φιλίππῳ τρισκαίδεκα ταλάντων κατέβησαν εἰς τὸ πεδίον δοκιμάσοντες τὸν ἵππον, ἐδόκει τε χαλεπὸς εἶναι καὶ κομιδῇ δύσχρηστος, οὔτε ἀναβάτην προσιέμενος οὔτε φωνὴν ὑπομένων τινὸς τῶν περὶ τὸν Φίλιππον, ἀλλʼ ἁπάντων κατεξανιστάμενος,
6.2Philippos sinirlenip atın tamamen yabani ve dizginsiz olduğunu söyleyerek götürülmesini emretti. Yanında bulunan İskender, "Ne atı kaybediyorlar! Deneyimsizlikten ve yumuşaklıktan onu kullanamıyorlar," dedi. Philippos önce sustu. Ama İskender tekrar tekrar söylenip sinirlenince, "Sen büyüklerini eleştiriyorsun, ha," dedi, "sanki onlardan daha çok biliyor ya da atı daha iyi kullanabiliyorsun?"
δυσχεραίνοντος δὲ τοῦ Φιλίππου καὶ κελεύοντος ἀπάγειν ὡς παντάπασιν ἄγριον καὶ ἀκόλαστον, παρὼν Ἀλέξανδρος εἶπεν· οἷον ἵππον ἀπολλύουσι διʼ ἀπειρίαν καὶ μαλακίαν χρήσασθαι μὴ δυνάμενοι, τὸ μὲν οὖν πρῶτον ὁ Φίλιππος ἐσιώπησε· πολλάκις δὲ αὐτοῦ παραφθεγγομένου καὶ περιπαθοῦντος, ἐπιτιμᾷς σύ, ἔφη, πρεσβυτέροις ὥς τι πλέον αὐτὸς εἰδὼς ἢ μᾶλλον ἵππῳ χρήσασθαι δυνάμενος;
6.3"Bu atı başkalarından daha iyi kullanırım," dedi. "Ya kullanamazsan, bu küstahlığının cezasını nasıl çekeceksin?" "Zeus adına," dedi, "atın parasını ödeyeceğim." Kahkahalar yükseldi, sonra aralarında para üzerine anlaştılar. İskender hemen ata koştu, dizginleri alıp onu güneşe doğru çevirdi. Anlaşılan atın önünde düşüp sallanan gölgesini görerek ürktüğünü fark etmişti.
τούτῳ γοῦν, ἔφη, χρησαίμην ἂν ἑτέρου βέλτιον. ἂν δὲ μὴ χρήσῃ, τίνα δίκην τῆς προπετείας ὑφέξεις; ἐγὼ, νὴ Δίʼ, εἶπεν, ἀποτίσω τοῦ ἵππου τὴν τιμήν γενομένου δὲ γέλωτος, εἶτα ὁρισμοῦ πρὸς ἀλλήλους εἰς τὸ ἀργύριον, εὐθὺς προσδραμὼν τῷ ἵππῳ καὶ παραλαβὼν τὴν ἡνίαν ἐπέστρεψε πρὸς τὸν ἥλιον, ὡς ἔοικεν, ἐννοήσας ὅτι τὴν σκιὰν προπίπτουσαν καὶ σαλευομένην ὁρῶν πρὸ αὐτοῦ διαταράττοιτο.
6.4Biraz böyle yanından yürütüp okşadıktan sonra, atın öfke ve soluk dolduğunu görünce, sessizce pelerinini atıp doğruldu ve sağlamca üzerine bindi. Dizginleri biraz sıkıp vurmadan, gemi sarsmadan onu geri çekti. Atın tehdidini bırakıp koşmaya can attığını görünce onu serbest bıraktı, sesini yükseltip ayağıyla dokunarak sürdü.
μικρὰ δὲ οὕτω παρακαλπάσας καὶ καταψήσας, ὡς ἑώρα πληρούμενον θυμοῦ καὶ πνεύματος, ἀπορρίψας ἡσυχῇ τὴν χλαμύδα καὶ μετεωρίσας αὑτόν ἀσφαλῶς περιέβη. καὶ μικρὰ μὲν περιλαβὼν ταῖς ἡνίαις τὸν χαλινόν ἄνευ πληγῆς καὶ σπαραγμοῦ , προσανέστειλεν ὡς δὲ ἑώρα τὸν ἵππον ἀφεικότα τὴν ἀπειλήν, ὀργῶντα δὲ πρὸς τὸν δρόμον, ἐφεὶς ἐδίωκεν ἤδη φωνῇ θρασυτέρᾳ καὶ ποδὸς κρούσει χρώμενος.
6.5Philippos ve yanındakiler önce kaygıyla sustular. Ama İskender dönüp görkemli ve sevinçli bir hâlde dosdoğru geri gelince, herkes haykırdı. Babası sevinçten biraz ağladı, inince başını öptü ve şöyle dedi: "Oğlum, kendine denk bir krallık ara; Makedonya sana yetmez."
τῶν δὲ περὶ τὸν Φίλιππον ἦν ἀγωνία καὶ σιγὴ τὸ πρῶτον ὡς δὲ κάμψας ἐπέστρεψεν ὀρθῶς σοβαρὸς καὶ γεγηθώς, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἠλάλαξαν, ὁ δὲ πατὴρ καὶ δακρῦσαί τι λέγεται πρὸς τὴν χαράν, καὶ καταβάντος αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν φιλήσας, ὦ παῖ, φάναι, ζήτει σεαυτῷ βασιλείαν ἴσην Μακεδονία γάρ σε οὐ χωρεῖ
7.17. Bölüm
Philippos oğlunun tabiatının zorlanınca direndiğini, ama sözle kolayca doğru olana yönlendirilebildiğini görüyordu. Bu yüzden kendisi de emretmekten çok ikna etmeye çalışıyordu. Musiki ve genel eğitim öğretmenlerine onun yetiştirilmesini ve gözetimini pek bırakmak istemiyordu; çünkü bu daha büyük bir işti, Sophokles'in dediği gibi, "birçok gemin ve dümenin işi"ydi.
καθορῶν δὲ τὴν φύσιν αὐτοῦ δυσκίνητον μὲν οὖσαν ἐρίσαντος μὴ βιασθῆναι, ῥᾳδίως δὲ ἀγομένην ὑπὸ λόγου πρὸς τὸ δέον, αὐτός τε πείθειν ἐπειρᾶτο μᾶλλον ἢ προστάττειν, καὶ τοῖς περὶ μουσικὴν καὶ τὰ ἐγκύκλια παιδευταῖς οὐ πάνυ τι πιστεύων τὴν ἐπιστασίαν αὐτοῦ καὶ κατάρτισιν, ὡς μείζονος οὖσαν πραγματείας καὶ κατὰ τὸν Σοφοκλέα πολλῶν χαλινῶν ἔργον οἰάκων θʼ ἅμα,
7.2Bu yüzden filozofların en ünlüsü ve en bilgini olan Aristoteles'i çağırdı ve ona güzel, yakışır bir öğretmenlik ücreti ödedi. Aristoteles'in doğduğu Stageira şehrini, kendisi yakıp yıkmıştı; onu yeniden kurdu, kaçan ya da köle olan vatandaşlarını geri getirdi.
μετεπέμψατο τῶν φιλοσόφων τὸν ἐνδοξότατον καὶ λογιώτατον Ἀριστοτέλην, καλὰ καὶ πρέποντα διδασκάλια τελέσας αὐτῷ. τὴν γὰρ Σταγειριτῶν πόλιν, ἐξ ἧς ἦν Ἀριστοτέλης, ἀνάστατον ὑπʼ αὐτοῦ γεγενημένην συνῴκισε πάλιν, καὶ τοὺς διαφυγόντας ἢ δουλεύοντας τῶν πολιτῶν ἀποκατέστησε.
7.3Onlara okul ve çalışma yeri olarak Mieza'daki Nymphaion'u gösterdi. Orada Aristoteles'in taş oturakları ve gölgeli yürüyüş yolları bugün bile gösterilir. Anlaşılan İskender yalnız ahlak ve siyaset öğretisini değil, bu filozofların akroatik ve epoptik diye özel olarak adlandırıp çoğunluğa açıklamadıkları gizli ve daha derin öğretilerini de öğrenmişti.
σχολὴν μὲν οὖν αὐτοῖς καὶ διατριβὴν τὸ περὶ Μίεζαν Νυμφαῖον ἀπέδειξεν, ὅπου μέχρι νῦν Ἀριστοτέλους ἕδρας τε λιθίνας καὶ ὑποσκίους περιπάτους δεικνύουσιν. ἔοικε δὲ Ἀλέξανδρος οὐ μόνον τὸν ἠθικὸν καὶ πολιτικὸν παραλαβεῖν λόγον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπορρήτων καὶ βαθυτέρων διδασκαλιῶν, ἃς οἱ ἄνδρες ἰδίως ἀκροαματικὰς καὶ ἐποπτικὰς προσαγορεύοντες οὐκ ἐξέφερον εἰς πολλούς, μετασχεῖν.
7.4Asya'ya geçtikten sonra Aristoteles'in bu konudaki bazı çalışmalarının kitap olarak yayımlandığını duyunca, felsefe adına açık sözlülükle ona bir mektup yazdı. Mektubun metni şöyledir: "İskender'den Aristoteles'e selam. Akroatik söylevleri yayımlamakla iyi etmedin. Eğitildiğimiz öğretiler herkesin malı olursa biz başkalarından nasıl farklı olacağız? Ben, güçle değil, en üstün konulardaki bilgiyle öne çıkmayı isterim. Esen kal."
ἤδη γὰρ εἰς Ἀσίαν διαβεβηκώς, καὶ πυθόμενος λόγους τινὰς ἐν βιβλίοις περὶ τούτων ὑπὸ Ἀριστοτέλους ἐκδεδόσθαι, γράφει πρὸς αὐτὸν ὑπὲρ φιλοσοφίας παρρησιαζόμενος ἐπιστολήν, ἧς ἀντίγραφόν ἐστιν· Ἀλέξανδρος Ἀριστοτέλει εὖ πράττειν. οὐκ ὀρθῶς ἐποίησας ἐκδοὺς τοὺς ἀκροαματικοὺς τῶν λόγων τίνι γὰρ δὴ διοίσομεν ἡμεῖς τῶν ἄλλων, εἰ καθʼ οὓς ἐπαιδεύθημεν λόγους, οὗτοι πάντων ἔσονται κοινοί; ἐγὼ δὲ βουλοίμην ἂν ταῖς περὶ τὰ ἄριστα ἐμπειρίαις ἢ ταῖς δυνάμεσι διαφέρειν. ἔρρωσο.
7.5Aristoteles, onun bu hırsını yatıştırmak için, söz konusu derslerin yayımlanmış olduğu kadar yayımlanmamış da olduğunu söyleyerek kendini savundu. Gerçekten de metafizik eseri, öğretim ve öğrenim için işe yarar bir örnek taşımaz; baştan eğitilmişler için yazılmıştır.
ταύτην μὲν οὖν τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ παραμυθούμενος Ἀριστοτέλης ἀπολογεῖται περὶ τῶν λόγων ἐκείνων, ὡς καὶ ἐκδεδομένων καὶ μὴ ἐκδεδομένων· ἀληθῶς γὰρ ἡ μετὰ τὰ φυσικὰ πραγματεία πρὸς διδασκαλίαν καὶ μάθησιν οὐδὲν ἔχουσα χρήσιμον ὑπόδειγμα τοῖς πεπαιδευμένοις ἀπʼ ἀρχῆς γέγραπται.
8.18. Bölüm
Sanırım İskender'e hekimlik sevgisini de başkalarından çok Aristoteles aşılamıştır. Çünkü yalnız teorisini sevmekle kalmadı, hastalanan dostlarına yardım etti, onlara bazı tedaviler ve rejimler verdi; bunu mektuplarından anlayabiliriz. Tabiatça da edebiyata ve okumaya düşkündü.
δοκεῖ δέ μοι καὶ τὸ φιλιατρεῖν Ἀλεξάνδρῳ προστρίψασθαι μᾶλλον ἑτέρων Ἀριστοτέλης· οὐ γὰρ μόνον τὴν θεωρίαν ἠγάπησεν, ἀλλὰ καὶ νοσοῦσιν ἐβοήθει τοῖς φίλοις καὶ συνέταττε θεραπείας τινὰς καὶ διαίτας, ὡς ἐκ τῶν ἐπιστολῶν λαβεῖν ἔστιν, ἦν δὲ καὶ φύσει φιλόλογος καὶ φιλαναγνώστης.
8.2İlyada'yı savaş aretēsinin azığı sayar ve öyle adlandırırdı. Aristoteles'in düzelttiği, Tabut Nüshası denen metni almıştı. Onesikritos'a göre bunu daima hançeriyle birlikte yastığının altında tutardı. İç bölgelerde başka kitap bulamayınca Harpalos'a kitap göndermesini söyledi.
καὶ τὴν μὲν Ἰλιάδα τῆς πολεμικῆς ἀρετῆς ἐφόδιον καὶ νομίζων καὶ ὀνομάζων, ἔλαβε μὲν Ἀριστοτέλους διορθώσαντος ἣν ἐκ τοῦ νάρθηκος καλοῦσιν, εἶχε δὲ ἀεὶ μετὰ τοῦ ἐγχειριδίου κειμένην ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον, ὡς Ὀνησίκριτος ἱστόρηκε, τῶν δὲ ἀλλων βιβλίων οὐκ εὐπορῶν ἐν τοῖς ἄνω τόποις Ἅρπαλον ἐκέλευσε πέμψαι.
8.3Harpalos ona Philistos'un kitaplarını, Euripides, Sophokles ve Aiskhylos'un pek çok tragedyasını, Telestes ve Philoksenos'un dithyrambos'larını gönderdi. Önceleri Aristoteles'e hayrandı, kendi sözüne göre onu babasından daha az sevmiyordu, çünkü birinden hayatı, öbüründen güzel hayatı almıştı. Sonra ondan şüphelenmeye başladı. Ona kötülük yapmadı, ama eski ateşli ve sevecen tutumu kalmayan iltifatları soğumanın kanıtı oldu.
κἀκεῖνος ἔπεμψεν αὐτῷ τάς τε Φιλίστου βίβλους καὶ τῶν Εὐριπίδου καὶ Σοφοκλέους καὶ Αἰσχύλου τραγῳδιῶν συχνάς, καὶ Τελέστου καὶ Φιλοξένου διθυράμβους. Ἀριστοτέλην δὲ θαυμάζων ἐν ἀρχῇ καὶ ἀγαπῶν οὐχ ἧττον, ὡς αὐτὸς ἔλεγε, τοῦ πατρός, ὡς διʼ ἐκεῖνον μὲν ζῶν, διὰ τοῦτον δὲ καλῶς ζῶν, ὕστερον ὑποπτότερον ἔσχεν, οὐχ ὥστε ποιῆσαί τι κακόν, ἀλλʼ αἱ φιλοφροσύναι τὸ σφοδρὸν ἐκεῖνο καὶ στερκτικὸν οὐκ ἔχουσαι πρὸς αὐτόν ἀλλοτριότητος ἐγένοντο τεκμήριον.
8.4Yine de ona baştan aşılanmış, onunla birlikte büyümüş felsefe tutkusu ve özlemi psykhēsinden silinmedi. Anaksarkhos'a gösterdiği saygı, Ksenokrates'e gönderdiği elli talent, Dandamis ve Kalanos'a gösterdiği yakınlık buna tanıklık eder.
ὁ μέντοι πρὸς φιλοσοφίαν ἐμπεφυκὼς καὶ συντεθραμμένος ἀπʼ ἀρχῆς αὐτῷ ζῆλος καὶ πόθος οὐκ ἐξερρύη τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ περὶ Ἀνάξαρχόν τε τιμὴ καὶ τὰ πεμφθέντα Ξενοκράτει πεντήκοντα τάλαντα καὶ Δάνδαμις καὶ Καλανὸς οὕτω σπουδασθέντες μαρτυροῦσι.
9.19. Bölüm
Philippos Bizans seferine çıktığında İskender on altı yaşındaydı. Makedonya'da yönetimi ve mührü elinde bırakılınca ayaklanan Maidoileri boyunduruk altına aldı, şehirlerini ele geçirip barbarları kovdu, oraya karışık bir halk yerleştirip şehre Aleksandropolis adını verdi.
Φιλίππου δὲ στρατεύοντος ἐπὶ Βυζαντίους, ἦν μὲν ἑκκαιδεκέτης Ἀλέξανδρος, ἀπολειφθεὶς δὲ κύριος ἐν Μακεδονίᾳ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς σφραγῖδος, Μαίδων τε τοὺς ἀφεστῶτας κατεστρέψατο, καὶ πόλιν ἑλὼν αὐτῶν τοὺς μὲν βαρβάρους ἐξήλασε, συμμίκτους δὲ κατοικίσας Ἀλεξανδρόπολιν προσηγόρευσεν.
9.2Khaironeia'da Yunanlılarla yapılan savaşa katıldı. Thebailerin Kutsal Bölüğü'ne ilk onun saldırdığı söylenir. Bizim zamanımızda bile Kephisos Irmağı kıyısında İskender'in Meşesi denen, o zaman yanında çadır kurduğu yaşlı bir ağaç gösteriliyordu. Makedonların toplu mezarı da oradan uzak değildir.
ἐν δὲ Χαιρωνείᾳ τῆς πρὸς τοὺς Ἕλληνας μάχης παρὼν μετέσχε, καὶ λέγεται πρῶτος ἐνσεῖσαι τῷ ἱερῷ λόχῳ τῶν Θηβαίων, ἔτι δὲ καὶ καθʼ ἡμᾶς ἐδείκνυτο παλαιὰ παρὰ τὸν Κηφισὸν Ἀλεξάνδρου καλουμένη δρῦς, πρὸς ἣν τότε κατεσκήνωσε, καὶ τὸ πολυάνδριον οὐ πόρρω τῶν Μακεδόνων ἐστίν.
9.3Doğal olarak Philippos oğlunu çok seviyordu; Makedonların İskender'e kral, kendisine komutan demesine sevinirdi. Ama sarayda çıkan kargaşalar, onun evlilikleri ve aşkları yüzünden krallık bir bakıma kadınlar dairesiyle birlikte hastalanınca, pek çok suçlamaya ve büyük anlaşmazlıklara yol açtı. Kıskanç ve kindar bir kadın olan Olympias'ın sertliği, İskender'i kışkırtarak bunları daha da büyütüyordu.
ἐκ μὲν οὖν τούτων, ὡς εἰκὸς, Φίλιππος ὑπερηγάπα τὸν υἱόν, ὥστε καὶ χαίρειν τῶν Μακεδόνων Ἀλέξανδρον μὲν βασιλέα, Φίλιππον δὲ στρατηγὸν καλούντων, αἱ δὲ περὶ τὴν οἰκίαν ταραχαί, διὰ τοὺς γάμους καὶ τοὺς ἔρωτας αὐτοῦ τρόπον τινὰ τῆς βασιλείας τῇ γυναικωνίτιδι συννοσούσης, πολλὰς αἰτίας καὶ μεγάλας διαφορὰς παρεῖχον, ἃς ἡ τῆς Ὀλυμπιάδος χαλεπότης, δυσζήλου καὶ βαρυθύμου γυναικός, ἔτι μείζονας ἐποίει, παροξυνούσης τὸν Ἀλέξανδρον.
9.4En açık çatışmayı Attalos, Kleopatra'nın düğününde yarattı. Philippos, yaşı geçkin olduğu hâlde âşık olduğu bu genç kızla evleniyordu. Kızın amcası olan Attalos, içki sofrasında sarhoşken Makedonlara, tanrılardan Philippos ile Kleopatra'dan krallığın meşru bir halefinin doğmasını dilemeleri çağrısında bulundu. Buna öfkelenen İskender "Biz senin gözünde piç miyiz, alçak!" diyerek kadehini ona fırlattı.
ἐκφανεστάτην δὲ Ἄτταλος παρέσχεν ἐν τοῖς Κλεοπάτρας γάμοις, ἣν ὁ Φίλιππος ἠγάγετο παρθένον, ἐρασθεὶς παρʼ ἡλικίαν τῆς κόρης, θεῖος γὰρ ὢν αὐτῆς ὁ Ἄτταλος ἐν τῷ πότῳ μεθύων παρεκάλει τοὺς Μακεδόνας αἰτεῖσθαι παρὰ θεῶν γνήσιον ἐκ Φιλίππου καὶ Κλεοπάτρας γενέσθαι διάδοχον τῆς βασιλείας, ἐπὶ τούτῳ παροξυνθεὶς ὁ Ἀλέξανδρος καὶ εἰπών, ἡμεῖς δὲ σοι, κακὴ κεφαλὴ, νόθοι δοκοῦμεν; ἔβαλε σκύφον ἐπʼ αὐτόν.
9.5Philippos kılıcını çekip oğlunun üzerine atıldı. Ama ikisinin de iyi talihine, öfkeden ve şaraptan tökezleyip düştü. İskender alay ederek şöyle dedi: "İşte bu adam, Avrupa'dan Asya'ya geçmeye hazırlanıyor; bir yataktan öbürüne geçerken yere yuvarlanıyor." Bu sarhoşluk rezaletinden sonra Olympias'ı alıp Epeiros'a yerleştirdi, kendisi de İllyria'da kaldı.
ὁ δὲ Φίλιππος ἐπʼ ἐκεῖνον ἐξανέστη σπασάμενος τὸ ξίφος, εὐτυχίᾳ δὲ ἑκατέρου διὰ τὸν θυμὸν καὶ τὸν οἶνον ἔπεσε σφαλείς, ὁ δὲ Ἀλέξανδρος ἐφυβρίζων, οὗτος μέντοι, εἶπεν, ἄνδρες, εἰς Ἀσίαν ἐξ Εὐρώπης παρεσκευάζετο διαβαίνειν, ὃς ἐπὶ κλίνην ἀπὸ κλίνης διαβαίνων ἀνατέτραπται. μετὰ ταύτην τὴν παροινίαν ἀναλαβὼν τὴν Ὀλυμπιάδα καὶ καταστήσας εἰς Ἤπειρον αὐτὸς ἐν Ἰλλυριοῖς διέτριβεν.
9.6Bu sırada ailenin dostu olan ve açık konuşabilen Korinthoslu Demaratos, Philippos'un yanına geldi. İlk selamlaşmalardan ve iltifatlardan sonra Philippos, Yunanlıların birbirleriyle ne kadar uyum içinde olduğunu sorunca Demaratos, "Philippos, kendi evini bu kadar kavga ve kötülükle doldurmuşken Yunanistan için kaygılanman çok yerinde!" dedi. Philippos aklını başına topladı ve Demaratos aracılığıyla İskender'i ikna edip geri getirtti.
ἐν τούτῳ δὲ Δημάρατος ὁ Κορίνθιος, ξένος ὢν τῆς οἰκίας καὶ παρρησίας μετέχων, ἀφίκετο πρὸς Φίλιππον. μετὰ δὲ τὰς πρώτας δεξιώσεις καὶ φιλοφροσύνας ἐπερωτῶντος τοῦ Φιλίππου πῶς ἔχουσιν ὁμονοίας πρὸς ἀλλήλους οἱ Ἕλληνες, πάνυ γοῦν, ἔφη, σοι προσήκει, Φίλιππε, κήδεσθαι τῆς Ἑλλάδος, ὃς τὸν οἶκον τὸν σεαυτοῦ στάσεως τοσαύτης καὶ κακῶν ἐμπέπληκας. οὕτω δὴ συμφρονήσας ὁ Φίλιππος ἔπεμψε καὶ κατήγαγε πείσας διὰ τοῦ Δημαράτου τὸν Ἀλέξανδρον.
10.110. Bölüm
Karia satrapı Piksodaros, Philippos'la akrabalık yoluyla ittifaka girmek isteyip en büyük kızını Philippos'un oğlu Arrhidaios'a vermek için Aristokritos'u Makedonya'ya gönderdi. Bunun üzerine dostları ve annesi yine İskender'e iftira atan sözler söylemeye başladı: Philippos parlak evlilikler ve büyük işlerle Arrhidaios'u krallığa hazırlıyordu.
ἐπεὶ δὲ Πιξόδαρος, ὁ Καρίας σατράπης, ὑποδυόμενος διʼ οἰκειότητος εἰς τὴν Φιλίππου συμμαχίαν, ἐβούλετο τὴν πρεσβυτάτην τῶν θυγατέρων Ἀρριδαίῳ τῷ Φιλίππου γυναῖκα δοῦναι καὶ περὶ τούτων Ἀριστόκριτον εἰς Μακεδονίαν ἀπέστειλεν, αὖθις ἐγίνοντο λόγοι καὶ διαβολαὶ παρὰ τῶν φίλων καὶ τῆς μητρὸς πρὸς Ἀλέξανδρον, ὡς Ἀρριδαῖον ἐπὶ τῇ βασιλείᾳ Φιλίππου γάμοις λαμπροῖς καὶ πράγμασι μεγάλοις εἰσοικειοῦντος.
10.2Bundan rahatsız olan İskender, tragedya oyuncusu Thessalos'u Karia'ya gönderip Piksodaros'a, piç ve aklı yerinde olmayan birini bırakıp akrabalığı İskender'e çevirmesi gerektiğini söyletti. Piksodaros bunu öncekinden çok daha fazla beğendi. Philippos bunu haber alınca, İskender'in odasına gitti; yanına onun dostlarından ve yakınlarından biri olan Parmenion'un oğlu Philotas'ı aldı.
ὑφʼ ὧν διαταραχθεὶς πέμπει Θεσσαλὸν εἰς Καρίαν, τὸν τῶν τραγῳδιῶν ὑποκριτήν, Πιξοδάρῳ διαλεξόμενον ὡς χρὴ τὸν νόθον ἐάσαντα, καὶ οὐ φρενήρη, μεθαρμόσασθαι τὸ κῆδος εἰς Ἀλέξανδρον. καὶ Πιξοδάρῳ μὲν οὐ παρὰ μικρὸν ἤρεσκε ταῦτα τῶν προτέρων μᾶλλον, ὁ δὲ Φίλιππος αἰσθόμενος, ἰὼν εἰς τὸ Ἀλεξάνδρου δωμάτιον, παραλαβὼν τῶν φίλων αὐτοῦ καὶ συνήθων ἕνα, Φιλώταν τὸν Παρμενίωνος,
10.3Onu şiddetle azarladı ve acı sözlerle aşağıladı: Bir Karialının, barbar bir krala köle olan bir adamın damadı olmaya razı olmak, soylu olmadığını, sahip olduğu nimetleri hak etmediğini gösteriyordu. Korinthoslulara yazıp Thessalos'u prangaya vurup göndermelerini istedi. Öteki dostlarından Harpalos, Nearkhos, Erigyios ve Ptolemaios'u Makedonya'dan sürdü. İskender sonradan onları geri getirip en büyük onurlarla ödüllendirdi.
ἐπετίμησεν ἰσχυρῶς, καὶ πικρῶς ἐλοιδόρησεν ὡς ἀγεννῆ καὶ τῶν ὑπαρχόντων περὶ αὐτὸν ἀγαθῶν ἀνάξιον, εἰ Καρὸς ἀνθρώπου καὶ βαρβάρῳ βασιλεῖ δουλεύοντος ἀγαπᾷ γαμβρὸς γενέσθαι. τὸν δὲ Θεσσαλὸν ἔγραψε Κορινθίοις ὅπως ἀναπέμψωσιν ἐν πέδαις δεδεμένον. τῶν δὲ ἄλλων ἑταίρων Ἅρπαλον καὶ Νέαρχον, ἔτι δʼ Ἐρίγυιον καὶ Πτολεμαῖον ἐκ Μακεδονίας μετέστησεν, οὓς ὕστερον Ἀλέξανδρος καταγαγὼν ἐν ταῖς μεγίσταις ἔσχε τιμαῖς.
10.4Attalos ve Kleopatra'nın kışkırtmasıyla hakarete uğrayan ve adalet bulamayan Pausanias, Philippos'u öldürünce, suçun büyük kısmı Olympias'a yüklendi; öfkeli gence cesaret verdiği, onu kışkırttığı söylendi. İskender'e de bir iftira dokundu. Pausanias o hakaretten sonra onunla karşılaşıp yakındığında, İskender'in Medeia'nın şu dizesini söylediği anlatılır: "Vereni, evleneni, gelini." Yine de suikastın suç ortaklarını araştırıp cezalandırdı; kendisi yokken Olympias'ın Kleopatra'ya zalimce davranmasına da kızdı.
ἐπεὶ δὲ Παυσανίας Ἀττάλου γνώμῃ καὶ Κλεοπάτρας ὑβρισθεὶς καὶ μὴ τυχὼν δίκης ἀνεῖλε Φίλιππον, τὸ μὲν πλεῖστον εἰς Ὀλυμπιάδα τῆς αἰτίας περιῆλθεν, ὡς θυμουμένῳ τῷ νεανίσκῳ προσεγκελευσαμένην καὶ παροξύνασαν, ἔθιγε δέ τις καὶ Ἀλεξάνδρου διαβολή, λέγεται γὰρ ἐντυχόντος αὐτῷ τοῦ Παυσανίου μετὰ τὴν ὕβριν ἐκείνην καὶ ἀποδυρομένου προενέγκασθαι τὸ τῆς Μηδείας ἰαμβεῖον· τὸν δόντα καὶ γήμαντα καὶ γαμουμένην, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς συναιτίους τῆς ἐπιβουλῆς ἀναζητήσας ἐκόλασε, καὶ τὴν Κλεοπάτραν ἀποδημοῦντος αὐτοῦ τῆς Ὀλυμπιάδος ὠμῶς μεταχειρισαμένης ἠγανάκτησε.
11.111. Bölüm
Yirmi yaşında krallığı devraldı. Krallık her yandan büyük kıskançlık, korkunç nefret ve tehlikelerle kuşatılmıştı. Komşu barbar kavimler kölelik altında durmuyor, atalarının krallıklarını özlüyordu. Philippos Yunanistan'ı silahla yenmişti, ama onu boyunduruk altına alıp alıştırmaya vakti olmamıştı; yalnızca işleri değiştirmiş ve karıştırmış, alışkanlık eksikliği yüzünden çok sarsıntı ve hareket içinde bırakmıştı.
παρέλαβε μὲν οὖν ἔτη γεγονὼς εἴκοσι τὴν βασιλείαν, φθόνους μεγάλους καὶ δεινὰ μίση καὶ κινδύνους πανταχόθεν ἔχουσαν. οὔτε γὰρ τὰ βάρβαρα καὶ πρόσοικα γένη τὴν δούλωσιν ἔφερε, ποθοῦντα τὰς πατρίους βασιλείας, οὔτε τὴν Ἑλλάδα κρατήσας τοῖς ὅπλοις ὁ Φίλιππος οἷον καταζεῦξαι καὶ τιθασεῦσαι χρόνον ἔσχεν, ἀλλὰ μόνον μεταβαλὼν καὶ ταράξας τὰ πράγματα πολὺν σάλον ἔχοντα καὶ κίνησιν ὑπὸ ἀηθείας ἀπέλιπε.
11.2Makedonlar bu durumdan korkuyor, İskender'in Yunanistan işlerini tamamen bırakması, üzerine gitmemesi, ayaklanan barbarları yumuşaklıkla geri kazanması, karışıklıkların başlangıcını yatıştırması gerektiğini düşünüyorlardı. O ise bunun tersine bir hesapla, işlerin güvenliğini ve selametini cesaret ve yüce gönüllülükle sağlamaya koyuldu; çünkü gururundan biraz taviz verdiği görülürse herkes üzerine atlardı.
φοβουμένων δὲ τῶν Μακεδόνων τὸν καιρόν, καὶ τὰ μὲν Ἑλληνικὰ πάντως ἀφεῖναι καὶ μὴ προσβιάζεσθαι τὸν Ἀλέξανδρον οἰομένων δεῖν, τοὺς δὲ ἀφισταμένους τῶν βαρβάρων ἀνακαλεῖσθαι πρᾴως καὶ θεραπεύειν τὰς ἀρχὰς τῶν νεωτερισμῶν, αὐτὸς ἀπʼ ἐναντίων λογισμῶν ὥρμησε τόλμῃ καὶ μεγαλοφροσύνῃ κτᾶσθαι τὴν ἀσφάλειαν καὶ σωτηρίαν τοῖς πράγμασιν, ὡς, κἂν ὁτιοῦν ὑφιέμενος ὀφθῇ τοῦ φρονήματος, ἐπιβησομένων ἁπάντων.
11.3Barbarların hareketlerini ve oradaki savaşları, ordusuyla Istros'a kadar hızla inip bastırdı; Triballoilerin Kralı Syrmos'u da büyük bir savaşta yendi. Thebailerin ayaklandığını ve Atinalıların onlarla işbirliği yaptığını duyunca ordusunu hemen Thermopylai'den geçirdi. Demosthenes'in kendisine İllyria ve Triballoi ülkesindeyken çocuk, Thessalia'ya gelince delikanlı dediğini, Atina surları önünde ise erkek olarak görünmek istediğini söyledi.
τὰ μὲν οὖν βαρβαρικὰ κινήματα καὶ τοὺς ἐκεῖ πολέμους κατέπαυσεν ὀξέως ἐπιδραμὼν στρατῷ μέχρι πρὸς τὸν Ἴστρον, ᾗ καὶ Σύρμον ἐνίκησε μάχῃ μεγάλῃ, τὸν βασιλέα τῶν Τριβαλλῶν Θηβαίους δὲ ἀφεστάναι πυθόμενος καὶ συμφρονεῖν αὐτοῖς Ἀθηναίους, εὐθὺς ἦγε διὰ Πυλῶν τὴν δύναμιν, εἰπὼν ὅτι Δημοσθένει παῖδα μὲν αὐτὸν, ἕως ἦν ἐν Ἰλλυριοῖς καὶ Τριβαλλοῖς, ἀποκαλοῦντι, μειράκιον δὲ περὶ Θετταλίαν γενόμενον, βούλεται πρὸς τοῖς Ἀθηναίων τείχεσιν ἀνὴρ φανῆναι.
11.4Thebai önüne gelip yaptıklarından pişmanlık duymaları için hâlâ fırsat tanıdı. Phoiniks ve Prothytes'in teslim edilmesini istedi, kendisine geçenlere af ilan etti. Thebailer ondan Philotas ve Antipatros'un teslimini istedi, Yunanistan'ı özgürleştirmek isteyenlerin kendi yanlarına geçmesini ilan etti. Bunun üzerine Makedonları savaşa yöneltti.
προσμίξας δὲ ταῖς Θήβαις καὶ διδοὺς ἔτι τῶν πεπραγμένων μετάνοιαν ἐξῄτει Φοίνικα καὶ Προθύτην, καὶ τοῖς μεταβαλλομένοις πρὸς αὐτὸν ἄδειαν ἐκήρυττε. τῶν δὲ Θηβαίων ἀντεξαιτούντων μὲν παρʼ αὐτοῦ Φιλώταν καὶ Ἀντίπατρον, κηρυττόντων δὲ τοὺς τὴν Ἑλλάδα βουλομένους συνελευθεροῦν τάττεσθαι μετʼ αὐτῶν, οὕτως ἔτρεψε τοὺς Μακεδόνας πρὸς πόλεμον.
11.5Thebailer, kat kat üstün düşmana karşı güçlerinin ötesinde aretē ve atılganlıkla savaştılar. Ama Kadmeia'daki Makedon garnizonu inip onlara arkadan saldırınca çoğu kuşatılıp savaşın içinde düştü. Şehir alındı, yağmalandı, yerle bir edildi. İskender bunu, Yunanlıların böyle bir felaket karşısında ürküp sineceklerini ve kıpırdamayacaklarını umarak yaptı. Bir yandan da müttefiklerin şikâyetlerini memnun etmek gibi bir bahanesi vardı; çünkü Phokisliler ve Plataialılar Thebailerden şikâyetçiydi.
ἠγωνίσθη μὲν οὖν ὑπὲρ δύναμιν ἀρετῇ καὶ προθυμίᾳ παρὰ τῶν Θηβαίων πολλαπλασίοις οὖσι τοῖς πολεμίοις ἀντιταχθέντων ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν Καδμείαν ἀφέντες οἱ φρουροὶ τῶν Μακεδόνων ἐπέπιπτον αὐτοῖς ἐξόπισθεν, κυκλωθέντες οἱ πλεῖστοι κατὰ τὴν μάχην αὐτὴν ἔπεσον, ἡ δὲ πόλις ἥλω καὶ διαρπασθεῖσα κατεσκάφη, τὸ μὲν ὅλον προσδοκήσαντος αὐτοῦ τοὺς Ἕλληνας ἐκπλαγέντας πάθει τηλικούτῳ καὶ πτήξαντας ἀτρεμήσειν, ἄλλως δὲ καὶ καλλωπισαμένου χαρίζεσθαι τοῖς τῶν συμμάχων ἐγκλήμασι· καὶ γὰρ Φωκεῖς καὶ Πλαταιεῖς τῶν Θηβαίων κατηγόρησαν.
11.6Rahipleri, Makedonların konuklarını, Pindaros'un soyundan gelenleri ve ayaklanma kararına karşı çıkanları ayırdıktan sonra geri kalan otuz bin kadar kişiyi sattı. Ölenler altı binden fazlaydı.
ὑπεξελόμενος δὲ τοὺς ἱερεῖς καὶ τοὺς ξένους τῶν Μακεδόνων ἅπαντας καὶ τοὺς ἀπὸ Πινδάρου γεγονότας καὶ τοὺς ὑπεναντιωθέντας τοῖς ψηφισαμένοις τὴν ἀπόστασιν, ἀπέδοτο τοὺς ἄλλους περὶ τρισμυρίους γενομένους· οἱ δὲ ἀποθανόντες ὑπὲρ ἑξακισχιλίους ἦσαν.
12.112. Bölüm
Şehrin başına gelen pek çok ağır felaket arasında, bazı Thrakyalılar ünlü ve itidalli bir kadın olan Timokleia'nın evini basıp mallarını yağmaladılar. Komutanları kadına tecavüz edip onu rezil etti, sonra bir yerde saklı altını ya da gümüşü olup olmadığını sordu.
ἐν δὲ τοῖς πολλοῖς πάθεσι καὶ χαλεποῖς ἐκείνοις ἃ τὴν πόλιν κατεῖχε, Θρᾷκές τινες ἐκκόψαντες οἰκίαν Τιμοκλείας, γυναικὸς ἐνδόξου καὶ σώφρονος, αὐτοὶ μὲν τὰ χρήματα διήρπαζον, ὁ δὲ ἡγεμὼν τῇ γυναικὶ πρὸς βίαν συγγενόμενος καὶ καταισχύνας, ἀνέκρινεν εἴ που χρυσίον ἔχοι κεκρυμμένον ἢ ἀργύριον.
12.2Kadın olduğunu söyledi, onu yalnız bahçeye götürdü, bir kuyu gösterip şehir alınırken değerli eşyasının en kıymetlilerini oraya attığını söyledi. Thrakyalı eğilip yeri incelerken arkasına geçip onu itti, üzerine pek çok taş atıp öldürdü.
ἡ δὲ ἔχειν ὡμολόγησε, καὶ μόνον εἰς τὸν κῆπον ἀγαγοῦσα καὶ δείξασα φρέαρ, ἐνταῦθα ἔφη τῆς πόλεως ἁλισκομένης καταβαλεῖν αὐτὴ τὰ τιμιώτατα τῶν χρημάτων. ἐγκύπτοντος δὲ τοῦ Θρᾳκὸς καὶ κατασκεπτομένου τὸν τόπον, ἔωσεν αὐτὸν ἐξόπισθεν γενομένη, καὶ τῶν λίθων ἐπεμβαλοῦσα πολλοὺς ἀπέκτεινεν.
12.3Thrakyalılar onu bağlı olarak İskender'in önüne getirdiler. Önce yüzünden ve yürüyüşünden itibarlı ve yüce gönüllü biri olduğu anlaşıldı; götürenlerin ardından şaşırmadan ve korkmadan yürüyordu. Sonra kral onun kim olduğunu sorunca, Yunanlıların özgürlüğü için Philippos'a karşı savaşıp Khaironeia'da komutan olarak düşen Theagenes'in kız kardeşi olduğunu söyledi. İskender onun cevabına ve yaptığına hayran kalıp çocuklarıyla birlikte özgür bırakılmasını emretti.
ὡς δὲ ἀνήχθη πρὸς Ἀλέξανδρον ὑπὸ τῶν Θρᾳκῶν δεδεμένη, πρῶτον μὲν ἀπὸ τῆς ὄψεως καὶ τῆς βαδίσεως ἐφάνη τις ἀξιωματικὴ καὶ μεγαλόφρων, ἀνεκπλήκτως καὶ ἀδεῶς ἑπομένη τοῖς ἄγουσιν ἔπειτα τοῦ βασιλέως ἐρωτήσαντος ἥτις εἴη γυναικῶν, ἀπεκρίνατο Θεαγένους ἀδελφὴ γεγονέναι, τοῦ παραταξαμένου πρὸς Φίλιππον ὑπὲρ τῆς τῶν Ἑλλήνων ἐλευθερίας καὶ πεσόντος ἐν Χαιρωνείᾳ στρατηγοῦντος. θαυμάσας οὖν ὁ Ἀλέξανδρος αὐτῆς καὶ τὴν ἀπόκρισιν καὶ τὴν πρᾶξιν, ἐκέλευσεν ἐλευθέραν ἀπιέναι μετὰ τῶν τέκνων.
13.113. Bölüm
Atinalılarla ise barıştı. Oysa Atinalılar Thebai felaketini hiç de sakin karşılamamışlardı: yas yüzünden, eşiğinde oldukları Mysteria bayramını bırakmışlar, şehirlerine sığınanlara da her türlü iyiliği göstermişlerdi.
Ἀθηναίοις δὲ διηλλάγη, καίπερ οὐ μετρίως ἐνεγκοῦσι τὸ περὶ Θήβας δυστύχημα· καὶ γὰρ τὴν τῶν μυστηρίων ἑορτὴν ἐν χερσὶν ἔχοντες ὑπὸ πένθους ἀφῆκαν, καὶ τοῖς καταφυγοῦσιν ἐπὶ τὴν πόλιν ἁπάντων μετεδίδοσαν τῶν φιλανθρώπων.
13.2Ama İskender, ister aslanlar gibi öfkesini artık doyurmuş olduğundan, ister son derece acımasız ve kasvetli bir işin yanına yumuşak bir iş koymak istediğinden, onları her türlü suçlamadan bağışlamakla kalmadı, şehre gözünü işlerden ayırmamasını da buyurdu: başına bir şey gelirse Yunanistan'ı yönetecek olan oydu. Sonraları Thebailerin felaketinin onu sık sık üzdüğü, pek çok kişiye daha yumuşak davranmasına da bu yüzden yol açtığı söylenir.
ἀλλʼ εἴτε μεστὸς ὢν ἤδη τὸν θυμὸν, ὥσπερ οἱ λέοντες, εἴτε ἐπιεικὲς ἔργον ὠμοτάτῳ καὶ σκυθρωποτάτῳ παραβαλεῖν βουλόμενος, οὐ μόνον ἀφῆκεν αἰτίας πάσης, ἀλλὰ καὶ προσέχειν ἐκέλευσε τοῖς πράγμασι τὸν νοῦν τὴν πόλιν, ὡς, εἴ τι συμβαίη περὶ αὐτὸν, ἄρξουσαν τῆς Ἑλλάδος. ὕστερον μέντοι πολλάκις αὐτὸν ἡ Θηβαίων ἀνιᾶσαι συμφορὰ λέγεται καὶ πρᾳότερον οὐκ ὀλίγοις παρασχεῖν.
13.3Genel olarak, Kleitos'a şarap başında yaptıklarını da, Makedonların Hintliler karşısında yılıp seferi ve onun şanını âdeta yarıda bırakmalarını da Dionysos'un öfkesine ve intikamına bağlıyordu. Hayatta kalan Thebailerden sonradan karşısına çıkıp ondan bir şey dileyen hiç kimse de dileğini almadan dönmedi. Thebai ile ilgili olaylar bunlardır.
ὅλως δὲ καὶ τὸ περὶ Κλεῖτον ἔργον ἐν οἴνῳ γενόμενον καὶ τὴν πρὸς Ἰνδοὺς τῶν Μακεδόνων ἀποδειλίασιν, ὥσπερ ἀτελῆ τὴν στρατείαν καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ προεμένων, εἰς μῆνιν ἀνῆγε Διονύσου καὶ νέμεσιν. ἦν δὲ Θηβαίων οὐδεὶς τῶν περιγενομένων ὃς ἐντυχών τι καὶ δεηθεὶς ὕστερον οὐ διεπράξατο παρʼ αὐτοῦ, ταῦτα μὲν τὰ περὶ Θήβας.
14.114. Bölüm
Yunanlılar Isthmos'ta toplanıp İskender'le birlikte Perslere karşı sefere çıkmayı oylayınca, o başkomutan ilan edildi. Birçok devlet adamı ve filozof onu karşılamaya gelip kutluyordu. Korinthos civarında yaşayan Sinoplu Diogenes'in de aynısını yapacağını umuyordu.
εἰς δὲ τὸν Ἰσθμὸν τῶν Ἑλλήνων συλλεγέντων καὶ ψηφισαμένων ἐπὶ Πέρσας μετʼ Ἀλεξάνδρου στρατεύειν ἡγεμὼν ἀνηγορεύθη. πολλῶν δὲ καὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ φιλοσόφων ἀπηντηκότων αὐτῷ καὶ συνηδομένων, ἤλπιζε καὶ Διογένην τὸν Σινωπέα ταὐτὸ ποιήσειν, διατρίβοντα περὶ Κόρινθον.
14.2Ama Diogenes, İskender'i zerre kadar umursamadan Kraneion'da keyfine bakınca, kendisi ona gitti. Diogenes güneşte uzanıyordu. Bunca insanın yaklaştığını görünce hafifçe doğruldu ve gözlerini İskender'e dikti. İskender onu selamlayıp bir ihtiyacı olup olmadığını sorunca, "Güneşimin önünden biraz çekil" dedi.
ὡς δὲ ἐκεῖνος ἐλάχιστον Ἀλεξάνδρου λόγον ἔχων ἐν τῷ Κρανείῳ σχολὴν ἦγεν, αὐτὸς ἐπορεύετο πρὸς αὐτόν ἔτυχε δὲ κατακείμενος ἐν ἡλίῳ. καὶ μικρὸν μὲν ἀνεκάθισεν, ἀνθρώπων τοσούτων ἐπερχομένων, καὶ διέβλεψεν εἰς τὸν Ἀλέξανδρον. ὡς δὲ ἐκεῖνος ἀσπασάμενος καὶ προσειπὼν αὐτόν ἠρώτησεν εἴ τινος τυγχάνει δεόμενος, μικρὸν εἶπεν, ἀπὸ τοῦ ἡλίου μετάστηθι.
14.3Söylendiğine göre İskender bundan öyle etkilendi, küçümsenmişken adamın gururuna ve büyüklüğüne öyle hayran kaldı ki, dönerken yanındakiler gülüp alay ettiğinde şöyle dedi: "Ama ben İskender olmasaydım, Diogenes olurdum."
πρὸς τοῦτο λέγεται τὸν Ἀλέξανδρον οὕτω διατεθῆναι καὶ θαυμάσαι καταφρονηθέντα τὴν ὑπεροψίαν καὶ τὸ μέγεθος τοῦ ἀνδρός, ὥστε τῶν περὶ αὐτὸν, ὡς ἀπῄεσαν, διαγελώντων καὶ σκωπτόντων, ἀλλὰ μὴν ἐγὼ, εἶπεν, εἰ μὴ Ἀλέξανδρος ἤμην, Διογένης ἂν ἤμην.
14.4Sefer konusunda tanrıya danışmak isteyerek Delphoi'ye geldi. Tesadüfen uğursuz günlerdi; bu günlerde kehanet vermek âdet değildi. Önce haber gönderip kâhin kadını çağırttı. Kadın reddedip kanunu öne sürünce, kendisi yukarı çıkıp onu zorla tapınağa doğru sürükledi. Kadın onun bu kararlılığına yenilmiş gibi, "Yenilmezsin, oğlum" dedi. İskender bunu duyunca artık başka bir kehanete ihtiyacı olmadığını, istediği sözü ondan aldığını söyledi.
βουλόμενος δὲ τῷ θεῷ χρήσασθαι περὶ τῆς στρατείας ἦλθεν εἰς Δελφούς· καὶ κατὰ τύχην ἡμερῶν ἀποφράδων οὐσῶν, ἐν αἷς οὐ νενόμισται θεμιστεύειν, πρῶτον μὲν ἔπεμπε παρακαλῶν τὴν πρόμαντιν. ὡς δὲ ἀρνουμένης καὶ προϊσχομένης τὸν νόμον αὐτὸς ἀναβὰς βίᾳ πρὸς τὸν ναὸν εἷλκεν αὐτήν, ἡ δὲ ὥσπερ ἐξηττημένη τῆς σπουδῆς εἶπεν ἀνίκητος εἶ, ὦ παῖ, τοῦτο ἀκούσας Ἀλέξανδρος οὐκέτι ἔφη χρῄζειν ἑτέρου μαντεύματος, ἀλλʼ ἔχειν ὃν ἐβούλετο παρʼ αὐτῆς χρησμόν.
14.5Sefere çıktığında tanrıdan başka işaretler de geldiği sanıldı. Bunlardan biri de Leibethra'daki servi ağacından Orpheus heykelinin o günlerde bol bol terlemesiydi. Herkes bu işaretten korkarken Aristandros cesaretlerini kaybetmemelerini söyledi: İskender dillere destan, ünü her yere yayılacak işler başaracak, şairlerle musikişinaslara da bunları övmek için çok ter döktürüp emek harcatacaktı.
ἐπεὶ δὲ ὥρμησε πρὸς τὴν στρατείαν, ἄλλα τε δοκεῖ σημεῖα παρὰ τοῦ δαιμονίου γενέσθαι, καὶ τὸ περὶ Λείβηθρα τοῦ Ὀρφέως ξόανον ʽἦν δὲ κυπαρίττινον?ʼ ἱδρῶτα ποχὺν ὑπὸ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ἀφῆκε. φοβουμένων δὲ πάντων τὸ σημεῖον, Ἀρίστανδρος ἐκέλευε θαρρεῖν, ὡς ἀοιδίμους καὶ περιβοήτους κατεργασόμενον πράξεις, αἳ πολὺν ἱδρῶτα καὶ πόνον ὑμνοῦσι ποιηταῖς καὶ μουσικοῖς παρέξουσι.
15.115. Bölüm
Ordunun büyüklüğünü en düşük verenler otuz bin piyade ve dört bin süvari, en yüksek verenler kırk üç bin piyade ve beş bin süvari olarak kaydederler. Bunları beslemek için Aristobulos'a göre yanında yetmiş talanttan fazlası yoktu; Duris'e göre yalnız otuz günlük erzakı vardı; Onesikritos ise üstelik iki yüz talant da borcu olduğunu söyler.
τῆς δὲ στρατιᾶς τὸ πλῆθος οἱ μὲν ἐλάχιστον λέγοντες τρισμυρίους πεζοὺς καὶ τετρακισχιλίους ἱππεῖς, οἱ δὲ πλεῖστον πεζοὺς μὲν τετρακισμυρίους καὶ τρισχιλίους, ἱππέας δὲ πεντακισχιλίους ἀναγράφουσιν. ἐφόδιον δὲ τούτοις οὐ πλέον ἑβδομήκοντα ταλάντων ἔχειν αὐτόν Ἀριστόβουλος ἱστορεῖ, Δοῦρις δὲ τριάκοντα μόνον ἡμερῶν διατροφήν, Ὀνησίκριτος δὲ καὶ διακόσια τάλαντα προσοφείλειν.
15.2Ama böyle küçük ve kıt imkânlarla yola çıktığı hâlde, gemiye binmeden önce dostlarının durumlarını gözden geçirip kimine tarla, kimine köy, kimine bir mahallenin ya da limanın gelirini verdi. Kraliyet mallarının hemen hepsi harcanıp başkalarının adına yazılmıştı ki Perdikkas, "Peki ya kendine ne bırakıyorsun, kralım?" dedi. "Umutlarımı" cevabını alınca, "Öyleyse seninle birlikte sefere çıkan bizler de onlara ortak olacağız" dedi.
ἀλλὰ καίπερ ἀπὸ μικρῶν καὶ στενῶν οὕτως ὁρμώμενος, οὐ πρότερον ἐπέβη τῆς νεώς ἢ τὰ τῶν ἑταίρων πράγματα σκεψάμενος ἀπονεῖμαι τῷ μὲν ἀγρόν, τῷ δὲ κώμην, τῷ δὲ συνοικίας πρόσοδον ἢ λιμένος. ἤδη δὲ κατανηλωμένων καὶ διαγεγραμμένων σχεδὸν ἁπάντων τῶν βασιλικῶν ὁ Περδίκκας σεαυτῷ δέ, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, τί καταλείπεις; τοῦ δὲ φήσαντος ὅτι τὰς ἐλπίδας, οὐκοῦν, ἔφη, καὶ ἡμεῖς τούτων κοινωνήσομεν οἱ μετὰ σοῦ στρατευόμενοι.
15.3Perdikkas kendisine yazılan mülkten vazgeçti, diğer dostlarından bazıları da aynısını yaptı. Kabul edenlere ve isteyenlere ise seve seve verdi; Makedonya'daki servetinin çoğunu dağıtarak böyle tüketti. İşte böyle bir atılım ve böyle bir ruh hazırlığıyla Hellespontos'u geçti.
παραιτησαμένου δὲ τοῦ Περδίκκου τὴν διαγεγραμμένην κτῆσιν αὐτῷ, καὶ τῶν ἄλλων φίλων ἔνιοι τὸ αὐτὸ ἐποίησαν, τοῖς δὲ λαμβάνουσι καὶ δεομένοις προθύμως ἐχαρίζετο, καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐν Μακεδονίᾳ διανέμων οὕτως κατηνάλωσε. τοιαύτῃ μὲν ὁρμῇ καὶ παρασκευῇ διανοίας τὸν Ἑλλήσποντον διεπέρασεν.
15.4İlion'a çıkıp Athena'ya kurban kesti, kahramanlara sunu döktü. Akhilleus'un mezar taşına gelince, yağ sürünüp âdet olduğu üzere dostlarıyla birlikte çıplak olarak etrafında koştu, sonra taşa çelenk koydu ve Akhilleus'u, yaşarken sadık bir dosta, öldükten sonra da büyük bir müjdeciye, yani Homeros'a sahip olduğu için mutlu saydı.
ἀναβὰς δὲ εἰς Ἴλιον ἔθυσε τῇ Ἀθηνᾷ καὶ τοῖς ἥρωσιν ἔσπεισε. τὴν δὲ Ἀχιλλέως στήλην ἀλειψάμενος λίπα καὶ μετὰ τῶν ἑταίρων συναναδραμὼν γυμνὸς, ὥσπερ ἔθος ἐστίν, ἐστεφάνωσε, μακαρίσας αὐτόν ὅτι καὶ ζῶν φίλου πιστοῦ καὶ δὲ τελευτήσας μεγάλου κήρυκος ἔτυχεν.
15.5Şehri dolaşıp görülecek yerleri gezerken biri ona Aleksandros'un, yani Paris'in lirini görmek isteyip istemediğini sordu. O da ona hiç aldırmadığını, Akhilleus'un lirini aradığını söyledi; Akhilleus yiğit adamların ünlerini ve işlerini onunla terennüm ederdi.
ἐν δὲ τῷ περιϊέναι καὶ θεᾶσθαι τὰ κατὰ τὴν πόλιν ἐρομένου τινὸς αὐτόν εἰ βούλεται τὴν Ἀλεξάνδρου λύραν ἰδεῖν, ἐλάχιστα φροντίζειν ἐκείνης ἔφη, τὴν δὲ Ἀχιλλέως ζητεῖν, ᾗ τὰ κλέα καὶ τὰς πράξεις ὕμνει τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν ἐκεῖνος.
16.116. Bölüm
Bu sırada Dareios'un komutanları büyük bir kuvvet toplayıp Granikos'un geçidinde saf bağlamışlardı. Asya'nın kapıları sayılabilecek bir yerde, giriş ve hâkimiyet uğruna savaşmak belki de zorunluydu. Ama çoğu kişi nehrin derinliğinden, karşı kıyıların engebesinden ve sarplığından korkuyordu, çünkü bu kıyılara ancak savaşarak çıkılabilecekti. Bazıları da ayla ilgili geleneğe uymak gerektiğini düşünüyordu
ἐν δὲ τούτῳ τῶν Δαρείου στρατηγῶν μεγάλην δύναμιν ἡθροικότων καὶ παρατεταγμένων ἐπὶ τῇ διαβάσει τοῦ Γρανικοῦ, μάχεσθαι μὲν ἴσως ἀναγκαῖον ἦν, ὥσπερ ἐν πύλαις τῆς Ἀσίας, περὶ τῆς εἰσόδου καὶ ἀρχῆς· τοῦ δὲ ποταμοῦ τὸ βάθος καὶ τὴν ἀνωμαλίαν καὶ τραχύτητα τῶν πέραν ὄχθων, πρός οὓς ἔδει γίνεσθαι τὴν ἀπόβασιν μετὰ μάχης, τῶν πλείστων δεδιότων, ἐνίων δὲ καὶ τὸ περὶ τόν μῆνα νενομισμένον οἰομένων δεῖν φυλάξασθαι
16.2(Makedon kralları Daisios ayında ordularını sefere çıkarmazlardı). İskender bunu, ayın ikinci Artemisios olarak sayılmasını emrederek düzeltti. Parmenion gün geç olduğu için bu tehlikeye girmesine karşı çıkınca, Hellespontos'u geçtikten sonra Granikos'tan korkarsa Hellespontos'un utanacağını söyledi ve on üç süvari bölüğüyle akıntıya daldı.
(Δαισίου γὰρ οὐκ εἱώθεισαν οἱ βασιλεῖ τῶν Μακεδόνων ἐξάγειν τὴν στρατιάν), τοῦτο μὲν ἐπηνωρθώσατο κελεύσας δεύτερον Ἀρτεμίσιον ἄγειν, τοῦ δὲ Παρμενίωνος, ὡς ὀψὲ τῆς ὥρας οὔσης, οὐκ ἐῶντος ἀποκινδυνεύειν, εἰπὼν αἰσχύνεσθαι τόν Ἑλλήσποντον εἰ φοβήσεται τόν Γρανικὸν διαβεβηκὼς ἐκεῖνον, ἐμβάλλει τῷ ῥεύματι σὺν ἴλαις ἱππέων τρισκαίδεκα.
16.3Üzerine yağan oklara, silahlarla ve atlarla tutulmuş sarp yerlere doğru at sürüyor, üstelik onu sürükleyen ve çevresini saran bir akıntının içinden geçiyordu. Bu yüzden akılla değil, çılgınca ve gözü kara bir şekilde komuta ediyormuş gibi göründü. Yine de geçişi inatla sürdürdü, çamurdan ıslak ve kaygan hâle gelmiş yerleri büyük güçlükle ele geçirdi. Ama daha geçenler bir düzene giremeden, üstüne gelenlerle karmakarışık bir hâlde, adam adama dövüşmek zorunda kaldı.
καὶ πρός ἐναντία βέλη καὶ τόπους ἀπορρῶγας ὅπλοις καταπεφραγμένους καὶ ἵπποις ἐλαύνων, καὶ διὰ ῥεύματος παραφέροντος καὶ περικλύζοντος, ἔδοξε μανικῶς καὶ πρός ἀπόνοιαν μᾶλλον ἢ γνώμῃ στρατηγεῖν. οὐ μὴν ἀλλʼ ἐμφὺς τῇ διαβάσει καὶ κρατήσας τῶν τόπων χαλεπῶς καὶ μόλις, ὑγρῶν καὶ περισφαλῶν γενομένων διὰ τόν πηλόν, εὐθὺς ἠναγκάζετο φύρδην μάχεσθαι καὶ κατʼ ἄνδρα συμπλέκεσθαι τοῖς ἐπιφερομένοις, πρὶν εἰς τάξιν τινὰ καταστῆναι τοὺς διαβαίνοντας.
16.4Çünkü düşman bağırarak saldırıyor, atlarını Makedon atlarının yanına sürüp mızraklarla, mızraklar kırılınca da kılıçlarla dövüşüyordu. Birçoğu İskender'in üzerine atıldı; kalkanından ve miğferinin sorgucundan kolayca tanınıyordu, sorgucun iki yanında beyazlığı ve büyüklüğüyle göz alan birer tüy vardı. Zırhının eteğinin altına bir mızrak isabet etti ama yaralanmadı. Komutanlar Roisakes ile Spithridates aynı anda üzerine gelince, birincisinden sıyrılıp zırhlı Roisakes'e önce kendisi saldırdı; mızrağı kırılınca da hançerine davrandı.
ἐνέκειντο γὰρ κραυγῇ, καὶ τοὺς ἵππους παραβάλλοντες τοῖς ἵπποις ἐχρῶντο δόρασι, καὶ ξίφεσι τῶν δοράτων συντριβέντων. ὠσαμένων δὲ πολλῶν ἐπʼ αὐτὸν ἦν δὲ τῇ πέλτῃ καὶ τοῦ κράνους τῇ χαίτῃ διαπρεπής, ἧς ἑκατέρωθεν εἱστήκει πτερὸν λευκότητι καὶ μεγέθει θαυμαστόν, ἀκοντισθεὶς μὲν ὑπὸ τὴν ὑποπτυχίδα τοῦ θώρακος οὐκ ἐτρώθη, Ῥοισάκου δὲ καὶ Σπιθριδάτου τῶν στρατηγῶν προσφερομένων ἅμα, τόν μὲν ἐκκλίνας, Ῥοισάκῃ δὲ προεμβαλὼν τεθωρακισμένῳ καὶ τὸ δόρυ κατακλάσας ἐπὶ τὸ ἐγχειρίδιον ὥρμησε.
16.5İkisi birbirine girmişken Spithridates atını yandan yanaştırdı, hızla üzerinde doğrulup barbar palasını indirdi. Sorguçla birlikte tüylerden birini kopardı. Miğfer darbeye ancak güç bela dayandı; palanın ağzı saçının uçlarına değdi. Spithridates ikinci bir darbe için kolunu yeniden kaldırırken Kara Kleitos davranıp mızrağıyla ortasından deldi. Aynı anda Roisakes de İskender'in kılıcıyla vurulup düştü.
συμπεπτωκότων δὲ αὐτῶν ὁ Σπιθριδάτης ὑποστήσας ἐκ πλαγίων τόν ἵππον καὶ μετὰ σπουδῆς συνεξαναστάς κοπίδι βαρβαρικῇ κατήνεγκε· καὶ τόν μὲν λόφον ἀπέρραξε μετὰ θατέρου πτεροῦ, τὸ δὲ κράνος πρὸς τὴν πληγὴν ἀκριβῶς καὶ μόλις ἀντέσχεν, ὥστε τῶν πρώτων ψαῦσαι τριχῶν τὴν πτέρυγα τῆς κοπίδος, ἑτέραν δὲ τόν Σπιθριδάτην πάλιν ἐπαιρόμενον ἔφθασε Κλεῖτος ὁ μέλας τῷ ξυστῷ διελάσας μέσον, ὁμοῦ δὲ καὶ Ῥοισάκης ἔπεσεν ὑπὸ Ἀλεξάνδρου ξίφει πληγείς.
16.6Süvari savaşı bu kadar tehlikeli ve çetin sürerken Makedon phalanksı nehri geçiyor, piyade kuvvetleri de çarpışmaya girişiyordu. Düşman güçlü bir direniş göstermedi, uzun da dayanmadı; dönüp kaçtı. Yalnız Yunan paralı askerleri bir tepenin yanında toplanıp İskender'den can güvencesi istediler.
ἐν τούτῳ δὲ κινδύνου καὶ ἀγῶνος οὔσης τῆς ἱππομαχίας ἥ τε φάλαγξ διέβαινε τῶν Μακεδόνων καὶ συνῆγον αἱ πεζαὶ δυνάμεις, οὐ μὴν ὑπέστησαν εὐρώστως οὐδὲ πολὺν χρόνον, ἀλλʼ ἔφυγον τραπόμενοι, πλὴν τῶν μισθοφόρων Ἑλλήνων, οὗτοι δὲ πρός τινι λόφῳ συστάντες ᾔτουν τὰ πιστὰ τόν Ἀλέξανδρον.
16.7O ise akıldan çok öfkeyle hareket ederek en önde saldırdı ve kaburgalarına kılıç saplanan atını kaybetti; bu, Bukephalas değil başka bir attı. Ölenlerin ve yaralananların çoğu da orada, umutlarını kesmiş savaşçı adamlarla boğuşurken tehlikeye girip düştü. Barbarlardan yirmi bin piyade ile iki bin beş yüz süvarinin öldüğü söylenir. İskender'in tarafında ise Aristobulos'a göre toplam otuz dört ölü vardı; bunların dokuzu piyadeydi.
ὁ δὲ θυμῷ μᾶλλον ἢ λογισμῷ πρῶτος ἐμβαλὼν τόν τε ἵππον ἀποβάλλει ξίφει πληγέντα διὰ τῶν πλευρῶν ἦν δὲ ἕτερος, οὐχ ὁ Βουκεφάλας, καὶ τοὺς πλείστους τῶν ἀποθανόντων καὶ τραυματισθέντων ἐκεῖ συνέβη κινδυνεῦσαι καὶ πεσεῖν,ʼ πρός ἀνθρώπους ἀπεγνωκότας καὶ μαχίμους συμπλεκομένους. λέγονται δὲ πεζοὶ μὲν δισμύριοι τῶν βαρβάρων, ἱππεῖς δὲ δισχίλιοι πεντακόσιοι πεσεῖν. τῶν δὲ περὶ τόν Ἀλέξανδρον Ἀριστόβουλός φησι τέσσαρας καὶ τριάκοντα νεκροὺς γενέσθαι τοὺς πάντας, ὧν ἐννέα πεζοὺς εἶναι.
16.8İskender bunların tunç heykellerinin dikilmesini emretti; heykelleri Lysippos yaptı. Zaferi Yunanlılarla paylaşmak için Atinalılara özel olarak esirlerden alınan üç yüz kalkan gönderdi, geri kalan ganimetin ortak kısmının üzerine ise şu son derece gururlu yazıyı yazdırdı: "Philippos oğlu İskender ve Lakedaimonlular dışındaki Yunanlılar, Asya'da oturan barbarlardan." Perslerden aldığı kadehleri, mor kumaşları ve bunlar gibi şeyleri, birkaç parça dışında, hep annesine gönderdi.
τούτων μὲν οὖν ἐκέλευσεν εἰκόνας ἀνασταθῆναι χαλκᾶς, ἃς Λύσιππος εἰργάσατο. κοινούμενος δὲ τὴν νίκην τοῖς Ἕλλησιν ἰδίᾳ μὲν τοῖς Ἀθηναίοις ἔπεμψε τῶν αἰχμαλώτων τριακοσίας ἀσπίδας, κοινῇ δὲ τοῖς ἄλλοις λαφύροις ἐκέλευσεν ἐπιγράψαι φιλοτιμοτάτην ἐπιγραφήν Ἀλέξανδρος ὁ Φιλίππου καὶ οἱ Ἕλληνες πλὴν Λακεδαιμονίων ἀπὸ τῶν βαρβάρων τῶν τὴν Ἀσίαν κατοικούντων ἐκπώματα δὲ καὶ πορφύρας, καὶ ὅσα τοιαῦτα τῶν Περσικῶν ἔλαβε, πάντα τῇ μητρὶ πλὴν ὀλίγων ἔπεμψεν.
17.117. Bölüm
Bu muharebe, işlerin gidişini hemen İskender lehine büyük ölçüde değiştirdi: barbarların kıyıdaki hâkimiyetinin vitrini olan Sardeis'i teslim aldı, diğer yerler de ona katıldı. Yalnız Halikarnassos ile Miletos direndi. Bunları zorla alıp çevrelerindeki her yeri boyunduruğu altına aldıktan sonra, bundan sonra ne yapacağı konusunda kararsız kaldı.
οὗτος ὁ ἀγὼν μεγάλην εὐθὺς ἐποίησε τῶν πραγμάτων μεταβολὴν πρὸς Ἀλέξανδρον, ὥστε καὶ Σάρδεις, τὸ πρόσχημα τῆς ἐπὶ θαλάσσῃ τῶν βαρβάρων ἡγεμονίας, παραλαβεῖν καὶ τἆλλα προστίθεσθαι. μόνη δὲ Ἁλικαρνασσὸς ἀντέστη καὶ Μίλητος, ἃς ἑλὼν κατὰ κράτος καὶ τὰ περὶ αὐτὰς πάντα χειρωσάμενος ἀμφίβολος ἦν πρὸς τὰ λοιπὰ τῇ γνώμῃ.
17.2Bazen Dareios'la karşılaşıp her şeyi göze almak için acele ediyor, bazen de önce kıyı bölgelerinin işlerini düzene koyup kaynaklarıyla kendini âdeta idmanla güçlendirmeyi, onun üzerine ancak ondan sonra yürümeyi düşünüyordu. Lykia'da Ksanthos şehri yakınlarında bir kaynak vardır. Anlatıldığına göre bu kaynak o sırada kendiliğinden altüst olup taştı ve dibinden eski harflerle yazılmış tunç bir levha çıktı. Levhada, Pers hâkimiyetinin Yunanlılar eliyle yıkılıp sona ereceği yazılıydı.
καὶ πολλάκις μὲν ἔσπευδε Δαρείῳ συμπεσὼν ἀποκινδυνεῦσαι περὶ τῶν ὅλων, πολλάκις δὲ τοῖς ἐπὶ θαλάσσῃ πράγμασι καὶ χρήμασι διενοεῖτο πρῶτον οἷον ἐνασκήσας καὶ ῥώσας αὑτόν οὕτως ἀναβαίνειν ἐπʼ ἐκεῖνον. ἔστι δὲ τῆς Λυκίας κρήνη περὶ τὴν Ξανθίων πόλιν, ἧς τότε λέγουσιν αὐτομάτως περιτραπείσης καὶ ὑπερβαλούσης ἐκ βυθοῦ δέλτον ἐκπεσεῖν χαλκῆν τύπους ἔχουσαν ἀρχαίων γραμμάτων, ἐν οἷς ἐδηλοῦτο παύσεσθαι τὴν Περσῶν ἀρχὴν ὑπὸ Ἑλλήνων καταλυθεῖσαν.
17.3Bununla cesaretlenerek kıyıyı Phoinike ve Kilikia'ya kadar temizlemek için acele etti. Pamphylia kıyısı boyunca hızla ilerleyişi, birçok tarihçiye şaşırtıcı ve tumturaklı anlatımlar için konu olmuştur. Onlara göre deniz, başka zaman açıktan hep hırçın gelir, dağın sarp uçurumlarının dibindeki dar ve kıyıya yakın kayalıkları ancak nadiren açığa çıkarırken, tanrısal bir talihle İskender'e yol vermişti.
τούτοις ἐπαρθείς ἠπείγετο τὴν παραλίαν ἀνακαθήρασθαι μέχρι τῆς Φοινίκης καὶ Κιλικίας, ἡ δὲ τῆς Παμφυλίας παραδρομὴ πολλοῖς γέγονε τῶν ἱστορικῶν ὑπόθεσις γραφικὴ πρὸς ἔκπληξιν καὶ ὄγκον, ὡς θείᾳ τινὶ τύχῃ παραχωρήσασαν Ἀλεξάνδρῳ τὴν θάλασσαν, ἄλλως ἀεὶ τραχεῖαν ἐκ πελάγους προσφερομένην, σπανίως δέ ποτε λεπτοὺς καὶ προσεχεῖς ὑπὸ τὰ κρημνώδη καὶ παρερρωγότα τῆς ὀρεινῆς πάγους διακαλύπτουσαν.
17.4Menandros da bir komedyasında bu tuhaflıkla alay ederek şöyle der:
Ne İskender'ce iş bu! Birini arasam,
kendiliğinden çıkar gelir. Bir yerden
deniz yoluyla geçmem gerekse, önümde yol açılır.
İskender ise mektuplarında bu türden hiçbir harikadan söz etmez; Phaselis'ten yola çıkıp Klimaks, yani Merdiven denilen geçitte yol açarak geçtiğini söyler.
δηλοῖ δὲ καὶ Μένανδρος ἐν κωμῳδίᾳ παίζων πρὸς τὸ παράδοξον ὡς Ἀλεξανδρῶδες ἤδη τοῦτο· κἂν ζητῶ τινα, αὐτόματος οὗτος παρέσται· κἂν διελθεῖν δηλαδή διὰ θαλάσσης δέῃ τόπον τινʼ, οὗτος ἔσται μοι βατός. αὐτὸς δὲ Ἀλέξανδρος ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς οὐδὲν τοιοῦτον τερατευσάμενος ὁδοποιῆσαί φησι τὴν λεγομένην Κλίμακα καὶ διελθεῖν ὁρμήσας ἐκ Φασηλίδος.
17.5Bu yüzden şehirde birkaç gün kaldı. Bu sırada, Phaselisli olan ölmüş Theodektes'in çarşı meydanına dikilmiş heykelini gördü. Yemekten sonra sarhoş bir hâlde alayla oraya gitti ve üzerine bolca çelenk attı. Böylece, Aristoteles ve felsefe sayesinde adamla kurduğu yakınlığa, eğlence içinde de olsa, hoş bir saygı göstermiş oldu.
διὸ καὶ πλείονας ἡμέρας ἐν τῇ πόλει διέτριψεν ἐν αἷς καὶ Θεοδέκτου τεθνηκότος ἦν δὲ Φασηλίτης ἰδὼν εἰκόνα ἀνακειμένην ἐν ἀγορᾷ, μετὰ δεῖπνον ἐπεκώμασε μεθύων καὶ τῶν στεφάνων ἐπέρριψε πολλούς, οὐκ ἄχαριν ἐν παιδιᾷ ἀποδιδοὺς τιμὴν τῇ γενομένῃ διʼ Ἀριστοτέλην καὶ φιλοσοφίαν ὁμιλίᾳ πρὸς τὸν ἄνδρα.
18.118. Bölüm
Bundan sonra Pisidialılardan direnenleri yendi, Phrygia'yı boyunduruğu altına aldı. Eski Midas'ın yurdu olduğu söylenen Gordion şehrini ele geçirince, dillere destan arabayı gördü; kızılcık ağacının kabuğuyla bağlanmıştı. Barbarların bu arabayla ilgili inandığı sözü de duydu: bağı çözecek kişinin kaderinde dünyanın kralı olmak vardı.
μετὰ ταῦτα Πισιδῶν τε τοὺς ἀντιστάντας ᾕρει καί Φρυγίαν ἐχειροῦτο καί Γόρδιον πόλιν, ἑστίαν Μίδου τοῦ παλαιοῦ γενέσθαι λεγομένην, παραλαβών, τὴν θρυλουμένην ἅμαξαν εἶδε φλοιῷ κρανείας ἐνδεδεμένην, καί λόγον ἐπʼ αὐτῇ πιστευόμενον ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἤκουσεν, ὡς τῷ λύσαντι τὸν δεσμὸν εἵμαρται βασιλεῖ γενέσθαι τῆς οἰκουμένης.
18.2Çoğu yazara göre bağların uçları gizliydi ve birbirinin içinden defalarca kıvrılarak geçiyordu; İskender düğümü çözemeyince kılıcıyla kesti ve kesilen yerden bir sürü uç ortaya çıktı. Aristobulos ise onun düğümü pek kolay çözdüğünü söyler: boyunduruk bağını tutan, hestor denilen çiviyi oktan çıkarmış, sonra da boyunduruğu alttan çekivermiş.
οἱ μὲν οὖν πολλοί φασι, τῶν δεσμῶν τυφλὰς ἐχόντων τὰς ἀρχὰς καί διʼ ἀλλήλων πολλάκις σκολιοῖς ἑλιγμοῖς ὑποφερομένων, τὸν Ἀλέξανδρον ἀμηχανοῦντα λῦσαι διατεμεῖν τῇ μαχαίρᾳ τὸ σύναμμα, καί πολλὰς ἐξ αὐτοῦ κοπέντος ἀρχὰς φανῆναι. Ἀριστόβουλος δὲ καί πάνυ λέγει ῥᾳδίαν αὐτῷ τὴν λύσιν γενέσθαι, ἐξελόντι τοῦ ῥυμοῦ τὸν ἕστορα καλούμενον, ᾧ συνείχετο τὸ ζυγόδεσμον, εἶθʼ οὕτως ὑφελκύσαντι τὸν ζυγόν.
18.3Oradan Paphlagonialıları ve Kappadokialıları kendine kattı. Dareios'un kıyı komutanlarından olup İskender'e pek çok sorun, sayısız engel ve uğraş çıkarması beklenen Memnon'un öldüğünü de duyunca, iç bölgelere yapacağı sefer için daha da güçlendi.
ἐντεῦθεν Παφλαγόνας τε καί Καππαδόκας προσαγαγόμενος, καὶ τὴν Μέμνονος ἀκούσας τελευτήν, ὃς τῶν ἐπὶ θαλάττῃ Δαρείου στρατηγῶν ἐπίδοξος ἦν Ἀλεξάνδρῳ πολλὰ πράγματα καί μυρίας ἀντιλήψεις καί ἀσχολίας παρέξειν, ἐπερρώσθη πρὸς τὴν ἄνω στρατείαν μᾶλλον.
18.4Dareios da artık Susa'dan aşağı iniyordu. Altı yüz bin kişilik ordusunun kalabalığı onu gururlandırıyor, bir rüya da cesaret veriyordu; mecusiler bu rüyayı doğruya yakın değil, onun hoşuna gidecek şekilde yorumluyordu. Rüyasında Makedon phalanksının büyük bir ateşle yandığını, İskender'in de kendisinin eskiden kralın ulağı (astandes) iken giydiği elbiseyi giyip ona hizmet ettiğini, sonra Belos'un kutsal alanına girip gözden kaybolduğunu görmüştü.
ἤδη δὲ καί Δαρεῖος ἐκ Σούσων κατέβαινεν, ἐπαιρόμενός τε τῷ πλήθει τῆς δυνάμεως ἑξήκοντα γὰρ ἦγε μυριάδας στρατοῦ, καί τινος ὀνείρου θαρρύνοντος αὐτόν, ὃν οἱ μάγοι πρὸς χάριν ἐξηγοῦντο μᾶλλον ἢ κατὰ τὸ εἰκός, ἔδοξε γὰρ πυρὶ νέμεσθαι πολλῷ τὴν Μακεδόνων φάλαγγα, τὸν δὲ Ἀλέξανδρον ἔχοντα στολήν ἣν αὐτὸς ἐφόρει πρότερον ἀστάνδης ὢν βασιλέως, ὑπηρετεῖν αὐτῷ· παρελθόντα δὲ εἰς τὸ τοῦ Βήλου τέμενος ἀφανῆ γενέσθαι.
18.5Görünüşe göre tanrı bununla şunu ima ediyordu: Makedonların işleri parlak ve göz alıcı olacak, İskender, ulaklıktan krallığa yükselen Dareios gibi Asya'ya hâkim olacak, ama kısa sürede şanla hayattan ayrılacaktı.
διὰ τούτων, ὡς ἔοικεν, ὑπεδηλοῦτο παρὰ τοῦ θεοῦ λαμπρὰ μὲν γενήσεσθαι καί περιφανῆ τὰ τῶν Μακεδόνων, Ἀλέξανδρον δὲ τῆς μὲν Ἀσίας κρατήσειν, ὥσπερ ἐκράτησε Δαρεῖος ἐξ ἀστάνδου βασιλεὺς γενόμενος, ταχὺ δὲ σὺν δόξῃ τὸν βίον ἀπολείψειν.
19.119. Bölüm
Dareios, İskender'in Kilikia'da uzun süre oyalanmasını korkaklığına verip daha da cesaretlendi. Oysa oyalanmanın sebebi hastalıktı. Kimi bunun yorgunluktan, kimi de Kydnos'un buz gibi sularında yıkanmasından ileri geldiğini söyler.
ἔτι δὲ μᾶλλον ἐθάρρησε καταγνοὺς δειλίαν Ἀλεξάνδρου πολὺν χρόνον ἐν Κιλικίᾳ διατρίψαντος. ἦν δὲ ἡ διατριβὴ διὰ νόσον, ἣν οἱ μὲν ἐκ κόπων, οἱ δὲ λουσαμένῳ ἐν τῷ τοῦ Κύδνου ῥεύματι καταπαγέντι προσπεσεῖν λέγουσι.
19.2Diğer hekimlerden hiçbiri onu tedavi etmeye cesaret edemiyordu; tehlikenin her çareden büyük olduğunu düşünüyor, başarısız olurlarsa Makedonlara karşı suçlu duruma düşmekten korkuyorlardı. Akarnanialı Philippos ise durumun kötü olduğunu görüyor, ama dostluğa güveniyordu. Tehlikedeki dostunun tehlikesini paylaşmamayı, son çareye kadar yardım edip kendini ortaya koymamayı ağır bir şey sayarak ilaçla tedaviye girişti. Savaş için bir an önce iyileşmek isteyen İskender'i de buna katlanıp ilacı içmeye ikna etti.
τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἰατρῶν οὐδεὶς ἐθάρρει βοηθήσειν, ἀλλὰ τὸν κίνδυνον οἰόμενοι πάσης ἰσχυρότερον εἶναι βοηθείας ἐφοβοῦντο τὴν ἐκ τοῦ σφαλῆναι διαβολὴν πρὸς τοὺς Μακεδόνας· Φίλιππος δʼ ὁ Ἀκαρνὰν μοχθηρὰ μὲν ἑώρα τὰ περὶ αὐτὸν ὄντα, τῇ δὲ φιλίᾳ πιστεύων, καὶ δεινὸν ἡγούμενος εἰ κινδυνεύοντι μὴ συγκινδυνεύσει μέχρι τῆς ἐσχάτης πείρας βοηθῶν καὶ παραβαλλόμενος, ἐπεχείρησε φαρμακείᾳ καὶ συνέπεισεν αὐτὸν ὑπομεῖναι καὶ πιεῖν, σπεύδοντα ῥωσθῆναι πρὸς τὸν πόλεμον.
19.3Bu sırada Parmenion ordugâhtan bir mektup gönderip Philippos'tan sakınmasını istedi: Dareios büyük hediyeler ve kızını vaat ederek onu İskender'i öldürmeye ikna etmişti. İskender mektubu okudu, dostlarından hiçbirine göstermeden yastığının altına koydu. Vakti gelince Philippos, yanında arkadaşlarıyla, kâse içinde ilacı getirerek içeri girdi. İskender mektubu ona uzattı, kendisi de ilacı hevesle ve hiç kuşkulanmadan aldı.
ἐν τούτῳ δὲ Παρμενίων ἔπεμψεν ἐπιστολὴν ἀπὸ στρατοπέδου, διακελευόμενος αὐτῷ φυλάξασθαι τὸν Φίλιππον ὡς ὑπὸ Δαρείου πεπεισμένον ἐπὶ δωρεαῖς μεγάλαις καὶ γάμῳ θυγατρὸς ἀνελεῖν Ἀλέξανδρον. ὁ δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἀναγνοὺς καὶ μηδενὶ δείξας τῶν φίλων ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον ὑπέθηκεν. ὡς δὲ τοῦ καιροῦ παρόντος εἰσῆλθε μετὰ τῶν ἑταίρων ὁ Φίλιππος τὸ φάρμακον ἐν κύλικι κομίζων, ἐκείνῳ μὲν ἐπέδωκε τὴν ἐπιστολήν, αὐτὸς δὲ τὸ φάρμακον ἐδέξατο προθύμως καὶ ἀνυπόπτως,
19.4Böylece şaşırtıcı, tiyatroya yaraşır bir sahne ortaya çıktı: biri okuyor, öteki içiyor, sonra aynı anda birbirlerine bakıyorlardı. Ama bakışları aynı değildi. İskender aydınlık ve gülen yüzüyle Philippos'a sevgisini ve güvenini gösteriyordu. Philippos ise iftira karşısında kendinden geçmişti; bir tanrılara yakarıp ellerini göğe kaldırıyor, bir yatağın başına kapanıp İskender'e umutlu olmasını ve kendisini dinlemesini söylüyordu.
ὥστε θαυμαστὴν καὶ θεατρικὴν τὴν ὄψιν εἶναι, τοῦ μὲν ἀν ἀναγινώσκοντος, τοῦ δὲ πίνοντος, εἶτα ἅμα πρὸς ἀλλήλους ἀποβλεπόντων οὐχ ὁμοίως, ἀλλὰ τοῦ μὲν Ἀλεξάνδρου φαιδρῷ τῷ προσώπῳ καὶ διακεχυμένῳ τὴν πρὸς τὸν Φίλιππον εὐμένειαν καὶ πίστιν ἀποφαίνοντος, ἐκείνου δὲ πρὸς τὴν διαβολὴν ἐξισταμένου καὶ ποτὲ μὲν θεοκλυτοῦντος καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνατείνοντος τὰς χεῖρας, ποτὲ δὲ τῇ κλίνῃ περιπίπτοντος καὶ παρακαλοῦντος τὸν Ἀλέξανδρον εὐθυμεῖν καὶ προσέχειν αὐτῷ.
19.5Çünkü ilaç önce bedene hâkim olup gücünü âdeta içeri, derinlere itti: sesi kesildi, hisleri belirsizleşip son derece zayıfladı, baygınlık bastı. Ama Philippos onu çabucak kendine getirdi. İskender toparlanınca kendini Makedonlara gösterdi, çünkü onu görmeden üzüntüleri dinmiyordu.
τὸ γὰρ φάρμακον ἐν ἀρχῇ κρατῆσαν τοῦ σώματος οἷον ἀπέωσε καὶ κατέδυσεν εἰς βάθος τὴν δύναμιν, ὥστε καὶ φωνὴν ἐπιλιπεῖν καὶ τὰ περὶ τὴν αἴσθησιν ἀσαφῆ καὶ μικρὰ κομιδῇ γενέσθαι, λιποθυμίας ἐπιπεσούσης· οὐ μὴν ἀλλὰ ταχέως ἀναληφθεὶς ὑπὸ τοῦ Φιλίππου καὶ ῥαΐσας αὑτὸν ἐπέδειξε τοῖς Μακεδόσιν οὐ γὰρ ἐπαύοντο πρὶν ἰδεῖν τὸν Ἀλέξανδρον ἀθυμοῦντες.
20.120. Bölüm
Dareios'un ordusunda Makedonya'dan kaçmış Amyntas adlı bir Makedon vardı; İskender'in tabiatını iyi tanıyordu. Dareios'un dar geçitlerin içine girerek İskender'in üzerine yürümeye hazırlandığını görünce, olduğu yerde beklemesi için yalvardı: bunca kalabalıkla, sayıca az olan düşmana karşı geniş ve açık ovalarda savaşmalıydı.
ἦν δέ τις ἐν τῷ Δαρείου στρατῷ πεφευγὼς ἐκ Μακεδονίας ἀνὴρ Μακεδών, Ἀμύντας, οὐκ ἄπειρος τῆς Ἀλεξάνδρου φύσεως, οὗτος ὡρμημένον ἰδὼν Δαρεῖον εἴσω τῶν στενῶν βαδίζειν ἐπʼ Ἀλέξανδρον, ἐδεῖτο κατὰ χώραν ὑπομένειν, ἐν πλάτος ἔχουσι πεδίοις καί ἀναπεπταμένοις πρὸς ἐλάττονας πλήθει τοσούτῳ διαμαχούμενον.
20.2Dareios, düşmanların ve İskender'in önce davranıp kaçmasından korktuğunu söyleyince, "Bu konuda içini ferah tut, kralım" dedi; "o senin üzerine yürüyecek, hatta şimdiden yola çıkmıştır bile." Amyntas bu sözlerle onu ikna edemedi. Dareios kalkıp Kilikia'ya gitti, İskender de aynı anda Suriye'ye, onun üzerine yürüdü.
ἀποκριναμένου δὲ Δαρείου δεδιέναι μὴ φθάσωσιν αὑτὸν ἀποδράντες οἱ πολέμιοι καί διαφυγὼν Ἀλέξανδρος, ἀλλὰ τούτου γε, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, χάριν θάρρει βαδιεῖται γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ σέ, καί σχεδὸν ἤδη βαδίζει. ταῦτα λέγων Ἀμύντας οὐκ ἔπειθεν, ἀλλʼ ἀναστὰς ἐπορεύετο Δαρεῖος εἰς Κιλικίαν, ἅμα δὲ Ἀλέξανδρος εἰς Συρίαν ἐπʼ ἐκεῖνον.
20.3Gece birbirlerini kaçırdılar ve geri döndüler. İskender bu rastlantıya seviniyor, onu dar geçitte karşılamak için acele ediyordu. Dareios ise önceki ordugâhına dönüp ordusunu dar geçitlerden çıkarmak istiyordu. Çünkü aleyhine olacak şekilde kendini, deniz, dağlar ve ortadan akan Pinaros nehri yüzünden süvariye elverişsiz, birçok yerden yarılmış, düşmanın azlığına uygun bir araziye attığını artık anlamıştı.
ἐν δὲ τῇ νυκτὶ διαμαρτόντες ἀλλήλων αὖθις ἀνέστρεφον, Ἀλέξανδρος μὲν ἡδόμενός τε τῇ συντυχίᾳ καί σπεύδων ἀπαντῆσαι περὶ τὰ στενά, Δαρεῖος δὲ τὴν προτέραν ἀναλαβεῖν στρατοπεδείαν καί τῶν στενῶν ἐξελίξαι τὴν δύναμιν. ἤδη γὰρ ἐγνώκει παρὰ τὸ συμφέρον ἐμβεβληκὼς ἑαυτὸν εἰς χωρία θαλάττῃ καί ὄρεσι καί ποταμῷ διὰ μέσου ῥέοντι τῷ Πινάρῳ δύσιππα, καί διεσπασμένα πολλαχοῦ, καί πρὸς τῆς ὀλιγότητος τῶν πολεμίων ἔχοντα τὴν θέσιν.
20.4Yeri İskender'e talih sağlamıştı, ama o, talihin sağladıklarını zafere dönüştürmekte daha da başarılı bir komutanlık gösterdi. Barbarlardan sayıca çok geride olduğu hâlde onlara kendini kuşatma fırsatı vermedi, tersine sağ kanadıyla onların sol kanadını aşıp yanlarına geçti ve karşısındaki barbarları kaçırdı. En önde çarpışıyordu; bu yüzden uyluğundan kılıçla yaralandı. Khares'e göre onu Dareios yaralamıştı (ikisinin göğüs göğüse geldiğini söyler).
Ἀλεξάνδρῳ δὲ τὸν μὲν τόπον ἡ τύχη παρέσχεν, ἐστρατήγησε δὲ τῶν ἀπὸ τῆς τύχης ὑπαρχόντων πρὸς τὸ νικῆσαι βέλτιον, ὅς γε τοσούτῳ πλήθει τῶν βαρβάρων λειπόμενος ἐκείνοις μὲν οὐ παρέσχε κύκλωσιν, αὐτὸς δὲ τῷ δεξιῷ τὸ εὐώνυμον ὑπερβαλὼν καί γενόμενος κατὰ κέρας φυγὴν ἐποίησε τῶν καθʼ αὑτὸν βαρβάρων, ἐν πρώτοις ἀγωνιζόμενος, ὥστε τρωθῆναι ξίφει τὸν μηρόν, ὡς μὲν Χάρης φησίν, ὑπὸ Δαρείου (συμπεσεῖν γὰρ αὐτοὺς εἰς χεῖρας),
20.5İskender ise savaş hakkında Antipatros'a ve yanındakilere yazdığı mektupta kimin yaraladığını söylemez; yalnız uyluğundan bir hançerle yaralandığını, ama yaradan ciddi bir zarar görmediğini yazar. Parlak bir zafer kazandı, düşmandan yüz on binden fazla adam öldürdü. Dareios'u ise yakalayamadı, çünkü kaçarken dört beş stadion öne geçmişti; arabasını ve yayını ele geçirerek geri döndü.
Ἀλέξανδρος δὲ περὶ τῆς μάχης ἐπιστέλλων τοῖς περὶ τὸν Ἀντίπατρον οὐκ εἴρηκεν ὅστις ἦν ὁ τρώσας, ὅτι δὲ τρωθείη τὸν μηρὸν ἐγχειριδίῳ, δυσχερὲς δʼ οὐδὲν ἀπὸ τοῦ τραύματος συμβαίη γέγραφε. νικήσας δὲ λαμπρῶς καί καταβαλὼν ὑπὲρ ἕνδεκα μυριάδας τῶν πολεμίων, Δαρεῖον μὲν οὐχ εἷλε τέτταρας σταδίους ἢ πέντε προλαβόντα τῇ φυγῇ, τὸ δὲ ἅρμα καί τὸ τόξον αὐτοῦ λαβὼν ἐπανῆλθε·
20.6Döndüğünde Makedonları barbar ordugâhından olağanüstü miktarda servet taşırken buldu; oysa barbarlar savaşa hafif donanımla gelmiş, ağırlıklarının çoğunu Şam'da bırakmışlardı. Dareios'un çadırını ise, parlak hizmetkârları, takımları ve bol parasıyla birlikte, ona ayırmışlardı.
καί κατέλαβε τοὺς Μακεδόνας τὸν μὲν ἄλλον πλοῦτον ἐκ τοῦ βαρβαρικοῦ στρατοπέδου φέροντας καί ἄγοντας ὑπερβάλλοντα πλήθει, καίπερ εὐζώνων πρὸς τὴν μάχην παραγενομένων καὶ τὰ πλεῖστα τῆς ἀποσκευῆς ἐν Δαμασκῷ καταλιπόντων, τὴν δὲ Δαρείου σκηνὴν ἐξῃρηκότας ἐκείνῳ, θεραπείας τε λαμπρᾶς καί παρασκευῆς καί χρημάτων πολλῶν γέμουσαν.
20.7Hemen silahlarını çıkarıp banyoya yöneldi: "Gidelim, savaşın terini Dareios'un banyosunda yıkayalım" dedi. Dostlarından biri "Zeus hakkı için, hayır, İskender'in banyosunda" dedi; "yenilenlerin her şeyi kazananındır ve onun adıyla anılmalıdır."
εὐθὺς οὖν ἀποδυσάμενος τὰ ὅπλα πρὸς τὸ λουτρὸν ἐβάδιζεν, εἰπών· ἴωμεν ἀπολουσόμενοι τὸν ἀπὸ τῆς μάχης ἱδρῶτα τῷ Δαρείου λουτρῷ. καί τις τῶν ἑταίρων μὰ τὸν Δία εἶπεν, ἀλλὰ τῷ Ἀλεξάνδρου· τὰ γὰρ τῶν ἡττωμένων εἶναί τε δεῖ καί προσαγορεύεσθαι τοῦ κρατοῦντος.
20.8Testileri, ibrikleri, küvetleri, merhem kaplarını, hepsi altından ve ince işçilikle yapılmış gördü; oda da baharat ve güzel kokulardan cennet gibi kokuyordu. Oradan yüksekliği, büyüklüğü, sedirlerinin, masalarının ve yemeğinin görkemiyle insanı hayran bırakan bir çadıra geçince dostlarına dönüp "Krallık buymuş demek" dedi.
ὡς δὲ εἶδε μὲν ὅλκια καί κρωσσοὺς καί πυέλους καί ἀλαβάστρους, πάντα χρυσοῦ, ἠσκημένα περιττῶς, ὠδώδει δὲ θεσπέσιον οἷον ὑπὸ ἀρωμάτων καί μύρων ὁ οἶκος, ἐκ δὲ τούτου παρῆλθεν εἰς σκηνὴν ὕψει τε καί μεγέθει καί τῷ περὶ τὴν στρωμνὴν καί τραπέζας καί τὸ δεῖπνον αὐτοῦ κόσμῳ θαύματος ἀξίαν, διαβλέψας πρὸς τοὺς ἑταίρους, τοῦτο ἦν, ὡς ἔοικεν, ἔφη, τὸ βασιλεύειν.
21.121. Bölüm
Yemeğe geçerken biri ona, esirler arasında getirilen Dareios'un annesinin, karısının ve iki bekâr kızının, arabayı ve yayı görünce onun öldüğünü sanıp dövünerek ağıt yaktıklarını haber verdi. İskender uzun süre durakladı. Kendi talihinden çok onların talihine üzülerek Leonnatos'u gönderdi ve Dareios'un ölmediğini, İskender'den de korkmaları gerekmediğini bildirmesini emretti:
τρεπομένῳ δὲ πρὸς τὸ δεῖπνον αὐτῷ φράζει τις ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις ἀγομένας μητέρα καὶ γυναῖκα Δαρείου καὶ θυγατέρας δύο παρθένους ἰδούσας τὸ ἅρμα καὶ τὰ τόξα κόπτεσθαι καὶ θρηνεῖν, ὡς ἀπολωλότος ἐκείνου. συχνὸν οὖν ἐπισχὼν χρόνον Ἀλέξανδρος, καὶ ταῖς ἐκείνων τύχαις μᾶλλον ἢ ταῖς ἑαυτοῦ ἐμπαθὴς γενόμενος, πέμπει Λεοννάτον, ἀπαγγεῖλαι κελεύσας ὡς οὔτε Δαρεῖος τέθνηκεν οὔτε Ἀλέξανδρον δεδιέναι χρή·
21.2Dareios'la hâkimiyet için savaşıyordu; onlar ise Dareios'un krallığında layık görüldükleri her şeye sahip olmaya devam edeceklerdi. Bu söz kadınlara yumuşak ve iyi geldiyse, davranışları daha da insancaydı. Perslerden istedikleri kadar kişiyi gömmelerine izin verdi, bunun için ganimetten elbise ve süs kullanmalarına da. Gördükleri hizmet ve saygıdan hiçbir şeyi eksiltmedi; aldıkları ödenekler de öncekilerden yüksekti.
Δαρείῳ γὰρ ὑπὲρ ἡγεμονίας πολεμεῖν, ἐκείναις δὲ πάντα ὑπάρξειν ὧν καὶ Δαρείου βασιλεύοντος ἠξιοῦντο. τοῦ δὲ λόγου ταῖς γυναιξὶν ἡμέρου καὶ χρηστοῦ φανέντος ἔτι μᾶλλον τὰ τῶν ἔργων ἀπήντα φιλάνθρωπα. θάψαι γὰρ ὅσους ἐβούλοντο Περσῶν ἔδωκεν, ἐσθῆτι καὶ κόσμῳ χρησαμέναις ἐκ τῶν λαφύρων, θεραπείας τε καὶ τιμῆς ἦν εἶχον οὐδʼ ὁτιοῦν ἀφεῖλε, συντάξεις δὲ καὶ μείζονας ἐκαρποῦντο τῶν προτέρων.
21.3Ama soylu ve iffetli kadınlar olarak esir düşen bu hanımlara gösterdiği en güzel ve krala en yaraşır lütuf, utanç verici hiçbir şey duymamaları, sezmemeleri, hatta beklememeleriydi. Düşman ordugâhında değil de kutsal ve dokunulmaz bir kızlar yurdunda korunuyormuş gibi, başkalarının göremediği kapalı bir hayat sürüyorlardı. Oysa Dareios'un karısının bütün kraliçelerin en güzeli olduğu söylenir; tıpkı Dareios'un da erkeklerin en yakışıklısı ve en uzunu olması gibi. Kızlar da anne babalarına çekmişti.
ἡ δὲ καλλίστη καὶ βασιλικωτάτη χάρις ἦν παρʼ αὐτοῦ γυναιξὶ γενναίαις γενομέναις αἰχμαλώτοις καὶ σώφροσι μήτε ἀκοῦσαι τι μήτε ὑπονοῆσαι μήτε προσδοκῆσαι τῶν αἰσχρῶν, ἀλλʼ ὥσπερ οὐκ ἐν στρατοπέδῳ πολεμίων, ἀλλʼ ἐν ἱεροῖς καὶ ἁγίοις φυλαττομένας παρθενῶσιν ἀπόρρητον ἔχειν καὶ ἀόρατον ἑτέροις δίαιταν. καίτοι λέγεταί γε τὴν Δαρείου γυναῖκα πολὺ πασῶν τῶν βασιλίδων εὐπρεπεστάτην γενέσθαι, καθάπερ καὶ αὐτὸς Δαρεῖος ἀνδρῶν κάλλιστος καὶ μέγιστος, τὰς δὲ παῖδας ἐοικέναι τοῖς γονεῦσιν.
21.4Ama İskender, görünüşe göre kendine hâkim olmayı düşmanları yenmekten daha krala yaraşır bulduğu için bunlara dokunmadı; evlenmeden önce Barsine dışında hiçbir kadınla da birlikte olmadı. Barsine, Memnon'un ölümüyle dul kalmıştı ve Şam yakınlarında esir alınmıştı. Yunan terbiyesi görmüş, tabiatı yumuşak bir kadındı; babası Artabazos bir kral kızının oğluydu. Aristobulos'a göre Parmenion, İskender'i güzel ve soylu bir kadınla birlikte olmaya teşvik etmiş, o da Barsine ile birlikte olmuştu.
ἀλλʼ Ἀλέξανδρος, ὡς ἔοικε, τοῦ νικᾶν τοὺς πολεμίους τὸ κρατεῖν ἑαυτοῦ βασιλικώτερον ἡγούμενος, οὔτε τούτων ἔθιγεν οὔτε ἄλλην ἔγνω γυναῖκα πρὸ γάμου, πλὴν Βαρσίνης. αὕτη δὲ, μετὰ τὴν Μέμνονος τελευτὴν χήρα γενομένη, περὶ Δαμασκὸν ἐλήφθη. πεπαιδευμένη δὲ παιδείαν Ἑλληνικήν καὶ τὸν τρόπον ἐπιεικὴς οὖσα καὶ πατρὸς Ἀρταβάζου γεγονότος ἐκ βασιλέως θυγατρός, ἐγνώσθη, Παρμενίωνος προτρεψαμένου τὸν Ἀλέξανδρον, ὥς φησιν Ἀριστόβουλος, καλῆς καὶ γενναίας ἅψασθαι γυναικός.
21.5Öteki esir kadınların güzellik ve boylarıyla öne çıktığını görünce şakayla "Pers kadınları göze işkence" derdi. Onların güzelliğine karşı kendine hâkim olmasının ve itidalinin güzelliğini koyarak, cansız heykellermiş gibi yanlarından geçip gitti.
τὰς δὲ ἄλλας αἰχμαλώτους ὁρῶν ὁ Ἀλέξανδρος κάλλει καὶ μεγέθει διαφερούσας ἔλεγε παίζων ὡς εἰσὶν ἀλγηδόνες ὀμμάτων αἱ Περσίδες, ἀντεπιδεικνύμενος δὲ πρὸς τὴν ἰδέαν τὴν ἐκείνων τὸ τῆς ἰδίας ἐγκρατείας καὶ σωφροσύνης κάλλος, ὥσπερ ἀψύχους εἰκόνας ἀγαλμάτων παρέπεμψεν.
22.122. Bölüm
Kıyı bölgesi komutanı Philoksenos ona yazıp yanında Tarentumlu Theodoros adında birinin bulunduğunu, bu adamın güzelliği olağanüstü iki satılık kölesi olduğunu bildirdi ve satın alıp almayacağını sordu. İskender buna çok kızdı. Dostlarına tekrar tekrar bağırarak, Philoksenos kendisinde ne gibi bir ayıp görmüş de böyle rezilliklere aracılık ediyor, diye soruyordu. Philoksenos'a yazdığı mektupta da ona ağır sözler söyledi ve Theodoros'u malıyla birlikte defolup gitmeye göndermesini buyurdu.
ἐπεὶ δὲ Φιλόξενος ὁ τῶν ἐπὶ θαλάττῃ στρατηγὸς ἔγραψεν εἶναι παρʼ αὐτῷ Θεόδωρόν τινα Ταραντῖνον ἔχοντα παῖδας ὠνίους δύο τὴν ὄψιν ὑπερφυεῖς, καὶ πυνθανόμενος εἰ πρίηται, χαλεπῶς ἐνεγκὼν ἐβόα πολλάκις πρὸς τοὺς φίλους, ἐρωτῶν τί πώποτε Φιλόξενος αἰσχρὸν αὐτῷ συνεγνωκώς τοιαῦτα ὀνείδη προξενῶν κάθηται, τὸν δὲ Φιλόξενον αὐτόν ἐν ἐπιστολῇ πολλὰ λοιδορήσας ἐκέλευσεν αὐτοῖς φορτίοις τὸν Θεόδωρον εἰς τὸν ὄλεθρον ἀποστέλλειν.
22.2Korinthos'ta ünlü Krobylos'u satın alıp ona getirmek istediğini yazan Hagnon'u da azarladı. Parmenion'un emrinde hizmet eden Makedonyalı Damon ile Timotheos'un bazı paralı askerlerin karılarına tecavüz ettiğini öğrenince, Parmenion'a yazıp suçları kanıtlanırsa onları insanları mahvetmek için doğmuş yırtıcılar gibi cezalandırıp öldürmesini buyurdu.
ἐπέπληξε δὲ καὶ Ἅγνωνι γράψαντι πρὸς αὐτόν ὅτι Κρωβύλον εὐδοκιμοῦντα ἐν Κορίνθῳ βούλεται πριάμενος ἀγαγεῖν πρὸς αὐτόν, πυνθανόμενος δὲ μισθοφόρων τινῶν γύναια διεφθαρκέναι Δάμωνα καὶ Τιμόθεον Μακεδόνας τῶν ὑπὸ Παρμενίωνι στρατευομένων, ἔγραψε Παρμενίωνι κελεύων, ἐὰν ἐλεγχθῶσιν, ὡς θηρία ἐπὶ καταφθορᾷ τῶν ἀνθρώπων γεγονότα τιμωρησάμενον ἀποκτεῖναι.
22.3Aynı mektupta kendisi hakkında kelimesi kelimesine şöyle yazar: "Ben Dareios'un karısını görmüş ya da görmek istemiş olmak şöyle dursun, güzelliğinden söz edenlere bile kulak vermedim." Ölümlü olduğunu en çok uyku ve cinsel birleşmeden anladığını söylerdi; çünkü yorgunluk da haz da tabiatımızdaki aynı zaaftan doğardı.
καὶ περὶ ἑαυτοῦ κατὰ λέξιν ἐν ταύτῃ τῇ ἐπιστολῇ γέγραφεν· ἐγὼ γὰρ οὐχ ὅτι ἑωρακὼς ἂν εὑρεθείην τὴν Δαρείου γυναῖκα ἢ βεβουλημένος ἰδεῖν, ἀλλʼ οὐδὲ τῶν λεγόντων περὶ τῆς εὐμορφίας αὐτῆς προσδεδεγμένος τὸν λόγον ἔλεγε δὲ μάλιστα συνιέναι θνητὸς ὢν ἐκ τοῦ καθεύδειν καὶ συνουσιάζειν, ὡς ἀπὸ μιᾶς ἐγγινόμενον ἀσθενείας τῇ φύσει καὶ τὸ πονοῦν καὶ τὸ ἡδόμενον.
22.4Yemek konusunda da kendine son derece hâkimdi. Bunu pek çok şeyle, özellikle anne edindiği ve Karia kraliçesi yaptığı Ada'ya söylediği sözlerle gösterdi. Ada ona iltifat olsun diye her gün bir sürü yemek ve tatlı gönderiyordu; sonunda en usta sayılan aşçıları ve fırıncıları da yolladı. İskender bunların hiçbirine ihtiyacı olmadığını söyledi:
ἢν δὲ καὶ γαστρὸς ἐγκρατέστατος, καὶ τοῦτο ἄλλοις τε πολλοῖς ἐδήλωσε καὶ τοῖς πρὸς Ἄδαν λεχθεῖσιν, ἣν ἐποιήσατο μητέρα καὶ Καρίας βασίλισσαν ἀπέδειξεν. ὡς γὰρ ἐκείνη φιλοφρονουμένη πολλὰ μὲν ὄψα καθʼ ἡμέραν ἀπέστελλεν αὐτῷ καὶ πέμματα, τέλος δὲ τοὺς δοκοῦντας εἶναι δεινοτάτους ὀψοποιοὺς καὶ ἀρτοποιούς, ἔφη τούτων μηδενὸς δεῖσθαι·
22.5Lalası Leonidas ona daha iyi aşçılar vermişti: kahvaltı için gece yürüyüşünü, akşam yemeği için de az kahvaltıyı. "Aynı adam" dedi, "yatak takımlarımın ve giysilerimin sandıklarını gelip açar, annem içine nazlı ya da lüzumsuz bir şey koymuş mu diye bakardı."
βελτίονας γὰρ ὀψοποιοὺς ἔχειν ὑπὸ τοῦ παιδαγωγοῦ Λεωνίδου δεδομένους αὐτῷ, πρὸς μὲν τὸ ἄριστον, νυκτοπορίαν, πρὸς δὲ τὸ δεῖπνον, ὀλιγαριστίαν. ὁ δʼ αὐτὸς οὗτος ἀνὴρ, ἔφη, καὶ τῶν στρωμάτων ἐπιὼν τὰ ἀγγεῖα καὶ τῶν ἱματίων ἔλυεν, ἐπισκοπῶν μή τί μοι τρυφερὸν ἢ περισσὸν ἡ μήτηρ ἐντέθεικεν.
23.123. Bölüm
Şaraba da sanıldığı kadar düşkün değildi. Bu kanı, her kadehin başında içmekten çok konuşarak geçirdiği uzun zamandan doğmuştu; her seferinde uzun bir söze girişirdi, üstelik bunu ancak bol boş vakti olduğunda yapardı. Çünkü iş söz konusu olunca, başka komutanları alıkoyan şarap, uyku, eğlence, evlilik ya da seyirlik onu alıkoymazdı.
ἦν δὲ καὶ πρός οἶνον ἧττον ἢ ἐδόκει καταφερής. ἔδοξε δὲ διὰ τὸν χρόνον ὃν οὐ πίνων μᾶλλον ἢ λαλῶν εἷλκεν ἐφʼ ἑκάστης κύλικος, ἀει μακρόν τινα λόγον διατιθέμενος, καὶ ταῦτα πολλῆς σχολῆς οὔσης, ἐπεὶ πρός γε τὰς πράξεις οὐκ οἶνος ἐκεῖνον, οὐχ ὕπνος, οὐ παιδιά τις, οὐ γάμος, οὐ θέα, καθάπερ ἄλλους στρατηγούς, ἐπέσχε.
23.2Bunu hayatı gösterir: büsbütün kısa olan bu hayatı pek çok ve pek büyük işle doldurmuştur. Boş günlerinde önce kalkıp tanrılara kurban keser, hemen ardından oturup kahvaltı ederdi. Sonra günü avlanarak, dava dinleyerek, askerî bir işi düzene koyarak ya da okuyarak geçirirdi. Çok acele olmayan bir yolculuktaysa, yol giderken yay atmaya ya da hareket hâlindeki savaş arabasına binip inmeye çalışırdı.
δηλοῖ δὲ ὁ βίος, ὃν βιώσας βραχὺν παντάπασι, πλείστων καὶ μεγίστων πράξεων ἐνέπλησεν. ἐν δὲ ταῖς σχολαῖς πρῶτον μὲν ἀναστὰς καὶ θύσας τοῖς θεοῖς εὐθὺς ἠρίστα καθήμενος· ἔπειτα διημέρευε κυνηγῶν ἢ δικάζων ἢ συντάττων τι τῶν πολεμικῶν ἢ ἀναγινώσκων. εἰ δὲ ὁδὸν βαδίζοι μὴ λίαν ἐπείγουσαν, ἐμάνθανεν ἅμα πορευόμενος ἢ τοξεύειν ἢ ἐπιβαίνειν ἅρματος ἐλαυνομένου καὶ ἀποβαίνειν.
23.3Günlüklerden anlaşıldığına göre sık sık eğlence için tilki ve kuş da avlardı. Konaklayıp banyoya ya da yağlanmaya geçince, fırıncıların ve aşçıların başındakilere akşam yemeğinin hazır olup olmadığını sorardı. Yemeğe geç saatte, hava karardıktan sonra otururdu. Sofrada hiçbir şeyin eşitsiz ya da özensiz dağıtılmaması için gösterdiği dikkat ve gözetim şaşırtıcıydı. İçkiyi ise, dediğimiz gibi, sohbetle uzatırdı.
πολλάκις δὲ παίζων καὶ ἀλώπεκας ἐθήρευε καὶ ὄρνιθας, ὡς ἔστι λαβεῖν ἐκ τῶν ἐφημερίδων, καταλύσας δὲ καὶ τρεπόμενος πρός λουτρὸν ἢ ἄλειμμα, τοὺς ἐπὶ τῶν σιτοποιῶν καὶ μαγείρων ἀνέκρινεν εἰ τὰ πρός τὸ δεῖπνον εὐτρεπῶς ἔχουσι. καὶ δειπνεῖν μὲν ὀψὲ καὶ σκότους ἤδη κατακλινόμενος ἤρχετο, θαυμαστὴ δὲ ἦν ἡ ἐπιμέλεια καὶ περίβλεψις ἐπὶ τῆς τραπέζης, ὅπως μηδὲν ἀνίσως μηδὲ ὀλιγώρως διανέμοιτο· τὸν δὲ πότον, ὥσπερ εἴρηται, μακρόν ὑπὸ ἀδολεσχίας ἐξέτεινε.
23.4Başka zaman krallar arasında birlikte olunacak en hoş kişiydi, hiçbir zarafetten yoksun değildi; ama bu saatlerde övünmeleriyle sıkıcı ve fazla kaba bir asker olurdu. Hem kendisi böbürlenmeye kapılır, hem de kendini binilecek bir at gibi dalkavukların eline bırakırdı. Bunlar, orada bulunanların kibar olanlarını bezdirirdi: ne dalkavuklarla yarışmak istiyorlardı ne de aynı övgülerde geri kalmak; çünkü biri ayıp görünüyor, öteki tehlike getiriyordu.
καὶ τἆλλα πάντων ἥδιστος ὢν βασιλέων συνεῖναι καὶ χάριτος οὐδεμιᾶς ἀμοιρῶν, τότε ταῖς μεγαλαυχίαις ἀηδὴς ἐγίνετο καὶ λίαν στρατιωτικός, αὐτός τε πρός τὸ κομπῶδες ὑποφερόμενος καὶ τοῖς κόλαξιν ἑαυτὸν ἀνεικὼς ἱππάσιμον, ὑφʼ ὧν οἱ χαριέστεροι τῶν παρόντων ἐπετρίβοντο, μήτε ἁμιλλᾶσθαι τοῖς κόλαζι μήτε λείπεσθαι βουλόμενοι τῶν αὐτῶν ἐπαίνων, τὸ μὲν γὰρ αἰσχρὸν ἐδόκει, τὸ δὲ κίνδυνον ἔφερε.
23.5İçkiden sonra yıkanır, çoğu kez öğlene kadar uyurdu; bazen bütün günü uykuda geçirdiği de olurdu. Yemek konusunda ölçülüydü: denizden ona getirilen en nadide meyveleri ve balıkları çoğu kez dostlarının her birine dağıtır, kendine hiçbir şey bırakmazdı.
μετὰ δὲ τὸν πότον λουσάμενος ἐκάθευδε πολλάκις μέχρι μέσης ἡμέρας· ἔστι δʼ ὅτε καὶ διημέρευεν ἐν τῷ καθεύδειν. αὐτὸς μὲν οὖν καὶ ὄψων ἐγκρατὴς ἦν, ὥστε καὶ τὰ σπανιώτατα πολλάκις τῶν ἀπὸ θαλάττης αὐτῷ κομιζομένων ἀκροδρύων καὶ ἰχθύων ἑκάστῳ διαπεμπόμενος τῶν ἑταίρων ἑαυτῷ μόνῳ μηδὲν καταλιπεῖν·
23.6Yine de sofrası hep görkemliydi. Başarıları arttıkça harcama da arttı ve sonunda on bin drahmiye ulaştı. Burada durdu; İskender'i ağırlayacakların harcayacağı miktar da bu kadar olarak belirlendi.
τὸ μέντοι δεῖπνον ἦν ἀεὶ μεγαλοπρεπές, καὶ τοῖς εὐτυχήμασι τῆς δαπάνης ἅμα συναυξομένης τέλος εἰς μυρίας δραχμὰς προῆλθεν. ἐνταῦθα δὲ ἔστη, καὶ τοσοῦτον ὡρίσθη τελεῖν τοῖς ὑποδεχομένοις Ἀλέξανδρον.
24.124. Bölüm
Issos savaşından sonra Şam'a adam gönderip Perslerin parasını, ağırlıklarını, çocuklarını ve kadınlarını ele geçirdi. En çok Thessalia süvarileri kazandı; savaşta herkesten yiğit davrandıkları için, kazanç sağlamaları için bunları bilerek göndermişti. Geri kalan ordu da bolluğa doydu.
μετὰ δὲ τὴν μάχην τὴν ἐν Ἰσσῷ πέμψας εἰς Δαμασκόν ἔλαβε τὰ χρήματα καὶ τὰς ἀποσκευὰς καὶ τὰ τέκνα καὶ τὰς γυναῖκας τῶν Περσῶν. καὶ πλεῖστα μὲν ὠφελήθησαν οἱ τῶν Θεσσαλῶν ἱππεῖς· τούτους γὰρ ἄνδρας ἀγαθοὺς διαφερόντως ἐν τῇ μάχῃ γενομένους ἔπεμψεν ἐπίτηδες ὠφεληθῆναι βουλόμενος· ἐνεπλήσθη δὲ καὶ τὸ λοιπὸν εὐπορίας στρατόπεδον.
24.2Makedonlar altının, gümüşün, kadınların ve barbar yaşayışının tadını o zaman ilk kez alınca, iz bulmuş köpekler gibi Perslerin servetinin peşine düşmek için can atıyorlardı. Yine de İskender önce kıyıyı sağlama almak gerektiğini düşündü. Kıbrıs'ın kralları hemen gelip adayı ona teslim etti; Tyros dışında Phoinike de öyle.
καὶ γευσάμενοι τότε πρῶτον οἱ Μακεδόνες χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ γυναικῶν καὶ διαίτης βαρβαρικῆς, ὥσπερ κύνες ἔσπευδον ἁψάμενοι στίβου διώκειν καὶ ἀνιχνεύειν τὸν τῶν Περσῶν πλοῦτον. οὐ μὴν ἀλλʼ Ἀλεξάνδρῳ πρῶτον ἐδόκει κρατύνεσθαι τὰ πρὸς θαλάσσῃ. Κύπρον μὲν οὖν εὐθὺς οἱ βασιλεῖς ἧκον ἐγχειρίζοντες αὐτῷ, καὶ Φοινίκην πλὴν Τύρου.
24.3Tyros'u yedi ay boyunca toprak yığmalar, makineler ve denizden iki yüz trierle kuşatırken, rüyasında Herakles'in surdan elini uzatıp onu çağırdığını gördü. Tyroslulardan birçoğu da uykularında Apollon'un, şehirde yapılanlar hoşuna gitmediği için İskender'in yanına gideceğini söylediğini gördüler.
Τύρον δὲ πολιορκῶν ἑπτὰ μῆνας χώμασι καὶ μηχαναῖς καὶ τριήρεσι διακοσίαις ἐκ θαλάττης, ὄναρ εἶδε τὸν Ἡρακλέα δεξιούμενον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ τείχους καὶ καλοῦντα. τῶν δὲ Τυρίων πολλοῖς κατὰ τοὺς ὕπνους ἔδοξεν ὁ Ἀπόλλων λέγειν ὡς ἄπεισι πρὸς Ἀλέξανδρον οὐ γὰρ ἀρέσκειν αὐτῷ τὰ πρασσόμενα κατὰ τὴν πόλιν.
24.4Bunun üzerine, düşmana kaçan bir adamı suçüstü yakalamışlar gibi, tanrının dev heykeline zincirler dolayıp kaidesine çivilediler ve ona "İskenderci" dediler. İskender uykusunda başka bir rüya daha gördü.
ἀλλʼ αὐτοὶ μὲν ὥσπερ ἄνθρωπον αὐτομολοῦντα πρὸς τοὺς πολεμίους ἐπʼ αὐτοφώρῳ τὸν θεὸν εἰληφότες σειράς τε τῷ κολοσσῷ περιέβαλλον αὐτοῦ καὶ καθήλουν πρὸς τὴν βάσιν, Ἀλεξανδριστὴν καλοῦντες. ἑτέραν δὲ ὄψιν Ἀλέξανδρος εἶδε κατὰ τοὺς ὕπνους.
24.5Bir satyr görünüp uzaktan ona takılıyor, yakalamak isteyince elinden kaçıyordu; sonunda İskender'in uzun uğraşı ve peşinden koşması sonucu eline düştü. Kâhinler kelimeyi "sa" ve "Tyros" diye ikiye bölerek, oldukça inandırıcı bir şekilde, "Tyros senin olacak" dediler. Rüyada satyrı yanında gördüğü söylenen bir kaynağı hâlâ gösterirler.
σάτυρος αὐτῷ φανεὶς ἐδόκει προσπαίζειν πόρρωθεν, εἶτα βουλομένου λαβεῖν ὑπεξέφευγε· τέλος δὲ πολλὰ λιπαρήσαντος καὶ περιδραμόντος ἦλθεν εἰς χεῖρας. οἱ δὲ μάντεις τοὔνομα διαιροῦντες οὐκ ἀπιθάνως ἔφασαν αὐτῷ· σὴ γενήσεται Τύρος. καὶ κρήνην δέ τινα δεικνύουσι, πρὸς ἣν κατὰ τοὺς ὕπνους ἰδεῖν ἔδοξε τὸν Σάτυρον.
24.6Kuşatma sürerken Anti-Lübnan dağlarının yakınında oturan Araplara sefer yaptı ve lalası Lysimakhos yüzünden tehlikeye düştü. Lysimakhos, Phoiniks'ten ne aşağı kaldığını ne de ondan yaşlı olduğunu söyleyerek peşine takılmıştı. Dağlık yerlere yaklaşıp atlarını bırakarak yaya yürümeye başladıklarında diğerleri çok öne geçti.
διὰ μέσου δὲ τῆς πολιορκίας ἐπὶ τοὺς Ἄραβας τοὺς προσοικοῦντας τῷ Ἀντιλιβάνῳ στρατεύσας ἐκινδύνευσε διὰ τὸν παιδαγωγὸν Λυσίμαχον· ἐξηκολούθησε γὰρ αὐτῷ λέγων τοῦ Φοίνικος οὐκ εἶναι χείρων οὐδὲ πρεσβύτερος, ἐπεὶ δὲ πλησιάσας τοῖς ὀρεινοῖς καὶ τοὺς ἵππους ἀπολιπὼν πεζὸς ἐβάδιζεν, οἱ μὲν ἄλλοι πολὺ προῆλθον,
24.7Akşam çökerken ve düşman yakındayken, İskender yorulup ağırlaşan Lysimakhos'u bırakmaya dayanamadı; ona cesaret verip yanında götürürken, farkına varmadan birkaç kişiyle ordudan koptu ve karanlıkta, şiddetli soğukta, zorlu bir arazide geceyi geçirmek zorunda kaldı.
αὐτὸς δὲ τὸν Λυσίμαχον, ἑσπέρας ἤδη καταλαμβανούσης καὶ τῶν πολεμίων ἐγγὺς ὄντων, ἀπαγορεύοντα καὶ βαρυνόμενον οὐχ ὑπομένων ἀπολιπεῖν, ἀλλʼ ἀνακαλούμενος καὶ παρακομίζων, ἔλαθε τοῦ στρατεύματος ἀποσπασθεὶς μετʼ ὀλίγων καὶ σκότους ἅμα καὶ ῥίγους σφοδροῦ νυκτερεύων ἐν χωρίοις χαλεποῖς.
24.8Uzakta düşmanın oraya buraya yaktığı pek çok ateş gördü. Bedeninin çevikliğine güvenerek ve Makedonların sıkıntısını hep bizzat çabasıyla hafifletmeye alışkın olduğundan, en yakın ateşi yakanlara koştu. Ateşin başında oturan iki barbarı hançerle vurdu, yanan bir odun kapıp adamlarına getirdi. Büyük bir ateş yakınca düşmanların bir kısmı hemen korkup kaçtı, üzerlerine gelenleri de püskürttüler ve geceyi tehlikesiz geçirdiler. Bunları Khares anlatır.
εἶδεν οὖν πόρρω πυρὰ πολλὰ καιόμενα σποράδην τῶν πολεμίων, θαρρῶν δὲ τοῦ σώματος τῇ κουφότητι, καὶ τῷ πονεῖν αὐτὸς ἀεὶ παραμυθούμενος τὴν ἀπορίαν τῶν Μακεδόνων, προσέδραμε τοῖς ἔγγιστα πῦρ καίουσι· καὶ περικαθημένους τῇ πυρᾷ δύο βαρβάρους πατάξας τῷ ἐγχειριδίῳ καὶ δαλὸν ἁρπάσας ἧκε πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ κομίζων, ἐγκαύσαντες δὲ πῦρ πολύ τοὺς μὲν εὐθὺς ἐφόβησαν ὥστε φυγεῖν, τοὺς δʼ ἐπιόντας ἐτρέψαντο, καὶ κατηυλίσθησαν ἀκινδύνως, ταῦτα μὲν οὖν Χάρης ἱστόρηκεν.
25.125. Bölüm
Kuşatma şöyle sona erdi. İskender önceki çetin mücadelelerin ardından ordusunun çoğunu dinlendiriyor, düşmana soluk aldırmamak için yalnız birkaç askeri surlara sürüyordu. Kâhin Aristandros kurban kesti, işaretleri inceleyip orada bulunanlara, şehrin kesinlikle o ay içinde düşeceğini cesurca söyledi.
ἡ δὲ πολιορκία τοιοῦτον ἔσχε πέρας, Ἀλεξάνδρου τὴν μὲν πολλὴν τῆς δυνάμεως ἀναπαύοντος ἀπὸ πολλῶν ἀγώνων τῶν ἔμπροσθεν, ὀλίγους δέ τινας, ὡς μὴ σχολάζοιεν οἱ πολέμιοι, τοῖς τείχεσι προσάγοντος, Ἀρίστανδρος ὁ μάντις ἐσφαγιάζετο καὶ τὰ σημεῖα κατιδὼν θρασύτερον διωρίσατο πρὸς τοὺς παρόντας ἐν ἐκείνῳ τῷ μηνὶ πάντως ἁλώσεσθαι τὴν πόλιν.
25.2Bu, alay ve kahkahayla karşılandı, çünkü ayın son günüydü. Kral onun şaşırıp kaldığını görünce, kehanetlere hep sahip çıktığından, o günün otuzu değil, ayın bitimine üç kala sayılmasını emretti. Sonra boru çaldırıp surlara başta düşündüğünden daha güçlü bir hücum başlattı. Saldırı parlak bir hâl aldı; ordugâhtakiler de duramayıp koşarak yardıma geldi. Tyroslular pes etti ve şehri o gün aldı.
γενομένου δὲ χλευασμοῦ καὶ γέλωτος ἦν γὰρ ἡ τελευταία τοῦ μηνὸς ἡμέρα, διηπορημένον αὐτόν ἰδὼν ὁ βασιλεύς καὶ συμφιλοτιμούμενος ἀεὶ τοῖς μαντεύμασιν ἐκέλευε μηκέτι τριακάδα τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἀλλὰ τρίτην φθίνοντος ἀριθμεῖν· καὶ τῇ σάλπιγγι σημήνας ἀπεπειρᾶτο τῶν τειχῶν ἐρρωμενέστερον ἤπερ ἐξ ἀρχῆς διενοήθη. γενομένης δὲ λαμπρᾶς ἐπιβολῆς καὶ μηδὲ τῶν ἐπὶ στρατοπέδου καρτερούντων, ἀλλὰ συντρεχόντων καὶ προσβοηθούντων, ἀπεῖπον οἱ Τύριοι· καὶ τὴν πόλιν εἷλε κατʼ ἐκείνην τὴν ἡμέραν.
25.3Bundan sonra Suriye'nin en büyük şehri Gaza'yı kuşatırken, bir kuşun yukarıdan bıraktığı toprak parçası omzuna düştü. Kuş kuşatma makinelerinden birine kondu ve halatları çevirmek için kullanılan sinir ağlara takıldı.
μετὰ δὲ ταῦτα πολιορκοῦντι Γάζαν αὐτῷ, τῆς Συρίας μεγίστην πόλιν, ἐμπίπτει βῶλος εἰς τὸν ὦμον ἀφεθεὶς ἄνωθεν ὑπὸ ὄρνιθος, ὁ δὲ ὄρνις ἐφʼ ἓν τῶν μηχανημάτων καθίσας ἔλαθεν ἐνσχεθεὶς τοῖς νευρίνοις κεκρυφάλοις, οἷς πρὸς τὰς ἐπιστροφὰς τῶν σχοινίων ἐχρῶντο.
25.4İşaret Aristandros'un önceden söylediği gibi çıktı: İskender omzundan yaralandı, ama şehri aldı. Olympias'a, Kleopatra'ya ve dostlarına ganimetten bolca şey gönderirken, lalası Leonidas'a da beş yüz talant günlük ve yüz talant mürrüsafi yolladı; çocukken ona verilmiş bir umudu hatırlamıştı.
καὶ τὸ σημεῖον ἀπέβη κατὰ τὴν Ἀριστάνδρου πρόρρησιν ἐτρώθη μὲν γὰρ Ἀλέξανδρος εἰς τὸν ὦμον, ἔλαβε δὲ τὴν πόλιν. ἀποστέλλων δέ πολλὰ τῶν λαφύρων Ὀλυμπιάδι καὶ Κλεοπάτρᾳ καὶ τοῖς φίλοις, κατέπεμψε καὶ Λεωνίδῃ τῷ παιδαγωγῷ τάλαντα λιβανωτοῦ πεντακόσια καὶ σμύρνης ἑκατόν, ἀναμνησθεὶς παιδικῆς ἐλπίδος.
25.5Leonidas bir keresinde kurban sırasında, İskender iki avucunu tütsüyle doldurup ateşe atınca ona şöyle demişti: "Baharat ülkesine hâkim olduğunda, İskender, böyle bol bol tütsü yakarsın; şimdilik elindekini idareli kullan." İskender bu sefer ona şöyle yazdı: "Tanrılara karşı cimrilik etmeyi bırakasın diye sana bol bol günlük ve mürrüsafi gönderdik."
ὁ γὰρ Λεωνίδης, ὡς ἔοικεν, ἐν θυσίᾳ ποτὲ πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον ἐπιδραξάμενον ἀμφοτέραις ταῖς χερσὶ καὶ καθαγίσαντα τοῦ θυμιάματος, ὅταν ἔφη, τῆς ἀρωματοφόρου κρατήσῃς, Ἀλέξανδρε, πλουσίως οὕτως ἐπιθυμιάσεις· νῦν δὲ φειδομένως χρῶ τοῖς παροῦσι. τότε οὖν Ἀλέξανδρος ἔγραψε πρὸς αὐτόν ἀπεστάλκαμέν σοι λιβανωτὸν ἄφθονον καὶ σμύρναν, ὅπως παύσῃ πρὸς τοὺς θεοὺς μικρολογούμενος.
26.126. Bölüm
Dareios'un parasını ve ağırlıklarını teslim alanların en değerli eşya saydığı küçük bir sandık ona getirildiğinde, dostlarına değerli şeylerden en çok hangisini içine koymak gerektiğini sordu. Birçoğu birçok şey söyleyince, kendisi İlyada'yı içine koyup koruyacağını söyledi.
κιβωτίου δέ τινος αὐτῷ προσενεχθέντος, οὗ πολυτελέστερον οὐδὲν ἐφάνη τοῖς τὰ Δαρείου χρήματα καὶ τὰς ἀποσκευὰς παραλαμβάνουσιν, ἠρώτα τοὺς φίλους ὅ τι δοκοίη μάλιστα τῶν ἀξίων σπουδῆς εἰς αὐτὸ καταθέσθαι· πολλὰ δὲ πολλῶν λεγόντων αὐτὸς ἔφη τὴν Ἰλιάδα φρουρήσειν ἐνταῦθα καταθέμενος.
26.2Bunu pek çok güvenilir yazar aktarır. İskenderiyelilerin Herakleides'e dayanarak anlattıkları doğruysa, Homeros da sefere ona eşlik ederken boş durmamış, katkısız kalmamıştır. Anlattıklarına göre Mısır'a hâkim olunca, büyük, kalabalık bir Yunan şehri kurup kendi adıyla bırakmak istemiş ve mimarların görüşüyle bir yeri ölçtürüp sınırlarını çizmek üzereymiş.
καὶ ταῦτα μὲν οὐκ ὀλίγοι τῶν ἀξιοπίστων μεμαρτυρήκασιν. εἰ δʼ, ὅπερ Ἀλεξανδρεῖς λέγουσιν Ἡρακλείδῃ πιστεύοντες, ἀληθές ἐστιν, οὔκουν ἀργὸς οὐδὲ ἀσύμβολος αὐτῷ συστρατεύειν ἔοικεν Ὅμηρος, λέγουσι γὰρ ὅτι τῆς Αἰγύπτου κρατήσας ἐβούλετο πόλιν μεγάλην καὶ πολυάνθρωπον Ἑλληνίδα συνοικίσας ἐπώνυμον ἑαυτοῦ καταλιπεῖν, καί τινα τόπον γνώμῃ τῶν ἀρχιτεκτόνων ὅσον οὐδέπω διεμετρεῖτο καὶ περιέβαλλεν.
26.3Gece uykusunda şaşırtıcı bir rüya gördü. Saçı iyice ağarmış, görünüşü ağırbaşlı bir adam yanına gelip şu dizeleri söyledi:
Sonra bir ada vardır çok dalgalı denizde,
Mısır'ın önünde; Pharos derler ona.
Hemen kalkıp Pharos'a gitti. Burası o zaman henüz adaydı ve Kanobos ağzının biraz yukarısındaydı; şimdi ise bir yığma yolla karaya bağlanmıştır.
εἶτα νύκτωρ κοιμώμενος ὄψιν εἶδε θαυμαστήν ἀνὴρ πολιὸς εὖ μάλα τὴν κόμην καὶ γεραρὸς τὸ εἶδος ἔδοξεν αὐτῷ παραστὰς λέγειν τὰ ἔπη τάδε· νῆσος ἔπειτά τις ἔστι πολυκλύστῳ ἐνὶ πόντῳ, Αἰγύπτου προπάροιθε· Φάρον δέ ἑ κικλήσκουσιν. εὐθὺς οὖν ἐξαναστὰς ἐβάδιζεν ἐπὶ τὴν Φάρον, ἣ τότε μὲν ἔτι νῆσος ἦν, τοῦ Κανωβικοῦ μικρὸν ἀνωτέρω στόματος, νῦν δὲ διὰ χώματος ἀνείληπται πρὸς τὴν ἤπειρον.
26.4Yerin tabiatça çok elverişli olduğunu gördü: bir kara şeridi, oldukça uygun genişlikte bir berzah gibi, büyük bir gölü büyük bir limanla sonlanan denizden ayırıyordu. Homeros'un başka bakımlardan hayranlık verici olduğu gibi pek bilge bir mimar da olduğunu söyleyerek şehrin planını yere uygun biçimde çizmelerini buyurdu.
ὡς οὖν εἶδε τόπον εὐφυΐᾳ διαφέροντα ταινία γάρ ἐστιν ἰσθμῷ πλάτος ἔχοντι σύμμετρον ἐπιεικῶς διείργουσα λίμνην τε πολλὴν καὶ θάλασσαν ἐν λιμένι μεγάλῳ τελευτῶσαν, εἰπὼν ὡς Ὅμηρος ἦν ἄρα τά τε ἄλλα θαυμαστὸς καὶ σοφώτατος ἀρχιτέκτων, ἐκέλευσε διαγράψαι τὸ σχῆμα τῆς πόλεως τῷ τόπῳ συναρμόττοντας.
26.5Beyaz toprak yoktu. Bunun üzerine arpa unu alıp kara topraklı ovada yay biçiminde bir hat çizdiler; iç kavsini, kumaş kenarlarından çıkarak bir khlamys biçimi veren düz çizgiler kavrıyor, genişliği eşit biçimde daraltıyordu. Kral plandan memnun kalmıştı ki birdenbire nehirden ve gölden, sayısız, her türden ve büyüklükten kuşlar bulutlar gibi yere indi ve arpa unundan hiçbir şey bırakmadı. İskender de bu işaretten ürktü.
καὶ γῆ μὲν οὐ παρῆν λευκή, τῶν δὲ ἀλφίτων λαμβάνοντες ἐν πεδίῳ μελαγγείῳ κυκλοτερῆ κόλπον ἦγον, οὗ τὴν ἐντὸς περιφέρειαν εὐθεῖαι βάσεις ὥσπερ ἀπὸ κρασπέδων εἰς σχῆμα χλαμύδος ὑπελάμβανον, ἐξ ἴσου συνάγουσαι τὸ μέγεθος, ἡσθέντος δὲ τῇ διαθέσει τοῦ βασιλέως αἰφνίδιον ὄρνιθες ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ καὶ τῆς λίμνης, πλήθει τε ἄπειροι καὶ κατὰ γένος παντοδαποὶ καὶ μέγεθος, ἐπὶ τὸν τόπον καταίροντες νέφεσιν ἐοικότες οὐδὲ μικρὸν ὑπέλιπον τῶν ἀλφίτων, ὥστε καὶ τὸν Ἀλέξανδρον διαταραχθῆναι πρὸς τὸν οἰωνόν.
26.6Ama kâhinler cesaret verdiler: kuracağı şehir çok zengin olacak, her türden insanı besleyecekti. Bunun üzerine görevlilere işe koyulmalarını buyurdu, kendisi de Ammon'a doğru yola çıktı. Yol uzundu, birçok zahmeti ve sıkıntısı vardı, iki de büyük tehlikesi: birincisi susuzluktu, çünkü yol günlerce ıssızdı; ikincisi, derin ve uçsuz bucaksız kumda ilerlerken şiddetli bir güney rüzgârının bastırmasıydı. Anlatıldığına göre eskiden Kambyses'in ordusunun başına böyle bir şey gelmiş, rüzgâr büyük bir kum tepesi kaldırıp ovayı dalgalandırmış, elli bin kişiyi gömüp öldürmüştü.
πται πρὸς τὴν ἤπειρον. οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν μάντεων θαρρεῖν παραινούντων πολυαρκεστάτην γὰρ οἰκίζεσθαι πόλιν ὑπʼ αὐτοῦ, καὶ παντοδαπῶν ἀνθρώπων ἐσομένην τροφόν ἔργου κελεύσας ἔχεσθαι τοὺς ἐπιμελητάς αὐτὸς ὥρμησεν εἰς Ἄμμωνος, ὁδὸν μακρὰν καὶ πολλὰ μὲν ἔχουσαν ἐργώδη καὶ ταλαίπωρα, κινδύνους δὲ δύο, τὸν μὲν ἀνυδρίας, διʼ ἣν ἔρημός ἐστιν οὐκ ὀλίγων ἡμερῶν, τὸν δέ, εἰ λάβρος ἐν ἄμμῳ βαθείᾳ καὶ ἀχανεῖ πορευομένοις ἐπιπέσοι νότος, ὥς που καὶ πάλαι λέγεται περὶ τὸν Καμβύσου στρατὸν, ἀναστήσας θῖνα μεγάλην καὶ κυματώσας τὸ πεδίον μυριάδας ἀνθρώπων πέντε καταχῶσαι καὶ διαφθεῖραι.
26.7Bunları hemen herkes düşünüyordu, ama bir şeye yönelmiş İskender'i döndürmek zordu. Talihin girişimlerine boyun eğmesi kararlılığını güçlendiriyor, ateşli yaradılışı da iş başında hırsını yenilmez kılıyordu; bu hırs yalnız düşmanlara değil, yerlere ve zamanlara bile boyun eğdiriyordu.
ταῦτα πάντα σχεδὸν πάντες ἐλογίζοντο, χαλεπὸν δὲ ἦν Ἀλέξανδρον ἀποτρέψαι πρὸς ὁτιοῦν ὡρμημένον. ἥ τε γὰρ τύχη ταῖς ἐπιβολαῖς ὑπείκουσα τὴν γνώμην ἰσχυρὰν ἐποίει, καὶ τὸ θυμοειδὲς ἄχρι τῶν πραγμάτων ὑπεξέφερε τὴν φιλονεικίαν ἀήττητον, οὐ μόνον πολεμίους, ἀλλὰ καὶ τόπους καὶ καιροὺς καταβιαζομένην.
27.127. Bölüm
Nitekim o yolculukta sıkıntılar karşısında tanrıdan gelen yardımlar, sonraki kehanetlerden daha çok inandırıcı bulundu; hatta bir bakıma kehanetlere olan inanç da bunlardan doğdu. Önce Zeus bol su ve bol yağmur indirdi. Bu, susuzluk korkusunu giderdi; kumun kuruluğunu da bastırdı, kum nemlenip sıkışınca hava ferahlayıp temizlendi.
ἐν γοῦν τῇ τότε πορείᾳ τὰ συντυχόντα ταῖς ἀπορίαις παρὰ τοῦ θεοῦ βοηθήματα τῶν ὑστέρων χρησμῶν ἐπιστεύθη μᾶλλον τρόπον δέ τινα καὶ τοῖς χρησμοῖς ἡ πίστις ἐκ τούτων ὑπῆρξε, πρῶτον μὲν γὰρ ἐκ Διὸς ὕδωρ πολὺ καὶ διαρκεῖς ὑετοὶ γενόμενοι τόν τε τῆς δίψης φόβον ἔλυσαν, καὶ τὴν ξηρότητα κατασβέσαντες τῆς ἄμμου, νοτερᾶς γενομένης καὶ πρὸς αὑτὴν ξυμπεσούσης, εὔπνουν τόν ἀέρα καὶ καθαρώτερον παρέσχον.
27.2Sonra kılavuzların yol işaretleri silindi ve yolcular yolu bilmedikleri için şaşırıp dağılmaya başladılar. Bunun üzerine kargalar görünüp yolun kılavuzluğunu üstlendi: izleyenlerin önünde hızla uçuyor, geri kalan ve yavaşlayanları bekliyorlardı.
ἔπειτα τῶν ὅρων, οἵπερ ἦσαν τοῖς ὁδηγοῖς, συγχυθέντων καὶ πλάνης οὔσης καὶ διασπασμοῦ τῶν βαδιζόντων διὰ τὴν ἄγνοιαν, κόρακες ἐκφανέντες ὑπελάμβανον τὴν ἡγεμονίαν τῆς πορείας, ἑπομένων μὲν ἔμπροσθεν πετόμενοι καὶ σπεύδοντες, ὑστεροῦντας δὲ καὶ βραδύνοντας ἀναμένοντες·
27.3En şaşırtıcısı ise, Kallisthenes'e göre, gece yolunu kaybedenleri sesleriyle çağırıp gaklayarak yeniden yolun izine sokmalarıydı. Çölü geçip oraya varınca, Ammon'un rahibi onu tanrı adına, babası adına selamladı. İskender, babasının katillerinden kaçan biri kalıp kalmadığını sordu.
ὃ δὲ ἦν θαυμασιώτατον, ὡς Καλλισθένης φησί, ταῖς φωναῖς ἀνακαλούμενοι τοὺς πλανωμένους νύκτωρ καὶ κλάζοντες εἰς ἴχνος καθίστασαν τῆς πορείας. ἐπεὶ δὲ διεξελθὼν τὴν ἔρημον ἧκεν εἰς τόν τόπον, ὁ μὲν προφήτης αὐτὸν ὁ Ἄμμωνος ἀπὸ τοῦ θεοῦ χαίρειν, ὡς ἀπὸ πατρὸς, προσεῖπεν ὁ δὲ ἐπήρετο μή τις αὐτὸν εἴη διαπεφευγὼς τῶν τοῦ πατρὸς φονέων.
27.4Rahip sözlerine dikkat etmesini, çünkü babasının ölümlü olmadığını söyleyince, soruyu değiştirip Philippos'un katillerinin hepsinin cezalandırılıp cezalandırılmadığını sordu. Sonra hükümranlığı hakkında, bütün insanların efendisi olmayı ona verip vermediğini sordu. Tanrı bunu da verdiğini ve Philippos'un da intikamının tam alındığını bildirince, tanrıya parlak adaklar sundu, insanlara da para bağışladı.
εὐφημεῖν δὲ τοῦ προφήτου κελεύσαντος, οὐ γὰρ εἶναι πατέρα θνητὸν αὐτῷ, μεταβαλὼν ἐπυνθάνετο, τοὺς Φιλίππου φονεῖς εἰ πάντας εἴη τετιμωρημένος εἶτα περὶ τῆς ἀρχῆς, εἰ πάντων αὐτῷ δίδωσιν ἀνθρώπων κυρίῳ γενέσθαι, χρήσαντος δὲ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦτο διδόναι καὶ Φίλιππον ἀπέχειν ἔκπλεω τὴν δίκην, ἐδωρεῖτο τόν θεὸν ἀναθήμασι λαμπροῖς καὶ χρήμασι τοὺς ἀνθρώπους.
27.5Çoğu yazar kehanetler hakkında bunları yazar. İskender ise annesine yazdığı mektupta kendisine gizli bazı kehanetler verildiğini, döndüğünde bunları yalnız ona söyleyeceğini belirtir. Bazıları da şunu anlatır: rahip dostça bir tavırla Yunanca "ō paidion" (ey oğlum) demek istemiş, ama yabancı ağzıyla sondaki sesi s'ye kaydırıp "ō paidios" demiş. İskender bu dil sürçmesine sevinmiş ve tanrının ona "ō pai Dios", yani "ey Zeus oğlu" diye hitap ettiği söylentisi yayılmış.
ταῦτα περὶ τῶν χρησμῶν οἱ πλεῖστοι γράφουσιν αὐτὸς δὲ Ἀλέξανδρος ἐν ἐπιστολῇ πρὸς τὴν μητέρα φησὶ γεγονέναι τινὰς αὐτῷ μαντείας ἀπορρήτους, ἃς αὐτὸς ἐπανελθὼν φράσει πρὸς μόνην ἐκείνην. ἔνιοι δέ φασι τόν μὲν προφήτην Ἑλληνιστὶ βουλόμενον προσειπεῖν μετά τινος φιλοφροσύνης ὦ παιδίον, ἐν τῷ τελευταίῳ τῶν φθόγγων ὑπὸ βαρβαρισμοῦ πρὸς τὸ σίγμα ἐξενεχθῆναι καὶ εἰπεῖν, ὧ παιδίος, ἀντὶ τοῦ νῦ τῷ σίγμα χρησάμενον, ἀσμένῳ δὲ τῷ Ἀλεξάνδρῳ τὸ σφάλμα τῆς φωνῆς γενέσθαι καὶ διαδοθῆναι λόγον ὡς παῖδα Διὸς αὐτὸν τοῦ θεοῦ προσειπόντος.
27.6Anlatıldığına göre Mısır'da filozof Psammon'u dinlemiş, söylediklerinden en çok, bütün insanları tanrının yönettiği sözünü benimsemişti; çünkü her şeyde yöneten ve hâkim olan tanrısaldır. Kendisi ise bu konuda daha da felsefî bir kanaate sahipti: tanrı bütün insanların ortak babasıdır, ama en iyileri kendine özel olarak yakın kılar.
λέγεται δὲ καὶ Ψάμμωνος ἐν Αἰγύπτῳ τοῦ φιλοσόφου διακούσας ἀποδέξασθαι μάλιστα τῶν λεχθέντων, ὅτι πάντες οἱ ἄνθρωποι βασιλεύονται ὑπὸ θεοῦ· τὸ γὰρ ἄρχον ἐν ἑκάστῳ καὶ κρατοῦν θεῖόν ἐστιν ἔτι δὲ μᾶλλον αὐτὸς περὶ τούτων φιλοσοφώτερον δοξάζειν καὶ λέγειν, ὡς πάντων μὲν ὄντα κοινὸν ἀνθρώπων πατέρα τόν θεόν, ἰδίους δὲ ποιούμενον ἑαυτοῦ τοὺς ἀρίστους.
28.128. Bölüm
Genel olarak barbarlara karşı kibirliydi ve tanrı soyundan geldiğine iyice inanmış gibi davranırdı; Yunanlılara karşı ise kendini ölçülü ve çekinerek tanrılaştırırdı. Yalnız Samos hakkında Atinalılara şöyle yazmıştı: "Ben size özgür ve ünlü bir şehri vermezdim; onu o zamanki efendinizden, babam denen kişiden aldınız", Philippos'u kastederek.
καθόλου δὲ πρὸς μὲν τοὺς βαρβάρους σοβαρὸς ἦν καὶ σφόδρα πεπεισμένῳ περὶ τῆς ἐκ θεοῦ γενέσεως καὶ τεκνώσεως ὅμοιος, τοῖς δὲ Ἕλλησι μετρίως καὶ ὑποφειδομένως ἑαυτὸν ἐξεθείαζε πλὴν περὶ Σάμου γράφων Ἀθηναίοις, ἐγὼ μὲν οὐκ ἂν, φησὶν, ὑμῖν ἐλευθέραν πόλιν ἔδωκα καὶ ἔνδοξον ἔχετε δὲ αὐτὴν λαβόντες παρὰ τοῦ τότε κυρίου καὶ πατρὸς ἐμοῦ προσαγορευομένου, λέγων τὸν Φίλιππον.
28.2Daha sonra bir okla yaralanıp çok acı çekince, "Bu akan kan, dostlarım" dedi, "ikhor değil, mutlu tanrılarda akan." Bir keresinde büyük bir gök gürültüsü olmuş, herkes dehşete düşmüştü. Yanındaki sofist Anaksarkhos, "Sen, Zeus'un oğlu, böyle bir şey yapamaz mısın?" deyince, gülerek, "Dostlarıma korku salmak istemem; sen sofralarda satrap kelleleri değil de balık gördüğün için yemeğimi küçümseyip bunu istiyorsun" dedi.
ὕστερον δὲ πληγῇ περιπεσὼν ὑπὸ τοξεύματος καὶ περιαλγὴς γενόμενος, τοῦτο μὲν εἶπεν, ὦ φίλοι, τὸ ῥέον αἷμα, καὶ οὐκ ἰχώρ, οἷός πέρ τε ῥέει μακάρεσσι θεοῖσιν. ἐπεὶ δὲ μεγάλης ποτὲ βροντῆς γενομένης καὶ πάντων ἐκπλαγέντων Ἀνάξαρχος ὁ σοφιστὴς παρὼν ἔφη πρὸς αὐτὸν, μή τι σὺ τοιοῦτον ὁ τοῦ Διός; γελάσας ἐκεῖνος, οὐ βούλομαι γὰρ, εἶπε, φοβερὸς εἶναι τοῖς φίλοις, ὥσπερ σύ με κελεύεις ὁ καταφαυλίζων μου τὸ δεῖπνον, ὅτι ταῖς τραπέζαις ἰχθύας ὁρᾷς· ἐπικειμένους, οὐ σατραπῶν κεφαλάς.
28.3Gerçekten de kral Hephaistion'a küçük balıklar gönderdiğinde Anaksarkhos'un bu sözü söylediği anlatılır. Büyük emek ve tehlikelerle göz alıcı şeylerin peşinde koşanları küçümseyip alaya alıyor, zevk ve keyifte başkalarından ya hiç ya da pek az üstün olduklarını gösteriyordu. Sonuç olarak İskender, bu sözlerinden de anlaşıldığı gibi, tanrılık kanaatine kendisi kapılmamış, kibirlenmemişti; başkalarını bununla kendine köle ediyordu.
τῷ γὰρ ὄντι λέγεται τὸν Ἀνάξαρχον ἰχθυδίων Ἡφαιστίωνι πεμφθέντων ὑπὸ τοῦ βασιλέως τὸν προειρημένον ἐπιφθέγξασθαι λόγον, οἷον ἐξευτελίζοντα καὶ κατειρωνευόμενον τοὺς τὰ περίβλεπτα μεγάλοις πόνοις καὶ κινδύνοις διώκοντας, ὡς οὐδὲν ἢ μικρὸν ἐν ἡδοναῖς καὶ ἀπολαύσεσι πλέον ἔχοντας τῶν ἄλλων. ὁ δʼ οὖν Ἀλέξανδρος καὶ ἀπὸ τῶν εἰρημένων δῆλός ἐστιν αὐτὸς οὐδὲν πεπονθὼς οὐδὲ τετυφωμένος, ἀλλὰ τοὺς ἄλλους καταδουλούμενος τῇ δόξῃ τῆς θειότητος.
29.129. Bölüm
Mısır'dan Phoinike'ye dönünce tanrılara kurbanlar sundu, törenler, dithyrambos ve tragedya yarışmaları düzenledi; bunlar yalnız hazırlıklarıyla değil, rekabetiyle de parlak geçti. Kıbrıs kralları, Atina'da kurayla kabilelere atanan koregeler gibi koro masraflarını üstleniyor ve şaşılacak bir hırsla birbirleriyle yarışıyorlardı. En çok Salaminli Nikokreon ile Solili Pasikrates çekişti.
εἰς δὲ Φοινίκην ἐπανελθὼν ἐξ Αἰγύπτου θυσίας τοῖς θεοῖς καὶ πομπὰς ἐπετέλει καὶ χορῶν κυκλίων καὶ τραγικῶν ἀγῶνας, οὐ μόνον ταῖς παρασκευαῖς, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἁμίλλαις λαμπροὺς γενομένους, ἐχορήγουν γὰρ οἱ βασιλεῖς τῶν Κυπρίων, ὥσπερ Ἀθήνησιν οἱ κληρούμενοι τὰς φυλάς, καὶ ἠγωνίζοντο θαυμαστῇ φιλοτιμίᾳ πρὸς ἀλλήλους, μάλιστα δὲ Νικοκρέων ὁ Σαλαμίνιος καὶ Πασικράτης ὁ Σόλιος διεφιλονείκησαν.
29.2Kura bunlara en ünlü oyuncuları düşürmüştü: Pasikrates'e Athenodoros, Nikokreon'a Thessalos. İskender de Thessalos'u tutuyordu, ama oylarla Athenodoros kazanan ilan edilene kadar bunu belli etmedi. Anlatıldığına göre çıkarken hakemleri övdüğünü, ama Thessalos'un yenildiğini görmemek için krallığının bir kısmını seve seve vereceğini söyledi.
οὗτοι γὰρ ἔλαχον τοῖς ἐνδοξοτάτοις ὑποκριταῖς χορηγεῖν, Πασικράτης μὲν Ἀθηνοδορῳ, Νικοκρέων δὲ Θεσσαλῷ, περὶ ὃν ἐσπουδάκει καὶ αὐτὸς Ἀλέξανδρος, οὐ μὴν διέφηνε τὴν σπουδὴν πρότερον ἢ ταῖς ψήφοις ἀναγορευθῆναι νικῶντα τὸν Ἀθηνόδωρον. τότε δέ, ὡς ἔοικεν, ἀπιὼν ἔφη τοὺς μὲν κριτὰς ἐπαινεῖν, αὐτὸς μέντοι μέρος ἂν ἡδέως προέσθαι τῆς βασιλείας ἐπὶ τῷ μὴ Θεσσαλὸν ἰδεῖν νενικημένον.
29.3Athenodoros, Dionysia yarışmasına gelmediği için Atinalılarca para cezasına çarptırılınca, kraldan kendisi için bir mektup yazmasını istedi. İskender bunu yapmadı, ama cezayı kendi cebinden gönderdi. Skarpheialı Lykon sahnede başarılı olup komedyaya on talant isteyen bir dize sokunca, gülerek verdi.
ἐπεὶ δὲ Ἀθηνόδωρος ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων ζημιωθείς, ὅτι πρὸς τὸν ἀγῶνα τῶν Διονυσίων οὐκ ἀπήντησεν, ἠξίου γράψαι περὶ αὐτοῦ τὸν βασιλέα, τοῦτο μὲν οὐκ ἐποίησε, τὴν δὲ ζημίαν ἀπέστειλε παρʼ ἑαυτοῦ. Λύκωνος δὲ τοῦ Σκαρφέως εὐημεροῦντος ἐν τῷ θεάτρῳ καὶ στίχον εἰς τὴν κωμῳδίαν ἐμβαλόντος αἴτησιν περιέχοντα δέκα ταλάντων, γελάσας ἔδωκε.
29.4Dareios ona bir mektup ve dostlarını gönderip esirler için on bin talant almasını, Fırat'ın batısındaki her yeri elinde tutmasını, kızlarından biriyle evlenerek dost ve müttefik olmasını istedi. İskender bunu dostlarına açtı. Parmenion "Ben İskender olsaydım kabul ederdim" deyince, "Ben de, Zeus hakkı için, Parmenion olsaydım ederdim" dedi. Dareios'a ise, yanına gelirse her türlü iyiliği göreceğini, gelmezse kendisinin hemen onun üzerine yürüyeceğini yazdı.
Δαρείου δὲ πέμψαντος ἐπιστολὴν πρὸς αὐτὸν καὶ φίλους δεομένους μύρια μὲν ὑπὲρ τῶν ἑαλωκότων λαβεῖν τάλαντα, τὴν δὲ ἐντὸς Εὐφράτου πᾶσαν ἔχοντα καὶ γήμαντα μίαν τῶν θυγατέρων φίλον εἶναι καὶ σύμμαχον, ἐκοινοῦτο τοῖς ἑταίροις καὶ Παρμενίωνος εἰπόντος ἐγὼ μὲν, εἰ Ἀλέξανδρος ἤμην, ἔλαβον ἂν ταῦτα, κἀγὼ, νὴ Δία, εἶπεν ὁ Ἀλέξανδρος, εἰ Παρμενίων πρὸς δὲ τὸν Δαρεῖον ἔγραψεν, ὡς οὐδενὸς ἀτυχήσει τῶν φιλανθρώπων ἐλθὼν πρὸς αὐτόν, εἰ δὲ μή, αὐτὸς ἐπʼ ἐκεῖνον ἤδη πορεύεσθαι.
30.130. Bölüm
Ama Dareios'un karısı doğumda ölünce kısa sürede pişman oldu; iyiliğini sergilemek için büyük bir fırsatı kaçırdığına üzüldüğü açıkça görülüyordu. Kadını hiçbir masraftan kaçınmadan gömdü. Kadınlarla birlikte esir düşen oda hadımlarından Teireos adında biri ordugâhtan kaçtı, atla Dareios'a gidip karısının ölümünü bildirdi.
ταχὺ μέντοι μετεμελήθη τῆς Δαρείου γυναικὸς ἀποθανούσης ἐν ὠδῖσι καὶ φανερὸς ἦν ἀνιώμενος ὡς ἐπίδειξιν οὐ μικρὰν ἀφῃρημένος χρηστότητος. ἔθαψεν οὖν τὴν ἄνθρωπον οὐδεμιᾶς πολυτελείας φειδόμενος, τῶν δὲ θαλαμηπόλων τις εὐνούχων, οἳ συνεαλώκεισαν ταῖς γυναιξίν, ἀποδρὰς ἐκ τοῦ στρατοπέδου καὶ πρὸς Δαρεῖον ἀφιππασάμενος, Τείρεως ὄνομα, φράζει τὸν θάνατον αὐτῷ τῆς γυναικός.
30.2Dareios başını dövüp ağlayarak, "Yazık Perslerin daimōnuna!" dedi. "Kralın karısı ve kız kardeşi sağken esir düştüğü yetmezmiş gibi, öldüğünde de krala yaraşır bir cenazeden yoksun yatıyor." Oda hadımı söze girdi: "Cenaze ve gereken her saygı bakımından, kralım, Perslerin kötü daimōnunu suçlayacak bir şeyin yok.
ὡς δὲ πληξάμενος τὴν κεφαλὴν καὶ ἀνακλαύσας φεῦ τοῦ Περσῶν ἔφη δαίμονος, εἰ τὴν βασιλέως γυναῖκα καὶ ἀδελφὴν οὐ μόνον αἰχμάλωτον γενέσθαι ζῶσαν, ἀλλὰ καὶ τελευτήσασαν ἄμοιρον κεῖσθαι ταφῆς βασιλικῆς ὑπολαβὼν ὁ θαλαμηπόλος, ἀλλὰ ταφῆς γε χάριν εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, καὶ τιμῆς ἁπάσης καὶ τοῦ πρέποντος οὐδὲν ἔχεις αἰτιάσασθαι τὸν πονηρὸν δαίμονα Περσῶν.
30.3Hanımım Stateira'nın, annenin ve çocuklarının sağken önceki nimetlerden ve güzelliklerden hiçbir eksiği yoktu, yalnız senin ışığını görmek dışında; efendimiz Oromazdes onu yine parlak kılacaktır. Öldüğünde de hiçbir süsten yoksun kalmadı, üstelik düşmanların gözyaşlarıyla onurlandırıldı. Çünkü İskender, savaşırken ne kadar korkunçsa, kazandığında o kadar iyidir."
οὔτε γάρ ζώσῃ τῇ δεσποίνῃ Στατείρᾳ καὶ μητρὶ σῇ καὶ τέκνοις ἐνέδει τῶν πρόσθεν ἀγαθῶν καὶ καλῶν ἢ τὸ σὸν ὁρᾶν φῶς, ὃ πάλιν ἀναλάμψει λαμπρὸν ὁ κύριος Ὠρομάσδης, οὔτε ἀποθανοῦσα κόσμου τινὸς ἄμοιρος γέγονεν, ἀλλὰ καὶ πολεμίων τετίμηται δάκρυσιν. οὕτω γάρ ἐστι χρηστὸς κρατήσας Ἀλέξανδρος, ὡς δεινὸς μαχόμενος.
30.4Dareios bunları duyunca sarsıntı ve acı onu tuhaf kuşkulara sürükledi. Hadımı çadırın iç tarafına çekip şöyle dedi: "Eğer sen de Perslerin talihiyle birlikte Makedonlaşmadıysan, ben Dareios hâlâ efendinsem, Mithras'ın büyük ışığı ve kralın sağ eli hakkı için söyle: Stateira için ağladığım dertler onun dertlerinin en küçüğü değil mi? Sağken daha acı şeyler çekmedik mi? Acımasız ve kasvetli bir düşmana düşseydik felaketimiz onurumuza daha uygun olmaz mıydı? Genç bir adamın düşmanının karısıyla böyle bir saygıya varan yakışık alır ne ilişkisi olabilir?"
ταῦτα ἀκούσαντα Δαρεῖον ἡ ταραχὴ καὶ τὸ πάθος ἐξέφερε πρὸς ὑποψίας ἀτόπους· καὶ τὸν εὐνοῦχον ἐνδοτέρω τῆς σκηνῆς ἀπαγαγών, εἰ μὴ καὶ σὺ μετὰ τῆς Περσῶν, ἔφη, τύχης μακεδονίζεις, ἀλλʼ ἔτι σοι δεσπότης ἐγὼ Δαρεῖος, εἰπέ μοι σεβόμενος Μίθρου τε φῶς μέγα καὶ δεξιὰν βασίλειον, ἄρα μὴ τὰ μικρότατα τῶν Στατείρας κλαίω κακῶν, οἰκτρότερα δὲ ζώσης ἐπάσχομεν, καὶ μᾶλλον ἂν κατʼ ἀξίαν ἐδυστυχοῦμεν ὠμῷ καὶ σκυθρωπῷ περιπεσόντες ἐχθρῷ; τί γὰρ εὐπρεπὲς ἀνδρὶ νέῳ πρὸς ἐχθροῦ γυναῖκα μέχρι τιμῆς τοσαύτης συμβόλαιον;
30.5O daha konuşurken Teireos ayaklarına kapanıp yalvardı: böyle konuşmasın, İskender'e haksızlık etmesin, ölen kız kardeşini ve karısını lekelemesin, uğradığı felaketlerde kendini en büyük tesellisinden, yani insan tabiatını aşan bir adama yenilmiş görünmekten yoksun bırakmasın. Tersine, İskender'e hayran olsun; çünkü Pers erkeklerine gösterdiği cesaretten daha büyük bir itidali Pers kadınlarına göstermişti.
ἔτι λέγοντος αὐτοῦ καταβαλὼν ἐπὶ τοὺς πόδας Τείρεως αὑτὸν ἱκέτευεν εὐφημεῖν καὶ μήτε Ἀλέξανδρον ἀδικεῖν μήτε τὴν τεθνεῶσαν ἀδελφὴν καὶ γυναῖκα καταισχῦναι, μήτε αὑτοῦ τὴν μεγίστην ὧν ἔπταικεν ἀφαιρεῖσθαι παραμυθίαν, τὸ δοκεῖν ὑπʼ ἀνδρὸς ἡττῆσθαι κρείττονος ἢ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἀλλὰ καὶ θαυμάζειν Ἀλέξανδρον ὡς πλείονα ταῖς Περσῶν γυναιξὶ σωφροσύνην ἢ Πέρσαις ἀνδρείαν ἐπιδεδειγμένον.
30.6Hadım bu konuda korkunç yeminler ediyor, İskender'in başka konulardaki kendine hâkimiyetinden ve yüce gönüllülüğünden söz ediyordu. Dareios dostlarının yanına çıktı, ellerini göğe kaldırarak şöyle yakardı: "Soyumun ve krallığımın tanrıları, en çok şunu dilerim: Perslerin talihini yeniden doğrultup ondan devraldığım hâliyle bırakayım; böylece kazanıp, en sevdiklerim felakete uğradığında İskender'den gördüğüm iyiliklerin karşılığını ödeyeyim.
ἅμα δὲ ὅρκους τε φρικώδεις τοῦ θαλαμηπόλου κινοῦντος ὑπὲρ τούτων, καὶ περὶ τῆς ἄλλης ἐγκρατείας καὶ μεγαλοψυχίας τῆς Ἀλεξάνδρου λέγοντος, ἐξελθὼν πρὸς τοὺς ἑταίρους ὁ Δαρεῖος καὶ χεῖρας ἀνατείνας πρὸς τὸν οὐρανόν ἐπεύξατο· θεοὶ γενέθλιοι καὶ βασίλειοι, μάλιστα μὲν ἐμοὶ διδοίητε τὴν Περσῶν τύχην εἰς ὀρθὸν αὖθις σταθεῖσαν ἐφʼ οἷς ἐδεξάμην ἀγαθοῖς ἀπολιπεῖν, ἵνα κρατήσας ἀμείψωμαι τὰς Ἀλεξάνδρου χάριτας ὧν εἰς τὰ φίλτατα πταίσας ἔτυχον·
30.7Ama eğer Pers hâkimiyetinin sona ereceği, nemesis ve değişimin hakkı olan mukadder vakit geldiyse, Kyros'un tahtına İskender'den başka hiç kimse oturmasın." Yazarların çoğu bunların böyle olup söylendiğini anlatır.
εἰ δʼ ἄρα τις οὗτος εἱμαρτὸς ἥκει χρόνος, ὀφειλόμενος νεμέσει καὶ μεταβολῇ, παύσασθαι τὰ Περσῶν, μηδεὶς ἄλλος ἀνθρώπων καθίσειεν εἰς τὸν Κύρου θρόνον πλὴν Ἀλεξάνδρου ταῦτα μὲν οὕτω γενέσθαι τε καὶ λεχθῆναί φασιν οἳ πλεῖστοι τῶν συγγραφέων.
31.131. Bölüm
İskender, Fırat'ın batısını tümüyle hâkimiyeti altına alıp bir milyonluk orduyla inen Dareios'a doğru yürüdü. Dostlarından biri ona, gülünç bir olaymış gibi, ordu hizmetkârlarının oyun olsun diye iki gruba ayrıldığını, her grubun bir komutanı olduğunu, birine İskender, ötekine Dareios dediklerini anlattı.
Ἀλέξανδρος δὲ τὴν ἐντὸς τοῦ Εὐφράτου πᾶσαν ὑφʼ ἑαυτῷ ποιησάμενος ἤλαυνεν ἐπὶ Δαρεῖον ἑκατὸν μυριάσι στρατοῦ καταβαίνοντα. καί τις αὐτῷ φράζει τῶν ἑταίρων, ὡς δὴ γέλωτος ἄξιον πρᾶγμα, τοὺς ἀκολούθους παίζοντας εἰς δύο μέρη διῃρηκέναι σφᾶς αὐτούς, ὧν ἑκατέρου στρατηγὸν εἶναι καὶ ἡγεμόνα, τὸν μὲν Ἀλέξανδρον, τὸν δὲ Δαρεῖον ὑπʼ αὐτῶν προσαγορευόμενον·
31.2Önce birbirlerine toprak parçaları atmaya başlamışlar, sonra yumruklara geçmişler, sonunda çekişme kızışıp taşa ve sopaya varmış, sayıları artmış, güçlükle durdurulur hâle gelmişti. İskender bunu duyunca iki komutanın teke tek dövüşmesini emretti. İskender'i kendisi silahlandırdı, Dareios'u Philotas. Ordu seyretti ve olan biteni geleceğin bir işareti saydı. Çetin bir dövüşün sonunda İskender adını taşıyan kazandı, ödül olarak on iki köy ve Pers elbisesi giyme hakkı aldı. Bunu Eratosthenes anlatır.
ἀρξαμένους δὲ βώλοις ἀκροβολίζεσθαι πρὸς ἀλλήλους, εἶτα πυγμαῖς, τέλος ἐκκεκαῦσθαι τῇ φιλονεικίᾳ καὶ μέχρι λίθων καὶ ξύλων, πολλοὺς καὶ δυσκαταπαύστους γεγονότας. ταῦτα ἀκούσας ἐκέλευσεν αὐτοὺς μονομαχῆσαι τοὺς ἡγεμόνας καὶ τὸν μὲν Ἀλέξανδρον αὐτὸς ὥπλισε, τὸν δὲ Δαρεῖον Φιλώτας, ἐθεᾶτο δὲ ὁ στρατός, ἐν οἰωνῷ τινι τοῦ μέλλοντος τιθέμενος τὸ γιγνόμενον. ἰσχυρᾶς δὲ τῆς μάχης γενομένης ἐνίκησεν ὁ καλούμενος Ἀλέξανδρος, καὶ δωρεὰν ἔλαβε δώδεκα κώμας καὶ στολῇ Περσικῇ χρῆσθαι. ταῦτα μὲν οὖν Ἐρατοσθένης ἱστόρηκε.
31.3Dareios'la büyük savaş, çoğu yazarın dediği gibi Arbela'da değil, Gaugamela'da oldu. Bu ad o dilde "deve evi" demekmiş; eski krallardan biri düşmanlarından hızlı bir deve üzerinde kaçıp onu buraya yerleştirmiş, bakımı için birkaç köy ve gelir ayırmış.
τὴν δὲ μεγάλην μάχην πρὸς Δαρεῖον οὐκ ἐν Ἀρβήλοις, ὥσπερ οἱ πολλοὶ γράφουσιν, ἀλλὰ ἐν Γαυγαμήλοις γενέσθαι συνέπεσε, σημαίνειν δέ φασιν οἶκον καμήλου τὴν διάλεκτον, ἐπεὶ τῶν πάλαι τις βασιλέων ἐκφυγὼν πολεμίους ἐπὶ καμήλου δρομάδος ἐνταῦθα καθίδρυσεν αὐτήν, ἀποτάξας τινὰς κώμας καὶ προσόδους εἰς τὴν ἐπιμέλειαν.
31.4Boedromion ayında, Atina'daki Mysteria'nın başlangıcı sıralarında ay tutuldu. Tutulmadan sonraki on birinci gece iki ordu birbirini görür hâle gelince, Dareios kuvvetlerini silah başında tuttu, meşale ışığında safları dolaştı. İskender ise Makedonlar dinlenirken çadırının önünde kâhin Aristandros ile birlikte gizli ayinler yapıyor, Korku tanrısı Phobos'a kurban kesiyordu.
ἡ μὲν οὖν σελήνη τοῦ Βοηδρομιῶνος ἐξέλιπε περὶ τὴν τῶν μυστηρίων τῶν Ἀθήνησιν ἀρχήν, ἑνδεκάτῃ δὲ ἀπὸ τῆς ἐκλείψεως νυκτὶ τῶν στρατοπέδων ἐν ὄψει γεγονότων, Δαρεῖος μὲν ἐν ὅπλοις συνεῖχε τὴν δύναμιν, ὑπὸ λαμπάδων ἐπιπορευόμενος τὰς τάξεις, Ἀλέξανδρος δὲ τῶν Μακεδόνων ἀναπαυομένων αὐτὸς πρὸ τῆς σκηνῆς μετὰ τοῦ μάντεως Ἀριστάνδρου διέτριβεν, ἱερουργίας τινὰς ἀπορρήτους ἱερουργούμενος καὶ τῷ Φόβῳ σφαγιαζόμενος.
31.5Dostlarının yaşlıları, özellikle de Parmenion, Niphates ile Gordyaia dağları arasındaki bütün ovanın barbarların ateşleriyle aydınlandığını görüyordu; ordugâhtan da uçsuz bucaksız bir denizden gelir gibi seçilemeyen, karmakarışık bir uğultu ve gürültü geliyordu.
οἱ δὲ πρεσβύτεροι τῶν ἑταίρων, καὶ μάλιστα Παρμενίων, ὡς τὸ μὲν πεδίον τὸ μεταξὺ τοῦ Νιφάτου καὶ τῶν ὀρῶν τῶν Γορδυαίων ἅπαν ἑωρᾶτο καταλαμπόμενον τοῖς βαρβαρικοῖς φέγγεσιν, ἀτέκμαρτος δέ τις φωνὴ συμμεμιγμένη καὶ θόρυβος ἐκ τοῦ στρατοπέδου καθάπερ ἐξ ἀχανοῦς προσήχει πελάγους,
31.6Bu kalabalığa şaşıp, böyle bir orduyu açık savaşta püskürtmenin büyük ve zor bir iş olduğunu birbirlerine söylediler. Kral kurbanları bitirince yanına gidip düşmana gece saldırmasını, yaklaşan savaşın en korkunç yanını karanlıkla örtmesini önerdiler.
θαυμάσαντες τὸ πλῆθος καὶ πρὸς ἀλλήλους διαλεχθέντες ὡς μέγα καὶ χαλεπὸν ἔργον εἴη συμπεσόντας ἐκ προφανοῦς τοσοῦτον ὤσασθαι πόλεμον, ἀπὸ τῶν ἱερῶν γενομένῳ τῷ βασιλεῖ προσελθόντες ἔπειθον αὐτὸν ἐπιχειρῆσαι νύκτωρ τοῖς πολεμίοις καὶ τῷ σκότῳ τὸ φοβερώτατον συγκαλύψαι τοῦ μέλλοντος ἀγῶνος.
31.7O ise o ünlü sözü söyledi: "Ben zaferi çalmam." Bazılarına bu, böyle bir tehlikeyle alay eden çocukça ve boş bir cevap gibi geldi; bazılarına ise hem o anki durumdan korkmadığını hem de geleceği doğru hesapladığını gösteriyordu. Yenilen Dareios'a yeni bir denemeye cesaret edecek bahane bırakmak istemiyordu: önceki yenilgilerde dağları, dar geçitleri ve denizi suçladığı gibi bu kez de geceyi ve karanlığı suçlamasına izin vermeyecekti.
ὁ δὲ τὸ μνημονευόμενον εἰπὼν, οὐ κλέπτω τὴν νίκην, ἐνίοις μὲν ἔδοξε μειρακιώδη καὶ κενὴν ἀπόκρισιν πεποιῆσθαι, παίζων πρὸς τοσοῦτον κίνδυνον, ἐνίοις δὲ καὶ τῷ παρόντι θαρρεῖν καὶ στοχάζεσθαι τοῦ μέλλοντος ὀρθῶς, μὴ διδοὺς πρόφασιν ἡττηθέντι Δαρείῳ πρὸς ἄλλην αὖθις ἀναθαρρῆσαι πεῖραν, αἰτιωμένῳ τούτων νύκτα καὶ σκότος, ὡς ὄρη καὶ στενὰ καὶ θάλασσαν τῶν προτέρων.
31.8Çünkü Dareios, böylesine büyük bir güç ve ülkeyle, silah ya da adam yokluğundan savaşmaktan vazgeçmezdi; ancak açık bir yenilgiyle gücü kanıtlanıp boşa çıkınca cesaretini ve umudunu yitirdiğinde vazgeçerdi.
οὐ γὰρ ὅπλων οὐδὲ σωμάτων ἀπορίᾳ παύσεσθαι πολεμοῦντα Δαρεῖον ἀπὸ τηλικαύτης δυνάμεως καὶ χώρας τοσαύτης, ἀλλʼ ὅταν ἀφῇ τὸ φρόνημα καὶ τὴν ἐλπίδα, διʼ ἐμφανοῦς ἥττης κατὰ κράτος ἐξελεγχθείς.
32.132. Bölüm
Onlar gidince çadırına uzandı. Söylendiğine göre gecenin geri kalanında âdetinin aksine derin bir uykuya daldı. Komutanlar sabaha karşı gelince şaştılar ve askerlere önce kahvaltı etmeleri emrini kendiliklerinden verdiler. Sonra vakit daralınca Parmenion içeri girdi, yatağının yanına gidip iki üç kez adını söyledi. İskender uyanınca ona, en büyük savaşını yapmak üzere olan biri gibi değil, kazanmış biri gibi uyuduğuna göre ne olduğunu sordu.
ἀπελθόντων δὲ τούτων κατακλιθεὶς ὑπὸ σκηνὴν λέγεται τὸ λοιπὸν μέρος τῆς νυκτὸς ὕπνῳ βαθεῖ κρατηθῆναι παρὰ τὸ εἰωθός, ὥστε θαυμάζειν ἐπελθόντας ὄρθρου τοὺς ἡγεμόνας καὶ παρʼ αὑτῶν ἐξενεγκεῖν παράγγελμα πρῶτον ἀριστοποιεῖσθαι τοὺς στρατιώτας ἔπειτα τοῦ καιροῦ κατεπείγοντος εἰσελθόντα Παρμενίωνα καὶ παραστάντα τῇ κλίνῃ δὶς ἢ τρὶς αὐτοῦ φθέγξασθαι τοὔνομα· καὶ διεγερθέντος οὕτως ἐρωτᾶν ὅ τι δὴ πεπονθὼς ὕπνον καθεύδοι νενικηκότος, οὐχὶ μέλλοντος ἀγωνιεῖσθαι τὸν μέγιστον τῶν ἀγώνων.
32.2İskender gülümseyerek şöyle dedi: "Ne yani? Geniş ve harap bir ülkede savaştan kaçan Dareios'un peşinde dolaşmaktan kurtulduğumuza göre, sence zaten kazanmış değil miyiz?" Yalnız savaştan önce değil, tehlikenin tam ortasında da kendisini büyük bir soğukkanlılıkla, hesaplı ve cesur biri olarak gösterdi.
τὸν γοῦν Ἀλέξανδρον εἰπεῖν διαμειδιάσαντα τί γάρ; οὐκ ἤδη σοι νενικηκέναι δοκοῦμεν ἀπηλλαγμένοι τοῦ πλανᾶσθαι καὶ διώκειν ἐν πολλῇ καὶ κατεφθαρμένῃ φυγομαχοῦντα χώρᾳ, Δαρεῖον; οὐ μόνον δὲ πρὸ τῆς μάχης, ἀλλὰ καὶ παρʼ αὐτὸν τὸν κίνδυνον ἐπεδείξατο μέγαν καὶ συνεστηκότα τῷ λογίζεσθαι καὶ θαρρεῖν ἑαυτόν.
32.3Çünkü savaş, sol kanatta, Parmenion'un kesiminde bir geri çekilme ve sarsıntı yaşadı. Baktria süvarileri büyük bir gürültüyle ve şiddetle Makedonların arasına daldı, Mazaios da phalanksın dışından süvari gönderip ağırlıkları koruyanlara saldırttı. Her iki yönden de sıkışan Parmenion, İskender'e haberciler gönderdi: öndeki saftan hemen arkaya güçlü bir yardım göndermezse ordugâh ve ağırlıklar elden gidecekti.
ἔσχε γὰρ ὁ ἀγὼν ὑποτροπὴν καὶ σάλον ἐν τῷ εὐωνύμῳ κέρατι κατὰ Παρμενίωνα, τῆς Βακτριανῆς ἵππου ῥόθῳ πολλῷ καὶ μετὰ βίας παρεμπεσούσης εἰς τοὺς Μακεδόνας, Μαζαίου δὲ περιπέμψαντος ἔξω τῆς φάλαγγος ἱππεῖς τοῖς σκευοφυλακοῦσι προσβαλοῦντας. διὸ καὶ θορυβούμενος ὑπʼ ἀμφοτέρων ὁ Παρμενίων ἀπέστειλε πρὸς Ἀλέξανδρον ἀγγέλους φράζοντας οἴχεσθαι τὸν χάρακα καὶ τὰς ἀποσκευάς, εἰ μὴ κατὰ τάχος βοήθειαν ὀχυρὰν ἀπὸ τοῦ στόματος πέμψειε τοῖς ὄπισθεν.
32.4Tam o sırada yanındakilere saldırı işareti veriyordu. Parmenion'dan gelen haberi duyunca onun aklını yitirdiğini, ne yaptığını bilmediğini, telaşla şunu unuttuğunu söyledi: kazanırlarsa düşmanın malları da onların olacaktı, kaybederlerse paraları ve köleleri değil, nasıl güzel ve parlak bir şekilde dövüşüp öleceklerini düşünmeleri gerekecekti.
ἔτυχε μὲν οὖν κατʼ ἐκεῖνο καιροῦ τοῖς περὶ αὐτὸν ἐφόδου διδοὺς σημεῖον ὡς δὲ ἤκουσε τὰ παρὰ τοῦ Παρμενίωνος, οὐκ ἔφη σωφρονεῖν αὐτὸν οὐδὲ ἐντὸς εἶναι τῶν λογισμῶν, ἀλλʼ ἐπιλελῆσθαι ταραττόμενον ὅτι νικῶντες μὲν προσκτήσονται καὶ τὰ τῶν πολεμίων, ἡττωμένοις δὲ φροντιστέον οὐ χρημάτων οὐδὲ ἀνδραπόδων, ἀλλʼ ὅπως ἀποθανοῦνται καλῶς καὶ λαμπρῶς ἀγωνιζόμενοι.
32.5Parmenion'a bunları bildirdikten sonra miğferini taktı. Silahlarının geri kalanını daha çadırdayken kuşanmıştı: Sicilya işi kuşaklı bir gömlek, üzerine de Issos'ta ele geçirilenlerden iki katlı keten bir zırh. Miğfer demirdendi ama saf gümüş gibi parlıyordu; Theophilos'un işiydi. Ona uygun yine demirden, taş işlemeli bir boyunluk vardı.
ταῦτα ἐπιστείλας Παρμενίωνι τὸ κράνος περιέθετο, τὸν δὲ ἄλλον ὁπλισμόν εὐθὺς ἀπὸ σκηνῆς εἶχεν, ὑπένδυμα τῶν Σικελικῶν ζωστόν, ἐπὶ δὲ τούτῳ θώρακα διπλοῦν λινοῦν ἐκ τῶν ληφθέντων ἐν Ἰσσῷ. τὸ δὲ κράνος ἦν μὲν σιδηροῦν, ἔστιλβε δὲ ὥσπερ ἄργυρος καθαρός, ἔργον Θεοφίλου, συνήρμοστο δὲ αὐτῷ περιτραχήλιον ὁμοίως σιδηροῦν λιθοκόλλητον·
32.6Kılıcı, su verilişi ve hafifliğiyle hayranlık uyandırıyordu; Kition kralının hediyesiydi. Savaşlarda çoğunlukla kılıç kullanmaya alışmıştı. Pelerini ise işçiliğiyle öteki donanımından daha gösterişliydi: eski ustalardan Helikon'un eseriydi ve hediye eden Rodos şehrinin onurlandırmasıydı. Bunu da savaşlarda kullanırdı.
μάχαιραν δὲ θαυμαστὴν βαφῇ καὶ κουφότητι, δωρησαμένου τοῦ Κιτιέων βασιλέως, εἶχεν, ἠσκημένος τὰ πολλὰ χρῆσθαι μαχαίρᾳ παρὰ τὰς μάχας. ἐπιπόρπωμα δὲ ἐφόρει τῇ μὲν ἐργασίᾳ σοβαρώτερον ἢ κατὰ τὸν ἄλλον ὁπλισμόν ἦν γὰρ ἔργον Ἑλικῶνος τοῦ παλαιοῦ, τιμὴ δὲ τῆς Ῥοδίων πόλεως, ὑφʼ ἧς ἐδόθη δῶρον· ἐχρῆτο δὲ καὶ τούτῳ πρὸς τοὺς ἀγῶνας.
32.7Phalanksı düzenleyerek, öğüt verip talimat vererek ya da teftiş ederek geçerken başka bir ata binerdi; yaşlanmış olan Bukephalas'ı koruyordu. Çarpışmaya gidileceği zaman ise Bukephalas getirilir, İskender hemen ona geçip saldırıyı başlatırdı.
ἄχρι μὲν οὖν συντάττων τι τῆς φάλαγγος ἢ παρακελευόμενος ἢ διδάσκων ἢ ἐφορῶν παρεξήλαυνεν, ἄλλον ἵππον εἶχε, τοῦ Βουκεφάλα φειδόμενος ἤδη παρήλικος ὄντος χωροῦντι δὲ πρὸς ἔργον ἐκεῖνος προσήγετο, καὶ μεταβὰς εὐθὺς ἦρχεν ἐφόδου.
33.133. Bölüm
O gün Thessalialılara ve öteki Yunanlılara uzun uzun konuştu. Onlar bağırarak kendilerini barbarların üzerine götürmesini isteyip ona cesaret verince, mızrağını sol eline aldı, Kallisthenes'in anlattığına göre sağ elini kaldırıp tanrılara yakardı: eğer gerçekten Zeus'un soyundansa, Yunanlılara yardım edip onları güçlendirsinler.
τότε δὲ τοῖς Θετταλοῖς πλεῖστα διαλεχθεὶς καὶ τοῖς ἄλλοις Ἕλλησιν, ὡς ἐπέρρωσαν αὐτὸν βοῶντες ἄγειν ἐπὶ τοὺς βαρβάρους, τὸ ξυστὸν εἰς τὴν ἀριστερὰν μεταβαλὼν τῇ δεξιᾷ παρεκάλει τοὺς θεούς, ὡς Καλλισθένης φησίν, ἐπευχόμενος, εἴπερ ὄντως Διόθεν ἐστὶ γεγονώς, ἀμῦναι καὶ συνεπιρρῶσαι τοὺς Ἕλληνας.
33.2Kâhin Aristandros beyaz bir pelerin ve altın bir taçla atını yanlarından sürüyor, İskender'in başı üstünde süzülen ve uçuşuyla dosdoğru düşmana yönelen bir kartalı gösteriyordu. Bunu görenlerin içine büyük bir cesaret doldu. Bu cesaret ve birbirlerine verdikleri güçle, süvariler koşarak düşmana atılırken phalanks da onların ardından dalga gibi ilerledi.
ὁ δὲ μάντις Ἀρίστανδρος χλανίδα λευκὴν ἔχων καὶ χρυσοῦν στέφανον ἐπεδείκνυτο παριππεύων ἀετὸν ὑπὲρ κεφαλῆς Ἀλεξάνδρου συνεπαιωρούμενον καὶ κατευθύνοντα τῇ πτήσει ὄρθιον ἐπὶ τοὺς πολεμίους, ὥστε πολὺ μὲν θάρσος ἐγγενέσθαι τοῖς ὁρῶσιν, ἐκ δὲ τοῦ θαρρεῖν καὶ παρακαλεῖν ἀλλήλους δρόμῳ τοῖς ἱππεῦσιν ἱεμένοις ἐπὶ τοὺς πολεμίους ἐπικυμαίνειν τὴν φάλαγγα.
33.3Ön saflar daha çarpışmadan barbarlar geri döndü ve büyük bir kovalamaca başladı. İskender yenilenleri, Dareios'un bulunduğu merkeze doğru sürüyordu. Önde dizilenlerin arasından onu uzaktan, kraliyet bölüğünün derinliğinde görmüştü: yüksek bir arabada duran, yakışıklı ve iri yapılı bir adamdı. Arabanın çevresinde sıkı sıkıya kenetlenmiş, düşmanı karşılamak üzere dizilmiş pek çok parlak süvariyle korunuyordu.
πρὶν δὲ συμμεμῖξαι τοὺς πρώτους ἐξέκλιναν οἱ βάρβαροι, καὶ διωγμὸς ἦν πολὺς, εἰς τὰ μέσα συνελαύνοντος Ἀλεξάνδρου τὸ νικώμενον, ὅπου Δαρεῖος ἦν. πόρρωθεν γὰρ αὐτὸν κατεῖδε διὰ τῶν προτεταγμένων ἐν βάθει τῆς βασιλικῆς ἴλης ἐκφανέντα, καλὸν ἄνδρα καὶ μέγαν ἐφʼ ἅρματος ὑψηλοῦ βεβῶτα, πολλοῖς ἱππεῦσι καὶ λαμπροῖς καταπεφραγμένον εὖ μάλα συνεσπειραμένοις περὶ τὸ ἅρμα καὶ παρατεταγμένοις δέχεσθαι τοὺς πολεμίους.
33.4Ama İskender yakından korkunç göründü; kaçanları direnenlerin üzerine sürerek onları dehşete düşürüp çoğunu dağıttı. En seçkin ve en soylu olanlar kralın önünde öldürülüp üst üste düşüyor, birbirine dolanıp atlarla birlikte can çekişerek kovalamacayı engelliyorlardı.
ἀλλὰ δεινὸς ὀφθεὶς ἐγγύθεν Ἀλέξανδρος καὶ τοὺς φεύγοντας ἐμβαλὼν εἰς τοὺς μένοντας ἐξέπληξε καὶ διεσκέδασε τὸ πλεῖστον, οἱ δὲ ἄριστοι καὶ γενναιότατοι πρὸ τοῦ βασιλέως φονευόμενοι καὶ κατʼ ἀλλήλων πίπτοντες ἐμποδὼν τῆς διώξεως ἦσαν, ἐμπλεκόμενοι καὶ περισπαίροντες αὑτοῖς καὶ ἵπποις.
33.5Dareios bütün korkunç olayları gözünün önünde görüyor, önde dizilen kuvvetleri üzerine yıkılıyordu. Arabayı çevirip kurtulmak kolay değildi: tekerlekler bunca cesedin arasında sıkışmış, ölü yığınlarına gömülen atlar şaha kalkıp sürücüyü şaşırtıyordu. Bunun üzerine arabayı ve silahları bırakıp, anlatıldığına göre yeni doğurmuş bir kısrağa binerek kaçtı.
Δαρεῖος δέ, τῶν δεινῶν ἁπάντων ἐν ὀφθαλμοῖς ὄντων καὶ τῶν προτεταγμένων δυνάμεων ἐρειπομένων εἰς αὐτόν, ὡς οὐκ ἦν ἀποστρέψαι τὸ ἅρμα καὶ διεξελάσαι ῥᾴδιον, ἀλλʼ οἵ τε τροχοὶ συνείχοντο πτώμασι πεφυρμένοι τοσούτοις οἵ τε ἵπποι καταλαμβανόμενοι καὶ ἀποκρυπτόμενοι τῷ πλήθει τῶν νεκρῶν ἐξήλλοντο καὶ συνετάραττον τὸν ἡνίοχον, ἀπολείπει μὲν τὸ ἅρμα καὶ τὰ ὅπλα, θήλειαν δέ, ὥς φασι, νεοτόκον ἵππον περιβὰς ἔφυγεν.
33.6Yine de o sırada kurtulamazdı, eğer Parmenion'dan başka süvariler gelip İskender'i geri çağırmasaydı: orada hâlâ büyük bir kuvvet tutunuyor, düşman yılmıyordu. Genel olarak Parmenion'u o savaşta gevşek ve isteksiz davranmakla suçlarlar. Ya yaşlılık cesaretini kırmaya başlamıştı ya da, Kallisthenes'in dediğine göre, İskender'in gücünden ve ihtişamından rahatsız oluyor, onu kıskanıyordu.
οὐ μὴν τότε ἂν ἐδόκει διαφυγεῖν, εἰ μὴ πάλιν ἧκον ἕτεροι παρὰ τοῦ Παρμενίωνος ἱππεῖς μετακαλοῦντες Ἀλέξανδρον, ὡς συνεστώσης ἔτι πολλῆς δυνάμεως ἐκεῖ καὶ τῶν πολεμίων οὐκ ἐνδιδόντων. ὅλως γὰρ αἰτιῶνται Παρμενίωνα κατʼ ἐκείνην τὴν μάχην νωθρὸν γενέσθαι καὶ δύσεργον, εἴτε τοῦ γήρως ἤδη τι παραλύοντος τῆς τόλμης, εἴτε τὴν ἐξουσίαν καὶ τὸν ὄγκον, ὡς Καλλισθένης φησί, τῆς Ἀλεξάνδρου δυνάμεως βαρυνόμενον καὶ προσφθονοῦντα.
33.7Kral o sırada geri çağrılmaya üzüldü, ama askerlere doğrusunu söylemedi; öldürmekten bıkmış gibi ve hava kararıyor diye geri çekilme işareti verdi. Tehlikedeki kısma doğru sürerken yolda düşmanın tamamen yenilip kaçtığını duydu.
τότε δʼ οὖν ὁ βασιλεὺς ἀνιαθεὶς τῇ μεταπέμψει τοῖς μὲν στρατιώταις οὐκ ἔφρασε τὸ ἀληθές, ἀλλʼ ὡς ἀνέχων τοῦ φονεύειν καὶ σκότους ὄντος ἀνάκλησιν ἐσήμανεν ἐλαύνων δὲ πρὸς τὸ κινδυνεῦον μέρος ἤκουσε καθʼ ὁδὸν ἡττῆσθαι παντάπασι καὶ φεύγειν τοὺς πολεμίους.
34.134. Bölüm
Savaş böyle bitince Pers hâkimiyeti tümüyle yıkılmış sayıldı. Asya kralı ilan edilen İskender tanrılara görkemli kurbanlar kesti, dostlarına servetler, evler ve valilikler bağışladı. Yunanlılar arasında ün kazanmak isteyerek bütün tiranlıkların kaldırıldığını, kendi kanunlarıyla yönetilebileceklerini yazdı. Plataialılara da, ataları toprağını Yunanlıların özgürlük savaşına açtığı için, şehirlerini yeniden kuracağını özel olarak bildirdi.
τοῦτο τῆς μάχης ἐκείνης λαβούσης τὸ πέρας, ἡ μὲν ἀρχὴ παντάπασιν ἡ Περσῶν ἐδόκει καταλελύσθαι, βασιλεὺς δὲ τῆς Ἀσίας Ἀλέξανδρος ἀνηγορευμένος ἔθυε τοῖς θεοῖς μεγαλοπρεπῶς καὶ τοῖς φίλοις ἐδωρεῖτο πλούτους καὶ οἴκους καὶ ἡγεμονίας, φιλοτιμούμενος δὲ πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἔγραψε τὰς τυραννίδας πάσας καταλυθῆναι καὶ πολιτεύειν αὐτονόμους, ἰδίᾳ δὲ Πλαταιεῦσι τὴν πόλιν ἀνοικοδομεῖν, ὅτι τὴν χώραν οἱ πατέρες αὐτῶν ἐναγωνίσασθαι τοῖς Ἕλλησιν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας παρέσχον.
34.2İtalya'daki Krotonlulara da ganimetin bir kısmını gönderdi; atlet Phayllos'un isteğini ve aretēsini onurlandırıyordu. Pers savaşları sırasında öteki İtalya Yunanlıları Yunanistan'dan umudunu kesmişken, Phayllos kendi gemisini donatıp tehlikeyi paylaşmak için Salamis'e gitmişti. İskender her türlü aretēye karşı böyle sevecendi, güzel işlerin koruyucusu ve dostuydu.
ἔπεμψε δὲ καὶ Κροτωνιάταις εἰς Ἰταλίαν μέρος τῶν λαφύρων, τὴν Φαΰλλου τοῦ ἀθλητοῦ τιμῶν προθυμίαν καὶ ἀρετήν, ὃς περὶ τὰ Μηδικά τῶν ἄλλων Ἰταλιωτῶν ἀπεγνωκότων τοὺς Ἕλληνας ἰδιόστολον ἔχων ναῦν ἔπλευσεν εἰς Σαλαμῖνα, τοῦ κινδύνου τι μεθέξων. οὕτω τις εὐμενὴς ἦν πρὸς ἅπασαν ἀρετὴν καὶ καλῶν ἔργων φύλαξ καὶ οἰκεῖος.
35.135. Bölüm
Babil bölgesinin tamamı hemen eline geçti. Orada dolaşırken en çok, kaynaktan akar gibi sürekli ateş fışkıran yarığa ve yarıktan pek uzak olmayan, bolluğundan göl gibi birikmiş neft akıntısına hayran kaldı. Bu madde diğer bakımlardan asfalta benzer, ama ateşe öylesine duyarlıdır ki, daha alev değmeden, ışığın çevresindeki parıltıyla bile tutuşur, çoğu kez aradaki havayı da yakar.
ἐπιὼν δὲ τὴν Βαβυλωνίαν ἅπασαν εὐθὺς ἐπʼ αὐτῷ γενομένην ἐθαύμασε μάλιστα τό τε χάσμα τὸν πυρὸς ὥσπερ ἐκ πηγῆς συνεχῶς ἀναφερομένου, καὶ τό ῥεῦμα τοῦ νάφθα λιμνάζοντος διὰ τὸ πλῆθος οὐ πόρρω τοῦ χάσματος, ὃς τἆλλα μὲν ἀσφάλτῳ προσέοικεν, οὕτω δὲ εὐπαθὴς πρὸς τὸ πῦρ ἐστιν ὥστε, πρὶν ἢ θιγεῖν τὴν φλόγα, διʼ αὐτῆς τῆς περὶ τὸ φῶς ἐξαπτόμενος αὐγῆς τὸν μεταξὺ πολλάκις ἀέρα συνεκκαίειν.
35.2Barbarlar onun tabiatını ve gücünü göstermek için kralın konağına giden sokağa bu maddeden hafifçe serptiler. Hava kararmaya başlarken sokağın ucuna durup meşaleleri ıslanan yere yaklaştırdılar. Ön kısım tutuşur tutuşmaz ateşin yayılması hissedilebilir bir süre almadı, düşünce hızıyla öbür uca ulaştı ve sokak baştan başa ateş kesildi.
ἐπιδεικνύμενοι δὲ τὴν φύσιν αὐτοῦ καὶ δύναμιν οἱ βάρβαροι τὸν ἄγοντα πρὸς τὴν κατάλυσιν τοῦ βασιλέως στενωπὸν ἐλαφρῶ τῷ φαρμάκῳ κατεψέκασαν εἶτα στάντες ἐπʼ ἄκρῳ τοὺς λαμπτῆρας τοῖς βεβρεγμένοις προσέθηκαν ἤδη γὰρ συνεσκόταζε. τῶν δὲ πρώτων εὐθὺς ἁψαμένων οὐκ ἔσχεν ἡ νομὴ χρόνον αἰσθητόν, ἀλλʼ ἅμα νοήματι διῖκτο πρὸς θάτερον πέρας καὶ πῦρ ἐγεγόνει συνεχὲς ὁ στενωπός.
35.3Atinalı Athenophanes adında biri vardı; kralın yağlanması ve banyosu sırasında bedenine bakanlardandı, aklını da hoşça eğlendirip rahatlatmayı bilirdi. O sırada banyoda İskender'in yanında Stephanos adlı, görünüşü son derece çirkin ve gülünç, ama güzel şarkı söyleyen küçük bir köle duruyordu. Athenophanes şöyle dedi: "Kralım, ilacı Stephanos'ta deneyelim mi? Eğer ona değer de sönmezse, gücünün karşı konulmaz ve korkunç olduğunu kesin söyleyebilirim."
ἦν δέ τις Ἀθηνοφάνης Ἀθηναῖος τῶν περὶ ἄλειμμα καὶ λουτρὸν εἰωθότων τὸ σῶμα θεραπεύειν τοῦ βασιλέως καὶ τὴν διάνοιαν ἐμμελῶς ἀπάγειν ἐπὶ τὸ ῥᾴθυμον. οὗτος ἐν τῷ λουτρῶνι τότε παιδαρίου τῷ Ἀλεξάνδρῳ παρεστῶτος εὐτελοῦς σφόδρα καὶ γελοίου τὴν ὄψιν, ᾄδοντος δὲ χαριέντως, Στέφανος ἐκαλεῖτο, βούλει, φησὶν, ὦ βασιλεῦ, διάπειραν ἐν Στεφάνῳ τοῦ φαρμάκου λάβωμεν; ἂν γὰρ ἅψηται τούτου καὶ μὴ κατασβεσθῇ, παντάπασιν ἂν φαίην ἄμαχον καὶ δεινὴν αὐτοῦ τὴν δύναμιν εἶναι.
35.4Çocuk da nedense isteyerek denemeye razı oldu. Maddeyi sürüp alevi değdirir değdirmez bedeni öyle bir alev saldı, her yanını öyle bir ateş sardı ki İskender çaresizlik ve korkuya kapıldı. Tesadüfen banyo için elinde su kapları tutan birçok kişi orada olmasaydı yardım, yangının yayılmasına yetişemezdi.
προθύμως δέ πως καὶ τοῦ παιδαρίου διδόντος ἑαυτὸν πρὸς τὴν πεῖραν, ἅμα τῷ περιαλεῖψαι καὶ θιγεῖν ἐξήνθησε φλόγα τοσαύτην τὸ σῶμα καὶ πυρὶ κατεσχέθη τὸ πᾶν ὥστε τὸν Ἀλέξανδρον εἰς πᾶν ἀπορίας καὶ δέους ἐλθεῖν εἰ δὲ μὴ κατὰ τύχην πολλοὶ παρῆσαν ἀγγεῖα πρὸς τὸ λουτρὸν ὕδατος διὰ χειρῶν ἔχοντες, οὐκ ἂν ἔφθασεν ἡ βοήθεια τὴν ἐπινομήν.
35.5O zaman bile çocuğun her tarafı ateş kesilmiş bedenini güçlükle söndürdüler; sonrasında da durumu ağırdı. Bu yüzden bazıları, efsaneyi gerçeğe yakınlaştırarak, Medeia'nın tragedyalara konu olan tacı ve elbiseyi sürdüğü ilacın bu olduğunu söylerler, haklı olarak. Ateş ne onların kendisinden ne de kendiliğinden çıkmıştır; alev yakına getirilince, hisle fark edilmeyecek kadar hızlı bir çekim ve temas oluşmuştur.
ἀλλὰ καὶ τότε μόγις κατέσβεσαν τὸ σῶμα τοῦ παιδὸς διʼ ὅλου πῦρ γενόμενον, καὶ μετὰ ταῦτα χαλεπῶς ἔσχεν. εἰκότως οὖν ἔνιοι τὸν μῦθον ἀνασῴζοντες πρὸς τὴν ἀλήθειαν τοῦτό φασιν εἶναι τὸ τῆς Μηδείας φάρμακον, ᾧ τὸν τραγῳδούμενον στέφανον καὶ τὸν πέπλον ἔχρισεν. οὐ γὰρ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων οὐδὲ ἀπʼ αὐτομάτου λάμψαι τὸ πῦρ, ἀλλὰ φλογὸς ἐγγύθεν παρατεθείσης ὀξεῖαν ὁλκὴν καὶ συναφὴν ἄδηλον αἰσθήσει γενέσθαι.
35.6Çünkü ateşin uzaktan gelen ışınları ve akımları diğer cisimlere yalnız ışık ve ısı verir; ama havamsı bir kuruluğa ya da yağlı ve yeterince bol bir neme sahip cisimlerde birikerek ateş doğurur ve maddeyi hızla dönüştürür. Neftin oluşumu ise tartışmalıydı […] yoksa alevi besleyen bu sıvı, daha çok, tabiatça yağlı ve ateş doğuran topraktan mı sızıyordu?
τὰς γὰρ ἀκτῖνας καὶ τὰ ῥεύματα τοῦ πυρὸς ἄπωθεν ἐπερχόμενα τοῖς μὲν ἄλλοις σώμασι φῶς καὶ θερμότητα προσβάλλειν μόνον, ἐν δὲ τοῖς ξηρότητα πνευματικὴν ἢ νοτίδα λιπαρὰν καὶ διαρκῆ κεκτημένοις ἀθροιζόμενα καὶ πυριγονοῦντα μεταβάλλειν ὀξέως τὴν ὕλην. παρεῖχε δὲ ἀπορίαν ἢ γένεσις […] εἴτε μᾶλλον ὑπέκκαυμα τῆς φλογὸς ὑπορρεῖ τὸ ὑγρὸν ἐκ τῆς γῆς φύσιν λιπαρὰν καὶ πυριγόνον ἐχούσης.
35.7Babil toprağı gerçekten de çok sıcaktır. Öyle ki arpa taneleri çoğu kez yerden sıçrayıp fırlar, sanki yerin kendisi ateşten nabız atıyormuş gibidir; insanlar da sıcak günlerde su dolu tulumların üzerinde uyurlar.
καὶ γάρ ἐστιν ἡ Βαβυλωνία σφόδρα πυρώδης, ὥστε τὰς μὲν κριθὰς χαμόθεν ἐκπηδᾶν καὶ ἀποπάλλεσθαι πολλάκις, οἷον ὑπὸ φλεγμονῆς τῶν τόπων σφυγμοὺς ἐχόντων, τοὺς δὲ ἀνθρώπους ἐν τοῖς καύμασιν ἐπʼ ἀσκῶν πεπληρωμένων ὕδατος καθεύδειν.
35.8Bölgenin yöneticisi olarak bırakılan Harpalos, sarayı ve gezinti yollarını Yunan bitkileriyle süslemeye heveslenmişti. Öteki bitkileri yetiştirmeyi başardı, ama toprak yalnız sarmaşığı kabul etmedi, iklime dayanamayan bu bitkiyi hep öldürdü: toprak sıcaktı, sarmaşık ise soğuğu severdi. Böyle konu dışına çıkmaları, ölçülü olduğu sürece, huysuz okurlar belki pek eleştirmez.
Ἅρπαλος δὲ τῆς χώρας ἀπολειφθεὶς ἐπιμελητής καὶ φιλοκαλῶν Ἑλληνικαῖς φυτείαις διακοσμῆσαι τὰ βασίλεια καὶ τοὺς περιπάτους, τῶν μὲν ἄλλων ἐκράτησε, τὸν δὲ κιττὸν οὐκ ἔστεξεν ἡ γῆ μόνον, ἀλλʼ ἀεὶ διέφθειρεν οὐ φέροντα τὴν κρᾶσιν ἡ μὲν γὰρ πυρώδης, ὁ δὲ φιλόψυχρος, τῶν μὲν οὖν τοιούτων παρεκβάσεων, ἂν μέτρον ἔχωσιν, ἧττον ἴσως οἱ δύσκολοι κατηγορήσουσιν.
36.136. Bölüm
İskender Susa'yı ele geçirince sarayda kırk bin talant basılı para ile anlatılmaz derecede değerli eşya ve zenginlik buldu. Anlatıldığına göre orada Hermione'den gelen beş bin talant mor kumaş da bulundu; yüz doksan yıldır saklandığı hâlde rengi hâlâ taze ve yeni gibiydi.
Ἀλέξανδρος δὲ Σούσων κυριεύσας παρέλαβεν ἐν τοῖς βασιλείοις τετρακισμύρια τάλαντα νομίσματος, τὴν δὲ ἄλλην κατασκευὴν καὶ πολυτέλειαν ἀδιήγητον. ὅπου φασὶ καὶ πορφύρας Ἑρμιονικῆς εὑρεθῆναι τάλαντα πεντακισχίλια, συγκειμένης μὲν ἐξ ἐτῶν δέκα δεόντων διακοσίων, πρόσφατον δὲ τὸ ἄνθος ἔτι καὶ νεαρὸν φυλαττούσης.
36.2Bunun sebebi olarak, mor boyanın balla, beyaz boyanın da beyaz yağla yapılmasını gösterirler; çünkü aynı süre saklanmış bu ikincilerin parlaklığı da saf ve ışıltılı görünür. Deinon'a göre krallar başka şeylerle birlikte Nil'den ve Tuna'dan su getirtip hazinede saklatıyorlardı, sanki hâkimiyetlerinin büyüklüğünü ve her şeye sahip olduklarını böylece doğruluyorlardı.
αἴτιον δὲ τούτου φασὶν εἶναι τὸ τὴν βαφὴν διὰ μέλιτος γίνεσθαι τῶν ἁλουργῶν, διʼ ἐλαίου δὲ λευκοῦ τῶν λευκῶν καὶ γὰρ τούτων τὸν ἴσον χρόνον ἐχόντων τὴν λαμπρότητα καθαρὰν καὶ στίλβουσαν ὁρᾶσθαι. Δείνων δέ φησι καὶ ὕδωρ ἀπό τε τοῦ Νείλου καὶ τοῦ Ἴστρου μετὰ τῶν ἄλλων μεταπεμπομένους εἰς τὴν γάζαν ἀποτίθεσθαι τοὺς βασιλεῖς, οἷον ἐκβεβαιουμένους τὸ μέγεθος τῆς ἀρχῆς καὶ τὸ κυριεύειν ἁπάντων.
37.137. Bölüm
Persis arazisi sarp olduğu için içine girmek güçtü, üstelik en soylu Perslerce korunuyordu (Dareios kaçmıştı). Ama ona, pek uzun olmayan bir dolambaçlı yoldan iki dil bilen bir adam kılavuzluk etti; babası Lykialı, annesi Perstir. Anlatıldığına göre İskender daha çocukken Pythia, Perslere yapılacak seferde ona bir "lykos"un, yani bir kurdun kılavuzluk edeceğini söylemişti.
τῆς δὲ Περσίδος οὔσης διὰ τραχύτητα δυσεμβόλου καὶ φυλαττομένης ὑπὸ γενναιοτάτων Περσῶν (Δαρεῖος μὲν γὰρ ἐπεφεύγει) γίγνεταί τινος περιόδου κύκλον ἐχούσης οὐ πολὺν ἡγεμὼν αὐτῷ δίγλωσσος ἄνθρωπος, ἐκ πατρὸς Λυκίου, μητρὸς δὲ Περσίδος γεγονώς ὅν φασιν, ἔτι παιδὸς ὄντος Ἀλεξάνδρου, τὴν Πυθίαν προειπεῖν, ὡς λύκος ἔσται καθηγεμὼν Ἀλεξάνδρῳ τῆς ἐπὶ Πέρσας πορείας.
37.2Orada esir alınanlar arasında büyük bir kıyım oldu. İskender'in kendisi, bunun işine yarayacağını düşündüğü için insanların boğazlanmasını emrettiğini yazar. Susa'daki kadar para bulundu; öteki eşyaları ve serveti de on bin katır çifti ve beş bin deveyle taşındığı söylenir.
φόνον μὲν οὖν ἐνταῦθα πολὺν τῶν ἁλισκομένων γενέσθαι συνέπεσε γράφει γὰρ αὐτός ὡς νομίζων αὐτῷ τοῦτο λυσιτελεῖν ἐκέλευεν ἀποσφάττεσθαι τοὺς ἀνθρώπους· νομίσματος δὲ εὑρεῖν πλῆθος, ὅσον ἐν Σούσοις, τὴν δὲ ἄλλην κατασκευὴν καὶ τὸν πλοῦτον ἐκκομισθῆναί φασι μυρίοις ὀρικοῖς ζεύγεσι καὶ πεντακισχιλίαις καμήλοις.
37.3Saraya doluşan kalabalığın itişi yüzünden devrilmiş büyük bir Kserkses heykeli görünce durdu ve canlıymış gibi ona seslendi: "Yunanlılara yaptığın sefer yüzünden seni yerde bırakıp geçelim mi, yoksa başka konulardaki büyüklüğün ve aretēn için ayağa mı kaldıralım?" Sonunda uzun süre düşünceye dalıp sessiz kaldı ve geçip gitti. Kış geldiği için askerlerini dinlendirmek isteyerek orada dört ay kaldı.
Ξέρξου δὲ ἀνδριάντα μέγαν θεασάμενος ὑπὸ πλήθους τῶν ὠθουμένων εἰς τὰ βασίλεια πλημμελῶς ἀνατετραμμένον ἐπέστη, καὶ καθάπερ ἔμψυχον προσαγορεύσας, πότερόν σε, εἶπε, διὰ τὴν ἐπὶ τοὺς Ἕλληνας στρατείαν κείμενον παρέλθωμεν ἢ διὰ τὴν ἄλλην μεγαλοφροσύνην καὶ ἀρετὴν ἐγείρωμεν; τέλος δὲ πολὺν χρόνον πρὸς ἑαυτῷ γενόμενος καὶ σιωπήσας παρῆλθε, βουλόμενος δὲ τοὺς στρατιώτας ἀναλαβεῖν (καὶ γὰρ ἦν χειμῶνος ὥρα) τέσσαρας μῆνας αὐτόθι διήγαγε.
37.4Anlatıldığına göre altın gölgeliğin altında kral tahtına ilk oturduğunda, Korinthoslu Demaratos, İskender'e bağlı biri ve babasının dostu, yaşlı adam gibi gözyaşı döküp şöyle dedi: "İskender'in Dareios'un tahtında oturduğunu görmeden ölen Yunanlılar büyük bir hazdan yoksun kalmışlar."
λέγεται δὲ καθίσαντος αὐτοῦ τὸ πρῶτον ὑπὸ τὸν χρυσοῦν οὐρανίσκον ἐν τῷ βασιλικῷ θρόνῳ τὸν Κορίνθιον Δημάρατον εὔνουν ὄντα ἄνδρα καὶ πατρῷον φίλον Ἀλεξάνδρου πρεσβυτικῶς ἐπιδακρῦσαι, καὶ εἰπεῖν ὡς μεγάλης ἡδονῆς στεροῖντο τῶν Ἑλλήνων οἱ τεθνηκότες πρὶν ἰδεῖν Ἀλέξανδρον ἐν τῷ Δαρείου θρόνῳ καθήμενον.
38.138. Bölüm
Bundan sonra Dareios'un üzerine yürümeye hazırlanırken dostlarıyla bir içki ve eğlenceye dalmıştı; âşıklarına eğlence için gelen kadınlar da şarap içiyordu. Bunların en ünlüsü, sonradan kral olan Ptolemaios'un metresi, Attikalı Thais idi. Thais, bir yandan İskender'e ustaca iltifat edip bir yandan takılırken, sarhoşluğun da etkisiyle memleketinin ruhuna yaraşır ama kendi konumunu aşan bir söz söyledi.
ἐκ τούτου μέλλων ἐξελαύνειν ἐπὶ Δαρεῖον ἔτυχε μὲν εἰς μέθην τινὰ καὶ παιδιὰν τοῖς ἑταίροις ἑαυτὸν δεδωκώς, ὥστε καὶ γύναια συμπίνειν ἐπὶ κῶμον ἥκοντα πρὸς τοὺς ἐραστάς. ἐν δὲ τούτοις εὐδοκιμοῦσα μάλιστα Θαῒς ἡ Πτολεμαίου τοῦ βασιλεύσαντος ὕστερον ἑταίρα, γένος Ἀττική, τὰ μὲν ἐμμελῶς ἐπαινοῦσα, τὰ δὲ παίζουσα πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον, ἅμα τῇ μέθῃ λόγον εἰπεῖν προήχθη τῷ μὲν τῆς πατρίδος ἤθει πρέποντα, μείζονα δὲ ἢ κατʼ αὑτήν.
38.2Dedi ki, Perslerin görkemli sarayında keyif sürdüğü bu gün, Asya'yı dolaşırken çektiği bütün zahmetlerin karşılığıydı. Ama Atina'yı yakan Kserkses'in evini eğlence alayıyla ateşe vermek, ateşi kralın gözü önünde kendi eliyle yakmak daha da hoş olurdu. O zaman insanlar, İskender'in yanındaki kadınların, deniz ve kara savaşlarının o ünlü komutanlarından daha büyük bir intikamı Yunanistan adına Perslerden aldığını söylerdi.
ἔφη γάρ ὧν πεπόνηκε πεπλανημένη τὴν Ἀσίαν ἀπολαμβάνειν χάριν ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἐντρυφῶσα τοῖς ὑπερηφάνοις Περσῶν βασιλείοις ἔτι δʼ ἂν ἥδιον ὑποπρῆσαι κωμάσασα τὸν Ξέρξου τοῦ κατακαύσαντος τὰς Ἀθήνας οἶκον, αὐτὴ τὸ πῦρ ἅψασα τοῦ βασιλέως ὁρῶντος, ὡς ἂν λόγος ἔχῃ πρὸς ἀνθρώπους ὅτι τῶν ναυμάχων καὶ πεζομάχων ἐκείνων στρατηγῶν τὰ μετὰ Ἀλεξάνδρου γύναια μείζονα δίκην ἐπέθηκε Πέρσαις ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος.
38.3Bu sözlerin ardından alkış ve gürültü koptu, dostları onu teşvik edip yarışa girdiler. Kral da kendini kaptırıp yerinden fırladı, başında çelenk, elinde meşaleyle öne geçti.
ἅμα δὲ τῷ λόγῳ τούτῳ κρότου καὶ θορύβου γενομένου καὶ παρακελεύσεως τῶν ἑταίρων καὶ φιλοτιμίας, ἐπισπασθεὶς ὁ βασιλεὺς καὶ ἀναπηδήσας ἔχων στέφανον καὶ λαμπάδα προῆγεν.
38.4Peşinden gelenler eğlence alayıyla, bağırışlarla sarayı sardılar. Haberi alan öteki Makedonlar da meşalelerle sevinçle koşup geldiler, çünkü sarayı yakıp yok etmesinin evini düşündüğünü, barbarlar arasında yerleşmeyeceğini gösterdiğini umuyorlardı. Kimileri olayın böyle olduğunu, kimileri ise bunun önceden düşünülmüş olduğunu söyler. Ama çabucak pişman olup ateşin söndürülmesini emrettiği konusunda herkes birleşir.
οἱ δὲ ἑπόμενοι κώμῳ καὶ βοῇ περιίσταντο τὰ βασίλεια, καὶ τῶν ἄλλων Μακεδόνων οἱ πυνθανόμενοι συνέτρεχον μετὰ λαμπάδων χαίροντες, ἤλπιζον γὰρ ὅτι τοῖς οἴκοι προσέχοντός ἐστι τὸν νοῦν καὶ μὴ μέλλοντος ἐν βαρβάροις οἰκεῖν τὸ πιμπράναι τὰ βασίλεια καὶ διαφθείρειν, οἱ μὲν οὕτω ταῦτα γενέσθαι φασίν, οἱ δὲ ἀπὸ γνώμης· ὅτι δʼ οὖν μετενόησε ταχὺ καὶ κατασβέσαι προσέταξεν ὁμολογεῖται.
39.139. Bölüm
Tabiatça çok cömertti, işleri büyüdükçe bu özelliği daha da arttı. Üstelik veren kişinin gerçekten lütfetmesini sağlayan tek şey olan candan bir nezaket de ona eşlik ediyordu. Birkaç örnek vereceğim. Paionların başı Ariston bir düşman öldürüp başını ona gösterdi ve "Kralım" dedi, "bizde bu armağan altın bir kadehle ödüllendirilir."
φύσει δὲ ὢν μεγαλοδωρότατος ἔτι μᾶλλον ἐπέδωκεν εἰς τοῦτο τῶν πραγμάτων αὐξομένων· καὶ προσῆν ἡ φιλοφροσύνη, μεθʼ ἧς μόνης ὡς ἀληθῶς οἱ διδόντες χαρίζονται, μνησθήσομαι δὲ ὀλίγων. ἀρίστων ὁ τῶν Παιόνων ἡγούμενος ἀποκτείνας πολέμιον ἄνδρα καὶ τὴν κεφαλὴν ἐπιδειξάμενος αὐτῷ, τοῦτο, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, παρʼ ἡμῖν ἐκπώματος χρυσοῦ τιμᾶται τὸ δῶρον.
39.2İskender gülerek "Boş bir kadehle" dedi, "ama ben seninle saf şarap dolu bir kadehle içeceğim." Sıradan bir Makedon askeri, kraliyet altını taşıyan bir katır sürüyordu. Hayvan yorulunca yükü kendi sırtına alıp taşımaya başladı. Kral adamın çok zorlandığını gördü, durumu öğrendi. Adam yükü indirmek üzereyken, "Pes etme" dedi, "yolun kalanını da götür, çadırına, kendine taşımış ol."
ὁ δὲ Ἀλέξανδρος γελάσας, κενοῦ γε, εἶπεν, ἐγὼ δέ σοι μεστὸν ἀκράτου προπίομαι. τῶν δὲ πολλῶν τις Μακεδόνων ἤλαυνεν ἡμίονον βασιλικὸν χρυσίον κομίζοντα· κάμνοντος δὲ τοῦ κτήνους αὐτὸς ἀράμενος ἐκόμιζε τὸ φορτίον. ἰδὼν οὖν ὁ βασιλεὺς θλιβόμενον αὐτὸν σφόδρα καὶ πυθόμενος τὸ πρᾶγμα, μέλλοντος κατατίθεσθαι, μὴ κάμῃς, εἶπεν, ἀλλὰ πρόσθες ἔτι τὴν λοιπὴν ὁδὸν ἐπὶ τὴν σκηνήν ἑαυτῷ τοῦτο κομίσας.
39.3Genel olarak almayanlara, isteyenlerden daha çok kızardı. Phokion'a, iyiliklerini geri çevirirse bundan sonra onu dost saymayacağını yazmıştı. Top oynayan gençlerden Serapion'a hiçbir şey vermiyordu, çünkü o hiçbir şey istemiyordu. Bir gün top oynarken Serapion topu başkalarına atınca kral, "Bana vermiyor musun?" dedi. "İstemiyorsun ki" dedi Serapion. İskender buna gülüp ona çok şey verdi.
ὅλως δὲ ἤχθετο τοῖς μὴ λαμβάνουσι μᾶλλον ἢ τοῖς αἰτοῦσι. καὶ Φωκίωνι μὲν ἔγραψεν ἐπιστολήν ὡς οὐ χρησόμενος αὐτῷ φίλῳ τὸ λοιπόν, εἰ διωθοῖτο τὰς χάριτας. Σεραπίωνι δὲ τῶν ἀπὸ σφαίρας τινὶ νεανίσκων οὐδὲν ἐδίδου διὰ τὸ μηδὲν αἰτεῖν. ὡς οὖν εἰς τὸ σφαιρίζειν παραγενόμενος ὁ Σεραπίων ἄλλοις ἔβαλλε τὴν σφαῖραν, εἰπόντος δὲ τοῦ βασιλέως, ἐμοὶ δὲ οὐ δίδως; οὐ γὰρ αἰτεῖς, εἶπε, τούτῳ μὲν δὴ γελάσας πολλὰ ἔδωκε.
39.4Şakalarda ve içki sofrasında yeteneksiz olmayan Proteas adlı birine kızmış görünüyordu. Dostları ricada bulunup adam da ağlayınca barıştığını söyledi. Proteas, "Öyleyse kralım, önce bana bunun güvencesini ver" dedi. Bunun üzerine ona beş talant verilmesini emretti. Dostlarına ve muhafızlarına dağıttığı servetin ne kadar büyük olduğunu Olympias'ın ona yazdığı mektup gösterir.
Πρωτέᾳ δέ τινι τῶν περὶ σκώμματα καὶ πότον οὐκ ἀμούσων ἔδοξε διʼ ὀργῆς γεγονέναι τῶν δὲ φίλων δεομένων κἀκείνου δακρύοντος ἔφη διαλλάττεσθαι κἀκεῖνος, οὐκοῦν, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, δός τί μοι πιστὸν πρῶτον. ἐκέλευσεν οὖν αὐτῷ πέντε τάλαντα δοθῆναι. περὶ δὲ τῶν τοῖς φίλοις καὶ τοῖς σωματοφύλαξι νεμομένων πλούτων, ἡλίκον εἶχον ὄγκον, ἐμφαίνει διʼ ἐπιστολῆς Ὀλυμπιάς, ἣν ἔγραψε πρὸς αὐτόν.
39.5Şöyle der: "Dostlarına başka türlü iyilik et, onları onurlandır. Ama sen hepsini krallarla eşit yapıyor, onlara bol bol dost sağlıyor, kendini ise yalnız bırakıyorsun." Olympias sık sık böyle yazardı, o da mektupları gizli tutardı. Yalnız bir keresinde, Hephaistion âdeti olduğu üzere açılmış bir mektubu onunla birlikte okurken engel olmadı, ama yüzüğünü çıkarıp mührü onun ağzına bastı.
ἄλλως, φησὶν, εὖ ποίει τοὺς φίλους καὶ ἐνδόξους ἄγε νῦν δʼ ἰσοβασιλέας πάντας ποιεῖς καὶ πολυφιλίας παρασκευάζεις αὐτοῖς, ἑαυτὸν δὲ ἐρημοῖς. πολλάκις δὲ τοιαῦτα τῆς Ὀλυμπιάδος γραφούσης ἐφύλαττεν ἀπόρρητα τὰ γράμματα, πλὴν ἅπαξ Ἡφαιστίωνος, ὥσπερ εἰώθει, λυθεῖσαν ἐπιστολήν αὐτῷ συναναγινώσκοντος οὐκ ἐκώλυσεν, ἀλλὰ τὸν δακτύλιον ἀφελόμενος τὸν αὑτοῦ προσέθηκε τῷ ἐκείνου στόματι τὴν σφραγῖδα.
39.6Dareios'un en önemli adamı olan Mazaios'un oğlu zaten bir satraplığa sahipti; ona daha büyük ikinci bir satraplık verdi. O bunu reddederek şöyle dedi: "Kralım, o zaman bir Dareios vardı; sen ise şimdi birçok İskender yarattın." Parmenion'a Bagoas'ın Susa'daki evini verdi; evde bin talant değerinde giysi bulunduğu söylenir. Antipatros'a ise, kendisine karşı suikast tertiplendiği için muhafız bulundurmasını yazdı.
Μαζαίου δὲ τοῦ μεγίστου παρὰ Δαρείῳ γενομένου παιδὶ σατραπείαν ἔχοντι δευτέραν προσετίθει μείζονα, παραιτούμενος δὲ ἐκεῖνος εἶπεν· ὦ βασιλεῦ, τότε μὲν ἦν εἷς Δαρεῖος, νῦν δὲ σὺ πολλοὺς πεποίηκας Ἀλεξάνδρους. Παρμενίωνι μὲν οὖν τὸν Βαγώου ἔδωκεν οἶκον τὸν περὶ Σοῦσα, ἐν ᾧ λέγεται χιλίων ταλάντων εὑρεθῆναι ἱματισμὸν. πρὸς δʼ Ἀντίπατρον ἔγραψε κελεύων ἔχειν φύλακας τοῦ σώματος ὡς ἐπιβουλευόμενον.
39.7Annesine çok hediye gönderirdi, ama işlere karışmasına, komutan gibi davranmasına izin vermezdi. Annesi suçlamalarda bulununca sertliğine sabırla katlanırdı. Yalnız bir keresinde Antipatros ona annesine karşı uzun bir mektup yazınca, mektubu okuyup şöyle dedi: "Antipatros bilmiyor ki, annenin tek gözyaşı on bin mektubu siler."
τῇ δὲ μητρὶ πολλὰ μὲν ἐδωρεῖτο καὶ κατέπεμπεν, οὐκ εἴα δὲ πολυπραγμονεῖν οὐδὲ παραστρατηγεῖν ἐγκαλούσης δὲ πρᾴως ἔφερε τὴν χαλεπότητα. πλὴν ἅπαξ ποτὲ Ἀντιπάτρου μακρὰν κατʼ αὐτῆς γράψαντος ἐπιστολήν ἀναγνοὺς ἀγνοεῖν εἶπεν Ἀντίπατρον ὅτι μυρίας ἐπιστολὰς ἓν δάκρυον ἀπαλείφει μητρός.
40.140. Bölüm
Yanındakilerin iyice sefahate düştüğünü, yaşayışlarında ve harcamalarında bayağılaştığını görüyordu. Teoslu Hagnon'un çarıklarında gümüş çiviler vardı; Leonnatos için güreş alanlarına Mısır'dan develerle toz taşınıyordu; Philotas'ın av için yüz stadion uzunluğunda perdeleri vardı; yağlanmaya ve banyoya giderken öylesine çok güzel koku kullanıyorlardı ki zeytinyağı bile o kadar kullanmazlardı; yanlarında masörler ve yatak köleleri dolaştırıyorlardı. Onları yumuşak ve bilgece azarladı.
ἐπεὶ δὲ τοὺς περὶ αὑτὸν ἑώρα παντάπασιν ἐκτετρυφηκότας καὶ φορτικοὺς ταῖς διαίταις καὶ πολυτελείαις ὄντας, ὥστε Ἅγνωνα μέν τὸν Τήϊον ἀργυροῦς ἐν ταῖς κρηπῖσιν ἥλους φορεῖν, Λεοννάτῳ δὲ πολλαῖς καμήλοις ἀπʼ Αἰγύπτου κόνιν εἰς τὰ γυμνάσια παρακομίζεσθαι, Φιλώτᾳ δὲ πρὸς θήρας σταδίων ἑκατὸν αὐλαίας γεγονέναι, μύρῳ δὲ χρωμένους ἰέναι πρὸς ἄλειμμα καὶ λουτρὸν ὅσους οὐδὲ ἐλαίῳ, τρίπτας δὲ καὶ κατευναστὰς περιαγομένους, ἐπετίμησε πρᾴως καὶ φιλοσόφως,
40.2Şöyle dedi: Bu kadar büyük mücadeleye girmiş olanların, yorgunluktan yenilenlere galip gelenlerin daha tatlı uyuduğunu unutmalarına, kendi hayatlarını Perslerinkiyle karşılaştırıp sefahatin en kölece, çalışmanın ise en krala yaraşır şey olduğunu görmemelerine şaşıyordu. "Ama en sevdiği bedenine elini değdirmeyi unutan biri" dedi, "kendi atına nasıl bakar, mızrağını ya da miğferini nasıl temizler?"
θαυμάζειν φάμενος εἰ τοσούτους ἠγωνισμένοι καὶ τηλικούτους ἀγῶνας οὐ μνημονεύουσιν ὅτι τῶν καταπονηθέντων οἱ καταπονήσαντες ἥδιον καθεύδουσιν, οὐδὲ ὁρῶσι τοῖς Περσῶν βίοις τοὺς ἑαυτῶν παραβάλλοντες, ὅτι δουλικώτατον μέν ἐστι τὸ τρυφᾶν, βασιλικώτατον δὲ τὸ πονεῖν. καίτοι πῶς ἄν τις, ἔφη, διʼ ἑαυτοῦ θεραπεύσειεν ἵππον ἢ λόγχην ἀσκήσειεν ἢ κράνος, ἀπειθικὼς τοῦ φιλτάτου σώματος ἅπτεσθαι τὰς χεῖρας;
40.3"Bilmiyor musunuz ki" dedi, "zaferimizin son aşaması, yendiklerimizin yaptıklarını yapmamaktır?" Bu yüzden kendisi seferlerde ve avlarda daha da yoruyor, zahmet çekip tehlikeye atılıyordu. Hatta yanına gelen Lakonyalı bir elçi, onu büyük bir aslanı yere sererken görünce, "Aslanla krallık için iyi dövüştün, İskender" demişti.
οὐκ ἴστε, εἶπεν, ὅτι τοῦ κρατεῖν πέρας ἡμῖν ἐστι τὸ μὴ ταὐτὰ ποιεῖν τοῖς κεκρατημένοις; ἐπέτεινεν οὖν ἔτι μᾶλλον αὐτὸς ἑαυτόν ἐν ταῖς στρατείαις καὶ τοῖς κυνηγεσίοις, κακοπαθῶν καὶ παραβαλλόμενος, ὥστε καὶ Λάκωνα πρεσβευτήν παραγενόμενον αὐτῷ λέοντα καταβάλλοντι μέγαν εἰπεῖν· καλῶς γε, Ἀλέξανδρε, πρὸς τὸν λέοντα ἠγώνισαι περὶ τᾶς βασιλείας.
40.4Krateros bu avı Delphoi'ye adadı; aslanın, köpeklerin, aslanla boğuşan kralın ve yardıma koşan kendisinin tunç heykellerini yaptırdı. Bunların kimini Lysippos, kimini Leokhares yapmıştır.
τοῦτο τὸ κυνήγιον Κρατερὸς εἰς Δελφοὺς ἀνέθηκεν, εἰκόνας χαλκᾶς ποιησάμενος τοῦ λέοντος καὶ τῶν κυνῶν καὶ τοῦ βασιλέως τῷ λέοντι συνεστῶτος καὶ αὑτοῦ προσβοηθοῦντος, ὧν τὰ μέν Λύσιππος ἔπλασε, τὰ δὲ Λεωχάρης.