İçeriğe geç
Enneadlar

Plotinos · Enneadlar

Altıncı Ennead › İsteyerek Olan ve Bir'in İradesi… – İyi ya da Bir Üzerine

6.8.1İsteyerek Olan ve Bir'in İradesi Üzerine

8. İnceleme

Tanrılar için de ellerinde bir şey olup olmadığını araştırmak mümkün müdür? Yoksa böyle bir şeyi araştırmak ancak insanların güçsüzlükleri ve tartışmalı güçleri söz konusu olduğunda mı yerindedir; tanrılara ise her şeye gücü yettiğini, ellerinde yalnızca bir şeyin değil her şeyin bulunduğunu mu teslim etmeli? Yoksa bütün gücü ve her şeyin elinde olmasını tek bir varlığa teslim edip, öbürlerinde kimi şeylerin böyle, kimilerinin öyle, bazılarında da her iki biçimde olduğunu mu söylemeli? Yoksa bunları da araştırmak, ama ilk olanlar ve her şeyin üstündeki en yukarıdaki hakkında da, her şeye gücü yettiğini kabul etsek bile, onun elinde olmanın nasıl olduğunu araştırmaya cesaret etmek mi gerekir? Hem bu "gücü yetmek" sözünün nasıl söylendiği de incelenmelidir; belki böylece bir yanda kuvve, öbür yanda fiil, hatta gelecekteki fiil diyeceğiz. Ama bunları şimdilik ertelemeli, önce, alışıldığı gibi kendimiz hakkında, elimizde bir şey bulunup bulunmadığını araştırmalıyız.

Önce, bir şeyin elimizde olduğunu söylerken ne demek istediğimizi, yani böyle bir şeyin kavramının ne olduğunu araştırmalıyız. Böylece bu kavramın tanrılara, hele Tanrı'ya aktarılmasının uygun olup olmadığı bir şekilde anlaşılabilir: ya hiç aktarılmamalıdır ya da aktarılmalı, ama öbürlerinde ve ilk olanlarda elinde olmanın nasıl olduğu araştırılmalıdır. Peki "elimizde olan" derken neyi düşünüyoruz ve neden bunu araştırıyoruz? Bence, zıt talihler, zorunluluklar ve psykhē'yi ele geçiren hâllerin şiddetli saldırıları arasında savrulurken, bütün bunları hâkim sayıp onlara kölelik ederek ve bizi nereye götürürlerse oraya sürüklenerek, acaba biz hiçbir şey değil miyiz ve elimizde hiçbir şey yok mu diye güçlüğe düştük. Talihlere, zorunluluklara ya da şiddetli hâllere kölelik etmeden, dilediğimiz ve hiçbir şeyin dileğimize karşı çıkmadığı şeyi yapabiliyorsak, işte o şey elimizde olacaktır. Öyleyse elimizde olanın kavramı şu olur: dilemeye hizmet eden ve dilediğimiz ölçüde olan ya da olmayan şey.

İsteyerek yapılan, zorla olmayan ve bilerek yapılan her şeydir; elimizde olan ise yapmaya hâkim olduğumuz şeydir. Tarifleri farklı olsa da ikisi çoğu yerde birlikte gider, ama ayrıştıkları yer de olabilir. Örneğin biri öldürmeye hâkimdi; ama öldürdüğü kişinin babası olduğunu bilmiyorduysa, yaptığı isteyerek yapılmış olmaz. Belki de bu, eylemi elinde bulunduran biri için de bir uyumsuzluktur. İsteyerek olanda bilgi yalnızca cüzî durumlarla ilgili değil, genel olarak da bulunmalıdır. Çünkü biri karşısındakinin dost olduğunu bilmiyorsa yaptığı istemeyerek olur da, yapmaması gerektiğini bilmiyorsa neden istemeyerek olmasın? Öğrenmesi gerektiği için mi? Ama öğrenmesi gerektiğini bilmemek isteyerek olmaz; onu öğrenmekten alıkoyan şey de öyle.

6.8.1

Ἆῤ ἔστι καὶ ἐπὶ θεῶν εἴ τί ἐστιν ἐπ’ αὐτοῖς ζητεῖν, ἢ ἐν ἀνθρώπων ἀδυναμίαις τε καὶ ἀμφισβητησίμοις δυνάμεσι τὸ τοιοῦτον ἂν πρέποι ζητεῖν, θεοῖς δὲ τὰ πάντα δύνασθαι ἐπιτρεπτέον, καὶ ἐπ’ αὐτοῖς οὐ μόνον τί, ἀλλὰ καὶ πάντα εἶναι; ἢ τὴν δύναμιν δὴ πᾶσαν καὶ τὸ ἐπ’ αὐτῷ δὴ πάντα ἑνὶ ἐπιτρεπτέον, τοῖς δ’ ἄλλοις τὰ μὲν οὕτως, τὰ δ’ ἐκείνως ἔχειν, καί τισιν ἑκατέρως; ἢ καὶ ταῦτα μὲν ζητητέον, τολμητέον δὲ καὶ ἐπὶ τῶν πρώτων καὶ τοῦ ἄνω ὑπὲρ πάντα ζητεῖν τὸ τοιοῦτον, πῶς τὸ ἐπ’ αὐτῷ, κἂν πάντα συγχωρῶμεν δύνασθαι. καίτοι καὶ τὸ δύνασθαι τοῦτο σκεπτέον πῶς ποτε λέγεται, μήποτε οὕτως τὸ μὲν δύναμιν, τὸ δ’ ἐνέργειαν φήσομεν, καὶ ἐνέργειαν μέλλουσαν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐν τῷ παρόντι ἀναβλητέον, πρότερον δὲ ἐφ̓ ἡμῶν αὐτῶν, ἐφ̓ ὧν καὶ ζητεῖν ἔθος, εἴ τι ἐφ̓ ἡμῖν ὂν τυγχάνει. πρῶτον [οὖν] ζητητέον τί ποτε δεῖ τὸ ἐφ̓ ἡμῖν εἶναί τι λέγειν: τοῦτο δ’ ἐστὶ τίς ἔννοια τοῦ τοιούτου: οὕτω γὰρ ἄν πως γνωσθείη, εἰ καὶ ἐπὶ θεοὺς καὶ ἔτι μᾶλλον ἐπὶ θεὸν ἁρμόζει μεταφέρειν ἢ οὐ μετενεκτέον ἢ μετενεκτέον μέν, ζητητέον δέ, πῶς τὸ ἐπ’ αὐτοῖς τοῖς τε ἄλλοις καὶ ἐπὶ τῶν πρώτων. τί τοίνυν νοοῦντες τὸ ἐφ̓ ἡμῖν λέγομεν καὶ διὰ τί ζητοῦντες; ἐγὼ μὲν οἶμαι, ἐν ταῖς ἐναντίαις κινούμενοι τύχαις τε καὶ ἀνάγκαις καὶ παθῶν ἰσχυραῖς προσβολαῖς τὴν ψυχὴν κατεχούσαις, ἅπαντα ταῦτα κύρια νομίσαντες εἶναι καὶ δουλεύοντες αὐτοῖς καὶ φερόμενοι ᾗ ἐκεῖνα ἄγει, μή ποτε οὐδέν ἐσμεν οὐδέ τί ἐστιν ἐφ̓ ἡμῖν ἠπορήσαμεν, ὡς τούτου ἐσομένου ἂν ἐφ̓ ἡμῖν, ὃ μὴ τύχαις δουλεύοντες μηδὲ ἀνάγκαις μηδὲ πάθεσιν ἰσχυροῖς πράξαιμεν ἂν βουληθέντες οὐδενὸς ἐναντιουμένου ταῖς βουλήσεσιν. εἰ δὲ τοῦτο, εἴη ἂν ἡ ἔννοια τοῦ ἐφ̓ ἡμῖν, ὃ τῇ βουλήσει δουλεύει καὶ παρὰ τοσοῦτον ἂν γένοιτο ἢ μή, παῤ ὅσον βουληθείημεν ἄν. ἑκούσιον μὲν γὰρ πᾶν, ὃ μὴ βίᾳ μετὰ τοῦ εἰδέναι, ἐφ̓ ἡμῖν δέ, ὃ καὶ κύριοι πρᾶξαι: καὶ συνθέοι μὲν ἂν πολλαχοῦ ἄμφω καὶ τοῦ λόγου αὐτῶν ἑτέρου ὄντος, ἔστι δ’ οὗ καὶ διαφωνήσειεν ἄν: οἷον εἰ κύριος ἦν τοῦ ἀποκτεῖναι, ἦν ἂν οὐχ ἑκούσιον αὐτῷ πεπραχότι, εἰ τὸν πατέρα ἠγνόει τοῦτον εἶναι: τάχα δ’ ἂν κἀκεῖνο διαφωνοῖ ἔχοντι τὸ ἐφ̓ ἑαυτῷ. δεῖ δὴ καὶ τὴν εἴδησιν ἐν τῷ ἑκουσίῳ οὐκ ἐν τοῖς καθ̓ ἕκαστα μόνον εἶναι, ἀλλὰ καὶ ὅλως. διὰ τί γάρ, εἰ μὲν ἀγνοεῖ, ὅτι φίλιος, ἀκούσιον, εἰ δὲ ἀγνοεῖ, ὅτι μὴ δεῖ, οὐκ ἀκούσιον; εἰ δ’ ὅτι ἔδει μανθάνειν, οὐχ ἑκούσιον τὸ μὴ εἰδέναι, ὅτι ἔδει μανθάνειν, ἢ τὸ ἀπάγον ἀπὸ τοῦ μανθάνειν.

6.8.2Ama şu araştırılmalıdır: bize bağlanan ve elimizde olduğu söylenen bu şeyi neye vermeli? Ya dürtüye ve herhangi bir isteğe vermeliyiz; örneğin thymos'la ya da arzuyla yapılan, ya da yararlı olanın istekle birlikte hesaplanmasıyla yapılan ya da yapılmayan şey gibi. Ama thymos'la ve arzuyla yapılan elimizde ise, bir şeyin elinde olmasını çocuklara, hayvanlara, delilere, kendinden geçmişlere, ilaçların etkisine girmişlere ve hâkim olmadıkları, kendilerine gelen hayallere kapılanlara da vereceğiz. İstekle birlikte akıl yürütmeyle yapılan elimizde ise, yanılan akıl yürütmeye de mi vereceğiz? Yoksa doğru akıl yürütmeye ve doğru isteğe mi? Gerçi burada da biri, akıl yürütmenin mi isteği harekete geçirdiğini, yoksa isteğin mi akıl yürütmeyi, sorabilir. Çünkü istekler tabiata uygunsa: canlıya ve bileşiğe ait olarak ise, psykhē tabiatın zorunluluğuna uymuştur; yalnızca psykhē'ye ait olarak ise, şimdi elimizde olduğu söylenen birçok şey bunun dışında kalır.

Sonra, hâllerden önce gelen çıplak bir akıl yürütme var mıdır? Zorlayan hayal ve nereye götürürse oraya çeken istek, bu durumlarda bizi nasıl hâkim kılar? Götürüldüğümüz şeye genel olarak nasıl hâkim olabiliriz? Çünkü eksik olan ve zorunlu olarak dolmayı isteyen, büsbütün götürüldüğü şeye hâkim değildir. Hem başkasından gelen, ilkesi başka bir şeyde olan ve ne ise o olarak oradan meydana gelen bir şey nasıl kendinden bir şey olabilir? O, o ilkeye göre ve nasıl biçimlendirildiyse öyle yaşar. Yoksa böylece cansız şeyler de ellerinde bir şey bulundurmuş olur; çünkü ateş de nasıl meydana geldiyse öyle yapar. Canlı ve psykhē yaptığını bildiği için deniyorsa: his ile biliyorsa, bu, elinde olmasına ne katar? Çünkü his yalnızca gördüğü için kişiyi işin hâkimi yapmaz. Bilgiyle biliyorsa, yapılan şeyin bilgisiyle ise, burada da yalnızca bilir; eyleme götüren başka bir şeydir. Logos ya da bilgi isteğe karşı da iş görüp ona hükmediyorsa, bunun neye dayandığını ve genel olarak nerede gerçekleştiğini araştırmak gerekir. Logos kendisi başka bir istek doğuruyorsa, bunu nasıl anlamalı? İsteği durdurup kendisi de durmuşsa ve elimizde olan buradaysa, bu, eylemde olmayacak, nous'ta yerleşecektir. Çünkü eylemdeki her şey, logos hükmetse bile, karışıktır ve elimizde olanı saf olarak taşıyamaz.

6.8.2

ἀλλ’ ἐκεῖνο ζητητέον: τοῦτο δὴ τὸ ἀναφερόμενον εἰς ἡμᾶς ὡς ἐφ̓ ἡμῖν ὑπάρχον τίνι δεῖ διδόναι; ἢ γὰρ τῇ ὁρμῇ καὶ ᾑτινιοῦν ὀρέξει, οἷον ὃ θυμῷ πράττεται ἢ ἐπιθυμίᾳ ἢ λογισμῷ τοῦ συμφέροντος μετ’ ὀρέξεως, ἢ μὴ πράττεται. ἀλλ’ εἰ μὲν θυμῷ καὶ ἐπιθυμίᾳ, καὶ παισὶ καὶ θηρίοις τὸ ἐπ’ αὐτοῖς τι εἶναι δώσομεν καὶ μαινομένοις καὶ ἐξεστηκόσι καὶ φαρμάκοις ἁλοῦσι καὶ ταῖς προσπιπτούσαις φαντασίαις, ὧν οὐ κύριοι: εἰ δὲ λογισμῷ μετ’ ὀρέξεως, ἆρα καὶ πεπλανημένῳ τῷ λογισμῷ; ἢ τῷ ὀρθῷ λογισμῷ καὶ τῇ ὀρθῇ ὀρέξει. καίτοι καὶ ἐνταῦθα ζητήσειεν ἄν τις, πότερα ὁ λογισμὸς τὴν ὄρεξιν ἐκίνησεν, ἢ τοῦτον ἡ ὄρεξις. καὶ γὰρ εἰ κατὰ φύσιν αἱ ὀρέξεις, εἰ μὲν ὡς ζῴου καὶ τοῦ συνθέτου, ἠκολούθησεν ἡ ψυχὴ τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ: εἰ δὲ ὡς ψυχῆς μόνης, πολλὰ τῶν νῦν ἐφ̓ ἡμῖν λεγομένων ἔξω ἂν τούτου γένοιτο. εἶτα καί τις λογισμὸς ψιλὸς πρόεισι τῶν παθημάτων ἥ τε φαντασία ἀναγκάζουσα ἥ τε ὄρεξις ἐφ̓ ὅ τι ἂν ἄγῃ ἕλκουσα πῶς ἐν τούτοις κυρίους ποιεῖ; πῶς δ’ ὅλως κύριοι, οὗ ἀγόμεθα; τὸ γὰρ ἐνδεὲς ἐξ ἀνάγκης πληρώσεως ὀρεγόμενον οὐκ ἔστι κύριον τοῦ ἐφ̓ ὃ παντελῶς ἄγεται. πῶς δ’ ὅλως αὐτό τι παῤ αὑτοῦ, ὃ παῤ ἄλλου καὶ ἀρχὴν εἰς ἄλλο ἔχει κἀκεῖθεν γεγένηται οἷόν ἐστι; κατ’ ἐκεῖνο γὰρ ζῇ καὶ ὡς πέπλασται: ἢ οὕτω γε καὶ τὰ ἄψυχα ἕξει τὸ ἐπ’ αὐτοῖς τι εἰληφέναι: ποιεῖ γὰρ ὡς γεγένηται καὶ τὸ πῦρ. εἰ δ’ ὅτι γινώσκει καὶ τὸ ζῷον καὶ ἡ ψυχὴ ὃ ποιεῖ, εἰ μὲν αἰσθήσει, τίς ἡ προσθήκη πρὸς τὸ ἐπ’ αὐτοῖς εἶναι; οὐ γὰρ ἡ αἴσθησις πεποίηκε τοῦ ἔργου κύριον ἰδοῦσα μόνον: εἰ δὲ γνώσει, εἰ μὲν γνώσει τοῦ ποιουμένου, καὶ ἐνταῦθα οἶδε μόνον, ἄλλο δὲ ἐπὶ τὴν πρᾶξιν ἄγει. εἰ δὲ καὶ παρὰ τὴν ὄρεξιν ὁ λόγος ποιεῖ ἢ ἡ γνῶσις καὶ κρατεῖ, εἰς τί ἀναφέρει ζητητέον, καὶ ὅλως ποῦ τοῦτο συμβαίνει: καὶ εἰ μὲν αὐτὸς ἄλλην ὄρεξιν ποιεῖ, πῶς ληπτέον: εἰ δὲ τὴν ὄρεξιν παύσας ἔστη καὶ ἐνταῦθα τὸ ἐφ̓ ἡμῖν, οὐκ ἐν πράξει τοῦτο ἔσται, ἀλλ’ ἐν νῷ στήσεται τοῦτο: ἐπεὶ καὶ τὸ ἐν πράξει πᾶν, κἂν κρατῇ ὁ λόγος, μικτὸν καὶ οὐ καθαρὸν δύναται τὸ ἐφ̓ ἡμῖν ἔχειν.

6.8.3Bu yüzden bunları incelemeliyiz; çünkü böylece tanrılarla ilgili söze de yaklaşmış oluruz. Elimizde olanı dilemeye bağladık, sonra dilemeyi logos'a, sonra doğru logos'a dayandırdık. Belki doğruya epistēmē'yi de eklemek gerekir. Çünkü biri doğru bir kanaate varıp doğru davransa bile, neden doğru olduğunu bilmeden, talihle ya da bir hayalle gereken şeye yöneldiyse, kendi kendinin efendisi olmayı belki tartışmasız taşıyamaz. Hayalin elimizde olmadığını söylediğimize göre, ona göre davrananları kendi kendinin efendisi olanlar arasına nasıl koyabiliriz? Asıl anlamıyla hayal diyebileceğimiz, bedenin hâllerinden uyanan hayale göre davrananları kendi kendinin efendisi olan bir ilkeye bağlamayacağız. Çünkü yiyecek ve içecekten yoksun kalmak da adeta hayaller kurdurur, doymak da; tohumla dolu biri başka şeyler hayal eder; bedendeki sıvıların her bir keyfiyetine göre de başka hayaller doğar. Bu yüzden çoğu zaman bunlara göre davranan basit insanlara ne elinde olmayı ne de isteyerek yapmayı vereceğiz; ama fiillerini nous aracılığıyla yapan, bedenin hâllerinden özgür olana kendi kendinin efendisi olmayı vereceğiz. Elimizde olanı en güzel ilkeye, nous'un fiiline bağlayarak, oradan gelen önermelerin gerçekten özgür olduğunu, düşünmekten uyanan isteklerin de istemeyerek olmadığını kabul edeceğiz. Bu şekilde, yani nous'la ve nous'a uygun istekle yaşayan tanrılarda da bunun bulunduğunu söyleyeceğiz.

6.8.3

διο σκεπτέον περὶ τούτων: ἤδη γὰρ ἂν καὶ ἐγγὺς γινοίμεθα τοῦ λόγου τοῦ περὶ θεῶν. ἀναγαγόντες τοίνυν τὸ ἐφ̓ ἡμῖν εἰς βούλησιν, εἶτα ταύτην ἐν λόγῳ θέμενοι, εἶτα ἐν λόγῳ ὀρθῷ — ἴσως δὲ δεῖ προσθεῖναι τῷ ὀρθῷ τὸ τῆς ἐπιστήμης: οὐ γάρ, εἴ τις ἐδόξασεν ὀρθῶς καὶ ἔπραξεν, ἔχοι ἂν ἴσως ἀναμφισβήτητον τὸ αὐτεξούσιον, εἰ μὴ εἰδὼς διότι ὀρθῶς, ἀλλὰ τύχῃ ἢ φαντασίᾳ τινὶ πρὸς τὸ δέον ἀχθείς: ἐπεὶ καὶ τὴν φαντασίαν οὐκ ἐφ̓ ἡμῖν εἶναι λέγοντες τοὺς κατ’ αὐτὴν δρῶντας πῶς ἂν εἰς τὸ αὐτεξούσιον τάξαιμεν; ἀλλὰ γὰρ ἡμεῖς τὴν μὲν φαντασίαν, ἣν ἄν τις καὶ φαντασίαν κυρίως εἴποι, τὴν ἐκ τοῦ σώματος τῶν παθημάτων ἐγειρομένην — καὶ γὰρ κενώσεις σίτων καὶ ποτῶν φαντασίας οἷον ἀναπλάττουσι καὶ πληρώσεις. αὖ καὶ μεστός τις σπέρματος ἄλλα φαντάζεται καὶ καθ̓ ἑκάστας ποιότητας ὑγρῶν τῶν ἐν σώματι — τοὺς κατὰ τὰς τοιαύτας φαντασίας ἐνεργοῦντας εἰς ἀρχὴν αὐτεξούσιον οὐ τάξομεν: διὸ καὶ τοῖς φαύλοις κατὰ ταύτας πράττουσι τὰ πολλὰ οὔτε τὸ ἐπ’ αὐτοῖς οὔτε τὸ ἑκούσιον δώσομεν, τῷ δὲ διὰ νοῦ τῶν ἐνεργειῶν ἐλευθέρῳ τῶν παθημάτων τοῦ σώματος τὸ αὐτεξούσιον δώσομεν — εἰς ἀρχὴν τὸ ἐφ̓ ἡμῖν καλλίστην ἀνάγοντες τὴν τοῦ νοῦ ἐνέργειαν καὶ τὰς ἐντεῦθεν προτάσεις ἐλευθέρας ὄντως δώσομεν καὶ τὰς ὀρέξεις τὰς ἐκ τοῦ νοεῖν ἐγειρομένας οὐκ ἀκουσίους εἶναι δώσομεν καὶ τοῖς θεοῖς τοῦτον ζῶσι τὸν τρόπον, ὅσοι νῷ καὶ ὀρέξει τῇ κατὰ νοῦν ζῶσι, φήσομεν παρεῖναι.

6.8.4Gerçi biri şunu sorabilir: istek insanı dışarıya götürdüğüne ve bir eksiklik taşıdığına göre, istekle meydana gelen şey nasıl kendi kendinin efendisi olur? Çünkü isteyen, iyiye götürülse bile, götürülür. Nous'un kendisi hakkında da şu güçlük ortaya konmalıdır: tabiatı neyse onu ve tabiatı nasılsa öyle yaptığına göre, yapmamak elinde olmadığı hâlde, özgür olduğu ve bir şeyin elinde olduğu söylenebilir mi? Sonra, eylemi olmayanlar için asıl anlamda "ellerinde olmak" denebilir mi? Ama eylemi olanlarda da zorunluluk dışarıdan gelir; çünkü boş yere eylemde bulunmazlar. Peki bunlar da kendi tabiatlarına kölelik ediyorlarsa özgürlük nasıl olur? Yoksa başka bir şeye uymaya zorlanmıyorsa, nasıl kölelik ediyor denebilir? İyiye yönelen bir şey, istek isteyerek olduğuna göre, iyi olduğunu bilerek iyiye gidiyorsa nasıl zorlanmış olur? Çünkü istemeyerek olan, iyiden uzaklaşmak ve zorlanmış olana yönelmektir; yani bir şeyin kendisi için iyi olmayana sürüklenmesidir. İyiye gitmeye hâkim olmayan, kendinden üstün başka bir şey başına geçtiği için ona kölelik ederek kendi iyilerinden uzaklaştırılan da kölelik eder. Köleliğin kınanması da bu yüzdendir: insanın kötüye gitme yetkisi olmadığı için değil, kendi iyisine gitmek yerine başkasının iyisine götürüldüğü için.

Kendi tabiatına kölelik etmekten söz eden, iki şey ortaya koymuş olur: kölelik eden ve kendisine kölelik edilen. Ama yalın bir tabiat ve tek bir fiil, kuvve hâlinde bir şey ve fiil hâlinde başka bir şey taşımıyorsa, nasıl özgür olmasın? Orada var olmak ile fiil aynı olduğuna göre, ousia bir şey fiil başka bir şey olmadığından, onun tabiatına uygun fiilde bulunduğu bile söylenemez. Öyleyse ne başka bir şey yüzünden ne de başka bir şeyin elinde ise, nasıl özgür olmasın? "Elinde olmak" ona uymasa bile, burada elinde olmaktan daha büyük bir şey vardır; ancak şu anlamda elindedir: başka bir şeyin elinde değildir ve fiiline başka hiçbir şey hâkim değildir; ilke olduğuna göre ousia'sına da hiçbir şey hâkim değildir. Nous'un başka bir ilkesi olsa bile, bu ilke onun dışında değil, iyidedir. İyiye göre ise, elinde olmak ve özgürlük çok daha fazladır; çünkü insan özgürlüğü ve elinde olmayı da iyi uğruna arar. Öyleyse iyiye göre fiilde bulunuyorsa, bu daha çok elinde olur; çünkü ona doğru kendinden yola çıkan ve kendi içinde kalan yönelişi zaten taşır; madem ona yönelir, bu onun için daha iyidir.

6.8.4

καίτοι ζητήσειεν ἄν τις, πῶς ποτε τὸ κατ’ ὄρεξιν γιγνόμενον αὐτεξούσιον ἔσται τῆς ὀρέξεως ἐπὶ τὸ ἔξω ἀγούσης καὶ τὸ ἐνδεὲς ἐχούσης: ἄγεται γὰρ τὸ ὀρεγόμενον, κἂν εἰ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἄγοιτο. καὶ δὴ καὶ περὶ τοῦ νοῦ αὐτοῦ ἀπορητέον, εἰ ὅπερ πέφυκε καὶ ὡς πέφυκεν ἐνεργῶν λέγοιτο ἂν τὸ ἐλεύθερον ἔχειν καὶ τὸ ἐπ’ αὐτῷ, οὐκ ἔχων ἐπ’ αὐτῷ τὸ μὴ ποιεῖν: ἔπειτα, εἰ ὅλως κυρίως λέγοιτο ἐπ’ ἐκείνων τὸ ἐπ’ αὐτοῖς, οἷς πρᾶξις οὐ πάρεστιν. ἀλλὰ καὶ οἷς πρᾶξις, ἡ ἀνάγκη ἔξωθεν: οὐ γὰρ μάτην πράξουσιν. ἀλλ’ οὖν πῶς τὸ ἐλεύθερον δουλευόντων καὶ τούτων τῇ αὑτῶν φύσει; ἤ, εἰ μὴ ἑτέρῳ ἕπεσθαι ἠνάγκασται, πῶς ἂν τὸ δουλεύειν λέγοιτο; πῶς δὲ πρὸς τὸ ἀγαθόν τι φερόμενον ἠναγκασμένον ἂν εἴη ἑκουσίου τῆς ἐφέσεως οὔσης, εἰ εἰδὼς ὅτι ἀγαθὸν ὡς ἐπ’ ἀγαθὸν ἴοι; τὸ γὰρ ἀκούσιον ἀπαγωγὴ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ πρὸς τὸ ἠναγκασμένον, εἰ πρὸς τοῦτο φέροιτο, ὃ μὴ ἀγαθὸν αὐτῷ, καὶ δουλεύει τοῦτο, ὃ μὴ κύριόν ἐστιν ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν ἐλθεῖν, ἀλλ’ ἑτέρου κρείττονος ἐφεστηκότος ἀπάγεται των αὑτοῦ ἀγαθῶν δουλεῦον ἐκείνῳ. διὰ τοῦτο γὰρ καὶ δουλεία ψέγεται οὐχ οὗ τις οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ἐπὶ τὸ κακὸν ἐλθεῖν, ἀλλ’ οὗ ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν τὸ ἑαυτοῦ ἀγόμενος πρὸς τὸ ἀγαθὸν τὸ ἄλλου. τὸ δὲ καὶ δουλεύειν λέγειν τῇ αὑτοῦ φύσει δύο ποιοῦντός ἐστι τό τε δουλεῦον καὶ τὸ ᾧ. φύσις δὲ ἁπλῆ καὶ ἐνέργεια μία καὶ οὐδὲ τὸ δυνάμει ἔχουσα ἄλλο, ἄλλο δὲ τὸ ἐνεργείᾳ, πῶς οὐκ ἐλευθέρα; οὐδὲ γὰρ ὡς πέφυκε λέγοιτο ἂν ἐνεργεῖν ἄλλης οὔσης τῆς οὐσίας, τῆς δὲ ἐνεργείας ἄλλης, εἴπερ τὸ αὐτὸ τὸ εἶναι ἐκεῖ καὶ τὸ ἐνεργεῖν. εἰ οὖν οὔτε δἰ ἕτερον οὔτε ἐφ̓ ἑτέρῳ, πῶς οὐκ ἐλευθέρα; καὶ εἰ μὴ τὸ ἐπ’ αὐτῷ ἁρμόσει, ἀλλὰ μεῖζον ἐνταῦθα τοῦ ἐπ’ αὐτῷ καὶ οὕτως ἐπ’ αὐτῷ, ὅτι μὴ ἐφ̓ ἑτέρῳ μηδ’ ἄλλο τῆς ἐνεργείας κύριον: οὐδὲ γὰρ τῆς οὐσίας, εἴπερ ἀρχή. καὶ εἰ ἄλλην δὲ ὁ νοῦς ἀρχὴν ἔχει, ἀλλ’ οὐκ ἔξω αὑτοῦ, ἀλλ’ ἐν τῷ ἀγαθῷ. καὶ εἰ κατ’ ἐκεῖνο τὸ ἀγαθόν, πολὺ μᾶλλον [το] ἐπ’ αὐτῷ καὶ τὸ ἐλεύθερον: ἐπεὶ καὶ τὸ ἐλεύθερον καὶ τὸ ἐπ’ αὐτῷ τις ζητεῖ τοῦ ἀγαθοῦ χάριν. εἰ οὖν κατὰ τὸ ἀγαθὸν ἐνεργεῖ, μᾶλλον ἂν τὸ ἐπ’ αὐτῷ: ἤδη γὰρ ἔχει τὸ πρὸς αὐτὸ ἐξ αὐτοῦ ὁρμώμενον καὶ ἐν αὑτῷ, εἴπερ πρὸς αὐτό, ὃ ἄμεινον ἂν εἴη αὐτῷ.

6.8.5Peki kendi kendinin efendisi olmak ve elinde olmak yalnızca düşünen nous'ta, saf nous'ta mı bulunur, yoksa nous'a göre fiilde bulunan ve aretē'ye göre eylemde bulunan psykhē'de de mi? Eylemde bulunan psykhē'ye bunu verirsek, önce, belki başarıya ulaşma bakımından vermemeliyiz; çünkü erişmeye biz hâkim değiliz. Güzel yapma ve kendinden gelen her şeyi yapma bakımından verirsek, belki bu doğru söylenmiş olur; ama o nasıl elimizdedir? Örneğin savaş olduğu için cesaret gösteriyorsak. Demek istiyorum ki o zamanki fiil nasıl elimizdedir, savaş çıkmasaydı bu fiili yapmak mümkün olmayacakken? Aretē'ye uygun öbür bütün eylemlerde de durum aynıdır: aretē her seferinde karşısına çıkana göre şunu ya da bunu yapmaya zorlanır. Biri aretē'nin kendisine bir seçim hakkı verse —fiilde bulunabilmek için savaşların olmasını mı ister ki cesaret göstersin, adaletsizliğin olmasını mı ister ki adil olanı belirleyip düzene koysun, yoksulluğun olmasını mı ister ki cömertliğini göstersin; yoksa her şey yolundayken sükûn içinde kalmayı mı—, aretē, kimse onun bakımına muhtaç olmadığı için eylemlerden uzak sükûnu seçerdi; tıpkı Hippokrates gibi bir hekimin, kimsenin kendi sanatına muhtaç olmamasını seçmesi gibi. Öyleyse eylemlerde fiilde bulunan aretē yardım etmeye zorlanıyorsa, elinde olmayı nasıl saf olarak taşıyabilir?

Peki eylemlerin zorunlu olduğunu, ama eylemlerden önceki dilemenin ve logos'un zorlanmış olmadığını mı söyleyeceğiz? Ama öyleyse, kendi kendinin efendisi olmayı ve aretē'nin elinde olmayı, yapılan şeyden önce gelen çıplak şeye koyarak eylemin dışına yerleştirmiş olacağız. Peki meleke ve tavır olarak aretē'nin kendisi için ne diyeceğiz? Psykhē kötü durumdayken aretē'nin, hâlleri ve istekleri ölçüye getirerek onu düzene koymaya geldiğini söylemeyecek miyiz? O hâlde iyi olmanın elimizde olduğunu ve aretē'nin "efendisi olmadığını" hangi anlamda söylüyoruz? Ya onu dileyen ve seçenler için; ya da aretē içimizde meydana gelince özgürlüğü ve elimizde olanı kurduğu, bizi daha önce kölesi olduğumuz şeylerin kölesi olmaktan kurtardığı için. Öyleyse aretē bir tür başka nous ise ve psykhē'yi bir bakıma nous'a dönüştüren bir meleke ise, elimizde olan yine eylemde değil, eylemlerden uzak, sükûn içindeki nous'ta bulunur.

6.8.5

ἆῤ οὖν ἐν νῷ μόνῳ νοοῦντι τὸ αὐτεξούσιον καὶ τὸ ἐπ’ αὐτῷ καὶ ἐν νῷ τῷ καθαρῷ ἢ καὶ ἐν ψυχῇ κατὰ νοῦν ἐνεργούσῃ καὶ κατὰ ἀρετὴν πραττούσῃ; τὸ μὲν οὖν πραττούσῃ εἴπερ δώσομεν, πρῶτον μὲν οὐ πρὸς τὴν τεῦξιν ἴσως χρὴ διδόναι: οὐ γὰρ ἡμεῖς τοῦ τυχεῖν κύριοι. εἰ δὲ πρὸς τὸ καλῶς καὶ τὸ πάντα ποιῆσαι τὰ παῤ αὐτοῦ, τάχα μὲν ἂν τοῦτο ὀρθῶς λέγοιτο: ἐκεῖνο δὲ πῶς ἐφ̓ ἡμῖν; οἷον εἰ, διότι πόλεμος, ἀνδριζοίμεθα. λέγω δὲ τὴν τότε ἐνέργειαν πῶς ἐφ̓ ἡμῖν, ὁπότε πολέμου μὴ καταλαβόντος οὐκ ἦν τὴν ἐνέργειαν ταύτην ποιήσασθαι, ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πράξεων τῶν κατὰ ἀρετὴν ἁπασῶν πρὸς τὸ πῖπτον ἀεὶ ἀναγκαζομένης τῆς ἀρετῆς τοδὶ ἢ τοδὶ ἐργάζεσθαι. καὶ γὰρ εἴ τις αἵρεσιν αὐτῇ δοίη τῇ ἀρετῇ, πότερα βούλεται, ἵν’ ἔχῃ ἐνεργεῖν, εἶναι πολέμους, ἵνα ἀνδρίζοιτο, καὶ εἶναι ἀδικίαν, ἵνα τὰ δίκαια ὁρίζῃ καὶ κατακοσμῇ, καὶ πενίαν, ἵνα τὸ ἐλευθέριον ἐνδεικνύοιτο, ἢ πάντων εὖ ἐχόντων ἡσυχίαν ἄγειν, ἕλοιτο ἂν τὴν ἡσυχίαν τῶν πράξεων οὐδενὸς θεραπείας δεομένου τῆς παῤ αὐτῆς, ὥσπερ ἂν εἵ τις ἰατρός, οἷον Ἱπποκράτης, μηδένα δεῖσθαι τῆς παῤ αὐτοῦ τέχνης. εἰ οὖν ἐνεργοῦσα ἐν ταῖς πράξεσιν ἡ ἀρετὴ ἠνάγκασται βοηθεῖν, πῶς ἂν καθαρῶς ἔχοι τὸ ἐπ’ αὐτῇ; ἆῤ οὖν τὰς πράξεις μὲν ἀναγκαίας, τὴν δὲ βούλησιν τὴν πρὸ τῶν πράξεων καὶ τὸν λόγον οὐκ ἠναγκασμένον φήσομεν; ἀλλ’ εἰ τοῦτο, ἐν ψιλῷ τιθέμενοι τῷ πρὸ τοῦ πραττομένου ἔξω τῆς πράξεως τὸ αὐτεξούσιον καὶ τὸ ἐπ’ αὐτῇ τῇ ἀρετῇ θήσομεν. τί δὲ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀρετῆς τῆς κατὰ τὴν ἕξιν καὶ τὴν διάθεσιν; ἆῤ οὐ κακῶς ψυχῆς ἐχούσης φήσομεν αὐτὴν εἰς κατακόσμησιν ἐλθεῖν συμμετρουμένην τὰ πάθη καὶ τὰς ὀρέξεις; τίνα οὖν τρόπον λέγομεν ἐφ̓ ἡμῖν τὸ ἀγαθοῖς εἶναι καὶ τὸ ἀδέσποτον τὴν ἀρετήν; ἢ τοῖς γε βουληθεῖσι καὶ ἑλομένοις: ἢ ὅτι ἐγγενομένη αὕτη κατασκευάζει τὸ ἐλεύθερον καὶ τὸ ἐφ̓ ἡμῖν καὶ οὐκ ἐᾷ ἔτι δούλους εἶναι, ὧν πρότερον ἦμεν. εἰ οὖν οἷον νοῦς τις ἄλλος ἐστὶν ἡ ἀρετὴ καὶ ἕξις οἷον νοωθῆναι τὴν ψυχὴν ποιοῦσα, πάλιν αὖ ἥκει οὐκ ἐν πράξει τὸ ἐφ̓ ἡμῖν, ἀλλ’ ἐν νῷ ἡσύχῳ τῶν πράξεων.

6.8.6Peki daha önce bunu "dilemeye bağlı olarak olabilecek şey" diyerek nasıl dilemeye bağlıyorduk? Orada "ya da olmayabilecek" de denmişti. Şimdi söylenenler doğruysa ve o söylenenler bunlarla uyum içindeyse, aretē'nin ve nous'un hâkim olduğunu, elimizde olanı ve özgürlüğü bunlara bağlamak gerektiğini söyleyeceğiz. Bunlar efendisiz olduğundan nous kendi başınadır. Aretē ise psykhē'nin başında durarak, onu iyi kılmak için kendi başına olmak ister; bu ölçüde hem kendisini hem de psykhē'yi özgür kılar. Zorunlu hâller ve eylemler başa geldiğinde aretē onların başında durur; bunların olmasını dilememiş olsa da, bunlarda bile elinde olanı korur ve onu burada da kendisine bağlar. Çünkü olayların peşinden gitmez; örneğin tehlikedekini her ne pahasına olursa olsun kurtarmaya çalışmaz; doğru bulursa onu gözden çıkarır, hayatı, malı, çocukları, hatta vatanı gözden çıkarmayı buyurur; çünkü hedefi kendi güzelliğidir, kendi altındaki şeylerin varlığı değil. Böylece eylemlerdeki kendi kendinin efendisi olma ve elimizde olan da, eylemde bulunmaya ve dışa dönük fiile değil, aretē'nin kendi iç fiiline, düşünmesine ve seyrine bağlanır.

Bu aretē'ye, köleleştirilmiş ya da logos'la ölçüye getirilmiş hâlleri kendine katmayan bir tür nous demek gerekir. Çünkü Platon'un dediği gibi, alışkanlık ve alıştırmayla düzeltilmiş olan bu aretē'ler bedene yakın bir şeye uzanıyor gibidir. Böylece özgür olanın maddeden bağımsız olan olduğu daha açık hâle gelir; elimizde olan buna bağlanır; hâkim ve kendi başına olan dileme de budur, dış şeylerle ilgili olarak zorunlu bir şey buyursa bile. Öyleyse bu dilemeden çıkan ve onun yüzünden olan her şey elimizdedir, ister dışarıda ister onun kendi içinde olsun; onun dilediği ve engelsizce fiile döktüğü şey ise ilk anlamda elimizdedir. Seyreden ve ilk olan nous ise elinde olmaya şu anlamda sahiptir: işi hiçbir şekilde başkasının elinde değildir; büsbütün kendine dönmüştür; işi kendisidir; iyide yerleşmiş olduğundan eksiksiz ve doludur ve bir bakıma dilemeye göre yaşar. Burada dileme düşünmedir; dileme denmesinin sebebi nous'a uygun olmasıdır; çünkü dileme denen şey de nous'a uygun olanı taklit eder. Dileme iyiyi ister; düşünmek ise gerçekten iyide bulunmaktır. Öyleyse nous, dilemenin istediği ve dileme ona erişince düşünmeye dönüştüğü şeye sahiptir. Elimizde olanı iyinin dilenmesine koyduysak, dilemenin bulunmak istediği yerde zaten yerleşmiş olan nasıl elinde olmaya sahip olmasın? Ya da, biri elinde olmayı bu yüksekliğe çıkarmak istemiyorsa, onda elinde olmaktan daha büyük bir şey bulunduğunu kabul etmek gerekir.

6.8.6

πῶς οὖν εἰς βούλησιν πρότερον ἀνήγομεν τοῦτο λέγοντες ʽὃ παρὰ τὸ βουληθῆναι γένοιτο ἄν̓; ἢ κἀκεῖ ἐλέγετο ʽἢ μὴ γένοιτὀ. εἰ οὖν τά τε νῦν ὀρθῶς λέγεται, ἐκεῖνά τε τούτοις συμφώνως ἕξει, φήσομεν τὴν μὲν ἀρετὴν καὶ τὸν νοῦν κύρια εἶναι καὶ εἰς ταῦτα χρῆναι ἀνάγειν τὸ ἐφ̓ ἡμῖν καὶ τὸ ἐλεύθερον: ἀδέσποτα δὲ ὄντα ταῦτα τὸν μὲν ἐφ̓ αὑτοῦ εἶναι, τὴν δὲ ἀρετὴν βούλεσθαι μὲν ἐφ̓ ἑαυτῆς εἶναι ἐφεστῶσαν τῇ ψυχῇ, ὥστε εἶναι ἀγαθήν, καὶ μέχρι τούτου αὐτήν τε ἐλευθέραν καὶ τὴν ψυχὴν ἐλευθέραν παρασχέσθαι: προσπιπτόντων δὲ τῶν ἀναγκαίων παθημάτων τε καὶ πράξεων ἐφεστῶσαν ταῦτα μὲν μὴ βεβουλεῦσθαι γενέσθαι, ὅμως γε μὴν καὶ ἐν τούτοις διασώσειν τὸ ἐφ̓ αὑτῇ εἰς αὑτὴν καὶ ἐνταῦθα ἀναφέρουσαν: οὐ γὰρ τοῖς πράγμασιν ἐφέψεσθαι, οἷον σώζουσαν τὸν κινδυνεύοντα, ἀλλ’ εἰ δοκοῖ αὐτῇ, καὶ προιεμένην τοῦτον καὶ τὸ ζῆν κελεύουσαν προίεσθαι καὶ χρήματα καὶ τέκνα καὶ αὐτὴν [τὴν] πατρίδα, σκοπὸν τὸ καλὸν αὑτῆς ἔχουσαν, ἀλλ’ οὐ τὸ εἶναι τῶν ὑπ’ αὐτήν: ὥστε καὶ τὸ ἐν ταῖς πράξεσιν αὐτεξούσιον καὶ τὸ ἐφ̓ ἡμῖν οὐκ εἰς τὸ πράττειν ἀνάγεσθαι οὐδ’ εἰς τὴν ἔξω, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐντὸς ἐνέργειαν καὶ νόησιν καὶ θεωρίαν αὐτῆς τῆς ἀρετῆς. δεῖ δὲ τὴν ἀρετὴν ταύτην νοῦν τινα λέγειν εἶναι οὐ συναριθμοῦντα τὰ πάθη τὰ δουλωθέντα ἢ μετρηθέντα τῷ λόγῳ: ταῦτα γὰρ ἔοικέ, φησιν, ἐγγύς τι τείνειν τοῦ σώματος ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσι κατορθωθέντα: ὥστε εἶναι σαφέστερον, ὡς τὸ ἄυλόν ἐστι τὸ ἐλεύθερον καὶ εἰς τοῦτο ἡ ἀναγωγὴ τοῦ ἐφ̓ ἡμῖν καὶ αὕτη ἡ βούλησις ἡ κυρία καὶ ἐφ̓ ἑαυτῆς οὖσα, καὶ εἴ τι ἐπιτάξειε πρὸς τὰ ἔξω ἐξ ἀνάγκης. ὅσα οὖν ἐκ ταύτης καὶ διὰ ταύτην, ἐφ̓ ἡμῖν, ἔξω τε καὶ ἐφ̓ αὑτῆς, ὃ αὐτὴ βούλεται καὶ ἐνεργεῖ ἀνεμποδίστως, τοῦτο καὶ πρῶτον ἐφ̓ ἡμῖν. ὁ δὲ θεωρητικὸς νοῦς καὶ πρῶτος οὕτω τὸ ἐφ̓ αὑτῷ, ὅτι τὸ ἔργον αὐτοῦ μηδαμῶς ἐπ’ ἄλλῳ, ἀλλὰ πᾶς ἐπέστραπται πρὸς αὑτὸν καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ αὐτὸς καὶ ἐν τῷ ἀγαθῷ κείμενος ἀνενδεὴς καὶ πλήρης ὑπάρχων καὶ οἷον κατὰ βούλησιν ζῶν: ἡ δὲ βούλησις ἡ νόησις, βούλησις δ’ ἐλέχθη, ὅτι κατὰ νοῦν: καὶ γὰρ [ἡ] λεγομένη βούλησις τὸ κατὰ νοῦν μιμεῖται. ἡ γὰρ βούλησις θέλει τὸ ἀγαθόν: τὸ δὲ νοεῖν ἀληθῶς ἐστιν ἐν τῷ ἀγαθῷ. ἔχει οὖν ἐκεῖνος, ὅπερ ἡ βούλησις θέλει καὶ οὗ τυχοῦσα ἂν ταύτῃ νόησις γίνεται. εἰ οὖν [ἐν] βουλήσει τοῦ ἀγαθοῦ ἐτίθεμεν τὸ ἐφ̓ ἡμῖν, τὸ ἤδη ἐν ᾧ θέλει ἡ βούλησις εἶναι ἱδρυμένον πῶς οὐ τὸ ἐφ̓ αὑτῷ ἔχει; ἢ μεῖζον εἶναι θετέον, εἰ μή τις ἐθέλοι εἰς τοῦτο ἀναβαίνειν, τὸ ἐφ̓ αὑτῷ.

6.8.7Öyleyse psykhē, nous aracılığıyla engelsizce iyiye koştuğunda özgür olur; bu yüzden yaptığı şey de onun elindedir. Nous ise kendisi sayesinde özgürdür. İyinin tabiatı ise istenenin kendisidir; öbür şeyler, ona engelsizce erişebildiklerinde ya da ona sahip olabildiklerinde, ellerinde olmaya onun sayesinde sahip olur. Peki ondan sonra gelen bütün değerli şeylerin hâkimi olan, ilk mertebede bulunan, öbürlerinin ona doğru yükselmek istediği, onlara bağlı oldukları ve ellerinde bir şey bulundurabilmek için güçlerini ondan aldıkları şeyi, kim "benim elimde" ya da "senin elinde" olana indirebilir? Nous bile oraya ancak güçlükle, adeta zorla çekilmişti. Meğer ki başka bir yerden gönderilmiş cüretkâr bir söz şöyle desin: O tabiat nasılsa öyle olmaya denk geldiği, ne ise o olmayı kendinden almadığı için ne ise onun hâkimi değildir; dolayısıyla ne özgür olabilir ne de yapmak ya da yapmamak zorunda olduğu şeyi yaparken ya da yapmazken bu onun elinde olur.

Bu söz hem inatçı hem de çıkmazdır; isteyerek olanın ve kendi kendinin efendisi olanın tabiatını ve elimizde olan kavramını büsbütün ortadan kaldırır; öyle ki bunlar boş yere söylenmiş, gerçekliği olmayan şeylerin adları olur. Böyle diyen, yalnızca hiçbir şeyin hiç kimsenin elinde olmadığını söylemek zorunda kalmaz; bu sözü ne düşündüğünü ne de anladığını da söylemek zorunda kalır. Anladığını kabul ederse, elimizde olan kavramının, uymadığını söylediği şeylere uyduğu gösterilerek kolayca çürütülür. Çünkü bu kavram ousia ile uğraşmaz, onu işin içine katmaz —bir şeyin kendini yapması ve var kılması imkânsızdır—; düşünce, var olanlardan hangisinin başkalarının kölesi olduğunu, hangisinin kendi kendinin efendisi olduğunu, hangisinin başkasının buyruğunda olmayıp kendi fiilinin hâkimi olduğunu görmek ister. Bu da saf olarak, ebedî oldukları ölçüde ebedî varlıklarda ve iyinin peşinden engelsizce giden ya da ona sahip olanlarda bulunur. İyinin kendisi bunların üstünde olduğuna göre, onun için kendinden başka bir iyi aramak gibi bir şey yersizdir.

Onun talih eseri var olduğunu söylemek de doğru değildir; çünkü talih sonra gelen ve çok olan şeylerdedir. İlk olan için ne talih eseri olduğunu söyleyebiliriz ne de kendi meydana gelişinin hâkimi olmadığını; çünkü hiç meydana gelmemiştir. Nasılsa öyle yaptığını söylemek ise ancak biri özgürlüğün tabiata aykırı yapmak ya da fiilde bulunmak olduğunu düşünürse yersiz bir itiraz olur. Tekliğe sahip olan şey de, bu tekliği başkası tarafından engellenmekle değil, kendisi olmakla, bir bakıma kendinden hoşnut olmakla ve kendinden üstün bir şey bulunmamasıyla taşıyorsa, yetkiden yoksun bırakılmış olmaz. Yoksa böylece iyiye en çok erişen şeyden de kendi kendinin efendisi olmayı almış oluruz. Bu yersizse, iyinin kendisini, iyi olduğu, kendi başına kaldığı, öbürleri ona doğru hareket ederken kendisi başka bir şeye doğru hareket etmeye ihtiyaç duymadığı ve hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı için kendi kendinin efendisi olmaktan yoksun bırakmak daha da yersiz olur. Onun var oluşu denebilecek şey, fiili denebilecek şeyle aynı olduğuna göre —çünkü nous'ta bile böyle değilse, onda biri bir şey, öbürü başka bir şey değildir—, fiilin var olmaya göre olduğunu söylemek, var olmanın fiile göre olduğunu söylemekten daha doğru değildir. Dolayısıyla "tabiatına uygun fiilde bulunmak" onun için söz konusu değildir; fiil ve hayat denebilecek şey ousia denebilecek şeye bağlanmayacaktır. Ousia denebilecek şey, ebediyetten beri fiille birlikte bulunarak ve adeta onunla birlikte doğarak ikisinden kendini kendisi yapar; kendisine aittir, başka hiçbir şeye ait değildir.

6.8.7

γίνεται οὖν ψυχὴ μὲν ἐλευθέρα διὰ νοῦ πρὸς τὸ ἀγαθὸν σπεύδουσα ἀνεμποδίστως, καὶ ὃ διὰ τοῦτο ποιεῖ, ἐφ̓ αὑτῇ: νοῦς δὲ δἰ αὑτόν: ἡ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ φύσις αὐτὸ τὸ ἐφετὸν καὶ δἰ ὃ τὰ ἄλλα ἔχει τὸ ἐφ̓ αὑτοῖς, ὅταν τὸ μὲν τυγχάνειν ἀνεμποδίστως δύνηται, τὸ δὲ ἔχειν. πῶς δὴ αὐτὸ τὸ κύριον ἁπάντων τῶν μετ’ αὐτὸ τιμίων καὶ ἐν πρώτῃ ἕδρᾳ ὄν, πρὸς ὃ τὰ ἄλλα ἀναβαίνειν θέλει καὶ ἐξήρτηται αὐτοῦ καὶ τὰς δυνάμεις ἔχει παῤ αὐτοῦ, ὥστε δύνασθαι τὸ ἐπ’ αὐτοῖς ἔχειν, πῶς ἄν τις εἰς τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἢ ἐπὶ σοὶ ἄγοι; ὅπου καὶ νοῦς μόλις, ὅμως δὲ βίᾳ εἵλκετο: εἰ μή τις τολμηρὸς λόγος ἑτέρωθεν σταλεὶς λέγοι, ὡς τυχοῦσα οὕτως ἔχειν, ὡς ἔχει, καὶ οὐκ οὖσα κυρία τοῦ ὅ ἐστιν οὖσα τοῦτο ὃ ἔστιν οὐ παῤ αὑτῆς οὔτε τὸ ἐλεύθερον ἂν ἔχοι, οὔτε τὸ ἐπ’ αὐτῇ ποιοῦσα ἢ μὴ ποιοῦσα, ὃ ἠνάγκασται ποιεῖν ἢ μὴ ποιεῖν: ὃς δὴ λόγος ἀντίτυπός τε καὶ ἄπορος καὶ παντάπασι τὴν τοῦ ἑκουσίου τε καὶ αὐτεξουσίου φύσιν καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐφ̓ ημῖν εἴη ἂν ἀναιρῶν, ὡς μάτην εἶναι ταῦτα λεγόμενα καὶ φωνὰς πραγμάτων ἀνυποστάτων. οὐ γὰρ μόνον μηδὲν ἐπὶ μηδενὶ εἶναι λέγειν, ἀλλ’ οὐδὲ νοεῖν οὐδὲ συνιέναι ἀναγκαῖον αὐτῷ λέγειν ταύτην τὴν φωνήν. εἰ δὲ ὁμολογεῖ συνιέναι, ἤδη ἂν ῥᾳδίως ἐλέγχοιτο τῆς ἐννοίας τοῦ ἐφ̓ ἡμῖν ἐφαρμοζομένης οἷς ἐφαρμόττειν οὐκ ἔφη. ἡ γὰρ ἔννοια τὴν οὐσίαν οὐ πολυπραγμονεῖ οὐδὲ ἐκείνην προσπαραλαμβάνει — ἀδύνατον γὰρ ἑαυτό τι ποιεῖν καὶ εἰς ὑπόστασίν ἄγειν — ἀλλὰ ἐθέλει θεωρεῖν ἡ ἐπίνοια, τί τῶν ὄντων δοῦλον ἑτέρων, καὶ τί ἔχει τὸ αὐτεξούσιον καὶ τί μὴ ὑπ’ ἄλλῳ, ἀλλ’ αὐτὸ τῆς ἐνεργείας κύριον, ὃ καθαρῶς τοῖς ἀιδίοις ὑπάρχει καθ̓ ὅ εἰσιν ἀίδιοι καὶ τοῖς ἀκωλύτως τὸ ἀγαθὸν διώκουσιν ἢ ἔχουσιν. ὑπὲρ δὴ ταῦτα τοῦ ἀγαθοῦ αὐτοῦ ὄντος οἷον ἄλλο παῤ αὐτὸ ἀγαθὸν ζητεῖν ἄτοπον. ἐπεὶ καὶ τὸ κατὰ τύχην λέγειν αὐτὸ εἶναι οὐκ ὀρθόν ἐν γὰρ τοῖς ὕστερον καὶ ἐν πολλοῖς ἡ τύχη: τὸ δὲ πρῶτον οὔτε κατὰ τύχην ἂν λέγοιμεν, οὔτε οὐ κύριον τῆς αὐτοῦ γενέσεως, ὅτι μηδὲ γέγονε. τὸ δὲ ὅτι ὡς ἔχει ποιεῖ ἄτοπον, εἴ τις ἀξιοῖ τότε εἶναι τὸ ἐλεύθερον, ὅταν παρὰ φύσιν ποιῇ ἢ ἐνεργῇ. οὐδὲ δὴ τὸ τὸ μοναχὸν ἔχον ἀφῄρηται τῆς ἐξουσίας, εἰ τὸ μοναχὸν μὴ τῷ κωλύεσθαι παῤ ἄλλου ἔχοι, ἀλλὰ τῷ τοῦτο αὐτὸ εἶναι καὶ οἷον ἀρέσκειν ἑαυτῷ, καὶ μὴ ἔχειν ὅ τι κρεῖττον αὐτοῦ: ἢ οὕτω γε τὸ μάλιστα τυγχάνον τοῦ ἀγαθοῦ ἀφαιρήσεταί τις τὸ αὐτεξούσιον. εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, ἀτοπώτερον ἂν γίνοιτο αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν ἀποστερεῖν τοῦ αὐτεξουσίου, ὅτι ἀγαθὸν καὶ ὅτι ἐφ̓ αὑτοῦ μένει οὐ δεόμενον κινεῖσθαι πρὸς ἄλλο τῶν ἄλλων κινουμένων πρὸς αὐτὸ καὶ οὐδὲν δεόμενον οὐδενός. ὅταν δὲ δὴ ἡ οἷον ὑπόστασις αὐτοῦ ἡ οἷον ἐνέργεια ᾖ — οὐ γὰρ ἡ μὲν ἕτερον, ἡ δ’ ἕτερόν ἐστιν, εἴ γε μηδὲ ἐπὶ τοῦ νοῦ τοῦτο — οὔτι μᾶλλον κατὰ τὸ εἶναι ἡ ἐνέργεια ἠ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τὸ εἶναι: ὥστε οὐκ ἔχει τὸ ὡς πέφυκεν ἐνεργεῖν, οὐδὲ ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ οἷον ζωὴ ἀνενεχθήσεται εἰς τὴν οἷον οὐσίαν, ἀλλ’ ἡ οἷον οὐσία συνοῦσα καὶ οἷον συγγενομένη ἐξ ἀιδίου τῇ ἐνεργείᾳ ἐξ ἀμφοῖν αὐτὸ αὑτὸ ποιεῖ καὶ ἑαυτοῦ καὶ οὐδενός.

6.8.8Biz ise kendi kendinin efendisi olmayı onda bir araz olarak görmüyoruz; öbür şeylerdeki kendi kendinin efendisi olma hâllerinden zıtlarını çıkararak onu kendi başına, kendine göre görüyoruz. Onun hakkında söylenmesi gerekenleri bulamadığımız için, daha aşağı şeylerden daha aşağı sözleri aktararak onun hakkında böyle konuşuyoruz. Gerçi onun hakkında, onun yüklemi olarak şöyle dursun, onun hakkında bile asıl anlamda söyleyecek bir şey bulamayız; çünkü güzel ve yüce şeylerin hepsi ondan sonradır. Bunların ilkesi odur; gerçi başka bir anlamda ilke değildir. Öyleyse her şeyi, sonraki şeyler olarak elinde olmayı da kendi kendinin efendisi olmayı da bir kenara koyalım. Çünkü bu söz, zaten başka bir şeye yönelik bir fiilden söz eder; engelsiz olduğunu ve engelsizce yöneldiği başka şeylerin var olduğunu söyler. Oysa onu hiçbir şeye yönelik olarak anmamak gerekir; o, bunlardan önce de ne ise odur. "Vardır"ı bile ondan kaldırıyoruz; dolayısıyla var olanlara herhangi bir şekilde yönelik olmayı da. "Tabiatına uygun" da denmemeli; çünkü bu da sonradır; o şeyler için söylense bile, başkasından gelen şeyler için söylenir; dolayısıyla ilk olarak ousia için söylenir, çünkü ousia ondan doğmuştur. Tabiat zaman içindeki şeylere aitse, ousia için bile söylenmez. "Kendinden değildir" de denmemeli; çünkü "var"ı kaldırmıştık; "kendinden değil" de, bir şey başkası tarafından var edildiğinde söylenir. Öyleyse böyle mi denk geldi? Hayır, "denk geldi" de denmemeli; çünkü ne kendisi için ne başka bir şeye göre böyle bir şey olmuştur. "Denk gelmek" çok şeyin bulunduğu yerde söz konusudur: bir şeyler vardır, başka bir şey de onlara denk gelir. İlk olan nasıl denk gelmiş olabilir? Gelmedi bile ki nasıl geldiğini arayasın. Hangi talih onu getirdi ya da var kıldı? Henüz ne talih vardı ne de kendiliğindenlik; çünkü kendiliğinden olan da başkasından gelir ve oluş içindeki şeylerde bulunur.

6.8.8

ἡμεῖς δὲ θεωροῦμεν οὐ συμβεβηκὸς τὸ αὐτεξούσιον ἐκείνῳ, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν περὶ τὰ ἄλλα αὐτεξουσίων ἀφαιρέσει τῶν ἐναντίων αὐτὸ ἐφ̓ ἑαυτοῦ πρὸς αὑτό: τὰ [δ’] ἐλάττω ἀπὸ τῶν ἐλαττόνων μεταφέροντες ἀδυναμίᾳ τοῦ τυχεῖν τῶν ἃ προσήκει λέγειν περὶ αὐτοῦ, ταῦτα ἂν περὶ αὐτοῦ εἴποιμεν. καίτοι οὐδὲν ἂν εὕροιμεν εἰπεῖν οὐχ ὅτι κατ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδὲ περὶ αὐτοῦ κυρίως: πάντα γὰρ ἐκείνου καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ σεμνὰ ὕστερα. τούτων γὰρ αὐτὸς ἀρχή: καίτοι ἄλλον τρόπον οὐκ ἀρχή. ἀποτιθεμένοις δὴ πάντα καὶ τὸ ἐπ’ αὐτῷ ὡς ὕστερον καὶ τὸ αὐτεξούσιον: ἤδη γὰρ εἰς ἄλλο ἐνέργειαν λέγει, καὶ ὅτι ἀνεμποδίστως καὶ ὄντων ἄλλων τῶν εἰς ἃ ἀκωλύτως. δεῖ δὲ ὅλως πρὸς οὐδὲν αὐτὸν λέγειν: ἔστι γὰρ ὅπερ ἔστι καὶ πρὸ αὐτῶν: ἐπεὶ καὶ τὸ ἔστιν ἀφαιροῦμεν, ὥστε καὶ τὸ πρὸς τὰ ὄντα ὁπωσοῦν: οὐδὲ δὴ τὸ ὡς πέφυκεν: ὕστερον γὰρ καὶ τοῦτο, καὶ εἰ λέγοιτο καὶ ἐπ’ ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ἐξ ἄλλου ἂν λέγοιτο, ὥστε πρώτως ἐπὶ τῆς οὐσίας, ὅτι ἐξ ἐκείνου ἔφυ: εἰ δ’ ἐν τοῖς ἐν χρόνῳ ἡ φύσις, οὐδ’ ἐπὶ τῆς οὐσίας: οὐδὲ δὴ τὸ οὐ παῤ αὐτῆς εἶναι λεκτέον: τό τε γὰρ εἶναι ἀφῃροῦμεν, τό τε οὐ παῤ αὐτῆς λέγοιτο ἄν, ὅταν ὑπ’ ἄλλου. οὕτως οὖν συνέβη. ἢ οὐδὲ τὸ συνέβη λεκτέον: οὔτε γὰρ αὐτῷ οὔτε πρὸς ἄλλο: ἐν γὰρ πολλοῖς τὸ συνέβη, ὅταν τὰ μὲν ᾖ, τὸ δὲ ἐπὶ τούτοις συμβῇ. πῶς οὖν τὸ πρῶτον συνέβη; οὐδὲ γὰρ ἦλθεν, ἵνα ζητῇς πῶς οὖν ἦλθε; τύχη τίς ἤγαγεν ἢ ὑπέστησεν αὐτό; ἐπεὶ οὐδὲ τύχη πω ἦν οὐδὲ τὸ αὐτόματόν γε: καὶ γὰρ τὸ αὐτόματον καὶ παῤ ἄλλου καὶ ἐν γινομένοις.

6.8.9Ama biri "denk geldi" sözünü ona uygularsa, kelimeye takılmamalı, söyleyenin ne düşündüğünü anlamaya çalışmalı. Ne düşünüyor? Şunu: o, bu tabiata ve bu güce sahip olduğu için ilkedir; başka bir tabiatı olsaydı, o tabiat ne ise o olurdu; daha kötüsü olsaydı, kendi ousia'sına göre fiilde bulunurdu. Buna şöyle cevap vermeli: her şeyin ilkesi olan bir şeyin rastgele bir şey olması mümkün değildi; daha kötü olması şöyle dursun, iyi olup da başka türlü, örneğin daha eksik bir biçimde iyi olması bile mümkün değildi. İlke kendisinden sonra gelen her şeyden daha üstün olmalıdır; dolayısıyla belirli bir şeydir. Belirli derken tek biçimde olduğunu kastediyorum, zorunlulukla değil; çünkü zorunluluk yoktu. Zorunluluk ilkeyi izleyen şeylerdedir, orada bile zorlama taşımaz; bu teklik ise kendindendir. Öyleyse o, başka bir şey değil, bu şeydir: olması gereken şey. Böyle denk gelmedi, böyle olması gerekiyordu; bu "gerekiyordu" da gereken bütün şeylerin ilkesidir. Öyleyse denk gelmiş bir şey gibi var değildir; çünkü rastgele olan değil, olması gereken şeydir; daha doğrusu olması gereken bile değildir.

Öbür şeyler, kralın kendilerine nasıl görüneceğini beklemeli; o ne ise onu, onun kendisi olarak kabul etmelidir; denk gelmiş gibi görünen biri olarak değil, gerçek kral, gerçek ilke ve gerçekten iyi olarak. İyiye göre fiilde bulunan biri olarak da değil, çünkü o zaman başka bir şeye uyuyormuş gibi görünürdü; ne ise o olan bir olarak; dolayısıyla iyiye göre değil, iyinin kendisi olarak. Var olan için bile "denk geldi" denmiyorsa —çünkü var olana bir şey denk gelirse o şey denk gelmiştir, ama var olanın kendisi denk gelmedi; var olanın böyle olması bir rastlantı değildir, var olanın olduğu gibi olması başkasından da değildir; var olanın tabiatı var olmaktır—, var olanın ötesindeki için, var olanı doğurmuş olan için nasıl biri "böyle denk geldi" diye düşünebilir? Var olan böyle denk gelmedi; ousia ne ise o olarak ve nous ne ise o olarak nasıl varsa öyle vardır. Yoksa biri nous için de "nous olması böyle denk geldi" diyebilirdi; sanki nous, nous'un tabiatı olan bu şeyden başka bir şey olabilirmiş gibi. Kendinden dışarı sapmamış, kendinden hiç ayrılmayan şeyin, en asıl anlamda ne ise o olduğu söylenebilir.

Peki bunun da üstüne yükselip orada bakan ne diyebilir? Onu böyle gördüğü için "böyle denk geldi" mi? Yoksa ne "böyle" ne de "herhangi bir biçimde" denk geldi; hatta hiç "denk gelmek" söz konusu değildir; yalnızca "böyle", başka türlü değil, böyle. Ama "böyle" de değil; çünkü o zaman onu sınırlamış ve belli bir şey kılmış olursun. Onu gören, ne "böyle" ne de "böyle değil" diyebilir; yoksa onu "böyle" sözünün uygulandığı var olanlardan biri saymış olursun. Öyleyse o, "böyle" olan her şeyden başkadır. Onu sınırsız olarak görünce, ondan sonra gelen her şeyi söyleyebilirsin, ama onların hiçbiri olmadığını söylersin; bir şey söyleyeceksen de, onun gerçekten kendine hâkim bütün bir güç olduğunu söylersin: istediği şey olan, daha doğrusu istediğini var olanlara salıveren, kendisi her istemekten daha büyük olup istemeyi kendinden sonraya koyan bir güç. Öyleyse ne kendisi "böyle"yi istedi ki ona uymuş olsun, ne de onu başkası böyle yaptı.

6.8.9

ἀλλὰ πρὸς αὐτὸ εἴ τις λαμβάνοι τὸ συνέβη, οὔτοι δεῖ πρὸς τὸ ὄνομα ἵστασθαι, ἀλλὰ ὅπως νοεῖ ὁ λέγων συνιέναι. τί οὖν νοεῖ; τοῦτο, ὅτι ταύτην ἔχον τὴν φύσιν καὶ τὴν δύναμιν ἀρχή: καὶ γὰρ εἰ ἄλλην εἶχεν, ἦν ἂν τοῦτο, ὅπερ ἦν, καὶ εἰ χεῖρον, ἐνήργησεν ἂν κατὰ τὴν αὑτοῦ οὐσίαν. πρὸς δὴ τὸ τοιοῦτον λεκτέον, ὅτι μὴ οἷόν τε ἦν ἀρχὴν οὖσαν πάντων τὸ τυχὸν εἶναι, μὴ ὅτι χεῖρον, ἀλλ’ οὐδ’ ἀγαθὸν μέν, ἀγαθὸν δ’ ἄλλως, οἷον ἐνδεέστερον. ἀλλὰ δεῖ κρείττονα εἶναι τὴν ἀρχὴν πάντων τῶν μετ’ αὐτήν: ὥστε ὡρισμένον τι. λέγω δὲ ὡρισμένον, ὅτι μοναχῶς καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης: οὐ γὰρ ἦν ἀνάγκη: ἐν γὰρ τοῖς ἑπομένοις τῇ ἀρχῇ ἡ ἀνάγκη καὶ οὐδὲ αὕτη ἔχουσα ἐν αὐτοῖς τὴν βίαν: τὸ δὲ μοναχὸν τοῦτο παῤ αὑτοῦ. τοῦτο οὖν καὶ οὐκ ἄλλο, ἀλλ’ ὅπερ ἐχρῆν εἶναι: οὐ τοίνυν οὕτω συνέβη, ἀλλ’ ἔδει οὕτω: τὸ δ’ ἔδει τοῦτο ἀρχὴ τῶν ὅσα ἔδει. τοῦτο τοίνυν οὐκ ἂν οὕτως εἴη, ὡς συνέβη: οὐ γὰρ ὅπερ ἔτυχέν ἐστιν, ἀλλ’ ὅπερ ἐχρῆν εἶναι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὅπερ ἐχρῆν. ἀλλὰ ἀναμένειν δεῖ τὰ ἄλλα, τί ποτε αὐτοῖς ὁ βασιλεὺς φανείη, καὶ τοῦτο, ὅπερ ἔστιν αὐτός, τοῦτο αὐτὸν θέσθαι οὐχ ὡς συνέβη φανέντα, ἀλλὰ ὄντως βασιλέα καὶ ὄντως ἀρχὴν καὶ τὸ ἀγαθὸν ὄντως, οὐκ ἐνεργοῦντα κατὰ τὸ ἀγαθόν: οὕτω γὰρ ἂν δόξειεν ἕπεσθαι ἄλλῳ: ἀλλ’ ὄντα ἕν, ὅπερ ἔστιν, ὥστε οὐ κατ’ ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἐκεῖνο. εἰ τοίνυν οὐδὲ ἐπὶ τοῦ ὄντος τὸ συνέβη — τῷ γὰρ ὄντι, εἴ τι συμβήσεται, συνέβη, ἀλλ’ οὐκ αὐτὸ τὸ ὂν συνέβη, οὐδὲ συνέκυρσε τὸ ὂν οὕτως εἶναι οὐδὲ παῤ ἄλλου τὸ οὕτως εἶναι ὄν, ὡς ἔστιν, ἀλλ’ αὕτη ὄντος φύσις ὂν εἶναι — πῶς ἄν τις ἐπὶ τοῦ ἐπέκεινα ὄντος τοῦτο ἐνθυμοῖτο τὸ οὕτω συνέβη, ᾧ ὑπάρχει γεγεννηκέναι τὸ ὄν, ὃ οὐχ οὕτω συνέβη, ἀλλ’ ἔστιν, ὥς ἐστιν ἡ οὐσία οὖσα ὅπερ ἔστι, καὶ ὅπερ ἐστὶ νοῦς: ἐπεὶ οὕτως [ἄν] τις καὶ τὸν νοῦν εἴποι οὕτω συνέβη νοῦν εἶναι, ὥσπερ ἄλλο τι ἂν τὸν νοῦν ἐσόμενον ἢ τοῦτο, ὃ δὴ φύσις ἐστὶ νοῦ. τὸ δὴ οὐ παρεκβεβηκὸς ἑαυτό, ἀλλ’ ἀκλινὲς ὂν ἑαυτοῦ, αὐτὸ ἄν τις κυριώτατα λέγοι εἶναι ὃ ἔστι. τί ἂν οὖν τις λέγοι ἐκεῖ εἰς τὸ ὑπὲρ τοῦτο ἀναβὰς καὶ εἰσιδών; ἆρά γε τὸ οὕτως, ὡς εἶδεν αὐτὸν ἔχοντα τὸ οὕτω, συνέβη; ἢ οὔτε τὸ οὕτω οὔτε τὸ ὁπωσοῦν συνέβη: ἀλλ’ οὐδὲ ὅλως τὸ συνέβη, ἀλλὰ τὸ οὕτω μόνον καὶ οὐκ ἂν ἄλλως, ἀλλ’ οὕτως. ἀλλ’ οὐδὲ τὸ οὕτως: οὕτω γὰρ ἂν ὁρίσας εἴης καὶ τόδε τι: ἀλλ’ ἔστι τῷ ἰδόντι οὐδὲ τὸ οὕτως εἰπεῖν δύνασθαι οὐδ’ αὖ τὸ μὴ οὕτως: τὶ γὰρ ἂν εἴποις αὐτὸ τῶν ὄντων, ἐφ̓ ὧν τὸ οὕτως. ἄλλο τοίνυν παῤ ἅπαντα τὸ οὕτως. ἀλλ’ ἀόριστον ἰδὼν πάντα μὲν ἕξεις εἰπεῖν τὰ μετ’ αὐτό, φήσεις δὲ οὐδὲν ἐκείνων εἶναι, ἀλλά, εἴπερ, δύναμιν πᾶσαν αὑτῆς ὄντως κυρίαν, τοῦτο οὖσαν ὃ θέλει, μᾶλλον δὲ ὃ θέλει ἀπορρίψασαν εἰς τὰ ὄντα, αὐτὴν δὲ μείζονα παντὸς τοῦ θέλειν οὖσαν τὸ θέλειν μετ’ αὐτὴν θεμένην. οὔτ’ οὖν αὐτὴ ἠθέλησε τὸ οὕτως, ἵνα ἂν εἵπετο, οὔτε ἄλλος πεποίηκεν οὕτως.

6.8.10"Böyle denk geldi" diyene şunu da sormak gerekir: "denk geldi" sözünün bir şey için yanlış olduğunu nasıl düşünürdü, eğer böyle bir şey varsa? "Denk geldi"yi bir şeyden nasıl kaldırabilirdi? Ancak onu kaldıran bir tabiat varsa, o zaman bu sözün ona uymadığını söyleyecektir. Çünkü öbür şeylerden "böyle denk geldi"yi kaldıran tabiatı talihe bağlarsa, talihten olmamak nerede bulunabilir? Oysa öbür şeylere eidos, sınır ve biçim veren bu ilke, "nasıl denk geldiyse öyle" olmayı onlardan kaldırır. Böyle logos'a uygun olarak meydana gelen şeylerde sebebi talihe bağlamak mümkün değildir, sebep bu logos'un kendisidir; talih ise önceden amaçlanmadan ve bir sıra izlemeden, rastlantıyla olan şeylerdedir. Her logos'un, düzenin ve sınırın ilkesinin var oluşunu kim talihe bağlayabilir? Talih birçok şeye hâkimdir, ama nous'u, logos'u ve düzeni doğurmaya hâkim değildir; talih logos'a zıt göründüğüne göre, onu nasıl doğurabilir? Talih nous'u doğurmuyorsa, nous'tan önce olanı ve nous'tan üstün olanı da doğurmaz; çünkü onu doğuracak bir kaynağı yoktu; talih o zaman hiç yoktu, ebedî şeyler arasında da hiç bulunmaz. Öyleyse ondan önce hiçbir şey yoksa ve ilk olan oysa, burada durmalı ve onun hakkında artık hiçbir şey söylememeliyiz; ondan sonraki şeylerin nasıl meydana geldiğini araştırmalı, onun ise artık nasıl meydana geldiğini sormamalıyız; çünkü o gerçekten meydana gelmedi.

Peki meydana gelmediyse, ama nasılsa öyle varsa, kendi ousia'sının hâkimi değil midir? Ousia'sının değilse bile, ne ise o olarak var olup kendini var kılmamışsa ve kendini olduğu gibi kullanıyorsa, zorunlu olarak ne ise o olur ve başka türlü olamaz mı? Hayır; başka türlü olamadığı için böyle değildir, en iyisi böyle olduğu için böyledir. Çünkü daha iyiye gitmek kendi kendinin efendisi olmanın bütünü değildir; daha kötüye gitmesini de başka hiçbir şey engellememiştir. Kötüye gitmediyse, kendiliğinden gitmemiştir; engellendiği için değil, gitmeyen şey kendisi olduğu için. Daha kötüye gitmenin imkânsızlığı, gitmeyenin güçsüzlüğünü göstermez; gitmemesi kendindendir ve kendisi yüzündendir. Hiçbir başka şeye gitmemesi, kendisindeki gücün aşırılığını taşır; zorunluluğun yakaladığı biri olduğu için değil, kendisi öbür şeylerin zorunluluğu ve kanunu olduğu için. Peki zorunluluk kendini mi var kıldı? Yoksa o var kılınmadı bile; ondan sonraki öbür şeyler onun sayesinde var oldu. Var oluştan önce olan şey, başkası tarafından ya da kendisi tarafından nasıl var kılınmış olabilir?

6.8.10

καὶ τοίνυν καὶ ἐρωτῆσαι χρὴ τὸν λέγοντα τὸ οὕτω συνέβη, πῶς ἂν ἀξιώσειε ψεῦδος εἶναι τὸ συνέβη, εἴ τι εἴη. καὶ πῶς ἄν τις ἀφέλοι τὸ συνέβη; καὶ εἴ τις εἴη φύσις, τότε φήσει οὐκ ἐφαρμόζειν τὸ συνέβη: εἰ γὰρ τὴν τῶν ἄλλων ἀφαιροῦσαν τὸ οὕτω συνέβη ἀνατίθησι τύχῃ, ποῦ ποτε τὸ μὴ ἐκ τύχης εἶναι [ἂν] γένοιτο; ἀφαιρεῖ δὲ τὸ ὡς ἔτυχεν αὕτη ἡ ἀρχὴ τῶν ἄλλων εἶδος καὶ πέρας καὶ μορφὴν διδοῦσα καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς οὕτω κατὰ λόγον γινομένοις τύχῃ ἀναθεῖναι, ἀλλ’ αὐτῷ τούτῳ τὴν αἰτίαν, ἐν δὲ τοῖς μὴ προηγουμένως καὶ μὴ ἀκολούθως, ἀλλὰ συμπτώμασιν, ἡ τύχη. τὴν δὴ ἀρχὴν παντὸς λόγου τε καὶ τάξεως καὶ ὅρου πῶς ἄν τις τὴν τούτου ὑπόστασιν ἀναθείη τύχῃ; καὶ μὴν πολλῶν μὲν ἡ τύχη κυρία, νοῦ δὲ καὶ λόγου καὶ τάξεως εἰς τὸ γεννᾶν ταῦτα οὐ κυρία, ὅπου τε καὶ ἐναντίον δοκεῖ λόγῳ εἶναι τύχη, πῶς ἂν γεννήτειρα αὐτοῦ γένοιτο; εἰ οὖν μὴ γεννᾷ νοῦν τύχη, οὐδὲ τὸ πρὸ νοῦ οὐδὲ τὸ κρεῖττον νοῦ: οὔτε γὰρ εἶχεν ὅθεν γεννήσει, οὔτε ἦν τὸ παράπαν αὕτη οὐδ’ ὅλως ἐν τοῖς ἀιδίοις. εἰ οὖν μηδὲν πρὸ ἐκείνου, αὐτὸς δὲ πρῶτος, στῆναι ἐνταῦθα δεῖ καὶ μηδὲν ἔτι περὶ αὐτοῦ λέγειν, ἀλλὰ τὰ μετ’ αὐτὸ ζητεῖν πῶς ἐγένετο, αὐτὸ δὲ μηκέτι ὅπως, ὅτι ὄντως τοῦτο μὴ ἐγένετο. τί οὖν, εἰ μὴ ἐγένετο, ἔστι δὲ οἷός ἐστιν, οὐκ ὢν τῆς αὐτοῦ οὐσίας κύριος; καὶ εἰ μὴ οὐσίας δέ, ἀλλ’ ὢν ὃς ἔστιν, οὐχ ὑποστήσας ἑαυτόν, χρώμενος δὲ ἑαυτῷ οἷος ἔστιν, ἐξ ἀνάγκης τοῦτο ἂν εἴη, ὃ ἔστι, καὶ οὐκ ἂν ἄλλως. ἢ οὐχ, ὅτι οὐκ ἄλλως, οὕτως, ἀλλ’ ὅτι τὸ ἄριστον οὕτως. πρὸς μὲν γὰρ τὸ βέλτιον ἐλθεῖν οὐ πᾶν αὐτεξούσιον, πρὸς δὲ τὸ χεῖρον ἐλθεῖν οὐδὲν ὑπ’ ἄλλου κεκώλυται. ἀλλ’ ὅτι μὴ ἦλθε, παῤ αὑτοῦ οὐκ ἐλήλυθεν, οὐ τῷ κεκωλύσθαι, ἀλλὰ τῷ αὐτὸ εἶναι, ὃ μὴ ἐλήλυθεν, καὶ τὸ ἀδύνατον ἐλθεῖν πρὸς τὸ χεῖρον οὐκ ἀδυναμίαν σημαίνει τοῦ μὴ ἥκοντος, ἀλλὰ παῤ αὑτοῦ καὶ δἰ αὑτὸν τὸ μὴ ἥκειν. καὶ τὸ μὴ ἥκειν πρὸς μηδὲν ἄλλο τὴν ὑπερβολὴν τῆς δυνάμεως ἐν αὐτῷ ἔχει, οὐκ ἀνάγκῃ κατειλημμένου, ἀλλ’ αὐτοῦ ἀνάγκης τῶν ἄλλων ὄντος καὶ νόμου. αὑτὴν οὖν ἡ ἀνάγκη ὑπέστησεν; ἢ οὐδὲ ὑπέστη τῶν ἄλλων ὑποστάντων τῶν μετ’ αὐτὸ δἰ αὐτό. τὸ οὖν πρὸ ὑποστάσεως πῶς ἂν ἢ ὑπ’ ἄλλου ἢ ὑφ̓ αὑτοῦ ὑπέστη;

6.8.11Peki var kılınmamış olan bu şey nedir? Yoksa susarak çekilmeli, çaresiz kalan aklımızla artık hiçbir şey aramamalı mıyız? Her arayış bir ilkeye varıp böyle bir yerde durduğuna göre, artık ilerleyecek bir yeri olmayan biri ne arayabilir? Bundan başka, her arayışın ya ne olduğuna, ya nasıl olduğuna, ya niçin olduğuna ya da var olup olmadığına yönelik olduğunu düşünmek gerekir. Onun var olması, yani onun var olduğunu söylememiz, ondan sonraki şeylerden çıkar. "Niçin" başka bir ilke arar; ama her şeyin ilkesinin bir ilkesi yoktur. "Nasıl" olduğunu aramak, hiçbir şeyin araz olmadığı şeyde hangi arazın bulunduğunu aramaktır. "Ne olduğu" sorusu ise daha çok, onun hakkında hiçbir şey aramamak gerektiğini gösterir: gücümüz yeterse onu yalnızca nous'la kavramalı ve ona hiçbir şey eklemenin caiz olmadığını öğrenmeliyiz.

Genel olarak bu tabiat hakkındaki bu güçlüğü —eğer gerçekten düşündüysek— şöyle düşünmüş gibiyiz: önce bir yer ve mekân, bir tür kaos koyuyoruz; sonra yer zaten varken bu tabiatı hayalimizde meydana gelmiş ya da var olan mekâna getiriyoruz; onu böyle bir mekâna soktuktan sonra da nereden ve nasıl buraya geldiğini arıyoruz. Sanki dışarıdan gelmiş bir yabancıymış gibi onun burada bulunuşunu ve adeta ousia'sını araştırıyoruz; sanki bir derinlikten ya da bir yükseklikten buraya fırlatılmış gibi. Bu yüzden güçlüğün sebebini ortadan kaldırıp ona yönelik kavrayışımızın dışında her mekânı bırakmalı, onu hiçbir şeyin içine koymamalıyız: ne her zaman orada bulunan ve yerleşmiş, ne de oraya gelmiş olarak; yalnızca var olan olarak, akıl yürütmelerin zorunluluğuyla var olduğu söylenen olarak düşünmeliyiz. Mekânı ise, öbür şeyler gibi, sonra gelen, hatta her şeyden sonra gelen saymalıyız. Mekânsız olan bu şeyi böyle, düşünebildiğimiz kadar düşünerek, çevresine çember gibi hiçbir şey koymadan ve ne kadar büyük olduğunu kuşatamadan, ona kemiyetin araz olduğunu söylemeyeceğiz; keyfiyetin de söylemeyeceğiz, çünkü çevresinde düşünülür bir biçim bile olamaz; başka bir şeye göre olmayı da söylemeyeceğiz, çünkü başka bir şey olmadan önce kendi başına vardı. O hâlde "böyle denk geldi" ne olabilir? Onun hakkında söylenen her şey çıkarma yoluyla söylenirken bunu nasıl dile getireceğiz? Dolayısıyla "böyle denk geldi" değil, "böyle bile denk gelmedi" demek daha doğrudur; zira orada hiç "denk gelmek" yoktur.

6.8.11

ἀλλὰ τὸ μὴ ὑποστὰν τοῦτο τί; ἢ σιωπήσαντας δεῖ ἀπελθεῖν, καὶ ἐν ἀπόρῳ τῇ γνώμῃ θεμένους μηδὲν ἔτι ζητεῖν. τί γὰρ ἄν τις καὶ ζητήσειεν εἰς οὐδὲν ἔτι ἔχων προελθεῖν πάσης ζητήσεως εἰς ἀρχὴν ἰούσης καὶ ἐν τῷ τοιούτῳ ἱσταμένης; πρὸς δὲ τούτοις ζήτησιν ἅπασαν χρὴ νομίζειν ἢ τοῦ τί ἐστιν εἶναι ἢ τοῦ οἷον ἢ τοῦ διὰ τί ἢ τοῦ εἶναι. τὸ μὲν οὖν εἶναι, ὡς λέγομεν ἐκεῖνο εἶναι, ἐκ τῶν μετ’ αὐτό: τὸ δὲ διὰ τί ἀρχὴν ἄλλην ζητεῖ: ἀρχῆς δὲ τῆς πάσης οὐκ ἔστιν ἀρχή: τὸ δὲ οἷόν ἐστι ζητεῖν τί συμβέβηκεν αὐτῷ, ᾧ συμβέβηκε μηδέν: τὸ δὲ τί ἐστι δηλοῖ μᾶλλον τὸ μηδὲν δεῖν περὶ αὐτοῦ ζητεῖν αὐτὸ μόνον, εἰ δυνατὸν αὑτοῖς, λαβόντας ἐν νῷ μηδὲν αὐτῷ θεμιτὸν εἶναι προσάπτειν μαθόντας. ὅλως δὲ ἐοίκαμεν ταύτην τὴν ἀπορίαν ἐνθυμηθῆναι περὶ ταύτης τῆς φύσεως, εἴπερ ἐνεθυμήθημεν, ἐκ τοῦ πρῶτον μὲν τίθεσθαι χώραν καὶ τόπον, ὥσπερ τι χάος, εἶτα χώρας ἤδη οὔσης ἐπαγαγεῖν ταύτην τὴν φύσιν εἰς τὸν ἐν τῇ φαντασίᾳ ἡμῶν γεγονότα ἢ ὄντα τόπον, εἰσαγαγόντας δὲ αὐτὸν εἰς τὸν τοιοῦτον τόπον οὕτω τοι ζητεῖν, οἷον πόθεν καὶ πῶς ἐλήλυθεν ἐνταῦθα, καὶ ὥσπερ ἔπηλυν ὄντα ἐζητηκέναι αὐτοῦ τὴν παρουσίαν καὶ οἷον τὴν οὐσίαν, καὶ δὴ καὶ ὥσπερ ἔκ τινος βάθους ἢ ἐξ ὕψους τινὸς ἐνθάδε ἐρρϊφθαι. διόπερ δεῖ τὸ αἴτιον τῆς ἀπορίας ἀνελόντα ἔξω ποιήσασθαι τῆς ἐπιβολῆς τῆς πρὸς αὐτὸν πάντα τόπον καὶ μηδὲ ἐν ὁτῳοῦν τίθεσθαι αὐτόν, μήτε ἀεὶ κείμενον ἐν αὐτῷ καὶ ἱδρυμένον μήτε ἐληλυθότα, ἀλλ’ ὄντα μόνον, ὡς ἔστι, λεγόμενον ὑπ’ ἀνάγκης τῶν λόγων εἶναι, τὸν δὲ τόπον, ὥσπερ καὶ τὰ ἄλλα, ὕστερον καὶ ὕστερον ἁπάντων. τὸ οὖν ἄτοπον τοῦτο νοοῦντες, ὡς νοοῦμεν, οὐδὲν περὶ αὐτὸν ἔτι τιθέντες οἷον κύκλῳ οὐδὲ περιλαβεῖν ἔχοντες ὅσος οὐδὲ τὸ ὅσον αὐτῷ συμβεβηκέναι φήσομεν: οὐ μὴν οὐδὲ τὸ ποιόν: οὐδὲ γὰρ μορφή τις περὶ αὐτὸν οὐδὲ νοητὴ ἂν εἴη: οὐδὲ τὸ πρὸς ἄλλο: ἐφ̓ αὑτοῦ γὰρ καὶ ὑφέστηκε, πρὶν ἄλλο. τί ἂν οὖν ἔτι εἴη τὸ οὕτω συνέβη; ἢ πῶς φθεγξόμεθα τοῦτο, ὅτε καὶ τὰ ἄλλα ἐν ἀφαιρέσει πάντα τὰ περὶ τούτου λεγόμενα; ὥστε ἀληθὲς μᾶλλον οὐ τὸ οὕτω συνέβη, ἀλλὰ τὸ οὐδὲ οὕτω συνέβη, ὅπου καὶ τὸ οὐδὲ συνέβη ὅλως.

6.8.12Peki ne olacak? O, ne ise o değil mi? Ne ise o olmanın ya da ötede olmanın hâkimi kendisi mi? Çünkü psykhē söylenenlere pek ikna olmadığından yine çaresiz kalmıştır. Buna şöyle cevap vermeli: Her birimiz beden bakımından ousia'dan uzak olabiliriz; ama psykhē bakımından, yani en çok ne isek o bakımdan ousia'dan pay alırız ve bir tür ousia'yız. Bu ise ayırıcı fark ile ousia'dan oluşmuş bir tür bileşiktir; dolayısıyla asıl anlamda ousia değildir, ousia'nın kendisi de değildir; bu yüzden kendi ousia'mızın hâkimi de değiliz. Çünkü ousia bir bakıma bir şeydir, biz başka bir şeyiz; kendi ousia'mızın hâkimi biz değiliz, ousia'nın kendisi bizim hâkimimizdir, madem farkı da o ekler. Ama bize hâkim olan şey bir bakıma biz olduğumuz için, bu anlamda burada da kendimizin hâkimi olduğumuz söylenebilir. Büsbütün ne ise o olan, kendisi bir şey, ousia'sı başka bir şey olmayan şeyde ise, ne ise o aynı zamanda hâkimdir; var olduğu ve ousia olduğu bakımından artık başka bir şeye bağlanmaz. Gerçekten de o, ousia'ya varan ilk şey olduğu için kendinin hâkimi olmaya bırakıldı. Ousia'yı özgür kılan, tabiatı açıkça özgür kılmak olan ve özgürlük yaratıcısı denebilecek şey kimin kölesi olabilir, eğer böyle bir söz söylemek caizse? Kendi ousia'sının mı? Ama ousia da ondan gelerek özgürdür ve ondan sonradır; kendisinin ise bir ousia'sı yoktur.

Onda bir fiil varsa ve onu bu fiile koyarsak, bu yüzden kendinden başka olmaz ve fiilin kaynağı olan kendisi, kendinin hâkimi olmaktan çıkmaz; çünkü fiil ile kendisi başka şeyler değildir. Onda hiç fiil bulunmadığını, öbür şeylerin onun çevresinde fiilde bulunarak var olduklarını kabul edersek, orada ne hâkim olanın ne de hâkim olunanın bulunduğunu daha da büyük bir haklılıkla kabul ederiz; hatta "kendi kendinin hâkimi" bile değildir. Başka bir şey onun hâkimi olduğu için değil; "kendi kendinin hâkimi" olmayı ousia'ya verdiğimiz, onu ise bundan daha değerli bir yere koyduğumuz için. Peki kendi kendinin hâkimi olandan daha değerli olan yer nedir? Şöyle: orada ousia ve fiil bir bakıma iki şey olduğundan, hâkimlik kavramı fiilden geliyordu; fiil de ousia ile aynıydı; bu yüzden hâkim olmak ayrıca belirdi ve ousia'ya kendi kendinin hâkimi dendi. Ama iki şeyin bir gibi olmadığı, yalnızca birin bulunduğu yerde —ya yalnızca fiil vardır ya da hiç fiil yoktur— "kendi kendinin hâkimi" demek de doğru değildir.

6.8.12

τί οὖν; οὐκ ἔστιν ὃ ἔστι; τοῦ δὲ εἶναι ὃ ἔστιν ἢ τοῦ ἐπέκεινα εἶναι ἆρά γε κύριος αὐτός; πάλιν γὰρ ἡ ψυχὴ οὐδέν τι πεισθεῖσα τοῖς εἰρημένοις ἄπορός ἐστι. λεκτέον τοίνυν πρὸς ταῦτα ὧδε, ὡς ἕκαστος μὲν ἡμῶν κατὰ μὲν τὸ σῶμα πόρρω ἂν εἴη οὐσίας, κατὰ δὲ τὴν ψυχὴν καὶ ὃ μάλιστα ἐσμὲν μετέχομεν οὐσίας καὶ ἐσμέν τις οὐσία. τοῦτο δέ ἐστιν οἷον σύνθετόν τι ἐκ διαφορᾶς καὶ οὐσίας οὔκουν κυρίως οὐσία οὐδ’ αὐτοουσία: διὸ οὐδὲ κύριοι τῆς αὑτῶν οὐσίας. ἄλλο γάρ πως ἡ οὐσία καὶ ἡμεῖς ἄλλο, καὶ κύριοι οὐχ ἡμεῖς τῆς αὑτῶν οὐσίας, ἀλλ’ ἡ οὐσία αὐτὴ ἡμῶν, εἴπερ αὕτη καὶ τὴν διαφορὰν προστίθησιν. ἀλλ’ ἐπειδὴ ὅπερ κύριον ἡμῶν ἡμεῖς πως ἐσμέν, οὕτω τοι οὐδὲν ἧττον καὶ ἐνταῦθα λεγοίμεθα ἂν αὑτῶν κύριοι: ὃ δέ γε παντελῶς ἐστιν ὃ ἔστιν καὶ οὐκ ἄλλο μὲν αὐτό, ἄλλο δὲ ἡ οὐσία αὐτοῦ, ἐνταῦθα ὅπερ ἔστι τοῦτο ἐστὶ καὶ κύριον καὶ οὐκέτι εἰς ἄλλο ᾗ ἔστι καὶ ᾗ ἐστιν οὐσία. καὶ γὰρ αὖ ἀφείθη κύριον εἶναι αὑτοῦ, ᾗ ὃ πρῶτον εἰς οὐσίαν. τὸ δὴ πεποιηκὸς ἐλεύθερον τὴν οὐσίαν, πεφυκὸς δηλονότι ποιεῖν ἐλεύθερον καὶ ἐλευθεροποιὸν ἂν λεχθέν, τίνι ἂν δοῦλον εἴη; εἴπερ ὅλως καὶ θεμιτὸν φθέγγεσθαι. τὸ δὲ τῇ αὐτοῦ οὐσίᾳ: ἀλλὰ καὶ αὕτη παῤ αὐτοῦ ἐλευθέρα καὶ ὑστέρα καὶ αὐτὸ οὐκ ἔχον οὐσίαν. εἰ μὲν οὖν ἐστί τις ἐνέργεια ἐν αὐτῷ καὶ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ αὐτὸν θησόμεθα, οὐδ’ ἂν διὰ τοῦτο εἴη ἂν ἕτερον αὑτοῦ καὶ οὐκ αὐτὸς αὑτοῦ κύριος, ἀφ̓ οὗ ἡ ἐνέργεια, ὅτι μὴ ἕτερον ἐνέργεια καὶ αὐτός. εἰ δ’ ὅλως ἐνέργειαν οὐ δώσομεν ἐν αὐτῷ εἶναι, ἀλλὰ τἆλλα περὶ αὐτὸν ἐνεργοῦντα τὴν ὑπόστασιν ἴσχειν, ἔτι μᾶλλον οὔτε τὸ κύριον οὔτε τὸ κυριευόμενον ἐκεῖ εἶναι δώσομεν, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ αὑτοῦ κύριον, οὐχ ὅτι ἄλλο αὐτοῦ κύριον, ἀλλ’ ὅτι τὸ αὑτοῦ κύριον τῇ οὐσίᾳ ἀπέδομεν, τὸ δὲ ἐν τιμιωτέρῳ ἢ κατὰ τοῦτο ἐθέμεθα. τί οὖν τὸ ἐν τιμιωτέρῳ τοῦ ὅ ἐστιν αὑτοῦ κύριον; ἢ ὅτι, ἐπειδὴ οὐσία καὶ ἐνέργεια ἐκεῖ δύο πως ὄντα, ἐκ τῆς ἐνεργείας τὴν ἔννοιαν ἐδίδου τοῦ κυρίου — τοῦτο δὲ ἦν τῇ οὐσίᾳ ταὐτόν — διὰ τοῦτο καὶ χωρὶς ἐγένετο τὸ κύριον εἶναι καὶ αὐτὸ αὑτοῦ ἐλέγετο κύριον. ὅπου δὲ οὐ δύο ὡς ἕν, ἀλλὰ ἕν — ἢ γὰρ ἐνέργεια μόνον ἢ οὐδ’ ὅλως ἐνέργεια — οὐδὲ τὸ κύριον αὑτοῦ ὀρθῶς.

6.8.13Ama aranan şey için bu adları doğru olmasalar da kullanmak gerekiyorsa, yeniden söyleyelim: bir yandan doğru söylenmiştir ki, onu düşüncede bile iki kılmamalıdır; öte yandan şimdi söylenenler ikna etmek için söylenmektedir; o yüzden sözlerdeki kesinlikten biraz ayrılmayı hoş görmek gerekir. Ona fiiller verirsek, fiillerini de onun dilemesine bağlarsak —çünkü dilemeden fiilde bulunmaz— ve bu fiiller onun ousia'sı denebilecek şeyse, dilemesi ile ousia'sı aynı olur. Öyleyse nasıl dilediyse öyledir. Demek ki tabiatı nasılsa öyle dileyip fiilde bulunduğunu söylemek, ousia'sının nasıl dileyip fiilde bulunuyorsa öyle olduğunu söylemekten daha doğru değildir. Öyleyse var olmayı da kendi elinde tutarak büsbütün kendinin hâkimidir.

Şuna da bak: var olanların her biri iyiyi isteyerek, ne ise o olmaktan çok o iyi olmayı diler; iyiden pay aldığında en çok var olduğunu düşünür. Böyle bir durumda her biri kendisi için var olmayı, iyiden aldığı ölçüde seçer. Demek ki iyinin tabiatı kendisi için çok daha önce seçilmeye değerdir; madem başka bir şeydeki iyi payı en çok seçilmeye değer olandır ve isteyerek kabul edilmiş, istemle gelmiş, istemle bir ve aynı olan ve istem aracılığıyla var olan bir ousia'dır. Her şey iyiye sahip olmadıkça başka bir şeyi istedi; ona sahip olduğu ölçüde ise artık kendini ister. Böyle bir varlık ne talih eseridir ne de ousia'sı onun dilemesinin dışındadır; bununla sınırlanır ve bununla kendine ait olur. Her şey bununla kendini kendisi kılıyorsa, öbür şeylerin kendileri için var olmasını sağlayan o şeyin ilk anlamda kendisi için böyle olduğu artık açıktır. Ousia denebilecek şeyiyle, böyle olmayı istemesi denebilecek şey birliktedir; onu, ne ise kendisi için o olmayı istemeden kavramak mümkün değildir. Kendisi olmayı istemesi ve istediği şey olması onda birbirine karışır; istem ve kendisi birdir. Bundan ötürü de daha az bir değildir; çünkü kendisi, denk geldiği şey olarak bir şey, dilediği şey olarak başka bir şey değildir. Ne ise ondan başka ne isteyebilirdi ki? Ona olmak istediği şeyi seçme ve tabiatını başka bir şeye çevirme imkânı verildiğini varsaysak bile, ne başka bir şey olmayı dilerdi ne de ne ise zorunlulukla o olduğu için kendinden yakınırdı; çünkü bu, kendisinin her zaman istemiş olduğu ve istediği şeydir. İyinin tabiatı gerçekten kendisini istemektir; ama rüşvetle baştan çıkarılmış ya da kendi tabiatının peşinden sürüklenmiş birinin değil, kendini seçmiş birinin istemi; çünkü onu kendine çekecek başka bir şey yoktu.

Şu da söylenebilir: öbür şeylerin her biri, kendi ousia'sında kendinden hoşnut olmanın gerekçesini kapsamaz; çünkü bir şey kendinden hoşnutsuz da olabilir. İyinin var oluşunda ise seçmenin ve kendini istemenin kapsanmış olması zorunludur; yoksa kendilerinden ancak iyiden pay alarak ya da iyinin hayaliyle hoşnut olan öbür şeylerde kendinden hoşnut olmak hiç bulunmazdı. Onun hakkında konuşan biri, anlatabilmek için, kesin konuşurken kullanılmasına izin vermediğimiz adları zorunlu olarak kullanıyorsa, bu adlara hoşgörüyle bakmalı; her birinde "bir bakıma" kaydını da anlamalıdır. Öyleyse iyi var oluyorsa ve seçim ve dileme de onunla birlikte onu var kılıyorsa —çünkü bunlar olmadan var olmaz— ve iyi çok olmamalıysa, dilemeyi ve ousia'yı bir'de toplamak gerekir; istemenin de, var olmanın da onda kendinden olması zorunludur. Böylece akıl yürütme onun kendini yapmış olduğunu buldu. Çünkü dileme ondan geliyorsa, bir bakıma onun işiyse ve bu dileme onun var oluşuyla aynıysa, kendini böylece o var kılmış olur; dolayısıyla o, denk geldiği şey değil, kendisinin dilediği şeydir.

6.8.13

ἀλλ’ εἰ καὶ τὰ ὀνόματα ταῦτα ἐπάγειν δεῖ οὐκ ὀρθῶς τοῦ ζητουμένου, πάλιν αὖ λεγέσθω, ὡς τὰ μὲν ὀρθῶς εἴρηται, ὅτι οὐ ποιητέον οὐδ’ ὡς εἰς ἐπίνοιαν δύο, τὰ δὲ νῦν τῆς πειθοῦς χάριν: καίτοι παρανοητέον ἐν τοῖς λόγοις. εἰ γὰρ δοίημεν ἐνεργείας αὐτῷ, τὰς δὲ ἐνεργείας αὐτοῦ οἷον βουλήσει αὐτοῦ — οὐ γὰρ ἀβουλῶν ἐνεργεῖ — αἱ δὲ ἐνέργειαι ἡ οἷον οὐσία αὐτοῦ, ἡ βούλησις αὐτοῦ καὶ ἡ οὐσία ταὐτὸν ἔσται. εἰ δὲ τοῦτο, ὡς ἄρα ἐβούλετο, οὕτω καὶ ἔστιν. οὐ μᾶλλον ἄρα ὡς πέφυκε βούλεταί τε καὶ ἐνεργεῖ, ἢ ὡς βούλεταί τε καὶ ἐνεργεῖ ἡ οὐσία ἐστὶν αὐτοῦ. κύριος ἄρα πάντη ἑαυτοῦ ἐφ̓ ἑαυτῷ ἔχων καὶ τὸ εἶναι. ἴδε δὴ καὶ τόδε: τῶν ὄντων ἕκαστον ἐφιέμενον τοῦ ἀγαθοῦ βούλεται ἐκεῖνο μᾶλλον ἢ ὃ ἔστιν εἶναι, καὶ τότε μάλιστα οἴεται εἶναι, ὅταν τοῦ ἀγαθοῦ μεταλάβῃ, καὶ ἐν τῷ τοιούτῳ αἱρεῖται ἑαυτῷ ἕκαστον τὸ εἶναι, καθ̓ ὅσον ἂν παρὰ τοῦ ἀγαθοῦ ἴσχῃ, ὡς τῆς τοῦ ἀγαθοῦ φύσεως ἑαυτῇ δηλονότι πολὺ πρότερον αἱρετῆς οὔσης, εἴπερ ὅση μοῖρα ἀγαθοῦ παῤ ἄλλῳ αἱρετωτάτη, καὶ οὐσία ἑκούσιος καὶ παραγενομένη θελήσει καὶ ἓν καὶ ταὐτὸν οὖσα θελήσει καὶ διὰ θελήσεως ὑποστᾶσα. καὶ ἕως μὲν τὸ ἀγαθὸν μὴ εἶχεν ἕκαστον, ἠθέλησεν ἄλλο, ᾗ δὲ ἔσχεν, ἑαυτό τε θέλει ἤδη καὶ ἔστιν οὔτε κατὰ τύχην ἡ τοιαύτη παρουσία οὔτε ἔξω τῆς βουλήσεως αὐτοῦ ἡ οὐσία, καὶ τούτῳ καὶ ὁρίζεται καὶ ἑαυτῆς ἐστι τούτῳ. εἰ οὖν τούτῳ αὐτό τι ἕκαστον ἑαυτὸ ποιεῖ, δῆλον δήπου γίνεται ἤδη, ὡς ἐκεῖνο ἂν εἴη ἤδη ἑαυτῷ τοιοῦτον πρώτως, ᾧ καὶ τὰ ἄλλα ἑαυτοῖς ἔστιν εἶναι, καὶ σύνεστιν αὐτοῦ τῇ οἷον οὐσίᾳ ἡ θέλησις τοῦ οἷον τοιοῦτον εἶναι, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτὸν λαβεῖν ἄνευ τοῦ θέλειν ἑαυτῷ ὅπερ ἔστι, καὶ σύνδρομος αὐτὸς ἑαυτῷ θέλων αὐτὸς εἶναι καὶ τοῦτο ὤν, ὅπερ θέλει, καὶ ἡ θέλησις καὶ αὐτὸς ἕν, καὶ τούτῳ οὐχ ἧττον ἕν, ὅτι μὴ ἄλλο αὐτός, ὅπερ ἔτυχεν, ἄλλο δὲ τὸ ὡς ἐβουλήθη ἄν. τί γὰρ ἂν καὶ ἠθέλησεν ἢ τοῦτο, ὃ ἔστι; καὶ γὰρ εἰ ὑποθοίμεθα ἑλέσθαι αὑτῷ ὅ τι θέλοι γενέσθαι, καὶ ἐξεῖναι αὐτῷ ἀλλάξασθαι τὴν αὑτοῦ φύσιν εἰς ἄλλο, μήτ̓ ἂν ἄλλο τι γενέσθαι βουληθῆναι, μήτ̓ ἂν ἑαυτῷ τι μέμψασθαι ὡς ὑπὸ ἀνάγκης τοῦτο ὄντι, ὃ ἔστι, τοῦτο [δὲ] τῷ αὐτὸς εἶναι, ὅπερ αὐτὸς ἀεὶ ἠθέλησε καὶ θέλει. ἔστι γὰρ ὄντως ἡ ἀγαθοῦ φύσις θέλησις αὑτοῦ οὐ δεδεκασμένου οὐδὲ τῇ ἑαυτοῦ φύσει ἐπισπωμένου, ἀλλ’ ἑαυτὸν ἑλομένου, ὅτι μηδὲ ἦν ἄλλο, ἵνα πρὸς ἐκεῖνο ἑλχθῇ. καὶ μὴν κἀκεῖνο ἄν τις λέγοι, ὡς ἐν τῇ αὑτῶν ἕκαστον τὰ ἄλλα οὐσίᾳ οὐ περιείληφε τὸν, λόγον τὸν τοῦ ἀρέσκεσθαι αὑτῷ: καὶ γὰρ ἂν καὶ δυσχεραίνοι τι αὑτό: ἐν δὲ τῇ τοῦ ἀγαθοῦ ὑποστάσει ἀνάγκη τὴν αἵρεσιν καὶ τὴν αὑτοῦ θέλησιν ἐμπεριειλημμένην εἶναι ἢ σχολῇ γ̓ ἂν ἄλλῳ ὑπάρχοι ἑαυτῷ ἀρεστῷ εἶναι, ἃ μετουσίᾳ ἢ ἀγαθοῦ φαντασίᾳ ἀρέσκεται αὑτοῖς. δεῖ δὲ συγχωρεῖν τοῖς ὀνόμασιν, εἴ τις περὶ ἐκείνου λέγων ἐξ ἀνάγκης ἐνδείξεως ἕνεκα αὐτοῖς χρῆται, ἃ ἀκριβείᾳ οὐκ ἐῶμεν λέγεσθαι: λαμβανέτω δὲ καὶ τὸ οἷον ἐφ̓ ἑκάστου. εἰ οὖν ὑφέστηκε τὸ ἀγαθὸν καὶ συνυφίστησιν αὐτὸ ἡ αἵρεσις καὶ ἡ βούλησις — ἄνευ γὰρ τούτων οὐκ ἔσται — δεῖ δὲ τοῦτο μὴ πολλὰ εἶναι, συνακτέον εἰς ἓν τὴν βούλησιν καὶ τὴν οὐσίαν, τὸ δὲ θέλειν παῤ αὑτοῦ ἀνάγκη καὶ τὸ εἶναι παῤ αὑτοῦ αὐτῷ εἶναι: ὥστε αὐτὸν πεποιηκέναι αὑτὸν ὁ λόγος ἀνεῦρεν. εἰ γὰρ ἡ βούλησις παῤ αὐτοῦ καὶ οἷον ἔργον αὐτοῦ, αὕτη δὲ ταὐτὸν τῇ ὑποστάσει αὐτοῦ, αὐτὸς ἂν οὕτως ὑποστήσας ἂν εἴη αὑτόν: ὥστε οὐχ ὅπερ ἔτυχέν ἐστιν, ἀλλ’ ὅπερ ἠβουλήθη αὐτός.

6.8.14Bir de şu yoldan bakmak gerekir: var olduğu söylenen her şey ya kendi "ne olma"sıyla aynıdır ya da ondan başkadır. Örneğin bu insan bir şeydir, "insan olmak" başka bir şey; gerçi insan, "insan olmak" denen şeyden pay alır. Psykhē ile "psykhē olmak" ise, psykhē yalın ise ve başka bir şeye yüklenmiyorsa, aynıdır; insanın kendisi ile "insan olmak" da aynıdır. "İnsan olmak"ın kendisinden başka olduğu şey talihle meydana gelebilir; ama "insan olmak" talihle meydana gelemez; bu, kendiliğinden insanın kendisidir. "İnsan olmak" kendindense, talihle değilse ve bir araz da değilse, insanın kendisinin üstündeki, insanın kendisini doğuran ve var olan her şeyin kaynağı olan, insan olmaktan ve genel olarak var olan olmaktan daha yalın bir tabiat nasıl talihle var olabilir? Yalına doğru giderken talihi de birlikte yukarı taşımak mümkün değilse, en yalın olana talihin çıkması da imkânsızdır.

Bir yerde söylenmiş olan şunu da hatırlamak yerinde olur: gerçekten var olan ve o tabiat tarafından var oluşa getirilmiş her şey —duyulur şeyler arasında da böylesi varsa, oradan geldiği için böyledir— var oluşunun sebebini ousia'sıyla birlikte taşır. Öyle ki her birini sonradan seyreden, içindeki her şeyin niçin öyle olduğunu söyleyebilir: örneğin bu varlıkların gözü niçin vardır, ayakları niçin böyledir. Sebep her birinin her parçasını birlikte doğurur ve parçalar birbirleri yüzünden vardır. Ayaklar niçin bu uzunluktadır? Çünkü şu şey böyledir, yüz böyledir, ayaklar da böyledir. Genel olarak, her şeyin birbiriyle uyumu birbirinin sebebidir; "bu niçin böyle?" sorusunun cevabı da insan olmanın bu olmasıdır; dolayısıyla var olmak ile sebep bir ve aynıdır. Bunlar böylece akıl yürüten değil, "niçin"i ve "var olmak"ı bir bütün olarak bir anda veren tek bir kaynaktan geldi. Öyleyse o, var olmanın ve var olma sebebinin kaynağıdır, ikisini birden verir; meydana gelen şeyler nasılsa, onların kaynağı da öyledir, ama çok daha asıl örnek olarak, çok daha hakiki biçimde ve onlardan daha çok iyiye yönelik olarak.

Sebeplerini kendi içinde taşıyan şeylerin hiçbiri gelişigüzel, talihle ya da "çünkü böyle denk geldi" diye var değilse —ondan gelen her şey de sebeplerini taşır, çünkü o logos'un, sebebin ve sebep olan ousia'nın babasıdır ve bunların hepsi talihten çok uzaktır—, o, talihe hiç ortak olmamış her şeyin ilkesi ve bir bakıma örneğidir: gerçekten var olan ve ilk olan, talihlere, kendiliğindenliğe ve rastlantıya karışmamış, kendinin sebebi, kendinden ve kendi sayesinde kendisi olan. Çünkü o, ilk anlamda kendisidir ve var olmanın ötesinde kendisidir.

6.8.14

ἔτι δὲ ὁρᾶν δεῖ καὶ ταύτῃ: ἕκαστον τῶν λεγομένων εἶναι ἢ ταὐτόν ἐστι τῷ εἶναι αὑτοῦ, ἢ ἕτερον: οἷον ἄνθρωπος ὅδε ἕτερος, καὶ τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι ἄλλο: μετέχει γε μὴν ὁ ἄνθρωπος τοῦ ὅ ἐστιν ἀνθρώπῳ εἶναι. ψυχὴ δὲ καὶ τὸ ψυχῇ εἶναι ταὐτόν, εἰ ἁπλοῦν ψυχὴ καὶ μὴ κατ’ ἄλλου, καὶ ἄνθρωπος αὐτὸ καὶ τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι καὶ τὸ μὲν ἂν κατὰ τύχην γένοιτο, ὅτῳ ἕτερον τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι, τὸ δὲ ἀνθρώπῳ εἶναι οὐκ ἂν γένοιτο κατὰ τύχην: τοῦτο δέ ἐστι παῤ αὑτοῦ ἄνθρωπος αὐτό. εἰ δὴ τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι παῤ αὑτοῦ καὶ οὐ κατὰ τύχην τοῦτο οὐδὲ συμβέβηκε, πῶς ἂν τὸ ὑπὲρ το ἄνθρωπος αὐτό, τὸ γεννητικὸν τοῦ ἀνθρώπου αὐτὸ καὶ οὗ τὰ ὄντα πάντα, κατὰ τύχην ἂν λέγοιτο, φύσις ἁπλουστέρα τοῦ ἄνθρωπον εἶναι καὶ τοῦ ὅλως τὸ ὂν εἶναι; εἰ πρὸς τὸ ἁπλοῦν ἰόντι οὐκ ἔστι συναναφέρειν τὴν τύχην: ὥστε καὶ εἰς τὸ ἁπλούστατον ἀδύνατον ἀναβαίνειν τὴν τύχην. ἔτι δὲ κἀκεῖνο ἀναμνησθῆναι προσήκει ἤδη που εἰρημένον, ὡς ἕκαστον τῶν κατ’ ἀλήθειαν ὄντων καὶ ὑπ’ ἐκείνης τῆς φύσεως ἐλθόντων εἰς ὑπόστασιν, καὶ εἴ τι δὲ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς τοιοῦτον, τῷ ἀπ’ ἐκείνων τοιοῦτον: λέγω δὲ τὸ τοιοῦτον τὸ σὺν αὐτῶν τῇ οὐσίᾳ ἔχειν καὶ τῆς ὑποστάσεως τὴν αἰτίαν, ὥστε τὸν ὕστερον θεατὴν ἑκάστου ἔχειν εἰπεῖν, διὸ ἕκαστον τῶν ἐνυπαρχόντων, οἷον διὰ τί ὀφθαλμὸς καὶ διὰ τί πόδες τοῖσδε τοιοίδε, καὶ τὴν αἰτίαν συναπογεννῶσαν ἕκαστον μέρος ἑκάστου εἶναι καὶ διάλληλα τὰ μέρη εἶναι. διὰ τί πόδες εἰς μῆκος; ὅτι καὶ τόδε τοιόνδε καὶ ὅτι πρόσωπον τοιόνδε, καὶ πόδες τοιοίδε: καὶ ὅλως ἡ πρὸς ἄλληλα πάντων συμφωνία ἀλλήλοις αἰτία: καὶ τὸ διὰ τί τόδε, ὅτι τοῦτ̓ ἔστι τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι: ὥστε ἓν καὶ τὸ αὐτὸ τὸ εἶναι καὶ τὸ αἴτιον. ταῦτα δὲ ἐκ μιᾶς πηγῆς οὕτως ἦλθεν οὐ λελογισμένης, ἀλλὰ παρεχούσης ὅλον ἀθρόον τὸ διὰ τί καὶ τὸ εἶναι. πηγὴ οὖν τοῦ εἶναι καὶ τοῦ διὰ τί εἶναι ὁμοῦ ἄμφω διδοῦσα: ἀλλὰ οἷα τὰ γινόμενα πολὺ ἀρχετυπώτερον καὶ ἀληθέστερον καὶ μᾶλλον ἢ κατ’ ἐκεῖνα πρὸς τὸ βέλτιον τὸ ἀφ̓ οὗ ταῦτα. εἰ οὖν μηδὲν εἰκῆ μηδὲ κατὰ τύχην μηδὲ τὸ ʽσυνέβη γὰρ οὕτωσ̓ τῶν ὅσα τὰς αἰτίας ἐν αὑτοῖς ἔχει, ἔχει δὲ τὰ ἐξ αὐτοῦ ἅπαντα, λόγου ὢν καὶ αἰτίας καὶ οὐσίας αἰτιώδους πατήρ, ἃ δὴ πάντα πόρρω ὑπάρχει τύχης, εἴη ἂν ἀρχὴ καὶ οἷον παράδειγμα τῶν ὅσα μὴ κεκοινώνηκε τύχῃ, τὸ ὄντως καὶ τὸ πρῶτον, ἀμιγὲς τύχαις καὶ αὐτομάτῳ καὶ συμβάσει, αἴτιον ἑαυτοῦ καὶ παῤ αὑτοῦ καὶ δἰ αὑτὸν αὐτός: καὶ γὰρ πρώτως αὐτὸς καὶ ὑπερόντως αὐτός.

6.8.15O hem sevilen hem de aşktır, kendine duyulan aşktır; çünkü güzelliği kendinden ve kendi içindedir. Kendisiyle birlikte olmak da, birlikte olan ile kendisiyle birlikte olunan bir ve aynı olmadıkça başka türlü olamaz. Birlikte olan, kendisiyle birlikte olunanla birse, isteyen denebilecek şey istenenle birse ve istenen var oluş ve bir bakıma dayanak bakımından bulunuyorsa, istek ile ousia yine aynı şey olarak karşımıza çıktı. Öyleyse kendini yapan da, kendinin hâkimi olan da yine odur; başka bir şeyin istediği gibi değil, kendisinin istediği gibi meydana gelmiştir.

Onun ne kendine bir şey aldığını ne de başka bir şeyin onu aldığını söylerken de, onu talihle böyle olmanın dışına çıkarmış oluruz. Bu yalnızca onu yalnız bırakıp her şeyden arındırdığımız için değil; kendi içimizde de, bize bağlı öbür şeylerden hiçbirini taşımayan böyle bir tabiatı bir gün görürsek anlarız. Çünkü başımıza ne gelirse ondan etkilenmemize yol açan şeyler talihle vardır; bize ait öbür her şey köledir, talihlere açıktır ve bir bakıma talihle bize eklenmiştir. Kendi kendinin hâkimi ve kendi kendinin efendisi olmak yalnızca bu tabiata aittir; bu da iyi biçimli, iyi ve nous'tan daha büyük bir ışığın fiili sayesindedir, düşünmenin ötesindekini dışarıdan almamış bir fiilin. Oraya yükselip öbür şeyleri bırakarak yalnızca o olduğumuzda, kendimiz için, özgürden daha fazlası ve kendi kendinin efendisinden daha fazlası olduğumuzdan başka ne söyleyebiliriz? O zaman, gerçek hayatın kendisi olmuşken ya da başka hiçbir şey taşımayan, yalnızca kendisi olan o şeyin içine girmişken, kim bizi talihlere, gelişigüzelliğe ya da rastlantıya bağlayabilir?

Öbür şeyler yalnız bırakıldıklarında var olmak için kendilerine yetemezler; bu ise yalnız bırakıldığında da ne ise odur. İlk var oluş cansız şeyde ya da akılsız hayatta değildir; çünkü bu hayat da var olmak bakımından zayıftır, logos'un dağılması ve belirsizliktir. Ama logos'a doğru ilerledikçe talihi geride bırakır; çünkü logos'a uygun olan talihle olmaz. Yükseldiğimizde ise o, logos değildir, logos'tan daha güzeldir; talihle meydana gelmekten o kadar uzaktır. Çünkü o logos'un köküdür, kendindendir ve her şey onda son bulur; tıpkı logos'a göre yaşayan çok büyük bir bitkinin, kendi başına kalan ama bitkiye aldığı logos'a göre var olmayı veren ilkesi ve temeli gibi.

6.8.15

καὶ ἐράσμιον καὶ ἔρως ὁ αὐτὸς καὶ αὑτοῦ ἔρως, ἅτε οὐκ ἄλλως καλὸς ἢ παῤ αὑτοῦ καὶ ἐν αὑτῷ. καὶ γὰρ καὶ τὸ συνεῖναι ἑαυτῷ οὐκ ἂν ἄλλως ἔχοι, εἰ μὴ τὸ συνὸν καὶ τὸ ᾧ σύνεστιν ἓν καὶ ταὐτὸν εἴη. εἰ δὲ τὸ συνὸν τῷ ᾧ σύνεστιν ἓν καὶ τὸ οἷον ἐφιέμενον τῷ ἐφετῷ ἕν, τὸ δὲ ἐφετὸν κατὰ τὴν ὑπόστασιν καὶ οἷον ὑποκείμενον, πάλιν αὖ ἡμῖν ἀνεφάνη ταὐτὸ ἡ ἔφεσις καὶ ἡ οὐσία. εἰ δὲ τοῦτο, πάλιν αὖ αὐτός ἐστιν οὗτος ὁ ποιῶν ἑαυτὸν καὶ κύριος ἑαυτοῦ καὶ οὐχ ὥς τι ἕτερον ἠθέλησε γενόμενος, ἀλλ’ ὡς θέλει αὐτός. καὶ μὴν καὶ λέγοντες αὐτὸν οὔτε τι εἰς αὑτὸν δέχεσθαι οὔτε ἄλλο αὐτὸν καὶ ταύτῃ ἂν εἴημεν ἔξω ποιοῦντες τοῦ τύχῃ εἶναι τοιοῦτον, οὐ μόνον τῷ μονοῦν αὐτὸν καὶ τῷ καθαρὸν ποιεῖν ἁπάντων, ἀλλ’ ὅτι, εἴ ποτε καὶ αὐτοὶ ἐν αὑτοῖς ἐνίδοιμέν τινα φύσιν τοιαύτην οὐδὲν ἔχουσαν τῶν ἄλλων, ὅσα συνήρτηται ἡμῖν, καθ̓ ἃ πάσχειν ὅ τι περ ἂν συμβῇ καὶ κατὰ τύχην ὑπάρχει: πάντα γὰρ τὰ ἄλλα, ὅσα ἡμῶν, δοῦλα καὶ ἐκκείμενα τύχαις καὶ οἷον κατὰ τύχην προσελθόντα, τούτῳ δὲ μόνῳ τὸ κύριον αὑτοῦ καὶ τὸ αὐτεξούσιον φωτὸς ἀγαθοειδοῦς καὶ ἀγαθοῦ ἐνεργείᾳ καὶ μείζονος ἢ κατὰ νοῦν, οὐκ ἐπακτὸν τὸ ὑπὲρ τὸ νοεῖν ἐχούσῃ: εἰς ὃ δὴ ἀναβάντες καὶ γενόμενοι τοῦτο μόνον, τὰ δ’ ἄλλα ἀφέντες, τί ἂν εἴποιμεν αὐτὸ ἢ ὅτι πλέον ἢ ἐλεύθεροι, καὶ πλέον ἢ αὐτεξούσιοι; τίς δ’ ἂν ἡμᾶς προσάψειε τότε τύχαις ἢ τῷ εἰκῆ ἢ τῷ συμβέβηκεν αὐτὸ τὸ ἀληθινὸν ζῆν γενομένους ἢ ἐν τούτῳ γενομένους, ὃ μηδὲν ἔχει ἄλλο, ἀλλ’ ἔστιν αὐτὸ μόνον; τὰ μὲν οὖν ἄλλα μονούμενα οὐκ ἔστιν αὑτοῖς αὐτάρκη εἶναι εἰς τὸ εἶναι: τοῦτο δ’ ἔστιν ὃ ἔστι καὶ μονούμενον. ὑπόστασις δὲ πρώτη οὐκ ἐν ἀψύχῳ οὐδ’ ἐν ζωῇ ἀλόγῳ: ἀσθενὴς γὰρ εἰς τὸ εἶναι καὶ αὕτη σκέδασις οὖσα λόγου καὶ ἀοριστία: ἀλλ’ ὅσῳ πρόεισιν εἰς λόγον, ἀπολείπει τύχην: τὸ γὰρ κατὰ λόγον οὐ τύχῃ. ἀναβαίνουσι δὲ ἡμῖν ἐκεῖνο μὲν οὐ λόγος, κάλλιον δὲ ἢ λόγος: τοσοῦτο ἀπέχει τοῦ τύχῃ συμβῆναι. ῥίζα γὰρ λόγου παῤ αὑτῆς καὶ εἰς τοῦτο λήγει τὰ πάντα, ὥσπερ φυτοῦ μεγίστου κατὰ λόγον ζῶντος ἀρχὴ καὶ βάσις μένουσα αὐτὴ ἐφ̓ ἑαυτῆς, διδοῦσα δὲ κατὰ λόγον τῷ φυτῷ, ὃν ἔλαβεν, εἶναι.

6.8.16Onun hem her yerde hem de hiçbir yerde olduğunu söylediğimize ve böyle göründüğüne göre, aradığımız şeyler hakkında buradan bakarak nasıl bir kanaate varmamız gerektiğini düşünmeli ve kavramalıyız. Hiçbir yerde değilse, hiçbir yerde ona bir şey denk gelmemiştir; her yerdeyse, ne kadarsa her yerde o kadardır; öyle ki "her yer" ve "her yön" kendisidir. O, o "her yer"in içinde değildir; kendisi odur ve öbür şeylere de "her yer"de onun yanında bulunmayı vermiştir. En yüksek mertebeye sahip olan, daha doğrusu ona sahip olmayıp kendisi en yüksek olan, her şeyi köle olarak tutar; o onlara denk gelmemiştir, öbürleri ona denk gelmiştir, daha doğrusu onun çevresindedir; o onlara bakmaz, onlar ona bakar. O ise adeta kendi içine doğru yönelir, adeta kendini sevmiştir, saf bir parıltı olarak; sevdiği şey kendisidir. Bu da kendini var kılmış olması demektir; madem o kalıcı bir fiildir ve en çok sevilen şey bir tür nous gibidir. Nous ise bir fiil ürünüdür; dolayısıyla o da bir fiil ürünüdür. Ama başka hiçbir şeyin değil; öyleyse kendisinin fiil ürünüdür. Öyleyse denk geldiği gibi değil, kendisi nasıl fiilde bulunuyorsa öyledir.

Sonra, en çok var olan oysa, çünkü bir bakıma kendine dayanır, bir bakıma kendine bakar ve onun için var olmak denebilecek şey kendine bakmaktır; böylece kendini bir bakıma yapıyor olur. Öyleyse rastgele değil, kendisi nasıl istiyorsa öyledir; istemi de gelişigüzel değildir, böyle denk gelmiş de değildir; çünkü en iyinin istemi olduğundan gelişigüzel olamaz. Onun kendine doğru böyle eğilmesinin —ki bu onun bir bakıma fiili ve kendi içinde kalışıdır— onu ne ise o yaptığını, zıddını varsaymak gösterir: dışarıya doğru eğilseydi, ne ise o olmayı yitirirdi. Öyleyse ne ise o olmak, kendine yönelik fiildir; bu da bir ve kendisidir. Öyleyse fiil kendisiyle birlikte ortaya çıkarken kendini o var kıldı. Öyleyse meydana gelmemişse, fiili her zaman var idiyse; uyanan kendisinden başka biri olmayan bir tür uyanıklık, her zaman süren bir uyanıklık ve düşünmeötesi ise, o, nasıl uyandıysa öyledir. Bu uyanıklık ousia'nın, nous'un ve aklı başında hayatın ötesindedir; bu uyanıklık da kendisidir. Öyleyse o, nous'un, phronēsis'in ve hayatın üstünde bir fiildir; bunlar ondan gelir, başkasından değil. Öyleyse var olmak ona kendisinden ve kendisi sayesinde gelir. Öyleyse denk geldiği gibi değil, kendisi nasıl istediyse öyledir.

6.8.16

ἐπεὶ δέ φαμεν καὶ δοκεῖ πανταχοῦ τε εἶναι τοῦτο καὶ αὖ εἶναι οὐδαμοῦ, τοῦτό τοι χρὴ ἐνθυμηθῆναι καὶ νοῆσαι, οἷον δεῖ καὶ ἐντεῦθεν σκοπουμένοις θέσθαι περὶ ὧν ζητοῦμεν. εἰ γὰρ μηδαμοῦ, οὐδαμοῦ συμβέβηκε, καὶ εἰ πανταχοῦ, ὅσος ἐστὶν αὐτός, τοσοῦτος πανταχοῦ ὥστε τὸ πανταχοῦ καὶ τὸ πάντη αὐτός, οὐκ ἐν ἐκείνῳ ὢν τῷ πανταχοῦ, ἀλλ’ αὐτὸς ὢν τοῦτο καὶ δοὺς εἶναι τοῖς ἄλλοις ἐν τῷ πανταχοῦ παρακεῖσθαι. ὁ δ’ ὑπερτάτην ἔχων τάξιν, μᾶλλον δ’ οὐκ ἔχων, ἀλλ’ ὢν ὑπέρτατος αὐτός, πάντα δοῦλα ἔχει, οὐ συμβὰς αὐτοῖς, αὐτῷ δὲ τῶν ἄλλων, μᾶλλον δὲ περὶ αὐτὸν τῶν ἄλλων, οὐ πρὸς αὐτὰ βλέποντος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐκείνων πρὸς αὐτόν: ὁ δ’ εἰς τὸ εἴσω οἷον φέρεται αὑτοῦ οἷον ἑαυτὸν ἀγαπήσας, αὐγὴν καθαράν, αὐτὸς ὢν τοῦτο, ὅπερ ἠγάπησε: τοῦτο δ’ ἐστὶν ὑποστήσας αὑτόν, εἴπερ ἐνέργεια μένουσα καὶ τὸ ἀγαπητότατον οἷον νοῦς. νοῦς δὲ ἐνέργημα: ὥστε ἐνέργημα ὐτ̔??ʼς. ἀλλὰ ἄλλου μὲν οὐδενός: ἑαυτοῦ ἄρα ἐνέργημα αὐτός. οὐκ ἄρα ὡς συμβέβηκέν ἐστιν, ἀλλ’ ὡς ἐνεργεῖ αὐτός. ἔτι τοίνυν, εἰ ἔστι μάλιστα, ὅτι πρὸς αὑτὸν οἷον στηρίζει καὶ οἷον πρὸς αὑτὸν βλέπει καὶ τὸ οἷον εἶναι τοῦτο αὐτῷ τὸ πρὸς αὑτὸν βλέπειν, οἷον ποιοῖ ἂν αὑτόν. οὐχ ὡς ἔτυχεν ἄρα ἐστίν, ἀλλ’ ὡς αὐτὸς ἐθέλει, καὶ οὐδ’ ἡ θέλησις εἰκῆ οὐδ’ οὕτω συνέβη: τοῦ γὰρ ἀρίστου ἡ θέλησις οὖσα οὐκ ἔστιν εἰκῆ. ὅτι δ’ ἡ τοιαύτη νεῦσις αὐτοῦ πρὸς αὑτὸν οἷον ἐνέργεια οὖσα αὐτοῦ καὶ μονὴ ἐν αὑτῷ τὸ εἶναι ὃ ἔστι ποιεῖ, μαρτυρεῖ ὑποτεθὲν τοὐναντίον: ὅτι, εἰ πρὸς τὸ ἔξω νεύσειεν αὐτοῦ, ἀπολεῖ τὸ εἶναι ὅπερ ἔστι. τὸ ἄρα εἶναι ὅπερ ἔστιν ἡ ἐνέργεια ἡ πρὸς αὑτόν: τοῦτο δὲ ἓν καὶ αὐτός. αὐτὸς ἄρα ὑπέστησεν αὑτὸν συνεξενεχθείσης τῆς ἐνεργείας μετ’ αὐτοῦ. εἰ οὖν μὴ γέγονε, ἀλλ’ ἦν ἀεὶ ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ καὶ οἷον ἐγρήγορσις οὐκ ἄλλου ὄντος τοῦ ἐγρηγορότος, ἐγρήγορσις καὶ ὑπερνόησις ἀεὶ οὖσα, ἔστιν οὕτως, ὡς ἐγρηγόρησεν. ἡ δὲ ἐγρήγορσίς ἐστιν ἐπέκεινα οὐσίας καὶ νοῦ καὶ ζωῆς ἔμφρονος: ταῦτα δὲ αὐτός ἐστιν. αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ἐνέργεια ὑπὲρ νοῦν καὶ φρόνησιν καὶ ζωήν: ἐξ αὐτοῦ δὲ ταῦτα καὶ οὐ παῤ ἄλλου. παῤ αὑτοῦ ἄρα αὐτῷ καὶ ἐξ αὑτοῦ τὸ εἶναι. οὐκ ἄρα, ὡς συνέβη, οὕτως ἐστίν, ἀλλ’ ὡς ἠθέλησεν αὐτός ἐστιν.

6.8.17Şu yoldan da bakalım: evrendeki her şeyin ve bu evrenin, yapanın prohairesis'i dilemiş olsaydı nasıl olacaksa öyle olduğunu, sanki yapan önceden tasarlayıp akıl yürütmelerinde öngörerek, inayetle böyle yapmış gibi olduğunu söyleriz. Bunlar her zaman böyle olduğuna ve her zaman böyle meydana geldiğine göre, logos'lar da yapan varlıklarda her zaman, daha büyük bir düzen içinde sabit olarak bulunur. Dolayısıyla oradakiler inayetin ve prohairesis'in ötesindedir; var olanda bulunan her şey her zaman nous'a özgü bir biçimde sabittir. Biri böyle bir düzene inayet diyorsa, bunu şöyle anlamalıdır: bu evrenden önce sabit duran bir nous vardır; bu evren ondan ve ona göre vardır.

Nous her şeyden önceyse ve böyle bir nous ilkeyse, rastgele olamaz; çok olsa da kendisiyle uyum içindedir ve bir bakıma bir'e doğru düzenlenmiştir. Çünkü hiçbir çokluk, düzenlenmiş hiçbir kalabalık ve baştan sona tek bir şeyin kuşattığı logos'lar rastgele ve denk geldiği gibi olamaz; bunlar böyle bir tabiattan uzaktır, ona zıttır; tıpkı akılsızlıkta yatan talihin logos'a zıt olması gibi. Böyle bir şeyden önce gelen ilke ise, açıktır ki böylesine logos'la düzenlenmiş olana yakındır; böyle logos'la düzenlenmiş olan da ona göredir, ondan pay alır, bir bakıma onun istediği şeydir ve onun gücüdür. Öyleyse o, mesafesizdir; her şey olan tek bir logos'tur, tek bir sayıdır ve meydana gelenden daha büyük ve daha güçlü olan tek birdir; ondan daha büyük ya da daha üstün hiçbir şey yoktur. Öyleyse ne var olmayı ne de nasıl ise öyle olmayı başkasından almıştır. Öyleyse ne ise kendisi için odur, kendine yönelik ve kendi içine doğru; öyle ki bu bakımdan da dışarıya ya da başkasına değil, bütünüyle kendine yöneliktir.

6.8.17

ἔτι δὲ καὶ ὧδε: ἕκαστά φαμεν τὰ ἐν τῷ παντὶ καὶ τόδε τὸ πᾶν οὕτως ἔχειν, ὡς ἂν ἔσχεν, εἰ ἡ τοῦ ποιοῦντος προαίρεσις ἠθέλησε, καὶ ὡς ἂν [εἰ] προθέμενος καὶ προιδὼν ἐν λογισμοῖς κατὰ πρόνοιαν οὕτως εἰργάσατο: ἀεὶ δὲ οὕτως ἐχόντων καὶ ἀεὶ οὕτως γιγνομένων, οὕτω τοι καὶ ἀεὶ ἐν τοῖς ποιοῦσι κεῖσθαι τοὺς λόγους ἐν μείζονι εὐθημοσύνῃ ἑστῶτας: ὥστε ἐπέκεινα προνοίας τἀκεῖ εἶναι καὶ ἐπέκεινα προαιρέσεως καὶ πάντα ἀεὶ νοερῶς ἑστηκότα εἶναι, ὅσα ἐν τῷ ὄντι. ὥστε τὴν οὕτω διάθεσιν εἴ τις ὀνομάζοι πρόνοιαν, οὕτω νοείτω, ὅτι ἐστὶ πρὸ τοῦδε νοῦς τοῦ παντὸς ἑστώς, ἀφ̓ οὗ καὶ καθ̓ ὃν τὸ πᾶν τόδε. εἰ μὲν οὖν νοῦς πρὸ πάντων καὶ ἀρχὴ ὁ τοιοῦτος νοῦς, οὐκ ἂν εἴη ὡς ἔτυχε, πολὺς μὲν ὤν, συνῳδὸς δὲ αὑτῷ καὶ οἷον εἰς ἓν συντεταγμένος. οὐδὲν γὰρ πολὺ καὶ πλῆθος συντεταγμένον καὶ λόγοι πάντες περιληφθέντες ἑνὶ διὰ παντὸς ὡς ἔτυχε καὶ ὡς συνέβη, ἀλλὰ πόρρω φύσεως τῆς τοιαύτης καὶ ἐναντίον, ὅσον τύχη ἐν ἀλογίᾳ κειμένη λόγῳ. εἰ δὲ τὸ πρὸ τοῦ τοιούτου ἀρχή, δηλονότι προσεχὴς τούτῳ τῷ οὕτω λελογωμένῳ, καὶ τὸ οὕτω λελογωμένον τοῦτο κατ’ ἐκεῖνο καὶ μετέχον ἐκείνου καὶ οἷον θέλει ἐκεῖνο καὶ δύναμις ἐκείνου. ἀδιάστατος τοίνυν ἐκεῖνος, εἷς πάντα λόγος, εἷς ἀριθμὸς καὶ εἷς μείζων τοῦ γενομένου καὶ δυνατώτερος καὶ οὐδὲν μεῖζον αὐτοῦ οὐδὲ κρεῖττον. οὐδὲ ἄρα ἐξ ἄλλου ἔχει οὔτε τὸ εἶναι οὔτε τὸ ὁποῖός ἐστιν εἶναι. αὐτὸς ἄρα αὑτῷ ὃ ἔστι πρὸς αὑτὸν καὶ ἐς αὑτόν, ἵνα μηδὲ ταύτῃ πρὸς τὸ ἔξω ἢ πρὸς ἄλλον, ἀλλὰ πρὸς αὑτὸν πᾶς.

6.8.18Sen de onu ararken onun dışında hiçbir şey arama; ondan sonraki her şeyi onun içinde ara, onu ise kendi hâline bırak. Çünkü onun dışı kendisidir: her şeyi kuşatan ve ölçen odur. Ya da derinlikte, içeridedir. Onun dışı, yani bir çember gibi ona dokunan ve ona bağlı olan her şey, logos ve nous'tur; daha doğrusu nous'tur: ona dokunduğu ve bağlı olduğu ölçüde ve bakımdan nous'tur, çünkü nous olmayı ondan almıştır. Merkeze dokunan bir çemberin gücünü merkezden aldığı ve bir bakıma merkez biçimli olduğu kabul edilir. Çünkü çemberdeki çizgiler tek bir merkezde birleşince, merkeze bakan uçlarını, yöneldikleri ve adeta içinden filizlendikleri o şeye benzetirler; o ise bu çizgilerden ve uçlarından daha büyüktür. Uçlar da onun gibidir, ama onu ve çizgileri var edebilen o şeyin sönük birer izi gibidir; çizgiler onu her yerde taşır ve onun ne olduğu çizgilerde, açılmış ama kendisi açılmamış bir şey gibi görünür. Nous'u ve var olanı da böyle anlamak gerekir: ondan meydana gelmiş, adeta dökülmüş, açılmış ve ona bağlı olan nous, kendi nous'a özgü tabiatıyla, bir'de bulunan ama nous olmayan bir nous'a tanıklık eder; çünkü o birdir. Tıpkı orada merkezin ne çizgiler ne de çember olması, ama çemberin ve çizgilerin babası olması gibi: izlerini vermiş, kalıcı bir güçle, bir tür kudretle, kendisinden büsbütün kopmamış çizgileri ve çemberi doğurmuştur.

Aynı şekilde, nous'a özgü güç onun çevresinde dönerken —bu güç onun görüntüsünün bir bakıma asıl örneğidir, bir'de çok olarak bulunur, adeta çoğa doğru hareket etmiş ve bu yüzden nous olmuştur—, o ise nous'tan önce kalmış ve gücüyle nous'u doğurmuşken, hangi tesadüf, hangi kendiliğindenlik, hangi "denk geldi" böylesine nous yaratan ve var olanı yapan bir güce yaklaşabilir? Nous'taki ne ise, o bir'deki de odur, ama kat kat daha büyük olarak; tıpkı kendi içinde saydam olan tek bir şeyden uzaklara saçılan ışık gibi: saçılan görüntüdür, kaynağı ise hakikidir. Yine de saçılan görüntü, yani nous, başka bir eidos'ta değildir; talihle var değildir, her bir parçasında logos ve sebeptir. O ise sebebin sebebidir. Öyleyse daha büyük bir anlamda, adeta en çok sebep olan ve daha hakiki bir sebeptir; kendisinden çıkacak nous'a özgü bütün sebepleri bir arada taşır ve rastgele olanı değil, kendisinin istediğini doğurur. İstemi ise akılsız değildi, gelişigüzel de değildi, aklına geldiği gibi de değildi; gerektiği gibiydi, çünkü orada hiçbir şey gelişigüzel değildir. Platon da bu yüzden, gücü yettiğince bunu belirtmek isteyerek "gereken" ve "yerinde olan" sözlerini kullandı: o, rastgele olandan uzaktır; ne ise, o gerekendir. Bu gereken akılsızca değildir; "yerinde olan" da ondan sonrakiler arasında en hâkim olandır, kendisinden de önce kendisidir. O rastgele değil, kendisinin adeta dilediği şeydir; madem gereken şeyleri diler ve gereken ile gerekenin fiili birdir. O bir dayanak olarak değil, gerekeni kendini gösteren ilk fiil olarak gerekendir. İstediğimiz gibi söyleyemediğimiz için onu böyle söylemek zorundayız.

6.8.18

καὶ σὺ ζητῶν μηδὲν ἔξω ζήτει αὐτοῦ, ἀλλ’ εἴσω πάντα τὰ μετ’ αὐτόν: αὐτὸν δὲ ἔα. τὸ γὰρ ἔξω αὐτός ἐστι, περίληψις πάντων καὶ μέτρον. ἢ εἴσω ἐν βάθει. τὸ δ’ ἔξω αὐτοῦ, οἷον κύκλῳ ἐφαπτόμενον αὐτοῦ καὶ ἐξηρτημένον πᾶν, ὁ λόγος καὶ νοῦς: μᾶλλον δ’ ἂν εἴη νοῦς, καθ̓ ὃ ἐφάπτεται καὶ ᾗ ἐφάπτεται αὐτοῦ καὶ ᾗ ἐξήρτηται, ἅτε παῤ ἐκείνου ἔχων τὸ νοῦς εἶναι. ὥσπερ ἂν οὖν κύκλος ἐφαπτόμενος κέντρου ὁμολογοῖτο ἂν τὴν δύναμιν παρὰ τοῦ κέντρου ἔχειν, καὶ οἷον κεντροειδής, ᾗ γραμμαὶ ἐν κύκλῳ πρὸς κέντρον ἓν συνιοῦσαι τὸ πέρας αὑτῶν τὸ πρὸς τὸ κέντρον ποιοῦσι τοιοῦτον εἶναι οἷον τὸ πρὸς ὃ ἠνέχθησαν καὶ ἀφ̓ οὗ οἷον ἐξέφυσαν, μείζονος ὄντος ἢ κατὰ ταύτας τὰς γραμμὰς καὶ τὰ πέρατα αὐτῶν — καὶ ἔστι μὲν οἷον ἐκεῖνο, ἀμυδρὰ δὲ καὶ οἷον ἴχνη ἐκείνου τοῦ ὅτι δύναται αὐτὰ καὶ τὰς γραμμὰς δυναμένου, αἳ πανταχοῦ ἔχουσιν αὐτό, καὶ ἐμφαίνεται διὰ τῶν γραμμῶν, οἷόν ἐστιν ἐκεῖνο, οἷον ἐξελιχθὲν οὐκ ἐξεληλιγμένον — οὕτω τοι καὶ τὸν νοῦν καὶ τὸ ὂν χρὴ λαμβάνειν, γενόμενον ἐξ ἐκείνου καὶ οἷον ἐκχυθὲν καὶ ἐξελιχθὲν καὶ ἐξηρτημένον ἐκ τῆς αὐτοῦ νοερᾶς φύσεως μαρτυρεῖν τὸν οἷον ἐν ἑνὶ νοῦν οὐ νοῦν ὄντα: ἓν γάρ: ὥσπερ οὐδ’ ἐκεῖ γραμμὰς οὐδὲ κύκλον τὸ κέντρον, κύκλου δὲ καὶ γραμμῶν πατέρα, ἴχνη αὑτοῦ δόντα καὶ δυνάμει μενούσῃ γραμμὰς καὶ κύκλον οὐ πάντη ἀπηρτημένα αὐτοῦ ῥώμῃ τινὶ γεγεννηκότα. οὕτω τοι κἀκεῖνο τῆς νοερᾶς περιθεούσης δυνάμεως τὸ οἷον ἰνδάλματος αὐτοῦ ἀρχέτυπον ἐν ἑνὶ πολλοῖς καὶ εἰς πολλὰ οἷον κεκινημένου καὶ νοῦ διὰ ταῦτα γενομένου, ἐκείνου πρὸ νοῦ μείναντος, [ἐκ] τῆς δυνάμεως αὐτοῦ νοῦν γεννήσαντος, τίς ἂν συντυχία ἢ τί αὐτόματον ἢ τί ὡς συνέβη εἶναι τῆς τοιαύτης δυνάμεως τῆς νοοποιοῦ καὶ ὄντος ποιητικῆς πλησίον ἥκοι; οἷον γὰρ τὸ ἐν νῷ [εἰ καὶ] πολλαχῇ μεῖζον τοιοῦτον τὸ ἐν ἑνὶ ἐκείνῳ ὥσπερ φωτὸς ἐπὶ πολὺ σκεδασθέντος ἐξ ἑνός τινος ἐν αὑτῷ ὄντος διαφανοῦς, εἴδωλον μὲν τὸ σκεδασθέν, τὸ δ’ ἀφ̓ οὗ τὸ ἀληθές: οὐ μὴν ἀλλοειδὲς τὸ σκεδασθὲν εἴδωλον ὁ νοῦς, ὃς οὐ τύχῃ, ἀλλὰ καθ̓ ἕκαστον αὐτοῦ λόγος καὶ αἰτία. αἴτιον δὲ ἐκεῖνο τοῦ αἰτίου. μειζόνως ἄρα οἷον αἰτιώτατον καὶ ἀληθέστερον αἰτία, ὁμοῦ πάσας ἔχον τὰς μελλούσας ἀπ’ αὐτοῦ ἔσεσθαι νοερὰς αἰτίας καὶ γεννητικὸν τοῦ οὐχ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ’ ὡς ἠθέλησεν αὐτός. ἡ δὲ θέλησις οὐκ ἄλογος ἦν οὐδὲ τοῦ εἰκῆ οὐδ’ ὡς ἐπῆλθεν αὐτῷ, ἀλλ’ ὡς ἔδει, ὡς οὐδενὸς ὄντος ἐκεῖ εἰκῆ. ὅθεν καὶ δέον καὶ καιρὸν ὁ Πλάτων ὡς οἷόν τε ἦν σημῆναι ἐφιέμενος, ὅτι πόρρω τοῦ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ’ ὅπερ ἔστι, τοῦτο δέον. εἰ δὲ τὸ δέον τοῦτο, οὐκ ἀλόγως τοῦτο, καὶ εἰ καιρός, τὸ μάλιστα κυριώτατον ἐν τοῖς μετ’ αὐτὸ καὶ πρότερον αὑτῷ καὶ οὐχ οἷον ἔτυχε τοῦτό ἐστιν, ἀλλὰ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ οἷον ἐβουλήθη αὐτός, εἴπερ τὰ δέοντα βούλεται καὶ ἓν τὸ δέον καὶ ἡ τοῦ δέοντος ἐνέργεια: καὶ ἔστι δέον οὐχ ὡς ὑποκείμενον, ἀλλ’ ὡς ἐνέργεια πρώτη τοῦτο ἑαυτὴν ἐκφήνασα, ὅπερ ἔδει. οὕτω γὰρ δεῖ αὐτὸν λέγειν ἀδυνατοῦντα λέγειν ὥς τις ἐθέλει.

6.8.19Söylenenlerle ona doğru harekete geçen biri, onu, o şeyin kendisini kavrasın; o da seyredecek, ama istediği kadarını söyleyemeyecektir. Onu kendi içinde görünce her türlü sözü bırakacak ve onun kendiliğinden bu olduğunu kabul edecektir; öyle ki bir ousia'sı olsaydı, bu ousia onun kölesi olurdu ve adeta ondan gelirdi. Onu gören, artık "böyle denk geldi" demeye cesaret edemez, hatta hiçbir şey söyleyemez. Cüret etse donakalır; ileri atılıp onun hakkında bir "nerede" bile diyemez; çünkü o her yönden, adeta psykhē'nin gözlerinin önünde belirir; nereye baksa onu görür; meğer ki Tanrı'yı bırakıp başka bir yere bakmış ve artık onun hakkında hiçbir şey düşünmüyor olsun. Eskilerin bir bilmeceyle söylediği "ousia'nın ötesinde" sözünü de belki şu yoldan anlamak gerekir: yalnızca ousia'yı doğurduğu için değil, ne ousia'ya ne de kendisine kölelik ettiği için de. Onun ousia'sı onun ilkesi değildir; o, ousia'nın ilkesi olarak ousia'yı kendisi için yapmadı, onu yapıp kendi dışında bıraktı; çünkü onu yapanın var olmaya hiç ihtiyacı yoktur. Öyleyse "vardır"ı da var olduğu bakımdan yapmaz.

6.8.19

λαμβανέτω τις οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ἀνακινηθεὶς πρὸς ἐκεῖνο ἐκεῖνο αὐτὸ καὶ θεάσεται καὶ αὐτὸς οὐχ ὅσον θέλει εἰπεῖν δυνάμενος. ἰδὼν δὲ ἐκεῖνο ἐν αὑτῷ πάντα λόγον ἀφεὶς θήσεται παῤ αὑτοῦ ἐκεῖνο τοῦτο ὄν, ὡς, εἴπερ εἶχεν οὐσίαν, δούλην ἂν αὐτοῦ τὴν οὐσίαν εἶναι καὶ οἷον παῤ αὐτοῦ εἶναι: οὐδ’ ἂν τολμήσειέ τις ἰδὼν ἕτι τὸ ὡς συνέβη λέγειν, οὐδ’ ἂν ὅλως φθέγξασθαι δύναιτο. ἐκπλαγείη γὰρ ἂν τολμῶν, καὶ οὐδ’ ἂν ἔχοι ἀίξας [τὸ] ποῦ εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ πάντη αὐτῷ ἐκείνου οἷον πρὸ ὀμμάτων τῆς ψυχῆς προφαινομένου καί, ὅπῃ ἂν ἀτενίσῃ, ἐκεῖνον βλέποντος, εἰ μή που ἄλλῃ ἀφεὶς τὸν θεὸν ἀτενίσῃ μηδὲν ἔτι περὶ αὐτοῦ διανοούμενος. χρὴ δὲ ἴσως καὶ τὸ ἐπέκεινα οὐσίας καὶ ταύτῃ νοεῖσθαι τοῖς παλαιοῖς λεγόμενον δἰ αἰνίξεως, οὐ μόνον ὅτι γεννᾷ οὐσίαν, ἀλλ’ ὅτι οὐ δουλεύει οὔτε οὐσίᾳ οὔτε ἑαυτῷ, οὐδέ ἐστιν αὐτῷ ἀρχὴ ἡ οὐσία αὐτοῦ, ἀλλ’ αὐτὸς ἀρχὴ τῆς οὐσίας ὢν οὐχ αὑτῷ ἐποίησε τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ ποιήσας ταύτην ἔξω εἴασεν ἑαυτοῦ, ἅτε οὐδὲν τοῦ εἶναι δεόμενος, ὃς ἐποίησεν αὐτό. οὐ τοίνυν οὐδὲ καθ̓ ὃ ἔστι ποιεῖ τὸ ἔστι.

6.8.20Peki ne olacak? Biri şöyle diyebilir: Bundan, meydana gelmeden önce meydana gelmiş olduğu sonucu çıkmaz mı? Çünkü kendini yapıyorsa, "kendini" bakımından henüz yoktur; "yapmak" bakımından ise, yapılan kendisi olduğuna göre, kendisinden önce zaten vardır. Buna şöyle cevap vermeli: Onu hiçbir şekilde yapılanın yerine değil, yapanın yerine koymalıyız ve onun yapmasını mutlak saymalıyız; bu yapma, ondan başka bir şey tamamlansın diye değildir; onun fiili bir şeyi tamamlayan bir fiil değildir, o bütünüyle bu fiildir; çünkü iki değil, birdir. İlk fiili ousia'sız koymaktan da korkmamalı; bunun kendisini onun var oluşu denebilecek şey olarak koymalıdır. Biri fiilsiz bir var oluş koyarsa, ilke eksik olur ve her şeyin en yetkini yetkin olmaz. Fiil eklerse de birliği korumamış olur. Fiil ousia'dan daha yetkinse ve ilk olan en yetkinse, ilk olan fiil olmalıdır. Öyleyse fiilde bulunarak zaten odur; meydana gelmeden önce var olan biri gibi değildir; çünkü hiçbir zaman meydana gelmeden önce değildi, zaten bütünüyle vardı. Ousia'ya kölelik etmemiş bir fiil saf olarak özgürdür; böylece kendisi kendinden kendisidir. Var olmakta başka bir şey tarafından korunsaydı, kendinden ilk olan olmazdı; kendini kendisinin bir arada tuttuğu doğru söyleniyorsa, kendini ortaya koyan da odur; madem tabiatıyla bir arada tuttuğu şeyi en baştan var olmaya o getirmiştir.

Var olmaya başladığı bir zaman olsaydı, "yapmış olmak" en asıl anlamıyla söylenmiş olurdu; ama ebediyet var olmadan önce de ne ise o idiyse, "kendini yapmış olmak" şöyle anlaşılsın: yapmış olmak ile kendisi örtüşür; çünkü var olmak, yapmayla ve bir bakıma ebedî doğurmayla birdir. Kendine hükmetmesi de buradan gelir: iki şey olsaydı asıl anlamda hükmederdi; bir ise yalnızca hükmeden vardır, çünkü hükmedileni yoktur. Peki hükmettiği bir şey yokken nasıl hükmeden olur? Buradaki "hükmeden", kendisinden önce hiçbir şey bulunmamasına göre söylenir. Hiçbir şey yoksa ilktir; bu da sıra bakımından değil, hâkimlik ve saf olarak kendi kendinin efendisi olan bir güç bakımındandır. Saf olarak ise, orada kendi kendinin efendisi olmayan bir şey bulunamaz. Öyleyse kendi içinde bütünüyle kendi kendinin efendisidir. Onda kendisi olmayan ne var? Fiilde bulunmayan ne var? Onun işi olmayan ne var? Onda onun işi olmayan bir şey bulunsaydı, saf olarak ne kendi kendinin efendisi olurdu ne de her şeye gücü yeterdi; o şeyin hâkimi olmaz, her şeye de gücü yetmezdi. Çünkü yapmaya hâkim olmadığı şeye gücü yetmez.

6.8.20

τί οὖν; οὐ συμβαίνει, εἴποι τις ἄν, πρὶν ἢ γενέσθαι γεγονέναι; εἰ γὰρ ποιεῖ ἑαυτόν, τῷ μὲν ἑαυτὸν οὔπω ἔστι, τῷ δ’ αὖ ποιεῖν ἔστιν ἤδη πρὸ ἑαυτοῦ τοῦ ποιουμένου ὄντος αὐτοῦ. πρὸς ὃ δὴ λεκτέον, ὡς ὅλως οὐ τακτέον κατὰ τὸν ποιούμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸν ποιοῦντα, ἀπόλυτον τὴν ποίησιν αὐτοῦ τιθεμένοις, καὶ οὐχ ἵνα ἄλλο ἀποτελεσθῇ ἐξ αὐτοῦ τῆς ποιήσεως, ἀλλ’ οὔσης ἐνεργείας αὐτοῦ οὐκ ἀποτελεστικῆς, ἀλλ’ ὅλου τούτου ὄντος: οὐ γὰρ δύο, ἀλλ’ ἕν. οὐδὲ φοβητέον ἐνέργειαν τὴν πρώτην τίθεσθαι ἄνευ οὐσίας, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο τὴν οἷον ὑπόστασιν θετέον. εἰ δὲ ὑπόστασιν ἄνευ ἐνεργείας τις θεῖτο, ἐλλιπὴς ἡ ἀρχὴ καὶ ἀτελὴς ἡ τελειοτάτη πασῶν ἔσται. καὶ εἰ προσθείη ἐνέργειαν, οὐχ ἓν τηρεῖ. εἰ οὖν τελειότερον ἡ ἐνέργεια τῆς οὐσίας, τελειότατον δὲ τὸ πρῶτον, πρῶτον ἂν ἐνέργεια εἴη. ἐνεργήσας οὖν ἤδη ἐστὶ τοῦτο καὶ οὐκ ἔστιν, ὡς πρὶν γενέσθαι ἦν: ὅτε γάρ, οὐκ ἦν πρὶν γενέσθαι, ἀλλ’ ἤδη πᾶς ἦν. ἐνέργεια δὴ οὐ δουλεύσασα οὐσίᾳ καθαρῶς ἐστιν ἐλευθέρα καὶ οὕτως αὐτὸς παῤ αὑτοῦ αὐτός. καὶ γὰρ εἰ μὲν ἐσώζετο εἰς τὸ εἶναι ὑπ’ ἄλλου, οὐ πρῶτος αὐτὸς ἐξ αὑτοῦ: εἰ δ’ αὐτὸς αὑτὸν ὀρθῶς λέγεται συνέχειν, αὐτός ἐστι καὶ ὁ παράγων ἑαυτόν, εἴπερ, ὅπερ συνέχει κατὰ φύσιν, τοῦτο καὶ ἐξ ἀρχῆς πεποίηκεν εἶναι. εἰ μὲν οὖν χρόνος ἦν, ὅθεν ἤρξατο εἶναι, τὸ πεποιηκέναι κυριώτατον ἂν ἐλέχθη: νῦν δέ, εἰ καὶ πρὶν αἰῶνα εἶναι ὅπερ ἔστιν ἦν, τὸ πεποιηκέναι ἑαυτὸν τοῦτο νοείσθω τὸ σύνδρομον εἶναι τὸ πεποιηκέναι καὶ αὐτό: ἓν γὰρ τῇ ποιήσει καὶ οἷον γεννήσει ἀιδίῳ τὸ εἶναι. ὅθεν καὶ τὸ ἄρχον ἑαυτοῦ: καὶ εἰ μὲν δύο, κυρίως, εἰ δὲ ἕν, τὸ ἄρχον μόνον: οὐ γὰρ ἔχει τὸ ἀρχόμενον. πῶς οὖν ἄρχον οὐκ ὄντος πρὸς ὅ; ἢ τὸ ἄρχον ἐνταῦθα πρὸς τὸ πρὸ αὐτοῦ, ὅτι μηδὲν ἦν. εἰ δὲ μηδὲν ἦν, πρῶτον: τοῦτο δὲ οὐ τάξει, ἀλλὰ κυριότητι καὶ δυνάμει αὐτεξουσίῳ καθαρῶς. εἰ δὲ καθαρῶς, οὐκ ἔστιν ἐκεῖ λαβεῖν τὸ μὴ αὐτεξουσίως. ὅλον οὖν αὐτεξουσίως ἐν αὑτῷ. τί οὖν αὐτοῦ, ὃ μὴ αὐτός; τί οὖν, ὃ μὴ ἐνεργεῖ; καὶ τί, ὃ μὴ ἔργον αὐτοῦ; εἰ γάρ τι εἴη μὴ ἔργον αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, οὐ καθαρῶς ἂν εἴη οὔτε αὐτεξούσιος οὔτε πάντα δυνάμενος: ἐκείνου τε γὰρ οὐ κύριος πάντα τε οὐ δυνάμενος. ἐκεῖνο γοῦν οὐ δύναται, οὗ μὴ αὐτὸς κύριος εἰς τὸ ποιεῖν.

6.8.21Peki kendini yaptığından başka bir şey yapabilir miydi? Öyleyse iyi yapmayı da ortadan kaldıracağız, çünkü kötü yapamaz. Orada "yapabilmek" zıtları da yapabilmek anlamında değildir; sarsılmaz ve yerinden oynatılamaz bir güç anlamındadır; bu güç de birden ayrılmadığında en çok güçtür. Çünkü zıtları yapabilmek, en iyide kalamamanın güçsüzlüğüdür. Sözünü ettiğimiz kendini yapma da bir kerede olmalıdır, çünkü güzeldir. Tanrı'nın dilemesiyle meydana gelmiş ve dilemenin kendisi olan şeyi kim saptırabilir? Peki henüz var olmayanın dilemesiyle mi? Var oluşunda dilemeyen birinin dilemesi ne olabilir? Fiilsiz bir ousia'dan ona dileme nereden gelecek? Yoksa dileme ousia'nın içindeydi; öyleyse onda ousia'dan başka hiçbir şey yoktur. Ya da onda dileme gibi olmayan ne vardı ki? Öyleyse her şey dilemeydi ve onda dilemeyen yoktur. Öyleyse dilemeden önce olan da yoktur. Öyleyse ilk olarak dileme kendisidir. "Nasıl dilediyse" ve "ne dilediyse" de odur; dilemeyi izleyen şey, böyle bir dilemenin doğurduğu şey de odur. Ama kendi içinde artık hiçbir şey doğurmadı; çünkü bu zaten vardı.

"Kendini bir arada tutmak" sözünü de, eğer biri bunu doğru söylüyorsa, şöyle anlamalı: var olan öbür her şey onun sayesinde ayakta durur; çünkü onlar ondan bir tür pay almakla vardır ve her şey ona geri götürülür. O ise artık kendindendir; ne bir arada tutulmaya ne de pay almaya ihtiyacı vardır; kendisi için her şeydir, daha doğrusu hiçbir şeydir ve kendisi için her şeyden hiçbirine ihtiyacı yoktur. Onu söylediğinde ya da düşündüğünde öbür her şeyi bırak. Her şeyi çıkarıp yalnızca onu bıraktığında, ne ekleyebileceğini değil, aklında ondan henüz çıkarmadığın bir şey kalıp kalmadığını ara. Çünkü senin de dokunabileceğin bir şey vardır ki, onun hakkında artık başka hiçbir şey ne söylenebilir ne de kavranabilir. Her şeyin üstünde bulunan yalnızca bu şey gerçekten özgürdür; çünkü kendisine bile kölelik etmez; yalnızca kendisidir ve gerçekten kendisidir; oysa öbür şeylerin her biri hem kendisi hem de başka bir şeydir.

6.8.21

ἐδύνατο οὖν ἄλλο τι ποιεῖν ἑαυτὸν ἢ ὃ ἐποίησεν; ἢ οὕτω καὶ τὸ ἀγαθὸν ποιεῖν ἀναιρήσομεν, ὅτι μὴ ἂν κακοποιοῖ. οὐ γὰρ οὕτω τὸ δύνασθαι ἐκεῖ, ὡς καὶ τὰ ἀντικείμενα, ἀλλ’ ὡς ἀστεμφεῖ καὶ ἀμετακινήτῳ δυνάμει, ἣ μάλιστα δύναμίς ἐστιν, ὅταν μὴ ἐξίστηται τοῦ ἕν: καὶ γὰρ τὸ τὰ ἀντικείμενα δύνασθαι ἀδυναμίας ἐστί τοῦ ἐπὶ τοῦ ἀρίστου μένειν. δεῖ δὲ καὶ τὴν ποίησιν αὑτοῦ, ἣν λέγομεν, καὶ ταύτην ἅπαξ εἶναι: καλὴ γάρ: καὶ τίς ἂν παρατρέψειε βουλήσει γενομένην θεοῦ καὶ βούλησιν οὖσαν; βουλήσει οὖν μήπω ὄντος; τί δὲ βούλησιν ἐκείνου ἀβουλοῦντος τῇ ὑποστάσει; πόθεν οὖν αὐτῷ ἔσται ἡ βούλησις ἀπὸ οὐσίας ἀνενεργήτου; ἢ ἦν βούλησις ἔν γε τῇ οὐσίᾳ: οὐχ ἕτερον ἄρα τῆς οὐσίας οὐδέν. ἢ τί ἦν, ὃ μὴ ἦν, οἷον ἡ βούλησις; πᾶν ἄρα βούλησις ἦν καὶ οὐκ ἔνι τὸ μὴ βουλόμενον. οὐδὲ τὸ πρὸ βουλήσεως ἄρα. πρῶτον ἄρα ἡ βούλησις αὐτός. καὶ τὸ ὡς ἐβούλετο ἄρα καὶ οἷον ἐβούλετο, καὶ τὸ τῇ βουλήσει ἑπόμενον, ὃ ἡ τοιαύτη βούλησις ἐγέννα: ἐγέννα δὲ οὐδὲν ἔτι ἐν αὐτῷ: τοῦτο γὰρ ἤδη ἦν. τὸ δὲ συνέχειν ἑαυτὸν οὕτω ληπτέον νοεῖν, εἴ τις ὀρθῶς αὐτὸ φθέγγοιτο, ὡς τὰ μὲν ἄλλα πάντα ὅσα ἐστὶ παρὰ τούτου ἀνέχεται: μετουσίᾳ γάρ τινι αὐτοῦ ἔστι, καὶ εἰς τοῦτον ἡ ἀναγωγὴ πάντων: αὐτὸς δὲ ἤδη παῤ αὑτοῦ οὔτε συνοχῆς οὔτε μετουσίας δεόμενος, ἀλλὰ πάντα ἑαυτῷ, μᾶλλον δὲ οὐδὲν οὐδὲ τῶν πάντων δεόμενος εἰς αὑτόν: ἀλλ’ ὅταν αὐτὸν εἴπῃς ἢ ἐννοηθῇς, τὰ ἄλλα πάντα ἄφες. ἀφελὼν [οὖν] πάντα, καταλιπὼν δὲ μόνον αὐτόν, μὴ τί προσθῇς ζήτει, ἀλλὰ μή τί πω οὐκ ἀφῄρηκας ἀπ’ αὐτοῦ ἐν γνώμῃ τῇ σῇ. ἔστι γάρ τινος ἐφάψασθαι καὶ σέ, περὶ οὗ οὐκέτι ἄλλο ἐνδέχεται οὔτε λέγειν οὔτε λαβεῖν: ἀλλ’ ὑπεράνω κείμενον μόνον τοῦτο ἀληθείᾳ ἐλεύθερον, ὅτι μηδὲ δουλεῦόν ἐστιν ἑαυτῷ, ἀλλὰ μόνον αὐτὸ καὶ ὄντως αὐτό, εἴ γε τῶν ἄλλων ἕκαστον αὐτὸ καὶ ἄλλο.

6.9.1İyi ya da Bir Üzerine

9. İnceleme

Var olan her şey, ister ilk anlamda var olsun ister herhangi bir şekilde var olanlar arasında sayılsın, bir sayesinde var olan bir şeydir. Bir olmasa ne olabilir ki? Söylendikleri "bir"den yoksun bırakılınca o şeyler artık var değildir. Çünkü bir ordu bir değilse ordu olmaz; koro da sürü de bir olmazsa olmaz. Ev ya da gemi de bir'e sahip olmazsa var olmaz; çünkü ev birdir, gemi birdir; bunu yitirirse ne ev artık ev olur ne gemi gemi. Sürekli büyüklükler de, onlarda bir bulunmazsa var olmaz; bölündüklerinde, bir'i yitirdikleri ölçüde varlıklarını değiştirirler. Bitkilerin ve canlıların bedenleri de, her biri bir iken, bir'den kaçıp çokluğa ufalanırsa, sahip oldukları ousia'yı yitirir; artık ne idiyseler o değildirler, başka şeyler olurlar; onlar da bir oldukları ölçüde var olurlar. Sağlık da beden bir'e doğru düzenlendiğinde vardır; güzellik de bir'in tabiatı parçaları bir arada tuttuğunda; psykhē'nin aretē'si de bir'e ve tek bir uyuma doğru birleştiğinde.

Peki psykhē her şeyi yaparak, biçimlendirerek, şekil vererek ve düzenleyerek bir'e götürdüğüne göre, ona varıp bir'i sağlayanın o olduğunu ve bir'in kendisinin o olduğunu mu söylemeliyiz? Yoksa bedenlere öbür şeyleri, örneğin biçimi ve eidos'u sağlarken verdiği şey kendisi olmayıp kendisinden başka şeyler olduğu gibi, bir'i de verse, verdiği şeyin kendisinden başka olduğunu düşünmeli miyiz? Bir'e bakarak her şeyi bir yapar; tıpkı insana bakarak insanı yapması ve insanla birlikte onun içindeki bir'i de kavraması gibi. Bir denen şeylerin her biri, ne ise o olduğu ölçüde birdir; dolayısıyla daha az var olan bir'e daha az, daha çok var olan daha çok sahiptir. Psykhē de bir'den başka olduğu hâlde, daha çok ve gerçekten var olduğu ölçüde bir'e daha çok sahiptir; ama bir'in kendisi değildir. Çünkü psykhē tektir ve bir onda bir bakıma araz gibidir; psykhē ve bir, beden ve bir gibi iki şeydir. Koro gibi dağınık olan bir'den en uzaktadır, sürekli olan daha yakındır; psykhē ise kendisi bir'den daha da çok pay alır. Biri psykhē bir olmadan psykhē olamayacağı için psykhē'yi ve bir'i aynı sayarsa, önce şunu söyleyelim: öbür şeylerin her biri de bir olmakla vardır, ama yine de bir onlardan başkadır; beden ile bir aynı değildir, beden bir'den pay alır. Sonra, tek psykhē de, parçalardan oluşmasa bile çoktur; çünkü onda pek çok güç vardır: akıl yürütmek, istemek, algılamak; bunlar bir'le, bir bağla bağlanmış gibi bir arada tutulur. Psykhē kendisi bir olduğu için başka bir şeye bir'i getirir; ama bunu kendisi de başka bir şeyden alır.

6.9.1

Πάντα τὰ ὄντα τῷ ἑνί ἐστιν ὄντα, ὅσα τε πρώτως ἐστὶν ὄντα, καὶ ὅσα ὁπωσοῦν λέγεται ἐν τοῖς οὖσιν εἶναι. τί γὰρ ἂν καὶ εἴη, εἰ μὴ ἓν εἴη; ἐπείπερ ἀφαιρεθέντα τοῦ ἓν ὃ λέγεται οὐκ ἔστιν ἐκεῖνα. οὔτε γὰρ στρατὸς ἔσται, εἰ μὴ ἓν ἔστιν, οὔτε χορὸς οὔτε ἀγέλη μὴ ἓν ὄντα. ἀλλ’ οὐδὲ οἰκία ἢ ναῦς τὸ ἓν οὐκ ἔχοντα, ἐπείπερ ἡ οἰκία ἓν καὶ ἡ ναῦς, ὃ εἰ ἀποβάλοι, οὔτ’ ἂν ἡ οἰκία ἔτι οἰκία οὔτε ἡ ναῦς. τὰ τοίνυν συνεχῆ μεγέθη, εἰ μὴ τὸ ἓν αὐτοῖς παρείη, οὐκ ἂν εἴη: τμηθέντα γοῦν, καθ̓ ὅσον τὸ ἓν ἀπόλλυσιν, ἀλλάσσει τὸ εἶναι. καὶ δὴ καὶ τὰ τῶν φυτῶν καὶ ζῴων σώματα ἓν ὄντα ἕκαστα εἰ φεύγει τὸ ἓν εἰς πλῆθος θρυπτόμενα, τὴν οὐσίαν αὑτῶν, ἣν εἶχεν, ἀπώλεσεν οὐκέτι ὄντα ἃ ἦν, ἄλλα δὲ γενόμενα καὶ ἐκεῖνα, ὅσα ἕν ἐστι. καὶ ἡ ὑγίεια δέ, ὅταν εἰς ἓν συνταχθῇ τὸ σῶμα, καὶ κάλλος, ὅταν ἡ τοῦ ἑνὸς τὰ μόρια κατάσχῃ φύσις: καὶ ἀρετὴ δὲ ψυχῆς, ὅταν εἰς ἓν καὶ εἰς μίαν ὁμολογίαν ἑνωθῇ. ἆῤ οὖν, ἐπειδὴ ψυχὴ τὰ πάντα εἰς ἓν ἄγει δημιουργοῦσα καὶ πλάττουσα καὶ μορφοῦσα καὶ συντάττουσα, ἐπὶ ταύτην ἐλθόντας δεῖ λέγειν, ὡς αὕτη τὸ ἓν χορηγεῖ καὶ αὕτη ἐστὶ τὸ ἕν; ἢ ὥσπερ τὰ ἄλλα χορηγοῦσα τοῖς σώμασιν οὐκ ἔστιν αὐτὴ ὃ δίδωσιν, οἷον μορφὴν καὶ εἶδος, ἀλλ’ ἕτερα αὐτῆς, οὕτω χρή, εἰ καὶ [τὸ] ἓν δίδωσιν, ἕτερον ὂν αὐτῆς νομίζειν αὐτὴν διδόναι καὶ πρὸς τὸ ἓν βλέπουσαν ἓν ἕκαστον ποιεῖν, ὥσπερ καὶ πρὸς ἄνθρωπον ἄνθρωπον, συλλαμβάνουσαν μετὰ τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ ἕν. τῶν γὰρ ἓν λεγομένων οὕτως ἕκαστόν ἐστιν ἕν, ὡς ἔχει καὶ ὃ ἔστιν. ὥστε τὰ μὲν ἧττον ὄντα ἧττον ἔχει τὸ ἕν, τὰ δὲ μᾶλλον μᾶλλον. καὶ δὴ καὶ ψυχὴ ἕτερον οὖσα τοῦ ἑνὸς μᾶλλον ἔχει κατὰ τὸν λόγον τοῦ μᾶλλον καὶ ὄντως εἶναι τὸ ἕν, οὐ μὴν αὐτὸ τὸ ἕν: ψυχὴ γὰρ μία καὶ συμβεβηκός πως τὸ ἓν καὶ δύο ταῦτα, ψυχὴ καὶ ἕν, ὥσπερ σῶμα καὶ ἕν. καὶ τὸ μὲν διεστηκός, ὥσπερ χορός, πορρωτάτω τοῦ ἕν, τὸ δὲ συνεχὲς ἐγγυτέρω. ψυχὴ δὲ ἔτι μᾶλλον κοινωνοῦσα καὶ αὐτή. εἰ δ’ ὅτι ἄνευ τοῦ ἓν εἶναι οὐδ’ ἂν ψυχὴ εἴη, ταύτῃ εἰς ταὐτόν τις ἄγει ψυχὴν καὶ τὸ ἕν, πρῶτον μὲν καὶ τὰ ἄλλα ἕκαστα μετὰ τοῦ ἓν εἶναι ἔστιν: ἀλλ’ ὅμως ἕτερον αὐτῶν τὸ ἕν: οὐ γὰρ ταὐτὸν σῶμα καὶ ἕν, ἀλλὰ τὸ σῶμα μετέχει τοῦ ἕν. ἔπειτα δὲ πολλὴ ἡ ψυχὴ καὶ ἡ μία κἂν εἰ μὴ ἐκ μερῶν: πλεῖσται γὰρ δυνάμεις ἐν αὐτῇ, λογίζεσθαι, ὀρέγεσθαι, ἀντιλαμβάνεσθαι, ἃ τῷ ἑνὶ ὥσπερ δεσμῷ συνέχεται. ἐπάγει μὲν δὴ ψυχὴ τὸ ἓν ἓν οὖσα καὶ αὐτὴ ἄλλῳ: πάσχει δὲ τοῦτο καὶ αὐτὴ ὑπ’ ἄλλου.

6.9.2Peki cüzî olarak bir olan her şeyde ousia'sı ile bir aynı değildir de, var olanın ve ousia'nın bütününde onun ousia'sı, var olanı ve bir'i aynı mıdır? Öyle ki var olanı bulan bir'i de bulmuş olsun ve ousia'nın kendisi bir'in kendisi olsun: örneğin ousia nous ise, nous ile bir aynı olsun; ilk anlamda var olan ve ilk anlamda bir olarak, öbürlerine var olmayı verdiği gibi, o ölçüde bir'i de versin? Çünkü bir'in, var olanın dışında ne olduğu söylenebilir? Ya var olanla aynıdır, çünkü insan ile bir insan aynıdır; ya da her şeyin bir tür sayısıdır: iki şeyden söz ettiğin gibi, tek bir şey için de "bir" dersin. Sayı var olanlara aitse, açıktır ki bir de onlara aittir ve onun ne olduğunu araştırmak gerekir. Ama sayı, psykhē'nin sayarak şeylerin üzerinden geçerken yaptığı bir fiil ürünü ise, şeylerde bir diye bir şey olmaz. Oysa akıl yürütme, her şey bir'i yitirirse hiç var olmayacağını söylüyordu. Öyleyse her şeyin bir'i ile var olanının, genel olarak da var olan ile bir'in aynı olup olmadığına bakmak gerekir.

Ama her şeyin var olanı bir çokluksa ve bir'in çokluk olması imkânsızsa, ikisi birbirinden başka olur. İnsan hem akıllı bir canlıdır hem birçok parçası vardır; bu çok şey bir'le bağlanmıştır; öyleyse biri bölünebilir, öbürü bölünmez olduğuna göre insan ile bir başka başkadır. Kendi içinde var olan her şeyi taşıyan bütün var olan da daha da çok olur ve bir'den başkadır; bir'e ancak pay alarak ve katılarak sahiptir. Var olanın hayatı ve nous'u da vardır, çünkü ölü değildir; öyleyse var olan çoktur. O nous ise, böyle de çok olmak zorundadır; eidos'ları kapsıyorsa daha da çok. Çünkü idea da bir değildir, hem her biri hem de hepsi birlikte daha çok bir sayıdır; bir olması da evrenin bir olması gibidir.

Genel olarak bir ilktir; nous, eidos'lar ve var olan ise ilk değildir. Çünkü her eidos çok şeyden oluşur, bileşiktir ve sonradır; çünkü bir şeyin oluştuğu şeyler ondan öncedir. Nous'un ilk olamayacağı şuradan da açık olacaktır: nous düşünmede olmak zorundadır; en iyi nous, yani dışarıya bakmayan nous, kendinden öncekini düşünür; çünkü kendine dönerken ilkeye döner. Kendisi hem düşünen hem düşünülen ise ikili olur; ne yalın olur ne de bir. Başka bir şeye bakıyorsa, her hâlükârda kendinden daha üstün olana ve kendinden öncekine bakar. Hem kendine hem daha üstün olana bakıyorsa, böylece de ikincidir. Nous'u şöyle bir şey olarak koymak gerekir: iyinin ve ilk olanın yanında bulunur ve ona bakar; ama kendisiyle de birliktedir, kendini düşünür ve kendini her şey olarak düşünür. Öyleyse çok yönlü olduğuna göre bir olmaktan çok uzaktır. Öyleyse bir her şey de olmayacaktır, çünkü öyle olsaydı artık bir olmazdı; nous da olmayacaktır, çünkü nous her şey olduğuna göre o zaman o da her şey olurdu; var olan da olmayacaktır, çünkü var olan her şeydir.

6.9.2

ἆῤ οὖν ἑκάστῳ μὲν τῶν κατὰ μέρος ἓν οὐ ταὐτὸν ἡ οὐσία αὐτοῦ καὶ τὸ ἕν, ὅλῳ δὲ τῷ ὄντι καὶ τῇ οὐσίᾳ ταὐτὸν ἡ οὐσία αὐτοῦ ʽκαὶ τὸ ὂν̓ καὶ τὸ ἕν; ὥστε τὸν ἐξευρόντα τὸ ὂν ἐξευρηκέναι καὶ τὸ ἕν, καὶ αὐτὴν τὴν οὐσίαν αὐτὸ εἶναι τὸ ἕν: οἷον, εἰ νοῦς ἡ οὐσία, νοῦν καὶ τὸ ἓν εἶναι πρώτως ὄντα ὂν καὶ πρώτως ἕν, μεταδιδόντα δὲ τοῖς ἄλλοις τοῦ εἶναι οὕτω καὶ κατὰ τοσοῦτον καὶ τοῦ ἑνός. τί γὰρ ἄν τις καὶ παῤ αὐτὸ [τὸ] εἶναι αὐτὸ φήσαι; ἢ γὰρ ταὐτὸν τῷ ὄντι: ἄνθρωπος γὰρ καὶ εἷς ἄνθρωπος ταὐτόν: ἢ οἷον ἀριθμός τις ἑκάστου, ὥσπερ εἰ δύο τινὰ ἔλεγες, οὕτως ἐπὶ μόνου τινὸς τὸ ἕν. εἰ μὲν οὖν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὄντων, δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἕν: καὶ ζητητέον τί ἐστιν. εἰ δὲ ψυχῆς ἐνέργημα τῷ ἀριθμεῖν ἐπεξιούσης, οὐδὲν ἂν εἴη ἐν τοῖς πράγμασι τὸ ἕν. ἀλλ’ ἔλεγεν ὁ λόγος, εἰ ἀπολεῖ ἕκαστον τὸ ἕν, μηδ’ ἔσεσθαι τὸ παράπαν. ὁρᾶν οὖν δεῖ, εἰ ταὐτὸν τὸ ἓν ἕκαστον καὶ τὸ ὄν, καὶ τὸ ὅλως ὂν καὶ τὸ ἕν. ἀλλ’ εἰ τὸ ὂν τὸ ἑκάστου πλῆθός ἐστι, τὸ δὲ ἓν ἀδύνατον πλῆθος εἶναι, ἕτερον ἂν εἴη ἑκάτερον. ἄνθρωπος γοῦν καὶ ζῷον λογικὸν καὶ πολλὰ μέρη καὶ συνδεῖται ἑνὶ τὰ πολλὰ ταῦτα: ἄλλο ἄρα ἄνθρωπος καὶ ἕν, εἰ τὸ μὲν μεριστόν, τὸ δὲ ἀμερές. καὶ δὴ καὶ τὸ ὅλον ὂν πάντα ἐν αὑτῷ ἔχον τὰ ὄντα πολλὰ μᾶλλον ἂν εἴη καὶ ἕτερον τοῦ ἑνός, μεταλήψει δὲ ἔχον καὶ μεθέξει τὸ ἕν. ἔχει δὲ καὶ ζωὴν καὶ νοῦν τὸ ὄν: οὐ γὰρ δὴ νεκρόν: πολλὰ ἄρα τὸ ὄν. εἰ δὲ νοῦς τοῦτο εἴη, καὶ οὕτω πολλὰ ἀνάγκη εἶναι. καὶ ἔτι μᾶλλον, εἰ τὰ εἴδη περιέχοι: οὐδὲ γὰρ ἡ ἰδέα ἕν, ἀλλ’ ἀριθμὸς μᾶλλον καὶ ἑκάστη καὶ ἡ σύμπασα, καὶ οὕτως ἕν, ὥσπερ ἂν ὁ κόσμος ἕν. ὅλως δὲ τὸ μὲν ἓν πρῶτον, ὁ δὲ νοῦς καὶ τὰ εἴδη καὶ τὸ ὂν οὐ πρῶτα. εἶδός τε γὰρ ἕκαστον ἐκ πολλῶν καὶ σύνθετον καὶ ὕστερον: ἐξ ὧν γὰρ ἕκαστόν ἐστι, πρότερα ἐκεῖνα. ὅτι δὲ οὐχ οἷόν τε τὸν νοῦν τὸ πρῶτον εἶναι, καὶ ἐκ τῶνδε δῆλον ἔσται: τὸν νοῦν ἀνάγκη ἐν τῷ νοεῖν εἶναι καὶ τόν γε ἄριστον καὶ τὸν οὐ πρὸς τὰ ἔξω βλέποντα νοεῖν τὸ πρὸ αὑτοῦ: εἰς ἑαυτὸν γὰρ ἐπιστρέφων εἰς ἀρχὴν ἐπιστρέφει. καὶ εἰ μὲν αὐτὸς τὸ νοοῦν καὶ τὸ νοούμενον, διπλοῦς ἔσται καὶ οὐχ ἁπλοῦς οὐδὲ τὸ ἕν: εἰ δὲ πρὸς τὸ ἕτερον βλέπει, πάντως πρὸς τὸ κρεῖττον καὶ πρὸ αὐτοῦ. εἰ δὲ καὶ πρὸς αὑτὸν καὶ πρὸς τὸ κρεῖττον, καὶ οὕτω δεύτερον. καὶ χρὴ τὸν νοῦν τοιοῦτον τίθεσθαι, οἷον παρεῖναι μὲν τῷ ἀγαθῷ καὶ τῷ πρώτῳ καὶ βλέπειν εἰς ἐκεῖνο, συνεῖναι δὲ καὶ ἑαυτῷ νοεῖν τε καὶ ἑαυτὸν καὶ νοεῖν ἑαυτὸν ὄντα τὰ πάντα. πολλοῦ ἄρα δεῖ τὸ ἓν εἶναι ποικίλον ὄντα. οὐ τοίνυν οὐδὲ τὸ ἓν τὰ πάντα ἔσται, οὕτω γὰρ [ἂν] οὐκέτι ἓν εἴη: οὐδὲ νοῦς, καὶ γὰρ ἂν οὕτως εἴη τὰ πάντα τοῦ νοῦ τὰ πάντα ὄντος: οὐδὲ τὸ ὄν: τὸ γὰρ ὂν τὰ πάντα.

6.9.3Peki bir ne olabilir ve nasıl bir tabiata sahiptir? Var olanı ve eidos'u bile söylemek kolay değilken, onu söylemenin kolay olmamasında şaşılacak bir şey yoktur; bizim bilgimiz eidos'lara dayanır. Psykhē eidos'tan yoksun olana doğru gittikçe, onu kuşatmakta tamamen güçsüz kalır; çünkü sınırlanmaz, çok yönlü bir damga vurucu tarafından damgalanmaz; böylece kayıp gider ve elinde hiçbir şey kalmayacağından korkar. Bu yüzden böyle şeylerde yorulur ve çoğu zaman her şeyden kayarak, sevinçle aşağı iner; duyulur olana, katı bir şeye varıp orada adeta dinleninceye kadar. Tıpkı küçük şeylerde yorulan görüşün sevinçle büyük şeylere yönelmesi gibi. Psykhē kendi başına görmek istediğinde ise, yalnızca onunla birlikte olarak gördüğü ve onunla bir olarak bir olduğu için, aradığına henüz sahip olduğunu düşünmez; çünkü düşünülenden başka değildir. Yine de bir hakkında felsefe yapacak olan böyle yapmalıdır.

Aradığımız şey bir olduğuna ve her şeyin ilkesini, iyiyi ve ilk olanı incelediğimize göre, ilk olanların çevresindekilerden uzaklaşıp her şeyin en sonundakilere düşmemeliyiz. İlk olanlara yönelerek kendimizi en son şeyler olan duyulurlardan yukarı çekmeli, iyiye koşan biri olarak her türlü kötülükten kurtulmalı, kendi içimizdeki ilkeye yükselmeli ve çok iken bir olmalıyız; ilkenin ve bir'in seyircisi olacaksak. Nous olmalı, psykhē'mizi nous'a emanet edip onun altına yerleştirmeliyiz; öyle ki psykhē nous'un gördüklerini uyanık olarak kabul etsin. Bir'i bu nous'la seyretmeli, hiçbir his eklemeden ve hisden ona hiçbir şey taşımadan, saf nous'la, nous'un ilk kısmıyla en saf olanı seyretmeliyiz. Böyle bir şeyin seyrine yola çıkan biri bu tabiat hakkında bir büyüklük, bir şekil ya da bir hacim hayal ederse, seyrinde ona yol gösteren nous olmaz; çünkü nous'un tabiatı bu tür şeyleri görmek değildir; bu, hissin ve hisse uyan kanaatin fiilidir. Nous'tan, neler yapabileceğine dair güvenceyi almak gerekir. Nous ya kendinden öncekileri, ya kendine ait olanları ya da kendinden gelenleri görebilir. Kendi içindekiler saftır; kendinden öncekiler, daha doğrusu kendinden önceki ise daha saf ve daha yalındır.

Öyleyse o nous değildir, nous'tan öncedir; çünkü nous var olanlardan belli bir şeydir; o ise belli bir şey değildir, her şeyden öncedir. Var olan da değildir; çünkü var olanın da var olanın biçimi denebilecek bir biçimi vardır; o ise biçimsizdir, düşünülür biçimden bile yoksundur. Bir'in tabiatı her şeyi doğurduğundan, onların hiçbiri değildir. Öyleyse ne bir şeydir, ne keyfiyettir, ne kemiyettir, ne nous'tur, ne psykhē'dir; ne hareket eder ne de durur; bir yerde değildir, bir zamanda değildir; kendi başına tek biçimlidir, daha doğrusu eidos'tan yoksundur; her eidos'tan, hareketten ve durgunluktan öncedir. Çünkü bunlar var olanın çevresindedir ve onu çok yapar. Peki hareket etmiyorsa neden durmuyor? Çünkü var olanda bunlardan birinin ya da ikisinin birden bulunması zorunludur; duran durgunlukla durur ve durgunlukla aynı değildir; dolayısıyla durgunluk ona araz olarak gelir ve o artık yalın kalmaz. Ona "sebep" demek de ona bir araz yüklemek değil, bize bir şey yüklemektir; çünkü o kendi içindeyken biz ondan bir şey alırız. Tam konuşan, "o" ya da "bu" bile dememeli; biz ise sanki dışarıdan onun çevresinde dolaşarak kendi hâllerimizi ifade etmek isteriz; kimi zaman yaklaşırız, kimi zaman onunla ilgili güçlükler yüzünden geri düşeriz.

6.9.3

τί ἂν οὖν εἴη τὸ ἓν καὶ τίνα φύσιν ἔχον; ἢ οὐδὲν θαυμαστὸν μὴ ῥᾴδιον εἰπεῖν εἶναι, ὅπου μηδὲ τὸ ὂν ῥᾴδιον μηδὲ τὸ εἶδος, ἀλλ’ ἔστιν ἡμῖν γνῶσις εἴδεσιν ἐπερειδομένη. ὅσῳ δ’ ἂν εἰς ἀνείδεον ἡ ψυχὴ ἴῃ, ἐξαδυνατοῦσα περιλαβεῖν τῷ μὴ ὁρίζεσθαι καὶ οἷον τυποῦσθαι ὑπὸ ποικίλου τοῦ τυποῦντος ἐξολισθάνει καὶ φοβεῖται, μὴ οὐδὲν ἔχῃ. διὸ κάμνει ἐν τοῖς τοιούτοις καὶ ἀσμένη καταβαίνει πολλάκις ἀποπίπτουσα ἀπὸ πάντων, μέχρις ἂν εἰς αἰσθητὸν ἥκῃ ἐν στερεῷ ὥσπερ ἀναπαυομένη: οἷον καὶ ἡ ὄψις κάμνουσα ἐν τοῖς μικροῖς τοῖς μεγάλοις ἀσμένως περιπίπτει. καθ̓ ἑαυτὴν δὲ ἡ ψυχὴ ὅταν ἰδεῖν ἐθέλῃ, μόνον ὁρῶσα τῷ συνεῖναι καὶ ἓν οὖσα τῷ ἓν εἶναι αὐτῷ οὐκ οἴεταί πω ἔχειν ὃ ζητεῖ, ὅτι τοῦ νοουμένου μὴ ἕτερόν ἐστιν. ὅμως δὲ χρὴ οὕτω ποιεῖν τὸν μέλλοντα περὶ τὸ ἓν φιλοσοφήσειν. ἐπεὶ τοίνυν ἕν ἐστιν ὃ ζητοῦμεν, καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν πάντων ἐπισκοποῦμεν, τἀγαθὸν καὶ τὸ πρῶτον, οὔτε πόρρω δεῖ γενέσθαι τῶν περὶ τὰ πρῶτα εἰς τὰ ἔσχατα τῶν πάντων πεσόντα, ἀλλ’ ἱέμενον εἰς τὰ πρῶτα ἐπαναγαγεῖν ἑαυτὸν ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἐσχάτων ὄντων κακίας τε πάσης ἀπηλλαγμένον εἶναι, ἅτε πρὸς τὸ ἀγαθὸν σπεύδοντα, ἐπί τε τὴν ἐν ἑαυτῷ ἀρχὴν ἀναβεβηκέναι καὶ ἓν ἐκ πολλῶν γενέσθαι ἀρχῆς καὶ ἑνὸς θεατὴν ἐσόμενον. νοῦν τοίνυν χρὴ γενόμενον καὶ τὴν ψυχὴν τὴν αὑτοῦ νῷ πιστεύσαντα καὶ ὑφιδρύσαντα, ἵν’ ἃ ὁρᾷ ἐκεῖνος ἐγρηγορυῖα δέχοιτο, τούτῳ θεᾶσθαι τὸ ἓν οὐ προστιθέντα αἴσθησιν οὐδεμίαν οὐδέ τι παῤ αὐτῆς εἰς ἐκεῖνον δεχόμενον, ἀλλὰ καθαρῷ τῷ νῷ τὸ καθαρώτατον θεᾶσθαι καὶ τοῦ νοῦ τῷ πρώτῳ. ὅταν τοίνυν ὁ ἐπὶ τὴν θέαν τοῦ τοιούτου ἐσταλμένος ἢ μέγεθος ἢ σχῆμα ἢ ὄγκον περὶ ταύτην τὴν φύσιν φαντασθῇ, οὐ νοῦς τούτῳ ἡγεμὼν γίνεται τῆς θέας, ὅτι μὴ νοῦς τὰ τοιαῦτα πέφυκεν ὁρᾶν, ἀλλ’ ἔστιν αἰσθήσεως καὶ δόξης ἑπομένης αἰσθήσει ἡ ἐνέργεια. ἀλλὰ δεῖ λαβεῖν παρὰ τοῦ νοῦ τὴν ἐπαγγελίαν ὧν δύναται. δύναται δὲ ὁρᾶν ὁ νοῦς ἢ τὰ πρὸ αὐτοῦ, ἢ τὰ αὐτοῦ, ἢ τὰ παῤ αὐτοῦ. καθαρὰ δὲ καὶ [ἁπλᾶ] τὰ ἐν αὐτῷ, ἔτι δὲ καθαρώτερα καὶ ἁπλούστερα τὰ πρὸ αὐτοῦ, μᾶλλον δὲ τὸ πρὸ αὐτοῦ. οὐδὲ νοῦς τοίνυν, ἀλλὰ πρὸ νοῦ: τὶ γὰρ τῶν ὄντων ἐστὶν ὁ νοῦς: ἐκεῖνο δὲ οὔ τι, ἀλλὰ πρὸ ἑκάστου, οὐδὲ ὄν: καὶ γὰρ τὸ ὂν οἷον μορφὴν τὴν τοῦ ὄντος ἔχει, ἄμορφον δὲ ἐκεῖνο καὶ μορφῆς νοητῆς. γεννητικὴ γὰρ ἡ τοῦ ἑνὸς φύσις οὖσα τῶν πάντων οὐδέν ἐστιν αὐτῶν. οὔτε οὖν τὶ οὔτε ποιὸν οὔτε ποσὸν οὔτε νοῦς οὔτε ψυχή: οὐδὲ κινούμενον οὐδ’ αὖ ἑστώς, οὐκ ἐν τόπῳ, οὐκ ἐν χρόνῳ, ἀλλὰ τὸ καθ̓ αὑτὸ μονοειδές, μᾶλλον δὲ ἀνείδεον πρὸ εἴδους ὂν παντός, πρὸ κινήσεως, πρὸ στάσεως: ταῦτα γὰρ περὶ τὸ ὄν, ἃ πολλὰ αὐτὸ ποιεῖ. διὰ τί οὖν, εἰ μὴ κινούμενον, οὐχ ἑστώς; ὅτι περὶ μὲν τὸ ὂν τούτων θάτερον ἢ ἀμφότερα ἀνάγκη τό τε ἑστὼς στάσει ἑστὼς καὶ οὐ ταὐτὸν τῇ στάσει: ὥστε συμβήσεται αὐτῷ καὶ οὐκέτι ἁπλοῦν μένει. ἐπεὶ καὶ τὸ αἴτιον λέγειν οὐ κατηγορεῖν ἐστι συμβεβηκός τι αὐτῷ, ἀλλ’ ἡμῖν, ὅτι ἔχομέν τι παῤ αὐτοῦ ἐκείνου ὄντος ἐν αὑτῷ. δεῖ δὲ μηδὲ τὸ ἐκεῖνο, μηδὲ τὸ τοῦτο λέγειν ἀκριβῶς λέγοντα, ἀλλ’ ἡμᾶς οἷον ἔξωθεν περιθέοντας τὰ αὑτῶν ἑρμηνεύειν ἐθέλειν πάθη ὁτὲ μὲν ἐγγύς, ὁτὲ δὲ ἀποπίπτοντας ταῖς περὶ αὐτὸ ἀπορίαις.

6.9.4Güçlük en çok, onun kavranışının öbür düşünülürlerde olduğu gibi ne epistēmē'yle ne de düşünmeyle, ancak epistēmē'den üstün bir hazır bulunuşla olmasından doğar. Psykhē bir şeyin epistēmē'sini edindiğinde bir olmaktan uzaklaşır ve büsbütün bir değildir; çünkü epistēmē logos'tur, logos ise çoktur. Böylece sayıya ve çokluğa düşerek bir'i kaçırır. Öyleyse epistēmē'nin ötesine koşmalı ve bir olmaktan hiçbir şekilde çıkmamalı; epistēmē'den de, onun nesnelerinden de, her şeyden de uzaklaşmalı; çünkü bunların hepsi ondan sonradır ve ondandır, tıpkı bütün gün ışığının güneşten gelmesi gibi. Bu yüzden Platon onun ne söylenebileceğini ne de yazılabileceğini söyler. Yine de söyleriz ve yazarız; bir şey görmek isteyene yol gösterir gibi, insanı ona doğru gönderir ve sözlerden seyre uyandırırız. Öğretim yola ve yolculuğa kadardır; seyir ise artık görmeyi dilemiş olanın işidir.

Biri seyirliğe varmadıysa, psykhē oradaki parıltıyı kavramadıysa, ondan etkilenmediyse, sevdiği şeyde dinlenen bir âşığın görmekten duyduğu aşk hâline benzer bir hâli içinde taşımadıysa; ya da gerçek ışığı kabul edip yakına geldiği için bütün psykhē'sini aydınlattığı hâlde, seyre engel olan yüklerle hâlâ arkadan ağırlaşmış olarak yükseldiyse; yalnız başına yükselmeyip kendisini ondan ayıran şeyi yanında taşıyorsa ya da henüz bir'e toplanmamışsa —çünkü o hiçbir şeyden uzak değildir, ama her şeyden de uzaktır; öyle ki mevcut olduğu hâlde, ancak onu kabul edebilen ve buna hazırlanmış olanlara mevcuttur; onlar da ona uyum sağlayıp benzerlikle ve içlerindeki, ondan gelen akraba güçle adeta ona dokunup değebilirler; psykhē ondan geldiği zamanki hâline döndüğünde, onu tabiatı gereği seyredilebildiği gibi görebilir—; kısacası biri henüz orada değilse ve bu yüzden dışarıda kalmışsa, ya da kendisini yetiştiren ve ona dair güven veren bir logos'tan yoksun olduğu için dışarıdaysa: ilk sebepler yüzünden kendini suçlasın ve her şeyden uzaklaşıp yalnız kalmaya çalışsın; sözlerdeki eksiklik yüzünden inanmadığı şeyler için ise şöyle düşünsün:

6.9.4

γίνεται δὲ ἡ ἀπορία μάλιστα, ὅτι μηδὲ κατ’ ἐπιστήμην ἡ σύνεσις ἐκείνου μηδὲ κατὰ νόησιν, ὥσπερ τὰ ἄλλα νοητά, ἀλλὰ κατὰ παρουσίαν ἐπιστήμης κρείττονα. πάσχει δὲ ἡ ψυχὴ τοῦ ἓν εἶναι τὴν ἀπόστασιν καὶ οὐ πάντη ἐστὶν ἕν, ὅταν ἐπιστήμην του λαμβάνῃ: λόγος γὰρ ἡ ἐπιστήμη, πολλὰ δὲ ὁ λόγος. παρέρχεται οὖν τὸ ἓν εἰς ἀριθμὸν καὶ πλῆθος πεσοῦσα. ὑπὲρ ἐπιστήμην τοίνυν δεῖ δραμεῖν καὶ μηδαμῇ ἐκβαίνειν τοῦ ἓν εἶναι, ἀλλ’ ἀποστῆναι δεῖ καὶ ἐπιστήμης καὶ ἐπιστητῶν καὶ παντὸς ἐκείνου καὶ παῤ ἐκείνου, ὥσπερ πᾶν φῶς μεθημερινὸν παῤ ἡλίου. διὸ οὐδὲ ῥητὸν οὐδὲ γραπτόν φησιν. ἀλλὰ λέγομεν καὶ γράφομεν πέμποντες εἰς αὐτὸ καὶ ἀνεγείροντες ἐκ τῶν λόγων ἐπὶ τὴν θέαν ὥσπερ ὁδὸν δεικνύντες τῷ τι θεάσασθαι βουλομένῳ. μέχρι μὲν γὰρ τῆς ὁδοῦ καὶ τῆς πορείας ἡ δίδαξις, ἡ δὲ θέα αὐτοῦ ἔργον ἤδη τοῦ ἰδεῖν βεβουλημένου. εἰ δὲ μὴ ἦλθέ τις ἐπὶ τὸ θέαμα, μηδὲ σύνεσιν ἔσχεν ἡ ψυχὴ τῆς ἐκεῖ ἀγλαίας μηδὲ ἔπαθε μηδὲ ἔσχεν ἐν ἑαυτῇ οἷον ἐρωτικὸν πάθημα ἐκ τοῦ ἰδεῖν ἐραστοῦ ἐν ᾧ ἐρᾷ ἀναπαυσαμένου, δεξάμενος μὲν φῶς ἀληθινὸν καὶ πᾶσαν τὴν ψυχὴν περιφωτίσας διὰ τὸ ἐγγυτέρω γεγονέναι, ἀναβεβηκὼς δὲ ἔτι ὀπισθοβαρὴς ὑπάρχων, ἃ ἐμπόδια ἦν τῇ θέᾳ, καὶ οὐ μόνος ἀναβεβηκώς, ἀλλ’ ἔχων τὸ διεῖργον ἀπ’ αὐτοῦ, ἢ μήπω εἰς ἓν συναχθείς — οὐ γὰρ δὴ ἄπεστιν οὐδενὸς ἐκεῖνο καὶ πάντων δέ, ὥστε παρὸν μὴ παρεῖναι ἀλλ’ ἢ τοῖς δέχεσθαι δυναμένοις μένοις καὶ παρεσκευασμένοις, ὥστε ἐναρμόσαι καὶ οἷον ἐφάψασθαι καὶ θιγεῖν ὁμοιότητι καὶ τῇ ἐν αὐτοῖς δυνάμει συγγενεῖ τῇ ἀπ’ αὐτοῦ, ὅταν οὕτως ἔχῃ, ὡς εἶχεν, ὅτε ἦλθεν ἀπ’ αὐτοῦ, ἤδη δύνασθαι ἰδεῖν ὡς πέφυκεν ἐκεῖνος θεατὸς εἶναι: εἰ οὖν μήπω ἐστὶν ἐκεῖ, ἀλλὰ διὰ ταῦτά ἐστιν ἔξω, ἢ δἰ ἔνδειαν τοῦ παιδαγωγοῦντος λόγου καὶ πίστιν περὶ αὐτοῦ παρεχομένου, δἰ ἐκεῖνα μὲν αὑτὸν ἐν αἰτίᾳ τιθέσθω, καὶ πειράσθω ἀποστὰς πάντων μόνος εἶναι, ἃ δὲ ἐν τοῖς λόγοις ἀπιστεῖ ἐλλείπων, ὧδε διανοείσθω.

6.9.5Var olanların talih ve kendiliğindenlikle yönetildiğini ve cismanî sebeplerle bir arada tutulduğunu sanan kişi, hem Tanrı'dan hem de bir'in kavramından çok uzağa sürülmüştür. Söz de onlara değil, cisimlerin yanında başka bir tabiat koyan ve psykhē'ye kadar yükselenlere yöneliktir. Bunlar psykhē'nin tabiatını, başka şeylerin yanı sıra onun nous'tan geldiğini ve ondan logos'a katılarak aretē'ye sahip olduğunu kavramış olmalıdır. Bundan sonra, akıl yürüten ve akıl yürütücü denen şeyden başka bir nous kavramalıdır; akıl yürütmeleri artık bir tür mesafe ve hareket içinde görmeli, psykhē'deki epistēmē'leri de, nous psykhē'de epistēmē'lerin sebebi olarak bulunduğu için, açığa çıkmış logos'lar olarak anlamalıdır. Nous'u, kavranabildiği için adeta duyulur bir şey gibi, psykhē'nin üstüne yükselmiş ve onun babası olan düşünülür evren olarak görünce, ona sükûnetli bir nous ve sarsılmaz bir hareket demeli: her şeyi içinde taşıyan ve her şey olan, ayrımsız ve yine de ayrışmış bir çokluk. Çünkü ne artık tek tek düşünülen logos'lar gibi ayrışmıştır ne de içindekiler birbirine karışmıştır; her biri ayrı olarak ortaya çıkar; tıpkı epistēmē'lerde her şey bölünmez bir bütünde bulunduğu hâlde her birinin yine de ayrı olması gibi.

Bu bir arada olan çokluk, yani düşünülür evren, ilk olanın yanı başındadır; logos, psykhē var olduğu sürece onun da zorunlu olarak var olduğunu söyler; bu, psykhē'den daha asıldır. Ama ilk değildir, çünkü bir değildir, yalın değildir; yalın olan ise bir'dir ve her şeyin ilkesidir. Var olanlar arasında en değerli olandan önceki şey —madem nous'tan önce bir şey bulunmalıdır; nous bir olmak ister ama bir değildir, bir'e benzer biçimlidir; çünkü nous kendi içinde dağılmamıştır, gerçekten kendisiyle birliktedir; bir'den sonra gelen bu yakınlığı yüzünden kendini parçalamamıştır, yine de bir bakıma bir'den ayrılmaya cüret etmiştir—, işte ondan önceki şaşılası şey bir'dir. O var olan değildir; yoksa bir burada da başka bir şeye yüklenmiş olurdu. Gerçekte ona hiçbir ad uygun düşmez; ama ad vermek gerekiyorsa, ona genel bir dille uygun olarak "bir" denebilir; önce başka bir şey olup sonra bir olan bir şey olarak değil. Bu yüzden bilinmesi güçtür; daha çok, ondan doğan şeyle, yani ousia ile bilinir. Nous'u ousia'ya o götürür; tabiatı öyledir ki en iyi şeylerin kaynağıdır; var olanları doğuran, kendi içinde kalan, eksilmeyen ve meydana getirdiği şeylerin içinde bulunmayan bir güçtür, çünkü onlardan öncedir. Ona zorunlu olarak "bir" diyoruz; bu adla onu birbirimize işaret etmek, bölünmez bir kavrayışa yönelmek ve psykhē'yi birleştirmek istiyoruz. Ama nokta ya da monad derken söylediğimiz anlamda bir ve bölünmez demiyoruz; çünkü bu anlamda bir, kemiyetin ilkesidir; kemiyet ise önce ousia ve ousia'dan önceki bulunmasaydı var olamazdı. Öyleyse düşünceyi oraya yöneltmemeli; bunları ancak yalınlık, çokluktan ve bölünmeden kaçış bakımından benzetme yoluyla ona benzetmelidir.

6.9.5

ὅστις οἴεται τὰ ὄντα τύχῃ καὶ τῷ αὐτομάτω διοικεῖσθαι καὶ σωματικαῖς συνέχεσθαι αἰτίαις, οὑτος πόρρω ἀπελήλαται καὶ θεοῦ καὶ ἐννοίας. ἑνός, καὶ ὁ λόγος οὐ πρὸς τούτους, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἄλλην φύσιν παρὰ τὰ σώματα τιθεμένους καὶ ἀνιόντας ἐπὶ ψυχήν. καὶ δεῖ δὴ τούτους φύσιν ψυχῆς κατανενοηκέναι τά τε ἄλλα καὶ ὡς παρὰ νοῦ ἐστι καὶ λόγου παρὰ τούτου κοινωνήσασα ἀρετὴν ἴσχει: μετὰ δὲ ταῦτα νοῦν λαβεῖν ἕτερον τοῦ λογιζομένου καὶ λογιστικοῦ καλουμένου, καὶ τοὺς λογισμοὺς ἤδη οἷον ἐν διαστάσει καὶ κινήσει, καὶ τὰς ἐπιστήμας λόγους ἐν ψυχῇ τὰς τοιαύτας ἐν φανερῷ ἤδη γεγονυίας τῷ ἐν τῇ ψυχῇ γεγονέναι τὸν νοῦν τῶν ἐπιστημῶν αἴτιον: καὶ νοῦν ἰδόντα οἷον αἰσθητὸν τῷ ἀντιληπτὸν εἶναι ἐπαναβεβηκότα τῇ ψυχῇ καὶ πατέρα αὐτῆς ὄντα κόσμον νοητόν, νοῦν ἥσυχον καὶ ἀτρεμῆ κίνησιν φατέον πάντα ἔχοντα ἐν αὑτῷ καὶ πάντα ὄντα, πλῆθος ἀδιάκριτον καὶ αὖ διακεκριμένον: οὔτε γὰρ διακέκριται ὡς οἱ λόγοι οἱ ἤδη καθ̓ ἓν νοούμενοι, οὔτε συγκέχυται τὰ ἐν αὐτῷ. πρόεισι γὰρ ἕκαστον χωρίς: οἷον καὶ ἐν ταῖς ἐπιστήμαις πάντων ἐν ἀμερεῖ ὄντων ὅμως ἐστὶν ἕκαστον χωρὶς αὐτῶν. τοῦτο οὖν τὸ ὁμοῦ πλῆθος, ὁ κόσμος ὁ νοητός, ἔστι μὲν πρὸς τῷ πρώτῳ, καί φησιν αὐτὸ ὁ λόγος ἐξ ἀνάγκης εἶναι, εἴπερ τις καὶ ψυχὴν εἶναι: τοῦτο δὲ κυριώτερον ψυχῆς: οὐ μέντοι πρῶτον, ὅτι μὴ ἓν μηδὲ ἁπλοῦν: ἁπλοῦν δὲ τὸ ἓν καὶ ἡ πάντων ἀρχή. τὸ δὴ πρὸ τοῦ ἐν τοῖς οὖσι τιμιωτάτου, εἴπερ δεῖ τι πρὸ νοῦ εἶναι ἓν μὲν εἶναι βουλομένου, οὐκ ὄντος δὲ ἕν, ἑνοειδοῦς δέ, ὅτι αὐτῷ μὴ διεσκέδασται ὁ νοῦς, ἀλλὰ σύνεστιν ἑαυτῷ ὄντως οὐ διαρτήσας ἑαυτὸν τῷ πλησίον μετὰ τὸ ἓν εἶναι, ἀποστῆναι δέ πως τοῦ ἑνὸς τολμήσας — τὸ δὴ πρὸ τούτου θαῦμα τὸ ἕν, ὃ μὴ ὄν ἐστιν, ἵνα μὴ καὶ ἐνταῦθα κατ’ ἄλλου τὸ ἕν, ᾧ ὄνομα μὲν κατ’ ἀλήθειαν οὐδὲν προσῆκον, εἴπερ δὲ δεῖ ὀνομάσαι, κοινῶς ἂν λεχθείη προσηκόντως ἕν, οὐχ ὡς ἄλλο, εἶτα ἕν, χαλεπὸν μὲν γνωσθῆναι διὰ τοῦτο, γιγνωσκόμενον δὲ μᾶλλον τῷ ἀπ’ αὐτοῦ γεννήματι, τῇ οὐσίᾳ: καὶ [γὰρ] ἄγει εἰς οὐσίαν νοῦν, καὶ αὐτοῦ ἡ φύσις τοιαύτη, ὡς πηγὴν τῶν ἀρίστων εἶναι καὶ δύναμιν γεννῶσαν τὰ ὄντα μένουσαν ἐν ἑαυτῇ καὶ οὐκ ἐλαττουμένην οὐδ’ ἐν τοῖς γινομένοις ὑπ’ αὐτῆς οὖσαν, ὅτι καὶ πρὸ τούτων, [ἣν] ὀνομάζομεν ἓν ἐξ ἀνάγκης τῷ σημαίνειν ἀλλήλοις αὐτὴν τῷ ὀνόματι εἰς ἔννοιαν ἀμέριστον ἄγοντες καὶ τὴν ψυχὴν ἑνοῦν θέλοντες, οὐχ οὕτως ἓν λέγοντες καὶ ἀμερές, ὡς σημεῖον ἢ μονάδα λέγοντες: τὸ γὰρ οὕτως ἓν ποσοῦ ἀρχή, ὃ οὐκ ἂν ὑπέστη μὴ προούσης οὐσίας καὶ τοῦ πρὸ οὐσίας: οὔκουν δεῖ ἐνταῦθα βάλλειν τὴν διάνοιαν, ἀλλὰ ταῦτα ὁμοιῶσαι ἐκείνοις ἐν ἀναλογίαις τῷ ἁπλῷ καὶ τῇ φυγῇ τοῦ πλήθους καὶ τοῦ μερισμοῦ.

6.9.6Peki nasıl "bir" diyoruz ve bunu düşünceye nasıl uydurmalıyız? Monad ve noktanın bir kılınışından daha fazla bir anlamda bir koyarak. Orada psykhē büyüklüğü ve sayının çokluğunu çıkarınca en küçüğe varır ve bölünmez bir şeye dayanır; ama bu, bölünebilir olanın içindeydi ve başka bir şeyin içinde bulunur. Bir ise ne başka bir şeyin içindedir ne de bölünebilir olanda; en küçük şey gibi de bölünmez değildir. Çünkü her şeyin en büyüğüdür, büyüklükle değil güçle; dolayısıyla büyüklüksüzlüğü de güç bakımındandır. Ondan sonra gelen varlıklar da hacimleriyle değil, güçleriyle bölünmez ve parçasızdır. Onu sonsuz olarak da anlamalıyız; büyüklüğün ya da sayının sonuna varılamaması anlamında değil, gücünün kuşatılamaması anlamında. Onu bir nous ya da bir tanrı olarak düşündüğünde, o bundan daha fazlasıdır. Onu düşüncende bir kıldığında da, bu durumda bile, onun senin düşünmenden daha çok bir olduğunu hayal etsen, o yine bir tanrıdan daha fazlasıdır. Çünkü kendi başınadır, ona hiçbir şey araz olarak gelmez.

Onun bir oluşu, kendine yeterliliğinden de kavranabilir. Her şeyin en yeteri, en kendine yeteni ve en az muhtacı olmalıdır; çok olan ve bir olmayan her şey ise çok şeyden meydana geldiği için muhtaçtır. Ousia'nın bir olmak için ona ihtiyacı vardır; onun ise kendine ihtiyacı yoktur, çünkü kendisidir. Çok olan şey kaç şeyse o kadar şeye muhtaçtır; içindeki her şey öbürleriyle birlikte var olduğu ve kendi başına olmadığı için öbürlerine muhtaçtır; böylece böyle bir şey hem tek tek parçaları bakımından hem bütün olarak muhtaç olur. Öyleyse en kendine yeten bir şey olması gerekiyorsa, bu bir olmalıdır; ne kendine ne başka bir şeye muhtaç olan tek şey odur. Var olmak için de, iyi olmak için de, bir yere yerleşmek için de bir şey aramaz. Öbür şeylerin sebebi olduğu için ne ise onu başkalarından almaz; iyi olmak da onun dışında ne olabilir ki? Dolayısıyla iyi olmak onda bir araz değildir, çünkü kendisi odur. Onun bir yeri de yoktur; çünkü kendini taşıyamayan bir şey gibi yerleşmeye ihtiyacı yoktur; yerleştirilecek olan cansız bir şeydir, henüz yerleştirilmemişse de düşen bir kütledir. Öbür şeyler de, var olmalarını sağlayan şey sayesinde yerleşmiş ve kendilerine ayrılan yeri edinmişlerdir. Yer arayan da muhtaçtır. İlke ise ondan sonra gelenlere muhtaç değildir; her şeyin ilkesi hiçbir şeye muhtaç değildir. Çünkü muhtaç olan, bir ilkeyi isteyen olarak muhtaçtır. Bir muhtaç olsaydı, açıktır ki bir olmamayı arardı; dolayısıyla onu yok edecek olana muhtaç olurdu.

Üstelik bir şeyin iyiye muhtaç olduğu söyleniyorsa, o şey kendisini koruyana muhtaçtır; dolayısıyla bir için hiçbir şey iyi değildir. Öyleyse hiçbir şeye yönelik bir dilemesi de yoktur; o, iyinin üstündedir; kendisi için değil, ondan pay alabilen öbürleri için iyidir. Düşünmesi de yoktur, başkalık olmasın diye; hareketi de yoktur, çünkü hareketten ve düşünmeden öncedir. Ne düşünecek ki? Kendini mi? O zaman düşünmeden önce bilmeyen biri olacak ve kendine yeten, kendini tanımak için düşünmeye ihtiyaç duyacaktır. Ama kendini tanımadığı ve düşünmediği için onda bilgisizlik olacak değildir; çünkü bilgisizlik iki şey olduğunda, biri öbürünü bilmediğinde olur. Yalnız olan ise ne bilir ne de bilmediği bir şey taşır; bir olarak kendisiyle birlikte olduğundan kendini düşünmeye ihtiyacı yoktur. Gerçi bir'i korumak istiyorsan "kendisiyle birlikte olmak"ı bile ona eklememeli; düşünmeyi de, birlikte olmayı da, kendini düşünmeyi de, başkalarını düşünmeyi de ondan çıkarmalısın. Çünkü onu düşünenin yerine değil, daha çok düşünmenin yerine koymak gerekir. Düşünme düşünmez, başkası için düşünmenin sebebidir; sebep ise sebep olunanla aynı değildir. Her şeyin sebebi, onlardan hiçbiri değildir. Öyleyse ona verdiği iyi de denmemelidir; o, başka bir anlamda, öbür iyilerin üstündeki iyidir.

6.9.6

πῶς οὖν λέγομεν ἕν, καὶ πῶς τῇ νοήσει ἐφαρμοστέον; ἢ πλειόνως τιθέμενον ἕν, ἢ ὡς μονὰς καὶ σημεῖον ἑνίζεται: ἐνταῦθα μὲν γὰρ μέγεθος ἡ ψυχὴ ἀφελοῦσα καὶ ἀριθμοῦ πλῆθος καταλήγει εἰς τὸ σμικρότατον καὶ ἐπερείδεταί τινι ἀμερεῖ μέν, ἀλλὰ ὃ ἦν ἐν μεριστῷ καὶ ὃ ἔστιν ἐν ἄλλῳ: τὸ δὲ οὕτε ἐν ἄλλῳ οὔτε ἐν μεριστῷ οὔτε οὕτως ἀμερές, ὡς τὸ σμικρότατον: μέγιστον γὰρ ἁπάντων οὐ μεγέθει, ἀλλὰ δυνάμει, ὥστε καὶ τὸ ἀμέγεθες δυνάμει: ἐπεὶ καὶ τὰ μετ’ αὐτὸ ὄντα ταῖς δυνάμεσιν ἀμέριστα καὶ ἀμερῆ, οὐ τοῖς ὄγκοις. ληπτέον δὲ καὶ ἄπειρον αὐτὸ οὐ τῷ ἀδιεξιτήτῳ ἢ τοῦ μεγέθους ἢ τοῦ ἀριθμοῦ, ἀλλὰ τῷ ἀπεριλήπτῳ τῆς δυνάμεως. ὅταν γὰρ αὐτὸ νοήσῃς οἷον νοῦν ἢ θεόν, πλέον ἐστί: καὶ αὖ ὅταν αὐτὸ ἑνίσῃς τῇ διανοίᾳ, καὶ ἐνταῦθα πλέον ἐστὶν ἢ θεός, ἂν αὐτὸν φαντασθῇς ἑνικώτερον τῆς σῆς νοήσεως εἶναι: ἐφ̓ ἑαυτοῦ γάρ ἐστιν οὐδενὸς αὐτῷ συμβεβηκότος. τῷ αὐτάρκει δ’ ἄν τις καὶ τὸ ἓν αὐτοῦ ἐννοηθείη. δεῖ μὲν γὰρ ἱκανώτατον ἁπάντων καὶ αὐταρκέστατον καὶ ἀνενδεέστατον εἶναι: πᾶν δὲ πολὺ καὶ μὴ ἓν ἐνδεὲς ἐκ πολλῶν γενόμενον. δεῖται οὖν αὐτοῦ ἡ οὐσία ἓν εἶναι: τὸ δὲ οὐ δεῖται ἑαυτοῦ: αὐτὸ γάρ ἐστι. καὶ μὴν πολλὰ ὂν τοσούτων δεῖται, ὅσα ἔστι, καὶ ἕκαστον τῶν ἐν αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων ὂν καὶ οὐκ ἐφ̓ ἑαυτοῦ ἐνδεὲς τῶν ἄλλων ὑπάρχον καὶ καθ̓ ἓν καὶ κατὰ τὸ ὅλον τὸ τοιοῦτον ἐνδεὲς παρέχεται. εἴπερ οὖν δεῖ τι αὐταρκέστατον εἶναι, τὸ ἓν εἶναι δεῖ τοιοῦτον ὂν μόνον, οἷον μήτε πρὸς αὑτὸ μήτε πρὸς ἄλλο ἐνδεὲς εἶναι. οὐ γάρ τι ζητεῖ, ἵνα ᾖ, οὐδ’ ἵνα εὖ ᾖ, οὐδὲ ἵνα ἐκεῖ ἱδρυθῇ: τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις αἴτιον ὂν οὐ παῤ ἄλλων ἔχει ὃ ἔστι, τό τε εὖ τί ἂν εἴη αὐτῷ ἔξω αὐτοῦ; ὥστε οὐ κατὰ συμβεβηκὸς αὐτῷ τὸ εὖ: αὐτὸ γάρ ἐστι: τόπος τε οὐδεὶς αὐτῷ: οὐ γὰρ δεῖται ἱδρύσεως ὥσπερ αὑτὸ φέρειν οὐ δυνάμενον, τό τε ἱδρυθησόμενον ἄψυχον καὶ ὄγκος πίπτων, ἐὰν μήπω ἱδρυθῇ. ἵδρυται δὲ καὶ τὰ ἄλλα διὰ τοῦτο, δἰ ὃ ὑπέστη ἅμα καὶ ἔσχεν εἰς ὃν ἐτάχθη τόπον. ἐνδεὲς δὲ καὶ τὸ τόπον ζητοῦν: ἀρχὴ δὲ οὐκ ἐνδεὲς τῶν μετ’ αὐτό: ἡ δ’ ἁπάντων ἀρχὴ ἀνενδεὲς ἁπάντων: ὅ τι γὰρ ἐνδεές, ἐφιέμενον ἀρχῆς ἐνδεές. εἰ δὲ τὸ ἓν ἐνδεές τοῦτο ζητεῖ δηλονότι τὸ μὴ εἶναι ἕν. ὥστε ἐνδεὲς ἔσται τοῦ φθεροῦντος. πᾶν δ’ ὃ ἂν λέγηται ἐνδεὲς τοῦ εὖ, καὶ τοῦ σώζοντός ἐστιν ἐνδεές: ὥστε τῷ ἑνὶ οὐδὲν ἀγαθόν ἐστιν. οὐδὲ βούλησις τοίνυν οὐδενός: ἀλλ’ ἔστιν ὑπεράγαθον καὶ αὐτὸ οὐχ ἑαυτῷ, τοῖς δ’ ἄλλοις ἀγαθόν, εἴ τι αὐτοῦ δύναται μεταλαμβάνειν: οὐδὲ νόησις, ἵνα μὴ ἑτερότης: οὐδὲ κίνησις: πρὸ γὰρ κινήσεως καὶ πρὸ νοήσεως: τί γὰρ καὶ νοήσει; [ἢ] ἑαυτόν. πρὸ νοήσεως τοίνυν ἀγνοῶν ἔσται, καὶ νοήσεως δεήσεται, ἵνα γνῷ ἑαυτὸν ὁ αὐτάρκης ἑαυτῷ. οὐ τοίνυν, ὅτι μὴ γινώσκει μηδὲ νοεῖ ἑαυτόν, ἄγνοια περὶ αὐτὸν ἔσται: ἡ γὰρ ἄγνοια ἑτέρου ὄντος γένεται, ὅταν θάτερον ἀγνοῇ θάτερον: τὸ δὲ μόνον οὔτε γινώσκει, οὔτε ἔχει ὃ ἀγνοεῖ, ἓν δὲ ὂν συνὸν αὑτῷ οὐ δεῖται νοήσεως ἑαυτοῦ. ἐπεὶ οὐδὲ τὸ συνεῖναι δεῖ προσάπτειν, ἵνα τηρῇς τὸ ἕν, ἀλλὰ καὶ τὸ νοεῖν καὶ τὸ συνεῖναι ἀφαιρεῖν καὶ ἑαυτοῦ νόησιν καὶ τῶν ἄλλων: οὐ γὰρ κατὰ τὸ νοοῦν δεῖ τάττειν αὐτό, ἀλλὰ μᾶλλον κατὰ τὴν νόησιν. νόησις δὲ οὐ νοεῖ, ἀλλ’ αἰτία τοῦ νοεῖν: ἄλλῳ: τὸ δὲ αἴτιον οὐ ταὐτὸν τῷ αἰτιατῷ. τὸ δὴ πάντων αἴτιον οὐδέν ἐστιν ἐκείνων. οὐ τοίνυν οὐδὲ ἀγαθὸν λεκτέον τοῦτο, ὃ παρέχει, ἀλλὰ ἄλλως τἀγαθὸν ὑπὲρ τὰ ἄλλα ἀγαθά.

6.9.7Bunların hiçbiri olmadığı için düşüncende belirsizlik içinde kalıyorsan, kendini bunlara yerleştir ve bunlardan yola çıkarak seyret; ama düşünceni dışarıya fırlatarak seyretme. Çünkü o, öbür şeyleri kendisinden yoksun bırakarak bir yerde durmuyor; ona dokunabilen için mevcuttur, dokunamayan için mevcut değildir. Öbür şeylerde, başka bir şeyi düşünürken ve başka bir şeyle meşgulken bir şeyi düşünmek mümkün değildir, düşünülen şeyin kendisi kalsın diye ona hiçbir şey eklememek gerekir; burada da şunu anlamak gerekir: psykhē'de başka bir şeyin izi varken ve bu iz etkinken onu düşünmek mümkün değildir; başka şeylerle dolmuş ve onların elinde tutsak olan psykhē de zıttının iziyle damgalanamaz. Madde hakkında, her şeyin izlerini kabul edecekse bütün niteliklerden yoksun olması gerektiği söylendiği gibi, psykhē de, ilk tabiatla dolması ve onun ışığını alması için içinde oturan hiçbir engel kalmayacaksa, çok daha fazla eidos'tan yoksun olmalıdır.

Öyleyse dışarıdaki her şeyi bırakıp büsbütün içeriye dönmeli, dışarıdaki hiçbir şeye eğilmemeli; her şeyi, önce tavrıyla sonra eidos'larla, bilmez olmalı; kendini de bilmez hâle gelip onun seyrine dalmalı; onunla birlikte olup onunla yeterince sohbet ettikten sonra, gücü yeterse, oradaki birlikteliği başkasına da haber vermeye gelmelidir. Minos da belki böyle bir birliktelik yaşadığı için Zeus'un sohbet arkadaşı olarak ün salmıştı; onu hatırlayarak onun görüntüleri olan kanunları koyuyordu; ilahî olana dokunmakla kanun koyacak kadar dolmuştu. Ya da siyasî işleri kendine layık görmüyorsa, isterse yukarıda kalmalıdır; bu, çok şey görmüş olanın da yaşayabileceği bir hâldir. Denildiği gibi, Tanrı hiç kimsenin dışında değildir; onu bilmeseler de herkesle birliktedir. Onlar ise ondan dışarıya kaçarlar, daha doğrusu kendilerinden dışarıya. Kaçtıkları şeyi yakalayamazlar; kendilerini yitirmişken başkasını da arayamazlar; aklını yitirip kendinden geçmiş bir çocuk da babasını tanımaz; ama kendini tanıyan, nereden geldiğini de bilir.

6.9.7

εἰ δ’ ὅτι μηδὲν τούτων ἐστίν, ἀοριστεῖς τῇ γνώμῃ, στῆσον σαυτὸν εἰς ταῦτα, καὶ ἀπὸ τούτων θεῶ: θεῶ δὲ μὴ ἔξω ῥίπτων τὴν διάνοιαν. οὐ γὰρ κεῖταί που ἐρημῶσαν αὑτοῦ τὰ ἄλλα, ἀλλ’ ἔστι τῷ δυναμένῳ θιγεῖν ἐκεῖνο παρόν, τῷ δ’ ἀδυνατοῦντι οὐ πάρεστιν. ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῶν ἄλλων οὐκ ἔστι τι νοεῖν ἄλλο νοοῦντα καὶ πρὸς ἄλλῳ ὄντα, ἀλλὰ δεῖ μηδὲν προσάπτειν τῷ νοουμένῳ, ἵνα ᾖ αὐτὸ τὸ νοούμενον, οὕτω δεῖ καὶ ἐνταῦθα συνιέναι, ὡς οὐκ ἔστιν ἄλλου ἔχοντα ἐν τῇ ψυχῇ τύπον ἐκεῖνο νοῆσαι ἐνεργοῦντος τοῦ τύπου, οὐδ’ αὖ ἄλλοις κατειλημμένην τὴν ψυχὴν καὶ κατεχομένην τυπωθῆναι τῷ τοῦ ἐναντίου τύπῳ, ἀλλ’ ὥσπερ περὶ τῆς ὕλης λέγεται, ὡς ἄρα ἄποιον εἶναι δεῖ πάντων, εἰ μέλλει δέχεσθαι τοὺς πάντων τύπους, οὕτω καὶ πολὺ μᾶλλον ἀνείδεον τὴν ψυχὴν γίνεσθαι, εἰ μέλλει μηδὲν ἐμπόδιον ἐγκαθήμενον ἔσεσθαι πρὸς πλήρωσιν καὶ ἔλλαμψιν αὐτῇ τῆς φύσεως τῆς πρώτης. εἰ τοῦτο, πάντων τῶν ἔξω ἀφέμενον δεῖ ἐπιστραφῆναι πρὸς τὸ εἴσω πάντη, μὴ πρὸς τι τῶν ἔξω κεκλίσθαι, ἀλλὰ ἀγνοήσαντα τὰ πάντα καὶ πρὸ τοῦ μὲν τῇ διαθέσει, τότε δὲ καὶ τοῖς εἴδεσιν, ἀγνοήσαντα δὲ καὶ αὑτὸν ἐν τῇ θέᾳ ἐκείνου γενέσθαι κἀκείνῳ συγγενόμενον καὶ ἱκανῶς οἷον ὁμιλήσαντα ἥκειν ἀγγέλλοντα, εἰ δύναιτο, καὶ ἄλλῳ τὴν ἐκεῖ συνουσίαν — οἵαν ἴσως καὶ Μίνως ποιούμενος ὀαριστὴς τοῦ Διὸς ἐφημίσθη εἶναι, ἧς μεμνημένος εἴδωλα αὐτῆς τοὺς νόμους ἐτίθει τῇ τοῦ θείου ἐπαφῇ εἰς νόμων πληρούμενος θέσιν — ἢ καὶ τὰ πολιτικὰ οὐκ ἄξια αὑτοῦ νομίσαντα, εἰ ἐθέλει, μένειν ἄνω: ὅπερ καὶ τῷ πολὺ ἰδόντι γένοιτ̓ ἂν πάθημα. οὐδενὸς [οὖν θεός,] φησίν, ἐστιν ἔξω, ἀλλὰ πᾶσι σύνεστιν οὐκ εἰδόσι. φεύγουσι γὰρ αὐτοὶ αὐτοῦ ἔξω, μᾶλλον δὲ αὑτῶν ἔξω. οὐ δύνανται οὖν ἑλεῖν ὃν πεφεύγασιν, οὐδ’ αὑτοὺς ἀπολωλεκότες ἄλλον ζητεῖν, οὐδέ γε παῖς αὑτοῦ ἔξω ἐν μανίᾳ γεγενημένος εἰδήσει τὸν πατέρα: ὁ δὲ μαθὼν ἑαυτὸν εἰδήσει καὶ ὁπόθεν.

6.9.8Bir psykhē başka zamanlarda da kendini tanıyorsa ve hareketinin, bir kırılmaya uğramadıkça, doğrusal olmadığını; tabiatına uygun hareketin dışarıdaki bir şeyin değil, bir merkezin çevresinde dairesel olduğunu, merkezin de dairenin kaynağı olduğunu biliyorsa, kendi kaynağının çevresinde hareket eder ve kendini ona yönelterek ona bağlanır. Bütün psykhē'lerin yönelmesi gereken, ama yalnızca tanrıların psykhē'lerinin her zaman yöneldiği şey budur; ona yöneldikleri için tanrıdırlar. Çünkü ona bağlı olan tanrıdır; ondan uzaklaşan ise sıradan insan ve hayvandır. Peki psykhē'nin merkezi denebilecek bu şey mi aranan şeydir? Yoksa her şeyin, merkezler gibi, birleştiği başka bir şeyi düşünmeli ve bunun bu çemberin merkezine benzetmeyle söylendiğini anlamalı mıyız? Çünkü psykhē şekil gibi bir çember değildir; çember denmesi, kadim tabiat onun içinde ve çevresinde olduğu için, böyle bir şeyden geldiği için ve hele bütünüyle ayrıldıklarında böyle olduğu içindir.

Şimdi ise bir parçamız beden tarafından tutulduğundan —birinin ayakları suda, bedeninin geri kalanı suyun üstünde olması gibi—, bedene batmamış kısmımızla yükselerek, bununla kendi merkezimizden her şeyin merkezi denebilecek şeye bağlanırız; tıpkı en büyük çemberlerin merkezlerinin onları kuşatan kürenin merkezine bağlanması gibi; ve dinleniriz. Psykhē çemberleri değil de cismanî çemberler olsaydık, merkeze mekânsal olarak bağlanır ve merkez bir yerde bulunurken onun çevresinde olurduk. Ama psykhē'ler düşünülür olduğundan ve o nous'un ötesinde olduğundan, bağlanmanın başka güçlerle, düşünenin düşünülene bağlanmasını sağlayan güçlerle olduğunu, hatta bundan da fazlası olduğunu düşünmeliyiz: düşünen, benzerlik ve aynılık sayesinde mevcuttur ve hiçbir şey araya girmeden akrabasına bağlanır. Cisimlerin başka cisimlerle birleşmesi engellenir; ama cisimsiz şeyler cisimlerle birbirinden ayrılmaz; birbirlerinden mekânla değil, başkalık ve farkla uzaktırlar. Başkalık bulunmadığında, başka olmayanlar birbirine mevcuttur. O başkalık taşımadığı için her zaman mevcuttur; biz ise başkalık taşımadığımızda mevcuduz. O bizi istemez ki bizim çevremizde olsun; biz onu isteriz, onun çevresinde olmak için.

Her zaman onun çevresindeyiz, ama her zaman ona bakmayız. Tıpkı bir koronun, koro başının çevresinde dizilmiş olsa bile seyirden dışarıya dönüp yanlış söyleyebilmesi, ama dönünce güzel söylemesi ve gerçekten onun çevresinde olması gibi. Biz de her zaman onun çevresindeyiz —değilsek tümüyle çözülür ve artık var olmayız—, ama her zaman ona bakmayız; ona baktığımız zaman ise gayemize ve dinlenmemize ulaşırız; onun çevresinde gerçekten tanrısal bir koro dansı ederken artık yanlış söylemeyiz.

6.9.8

εἴ τις οὖν ψυχὴ οἶδεν ἑαυτὴν τὸν ἄλλον χρόνον καὶ οἶδεν, ὅτι ἡ κίνησις αὐτῆς οὐκ εὐθεῖα ἀλλ’ ἢ ὅταν κλάσιν λάβῃ, ἡ δὲ κατὰ φύσιν κίνησις οἵα ἡ ἐν κύκλῳ περί τι οὐκ ἔξω, ἀλλὰ περὶ κέντρον, τὸ δὲ κέντρον ἀφ̓ οὗ ὁ κύκλος, κινήσεται περὶ τοῦτο, ἀφ̓ οὗ ἐστι, καὶ τούτου ἀναρτήσεται συμφέρουσα ἑαυτὴν πρὸς τὸ αὐτό, πρὸς ὃ ἐχρῆν μὲν πάσας, φέρονται δὲ αἱ θεῶν [μόνον] ἀεί: πρὸς ὃ φερόμεναι θεοί εἰσι: θεὸς γὰρ τὸ ἐκείνῳ συνημμένον, τὸ δὲ πόρρω ἀφιστάμενον ἄνθρωπος ὁ πολὺς καὶ θηρίον. τὸ οὖν τῆς ψυχῆς οἷον κέντρον τοῦτό ἐστι τὸ ζητούμενον; ἢ ἄλλο τι δεῖ νομίσαι, εἰς ὃ πάντα οἷον κέντρα συμπίπτει, καὶ ὅτι ἀναλογίᾳ τοῦ κέντρου τοῦδε τοῦ κύκλου: οὐδὲ γὰρ οὕτω κύκλος ἡ ψυχή, ὡς τὸ σχῆμα, ἀλλ’ ὅτι ἐν αὐτῇ καὶ περὶ αὐτὴν ἡ ἀρχαία φύσις: καὶ ὅτι ἀπὸ τοιούτου, καὶ ἔτι μᾶλλον ὅτι χωρισθεῖσαι ὅλαι. νῦν δέ, ἐπεὶ μέρος ἡμῶν κατέχεται ὑπὸ τοῦ σώματος — οἷον εἴ τις τοὺς πόδας ἔχοι ἐν ὕδατι, τῷ δ’ ἄλλῳ σώματι ὑπερέχοι — τῷ δὴ μὴ βαπτισθέντι τοῦ σώματος ὑπεράραντες, τούτῳ συνάπτομεν κατὰ τὸ ἑαυτῶν κέντρον τῷ οἷον πάντων κέντρῳ, καθάπερ τῶν μεγίστων κύκλων τὰ κέντρα τῷ τῆς σφαίρας τῆς περιεχούσης κέντρῳ, ἀναπαυόμενοι. εἰ μὲν οὖν σωματικοὶ ἦσαν, οὐ ψυχικοὶ κύκλοι, τοπικῶς ἂν τῷ κέντρῳ συνῆπτον καί που κειμένου τοῦ κέντρου περὶ αὐτὸ ἂν ἦσαν: ἐπειδὴ δὲ αὐταί τε αἱ ψυχαὶ νοηταί, ὑπὲρ νοῦν τε ἐκεῖνο, δυνάμεσιν ἄλλαις, ᾗ πέφυκε τὸ νοοῦν πρὸς τὸ κατανοούμενον συνάπτειν, οἰητέον τὴν συναφὴν γίνεσθαι, καὶ πλέον, ὡς τὸ νοοῦν παρεῖναι ὁμοιότητι καὶ ταυτότητι καὶ συνάπτειν τῷ συγγενεῖ οὐδενὸς διείργοντος. σώμασι μὲν γὰρ σώματα κωλύεται κοινωνεῖν ἄλλοις, τὰ δὲ ἀσώματα σώμασιν οὐ διείργεται: οὐδ’ ἀφέστηκε τοίνυν ἀλλήλων τόπῳ, ἑτερότητι δὲ καὶ διαφορᾷ: ὅταν οὖν ἡ ἑτερότης μὴ παρῇ, ἀλλήλοις τὰ μὴ ἕτερα πάρεστιν. ἐκεῖνο μὲν οὖν μὴ ἔχον ἑτερότητα ἀεὶ πάρεστιν, ἡμεῖς δὲ ὅταν μὴ ἔχωμεν: κἀκεῖνο μὲν ἡμῶν οὐκ ἐφίεται, ὥστε περὶ ἡμᾶς εἶναι, ἡμεῖς δὲ ἐκείνου, ὥστε ἡμᾶς περὶ ἐκεῖνο. καὶ ἀεὶ μὲν περὶ αὐτό, οὐκ ἀεὶ δὲ εἰς αὐτὸ βλέπομεν, ἀλλ’ οἷον χορὸς ἐξᾴδων καίπερ ἔχων περὶ τὸν κορυφαῖον τραπείη ἂν εἰς τὸ ἔξω τῆς θέας, ὅταν δὲ ἐπιστρέψῃ, ᾅδει τε καλῶς καὶ ὄντως περὶ αὐτὸν ἔχει: οὕτω καὶ ἡμεῖς ἀεὶ μὲν περὶ αὐτό, καὶ ὅταν μή, λύσις ἡμῖν παντελὴς ἔσται καὶ οὐκέτι ἐσόμεθα: οὐκ ἀεὶ δὲ εἰς αὐτό, ἀλλ’ ὅταν εἰς αὐτὸ ἴδωμεν, τότε ἡμῖν τέλος καὶ ἀνάπαυλα καὶ τὸ μὴ ἀπᾴδειν χορεύουσιν ὄντως περὶ αὐτὸ χορείαν ἔνθεον.

6.9.9Bu koro dansında psykhē hayatın kaynağını, nous'un kaynağını, var olanın ilkesini, iyinin sebebini, psykhē'nin kökünü görür. Bunlar ondan dışarı dökülüp onu eksiltmez; çünkü o bir kütle değildir; yoksa doğanlar yok olup giderdi. Oysa onlar ebedîdir, çünkü ilkeleri aynı şekilde kalır; onlara bölünmüş değildir, bütün olarak kalır. Bu yüzden onlar da kalır; güneş kaldıkça ışığın da kalması gibi. Çünkü biz ondan kesilip ayrılmış değiliz, ayrı da değiliz; araya girmiş olan bedenin tabiatı bizi kendine çekmiş olsa da, ondan soluk alırız ve varlığımızı sürdürürüz. O bir kere verip sonra çekilmiş değildir; ne ise o olduğu sürece hep sağlar. Yine de ona yöneldiğimizde daha çok var oluruz; iyi hâl de oradadır; ondan uzak olmak ise yalnızca daha az var olmaktır. Psykhē orada, kötülüklerin dışında, kötülüklerden arınmış yere koşup dinlenir; orada düşünür, orada etkilenmezdir; gerçek hayat da oradadır. Çünkü buradaki, Tanrı'sız hayat, o hayatı taklit eden bir hayat izidir; oradaki hayat ise nous'un fiilidir. Bu fiil, ona sessiz bir dokunuşla tanrıları da doğurur; güzelliği doğurur, adaleti doğurur, aretē'yi doğurur. Psykhē Tanrı'yla dolunca bunlara gebe kalır; bu onun için hem ilke hem gayedir: ilkedir, çünkü oradan gelir; gayedir, çünkü iyi oradadır; oraya varınca da eskiden ne idiyse o olur. Çünkü burada ve bu şeyler arasında olmak, bir düşüş, bir sürgün ve kanatların dökülmesidir.

İyinin orada olduğunu psykhē'nin doğuştan gelen aşkı da gösterir; bu yüzden resimlerde de mitlerde de Eros psykhē'lerle bir çift olarak anılır. Psykhē Tanrı'dan başka olduğu, ama ondan geldiği için onu zorunlu olarak sever; oradayken göksel aşka sahiptir, burada ise halkın aşkı olur. Orada göksel Aphrodite vardır, burada ise sanki bir fahişeye dönüşüp halkın Aphrodite'si olur. Her psykhē bir Aphrodite'dir. Aphrodite'nin doğumu ve onunla birlikte doğan Eros da buna işaret eder. Tabiatına uygun hâldeki psykhē Tanrı'yı sever ve onunla birleşmek ister; tıpkı bir genç kızın soylu babasına duyduğu soylu sevgi gibi. Ama oluşa gelip sanki taliplerin sözleriyle aldanınca, o sevgiyi ölümlü başka bir aşka değişir ve babasından uzak kaldığı için hor görülür. Sonra buradaki hakaretlerden yeniden nefret edip buradaki şeylerden arınınca, yeniden babasına yönelir ve esenliğe kavuşur.

Bu hâli bilmeyenler, buradaki aşklardan yola çıkarak, insanın en çok sevdiği şeye kavuşmasının nasıl bir şey olduğunu düşünsün. Bu sevilen şeylerin ölümlü ve zararlı olduğunu, görüntülere duyulan aşklar olduğunu ve değişip gittiğini de düşünsün; çünkü bunlar gerçekten sevilen, bizim iyimiz ve aradığımız şey değildi. Gerçek sevgili oradadır; ondan pay alarak ve ona gerçekten sahip olarak, onu dışarıdan etlerle kucaklamadan, onunla birlikte olmak mümkündür. Gören ne dediğimi bilir: psykhē ona yaklaşırken, yaklaşmış ve ondan pay almışken başka bir hayata sahip olur; öyle ki bu hâle gelince, gerçek hayatı sağlayanın orada olduğunu ve artık hiçbir şeye ihtiyacı olmadığını anlar. Aksine öbür şeyleri bırakmalı, yalnız onda durmalı, çevremizi saran geri kalan her şeyi kesip atarak yalnız o olmalıdır. Öyle ki buradan çıkmaya can atalım ve öbür tarafa bağlı olduğumuza kızalım; bütün varlığımızla onu kucaklayalım ve Tanrı'ya dokunmayan hiçbir parçamız kalmasın. Orada hem onu hem de kendini, görmenin caiz olduğu ölçüde görmek mümkündür: kendini parlamış, düşünülür ışıkla dolmuş, daha doğrusu saf ışığın kendisi olmuş, ağırlıksız, hafif, tanrı olmuş, daha doğrusu tanrı olan biri olarak görürsün; o an tutuşmuştur, ama yeniden ağırlaşırsa sanki söner.

6.9.9

ἐν δὲ ταύτῃ τῇ χορείᾳ καθορᾷ πηγὴν μὲν ζωῆς, πηγὴν δὲ νοῦ, ἀρχὴν ὄντος, ἀγαθοῦ αἰτίαν, ῥίζαν ψυχῆς: οὐκ ἐκχεομένων ἀπ’ αὐτοῦ ἐκείνων, εἶτ̓ ἐλαττούντων: οὐ γὰρ ὄγκος: ἢ φθαρτὰ ἂν ἦν τὰ γεννώμενα. νῦν δέ ἐστιν ἀίδια, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτῶν ὡσαύτως μένει οὐ μεμερισμένη εἰς αὐτά, ἀλλ’ ὅλη μένουσα. διὸ κἀκεῖνα μένει: οἷον εἰ μένοντος ἡλίου καὶ τὸ φῶς μένει. οὐ γὰρ ἀποτετμήμεθα οὐδὲ χωρὶς ἐσμέν, εἰ καὶ παρεμπεσοῦσα ἡ σώματος φύσις πρὸς αὑτὴν ἡμᾶς εἵλκυσεν, ἀλλ’ ἐμπνέομεν καὶ σωζόμεθα οὐ δόντος, εἶτα ἀποστάντος ἐκείνου, ἀλλ’ ἀεὶ χορηγοῦντος ἕως ἂν ᾖ ὅπερ ἔστι. μᾶλλον μέντοι ἐσμὲν νεύσαντες πρὸς αὐτὸ καὶ τὸ εὖ ἐνταῦθα, τὸ [δὲ] πόρρω εἶναι μόνον καὶ ἧττον εἶναι: ἐνταῦθα καὶ ἀναπαύεται ψυχὴ κακῶν ἔξω εἰς τὸν τῶν κακῶν καθαρὸν τόπον ἀναδραμοῦσα: καὶ νοεῖ ἐνταῦθα, καὶ ἀπαθὴς ἐνταῦθα: καὶ τὸ ἀληθῶς ζῆν ἐνταῦθα: τὸ γὰρ νῦν καὶ τὸ ἄνευ θεοῦ ἴχνος ζωῆς ἐκείνην μιμούμενον, τὸ δὲ ἐκεῖ ζῆν ἐνέργεια μὲν νοῦ, ἐνεργείᾳ δὲ καὶ γεννᾷ θεοὺς ἐν ἡσύχῳ τῇ πρὸς ἐκεῖνο ἐπαφῇ, γεννᾷ δὲ κάλλος, γεννᾷ δικαιοσύνην, ἀρετὴν γεννᾷ: ταῦτα γὰρ κύει ψυχὴ πληρωθεῖσα θεοῦ καὶ τοῦτο αὐτῇ ἀρχὴ καὶ τέλος: ἀρχὴ μέν, ὅτι ἐκεῖθεν, τέλος δέ, ὅτι τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖ, καὶ ἐκεῖ γενομένη γίνεται αὐτὴ ὅπερ ἦν: τὸ γὰρ ἐνταῦθα καὶ ἐν τούτοις ἔκπτωσις καὶ φυγὴ καὶ πτερορρύησις: δηλοῖ δὲ ὅτι τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖ καὶ ὁ ἔρως ὁ τῆς ψυχῆς ὁ σύμφυτος, καθ̓ ὃ καὶ συνέζευκται ἔρως ταῖς ψυχαῖς καὶ ἐν γραφαῖς καὶ ἐν μύθοις. ἐπεὶ γὰρ ἕτερον θεοῦ ἐκείνη, ἐξ ἐκείνου δέ, ἐρᾷ αὐτοῦ ἐξ ἀνάγκης: καὶ οὖσα ἐκεῖ τὸν οὐράνιον ἔρωτα ἔχει, ἐνταῦθα δὲ πάνδημος γίγνεται. καὶ γάρ ἐστιν ἐκεῖ Ἀφροδίτη οὐρανία, ἐνταῦθα δὲ γίνεται πάνδημος οἷον ἑταιρισθεῖσα: καὶ ἔστι πᾶσα ψυχὴ Ἀφροδίτη. καὶ τοῦτο αἰνίττεται καὶ τὰ τῆς Ἀφροδίτης γενέθλια καὶ ὁ Ἔρως ὁ μετ’ αὐτῆς γενόμενος. ἐρᾷ οὖν κατὰ φύσιν ἔχουσα ψυχὴ θεοῦ ἑνωθῆναι θέλουσα, ὥσπερ παρθένος καλοῦ πατρὸς καλὸν ἔρωτα: ὅταν δὲ εἰς γένεσιν ἐλθοῦσα οἷον μνηστείαις ἀπατηθῇ, ἄλλον ἀλλαξαμένη θνητὸν ἔρωτα ἐρημίᾳ πατρὸς ὑβρίζεται: μισήσασα δὲ πάλιν τὰς ἐνταῦθα ὕβρεις [καὶ] ἁγνεύσασα τῶν τῇδε πρὸς τὸν πατέρα αὖθις στελλομένη εὐπαθεῖ. καὶ οἷς μὲν ἄγνωστόν ἐστι τὸ πάθημα τοῦτο, ἐντεῦθεν ἐνθυμείσθω ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα ἐρώτων οἷόν ἐστι τυχεῖν ὧν τις μάλιστα ἐρᾷ, καὶ ὅτι ταῦτα μὲν τὰ ἐρώμενα θνητὰ καὶ βλαβερὰ καὶ εἰδώλων ἔρωτες καὶ μεταπίπτει, ὅτι οὐκ ἦν τὸ ὄντως ἐρώμενον, οὐδὲ τὸ ἀγαθὸν ἡμῶν, οὐδ’ ὃ ζητοῦμεν. ἐκεῖ δὲ τὸ ἀληθινὸν ἐρώμενον, ᾧ ἔστι καὶ συνεῖναι μεταλαβόντα αὐτοῦ καὶ ὄντως ἔχοντα, οὐ περιπτυσσόμενον σαρξὶν ἔξωθεν. ὅστις δὲ εἶδεν, οἶδεν ὃ λέγω, ὡς ἡ ψυχὴ ζωὴν ἄλλην ἴσχει τότε προσιοῦσα καὶ ἤδη προσελθοῦσα καὶ μετασχοῦσα αὐτοῦ, ὥστε γνῶναι διατεθεῖσαν, ὅτι πάρεστιν ὁ χορηγὸς ἀληθινῆς ζωῆς, καὶ δεῖ οὐδενὸς ἔτι: τοὐναντίον δὲ ἀποθέσθαι τὰ ἄλλα δεῖ, καὶ ἐν μόνῳ στῆναι τούτῳ, καὶ τοῦτο γενέσθαι μόνον περικόψαντα τὰ λοιπὰ ὅσα περικείμεθα: ὥστε ἐξελθεῖν σπεύδειν ἐντεῦθεν καὶ ἀγανακτεῖν ἐπὶ θάτερα δεδεμένους, ἵνα τῷ ὅλῳ αὑτῶν περιπτυξώμεθα καὶ μηδὲν μέρος ἔχωμεν, ᾧ μὴ ἐφαπτόμεθα θεοῦ. ὁρᾶν δὴ ἔστιν ἐνταῦθα κἀκεῖνον καὶ ἑαυτὸν ὡς ὁρᾶν θέμις: ἑαυτὸν μὲν ἠγλαισμένον, φωτὸς πλήρη νοητοῦ, μᾶλλον δὲ φῶς αὐτὸ καθαρόν, ἀβαρῆ, κοῦφον, θεὸν γενόμενον, μᾶλλον δὲ ὄντα, ἀναφθέντα μὲν τότε, εἰ δὲ πάλιν βαρύνοιτο, ὥσπερ μαραινόμενον.

6.9.10Peki neden orada kalmaz? Çünkü henüz büsbütün dışarı çıkmamıştır. Ama bir zaman gelecek, seyir kesintisiz olacak ve beden ona artık hiçbir rahatsızlık vermeyecektir. Gören, rahatsız edilen kısım değil, öbürüdür; gören seyirden geri kaldığında bile, ispatlarda, inandırıcı kanıtlarda ve psykhē'nin akıl yürütmesinde bulunan epistēmē'den geri kalmış olmaz. Görmek ve gören ise artık logos değildir; logos'tan daha büyüktür, logos'tan öncedir ve logos'un üstündedir; görülen de öyledir. Kendini o zaman, gördüğü zaman, böyle görecektir; daha doğrusu böyle olarak kendisiyle birlikte olacak ve yalın hâle gelmiş olarak kendini böyle hissedecektir. Belki "görecek" bile denmemeli. Görülene gelince —eğer gören ve görülen diye ikisinden söz etmek gerekiyorsa ve ikisi bir değilse; cüretkâr bir söz bu—, o zaman gören ne görür ne ayırt eder ne de iki şey hayal eder; sanki başka biri olmuştur, kendisi değildir; orada kendi hesabına var değildir; ona ait olmuş ve onunla bir olmuştur, merkezini merkeze bağlamış gibi. Çünkü burada da merkezler bir araya gelince birdir; ayrı olduklarında ise iki. Biz de şimdi onu böyle "başka" diye anıyoruz. Bu yüzden bu seyir zor anlatılır. Onu seyrettiği sırada başka olarak değil, kendisiyle bir olarak görmüşken, biri onu başka bir şey olarak nasıl haber verebilir?

6.9.10

πῶς οὖν οὐ μένει ἐκεῖ; ἢ ὅτι μήπω ἐξελήλυθεν ὅλως. ἔσται δὲ ὅτε καὶ τὸ συνεχὲς ἔσται τῆς θέας οὐκέτι ἐνοχλουμένῳ οὐδεμίαν ἐνόχλησιν τοῦ σώματος. ἔστι δὲ τὸ ἑωρακὸς οὐ τὸ ἐνοχλούμενον, ἀλλὰ τὸ ἄλλο, ὅτε τὸ ἑωρακὸς ἀργεῖ τὴν θέαν οὐκ ἀργοῦν τὴν ἐπιστήμην τὴν ἐν ἀποδείξεσι καὶ πίστεσι καὶ τῷ τῆς ψυχῆς διαλογισμῷ: τὸ δὲ ἰδεῖν καὶ τὸ ἑωρακός ἐστιν οὐκέτι λόγος, ἀλλὰ μεῖζον λόγου καὶ πρὸ λόγου καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὥσπερ καὶ τὸ ὁρώμενον. ἑαυτὸν μὲν οὖν ἰδὼν τότε, ὅτε ὁρᾷ, τοιοῦτον ὄψεται, μᾶλλον δὲ αὑτῷ τοιούτῳ συνέσται καὶ τοιοῦτον αἰσθήσεται ἁπλοῦν γενόμενον. τάχα δὲ οὐδὲ ὄψεται λεκτέον. τὸ δὲ ὀφθέν, εἴπερ δεῖ δύο ταῦτα λέγειν, τό τε ὁρῶν καὶ τὸ ὁρώμενον, ἀλλὰ μὴ ἓν ἄμφω — τολμηρὸς μὲν ὁ λόγος — τότε μὲν οὔτε ὁρᾷ οὔτε διακρίνει ὁ ὁρῶν οὐδὲ φαντάζεται δύο, ἀλλ’ οἷον ἄλλος γενόμενος καὶ οὐκ αὐτὸς οὐδ’ αὑτοῦ συντελεῖ ἐκεῖ, κἀκείνου γενόμενος ἕν ἐστιν ὥσπερ κέντρῳ κέντρον συνάψας: καὶ γὰρ ἐνταῦθα συνελθόντα ἕν ἐστι, τότε [δὲ] δύο, ὅταν χωρίς. οὕτω καὶ ἡμεῖς νῦν λέγομεν ἕτερον. διὸ καὶ δύσφραστον τὸ θέαμα. πῶς γὰρ ἂν ἀπαγγείλειέ τις ὡς ἕτερον οὐκ ἰδὼν ἐκεῖνο, ὅτε ἐθεᾶτο ἕτερον, ἀλλὰ ἓν πρὸς ἑαυτόν;

6.9.11Buradaki sırların, inisiye olmayanlara açıklanmasın diye koyduğu buyruk da bunu göstermek ister: o şey açıklanamaz olduğu için, ilahî olanı, onu görme talihine kendisi erişmemiş birine açıklamayı yasakladı. Öyleyse iki yoktu; gören, görülenle birdi; sanki görülmüş değil, birleşmişti. Onunla karıştığı zaman ne olduysa, onu hatırlarsa, kendi içinde onun bir suretini taşır. Kendisi de birdi; kendi içinde ne kendine göre ne de başka şeylere göre hiçbir farkı vardı. Çünkü içinde hiçbir şey kıpırdamıyordu; yükselmiş olanda ne thymos vardı ne de başka bir şeye arzu; logos da yoktu, düşünme de yoktu, hatta bunu da söylemek gerekirse kendisi de yoktu. Sanki kapılmış ya da tanrıyla dolmuş gibi sessizce ıssız bir hâle girmişti; kendi ousia'sında kıpırtısızdı, hiçbir yana sapmıyor, kendi çevresinde bile dönmüyordu; büsbütün durmuş, adeta durgunluğun kendisi olmuştu. Güzel şeylerle de ilgilenmiyordu; güzelin bile ötesine koşmuş, aretē'lerin korosunu da aşmıştı. Tıpkı tapınağın en iç odasına girip mabetteki heykelleri arkada bırakan biri gibi. Bu heykeller, en iç odadan çıkan için, içerideki seyirden ve oradaki birliktelikten sonra yeniden ilk görülen şeyler olur; ama o birliktelik bir heykelle ya da bir suretle değil, o şeyin kendisiyleydi; heykeller ise ikinci derecede seyirliklerdir.

Belki de o bir seyir değil, başka bir görme biçimiydi: kendinden çıkış, yalınlaşma, kendini teslim etme, dokunmaya yönelme, durgunluk ve uyum içine girmeyi amaçlayan bir kavrayış; tabii biri en iç odadakini seyredecekse. Başka türlü bakarsa, onun için hiçbir şey mevcut olmaz. Bunlar birer taklittir; peygamberlerin bilgeleri o tanrının nasıl görüldüğünü bunlarla bilmece yoluyla anlatır. Bilmeceyi anlayan bilge bir rahip, oraya, en iç odaya girince gerçek seyre erişebilir. Girmese bile, bu en iç odayı görünmez bir şey sayarak kaynağı ve ilkeyi bilecektir; ilkeyle ilkeyi gördüğünü ve benzerin benzerle birleştiğini anlayacak, psykhē'nin taşıyabileceği ilahî şeylerden hiçbirini geride bırakmayacaktır. Seyirden önce de, geri kalanı seyirden ister; her şeyi aşmış olana geri kalan ise her şeyden önce olandır.

Çünkü psykhē'nin tabiatı büsbütün var olmayana varmaz; aşağı inerse kötülüğe varır ve böylece var olmayana varır, ama tamamen var olmayana değil. Zıt yönde koşarsa başka bir şeye değil, kendine varır; böylece başka bir şeyde olmadığı için hiçbir şeyde değil, kendindedir. Yalnızca kendinde olmak ve var olanda olmamak ise, ondadır; çünkü insan da, onunla sohbet ettiği ölçüde ousia değil, ousia'nın ötesinde bir şey olur. Biri kendini bu hâle gelmiş görürse, kendini onun bir benzeri olarak bulur; kendinden, suretin asıl örneğe geçmesi gibi geçerse, yolculuğunun gayesine ulaşır. Seyirden düştüğünde ise içindeki aretē'yi yeniden uyandırır, kendini her yönden düzene konmuş olarak görür ve yeniden hafifler: aretē sayesinde nous'a, bilgelik sayesinde ona yükselir. İşte tanrıların ve tanrısal, mesut insanların hayatı budur: buradaki öbür şeylerden kurtuluş, buradaki şeylerden haz almayan bir hayat, yalnız olanın yalnız olana kaçışı.

6.9.11

τοῦτο δὴ ἐθέλον δηλοῦν τὸ τῶν μυστηρίων τῶνδε ἐπίταγμα, τὸ μὴ ἐκφέρειν εἰς μὴ μεμυημένους, ὡς οὐκ ἔκφορον ἐκεῖνο ὂν ἀπεῖπε δηλοῦν πρὸς ἄλλον τὸ θεῖον, ὅτῳ μὴ καὶ αὐτῷ ἰδεῖν εὐτύχηται. ἐπεὶ τοίνυν δύο οὐκ ἦν, ἀλλ’ ἓν ἦν αὐτὸς ὁ ἰδὼν πρὸς τὸ ἑωραμένον, ὡς ἂν μὴ ἑωραμένον, ἀλλ’ ἡνωμένον, ὃς ἐγένετο ὅτε ἐκείνῳ ἐμίγνυτο εἰ μεμνῷτο, ἔχοι ἂν παῤ ἑαυτῷ ἐκείνου εἰκόνα. ἦν δὲ ἓν καὶ αὐτὸς διαφορὰν ἐν αὑτῷ οὐδεμίαν πρὸς ἑαυτὸν ἔχων οὔτε κατὰ ἄλλα: οὐ γάρ τι ἐκινεῖτο παῤ αὐτῷ, οὐ θυμός, οὐκ ἐπιθυμία ἄλλου παρῆν αὐτῷ ἀναβεβηκότι, ἀλλ’ οὐδὲ λόγος οὐδέ τις νόησις οὐδ’ ὅλως αὐτός, εἰ δεῖ καὶ τοῦτο λέγειν: ἀλλ’ ὥσπερ ἁρπασθεὶς ἢ ἐνθουσιάσας ἡσυχῆ ἐν ἐρήμῳ καταστάσει γεγένηται ἀτρεμεῖ τῇ αὐτοῦ οὐσίᾳ οὐδαμοῦ ἀποκλίνων οὐδὲ περὶ αὑτὸν στρεφόμενος, ἑστὼς πάντη καὶ οἷον στάσις γενόμενος: οὐδὲ τῶν καλῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ καλὸν ἤδη ὑπερθέων, ὑπερβὰς ἤδη καὶ τὸν τῶν ἀρετῶν χορόν, ὥσπερ τις εἰς τὸ εἴσω τοῦ ἀδύτου εἰσδὺς εἰς τοὐπίσω καταλιπὼν τὰ ἐν τῷ ναῷ ἀγάλματα, ἃ ἐξελθόντι τοῦ ἀδύτου πάλιν γίνεται πρῶτα μετὰ τὸ ἔνδον θέαμα καὶ τὴν ἐκεῖ συνουσίαν πρὸς οὐκ ἄγαλμα οὐδ’ εἰκόνα, ἀλλ’ αὐτό: ἃ δὴ γίνεται δεύτερα θεάματα. τὸ δὲ ἴσως ἦν οὐ θέαμα, ἀλλὰ ἄλλος τρόπος τοῦ ἰδεῖν, ἔκστασις καὶ ἅπλωσις καὶ ἐπίδοσις αὑτοῦ καὶ ἔφεσις πρὸς ἁφὴν καὶ στάσις καὶ περινόησις πρὸς ἐφαρμογήν, εἴπερ τις τὸ ἐν τῷ ἀδύτῳ θεάσεται. εἰ δ’ ἄλλως βλέποι, οὐδὲν αὐτῷ πάρεστι. ταῦτα μὲν οὖν μιμήματα, καὶ τοῖς οὖν σοφοῖς τῶν προφητῶν αἰνίττεται, ὅπως θεὸς ἐκεῖνος ὁρᾶται: σοφὸς δὲ ἱερεὺς τὸ αἴνιγμα συνιεὶς ἀληθινὴν ἂν ποιοῖτο ἐκεῖ γενόμενος τοῦ ἀδύτου τὴν θέαν. καὶ μὴ γενόμενος δὲ τὸ ἄδυτον τοῦτο ἀόρατόν τι χρῆμα νομίσας καὶ πηγὴν καὶ ἀρχὴν εἰδήσει, ὡς ἀρχῇ ἀρχὴν ὁρᾷ, καὶ συγγίνεται καὶ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, οὐδὲν παραλιπὼν τῶν θείων ὅσα δύναται ψυχὴ ἔχειν. καὶ πρὸ τῆς θέας τὸ λοιπὸν ἐκ τῆς θέας ἀπαιτεῖ: τὸ δὲ λοιπὸν τῷ ὑπερβάντι πάντα τὸ ὅ ἐστι πρὸ πάντων. οὐ γὰρ δὴ εἰς τὸ πάντη μὴ ὂν ἥξει ἡ ψυχῆς φύσις, ἀλλὰ κάτω μὲν βᾶσα εἰς κακὸν ἥξει, καὶ οὕτως εἰς μὴ ὄν, οὐκ εἰς τὸ παντελὲς μὴ ὄν: τὴν ἐναντίαν δὲ δραμοῦσα ἥξει οὐκ εἰς ἄλλο, ἀλλ’ εἰς ἑαυτήν, καὶ οὕτως οὐκ ἐν ἄλλῳ οὖσα ἐν οὐδενί ἐστιν, ἀλλ’ ἐν αὑτῇ: τὸ δ’ ἐν αὑτῇ μόνῃ καὶ οὐκ ἐν τῷ ὄντι ἐν ἐκείνῳ: γίνεται γὰρ καὶ αὐτός τις οὐκ οὐσία, ἀλλ’ ἐπέκεινα οὐσίας ταύτῃ, ᾗ προσομιλεῖ. εἴ τις οὖν τοῦτο αὑτὸν γενόμενον ἴδοι, ἔχει ὁμοίωμα ἐκείνου αὑτόν, καὶ εἰ ἀφ̓ αὑτοῦ μεταβαίνοι ὡς εἰκὼν πρὸς ἀρχέτυπον, τέλος ἂν ἔχοι τῆς πορείας. ἐκπίπτων δὲ τῆς θέας πάλιν ἐγείρας ἀρετὴν τὴν ἐν αὑτῷ καἰ κατανοήσας ἑαυτὸν πάντη κεκοσμημένον πάλιν κουφισθήσεται δἰ ἀρετῆς ἐπὶ νοῦν ἰὼν καὶ διὰ σοφίας ἐπ’ αὐτό. καὶ οὗτος θεῶν καὶ ἀνθρώπων θείων καὶ εὐδαιμόνων βίος, ἀπαλλαγὴ τῶν ἄλλων τῶν τῇδε, βίος ἀνήδονος τῶν τῇδε, φυγὴ μόνου πρὸς μόνον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…