Philon
Yusuf Üzerine
De Iosepho
1Philon'un Devlet Adamının Hayatı, yani Yusuf Üzerine
En iyi gayeye ulaştıran üç yol vardır: öğrenim, tabiat ve alıştırma. Musa'ya göre bilgelerin en eskileri de üç kişidir ve adlarını bunlardan alırlar. Onların hayatlarını, yani öğretimle, kendi kendine öğrenerek ve alıştırmayla bilge olanın hayatlarını yazdım; şimdi sırasıyla dördüncü olarak devlet adamının hayatını yazacağım. Musa bunun da adını taşıyan biri olarak, ilk gençliğinden beri yetiştirilmiş olan kabile başlarından birini tanıtır.
Τρεῖς μέν εἰσιν ἰδέαι, δι’ ὧν τὸ ἄριστον τέλος, μάθησις, φύσις, ἄσκησις, τρεῖς δὲ καὶ σοφῶν οἱ πρεσβύτατοι κατὰ Μωυσῆν ἐπώνυμοι τούτων· ὧν τοὺς βίους ἀναγεγραφώς, τόν τε ἐκ διδασκαλίας καὶ τὸν αὐτομαθῆ καὶ τὸν ἀσκητικόν, τέταρτον κατὰ τὸ ἑξῆς ἀναγράψω τὸν πολιτικόν, οὗ πάλιν ἐπώνυμον ἕνα τῶν φυλάρχων διασυνίστησιν ἐκ πρώτης ἡλικίας συγκροτηθέντα.
2Yaklaşık on yedi yaşındayken çobanlık bilgisiyle yetiştirilmeye başladı; bu bilgi şehir yönetimiyle uyum içindedir. Sanırım şairler soyunun kralları "halkların çobanları" diye adlandırmaya alışmış olması da bundandır. Çünkü çobanlıkta başarılı olan, daha az ciddiyet gerektiren işlerde terbiye görmüş olarak, canlıların en güzel sürüsü olan insanların bakımında da en iyi kral olur.
ἤρξατο μέντοι συγκροτεῖσθαι περὶ ἔτη γεγονὼς ἑπτακαίδεκα τοῖς κατὰ ποιμενικὴν θεωρήμασιν, ἃ συνᾴδει τοῖς περὶ πόλιν· ὅθεν οἶμαι καὶ τὸ ποιητικὸν γένος "ποιμένας λαῶν“ τοὺς βασιλεῖς εἴωθεν ὀνομάζειν· ὁ γὰρ τὴν ποιμενικὴν κατωρθωκὼς ἄριστος ἂν εἴη καὶ βασιλεύς, τῆς καλλίστης ζῴων ἀγέλης, ἀνθρώπων, τὴν ἐπιμέλειαν ἐν ταῖς ἐλάττονος σπουδῆς ἀξίαις ἀναδιδαχθείς·
3Savaşta önderlik ve komutanlık edecek kişi için av alıştırmaları nasıl son derece gereklidir, bir şehri yönetmeyi umanlar için de çobanlık aynı biçimde en uygun hazırlıktır; çünkü yöneticiliğe ve komutanlığa giden bir ön eğitimdir.
καὶ καθάπερ τῷ μέλλοντι πολεμαρχεῖν καὶ στρατηγεῖν ἀναγκαιότατον αἱ περὶ τὰ κυνηγέσια μελέται, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἷς ἐλπὶς ἐπιτροπεῦσαι πόλεως οἰκειότατον ποιμενικὴ προάγων τις οὖσα ἐπιστασίας καὶ στρατηγίας.
4Babası onda soylu ve sıradan bir insanınkinden daha yüce bir düşünce görünce ona hayran kalır, onu el üstünde tutar ve öteki oğullarından daha çok severdi; çünkü yaşlılığında doğmuştu, bu da sevgiye en az başka şeyler kadar sürükleyen bir şeydir. Güzeli seven biri olduğundan, çocuğun tabiatını seçkin ve olağanüstü bir özenle alevlendiriyordu;
ἐνορῶν οὖν ὁ πατὴρ αὐτῷ φρόνημα εὐγενὲς καὶ μεῖζον ἢ κατ’ ἰδιώτην ἐθαύμαζε καὶ περιεῖπε καὶ τῶν ἄλλων υἱῶν μᾶλλον ἔστεργεν, ἐπειδὴ ὀψίγονος ἦν, ὅπερ οὐδενὸς ἧττον ἀγωγόν ἐστιν εἰς εὔνοιαν· καὶ ἅτε φιλόκαλος ὢν ἐζωπύρει τὴν τοῦ παιδὸς φύσιν ἐξαιρέτοις καὶ περιτταῖς ἐπιμελείαις,
5öyle ki yalnız için için yanmasın, daha çabuk parlasın. Ama büyük başarıların her zaman hasmı olan kıskançlık o zaman da her bakımdan iyi giden bu eve saldırdı ve onu böldü: çok sayıda kardeşi tek bir kardeşe karşı kışkırttı. Babalarının ona gösterdiği sevgiye denk bir düşmanlık gösterdiler; o ne kadar seviliyorsa onlar o kadar nefret ediyorlardı. Nefretlerini dile getirmiyor, içlerinde biriktiriyorlardı; bu yüzden haklı olarak daha da şiddetlendi. Çünkü bastırılan ve sözle dışarı salınmayan duygular daha ağır olur.
ἵνα μὴ ἐντύφηται μόνον, ἀλλὰ καὶ θᾶττον ἐκλάμψῃ. φθόνος δὲ ὁ ἀεὶ ταῖς μεγάλαις εὐπραγίαις ἀντίπαλος καὶ τότε πᾶσι τοῖς μέρεσιν οἰκίαν κατορθοῦσαν ἐπιθέμενος διέστησε καθ’ ἑνὸς πολλοὺς ἀδελφοὺς ἀλείψας, οἳ τῇ πρὸς ἐκεῖνον εὐνοίᾳ τοῦ πατρὸς ἰσόρροπον δύσνοιαν ἐπεδείκνυντο μισοῦντες ὅσον ἐστέργετο· τὸ δὲ μῖσος οὐκ ἐξελάλουν, ἀλλ’ ἐν ἑαυτοῖς ἐταμίευον, ὅθεν εἰκότως ἀργαλεώτερον ἐφύετο· τὰ γὰρ στεγόμενα πάθη μὴ διαπνέοντα τοῖς ἐπισχοῦσι λόγοις βαρύτερα.
6Kötülük bilmeyen bir karakteri olan ve kardeşlerinde için için yanan düşmanlığı fark etmeyen çocuk, uğurlu bir rüya görüp onu kendisine iyi niyetli kimselere anlatır gibi anlattı: "Rüyamda," dedi, "orak zamanı gelmişti. Hepimiz ürünü toplamak için tarlaya gitmiş, oraklarımızı alıp biçiyorduk. Birden benim demetim kalkıp havalandı ve dikildi; sizin demetleriniz ise sanki bir işaretle koşup gelerek ona şaşkınlıkla baktı ve her türlü saygıyla eğildi."
χρώμενος οὖν ἀκάκοις τοῖς ἤθεσι καὶ τὴν ὑποικουροῦσαν ἔχθραν ἐκ τῶν ἀδελφῶν οὐ συνιείς, ὄναρ ἰδὼν αἴσιον, ὡς δὴ εὔνοις διηγεῖται· "ἔδοξα" γάρ φησιν "ἀμήτου καιρὸν ἐφεστάναι καὶ πάντας ἡμᾶς ἀφικομένους εἰς τὸ πεδίον ἐπὶ τὴν τοῦ καρποῦ συλλογὴν δρέπανα λαβόντας θερίζειν, αἰφνίδιον δὲ τὸ μὲν ἐμὸν δράγμα ὑπανίστασθαι καὶ μετεωρισθὲν ὀρθοῦσθαι, τὰ δὲ ὑμέτερα ὥσπερ ἀπὸ συνθήματος ἐπιδραμόντα τεθηπέναι καὶ μετὰ τιμῆς τῆς πάσης προσκυνεῖν“.
7Onlar ise kavrayışta keskin ve sembollerden yola çıkıp akla yatkın tahminlerle kapalı bir şeyin izini sürmekte usta oldukları için şöyle dediler: "Bizim kralımız ve efendimiz olacağını mı sanıyorsun? Bu uydurma rüyayla bunu ima ediyorsun." Nefretleri, büyümek için hep yeni bir bahane bularak daha da alevlendi.
οἱ δὲ εἰς σύνεσιν ἀκριβεῖς καὶ δεινοὶ διὰ συμβόλων ἰχνηλατῆσαι πρᾶγμ’ ἀδηλούμενον εἰκόσι στοχασμοῖς „μὴ νομίζεις“ ἔφασαν "ἔσεσθαι βασιλεὺς ἡμῶν καὶ κύριος; ταῦτα γὰρ διὰ τῆς κατεψευσμένης φαντασίας ὑπαινίττῃ.“ τὸ δὲ μῖσος ἔτι μᾶλλον ἐζωπυρεῖτο προσλαμβάνον ἀεί τινα καινὴν πρόφασιν εἰς συναύξησιν.
8O ise hiçbir şeyden kuşkulanmadan birkaç gün sonra öncekinden daha da şaşırtıcı başka bir rüya gördü ve bunu da kardeşlerine anlattı: Güneşin, ayın ve on bir yıldızın gelip kendisine eğildiğini görmüştü. Babası olana hayret etti ve olacak olanı düşünerek bunu aklında sakladı.
ὁ δὲ οὐδὲν ὑπιδόμενος ὀλίγαις ὕστερον ἡμέραις ὄναρ ἰδὼν ἕτερον καταπληκτικώτερον τοῦ προτέρου τοῖς ἀδελφοῖς ἀνέφερεν· ᾤετο γὰρ ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἕνδεκα ἀστέρας ἥκοντας προσκυνεῖν αὑτόν, ὡς τὸν πατέρα θαυμάσαντα τὸ γεγονὸς ἐναποθέσθαι τῇ διανοίᾳ ταμιεύοντα καὶ σκοπούμενον τὸ ἐσόμενον.
9Çocuğun bir yanlışa düşmesinden korkarak onu ciddiyetle uyardı ve şöyle dedi: "Ben, annen ve kardeşlerin sana eğilebilecek miyiz? Çünkü güneşle babanı, ayla anneni, on bir yıldızla da on bir kardeşini kastediyor gibisin. Yavrum, bu hiçbir zaman aklına gelmesin; gördüklerinin hatırası da sessizce silinip gitsin. Çünkü kendi ailesi üzerinde hükümranlık ummak ve beklemek, benim yargıma göre, sanırım eşitliği ve akrabalık haklarını önemseyen herkesin yargısına göre de, hiç dilenmeyecek bir şeydir."
ἐμβριθῶς δ’ ἐνουθέτει τὸν παῖδα κατὰ δέος τοῦ μή τι διαμαρτεῖν καί φησιν· „ἆρα δυνησόμεθα ἐγὼ καὶ ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ προσκυνῆσαί σε;—διὰ μὲν γὰρ ἡλίου τὸν πατέρα, διὰ δὲ σελήνης τὴν μητέρα, διὰ δὲ τῶν ἕνδεκα ἀστέρων τοὺς ἕνδεκα ἀδελφοὺς ὑποσημαίνειν ἔοικας—· ὃ μηδὲ εἰς νοῦν ποτε ἔλθοι τὸν σόν, ὦ παῖ, λαθοῦσα δὲ καὶ ἡ μνήμη τῶν φανέντων ὑπεξέλθοι· τὸ γὰρ τὴν ἐπὶ τοῖς οἰκείοις ἐλπίζειν καὶ καραδοκεῖν ἡγεμονίαν ἀπευκτὸν ἄγαν παρ’ ἐμοὶ κριτῇ, νομίζω δὲ καὶ παρὰ πᾶσιν, ὅσοις ἰσότητος μέλει καὶ συγγενικῶν δικαίων.“
10Baba, kardeşler rüyalar yüzünden onları görene kin beslediğinden, bir arada yaşamaları bir kargaşa ve kavga doğurur diye çekindi. Onları sürüleri gütmeye gönderdi, onu ise uygun zamana kadar evde alıkoydu. Çünkü zamanın psykhē'nin duygularının ve hastalıklarının hekimi olduğu söylendiğini biliyordu; zaman yası kaldırmaya, öfkeyi söndürmeye ve korkuyu iyileştirmeye yeter; tabiatça zor iyileşen şeyleri bile kolaylaştırır.
εὐλαβηθεὶς δ’ ὁ πατήρ, μή τις ἐκ τῆς συνδιαιτήσεως ἐπιγένηται ταραχὴ καὶ στάσις τοῖς ἀδελφοῖς μνησικακοῦσιν ὑπὲρ τῶν ὀνειράτων τῷ θεασαμένῳ, τοὺς μὲν ἐκπέμπει ποιμανοῦντας, τὸν δὲ οἴκοι παρεφύλαττεν ἄχρι καιροῦ τοῦ προσήκοντος, εἰδὼς ὅτι τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν καὶ νοσημάτων λέγεται εἶναι χρόνος ἰατρός, ἱκανὸς καὶ πένθος ἀνελεῖν καὶ θυμὸν σβέσαι καὶ φόβον θεραπεῦσαι· πάντα γὰρ ἐξευμαρίζει καὶ ὅσα κατὰ τὴν φύσιν δυσίατα.
11Kardeşlerin zihninde artık için için yanan bir düşmanlık kalmadığını tahmin edince oğlunu hem kardeşlerini selamlamak hem de onların ve sürülerin nasıl olduğunu haber getirmek için gönderdi.
ὡς δ’ ἐτόπασε μηδὲν ἔτι ταῖς διανοίαις αὐτῶν ἔχθος ὑποικουροῦν, ἐκπέμπει τὸν υἱὸν ἅμα μὲν τοὺς ἀδελφοὺς ἀσπασόμενον, ἅμα δὲ καὶ δηλώσοντα, πῶς ἔχουσιν αὐτοί τε καὶ αἱ τῶν θρεμμάτων ἀγέλαι.
12Bu yolculuk, iki taraf için de beklenmedik büyük kötülüklerin ve iyiliklerin başlangıcı oldu. O, babasının buyruklarına uyarak kardeşlerinin yanına gidiyordu. Onlar ise onun uzaktan geldiğini görünce birbirlerine hiç de hayırlı olmayan şeyler söylediler; adıyla seslenmeyi bile uygun görmüyor, ona "rüya çarpmış", "rüyacı" ve benzeri adlar takıyorlardı. Öfkelerini o kadar ileri götürdüler ki hepsi değilse de çoğu onu öldürmeyi tasarladı; yakalanmamak için onu öldürüp çok derin bir yer çukuruna atmaya karar vermişlerdi. O bölgede yağmur suyu toplayan pek çok sarnıç vardır.
ταύτην τὴν ὁδὸν ἀρχὴν συνέβη γενέσθαι μεγάλων κακῶν τε αὖ καὶ ἀγαθῶν παρ’ ἐλπίδας ἑκατέρων. ὁ μὲν γὰρ ταῖς ἐπισκήψεσι πειθαρχῶν τοῦ πατρὸς ᾔει πρὸς τοὺς ἀδελφούς, οἱ δὲ μακρόθεν ἀφικνούμενον ἰδόντες ἄλλος ἄλλῳ διελάλουν οὐδὲν εὔφημον, ὁπότε οὐδ’ ὀνομαστὶ προσαγορεύειν ἠξίουν αὐτόν, ἀλλ’ ὀνειροπλῆγα καὶ "ἐνυπνιαστὴν" καὶ τοιαῦτα ἐπεφήμιζον καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προῆγον ὀργῆς, ὥστε καὶ τὸν ἐπ’ αὐτῷ φόνον οὐ πάντες ἀλλ’ οἱ πλείους ἐβούλευον καὶ ὑπὲρ τοῦ μὴ καταφωραθῆναι ῥιπτεῖν ἀνελόντες ἐγνώκεσαν εἰς ὄρυγμα γῆς βαθύτατον· πολλαὶ δέ εἰσι περὶ τὸν τόπον ὕδατος ὀμβρίου δεξαμεναί.
13En büyük günahı, kardeş katlini neredeyse işleyeceklerdi; ama en büyükleri onları güçlükle de olsa yatıştırıcı sözlerle ikna etti. O, kana bulaşmamalarını, onu yalnızca çukurlardan birine atmalarını öğütledi. Aklında bir kurtarma planı vardı: onlar gittikten sonra onu alıp hiçbir kötülüğe uğramamış olarak babasına götürecekti.
καὶ μικροῦ τὸ μέγιστον ἄγος, ἀδελφοκτονίαν, εἰργάσαντο, εἰ μὴ παρηγορίαις τοῦ πρεσβυτάτου μόλις ἐπείσθησαν, ὃς παρῄνει μὴ ἐφάψασθαι τοῦ μιάσματος, ἀλλ’ αὐτὸ μόνον εἰς ἓν τῶν ὀρυγμάτων ῥῖψαι, διανοούμενός τι σωτήριον, ἵνα λαβὼν μετὰ τὴν ἀναχώρησιν ἀπαθῆ παντὸς κακοῦ παραπέμψῃ τῷ πατρί.
14Onlar razı olunca, Yusuf yanlarına gelip onları selamladı; onlar ise onu bir düşman gibi yakalayıp giysisini çıkardılar, kendisini derin bir çukura sarkıttılar. Giysiyi de bir oğlağın kanıyla kızıla boyayıp babalarına gönderdiler; vahşi hayvanların
συναινεσάντων δέ, ὁ μὲν προσιὼν ἠσπάζετο, οἱ δὲ ὡς πολέμιον συλλαβόντες ἀπαμπίσχουσι τὴν ἐσθῆτα καὶ τὸν μὲν καθιμῶσιν εἰς βαθεῖς βόθρους, τὴν δ’ ἐρίφου αἵματι φοινίξαντες διαπέμπονται τῷ πατρὶ πρόφασιν ὡς ὑπὸ θηρίων
15onu parçalayıp yediği bahanesiyle. O gün bir rastlantıyla, Arabistan'dan Mısır'a yük taşımayı âdet edinmiş bazı tüccarlar o yoldan geçiyordu. Kardeşler onu çukurdan çekip çıkardılar ve bu tüccarlara sattılar; bu fikri yaşça dördüncü olan kardeş önermişti. Bana kalırsa o da, kardeşinin, ona karşı yatışmaz bir öfkeyi alevlendirenler tarafından hileyle öldürülmesinden korktuğu için, ölümün yerine köleliği koyarak, yani daha büyük bir kötülük yerine daha hafifini seçerek onu satmayı öğütledi.
δαπανηθέντος. ἐκείνῃ δὲ τῇ ἡμέρᾳ κατά τινα συντυχίαν ἔμποροί τινες ὡδοιπόρουν τῶν ἔθος ἐχόντων ἀπ’ Ἀραβίας εἰς Αἴγυπτον κομίζειν φόρτον· οἷς ἀνελκύσαντες τὸν ἀδελφὸν πιπράσκουσιν, ἡγησαμένου τὴν γνώμην τοῦ καθ’ ἡλικίαν τετάρτου· καὶ γὰρ οὗτός μοι δοκῶ δείσας, μή ποθ’ ὑπὸ τῶν ὀργὴν ἀμείλικτον ἐπ’ αὐτῷ ζωπυρούντων δολοφονηθῇ, συνεβούλευσεν ἀποδόσθαι δουλείαν ὑπαλλαττόμενος θανάτου, κουφότερον κακὸν μείζονος.
16En büyük kardeş ise, satıldığı sırada orada olmadığından, çukura eğilip biraz önce bıraktığı kardeşini göremeyince bağırıp çağırdı; giysilerini yırtıp ellerini birbirine vurarak ve saçlarını yolarak bir deli gibi oraya buraya koşuşturdu ve "Ona ne oldu?" dedi.
ὁ δὲ πρεσβύτατος — οὐ γὰρ παρῆν πιπρασκομένου — διακύψας καὶ μὴ κατιδών, ὃν ἀπολελοίπει πρὸ μικροῦ, ἐβόα καὶ ἐκεκράγει καὶ τὰς ἐσθῆτας περιρρηξάμενος ἄνω καὶ κάτω καθάπερ ἐμμανὴς ἐφέρετο τὰς χεῖρας κροτῶν καὶ τὰς τρίχας τίλλων, „τί πέπονθε;“ λέγων·
17"Söyleyin, yaşıyor mu, öldü mü? Yoksa cesedini gösterin bana; üzerine ağlayıp felaketin acısını hafifleteyim; onu yerde yatarken görürsem teselli bulurum. Ölüye karşı ne diye kin besleyelim? Ortadan kalkmış olanlara kimse kıskançlık duymaz. Yaşıyorsa yeryüzünün neresine gitti? Kimlerin yanında tutuluyor? Ben de onun gibi kuşku altında değilim ya, bana güvenmemeniz için."
"εἴπατε, ζῇ ἢ τέθνηκεν; εἰ μὲν οὐκ ἔστι, δείξατέ μοι τὸν νεκρόν, ἵν’ ἐπιδακρύσας τῷ πτώματι λωφήσω τῆς συμφορᾶς· ἰδὼν κείμενον παρηγορηθήσομαι. τί καὶ νεκρῷ μνησικακοῦμεν; πρὸς τοὺς ἐκποδὼν φθόνος οὐδεὶς φύεται. εἰ δὲ ζῇ, ποῖ γῆς ἀπελήλυθε; φυλάττεται παρὰ τίσιν; οὐ γὰρ δὴ κἀγὼ καθάπερ ἐκεῖνος ἐν ὑποψίαις εἰμί, ὡς ἀπιστεῖσθαι.“
18Onlar onun satıldığını söyleyip bedelini gösterince şöyle dedi: "Ne güzel bir ticaret yapmışsınız! Kazancı paylaşalım. Köle tacirleriyle kötülük ödülleri için yarışıp taç takalım; onları gaddarlıkta da geçerek övünelim. Onlar yabancılara karşı düzen kurarlar; biz ise en yakınlarımıza, en sevdiklerimize karşı.
εἰπόντων δ’ ὅτι πέπραται καὶ τὴν τιμὴν ἐπιδεικνυμένων, „καλὴν ἐμπορίαν“ εἶπεν "ἐστείλασθε· τὰ κέρδη διανειμώμεθα· τοῖς ἀνδραποδισταῖς περὶ κακίας ἄθλων ἁμιλλησάμενοι στεφανηφορῶμεν, προσυπερβάλλοντες αὐτοὺς ὠμότητι σεμνυνώμεθα· κατὰ ἀλλοτρίων ἐκεῖνοι συντίθενται, κατὰ δ’ οἰκειοτάτων καὶ φιλτάτων ἡμεῖς.
19Yeni bir rezalet, dillere düşecek bir utanç icat edildi. Atalarımız dünyanın her yerine iyilik ve güzellik anıtları bıraktılar; biz de sadakatsizlik ve insan düşmanlığıyla ilgili, bir daha onarılamayacak kara lekeler bırakacağız. Çünkü büyük işlerin haberleri her yere çabucak ulaşır; övgüye değer olanlar hayranlık uyandırır, kusurlu olanlar ise yergiye ve suçlamaya uğrar.
κεκαινούργηται μέγα ὄνειδος, περιβόητος αἰσχύνη. μνημεῖα καλοκἀγαθίας οἱ πατέρες ἡμῶν πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἀπέλιπον, ἀπολείψομεν καὶ ἡμεῖς ἀπιστίας καὶ μισανθρωπίας ἀθεραπεύτους διαβολάς· φθάνουσι γὰρ αἱ τῶν μεγαλουργηθέντων φῆμαι πανταχόσε, τῶν μὲν ἐπαινετῶν θαυμαζόμεναι, τῶν δ’ ὑπαιτίων ψόγου καὶ κατηγορίας τυγχάνουσαι.
20Babamız olup bitenlerin haberini nasıl karşılayacak? Üç kez mutlu, üç kez mesut olan o adama artık yaşanmaz bir hayat hazırladınız. Satılana köleliği yüzünden mi acıyacak, yoksa satanlara gaddarlıkları yüzünden mi? Çok iyi biliyorum ki çok daha fazla bize acıyacak; çünkü haksızlık etmek haksızlığa uğramaktan daha ağırdır. Haksızlığa uğrayana en büyük iki şey, merhamet ve umut yardım eder; haksızlık edense ikisinden de yoksun olduğundan bütün yargıçların önünde yenik düşer. Ama bu ağıtları neden seslendiriyorum?
τίνα ἄρα τρόπον ὁ πατὴρ ἡμῶν τὴν περὶ τῶν συμβεβηκότων ἀκοὴν δέξεται; τρισμακαρίῳ καὶ τρισευδαίμονι τὸν καθ’ ἡμᾶς βίον ἀβίωτον παρέσχησθε. τὸν πραθέντα τῆς δουλείας ἢ τοὺς πεπρακότας τῆς ὠμότητος οἰκτιεῖται; πολὺ μᾶλλον εὖ οἶδα ἡμᾶς, ἐπεὶ καὶ τοῦ ἀδικεῖσθαι τὸ ἀδικεῖν χαλεπώτερον· τὸ μὲν γὰρ δυσὶ βοηθεῖται τοῖς μεγίστοις, ἐλέῳ καὶ ἐλπίδι, τὸ δ’ οὐδετέρου μετέχον ἅπασιν ἡττᾶται τοῖς κριταῖς. ἀλλὰ τί ταῦτα θρηνῶν ἀπηχῶ;
21Susmak daha iyi; yoksa istenmedik bir şeyden ben de payımı alırım. Çünkü öfkede çok sert ve yatışmazsınız; her birinizdeki öfke hâlâ şiddetle esiyor."
βέλτιον ἡσυχάζειν, μὴ καὶ αὐτὸς παραπολαύσω τινὸς ἀπευκτοῦ· τραχύτατοι γάρ ⟨ἐστε⟩ εἰς ὀργὴν καὶ ἀπαραίτητοι καὶ πνεῖ λαμπρὸς ἔτι ὁ ἐν ἑκάστῳ θυμός.“
22Baba, oğlunun satıldığı gerçeğini değil, öldüğü ve vahşi hayvanlarca parçalanıp yendiği yalanını işitince, kulakları söylenenlerle, gözleri de görülenle yaralandı; çünkü oğlunun yırtılmış, parçalanmış ve bol kanla kızıla boyanmış gömleği getirilmişti. Acının etkisiyle altüst olup çok uzun süre ağzını açamadan yattı; felaket onu ezip devirdiği için başını bile kaldıramıyordu.
ὡς δ’ ἤκουσεν ὁ πατὴρ οὐ τἀληθές, ὅτι πέπραται ὁ υἱὸς αὐτοῦ, τὸ δὲ ψεῦδος, ὅτι τέθνηκε καὶ ὡς ὑπὸ θηρίων ἐξανάλωται, πληχθεὶς τὰ μὲν ὦτα διὰ τῶν λεγομένων, τοὺς δ’ ὀφθαλμοὺς διὰ τοῦ φανέντος — ὁ γὰρ χιτὼν αὐτοῦ κατεσχισμένος καὶ κατῃκισμένος καὶ πολλῷ αἵματι πεφοινιγμένος ἐκεκόμιστο —, συγχυθεὶς ὑπὸ τῆς περιπαθήσεως ἀχανὴς ἐπὶ πλεῖστον χρόνον ἔκειτο, μηδ’ ὅσον τὴν κεφαλὴν ἐπᾶραι δυνάμενος, θλιβούσης καὶ ἐκτραχηλιζούσης τῆς συμφορᾶς.
23Sonra birden bir gözyaşı pınarı salıverir gibi acı bir feryatla yanaklarını, sakalını, göğsünü ve üzerindeki giysileri ıslattı ve şöyle dedi: "Yavrum, beni üzen ölümün değil, ölüş biçimin. Kendi toprağına gömülseydin teselli bulurdum; önce sana bakar, hastalığında başında beklerdim; ölürken son kucaklaşmaları paylaşır, gözlerini kapar, yerde yatan cesedine gözyaşı döker, seni görkemle gömer, âdet olanların hiçbirini eksik bırakmazdım.
εἶθ’ ὥσπερ τινὰ πηγὴν δακρύων ἐξαίφνης ἀνιεὶς μετ’ οἰμωγῆς πικρᾶς παρειὰς καὶ γένεια καὶ στέρνα κατένιπτε καὶ τὰς περὶ αὑτὸν ἐσθῆτας ἅμα τοιαῦτ’ ἐπιλέγων· „οὐχ ὁ θάνατός με λυπεῖ, τέκνον, ἀλλ’ ὁ τούτου τρόπος· εἰ ἐπὶ γῆς ἐτάφης τῆς σῆς, παρηγορούμην, ἐθεράπευσα, ἐνοσήλευσα πρότερον, ἀποθνῄσκοντι τελευταίων ἀσπασμῶν ἐκοινώνησα, τοὺς ὀφθαλμοὺς συνέκλεισα, ἐπεδάκρυσα κειμένῳ τῷ νεκρῷ, πολυτελῶς ἐκήδευσα, τῶν νομιζομένων οὐδὲν παρέλιπον.
24Yabancı bir ülkede ölmüş olsaydın bile kendime şöyle derdim: 'Adamım, tabiat kendisine borçlu olunanı geri aldı; üzülme. Vatanlar yaşayanlar içindir; ölenlerin mezarı ise bütün yeryüzüdür. Ya hiç kimse genç ölmez ya da bütün insanlar genç ölür; çünkü en uzun yaşayan bile sonsuz zamanla karşılaştırılınca kısa ömürlüdür.'
ἀλλ’ εἰ καὶ ἐπὶ τῆς ξένης, εἶπον ἄν· τὸ οἰκεῖον ὄφλημα τῆς φύσεως ἀπολαβούσης, ὦ οὗτος, μὴ κατήφει· πρὸς ζῶντας αἱ πατρίδες, ἀποθανόντων δὲ πᾶσα γῆ τάφος· ὠκύμορος οὐδεὶς ἢ πάντες ἄνθρωποι, καὶ γὰρ ὁ μακροβιώτατος ὀλιγοχρόνιος ἀντεξεταζόμενος αἰῶνι.
25Zorla ve bir tuzağa düşerek ölmen gerekseydi bile, insanlar tarafından öldürülmen benim için daha hafif bir kötülük olurdu. Onlar öldürdükten sonra cesede acır, üzerine toprak atıp bedeni örterlerdi. Hepsinden gaddar olsalar bile, onu gömmeden bırakıp gitmekten fazlasını ne yapabilirlerdi? Yoldan geçenlerden biri belki durup bakar, ortak tabiatımıza acıyarak onu bakıma ve gömülmeye layık görürdü. Ama şimdi, söylendiğine göre, vahşi ve et yiyen hayvanlara şölen ve ziyafet oldun; benim öz yüreğimin parçasını tadıp onunla beslendiler.
εἰ δὲ δὴ καὶ βιαίως καὶ ἐξ ἐπιβουλῆς ἔδει θνῄσκειν, ἦν ἄν μοι κουφότερον κακόν, ὑπ’ ἀνθρώπων ἀναιρεθέντος, οἳ κτείναντες νεκρὸν ἂν ἠλέησαν, ὡς ἐπαμήσασθαι κόνιν καὶ τὸ σῶμα συγκρύψαι· εἰ δὲ καὶ πάντων ἐγεγένηντο ὠμότατοι, τί πλέον εἶχον ἢ ῥίψαντες ἄταφον ἀπαλλάττεσθαι; τῶν δ’ ἐν ὁδῷ παριόντων ἴσως τις ἐπιστὰς καὶ θεασάμενος, οἶκτον τῆς κοινῆς λαβὼν φύσεως, ἐπιμελείας καὶ ταφῆς ἠξίωσε. νυνὶ δ’, ὡς λόγος, ἀτιθάσοις καὶ σαρκοβόροις θηρσὶν εὐωχία καὶ θοίνη γέγονας γευσαμένοις καὶ ἑστιαθεῖσι τῶν ἐμῶν σπλάγχνων.
26Ben istenmedik şeylerin atletiyim; nice sıkıntıyla boşuna eğitildim: dolaştım, gurbette yaşadım, ücretle çalıştım, zorlandım, en az olmaması gerekenlerin canıma kastetmesine uğradım. Çare bulunmaz pek çok şey gördüm, pek çok şey işittim, sayısızını da bizzat yaşadım; bunlarla duygularımı ölçülü tutmayı öğrendim ve bükülmedim. Ama hiçbir şey başıma geleni kadar dayanılmaz olmadı; bu, psykhē'mdeki gücü altüst edip yıktı. Bundan büyük, bundan acınası bir yas var mı?
ἀθλητής εἰμι τῶν ἀβουλήτων, εἰκῇ γεγύμνασμαι πολλαῖς κακοπαθείαις, ἀλώμενος, ξενιτεύων, θητεύων, ἀναγκαζόμενος, ἄχρι καὶ ψυχῆς ἐπιβουλευόμενος ὑφ’ ὧν ἥκιστ’ ἐχρῆν· καὶ πολλὰ μὲν εἶδον, πολλὰ δ’ ἤκουσα, μυρία δ’ αὐτὸς ἔπαθον τῶν ἀνηκέστων, ἐφ’ οἷς παιδευθεὶς μετριοπαθεῖν οὐκ ἐγνάμφθην· ἀλλ’ οὐδὲν τοῦ συμβεβηκότος ἀφορητότερον, ὅ μου τὴν ῥώμην τῆς ψυχῆς ἀνατέτροφε καὶ καθῄρηκε. τί γὰρ μεῖζον ἢ οἰκτρότερον πένθος;
27Çocuğun giysisi bana, babasına getirildi; ama kendisinden ne bir parça, ne bir uzuv, ne de küçük bir kalıntı. O baştan sona tüketildi, gömülmeye bile nasip olamadı. Giysi ise bana hiç gönderilmeseydi; bana gönderilmesi, yalnız acıyı hatırlatmak, onun çektiklerini tazelemek ve beni unutulmaz, sürekli felaketlere düşürmek içindir sanki." O böyle ağıt yakıyordu. Tüccarlar ise çocuğu Mısır'da kralın hadımlarından birine, aşçıbaşıya satarlar.
ἡ μὲν ἐσθὴς τοῦ παιδὸς διακεκόμισταί μοι τῷ πατρί, τοῦ δὲ οὐ μέρος, οὐ μέλος, οὐ βραχὺ λείψανον· ἀλλ’ ὁ μὲν ὅλος δι’ ὅλων δεδαπάνηται μηδὲ ταφῆς δυνηθεὶς μεταλαχεῖν, ἡ δ’ οὐδ’ ἂν εἰσπεμφθῆναί μοι δοκεῖ τὸ παράπαν, εἰ μὴ πρὸς ἀνίας ὑπόμνησιν καὶ ὧν ὑπέμεινε καίνωσιν, εἰς ἀλήστους καὶ συνεχεῖς ἐμοὶ συμφοράς.“ καὶ ὁ μὲν τοιαῦτ’ ἀπωδύρετο. οἱ δ’ ἔμποροι πιπράσκουσι τὸν παῖδα ἐν Αἰγύπτῳ τῶν εὐνούχων τινὶ τοῦ βασιλέως, ὅς ἐστιν ἀρχιμάγειρος.
28Lafzî anlatımdan sonra gizli anlamları da açıklamak yerinde olur; çünkü kanun kitabının hemen hepsi ya da çoğu alegoriyle anlatılır. Şimdi incelediğimiz karakter İbranilerce Yusuf diye, Yunanlarca "Rab'bin eklemesi" diye adlandırılır. Bu ad tam isabetlidir ve anlatılan şeye çok uygundur; çünkü halklardaki siyasi düzen, her şey üzerindeki egemenliği elinde tutan tabiatın bir eklentisidir.
Ἄξιον μέντοι μετὰ τὴν ῥητὴν διήγησιν καὶ τὰ ἐν ὑπονοίαις προσαποδοῦναι· σχεδὸν γὰρ τὰ πάντα ἢ τὰ πλεῖστα τῆς νομοθεσίας ἀλληγορεῖται. ὁ τοίνυν ἐπικρινόμενος τρόπος παρὰ μὲν Ἑβραίοις Ἰωσὴφ καλεῖται, παρὰ δ’ Ἕλλησι "κυρίου πρόσθεσις“, εὐθυβολώτατον ⟨ὄνομα⟩ καὶ τῷ δηλουμένῳ πράγματι οἰκειότατον· προσθήκη γάρ ἐστι τῆς τὸ κῦρος ἁπάντων ἀνημμένης φύσεως ἡ κατὰ δήμους πολιτεία.
29Bu evren büyük bir şehirdir ve tek bir siyasi düzeni, tek bir kanunu vardır. Bu kanun, yapılması gerekeni emreden, yapılmaması gerekeni yasaklayan tabiat logos'udur. Yer yer kurulmuş bu şehirler ise sayısızdır; farklı siyasi düzenleri ve aynı olmayan kanunları vardır; çünkü her halkta, sonradan bulunmuş ve eklenmiş başka başka âdetler ve kurallar vardır.
ἡ μὲν γὰρ μεγαλόπολις ὅδε ὁ κόσμος ἐστὶ καὶ μιᾷ χρῆται πολιτείᾳ καὶ νόμῳ ἑνί· λόγος δέ ἐστι φύσεως προστακτικὸς μὲν ὧν πρακτέον, ἀπαγορευτικὸς δὲ ὧν οὐ ποιητέον· αἱ δὲ κατὰ τόπους αὗται πόλεις ἀπερίγραφοί τέ εἰσιν ἀριθμῷ καὶ πολιτείαις χρῶνται διαφερούσαις καὶ νόμοις οὐχὶ τοῖς αὐτοῖς, ἄλλα γὰρ παρ’ ἄλλοις ἔθη καὶ νόμιμα παρεξευρημένα καὶ προστεθειμένα.
30Bunun sebebi, yalnız Yunanların barbarlarla ya da barbarların Yunanlarla değil, her iki soyun kendi içinde de kendi soydaşlarıyla karışmaması ve ortaklık kurmamasıdır. Sonra, görünüşe göre suçu olmayanları suçlarlar: istenmedik zamanları, ürünlerin kıtlığını, toprağın verimsizliğini, yerin konumunu, yani deniz kıyısında mı iç kesimde mi, adada mı karada mı olduğunu ve benzeri şeyleri. Gerçeği ise söylemezler. Gerçek sebep açgözlülük ve birbirlerine güvensizliktir; bu yüzden tabiatın yasalarıyla yetinmeyip aynı görüşteki toplulukların ortak çıkarına uygun saydıkları şeylere kanun adını verdiler.
αἴτιον δὲ τὸ ἄμικτον καὶ ἀκοινώνητον οὐ μόνον Ἑλλήνων πρὸς βαρβάρους ἢ βαρβάρων πρὸς Ἕλληνας, ἀλλὰ καὶ τὸ ἑκατέρου γένους ἰδίᾳ πρὸς τὸ ὁμόφυλον· εἶθ’ ὡς ἔοικε τὰ ἀναίτια αἰτιώμενοι, καιροὺς ἀβουλήτους, ἀγονίαν καρπῶν, τὸ λυπρόγεων, τὴν θέσιν ὅτι παράλιος ἢ μεσόγειος ἢ κατὰ νῆσον ἢ κατὰ ἤπειρον ἢ ὅσα τούτοις ὁμοιότροπα, τἀληθὲς ἡσυχάζουσιν· ἔστι δ’ ἡ πλεονεξία καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους ἀπιστία, δι’ ἃς οὐκ ἀρκεσθέντες τοῖς τῆς φύσεως θεσμοῖς τὰ δόξαντα συμφέρειν κοινῇ τοῖς ὁμογνώμοσιν ὁμίλοις ταῦτα νόμους ἐπεφήμισαν.
31Böylece tek tek siyasi düzenler haklı olarak tabiata uygun tek düzene yapılmış eklentilerdir. Şehirlerin kanunları, tabiatın doğru logos'una yapılmış eklentilerdir; devlet adamı da
ὥστε εἰκότως προσθῆκαι μᾶλλον αἱ κατὰ μέρος πολιτεῖαι μιᾶς τῆς κατὰ τὴν φύσιν· προσθῆκαι μὲν γὰρ οἱ κατὰ πόλεις νόμοι τοῦ τῆς φύσεως ὀρθοῦ λόγου, προσθήκη
32tabiata uygun yaşayan insana yapılmış bir eklentidir. Onun alacalı bir gömlek giydiğinin söylenmesi de (Tekvin 37, 3) hedeften uzak değildir. Çünkü siyaset alacalı ve çok yönlüdür; kişilere, olaylara, sebeplere, eylemlerin özelliklerine, zamanların ve yerlerin farklılıklarına göre sayısız değişikliği kabul eder.
δέ ἐστι πολιτικὸς ἀνὴρ τοῦ βιοῦντος κατὰ φύσιν. οὐκ ἀπὸ σκοποῦ μέντοι καὶ χιτῶνα ποικίλον ἀναλαμβάνειν λέγεται (Gen. 37, 3)· ποικίλον γὰρ πολιτεία καὶ πολύτροπον, μυρίας ὅσας ἐνδεχομένη μεταβολάς, προσώποις, πράγμασιν, αἰτίαις, πράξεων ἰδιότησι, καιρῶν καὶ τόπων διαφοραῖς.
33Nasıl bir dümenci rüzgârların değişmesine göre iyi bir yolculuk için kullandığı yolları değiştirir ve gemiyi tek bir yolla yönetmezse; nasıl bir hekim bütün hastalara, hatta tek bir hastaya bile tek bir tedavi uygulamazsa, çünkü hastalık aynı kalmaz, o da hastalığın hafiflemesini ve şiddetlenmesini, dolmayı ve boşalmayı, sebeplerin değişmesini gözleyerek tedavisini çeşitlendirir ve hastayı kurtarmak için kimi zaman şunu, kimi zaman bunu verirse, sanırım
ὥσπερ γὰρ κυβερνήτης ταῖς τῶν πνευμάτων μεταβολαῖς συμμεταβάλλει τὰς πρὸς εὔπλοιαν βοηθείας, εὐθύνων τὸ σκάφος οὐχ ἑνὶ τρόπῳ, καὶ ἰατρὸς οὐ μιᾷ χρῆται θεραπείᾳ πρὸς ἅπαντας τοὺς κάμνοντας, ἀλλ’ οὐδὲ πρὸς ἕνα, τοῦ πάθους μὴ ἐπιμένοντος, ἀλλ’ ἐπιτηρῶν ἀνέσεις, ἐπιτάσεις, πληρώσεις, κενώσεις, αἰτίων μεταβολὰς ποικίλλει ταῦτα πρὸς σωτηρίαν ποτὲ μὲν ταυτὶ ποτὲ δὲ ταυτὶ προσφέρων, οὕτως, οἶμαι,
34devlet adamının da çok biçimli ve çok yüzlü olması zorunludur: barışta başka, savaşta başka; birkaç kişi ya da çok kişi kendisine karşı birleştiğinde yine başka. Az sayıda olanlara karşı güçlü bir biçimde kalkar, çoklukla ise ikna yoluyla konuşur. Varlığın tehlikede olduğu yerde ortak yarar için herkesten önce bizzat işe girişir; işin zahmetli olduğu yerde ise başkalarına hizmet etmek için kenara çekilir.
καὶ τὸν πολιτικὸν ἀναγκαῖον εἶναί τινα πολυειδῆ καὶ πολύμορφον, ἕτερον μὲν κατ’ εἰρήνην, ἕτερον δ’ ἐν πολέμῳ, ἄλλον δὲ ἐπισυνισταμένων ὀλίγων ἢ πολλῶν, τῶν μὲν ὀλίγων εὐτόνως κατεξανιστάμενον, μετὰ δὲ πειθοῦς τοῖς πολλοῖς ὁμιλοῦντα, καὶ ὅπου μὲν μετὰ κινδύνου τὸ εἶναι, διὰ τὸ κοινωφελὲς φθάνοντα τοὺς ἄλλους αὐτουργίᾳ, ὅπου δὲ πόνων ἡ σκέψις, ἑτέροις ὑπηρετεῖν ἐξιστάμενον.
35Bu adamın satıldığının söylenmesi de yerindedir. Çünkü halk dalkavuğu ve halk hatibi kürsüye çıktığında, satılan köleler gibi hür olmaktan çıkıp köle olur; aldığını sandığı onurlar yüzünden sayısız efendi tarafından sürüklenip götürülür.
εὖ μέντοι τὸ φάναι πιπράσκεσθαι τὸν ἄνθρωπον· ὁ μὲν γὰρ δημοκόπος καὶ δημηγόρος ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα, καθάπερ τὰ πιπρασκόμενα τῶν ἀνδραπόδων, δοῦλος ἀντ’ ἐλευθέρου γίνεται διὰ τῶν τιμῶν, ἃς δοκεῖ λαμβάνειν, ἀπαχθεὶς ὑπὸ μυρίων δεσποτῶν.
36Aynı kişinin vahşi bir hayvana av olduğu da anlatılır. Vahşi hayvan, pusuda bekleyen ve kendisine kapılanları yakalayıp yok eden boş şan düşkünlüğüdür. Onu satın alanlar onu satar da; çünkü siyasetle uğraşanların tek bir efendisi değil, birbiri ardınca, pusu kurup yer değiştiren bir kalabalık vardır. Üç kez satılmış olanlar ise kötü hizmetkârlar gibi efendilerini değiştirirler; çabuk bıkan ve yeniliğe düşkün karakterlerinin tutarsızlığı yüzünden öncekilere katlanamazlar.
ὁ δ’ αὐτὸς καὶ θηριάλωτος εἰσάγεται· θηρίον δὲ ἀτίθασον ἡ λοχῶσα κενοδοξία συναρπάζουσα καὶ διαφθείρουσα τοὺς χρωμένους. οἱ δ’ ὠνησάμενοι καὶ πιπράσκουσιν· οὐ γὰρ εἷς δεσπότης τῶν πολιτευομένων, ἀλλ’ ὄχλος, ἐξ ἑτέρων ἕτεροι κατά τινας ἐφεδρείας καὶ διαδοχάς· οἱ δὲ τρίπρατοι κακῶν θεραπόντων τρόπον ἀλλάττουσι τοὺς κυρίους οὐχ ὑπομένοντες τοὺς προτέρους διὰ τὴν ἁψίκορον καὶ φιλόκαινον τῶν ἠθῶν ἀνωμαλίαν.
37Bunlar hakkında bu kadarı yeter. Delikanlı Mısır'a götürülüp, söylendiği gibi, hadım bir efendinin yanına düşünce, birkaç gün içinde iyiliğini ve soyluluğunu gösterdi; öteki kölelerin başına geçti ve bütün evin idaresini üstlendi. Çünkü onu satın alan, onun her şeyi ilahi bir öngörü olmadan söylemediğini ve yapmadığını artık pek çok işaretten anlamıştı.
Τοσαῦτα καὶ περὶ τούτων. ὁ μέντοι νεανίας εἰς Αἴγυπτον ἀχθεὶς καὶ γενόμενος, ὡς ἐλέχθη, παρ’ εὐνούχῳ δεσπότῃ, τῆς καλοκἀγαθίας καὶ εὐγενείας πεῖραν ὀλίγαις ἡμέραις δοὺς τὴν ἐπὶ τοῖς ὁμοδούλοις ἀρχὴν παραλαμβάνει καὶ συμπάσης τῆς οἰκίας τὴν ἐπιμέλειαν· ἤδη γὰρ ὁ κτησάμενος ἐτεκμηριοῦτο διὰ πολλῶν, ὡς οὐκ ἄνευ θείας ἐπιφροσύνης ἐκεῖνος ἕκαστα λέγει τε καὶ πράττει.
38Görünüşte onu satın alan kişi tarafından evin kâhyası yapılıyordu; ama işin aslında, gerçekte, kendisi için şehirlerin, bir ulusun ve büyük bir ülkenin yönetimini hazırlayan tabiat tarafından. Çünkü devlet adamı olacak kişinin önce ev idaresinde eğitilip alıştırma yapması gerekiyordu. Ev küçültülmüş, daraltılmış bir şehirdir; ev idaresi de bir araya toplanmış bir siyasi düzendir. Tıpkı şehrin büyük bir ev, siyasi düzenin de ortak bir ev idaresi olması gibi.
τῷ μὲν οὖν δοκεῖν ὑπὸ τοῦ πριαμένου καθίστατο τῆς οἰκίας ἐπίτροπος, ἔργῳ δὲ καὶ ταῖς ἀληθείαις ὑπὸ φύσεως μνωμένης αὐτῷ πόλεων καὶ ἔθνους καὶ χώρας μεγάλης ἡγεμονίαν· ἔδει γὰρ τὸν μέλλοντα ἔσεσθαι πολιτικὸν ἐγγυμνάσασθαι καὶ ἐνασκηθῆναι πρότερον τοῖς κατ’ οἰκονομίαν· οἰκία τε γὰρ πόλις ἐστὶν ἐσταλμένη καὶ βραχεῖα καὶ οἰκονομία συνηγμένη τις πολιτεία, ὡς καὶ πόλις μὲν οἶκος μέγας, πολιτεία δὲ κοινή τις οἰκονομία.
39Bunlardan özellikle anlaşılır ki ev idarecisi ile devlet adamı aynı kişidir; yönettikleri şeylerin sayısı ve büyüklüğü farklı olsa da. Resim ve heykel sanatında da böyledir: İyi bir heykeltıraş ya da ressam, ister çok sayıda devasa eser ister az sayıda
δι’ ὧν μάλιστα παρίσταται τὸν αὐτὸν οἰκονομικόν τε εἶναι καὶ πολιτικόν, κἂν τὰ πλήθη καὶ μεγέθη τῶν ὑποκειμένων διαλλάττῃ· καθάπερ ἐπὶ ζωγραφίας ἔχει καὶ πλαστικῆς· ὁ γὰρ ἀγαθὸς ἀνδριαντοποιὸς ἢ ζωγράφος, ἐάν τε πολλὰ καὶ κολοσσιαῖα μεγέθη κατασκευάζῃ, ἐάν τε ὀλίγα καὶ
40ve daha küçük eserler yapsın, aynı sanatı gösterdiği için aynı kişidir. Ev işlerinde büyük itibar kazanırken efendisinin karısının ölçüsüz bir aşktan doğan tuzağına düşer. Kadın delikanlının güzelliğine delice tutulmuş, bu tutkuyla zapt edilemez bir biçimde kudurmuştu; ona birleşme teklifinde bulundu. O ise tabiatından ve alıştırmalarından gelen edep ve itidal sayesinde buna güçlü bir biçimde karşı koydu ve hiç yanaşmaya katlanmadı.
βραχύτερα, τὴν αὐτὴν ἐπιδεικνύμενος τέχνην ὁ αὐτός ἐστι. σφόδρα δὲ εὐδοκιμῶν ἐν τοῖς κατὰ τὴν οἰκουρίαν ἐπιβουλεύεται πρὸς τῆς τοῦ δεσπότου γυναικὸς ἐπιβουλὴν τὴν ἐξ ἔρωτος ἀκολάστου. τῇ γὰρ εὐμορφίᾳ ἐπιμανεῖσα τοῦ νεανίσκου καὶ ἀκαθέκτως περὶ τὸ πάθος λυττῶσα τοὺς περὶ μίξεως λόγους προσέφερεν ἐρρωμένως ἐναντιουμένῳ καὶ μηδ’ ὅλως προσίεσθαι ὑπομένοντι διὰ τὴν ἐκ φύσεως καὶ μελέτης ἐνυπάρξασαν κοσμιότητα καὶ σωφροσύνην.
41Kadın kanunsuz arzusunu kışkırtıp alevlendirerek durmadan denedi ve durmadan başarısız oldu. Sonunda tutkusunun etkisiyle zor kullandı: Onun cübbesini yakalayıp onu var gücüyle yatağa doğru çekti; en güçsüzleri bile güçlendirmeye alışkın olan tutku ona daha büyük bir kuvvet vermişti.
ἐπεὶ δὲ ζωπυροῦσα καὶ ἀναφλέγουσα τὴν ἔκνομον ἐπιθυμίαν ἀεὶ μὲν ἀπεπειρᾶτο, ἀεὶ δ’ ἀπετύγχανε, βίᾳ λοιπὸν προσπαθοῦσα ἐχρῆτο καὶ λαβομένη τῆς ἀμπεχόνης εὐτόνως ἄχρι τῆς εὐνῆς ἐπεσπάσατο ῥώμῃ κραταιοτέρᾳ, τοῦ πάθους ἰσχὺν ἐπιδιδόντος, ὃ καὶ τοὺς ἀσθενεστάτους εἴωθε νευροῦν.
42O ise içinde bulunduğu bu uygunsuz duruma üstün gelerek hür bir insana ve soyuna yaraşan sözler söyledi: "Neden zorluyorsun? Biz İbranilerin torunları seçkin âdetlere ve kanunlara uyarız.
ὁ δὲ τῆς παρούσης ἀκαιρίας γενόμενος δυνατώτερος τὰς ἐλευθερίους καὶ ἀξίας τοῦ γένους ἔρρηξε φωνὰς "τί βιάζῃ;“ λέγων· "ἐξαιρέτοις ἔθεσι καὶ νομίμοις χρώμεθα ἡμεῖς οἱ Ἑβραίων ἀπόγονοι.
43Başkalarına on dört yaşından sonra fahişelerle, sokak kadınlarıyla ve bedenlerini ücretle satan bütün kadınlarla büyük bir serbestlikle ilişki kurmak serbesttir. Bizde ise bir fahişenin yaşaması bile caiz değildir (Tesniye 23, 17); fahişelik yapan kadına ölüm cezası konmuştur. Kanuna uygun birleşmeden önce başka bir kadınla ilişki bilmeyiz; evliliğe kadar arı kalmış olarak arı genç kızlara yaklaşırız; gayemiz haz değil, meşru çocuklar sahibi olmaktır.
τοῖς ἄλλοις ἐφεῖται μετὰ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ἡλικίαν πόρναις καὶ χαμαιτύπαις καὶ ταῖς ὅσαι μισθαρνοῦσιν ἐπὶ τοῖς σώμασι μετὰ πολλῆς ἀδείας χρῆσθαι, παρ’ ἡμῖν δὲ οὐδ’ ἑταίρᾳ ζῆν ἔξεστιν (Deut. 23, 17), ἀλλὰ κατὰ τῆς ἑταιρούσης ὥρισται δίκη θάνατος. πρὸ δὴ συνόδων νομίμων ὁμιλίαν ἑτέρας γυναικὸς οὐκ ἴσμεν, ἀλλ’ ἁγνοὶ γάμων ἁγναῖς παρθένοις προσερχόμεθα προτεθειμένοι τέλος οὐχ ἡδονὴν ἀλλὰ γνησίων παίδων σποράν.
44Bugüne kadar temiz kaldım; kanunu çiğnemeye haksızlıkların en büyüğü olan zinayla başlamayacağım. Daha önce düzensiz bir hayat sürmüş, gençliğin dürtülerine kapılmış ve bu ülkenin zevk düşkünlüğüne özenmiş olsaydım bile, yine de başkasının evliliğini avlamaya kalkmamam gerekirdi. Zinaya karşı hangi insan öldürme hırsıyla dolmaz? Başka konularda ayrı düşmeye alışkın olan herkes, her yerde, yalnız bunda aynı görüştedir: Bunu bin kez ölüme layık saymış, yakalananları yargılamadan onları suçüstü yakalayanlara teslim etmişlerdir.
εἰς δὴ ταύτην καθαρεύσας τὴν ἡμέραν οὐκ ἄρξομαι παρανομεῖν ἀπὸ μοιχείας, τοῦ μεγίστου τῶν ἀδικημάτων, ὀφείλων, εἰ καὶ τὸν ἄλλον χρόνον ὑπῆρχον ἐκδεδιῃτημένος καὶ νεότητος ὁρμαῖς ἠγμένος καὶ τὴν ἐγχώριον ἐζηλωκὼς τρυφήν, ὅμως ἀλλότριον μὴ θηρᾶν γάμον· ἐφ’ ᾧ τίς ἀνθρώπων οὐ φονᾷ; περὶ γὰρ τῶν ἄλλων εἰωθότες διαφέρεσθαι μόνον τοῦθ’ ὁμογνωμονοῦντες πανταχοῦ πάντες ἄξιον θανάτων μυρίων ἐνόμισαν ἀκρίτους ἐκδιδόντες τοὺς ἁλόντας τοῖς πεφωρακόσι.
45Sen ise bunu da bol keseden artırıp bana üçlü bir kirlilik yüklüyorsun: Yalnız zina yapmamı değil, hanımımı ve efendimin karısını da baştan çıkarmamı istiyorsun. Yoksa ben sizin evinize, bir hizmetkârın yapması gereken hizmetleri bırakıp sarhoş olayım, beni satın alanın umutlarına karşı küstahça davranıp onun evliliğini, evini ve soyunu bozayım diye mi geldim?
σὺ δ’ ἐπιδαψιλευομένη καὶ τριττὸν προστίθης μοι μίασμα κελεύουσα μὴ μοιχεύειν μόνον, ἀλλὰ καὶ δέσποιναν καὶ δεσπότου γυναῖκα διαφθείρειν· εἰ μὴ ἄρα τούτου χάριν παρῆλθον εἰς τὴν ὑμετέραν οἰκίαν, ἵν’ ἀποστὰς τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς δεῖ θεράποντα παρέχειν, μεθύω καὶ ἐμπαροινῶ ταῖς ἐλπίσι τοῦ πριαμένου νοθεύων αὐτοῦ γάμον, οἰκίαν, συγγένειαν.
46Ama artık onu yalnız efendim olarak değil, velinimetim olarak da onurlandırmaya yöneliyorum. Bütün işlerini bana emanet etti; senden, karısından başka küçük büyük hiçbir şeyi benden esirgemedi. Bunlara karşılık onu senin öğütlediğin şeylerle mi ödüllendirmeliyim? Görünüşe göre ondan gördüğüm iyiliklere karşılık ne güzel armağanlar vereceğim!
ἀλλὰ γὰρ οὐχ ὡς δεσπότην μόνον ἀλλὰ καὶ ὡς εὐεργέτην ἤδη τιμᾶν προάγομαι· πάντ’ ἐπιτέτροφέ μοι τὰ οἰκεῖα, οὐδὲν οὐ μικρὸν οὐ μέγα ὑπεξῄρηται τὸ παράπαν δίχα σοῦ τῆς γυναικός· ἀνθ’ ὧν ἄξιον αὐτὸν ἐν οἷς παραινεῖς ἀμείψασθαι; καλὰς ὡς ἔοικεν ἀντιπαρέξω δωρεὰς ταῖς προϋπηργμέναις χάρισιν οἰκείας.
47Efendim, esir ve yabancı olan beni, kendisine düştüğü ölçüde, iyilikleriyle hür ve şehirli yaptı; ben köle ise efendime bir yabancıya ve esire davranır gibi mi davranacağım? Bu kutsallığa aykırı işi hangi psykhē ile kabul edeyim? Demirden adam olan ben ona hangi gözlerle bakacağım? Gizli kalabilsem bile vicdanım yakama yapışıp dosdoğru bakmama izin vermez. Ama hiçbir şekilde gizli kalamam; çünkü gizlice yapılanları inceleyen sayısız gözetmen vardır ve onların susması caiz değildir.
ὁ μὲν δεσπότης αἰχμάλωτον ὄντα με καὶ ξένον ταῖς εὐεργεσίαις ἐλεύθερον καὶ ἀστὸν τὸ γοῦν ἐπ’ αὐτὸν ἧκον μέρος ἀπειργάσατο, ἐγὼ δ’ ὁ δοῦλος ὡς ξένῳ καὶ αἰχμαλώτῳ προσενεχθήσομαι τῷ δεσπότῃ; τίνι ψυχῇ παραδεξάμενος τὸ ἀνοσιούργημα τοῦτο; προσβλέψω δὲ τίσιν ὀφθαλμοῖς ὁ σιδηροῦς ἐγώ; τὸ συνειδὸς ἐλλαμβανόμενον ὀρθοῖς ὄμμασιν οὐκ ἐάσει προσβλέπειν, κἂν δυνηθῶ λανθάνειν· λήσομαι δ’ οὐδαμῶς· εἰσὶ γὰρ ἐξετασταὶ μυρίοι τῶν λάθρα δρωμένων, οἷς οὐ θέμις ἡσυχάζειν.
48Şunu söylemiyorum bile: Başka hiç kimse fark etmese ya da fark edip ihbar etmese bile, biraz önce söylediğim gibi, vicdanım beni yakaladığı için rengimle, bakışımla, sesimle kendi kendimin muhbiri olacağım. Kimse beni ele vermese bile, Tanrı'nın yanında oturan ve işleri gözeten Adalet'ten ne
ἐῶ λέγειν ὅτι, κἂν μηδεὶς ἕτερος αἴσθηται ἢ συναισθόμενος μὴ κατείπῃ, μηνυτὴς οὐδὲν ἧττον αὐτὸς γενήσομαι κατ’ ἐμαυτοῦ τῷ χρώματι, τῷ βλέμματι, τῇ φωνῇ, καθάπερ μικρῷ πρότερον εἶπον, ὑπὸ τοῦ συνειδότος ἐλεγχόμενος· εἰ δὲ καὶ μηδεὶς κατερεῖ, τὴν πάρεδρον τοῦ θεοῦ δίκην καὶ τῶν πραγμάτων ἔφορον οὔτε
49korkmayacak, ne de utanmayacak mıyız?" Bunlara benzer pek çok şeyi art arda söyleyip felsefe yaparken kadın hepsine sağır kaldı; çünkü arzular en keskin hisleri bile karartmakta ustadır. Bunu görünce Yusuf, giysilerini kadının yakaladığı ellerinde bırakıp kaçar.
δέδιμεν οὔτ’ αἰδούμεθα;“ πολλὰ τοιαῦτα συνείροντος καὶ φιλοσοφοῦντος, ἐκεκώφητο πρὸς ἅπαντα· δειναὶ γὰρ αἱ ἐπιθυμίαι καὶ τὰς ἀκριβεστάτας τῶν αἰσθήσεων ἐπισκιάσαι· ὅπερ συνιδὼν ἀποδιδράσκει τὰ ἱμάτια καταλιπὼν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῆς, ὧν ἐπείληπτο.
50Bu olay kadına delikanlıya karşı kendisini savunacağı bahaneler aramak ve dolaplar uydurmak fırsatı verdi. Kocası çarşıdan dönünce, itidalli, edepli ve ölçüsüz davranışlardan son derece rahatsız olan bir kadın rolüne bürünerek şöyle dedi: "Bize hizmetkâr olarak İbrani bir köle getirdin. O, evi ona hiç düşünmeden ve sınamadan emanet ettiğin için yalnız senin psykhē'ni kolayca baştan çıkarmakla kalmadı,
τοῦτο παρέσχεν αὐτῇ τὸ ἔργον εὑρεσιλογεῖν προφάσεις σκεπτομένῃ κατὰ τοῦ νεανίσκου, αἷς αὐτὸν ἀμυνεῖται· παραγενομένῳ γὰρ ἐξ ἀγορᾶς τῷ αὐτῆς ἀνδρὶ καθυποκρινομένη τὴν σώφρονα καὶ κοσμίαν καὶ τοῖς ἀκολάστοις ἐπιτηδεύμασι πάνυ δυσχεραίνουσαν "ἤγαγες" ἔφη „θεράποντα ἡμῖν παῖδα Ἑβραῖον, ὃς οὐ μόνον ἤδη τὴν σὴν ψυχὴν διέφθαρκεν εὐχερῶς καὶ ἀνεξετάστως ἐπιτρέψαντος αὐτῷ τὴν οἰκίαν,
51benim bedenimi kirletmeye de cüret etti. En azgın ve en şehvet düşkünü biri olduğundan, köle arkadaşlarıyla ilişki kurmakla yetinmedi; hanımı olan beni de baştan çıkarmaya ve zorlamaya kalkıştı. Bu çılgınlığın delilleri apaçık ortada: Ben sarsılıp içerdekileri yardıma çağırarak bağırınca, düşüncesizliği yüzünden korkuya kapıldı ve yakalanmaktan korkup giysisini bırakarak kaçtı." Giysiyi göstererek söylediklerine kanıt getirdiğini sanıyordu.
ἀλλὰ καὶ ἐμοῦ ἀπετόλμησεν αἰσχῦναι τὸ σῶμα. ταῖς γὰρ ὁμοδούλοις οὐκ ἐξήρκεσεν αὐτῷ χρῆσθαι μόναις ἀσελγεστάτῳ καὶ λαγνιστάτῳ γενομένῳ, πειρᾶν δὲ καὶ τὴν δέσποιναν ἐπεχείρησεν ἐμὲ καὶ βιάζεσθαι. καὶ τὰ δείγματα τῆς φρενοβλαβείας ἐναργῆ καὶ δῆλά ἐστι· περιπαθήσασα γὰρ ὡς ἐξεφώνησα τοὺς ἔνδον βοηθοὺς ἐπικαλοῦσα, πτοηθεὶς διὰ τὸ ἀπερίσκεπτον τὴν ἐσθῆτα καταλιπὼν ἀποδιδράσκει φόβῳ συλλήψεως.“ ἣν καὶ ἐπιδεικνυμένη πίστιν ἐδόκει προσφέρειν τῶν λεγομένων.
52Efendi bunların doğru olduğuna inanıp adamın zindana götürülmesini emreder. Böylece en büyük iki hatayı işledi. Biri, savunma hakkı tanımadan, hiçbir haksızlık yapmamış birini en büyük kanunsuzluğu işlemiş biri gibi yargılamadan mahkûm etmesiydi. Öteki, kadının delikanlının bıraktığını söyleyerek ortaya koyduğu giysinin bir zorlamanın kanıtı olmasıydı; ama Yusuf'un yaptığı bir zorlamanın değil, kadından gördüğü ve katlandığı zorlamanın. Çünkü zorlayanın işi hanımının cübbesini tutmak olurdu; zorlananın başına gelen ise kendi giysisinin alınmasıydı.
ἅπερ ἀληθῆ νομίσας ὁ δεσπότης εἶναι κελεύει τὸν ἄνθρωπον εἰς εἱρκτὴν ἀπαγαγεῖν δυσὶ τοῖς μεγίστοις ἁμαρτών, ἑνὶ μὲν ὅτι μὴ μεταδοὺς ἀπολογίας ἀκρίτως κατέγνω τοῦ μηδὲν ἠδικηκότος ὡς τὰ μέγιστα παρανομήσαντος, ἑτέρῳ δὲ ὅτι ἡ ἐσθής, ἣν προὔφερεν ἡ γυνὴ ὡς ἀπολειφθεῖσαν ὑπὸ τοῦ νεανίσκου, πίστις ἦν βίας, οὐχ ἣν ἐκεῖνος εἰργάζετο, ἀλλὰ τὴν ὑπομονὴν ἣν ὑπέμεινεν ἐκ τῆς γυναικός· βιαζομένου μὲν γὰρ ἔργον ἦν τὴν ἀμπεχόνην τῆς δεσποίνης κατέχειν, βιασθέντος δὲ τὴν ἰδίαν ἀφαιρεθῆναι.
53Ama son derece eğitimsiz oluşu belki bağışlanabilir; çünkü hayatını kan, duman ve külle dolu bir mutfakta geçiriyordu. Orada akıl, bedenden daha fazla değilse de ondan aşağı kalmayacak ölçüde bulandığı için dinlenmeye ve kendine vakit ayırmaya fırsat bulamıyordu.
συγγνωστὸς δ’ ἴσως τῆς ἄγαν ἀπαιδευσίας, ἅτε τὴν δίαιταν ἐν μαγειρείῳ ποιούμενος αἵματος καὶ καπνοῦ καὶ τέφρας ἀνάπλεῳ, τοῦ λογισμοῦ καιρὸν οὐκ ἔχοντος ἐνηρεμεῖν καὶ σχολάζειν ἑαυτῷ διὰ τὸ πεφύρθαι μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον τοῦ σώματος.
54Musa devlet adamının şimdiye kadar üç niteliğini çizdi: çobanlığı, ev idaresini ve kendine hâkimiyeti. İlk ikisi hakkında konuşuldu; kendine hâkim olan da siyaset için onlardan aşağı kalmayacak ölçüde önemlidir.
Τρεῖς ἤδη χαρακτῆρας τοῦ πολιτικοῦ διετύπωσε, τόν τε ποιμενικὸν καὶ τὸν οἰκονομικὸν καὶ τὸν καρτερικόν. περὶ μὲν οὖν τῶν προτέρων εἴρηται δυεῖν, ὁ δ’ ἐγκρατὴς οὐχ ἧττον ἐκείνων πρὸς πολιτείαν συντείνει.
55Kendine hâkim olma, hayatın bütün işleri için yararlı ve kurtarıcıdır; ama şehrin işleri için özellikle öyledir. Öğrenmek isteyenler bunu bol bol ve pek kolayca görebilir.
πρὸς μὲν οὖν ἅπαντα τὰ τοῦ βίου πράγματα λυσιτελὲς ἐγκράτεια καὶ σωτήριον, πρὸς δὲ τὰ πόλεως καὶ διαφερόντως, ὡς ἀφθόνως τοῖς βουλομένοις μανθάνειν πάρεστι καὶ προχειρότατα.
56Uluslara, ülkelere ve dünyanın bütün bölgelerine, karada ve denizde, nefsine hâkim olamamaktan gelen felaketleri kim bilmez? Savaşların çoğu ve en büyükleri aşklar, zinalar ve kadınların aldatmaları yüzünden çıkmıştır. Bunlar yüzünden Yunan ve barbar soyunun büyük ve en iyi kısmı yok olmuş, şehirlerin gençliği mahvolmuştur.
τίς γὰρ ἀγνοεῖ τὰς ἐξ ἀκρασίας ἔθνεσι καὶ χώραις καὶ ὅλοις κλίμασι τῆς οἰκουμένης ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ γινομένας συμφοράς; τῶν γὰρ πολέμων οἱ πλείους καὶ μέγιστοι δι’ ἔρωτας καὶ μοιχείας καὶ γυναικῶν ἀπάτας συνέστησαν, ὑφ’ ὧν τὸ πλεῖστον καὶ ἄριστον ἐξαναλώθη τοῦ τε Ἑλληνικοῦ καὶ βαρβαρικοῦ γένους καὶ τῶν πόλεων ἡ νεότης ἐφθάρη.
57Nefsine hâkim olamamanın sonuçları iç kavgalar, savaşlar ve anlatılamayacak kadar çok, üst üste kötülüklerse, itidalin sonuçlarının da huzur, barış ve kusursuz iyiliklere sahip olup onlardan yararlanmak olduğu açıktır.
εἰ δὲ τὰ ἐξ ἀκρασίας στάσεις ἐμφύλιοι καὶ πόλεμοι καὶ κακὰ ἐπὶ κακοῖς ἀμύθητα, δῆλον ὅτι τὰ ἐκ σωφροσύνης εὐστάθεια καὶ εἰρήνη καὶ τελείων κτῆσις ἀγαθῶν καὶ ἀπόλαυσις.
58Şimdi sırasıyla bunlarda ima edilenleri de ortaya koymak yerinde olur. İncelenen kişiyi satın alanın bir hadım olduğu söylenir; yerindedir. Çünkü devlet adamını satın alan halk kalabalığı gerçekten bir hadımdır: Görünüşte üreme organlarına sahiptir ama üreme gücünden yoksundur. Tıpkı gözlerine perde inmiş olanların gözleri olduğu hâlde göremeyip gözlerin işlevinden yoksun kalmaları gibi.
Ἄξιον μέντοι καὶ τὰ διὰ τούτων ἐμφαινόμενα κατὰ τὸ ἀκόλουθον παραστῆσαι. ὁ πριάμενος τὸν ἐπικρινόμενον εὐνοῦχος εἶναι λέγεται· δεόντως· ὁ γὰρ ὠνούμενος τὸν πολιτικὸν ὄχλος ἐστὶ πρὸς ἀλήθειαν εὐνοῦχος, ὅσα μὲν τῷ δοκεῖν ἔχων τὰ γεννητικά, τὰς δ’ εἰς τὸ γεννᾶν δυνάμεις ἀφῃρημένος, καθάπερ καὶ οἱ τὰς ὄψεις ὑποχυθέντες ὀφθαλμοὺς ἔχοντες τῆς δι’ ὀφθαλμῶν ἐνεργείας στέρονται βλέπειν οὐ δυνάμενοι.
59Peki kalabalığın hadımlara benzerliği nedir? Kalabalık aretē'yle uğraşıyor gibi görünse de bilgelik bakımından kısırdır. Karışık, ayaktakımından bir insan kalabalığı bir araya geldiğinde gerekeni söyler, ama tersini düşünür ve yapar; gerçek olanlar yerine sahte olanları benimser, çünkü kanaatin esiri olur ve gerçekten güzel olanla uğraşmaz.
τίς οὖν ἡ πρὸς ὄχλον εὐνούχων ὁμοιότης; ὅτι ἄγονός ἐστι σοφίας δοκῶν ἐπιτηδεύειν ἀρετήν· ὅταν γὰρ μιγάδων καὶ συγκλύδων πλῆθος ἀνθρώπων εἰς ταὐτὸν συνέλθῃ, λέγει μὲν τὰ δέοντα, φρονεῖ δὲ καὶ πράττει τἀναντία, τὰ νόθα πρὸ τῶν γνησίων ἀποδεχόμενος, ἕνεκα τοῦ δόξης μὲν ἡττᾶσθαι, τὸ δ’ ἀληθείᾳ καλὸν μὴ ἐπιτηδεύειν.
60İşte bu yüzden, en akıl almaz şey olarak, bu hadımın bir de karısı vardır. Çünkü kalabalık, bir erkeğin bir kadına talip olması gibi arzuya talip olur; her şeyi onun aracılığıyla söyler ve yapar. Söylenebilecek ve söylenemeyecek, küçük ve büyük her konuda onu danışman edinir; akıldan gelen şeylere ise hiç kulak asmamaya alışmıştır.
ὅθεν καὶ — τὸ παραλογώτατον — γυνὴ τῷ εὐνούχῳ τούτῳ συνοικεῖ· μνᾶται γὰρ ὄχλος ἐπιθυμίαν, ὥσπερ ἀνὴρ γυναῖκα, δι’ ἧς ἕκαστα καὶ λέγει καὶ πράττει σύμβουλον αὐτὴν ποιούμενος ἁπάντων ῥητῶν καὶ ἀπορρήτων μικρῶν τε αὖ καὶ μεγάλων, ἥκιστα προσέχειν εἰωθὼς τοῖς ἐκ λογισμοῦ.
61Ona aşçıbaşı demesi de son derece yerindedir. Çünkü aşçı nasıl midenin bitmek bilmeyen ve gereksiz hazlarından başka bir şeyle uğraşmazsa, siyasi kalabalık da kulaktan gelen zevklerle ve gevşekliklerle uğraşır; bunlar aklın gerginliğini gevşetir ve bir bakıma psykhē'nin sinirlerini çözer. Aşçılarla hekimler arasındaki farkı kim bilmez?
προσφυέστατα μέντοι καὶ ἀρχιμάγειρον αὐτὸν καλεῖ· καθάπερ γὰρ οὐδὲν ἕτερον ἐπιτηδεύει μάγειρος ἢ τὰς ἀνηνύτους καὶ περιττὰς γαστρὸς ἡδονάς, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ πολιτικὸς ὄχλος τὰς δι’ ἀκοῆς τέρψεις τε καὶ θρύψεις, ὑφ’ ὧν οἱ τόνοι τῆς διανοίας χαλῶνται καὶ τρόπον τινὰ τὰ νεῦρα τῆς ψυχῆς ἐκλύεται. τὴν δὲ πρὸς ἰατροὺς μαγείρων διαφορὰν τίς οὐκ οἶδεν;
62Hekimler hoşa gitmese bile yalnız sağlıklı olanı büyük bir özenle hazırlar; aşçılar ise tersine, yararlı olanı hiçe sayıp yalnız hoşa gideni.
οἱ μὲν τὰ ὑγιεινά, κἂν μὴ προσηνῆ τυγχάνῃ, μόνα διὰ σπουδῆς τῆς πάσης εὐτρεπίζονται, οἱ δ’ ἔμπαλιν μόνα τὰ ἡδέα τοῦ συμφέροντος ἀλογοῦντες.
63Halkta kanunlar ve kanunlara göre yöneten yöneticiler, meclis üyeleri ve yargıçlar, kimseye dalkavukluk etmeden kamunun esenliğini ve güvenliğini gözettikleri için hekimlere benzer. Gençlerin kalabalık toplulukları ise aşçılara benzer; çünkü onlar yararlı olanı değil, yalnız
ἰατροῖς μὲν οὖν ἐοίκασιν ἐν δήμῳ νόμοι καὶ οἱ κατὰ νόμους ἄρχοντες βουλευταί τε καὶ δικασταὶ φροντίζοντες τῆς τῶν κοινῶν σωτηρίας καὶ ἀσφαλείας ἀκολάκευτοι, ὀψαρτυταῖς δὲ οἱ πολυάνθρωποι τῶν νεωτέρων ὅμιλοι· μέλει γὰρ αὐτοῖς οὐ τὰ συνοίσοντα, ἀλλὰ πῶς τὴν ἐν τῷ παρόντι
64anlık hazzı nasıl tadacaklarını düşünürler. Kalabalıkların arzusu da ölçüsüz bir kadın gibi devlet adamına âşık olur ve ona der ki: "Adamım, birlikte yaşadığım kalabalığa katıldığında, içinde yetiştiğin kendi karakterini, alışkanlıklarını, sözlerini ve işlerini tamamen unut. Bana itaat et, bana hizmet et ve bana haz veren her şeyi yap.
καρπώσονται μόνον ἡδονήν. ἐρᾷ δ’ ὡς ἀκόλαστος γυνὴ καὶ ἡ τῶν ὄχλων ἐπιθυμία τοῦ πολιτικοῦ καί φησιν αὐτῷ· „παρελθών, ὦ οὗτος, εἰς ὄχλον, ᾧ συνοικῶ, πάντων ἐκλαθοῦ τῶν ἰδίων ἠθῶν, ἐπιτηδευμάτων, λόγων, ἔργων, ἐν οἷς ἐτράφης· ἐμοὶ δὲ πειθάρχει καὶ ἐμὲ θεράπευε καὶ ὅσα δι’ ἡδονῆς ἐστί μοι πρᾶττε.
65Çünkü sert, dobra, hakikatin dostu, adalette titiz, herkese karşı ağırbaşlı ve vakur davranan, hiçbir şeye boyun eğmeyen, dinleyenlerin gönlünü hoş tutmadan her zaman yalnız yararlı olana sarılan birine katlanamam.
αὐστηρὸν γὰρ καὶ αὐθέκαστον καὶ ἀληθείας ἑταῖρον καὶ ἀκριβοδίκαιον, ὄγκῳ καὶ σεμνότητι πρὸς ἅπαντα χρώμενον καὶ πρὸς μηδὲν εἴκοντα, μόνου περιεχόμενον ἀεὶ τοῦ συμφέροντος ἄνευ θεραπείας τῶν ἀκροωμένων, οὐκ ἀνέχομαι.
66Senin aleyhine sayısız iftira toplayıp kocama, yani efendin olan kalabalığa ileteceğim. Çünkü bana kalırsa şimdiye kadar hür biriymiş gibi davranıyorsun ve zorba bir efendinin kölesi olduğunu hiç bilmiyorsun. Kendi başına iş görmenin hür insana çok yakışan, köleye ise yabancı olan bir şey olduğunu bilseydin, küstahlığı bırakıp onun karısı olan bana, arzuya bakmayı ve benim hoşuma gidecek şeyleri yapmayı öğrenirdin; çünkü en çok böylece hoşnut edersin."
διαβολὰς δ’ ἐρανιῶ κατὰ σοῦ μυρίας καὶ πρὸς τὸν ἐμὸν ἄνδρα τὸν ὄχλον, τὸν σὸν δεσπότην· ἄχρι γὰρ νῦν ἀπελευθεριάζειν δοκεῖς μοι καὶ ὅτι δοῦλος τυραννικοῦ γέγονας δεσπότου λίαν ἀγνοεῖς. εἰ δὲ ᾔδεις, ὅτι αὐτοπραγία μὲν οἰκειότατον ἐλευθέρῳ, οἰκέτῃ δ’ ἀλλότριον, ἐπεπαίδευσο ἂν αὐθάδειαν μεθέμενος εἰς ἐμὲ βλέπειν τὴν ἐκείνου γυναῖκα, ἐπιθυμίαν, καὶ δρᾶν τὰ πρὸς ἀρέσκειαν τὴν ἐμήν, δι’ ὧν μάλιστα εὐαρεστήσεις.
67Gerçek devlet adamı halkın efendi yetkisine sahip olduğunu bilmez değildir; ama kendisinin köle değil hür olduğunu kabul edecek ve […] psykhē'nin hoşnutluğunu. Açıkça şöyle diyecektir: "Halka dalkavukluk etmeyi ne öğrendim ne de hiçbir zaman yapacağım. Bir şehrin başında durma ve ona bakma görevi bana verildiğinde, iyi bir vasi ya da iyi niyetli bir baba gibi […] hilesiz ve temiz bir biçimde, o düşman ikiyüzlülük olmadan.
ὁ δὲ πολιτικὸς ὄντως οὐκ ἀγνοεῖ μέν, ὅτι δεσποτικὴν ἐξουσίαν ἔχει ὁ δῆμος, αὑτὸν δ’ οὐχ ὁμολογήσει δοῦλον ἀλλ’ ἐλεύθερον καὶ * * * τὴν τῆς ψυχῆς ἀρέσκειαν. ἀλλ’ ἄντικρυς ἐρεῖ· "δημοκοπεῖν οὔτ’ ἔμαθον οὔτ’ ἐπιτηδεύσω ποτέ, πόλεως δὲ προστασίαν καὶ ἐπιμέλειαν ἔχειν ἐγχειρισθείς, ὡς ἀγαθὸς ἐπίτροπος ἢ πατὴρ εὔνους * * * ἀδόλως καὶ καθαρῶς ἄνευ τῆς ἐχθρᾶς ὑποκρίσεως.
68Böyle düşünerek sınanacağım; bir hırsız gibi hiçbir şeyi saklamadan, gizlemeden, vicdanımı güneşte ve ışıkta olduğu gibi aydınlatarak. Çünkü hakikat ışıktır. Halk beni neyle tehdit ederse etsin, ölümle tehdit etse bile hiçbir şeyden korkmayacağım; çünkü benim için ikiyüzlülük ölümden daha ağır bir kötülüktür. Onu ne diye üstleneyim?
ταῦτα φρονῶν ἐξετασθήσομαι μηδὲν ὑποστέλλων μηδὲ συγκρύπτων φωρὸς τρόπον, ἀλλὰ τὸ συνειδὸς αὐγάζων ὡς ἐν ἡλίῳ καὶ φωτί· φῶς γὰρ ἡ ἀλήθεια· φοβηθήσομαι δ’ οὐδὲν ὧν ἂν ἐπανατείνηται, κἂν θάνατον ἀπειλῇ· θανάτου γὰρ ἐμοὶ κακὸν ἀργαλεώτερον ὑπόκρισις. ἣν ὑπομενῶ τοῦ χάριν;
69Halk efendi olsa bile ben köle değilim; tersine herkesten çok soyluyum, çünkü bu evrenin en büyük ve en iyi siyasi topluluğuna yazılmayı arzuluyorum.
καὶ γὰρ εἰ δεσπότης ὁ δῆμος, ἀλλ’ οὐκ ἐγὼ δοῦλος, εὐπατρίδης δ’ εἰ καί τις ἄλλος, ἐφιέμενος ἐγγραφῆς τῆς ἐν τῷ μεγίστῳ καὶ ἀρίστῳ πολιτεύματι τοῦδε τοῦ κόσμου.
70Çünkü ne armağanlar, ne yalvarmalar, ne onur aşkı, ne iktidar arzusu, ne böbürlenme, ne itibar görme hevesi, ne ölçüsüzlük, ne korkaklık, ne adaletsizlik, ne de tutkudan ya da kötülükten gelen başka herhangi bir şey beni boyunduruk altına alamıyorsa, artık kimin efendiliğinden korkayım? Yoksa açıkça insanlardan gelen efendilikten mi?
ὅταν γὰρ μὴ δῶρα, μὴ παρακλήσεις, μὴ τιμῶν ἔρως, μὴ ἀρχῆς ἐπιθυμία, μὴ ἀλαζονεία, μὴ ὁ τοῦ δοκεῖν ἵμερος, μὴ ἀκολασία, μὴ ἀνανδρία, μὴ ἀδικία, μηδὲν ἄλλο τῶν ὅσα ἐκ πάθους ἢ κακίας ὑπάγηται, τίνος ἔτι φοβηθήσομαι δεσποτείαν; ἢ δῆλον ὅτι τὴν ἀπ’ ἀνθρώπων;
71Ama onlar bedenin efendiliğini üstlenirler, benimkini değil. Çünkü ben daha üstün olan şeyden, içimdeki akıldan ad alırım; ölümlü bedeni pek önemsemeden onunla yaşamaya hazırlandım. Beden, istiridyenin kabuğu gibi etrafımı sarmış olarak bazılarının hakaretine uğrasa bile, içimdeki sert efendilerden ve hanımlardan kurtulmuş olduğum için üzülmeyeceğim; çünkü en ağır zorunluluktan kaçmış olurum.
ἀλλ’ οὗτοί γε τὴν σώματος ἐπιγράφονται κυρείαν, οὐ τὴν κατ’ ἐμέ· ἐγὼ γὰρ ἀπὸ τοῦ κρείττονος, τῆς ἐν ἐμαυτῷ διανοίας, χρηματίζω, καθ’ ἣν παρεσκεύασμαι βιοῦν ὀλίγα φροντίζων τοῦ θνητοῦ σώματος, ὃ κἂν ὀστρέου δίκην περιπεφυκὸς ἐπηρεάζηται πρός τινων, ἀφειμένον τῶν ἔνδον δεσποτῶν τε χαλεπῶν καὶ δεσποινῶν, οὐκ ἀνιάσομαι τὴν βαρυτάτην ἀνάγκην ἐκπεφευγώς.
72Yargılamam gerekirse, ne zengine malı yüzünden ne de yoksula talihsizliklerine duyulan acıma yüzünden taraf tutarak yargılayacağım. Yargılananların mevkilerini ve görünüşlerini örtüp hilesizce, ortaya çıkacak olan adil hükmü vereceğim.
ἐὰν οὖν δικάζειν δέῃ, δικάσω μήτε πλουσίῳ προσθέμενος διὰ τὴν περιουσίαν μήτε πένητι διὰ τὸν ἐπὶ ταῖς ἀτυχίαις ἔλεον, ἀλλὰ τὰ τῶν κρινομένων ἀξιώματα καὶ σχήματα παρακαλυψάμενος ἀδόλως βραβεύσω τὸ φανησόμενον δίκαιον.
73Meclise katılırsam, hoşa gitmese bile herkese yararlı olan görüşleri önereceğim. Halk toplantısında konuşursam yaltaklanan sözleri başkalarına bırakıp kurtarıcı ve yararlı sözler kullanacağım: azarlayacak, öğüt verecek, yola getireceğim; çılgınca ve taşkın bir küstahlığı değil, ayık bir açık sözlülüğü benimseyeceğim.
ἐάν τε βουλεύω, γνώμας εἰσηγήσομαι τὰς κοινωφελεῖς, κἂν μὴ πρὸς ἡδονὴν ὦσιν· ἐάν τε ἐκκλησιάζω, τοὺς θῶπας λόγους ἑτέροις καταλιπὼν τοῖς σωτηρίοις χρήσομαι καὶ συμφέρουσιν, ἐπιτιμῶν, νουθετῶν, σωφρονίζων, οὐκ αὐθάδειαν μανιώδη καὶ παράφορον ἀλλὰ νήφουσαν παρρησίαν ἐπιτετηδευκώς.
74İyileştirilmekten hoşlanmayan biri varsa, ana babaları, vasileri, öğretmenleri ve bütün koruyucuları da suçlasın; çünkü onlar da öz çocuklarını, yetim çocukları ve öğrencilerini azarlar, hatta bazen döverler. Oysa bunlara küfür ya da hakaret adını vermek caiz değildir; tersine, onlara dostluk ve iyi niyet adları verilmelidir.
εἰ δὲ μὴ χαίρει τις ταῖς βελτιώσεσιν, ἐπιτιμάτω καὶ γονεῦσι καὶ ἐπιτρόποις καὶ διδασκάλοις καὶ πᾶσι τοῖς κηδεμόσιν, ὅτι τέκνα γνήσια καὶ ὀρφανοὺς παῖδας καὶ φοιτητὰς κακηγοροῦσιν, ἔστι δ’ ὅτε καὶ τύπτουσιν, οἷς οὔτε βλασφημίαν οὔθ’ ὕβριν ὅσιον ἐπιφημίζειν, ἀλλὰ τοὐναντίον τὰ φιλίας καὶ εὐνοίας ὀνόματα.
75Çünkü devlet adamı olan ve halkın bütün işleri kendisine emanet edilmiş olan benim, yararlı olan hakkındaki düşüncelerde hekimlik sanatıyla uğraşan birinden geri kalmam hiç yakışmaz.
πάνυ γὰρ ἀνάξιον τὸν πολιτικὸν ἐμὲ καὶ τὰ τοῦ δήμου πάντα ἐπιτετραμμένον ἐν τοῖς περὶ τοῦ συμφέροντος λογισμοῖς χείρονα γενέσθαι τινὸς τὴν ἰατρικὴν τέχνην ἐπιτηδεύοντος.
76Çünkü hekim, tedavi ettiği kişinin mutluluk sayılan şeylerdeki parlaklığını hiç önemsemez; soylu ya da çok varlıklı olmasını, çağının en ünlü kralı ya da tiranı olmasını umursamaz. Tek bir şeye sarılır: elinden geldiğince onu kurtarmak. Kesip dağlamak gerekiyorsa, tabi olan ve köle denen kişi yöneticiyi ve efendiyi dağlar ve keser.
ἐκεῖνος γὰρ οὐδὲν τῆς περὶ τὸν θεραπευόμενον λαμπρότητος ἐν ταῖς νομιζομέναις εὐτυχίαις φροντίσας, οὔθ’ ὅτι εὐγενὴς ἦν ἢ πολυχρήματος οὔθ’ ὅτι τῶν κατ’ αὐτὸν ἐνδοξότατος βασιλεὺς ἢ τύραννος, ἑνὸς περιέχεται μόνου τοῦ σῶσαι κατὰ δύναμιν, κἂν δέῃ τομαῖς ἢ καύσεσι χρῆσθαι, καίει τε καὶ τέμνει τὸν ἄρχοντα καὶ δεσπότην ὁ ὑπήκοος καὶ λεγόμενος δοῦλος.
77Ben ise tek bir adamı değil, yakınlarının arzularının hazırladığı daha ağır hastalıklarla hasta olan bütün bir şehri devraldığımda ne yapmalıyım? Herkesin ortak yararına olacak şeyleri bir kenara atıp falancanın ya da filancanın kulaklarının hoşuna gitmek için bayağı ve son derece köleye yaraşır bir dalkavukluk mu etmeliyim? Haz verecek bir şey söyleyerek hakikati gizlemektense ve yararlı olanı ihmal etmektense ölmeyi yeğlerim.
ἐγὼ δ’ οὐχ ἕνα ἄνδρα πόλιν δ’ ὅλην κάμνουσαν παραλαβὼν ὑπ’ ἀργαλεωτέρων νόσων, ἃς κατεσκεύασαν αἱ συγγενεῖς ἐπιθυμίαι, τί πράσσειν ὀφείλω; προέμενος τὰ συνοίσοντα πᾶσι κοινῇ τὰ τοῦ δεῖνος ἢ τοῦ δεῖνος ὦτα θεραπεύειν ἀνελευθέρῳ καὶ σφόδρα δουλοπρεπεῖ κολακείᾳ; τεθνάναι μᾶλλον ἂν ἑλοίμην ἢ πρὸς ἡδονήν τι φθεγξάμενος ἐπικρύψαι τὴν ἀλήθειαν καὶ τοῦ συμφέροντος ἀμελῆσαι.
78Buna karşı, tragedya şairinin dediği gibi:
"Gelsin ateş, gelsin kılıç!" "Yak, kavur etlerimi, doy kara kanımı içerek; çünkü yıldızlar yerin altına iner, yer de göğe çıkar, daha önce benden sana yaltakçı bir söz gelmez.""
"πρὸς ταῦθ’“ ὡς ὁ τραγικός φησιν „ἴτω μὲν πῦρ, ἴτω δὲ φάσγανον“. — „πίμπρα, κάταιθε σάρκας, ἐμπλήσθητί μου πίνων κελαινὸν αἷμα· πρόσθε γὰρ κάτω γῆς εἶσιν ἄστρα, γῆ δ’ ἄνεις’ εἰς αἰθέρα, πρὶν ἐξ ἐμοῦ σοι θῶπ’ ἀπαντῆσαι λόγον.“
79Düşüncesi böylesine erkekçe olan ve bütün tutkuların, yani hazzın, korkunun, acının ve arzunun dışında duran devlet adamına efendi olan halk katlanamaz. Onu bir düşman gibi yakalayıp iyi niyetli dostunu cezalandırır. Ama ondan önce kendini cezaların en büyüğüyle, terbiyesizlikle cezalandırmış olur. Bu yüzden yönetilmeyi öğrenmemiştir; oysa bu, en güzel ve hayata en yararlı şeydir ve yönetmek de ondan doğar.
οὕτως οὖν ἠρρενωμένον τὸ φρόνημα καὶ ἐκτὸς πάντων παθῶν ἱστάμενον, ἡδονῆς, φόβου, λύπης, ἐπιθυμίας, ἄνδρα πολιτικὸν ὁ δεσπότης δῆμος οὐκ ἀνέχεται, συλλαβὼν δ’ ὡς ἐχθρὸν κολάζει τὸν εὔνουν καὶ φίλον, πρὸ ἐκείνου τιμωρούμενος ἑαυτὸν τῇ μεγίστῃ τῶν τιμωριῶν, ἀπαιδευσίᾳ, δι’ ἣν οὐκ ἔμαθεν ἄρχεσθαι, τὸ κάλλιστον καὶ βιωφελέστατον, ἐξ οὗ περιγίνεται καὶ τὸ ἄρχειν.
80Bunlar hakkında da yeterince konuştuk; şimdi sırada olanlara bakalım. Delikanlı, âşık olan kadının efendisine karşı uydurduğu, aslında kendisinin suçlu olduğu tersyüz edilmiş suçlamalarla iftiraya uğrar ve savunma hakkı bile tanınmadan zindana götürülür. Zindanda öyle büyük bir aretē gösterdi ki oradakilerin en kötüleri bile hayran kalıp şaştılar ve felaketlerinin tesellisi olarak bu adamı, kötülükleri savan bir koruyucu olarak bulduklarını düşündüler.
Ἀποχρώντως δὴ καὶ περὶ τούτων διειλεγμένοι τὰ ἑξῆς ἴδωμεν. ὁ διαβληθεὶς νεανίας ὑπὸ τῆς ἐρωμένης γυναικὸς τῷ δεσπότῃ πλασαμένης ἀντιστρόφους αἰτίας, αἷς ἦν ἔνοχος αὐτή, μηδ’ ἀπολογίας τυχὼν εἰς εἱρκτὴν ἀπάγεται· καὶ γενόμενος ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τοσοῦτον ἀρετῆς μέγεθος ἐπεδείξατο, ὡς καὶ τοὺς πονηροτάτους τῶν ἐκεῖ τεθηπέναι καὶ καταπλήττεσθαι καὶ παρηγόρημα τῶν συμφορῶν ὑπολαμβάνειν ἀλεξίκακον εὑρηκέναι τὸν ἄνθρωπον.
81Zindancıların ne kadar insanlık dışı ve gaddar olduğunu herkes bilir. Tabiatça acımasızdırlar; alıştırmayla da her gün daha da vahşileşerek sertleşirler. Rastlantıyla bile iyi hiçbir şey görmez, söylemez ve yapmazlar; yalnız en şiddetli ve en ağır şeyleri yaparlar.
ὅσης δ’ ἀπανθρωπίας οἱ εἱρκτοφύλακες γέμουσι καὶ ὠμότητος, οὐδεὶς ἀγνοεῖ· φύσει τε γὰρ ἀνηλεεῖς εἰσι καὶ μελέτῃ συγκροτοῦνται θηριούμενοι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πρὸς ἀγριότητα, χρηστὸν μὲν οὐδὲν ἀλλ’ οὐδ’ ἐκ τύχης ὁρῶντες ἢ λέγοντες ἢ δρῶντες, ὅσα δὲ βιαιότατα καὶ χαλεπώτατα.
82Bedenleri sağlam yapılı olanlar atletik alıştırma da edinince güçlenip karşı konulmaz bir kuvvet ve olağanüstü bir dinçlik kazanırlar. Aynı biçimde vahşi ve yatışmaz bir tabiat da yabanilik alıştırması edinince, iyi ve insancıl bir duygu olan merhametin iki yönden de ulaşamayacağı, yaklaşamayacağı bir hâl alır.
καθάπερ γὰρ οἱ τὰ σώματα εὐπαγεῖς, ὅταν τὴν ἐξ ἀθλητικῆς ἄσκησιν προσλάβωσι, νευροῦνται δύναμιν ἀνανταγώνιστον καὶ εὐεξίαν ὑπερβάλλουσαν κτώμενοι, τὸν αὐτὸν τρόπον, ὅταν ἀτίθασος καὶ ἀμείλικτος φύσις ἄσκησιν εἰς τὸ ἀνήμερον προσλάβῃ, διχόθεν ἄβατος καὶ ἀπρόσιτος οἴκτῳ γίνεται, χρηστῷ πάθει καὶ φιλανθρώπῳ.
83Çünkü iyilerle düşüp kalkanlar birlikte oldukları kimselerden zevk alarak karakterlerini iyileştirirler; kötülerle birlikte yaşayanlar da onların kötülüğünden bir parça kaparlar. Çünkü alışkanlık insanı benzetmekte ve tabiata karşı zorlamakta güçlüdür. Zindancılar da yankesicilerle, hırsızlarla,
ὥσπερ γὰρ οἱ τῶν ἀγαθῶν ὁμιληταὶ βελτιοῦνται τοὺς τρόπους χαίροντες τοῖς συνοῦσιν, οὕτω καὶ οἱ τοῖς πονηροῖς συζῶντες ἀπομάττονταί τι τῆς ἐκείνων κακίας· δεινὸν γὰρ τὸ ἔθος ἐξομοιῶσαι καὶ βιάσασθαι πρὸς φύσιν. συνδιατρίβουσιν οὖν οἱ εἱρκτοφύλακες λωποδύταις, κλέπταις,
84ev soyguncularıyla, küstahlarla, zorbalarla, ırz düşmanlarıyla, katillerle, zina edenlerle ve tapınak soyguncularıyla birlikte vakit geçirirler. Her birinden kötülüğün bir parçasını çekip toplarlar ve bu çok çeşitli karışımdan karmakarışık ve tamamen iğrenç tek bir kötülük meydana getirirler.
τοιχωρύχοις, ὑβρισταῖς, βιαίοις, φθορεῦσιν, ἀνδροφόνοις, μοιχοῖς, ἱεροσύλοις, ὧν ἀφ’ ἑκάστου σπῶνταί τι μοχθηρίας καὶ συνερανίζουσι καὶ ἐκ τῆς πολυμιγοῦς κράσεως ἓν ἀποτελοῦσι πάμφυρτον καὶ παμμίαρον κακόν.
85Yine de böyle biri bile delikanlının iyiliği ve güzelliği karşısında yumuşadı; ona yalnız serbestlik ve rahatlık vermekle kalmadı, bütün mahkûmların başına da geçirdi. Öyle ki görünüşte, sırf biçim olarak zindancı kalıyor, fiilî görevi ise delikanlıya bırakmış oluyordu. Bu sayede oraya götürülenler az yarar görmedi.
ἀλλ’ ὅμως ὁ τοιοῦτος ἡμερωθεὶς ὑπὸ τῆς τοῦ νεανίσκου καλοκἀγαθίας οὐ μόνον ἀδείας καὶ ἐκεχειρίας μετέδωκεν, ἀλλὰ καὶ ἀρχῆς τῆς ἐφ’ ἅπασι τοῖς δεσμώταις, ὡς λόγῳ μὲν ἕνεκα προσχήματος ἐμμένειν εἱρκτοφύλαξ, τὴν δ’ ἐν ἔργοις τάξιν παρακεχωρηκέναι τῷ νεανίᾳ, δι’ ἧς οὐκ ὀλίγα συνέβαινε τοὺς ἀπαχθέντας ὠφελεῖσθαι.
86Nitekim orayı artık zindan diye adlandırmaya bile gönülleri razı olmuyor, ona ıslahevi diyorlardı. Çünkü gece gündüz katlandıkları işkenceler ve cezalar, dövülmeler, zincire vurulmalar, çekmedikleri kötülük kalmaması yerine, felsefenin sözleri ve öğretileriyle, bir de öğretmenlerinin her sözden daha etkili olan davranışlarıyla öğüt alıyorlardı.
τὸ γοῦν χωρίον οὐδ’ ὀνομάζειν ἔτ’ ἠξίουν εἱρκτήν, ἀλλὰ σωφρονιστήριον· ἀντὶ γὰρ βασάνων καὶ τιμωριῶν, ἃς νύκτωρ καὶ μεθ’ ἡμέραν ὑπέμενον τυπτόμενοι καὶ καταδούμενοι καὶ τί κακὸν οὐ πάσχοντες, λόγοις καὶ δόγμασι τοῖς φιλοσοφίας ἐνουθετοῦντο καὶ ταῖς ἀνυσιμωτέραις παντὸς λόγου πράξεσι τοῦ διδάσκοντος.
87Çünkü Yusuf, itidalin ve her türlü aretē'nin iyi yapılmış asıl örnek bir resmi gibi kendi hayatını ortaya koydu ve iyileşmez sanılanları bile yola getirdi. Onların psykhē'lerindeki uzun hastalıklar hafifledi; artık yaptıkları yüzünden kendilerini kınıyor, pişman oluyor ve şöyle diyorlardı: "Bu kadar büyük bir iyilik eskiden neredeydi de baştan beri ondan mahrum kaldık? İşte o parlayınca, bir aynaya bakar gibi kendi düzensizliğimizi görüp utanıyoruz."
τὸν γὰρ αὑτοῦ βίον σωφροσύνης καὶ πάσης ἀρετῆς οἷα γραφὴν ἀρχέτυπον εὖ δεδημιουργημένην ἐν μέσῳ θεὶς ἐπέστρεψε καὶ τοὺς πάνυ δοκοῦντας ἀνιάτως ἔχειν, οἷς μακραὶ νόσοι τῆς ψυχῆς ἐλώφησαν ἤδη κακίζουσιν ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις αὑτοὺς καὶ μετανοοῦσι καὶ τοιαῦτ’ ἐπιφθεγγομένοις· „ποῦ ποτ’ ἄρ’ ἦν πάλαι τοσοῦτον ἀγαθόν, οὗ τὴν ἀρχὴν ἐσφάλημεν; ἰδοὺ γὰρ ἐπιλάμψαντος αὐτοῦ, ὡς πρὸς κάτοπτρον τὴν ἀκοσμίαν ὁρῶντες αὑτῶν αἰσχυνόμεθα“.
88Mahkûmlar bu şekilde iyileşirken, kralın iki hadımı, biri sakibaşı, öteki ekmekçibaşı, kendilerine emanet edilen işlerde suçlanıp mahkûm edilerek zindana getirilir. Yusuf onlara da ötekilere gösterdiği özeni gösterdi; çünkü elinin altındakileri hiç kusuru olmayan kimselerden aşağı kalmayacak hâle getirebilmeyi diliyordu.
τοῦτον τὸν τρόπον βελτιουμένων εἰσάγονται δύο εὐνοῦχοι τοῦ βασιλέως, ὁ μὲν ἀρχιοινοχόος, ὁ δὲ ἀρχισιτοποιός, ἐν οἷς ἐπετράπησαν κατηγορηθέντες καὶ καταγνωσθέντες. ὁ δὲ καὶ τούτων τὴν ἐπιμέλειαν ἣν καὶ τῶν ἄλλων ἐποιεῖτο, εὐχόμενος ὅπως οἷός τε ᾖ μηδὲν χείρους τῶν ἀνεπιλήπτων ἀπεργάσασθαι τοὺς ὑφ’ ἑαυτῷ.
89Çok zaman geçmeden mahkûmları dolaşırken iki hadımı öncekinden daha düşünceli ve mahzun buldu; bu derin kederden, başlarına yeni bir şey geldiğini tahmin edip sebebini sordu.
χρόνου δ’ οὐ μακροῦ διελθόντος, ἐπιὼν τοὺς δεσμώτας ὁρᾷ συννοίας καὶ κατηφείας γέμοντας μᾶλλον ἢ πρότερον τοὺς εὐνούχους καὶ στοχασάμενος ἐκ τῆς σφοδρᾶς λύπης προσπεπτωκέναι τι νεώτερον ἐπυνθάνετο τὴν αἰτίαν.
90Onlar rüya gördüklerini, rüyaları yorumlayacak kimse olmadığı için sıkıntı ve kaygıyla dolduklarını söyleyince şöyle dedi: "Cesaretinizi toplayın ve anlatın; Tanrı dilerse anlamları bilinecektir. Tanrı da işlerin örtülü kalmış yanlarını hakikati özleyenlere açmayı diler." Bunun üzerine önce sakibaşı şöyle dedi:
ἀποκριναμένων δέ, ὡς ὀνείρους ἰδόντες ἄσης καὶ ἀδημονίας πεπλήρωνται, μηδενὸς ὄντος τοῦ διακρινοῦντος, „θαρσεῖτε“ ἔφη „καὶ διηγεῖσθε, γνώριμοι γὰρ ἔσονται βουλομένου θεοῦ· βούλεται δὲ τὰ συνεσκιασμένα τῶν πραγμάτων ἀνακαλύπτειν τοῖς ἀλήθειαν ποθοῦσιν.“ εἶτα πρότερος ὁ ἀρχιοινοχόος φησίν·
91"Rüyamda büyük bir asma gördüm; üç kökten çok gürbüz tek bir gövde yükselmişti. Bağbozumunun en olgun zamanındaymış gibi çiçek açmış, salkım salkım üzüm vermişti. Üzümler kararmaya başlayınca salkımları koparıp kralın kadehine sıktım; kadeh yeterince katışıksız şarapla dolunca onu krala sundum."
„ἔδοξα μεγάλην ἄμπελον ἐκπεφυκέναι τριῶν πυθμένων ἓν εὐερνέστατον στέλεχος, τεθηλυῖαν καὶ βοτρυηφοροῦσαν ὡς ἐν ἀκμῇ τῆς ὀπώρας, ὑποπερκαζούσης δὲ τῆς σταφυλῆς δρέψασθαι τῶν βοτρύων καὶ εἰς ἔκπωμα βασιλικὸν ἀποθλίβειν, ὅπερ ἱκανῶς ἔχον ἀκράτου προσενεγκεῖν τῷ βασιλεῖ.“
92Yusuf biraz durup şöyle dedi: "Bu rüya sana iyi bir talih ve eski görevine yeniden kavuşmanı müjdeliyor. Asmanın üç kökü üç günü gösteriyor; o günlerden sonra kral seni hatırlayacak, buradan çağırtıp seni affedecek ve aynı göreve dönmene izin verecek. Görevinin pekiştiğinin işareti olarak da efendine kadehi uzatıp şarap sunacaksın." Sakibaşı bunu
ὁ δὲ μικρὸν ἐπισχὼν „εὐτυχίαν“ εἶπεν „ἡ φαντασία σοι καταγγέλλει καὶ τῆς προτέρας ἀνάληψιν ἀρχῆς· αἱ γὰρ τρεῖς ῥίζαι τῆς ἀμπέλου τρεῖς ἡμέρας ὑπογράφουσι, μεθ’ ἃς ὑπομνησθήσεταί σου ὁ βασιλεὺς καὶ μεταπεμψάμενος ἐνθένδε παρέξει μὲν ἀμνηστίαν, ἐπιτρέψει δὲ τῆς αὐτῆς μεταποιεῖσθαι τάξεως, καὶ ὑπὲρ βεβαιώσεως τῆς ἀρχῆς οἰνοχοήσεις ἀναδοὺς ἔκπωμα τῷ δεσπότῃ.“ καὶ ὁ μὲν ἐγεγήθει ταῦτ’
93duyunca sevindi. Ekmekçibaşı ise bu yorumu beğenip kendisinin de uğurlu bir rüya gördüğünü sanarak (oysa rüyası hiç de hayra alamet değildi), ötekinin iyi umutlarına aldanıp şöyle dedi: "Ben de rüyamda sepet taşıyordum; başımın üzerinde hamur işiyle dolu üç sepet götürüyordum. En üstteki, kralın yemeye alışkın olduğu her türlü yiyecekle doluydu (çünkü fırıncıların kral sofrası için gösterdiği özen ve incelikler çok çeşitlidir). Kuşlar aşağı süzülüp başımın üstünden kapıyor ve doymak bilmeden tıkınıyorlardı; sonunda hepsini tükettiler, hazırlanan şeylerden hiçbir şey bırakmadılar."
ἀκούσας. ὁ δ’ ἀρχισιτοποιὸς ἀποδεξάμενος τὴν διάκρισιν, ὡς καὶ αὐτὸς εὐτυχὲς ὄναρ ἰδών — ἦν δ’ οὐ μετρίως παλίμφημον —, ἀπατηθεὶς ταῖς ἑτέρου χρησταῖς ἐλπίσι φησίν· „ἀλλὰ κἀγὼ κανηφορεῖν ἔδοξα καὶ τρία πλήρη κανᾶ πεμμάτων κομίζειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, τὸ δ’ ἀνωτάτω πλῆρες εἶναι παντοίων γενῶν, οἷς ἔθος ἐστὶ χρῆσθαι τὸν βασιλέα — ποικίλας δ’ εἶναι τὰς πρὸς δίαιταν βασιλικὴν σιτοπόνων περιεργίας —, ὄρνεις δὲ καθιπταμένους ἁρπάζειν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς καὶ ἀπλήστως ἐμφορεῖσθαι, μέχρις οὗ πάντ’ ἀναλῶσαι καὶ μηδὲν τῶν εὐτρεπισθέντων ὑπολιπέσθαι.“
94Yusuf şöyle dedi: "Keşke bu rüya sana hiç görünmeseydi; ya da görünse bile söylenmeden kalsaydı; ya da biri anlatsa bile, duymamam için anlatım kulaklarımdan uzakta yapılsaydı. Çünkü kötü haber getiren biri olmaktan herkesten çok çekinirim; felakete uğrayanların acısını paylaşırım ve insan sevgim yüzünden onların acı çekmesinden belki onlardan da çok acı duyarım.
ὁ δὲ „ἐβουλόμην μὲν“ εἶπε „μὴ παραστῆναί σοι τὴν φαντασίαν ἢ φανεῖσαν ἡσυχασθῆναι ἤ, εἰ καὶ διηγεῖτό τις, μακρὰν γοῦν, ἵνα μὴ κατακούσαιμι, τῶν ἐμῶν ὤτων γενέσθαι τὴν διήγησιν· ὀκνῶ τε γάρ, εἰ καί τις ἄλλος, εἶναι κακῶν ἄγγελος συναλγῶ τε τοῖς ἐν συμφοραῖς, ἕνεκα φιλανθρωπίας οὐχ ἥκιστα τῶν ὑπομενόντων ὀδυνώμενος.
95Ama rüya yorumcularının ilahi sözleri yorumlayıp peygamberlik ettikleri için doğruyu söylemeleri zorunludur; bu yüzden hiçbir şeyi gizlemeden söyleyeceğim. Çünkü yalan söylememek her konuda en iyisidir; ilahi sözler söz konusu olduğunda ise en kutsal olanıdır.
ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῖς ὀνείρων κριταῖς ἀληθεύειν ἀναγκαῖον θεῖα λόγια διερμηνεύουσι καὶ προφητεύουσι, λέξω μηδὲν ὑποστειλάμενος· ἀψευδεῖν γὰρ ἐπὶ μὲν πάντων ἄριστον, ἐπὶ δὲ τῶν θείων ἀποφθεγμάτων καὶ ὁσιώτατον.
96Üç sepet üç günün sembolüdür. Bu üç gün geçince kral senin kazığa vurulmanı ve başının kesilmesini emredecek; kuşlar aşağı süzülüp sen bütünüyle tükenene kadar etinden ziyafet çekecekler."
τὰ τρία κανᾶ σύμβολον τριῶν ἡμερῶν ἐστιν· ἐπισχὼν ταύτας ὁ βασιλεὺς ἀνασκολοπισθῆναί σε καὶ τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθῆναι κελεύσει καὶ καταπτάμενα ὄρνεα τῶν σῶν εὐωχηθήσεται σαρκῶν, ἄχρις ἂν ὅλος ἐξαναλωθῇς.“
97Ekmekçibaşı, beklenebileceği gibi, altüst olup sarsıldı; belirlenen süreyi bekliyor ve acıları zihninde önceden yaşıyordu. Üç gün geçince kralın doğum günü geldi; o gün bütün ülke halkı, özellikle de saraydakiler bayram ediyordu.
καὶ ὁ μὲν ὥσπερ εἰκὸς συγχυθεὶς ἀνατέτραπτο, καραδοκῶν τὴν ὁρισθεῖσαν προθεσμίαν καὶ τῇ διανοίᾳ τὰς ἀνίας προσδεχόμενος. ὡς δ’ αἱ τρεῖς ἡμέραι διῆλθον, γενέθλιος ἐπέστη τοῦ βασιλέως, ἐν ᾗ πάντες οἱ κατὰ τὴν χώραν ἐπανηγύριζον, διαφερόντως δ’ οἱ περὶ τὰ βασίλεια.
98İleri gelenler ağırlanır, hizmetkârlar da halk şöleninde olduğu gibi ziyafet çekerken kral zindandaki hadımları hatırlayıp getirilmelerini emretti. Onları görünce rüyaların yorumundan çıkan şeyleri mühürledi: Birinin başı kesilip kazığa vurulmasını, ötekine de önceden yürüttüğü görevin verilmesini buyurdu.
ἑστιωμένων οὖν τῶν ἐν τέλει καὶ τῆς θεραπείας εὐωχουμένης ὥσπερ ἐν δημοθοινίᾳ, τῶν κατὰ τὸ δεσμωτήριον εὐνούχων ὑπομνησθεὶς ἀχθῆναι κελεύει καὶ θεασάμενος τἀκ τῆς τῶν ὀνείρων διακρίσεως ἐπισφραγίζεται, προστάξας τὸν μὲν ἀνασκολοπισθῆναι τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθέντα, τῷ δὲ τὴν ἀρχὴν ἣν διεῖπε πρότερον ἀπονεῖμαι.
99Kralla barışan sakibaşı ise bu barışmayı önceden bildiren ve başına gelen talihsizliklerin her birini hafifletmiş olan kişiyi unutur. Belki de her nankör iyilik yapanları unuttuğu için; belki de Tanrı'nın öngörüsüyle, çünkü Tanrı delikanlının mutluluğunun bir insan aracılığıyla değil, daha çok kendisi aracılığıyla gerçekleşmesini dilemişti.
Καταλλαγεὶς δὲ ὁ ἀρχιοινοχόος ἐκλανθάνεται τοῦ τὰς καταλλαγὰς προειπόντος καὶ ἕκαστα τῶν συμπεσόντων ἀτυχημάτων ἐπικουφίσαντος, ἴσως μὲν ἐπειδὴ πᾶς ἀχάριστος ἀμνήμων ἐστὶν εὐεργετῶν, ἴσως δὲ καὶ κατὰ πρόνοιαν θεοῦ βουληθέντος τὰς εὐπραγίας τῷ νεανίᾳ μὴ δι’ ἀνθρώπου γενέσθαι μᾶλλον ἢ δι’ ἑαυτοῦ.
100Nitekim iki yıl sonra, ülkenin başına gelecek iyi ve kötü şeyler krala bir rüyada iki ayrı görüntüyle bildirildi; iki görüntü de, inanç daha sağlam olsun diye, aynı şeye işaret ediyordu.
μετὰ γὰρ διετῆ χρόνον τῷ βασιλεῖ τὰ μέλλοντα τῇ χώρᾳ συμβαίνειν ἀγαθὰ καὶ κακὰ διτταῖς φαντασίαις δι’ ὀνείρου θεσπίζεται ταὐτὸν ὑποσημαινούσαις ἕνεκα βεβαιοτέρας πίστεως.
101Kral, ırmaktan yedi ineğin çıktığını gördü: semiz, iyice etli, görünüşü güzel inekler; kıyıda otluyorlardı. Ardından sayıca onlara eşit başka inekler çıktı: neredeyse etsiz, bir deri bir kemik kalmış, son derece çirkin inekler; bunlar da öncekilerle birlikte otlamaya başladı. Sonra birden kötü inekler iyileri yiyip yuttu; ama tıka basa doyan bu ineklerin karınları zerre kadar şişmedi, tersine ya daha da çekildi ya da eskisi kadar çekik kaldı.
ἔδοξε γὰρ ἑπτὰ βόας ἀνέρπειν ἐκ τοῦ ποταμοῦ, πίονας καὶ σφόδρα εὐσάρκους καὶ καλὰς ὀφθῆναι, καὶ παρὰ ταῖς ὄχθαις νέμεσθαι· μεθ’ ἃς ἑτέρας ἀριθμὸν ἴσας, ἀσάρκους τρόπον τινὰ καὶ κατεσκελετευμένας καὶ εἰδεχθεστάτας, ἀνελθεῖν καὶ συννέμεσθαι ταῖς προτέραις· εἶτ’ ἐξαπιναίως ὑπὸ τῶν χειρόνων καταβρωθῆναι τὰς ἀμείνους καὶ μηδὲν ἀλλὰ μηδὲ τὸ βραχύτατον ταῖς ἐμφορηθείσαις πρὸς ὄγκον ἐπιδοῦναι τὰς γαστέρας, ἀλλ’ ἢ μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον ἐστάλθαι.
102Kral uyanıp yeniden uykuya dalınca bir başka görüntüyle sarsıldı: Tek bir kökten yedi buğday başağı bitmiş gibi geldi ona; boyları tıpatıp eşit, büyüyüp serpilmiş, gürbüz başaklardı bunlar ve yükseğe uzanıyorlardı. Sonra hemen yanlarında cılız, çelimsiz yedi başak daha bitti; bunlar üzerlerine saldırınca o dolgun başaklı kök yutulup gitti.
περιαναστὰς δὲ καὶ κοιμηθεὶς πάλιν ἑτέρᾳ πληχθῆναι φαντασίᾳ· νομίσαι γὰρ ἑπτὰ πυροῦ στάχυς ἐκπεφυκότας ἑνὸς πυθμένος, ἰσαιτάτους τοῖς μεγέθεσιν, αὐξομένους καὶ τεθηλότας αἴρεσθαι πρὸς ὕψος μάλ’ εὐρώστους· εἶθ’ ἑτέρους ἑπτὰ λεπτοὺς καὶ ἀσθενεῖς ἀναπεφυκέναι πλησίον, ὑφ’ ὧν ἐπιδραμόντων καταποθῆναι τὸν εὔσταχυν πυθμένα.
103Bu rüyayı gördükten sonra kral gecenin geri kalanını uykusuz geçirdi, çünkü kaygılar onu dürtüp yaralayarak uyanık tutuyordu. Gün ağarır ağarmaz bilginlerini çağırttı ve gördüğünü anlattı.
ταύτην ἰδὼν τὴν ὄψιν, τὸ λειπόμενον τῆς νυκτὸς ἄυπνος διατελέσας — ἤγειρον γὰρ αἱ φροντίδες κεντοῦσαι καὶ τιτρώσκουσαι —, μεταπέμπεται τοὺς σοφιστὰς ἅμα τῇ ἕῳ καὶ τὴν φαντασίαν διηγεῖται.
104Hiçbiri akla yatkın tahminlerle gerçeğin izini süremeyince sakibaşı öne çıkıp şöyle dedi: "Efendim, aradığın adamı bulabileceğimizi umuyorum. Ekmekçibaşıyla ben suç işlediğimizde bizi zindana göndertmiştin. Orada aşçıbaşının İbrani bir hizmetkârı vardı; ikimiz de gördüğümüz rüyaları ona anlattık. O da rüyaları öyle isabetle, öyle tam hedefinden yorumladı ki, ikimize önceden söylediği her şey gerçekleşti: Ona katlandığı ceza, bana da senin lütfuna ve teveccühüne kavuşmak."
μηδενὸς δὲ στοχασμοῖς εἰκόσι τἀληθὲς ἰχνηλατῆσαι δυναμένου, παρελθὼν ὁ ἀρχιοινοχόος φησίν· "ὦ δέσποτα, τὸν ἄνδρα ὃν ζητεῖς ἐλπίς ἐστιν εὑρήσειν· ἁμαρτόντας ἐμὲ καὶ τὸν ἀρχισιτοποιὸν ἐκέλευσας εἰς τὸ δεσμωτήριον ἀπαχθῆναι, ἐν ᾧ τοῦ ἀρχιμαγείρου θεράπων ἦν Ἑβραῖος, ᾧτινι διηγησάμεθα ἐγώ τε κἀκεῖνος ὀνείρατα τὰ φανέντα ἡμῖν· ὁ δ’ οὕτως εὐθυβόλως καὶ εὐσκόπως διέκρινεν, ὡς ὅσα προεῖπεν ἑκατέρῳ συμβῆναι, τῷ μὲν ἣν ὑπέμεινε τιμωρίαν, ἐμοὶ δὲ τὸ σοῦ τυχεῖν ἵλεω καὶ εὐμενοῦς.“
105Kral bunu duyunca delikanlının derhâl çağrılmasını emretti. Adamlar önce onu tıraş ettiler, çünkü zindanda kaldığı sürece saçı sakalı gür uzamıştı; kirli giysisinin yerine parlak bir giysi verip başka bakımlarını da yaptıktan sonra onu kralın huzuruna çıkardılar.
ὁ μὲν οὖν βασιλεὺς ἀκούσας προστάττει συντείναντας ἀνακαλεῖν τὸν νεανίαν. οἱ δ’ ἀποκείραντες — βαθεῖαι γὰρ ἦσαν αὐτῷ χαῖται καθειργμένῳ κεφαλῆς καὶ γενείου—καὶ ἀντὶ ῥυπώσης λαμπρὰν ἐσθῆτα ἀντιδόντες καὶ τἄλλα φαιδρύναντες εἰσάγουσιν αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα·
106Kral onun görünüşünden hür ve soylu bir adam olduğuna hükmetti; zira insanların bedeninde bazı işaretler belirir ki bunlar herkese değil, yalnız zihin gözü keskin görenlere görünür. "Psykhēm," dedi, "rüyaların büsbütün karanlıkta kalmayacağını seziyor. Bu delikanlıda bir bilgelik belirtisi görülüyor: Gerçeği açığa çıkaracak, ışığın karanlığı dağıttığı gibi bilgisiyle bizim bilginlerimizin cehaletini dağıtacak."
ὃς ἐκ τῆς ὄψεως τεκμηράμενος ἄνδρα ἐλεύθερον καὶ εὐγενῆ —χαρακτῆρες γὰρ ἐπιφαίνονταί τινες τῷ σώματι τῶν ὁρωμένων οὐχ ὁρατοὶ πᾶσιν, ἀλλ’ οἷς τὸ τῆς διανοίας ὄμμα ὀξυδορκεῖ — "μαντεύεται" εἶπεν "ἡ ψυχή μου περὶ τοῦ μὴ εἰς ἅπαν ἀσαφείᾳ τοὺς ὀνείρους ἐπισκιασθήσεσθαι· δεῖγμα γὰρ σοφίας ὁ νεανίας οὗτος ὑποφαίνει, διακαλύψει τὴν ἀλήθειαν, οἷα φωτὶ σκότος ἐπιστήμῃ τὴν ἀμαθίαν τῶν παρ’ ἡμῖν σοφιστῶν ἀποσκεδάσει.“
107Ve rüyalarını anlattı. Delikanlı ise konuşanın makamından hiç ürkmedi; kralın karşısındaki bir uyruk gibi değil, uyruğunun karşısındaki bir kral gibi, saygıyla birlikte açık sözlülükle konuştu ve şöyle dedi: "Tanrı ülkede yapacağı şeyleri sana önceden haber vermiş. Yalnız bu iki görüntüyü iki ayrı rüya sanma; rüya birdir. Tekrarlanması da boşuna değildir, inancı daha da sağlamlaştırmak içindir.
καὶ τοὺς ὀνείρους διηγεῖτο. ὁ δὲ τἀξίωμα τοῦ λέγοντος οὐδὲν καταπλαγεὶς ὥσπερ ὑπηκόῳ βασιλεύς, ἀλλ’ οὐχ ὑπήκοος βασιλεῖ, παρρησίᾳ σὺν αἰδοῖ χρώμενος διελέγετο καί φησιν· „ὅσα μέλλει ποιεῖν ὁ θεὸς ἐν τῇ χώρᾳ, προμεμήνυκέ σοι. τὰς μέντοι διττὰς φαντασίας μὴ ὑπολάβῃς εἶναι διττοὺς ὀνείρους· εἷς ἐστι, τὴν ἀναδίπλωσιν ἔχων οὐ περιττήν, ἀλλὰ πρὸς ἔλεγχον βεβαιοτέρας πίστεως.
108Semiz yedi inekle iyi filizlenmiş, gürbüz yedi başak yedi bolluk ve bereket yılını gösterir; arkadan çıkan cılız ve çirkin yedi inekle çürümüş, büzülmüş yedi başak da yedi kıtlık yılını.
αἵ τε γὰρ πίονες ἑπτὰ βόες καὶ οἱ εὔβλαστοι καὶ εὐθαλεῖς ἑπτὰ στάχυες ἐνιαυτοὺς ἑπτὰ δηλοῦσιν εὐθηνίας καὶ εὐετηρίας καὶ ἑπτὰ ἑτέρους λιμοῦ αἱ ἐπανιοῦσαι ἑπτὰ βόες λεπταὶ καὶ εἰδεχθεῖς καὶ οἱ παρεφθαρμένοι καὶ μεμυκότες ἑπτὰ στάχυες.
109Önce yedi yıl gelecek, bol ve bereketli ürün getirecek: Irmak her yıl taşıp tarlaları göle çevirecek, ovalar o güne dek görülmedik bir verim gösterecek. Bunun ardından yine yedi yıl gelecek, ama bu kez tam tersine, ağır bir yoksulluk ve zaruri ihtiyaçlarda kıtlık getirecek: Irmak taşmayacak, toprak beslenmeyecek; öyle ki önceki bolluk unutulacak, eski bereketten bir artık kaldıysa o da tükenecek. Yorumdan çıkan sonuç budur.
ἥξει μὲν οὖν ἑπταετία προτέρα πολλὴν καὶ ἄφθονον ἔχουσα εὐκαρπίαν, πλημμύραις μὲν ἀνὰ πᾶν ἔτος τοῦ ποταμοῦ λιμνάζοντος τὰς ἀρούρας, τῶν δὲ πεδίων ὡς οὔπω πρότερον εὐτοκίᾳ χρωμένων· ἥξει δὲ μετὰ ταῦτα ἑπταετία πάλιν ἐναντία χαλεπὴν ἔνδειαν καὶ σπάνιν τῶν ἀναγκαίων ἐπιφέρουσα, μήτ’ ἀναχεομένου τοῦ ποταμοῦ μήτε τῆς γῆς λιπαινομένης, ὡς τῆς προτέρας εὐθηνίας ἐκλαθέσθαι καὶ εἴ τι λείψανον παλαιᾶς εὐετηρίας ἦν ἀναλωθῆναι. τὰ μὲν οὖν ἐκ τῆς διακρίσεως τοιαῦτ’ ἐστίν.
110Ama ilahî olan bana bir şey daha fısıldıyor, açıkça söylüyor; tıpkı hastalıkta olduğu gibi kurtuluş çarelerini telkin ediyor. Şehirlerin ve ülkelerin en ağır hastalığı kıtlıktır; ona karşı onu zayıf düşürecek önlemler alınmalıdır ki bütün gücünü toplayıp halkı yiyip bitirmesin.
ὑπηχεῖ δέ μοι καὶ ἐκλαλεῖ τὸ θεῖον ὑποβάλλον τὰ ὡς ἐν νόσῳ σωτήρια· νόσος δὲ πόλεων καὶ χωρίων ἡ βαρυτάτη λιμός, ᾗ κατασκευαστέον ἀσθένειαν, ἵνα μὴ τελείως ῥωσθεῖσα τοὺς οἰκήτορας ἐκφάγῃ.
111Peki nasıl zayıf düşecek? Bereketli geçecek o yedi yılın ürününden, halka yetecek yiyecek ayrıldıktan sonra artan kısım (belki beşte bir kadar olur) şehirde ve köylerde depolanmalıdır. Hasat uzaklara taşınmamalı; hangi yöreden kalkmışsa orada, o yöre halkının avuntusu olsun diye saklanmalıdır.
πῶς οὖν ἀσθενήσει; τοῦ καρποῦ τῶν ἑπτὰ ἐτῶν, ἐν οἷς ἡ εὐφορία, τὸ πλεονάζον μετὰ τὰς αὐτάρκεις τοῖς πλήθεσι τροφὰς — ἔσται δ’ ἴσως μέρος πέμπτον — θησαυριστέον ἐν πόλει καὶ κώμαις, μὴ μετακομίζοντας τὰ θέρη μακρόθεν, ἀλλ’ ἐξ ὧν ἂν ᾖ χωρίων, ἐν ἐκείνοις φυλάττοντας πρὸς τὴν τῶν οἰκούντων παρηγορίαν·
112Ürün de dövülmeden ve hiç temizlenmeden, demetleriyle toplanmalıdır. Bunun dört sebebi vardır. Birincisi, böylece kendi örtüsü içinde korunarak daha uzun süre bozulmadan kalır. İkincisi, her yıl harman dövülüp savrulurken bolluk günleri hatırlanır; çünkü gerçek nimetlerin taklidi de ikinci bir haz verecektir.
συγκομίζειν δὲ τὸν καρπὸν αὐτοῖς δράγμασι μήτε ἀλοῶντας μήτε συνόλως καθαίροντας, τεττάρων ἕνεκα· ἑνὸς μὲν τοῦ σκέπῃ χρώμενον πρὸς πλείω χρόνον διαμένειν ἀδιάφθορον· ἑτέρου δὲ τοῦ καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν γίνεσθαι τῆς εὐθηνίας ὑπόμνησιν, ἀλοώντων καὶ λικμώντων· ἡ γὰρ μίμησις τῶν πρὸς ἀλήθειαν ἀγαθῶν δευτέραν ἔμελλεν ἡδονὴν ἀπεργάζεσθαι·
113Üçüncüsü, ürün başaklar ve demetler hâlinde, belirsiz ve ölçüsüz durduğu için sayıma girmez; böylece sayılıp hesaplanmış bir stok azaldıkça ülke halkının yüreği vaktinden önce çökmez, tersine yiyecekten daha iyi bir besin olan gönül ferahlığıyla (çünkü insanı en çok besleyen şeylerden biri ümittir) yoksulluğun ağır hastalığını hafifletirler. Dördüncüsü, ürün temizlenirken ayrılan saman ve kavuzlarla hayvanlara da yem biriktirilmiş olur.
τρίτου δὲ τοῦ μηδ’ εἰς ἀριθμὸν ἐλθεῖν, ἐν στάχυσι καὶ δράγμασιν ἀδήλου καὶ ἀπεριγράφου τοῦ καρποῦ ὑπάρχοντος, ἵνα μὴ προαναπέσωσιν αἱ διάνοιαι τῶν ἐγχωρίων ἐν ταῖς ἀναλώσεσι τοῦ συλλογισθέντος, ἀλλ’ εὐθυμίᾳ χρώμενοι τῇ σιτίων ἀμείνονι τροφῇ—τρέφει γὰρ ἐν τοῖς μάλιστα ἐλπίς— ἐπικουφίζωσι τὴν ἐκ τῆς ἐνδείας βαρεῖαν νόσον· τετάρτου δὲ τοῦ καὶ τοῖς θρέμμασι χιλὸν τεταμιεῦσθαι, τῶν ἀχύρων καὶ ἀθέρων ἐκ τῆς τοῦ καρποῦ καθάρσεως διακρινομένων.
114Bu işlerin başına son derece akıllı, anlayışlı ve her bakımdan güvenilir bir adam seçilmelidir; öyle biri ki söylenenleri kimsenin husumetini çekmeden ve kimseyi incitmeden hazırlayabilsin ve yaklaşan kıtlığı halka hiç hissettirmesin. Çünkü insanların daha önceden psykhēleri yorulup umutsuzluğa kapılmaları ağır bir şeydir.
ἐπιμελητὴν δὲ τούτων χειροτονητέον ἄνδρα φρονιμώτατον καὶ συνετώτατον καὶ ἐν πᾶσι δόκιμον, ὃς γένοιτ’ ἂν ἱκανὸς ἀμισῶς καὶ ἀνεπάφως εὐτρεπῆ τὰ λεχθέντα ποιεῖν μηδεμίαν αἴσθησιν τοῖς πλήθεσιν ἐνδιδοὺς περὶ τοῦ γενησομένου λιμοῦ· χαλεπὸν γὰρ τὸ προκάμνοντας ταῖς ψυχαῖς ἀναπεσεῖν δυσελπιστίᾳ.
115Biri sebebini sorarsa da şunu söylemelidir: Barışta savaş hazırlıklarını, bollukta da yoksulluk günlerini önceden düşünmek gerekir; savaşlar, kıtlıklar, kısacası istenmeyen şeylerin vakti önceden bilinmez; insan bunlara hazırlıklı olmalıdır, başa geldikten sonra, artık hiçbir faydası olmadığı bir anda çare aramamalıdır."
ἐὰν δέ τις ἐπιζητῇ τὴν αἰτίαν, φήσει δεῖν, καθάπερ ἐν εἰρήνῃ προνοεῖν τῶν ἐν τῷ πολέμῳ παρασκευῶν, καὶ ἐν εὐπορίαις τῶν κατ’ ἔνδειαν· ἀδήλους δὲ εἶναι πολέμους καὶ λιμοὺς καὶ συνόλως τοὺς καιροὺς τῶν ἀβουλήτων, εἰς οὓς ἀναγκαῖον εἶναι παρεσκευάσθαι, ἀλλὰ μὴ γενομένων τότε τὴν θεραπείαν ζητεῖν, ὅτ’ οὐδὲν ὄφελος.“
116Kral dinledi; rüyaların yorumunun gerçeği isabetle, tam hedefinden tutturduğunu, öğüdün de bilinmeyen geleceği önceden düşünmek bakımından akla gelebilecek en faydalı öğüt olduğunu gördü. Yanındakilere, delikanlı duymasın diye yaklaşmalarını söyledi ve "Ey adamlar," dedi, "içinde ilahî bir ruh taşıyan böyle bir insanı bulabilir miyiz?" (Tekvin 41, 38)
ἀκούσας δὲ ὁ βασιλεὺς καὶ τὴν τῶν ὀνείρων διάκρισιν εὐθυβόλως καὶ εὐσκόπως στοχαζομένην τῆς ἀληθείας καὶ τὴν συμβουλίαν ὅσα τῷ δοκεῖν ὠφελιμωτάτην κατὰ τὴν τοῦ μέλλοντος ἀδήλου πρόνοιαν, τοὺς συνόντας ἐγγυτέρω προσελθεῖν κελεύσας, ἵνα μὴ κατακούοι, "ἆρ’" εἶπεν, "ἄνδρες, εὑρήσομεν τοιοῦτον ἄνθρωπον, ὃς ἔχει πνεῦμα θεῖον ἐν ἑαυτῷ“ (Gen. 41, 38) ;
117Onlar da hep birlikte onaylayıp övgüler söyleyince kral yanında duran delikanlıya döndü: "Aramamı öğütlediğin adam yakında," dedi, "uzakta değil. Senin yol gösterdiğin gibi araştırılması gereken o akıllı ve anlayışlı adam, sensin. Çünkü bu sözleri Tanrı'sız söylediğini sanmıyorum. Haydi, evimin idaresini de, bütün Mısır'ın yönetimini de üstlen.
συνεπαινούντων δὲ καὶ συνευφημούντων, ἀπιδὼν εἰς τὸν παρεστῶτα "ἐγγὺς" εἶπεν „ἐστὶν ὃν παραινεῖς ἀναζητεῖν, οὐ μακρὰν ἀφέστηκεν ὁ φρόνιμος καὶ συνετός, ὃν ἔδει κατὰ τὰς σὰς ὑφηγήσεις σκοπεῖν, αὐτὸς ὢν τυγχάνεις· οὐ γὰρ ἄνευ θεοῦ ταῦτ’ ἀποφθέγγεσθαί μοι δοκεῖς. ἴθι δὴ καὶ παραλάμβανε τήν τ’ ἐπιμέλειαν τῆς ἐμῆς οἰκίας καὶ τὴν Αἰγύπτου πάσης ἐπιτροπήν.
118Kimse beni aceleci davranmakla suçlamasın; ben kendini beğenmişliğe, bu tedavisi güç tutkuya kapılmış biri değilim. Büyük tabiatlar uzun zaman sınanmaz; kuvvetlerinin ağırlığı, onları hiç bekletilmeden kabul görmeye zorlar. Üstelik işler de oyalanmaya ve gecikmeye tahammül etmiyor; zaman, zorunlu hazırlıkları yapmamızı sıkıştırıyor."
εὐχέρειαν δ’ οὐδείς μου καταγνώσεται μὴ φιλαυτίᾳ χρωμένου, πάθει δυσιάτῳ· αἵ τε γὰρ μεγάλαι τῶν φύσεων χρόνοις οὐ δοκιμάζονται μακροῖς, ὄγκῳ δυνάμεως βιαζόμεναι φθάνειν εἰς ἀποδοχὴν αὑτῶν ἀνυπέρθετον, τά τε πράγματα μέλλησιν καὶ διατριβὴν οὐκ ἀνέχεται, τῶν καιρῶν ἐπειγόντων εἰς τὰς ἀναγκαίας παρασκευάς.“
119Sonra onu krallığa halef, daha doğrusu, gerçeği söylemek gerekirse kral yaptı: Hükümdarlığın adını kendine bıraktı, fiilî yönetimi ise ona devretti ve delikanlıyı
εἶτ’ αὐτὸν καθίστησι τῆς βασιλείας διάδοχον, μᾶλλον δ’, εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν, βασιλέα, τὸ μὲν ὄνομα τῆς ἀρχῆς ὑπολειπόμενος αὑτῷ, τῆς δ’ ἐν ἔργοις ἡγεμονίας ἐκστὰς ἐκείνῳ καὶ τἄλλα πράττων ὅσα ἐπὶ τιμῇ
120onurlandırmak için yapılabilecek her şeyi yaptı. Ona kralın mührünü, kutsal bir giysi ve boynuna altın bir gerdanlık verdi; onu ikinci arabasına bindirip şehri dolaşmasını emretti; önünden bir tellal gidiyor, bu atamayı bilmeyenlere duyuruyordu.
τοῦ νεανίου. δίδωσιν οὖν αὐτῷ σφραγῖδα βασιλικὴν καὶ ἱερὰν ἐσθῆτα καὶ κύκλον χρυσοῦν περιδέραιον καὶ ἐπὶ δευτερεῖον τῶν ἁρμάτων ἀναβιβάσας κελεύει περιελθεῖν τὴν πόλιν, προερχομένου κήρυκος καὶ δηλοῦντος τοῖς ἀγνοοῦσι τὴν χειροτονίαν.
121Kral ona, rüya yorumculuğundan ötürü ülkenin dilinde yeni bir ad verdi ve onu Mısır'ın en seçkin kızıyla, Güneş kâhininin kızıyla evlendirdi. Bunlar olduğunda Yusuf otuz yaşına gelmişti.
μετονομάζει δ’ αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὀνειροκριτικῆς ἐγχωρίῳ γλώττῃ προσαγορεύσας καὶ ἐγγυᾷ πρὸς γάμον αὐτῷ τὴν ἐπιφανεστάτην τῶν κατ’ Αἴγυπτον ἱερέως Ἡλίου θυγατέρα. ταῦτ’ ἐγένετο, περὶ ἔτη γεγονότος ἤδη τριάκοντα.
122Dindarların akıbeti böyledir: Sendeleseler bile büsbütün düşmezler; yeniden kalkıp öylesine sağlam, öylesine sarsılmaz biçimde dikilirler ki bir daha çelme yemezler.
τοιαῦτα τῶν εὐσεβῶν τὰ τέλη· κἂν γὰρ κλιθῶσιν, οὐκ εἰς ἅπαν πίπτουσιν, ἀλλὰ διαναστάντες ὀρθοῦνται παγίως καὶ βεβαίως, ὡς μηκέθ’ ὑποσκελισθῆναι.
123Kim beklerdi ki aynı adam bir günde köleyken efendi, zindandaki bir mahkûmken herkesin en saygın kişisi, zindancının yardımcısıyken kralın naibi olacak; zindan yerine sarayda oturacak, en son derece aşağılanmışlar arasındayken en yüksek onurlara erişenlerin başına geçecek? Yine de bunlar oldu ve Tanrı dilediğinde sık sık da olacak;
τίς γὰρ ἂν προσεδόκησε μιᾷ ἡμέρᾳ τὸν αὐτὸν ἀντὶ μὲν δούλου δεσπότην, ἀντὶ δὲ δεσμώτου πάντων ἀξιονικότατον, καὶ τὸν ὑποδιάκονον εἱρκτοφύλακος ὕπαρχον βασιλέως ἔσεσθαι καὶ ἀντὶ τῆς εἱρκτῆς τὰ βασίλεια οἰκήσειν, τὰ πρῶτα τῶν ἐπὶ τιμαῖς φερόμενον ἀντὶ τῶν εἰς ἀτιμίαν ἐσχάτων. ἀλλ’ ὅμως καὶ γέγονε ταῦτα καὶ γενήσεται πολλάκις, ὅταν δοκῇ τῷ θεῷ·
124yeter ki psykhēlerde için için yanan bir iyilik ve erdem kıvılcımı bulunsun; bu kıvılcım bir gün yelpazelendiğinde ister istemez parlayıp alev alır.
μόνον ἐντυφέσθω τι καλοκἀγαθίας ἐμπύρευμα ταῖς ψυχαῖς, ὅπερ ἀναγκαῖόν ποτε ῥιπιζόμενον ἐκλάμψαι.
125Lafzî açıklamadan sonra daha mecazî olanı da incelemeyi üstlendiğim için, onun hakkında da söylenmesi gerekenleri söylemeliyim. Belki kimi sığ insanlar bunu duyunca gülecekler; ama ben hiç çekinmeden söyleyeceğim: Devlet adamı her bakımdan bir rüya yorumcusudur. Kastettiğim, soytarılar ya da ücret karşılığında gevezelik edip bilgiçlik taslayan, uykuda görülen hayallerin yorumunu bir para kazanma aracına çevirmiş olanlar değildir; uyuyanların değil, uyanıkların da gördüğü o ortak, herkese ait, büyük rüyayı titizlikle inceleyen kimsedir.
Ἐπεὶ δὲ πρόκειται μετὰ τὴν ῥητὴν ἀπόδοσιν καὶ τὴν τροπικωτέραν ἐξετάζειν, λεκτέον ἃ χρὴ καὶ περὶ αὐτῆς. ἴσως μὲν οὖν γελάσονταί τινες τῶν εἰκαιοτέρων ἀκούσαντες· ἐγὼ δ’ ἐρῶ μηδὲν ὑποστειλάμενος, ὅτι ὁ πολιτικὸς πάντως ὀνειροκριτικός ἐστιν, οὐχὶ τῶν βωμολόχων οὐδὲ τῶν ἐναδολεσχούντων καὶ ἐνσοφιστευόντων ἐπὶ μισθῷ καὶ τὴν τῶν καθ’ ὕπνον φαντασιῶν διάκρισιν ἀργυρισμοῦ πρόβλημα πεποιημένων, ἀλλὰ τὸν κοινὸν καὶ πάνδημον καὶ μέγαν ὄνειρον οὐ κοιμωμένων μόνον ἀλλὰ καὶ ἐγρηγορότων εἰωθὼς ἀκριβοῦν.
126Bu rüya, en doğru biçimde söylemek gerekirse, insanların hayatıdır. Nasıl ki uykudaki hayallerde görürken görmez, işitirken işitmez, tadarken ya da dokunurken ne tadar ne dokunur, konuşurken konuşmaz, yürürken yürümeyiz ve başka hareketleri ve duruşları yaptığımızı sanırız ama hiçbirini yapmayız (bunlar boş görüntülerdir; zihin, gerçekte altta yatan hiçbir şey olmadan, var olmayan şeyleri varmış gibi resmedip hayal eder), aynı şekilde uyanık olduğumuzda gördüğümüz görüntüler de rüyalara benzer: Geldiler, gittiler, göründüler, sıçrayıp kaçtılar; sağlamca kavranmadan uçup gittiler.
ὁ δὲ ὄνειρος οὗτος, ὡς ἀψευδέστατα φάναι, ὁ τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ βίος· ὡς γὰρ ἐν ταῖς καθ’ ὕπνον φαντασίαις βλέποντες οὐ βλέπομεν καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούομεν καὶ γευόμενοι ἢ ἁπτόμενοι οὔτε γευόμεθα οὔτε ἁπτόμεθα λέγοντές τε οὐ λέγομεν καὶ περιπατοῦντες οὐ περιπατοῦμεν καὶ ταῖς ἄλλαις κινήσεσι καὶ σχέσεσι χρῆσθαι δοκοῦντες οὐδεμιᾷ τὸ παράπαν χρώμεθα — κεναὶ δ’ εἰσὶ τῆς διανοίας πρὸς οὐδὲν ὑποκείμενον ἀληθείᾳ μόνον ἀναζωγραφούσης καὶ ἀνειδωλοποιούσης τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα —, οὕτω καὶ τῶν παρ’ ἡμῖν ἐγρηγορότων αἱ φαντασίαι τοῖς ἐνυπνίοις ἐοίκασιν· ἦλθον, ἀπῆλθον, ἐφάνησαν, ἀπεπήδησαν, πρὶν καταληφθῆναι βεβαίως ἀπέπτησαν.
127Herkes kendini araştırsın; benim ispatlarıma gerek kalmadan delili kendi içinden öğrenecektir, hele bir de yaşı ilerlemişse. Bu adam bir zamanlar bebekti, sonra çocuk, ardından ergen, sonra delikanlı, sonra genç, sonra yetişkin bir adam, en sonunda da ihtiyar oldu.
ἐρευνησάτω δ’ ἕκαστος αὑτὸν καὶ τὸν ἔλεγχον οἴκοθεν ἄνευ τῶν παρ’ ἐμοῦ πίστεων εἴσεται, καὶ μάλιστ’ εἴ τις πρεσβύτερος ἤδη γεγονὼς τυγχάνοι· οὗτος ἦν ὁ ποτὲ βρέφος καὶ μετὰ ταῦτα παῖς, εἶτ’ ἔφηβος, εἶτα μειράκιον, καὶ νεανίας αὖθις, εἶτ’ ἀνήρ, καὶ γέρων ὕστατον.
128Ama bütün bunlar şimdi nerede? Bebek çocuğun içinde, çocuk ergenin içinde, ergen delikanlının içinde, delikanlı gencin içinde, genç yetişkinin içinde, yetişkin de ihtiyarın içinde sessizce kaybolup gitmedi mi? İhtiyarlığın ardından da ölüm gelmez mi?
ἀλλὰ ποῦ πάντ’ ἐκεῖνα; οὐκ ἐν μὲν παιδὶ τὸ βρέφος ὑπεξῆλθεν, ὁ δὲ παῖς ἐν παρήβῳ, ὁ δ’ ἔφηβος ἐν μειρακίῳ, τὸ δὲ μειράκιον ἐν νεανίᾳ, ἐν ἀνδρὶ δ’ ὁ νεανίας, ἀνὴρ δ’ ἐν γέροντι, γήρᾳ δ’ ἕπεται τελευτή;
129Belki de, evet belki de, yaşların her biri hâkimiyetini ardından gelene bırakırken ondan önce ölür; tabiat da böylece bize sessizce, herkesi bekleyen o son ölümden korkmamayı öğretir, çünkü öncekilere kolayca katlandık: bebeğin, çocuğun, ergenin, delikanlının, gencin,
τάχα μέντοι τάχα καὶ τῶν ἡλικιῶν ἑκάστη παραχωροῦσα τοῦ κράτους τῇ μεθ’ ἑαυτὴν προαποθνῄσκει, τῆς φύσεως ἡμᾶς ἀναδιδασκούσης ἡσυχῇ μὴ δεδιέναι τὸν ἐπὶ πᾶσι θάνατον, ἐπειδὴ τοὺς προτέρους εὐμαρῶς ἠνέγκαμεν, τὸν βρέφους, τὸν παιδός, τὸν ἐφήβου, τὸν μειρακίου, τὸν νεανίου, τὸν
130yetişkin adamın ölümüne. İhtiyarlık gelince bunların hiçbiri artık yoktur. Bedenle ilgili öteki şeyler de rüya değil mi? Güzellik bir günlüktür, açmadan solar; sağlık, pusuda bekleyen hastalıklar yüzünden güvenilmezdir; güç, sayısız sebepten doğan hastalıklara kolayca yenik düşer; duyuların keskinliği de sağlam değildir, küçük bir nezle akıntısı bile onu altüst eder.
ἀνδρός, ὧν οὐδεὶς ἔτ’ ἐστὶ γήρως ἐπιστάντος. τὰ δ’ ἄλλα ὅσα περὶ τὸ σῶμα οὐκ ἐνύπνια; οὐ κάλλος μὲν ἐφήμερον, πρὶν ἀνθῆσαι μαραινόμενον; ὑγεία δὲ ἀβέβαιον διὰ τὰς ἐφέδρους ἀσθενείας; ἰσχὺς δ’ εὐάλωτον νόσοις ἐκ μυρίων προφάσεων; ἥ τ’ ἀκρίβεια τῶν αἰσθήσεων οὐ παγία ῥεύματος ἐνστάσει βραχέος ἀνατρέπεται.
131Dış şeylerin belirsizliğini ise kim bilmez? Büyük servetler çoğu zaman bir günde akıp gitti; en yüksek onurların başında yer almış sayısız insan, kimsenin yüzüne bakmadığı silik kimselerin itibarsızlığına düştü; kralların en büyük hükümdarlıkları, talihin kısacık bir dönüşüyle yıkıldı.
τὴν δὲ τῶν ἐκτὸς ἀσάφειαν τίς οὐκ οἶδε; μιᾷ ἡμέρᾳ πλοῦτοι μεγάλοι πολλάκις ἀπερρύησαν· τὰ πρωτεῖα τῶν ἐν ταῖς ἀνωτάτω τιμαῖς ἐνεγκάμενοι μυρίοι πρὸς ἠμελημένων καὶ ἀφανῶν ἀδοξίαν μετέβαλον· ἀρχαὶ βασιλέων αἱ μέγισται καθῃρέθησαν βραχείᾳ καιροῦ ῥοπῇ.
132Sözüme Korinthos'taki Dionysios kefildir. Sicilya'nın tiranıyken hükümdarlıktan düştü, Korinthos'a sığındı ve o koca hükümdar bir okuma yazma hocası oldu.
ἐγγυᾶταί μου τὸν λόγον Διονύσιος ὁ ἐν Κορίνθῳ, ὃς Σικελίας μὲν τύραννος ἦν, ἐκπεσὼν δὲ τῆς ἡγεμονίας εἰς Κόρινθον καταφεύγει καὶ γραμματιστὴς ὁ τοσοῦτος ἡγεμὼν γίνεται.
133Ona Lydia kralı, kralların en zengini Kroisos da eşlik ederek kefil olur: Perslerin hükümdarlığını yıkmayı umarken kendi hükümdarlığını da kaybetmekle kalmadı, esir düşüp az kalsın diri diri yakılıyordu.
συνεγγυᾶται καὶ Κροῖσος ὁ Λυδίας βασιλεύς, πλουσιώτατος βασιλέων, ὃς ἐλπίσας τὴν Περσῶν καθελεῖν ἀρχὴν οὐ μόνον τὴν οἰκείαν προσαπέβαλεν, ἀλλὰ καὶ ζωγρηθεὶς ἐμέλλησε καταπίμπρασθαι.
134Bu rüyalara yalnız insanlar değil, şehirler, milletler, ülkeler de tanıktır: Yunan dünyası, barbar dünyası, karada oturanlar, adalarda oturanlar, Avrupa, Asya, batı, doğu. Hiçbir şey hiçbir yerde olduğu gibi kalmadı; her şey baştan sona dönüşlere ve değişimlere uğradı.
μάρτυρες τῶν ἐνυπνίων οὐκ ἄνδρες μόνον, ἀλλὰ καὶ πόλεις, ἔθνη, χῶραι, ἡ Ἑλλάς, ἡ βάρβαρος, ἠπειρῶται, νησιῶται, ἡ Εὐρώπη, ἡ Ἀσία, δύσις, ἀνατολή· μεμένηκε γὰρ οὐδὲν οὐδαμοῦ τὸ παράπαν ἐν ὁμοίῳ, τροπαῖς δὲ καὶ μεταβολαῖς ἐχρήσατο πάντα διὰ πάντων.
135Mısır bir zamanlar pek çok millete hükmediyordu, ama şimdi köledir. Makedonlar bir vakitler öylesine güçlendiler ki bütün yeryüzünün hâkimiyetini ellerine geçirdiler; ama şimdi efendilerinin onlara yüklediği yıllık vergileri vergi tahsildarlarına ödüyorlar.
Αἴγυπτός ποτε πολλῶν ἐθνῶν ἡγεμονίαν εἶχεν, ἀλλὰ νῦν ἐστι δούλη. Μακεδόνες οὕτως ἐπὶ καιρῶν ἤκμασαν, ὡς ἁπάσης ἀνάψασθαι τῆς οἰκουμένης τὸ κράτος, ἀλλὰ νῦν τοῖς ἐκλογεῦσι τῶν χρημάτων τοὺς ἐπιταχθέντας ὑπὸ τῶν κυρίων δασμοὺς ἐτησίους εἰσφέρουσι.
136Ptolemaioslar hanedanı nerede şimdi, ardılların her birinin yeryüzünün ve denizin uçlarına kadar parlayan şanı nerede? Kendi kanunlarıyla yönetilen milletlerin ve şehirlerin özgürlükleri nerede, ya da tersine uyrukların köleliği nerede? Bir zamanlar Persler Parthlara hükmederken şimdi Parthlar Perslere hükmetmiyor mu? Çünkü insan işleri döner durur, bir dama oyunundaki taşlar gibi yukarı aşağı oynanır, yer değiştirir.
ποῦ δὲ ἡ τῶν Πτολεμαίων οἰκία καὶ ἡ καθ’ ἕκαστον τῶν διαδόχων ἐπιφάνεια μέχρι γῆς καὶ θαλάττης περάτων ἐκλάμψασα; ποῦ δ’ αἱ τῶν αὐτονόμων ἐθνῶν καὶ πόλεων ἐλευθερίαι; ποῦ δ’ ἔμπαλιν αἱ δουλεῖαι τῶν ὑπηκόων; οὐ Πέρσαι μὲν Παρθυαίων ἐπεκράτουν, νυνὶ δὲ Περσῶν Παρθυαῖοι διὰ τὰς τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων στροφὰς καὶ τὰς ἄνω καὶ κάτω πεττείας καὶ μεταθέσεις αὐτῶν;
137Bazıları kendilerine uzun, sonu gelmez mutluluklar hayal eder; oysa bunlar büyük kötülüklerin başlangıcıdır. İyi bir mirasa koşar gibi koşarlar da korkunç felaketlerle karşılaşırlar; tersine, kötülük beklerken iyiliklerle karşılaşanlar da olur.
ἀναπλάττουσιν ἔνιοι μακράς τινας καὶ ἀπεράτους εὐτυχίας ἑαυτοῖς, αἱ δ’ ἀρχαὶ μεγάλων κακῶν εἰσι· καὶ σπεύδοντες ὡς ἐπ’ ἀγαθῶν κληρονομίαν εὑρίσκουσι δεινὰς κακοπραγίας, καὶ τοὐναντίον κακὸν προσδοκήσαντες ἀγαθοῖς ἐνέτυχον.
138Bedenlerinin kuvvetine, gücüne, sağlamlığına güvenip şüphesiz bir zafer uman atletler çoğu zaman ya elemeyi geçemeyip yarışma dışında kaldılar ya da yarışmaya girip yenildiler; ikinciliğe bile erişmekten umudunu kesmiş olanlar ise başlarına çelengi takıp birincilik ödülünü kazandılar.
ἀθληταὶ δυνάμεσι καὶ ῥώμαις καὶ εὐεξίαις σωμάτων μέγα φρονοῦντες, ἀνενδοίαστον νίκην ἐλπίσαντες, ἐξαγώνιοι πολλάκις ἐγένοντο μὴ δοκιμασθέντες ἢ καταστάντες εἰς τὸν ἀγῶνα ἡττήθησαν, οἱ δ’ ἀπογνόντες καὶ δευτερείων ἐφίξεσθαι τὰ πρῶτα τῶν ἄθλων στεφανηφοροῦντες ἤραντο.
139Kimileri yazın denize açıldı, çünkü yazı iyi seyir mevsimidir, ama gemileri battı; kimileri de kışın alabora olacaklarını beklerken tehlikesizce limana kadar ulaştılar. Tüccarların bazıları kesin sayılan kazançlara doğru, pusuda bekleyen zararlardan habersiz, var güçleriyle koşar; zarar edeceklerini hesap edenler ise tersine büyük kârlar elde etti.
θέρους ἀναχθέντες τινὲς—ὁ γὰρ καιρὸς εὐπλοίας—ἐναυάγησαν, ἕτεροι δὲ χειμῶνος ἀνατραπήσεσθαι προσδοκῶντες ἀκινδύνως ἄχρι λιμένων παρεπέμφθησαν. ὡς ἐφ’ ὁμολογούμενα κέρδη συντείνουσιν ἔνιοι τῶν ἐμπόρων ἀγνοοῦντες τὰς ἐφέδρους ζημίας, ἔμπαλιν λογιζόμενοι βλαβήσεσθαι μεγάλων ἀπέλαυσαν ὠφελειῶν.
140Talihin hangi yöne döneceği böylece belirsizdir; insan işleri bir terazinin kefelerindeymiş gibi eşit olmayan ağırlıklarla kâh hafifleyip kalkar, kâh ağırlaşıp iner. İşlerin üzerine korkunç bir belirsizlik, koyu bir karanlık çökmüştür. Derin bir uykudaymış gibi sağa sola savruluruz; hiçbir şeyi aklın titizliğiyle kuşatamaz, hiçbir şeyi sıkıca ve sağlamca kavrayamayız, çünkü her şey gölgelere ve hayaletlere benzer.
οὕτως ἄδηλοι μὲν αἱ τύχαι πρὸς ἑκάτερα, τὰ δ’ ἀνθρώπεια ὡς ἐπὶ ζυγοῦ ταλαντεύεται βάρεσιν ἀνίσοις ἐπικουφιζόμενα καὶ καθέλκοντα· δεινὴ δ’ ἀσάφεια καὶ πολὺ σκότος κατακέχυται τῶν πραγμάτων· ὡς δ’ ἐν βαθεῖ ὕπνῳ πλαζόμεθα μηδὲν ἐμπεριελθεῖν ἀκριβείᾳ λογισμοῦ δυνάμενοι μηδ’ εὐτόνως καὶ παγίως ἐπιδράξασθαί τινος, σκιαῖς γὰρ ἔοικε καὶ φάσμασι.
141Alaylarda öndekiler gözden kaçarak geçip gider; sel sularında akıp giden su, hızının çabukluğuyla kavranmadan geçip uzaklaşır. Hayattaki şeyler de böyle akıp geçerken kalıcıymış gibi görünür, oysa bir an bile kalmaz, durmadan sürüklenip gider.
καὶ ὥσπερ ἐν ταῖς πομπαῖς τὰ πρῶτα παρέρχεται φεύγοντα τὰς ὄψεις κἀν τοῖς χειμάρροις τὸ φερόμενον ῥεῦμα φθάνει παραδραμὸν ὀξύτητι τάχους τὴν κατάληψιν, οὕτω καὶ τὰ ἐν τῷ βίῳ πράγματα φερόμενα καὶ παρεξιόντα φαντάζεται μὲν ὡς ὑπομένοντα, μένει δ’ οὐδ’ ἐπ’ ἀκαρές, ἀλλ’ ἀεὶ ὑποσύρεται.
142Uyanık olanlar da, kavrayışlarının güvenilmezliği bakımından uyuyanlardan hiç farkları olmadığı hâlde, kendilerini aldatarak şeylerin tabiatını şaşmaz akıl yürütmelerle görebildiklerini sanırlar. Oysa onların her bir duyusu epistēmēye engeldir: Görüntüler, sesler, tatların keyfiyetleri, kokuların özellikleri onu rüşvetle kandırır; o da bunlara doğru eğilirken bütün psykhēyi de peşinden sürükler, onun doğrulup ana yollarda yürür gibi sendelemeden ilerlemesine izin vermez. Yüksekle alçağı, büyükle küçüğü birbirine karıştırır, eşitsizlikle ve düzensizlikle akraba ne varsa onu ortaya çıkarır; psykhēnin gözlerini kararmaya
καὶ οἱ ἐγρηγορότες, ὅσα γε πρὸς τὸ ἐν ταῖς καταλήψεσιν ἀβέβαιον οὐδὲν τῶν κοιμωμένων διαφέροντες, ἀπατῶντες ἑαυτοὺς ἱκανοὶ νομίζουσιν εἶναι τὰς φύσεις τῶν πραγμάτων ἀπλανέσι λογισμοῖς ὁρᾶν· οἷς ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων εἰς ἐπιστήμην ἐμπόδιος, δεκαζομένη θεάμασιν, ἀκούσμασι, χυλῶν ποιότησιν, ἀτμῶν ἰδιότησι, πρὸς ἅπερ ἀποκλίνουσα συνεφέλκεται καὶ τὴν ὅλην ψυχὴν οὐκ ἐῶσα ὀρθοῦσθαι καὶ ἀπταίστως οἷα διὰ λεωφόρων ὁδῶν προέρχεσθαι· τὸ δ’ ὑψηλοτάπεινον καὶ μεγαλόμικρον καὶ πᾶν ὅσον ἀνισότητι καὶ ἀνωμαλίᾳ συγγενὲς ἀπεργάζεται καὶ σκοτοδινιᾶν
143zorlar ve onda büyük bir baş dönmesi yaratır. Hayat bu kadar kargaşa, düzensizlik ve belirsizlikle dolu olduğuna göre, devlet adamı rüya yorumunda usta bir bilge gibi öne çıkıp uyanık olduklarını sananların gündüz gördüğü rüyaları ve hayalleri yorumlamalıdır. Akla yatkın tahminler ve makul ihtimallerle her birinin ne olduğunu öğretmelidir: Bu güzeldir, şu çirkindir; bu iyidir, şu kötüdür; bu adildir, karşıtı adaletsizdir. Ötekiler de böyledir: akıllıca olan, cesur olan, dindarca olan, kutsal olan, işe yarayan, faydalı olan; ve öte yandan faydasız olan, akılsızca olan, alçakça olan, dinsizce olan, kutsala aykırı olan, zararlı olan, insanı yaralayan, kendini beğenmişlikten doğan.
ἀναγκάζει καὶ πολὺν ἐμποιεῖ ἴλιγγον. τοσαύτης οὖν ταραχῆς καὶ ἀταξίας ἔτι δὲ ἀσαφείας γέμοντος τοῦ βίου, παρελθόντα δεῖ τὸν πολιτικὸν ὥσπερ τινὰ σοφὸν τὴν ὀνειροκριτικὴν τὰ μεθημερινὰ ἐνύπνια καὶ φάσματα τῶν ἐγρηγορέναι δοκούντων διακρίνειν εἰκόσι στοχασμοῖς καὶ εὐλόγοις πιθανότησι περὶ ἑκάστου ἀναδιδάσκοντα, ὅτι τοῦτο καλόν, ἐκεῖνο αἰσχρόν, τοῦτο ἀγαθόν, κακὸν ἐκεῖνο, τουτὶ δίκαιον, ἄδικον τοὐναντίον, καὶ τἄλλα ταύτῃ, τὸ φρόνιμον, τὸ ἀνδρεῖον, τὸ εὐσεβές, τὸ ὅσιον, τὸ συμφέρον, τὸ ὠφέλιμον, καὶ πάλιν τὸ ἀνωφελές, τὸ ἀλόγιστον, τὸ ἀγεννές, τὸ ἀσεβές, τὸ ἀνόσιον, τὸ ἀσύμφορον, τὸ βλαβερόν, τὸ φίλαυτον.
144Bunlardan başka şunları da öğretmelidir: Bu başkasınındır, ona göz dikme. Bu senindir, kullan ama kötüye kullanma. Fazlan var, paylaş; çünkü servetin güzelliği keselerde değil, muhtaçlara yardım etmektedir. Az şeyin var, sahip olanları kıskanma; çünkü kıskanç bir yoksula kimse acımaz. Ünlüsün, saygı görüyorsun, böbürlenme. Talihin seni alçaltmış, ama gururun yere düşmesin. Her şey gönlünce gidiyor, değişimden sakın. Sık sık tökezliyorsun, iyi şeyler um; çünkü insanların hâlleri zıtlarına doğru döner.
καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἀλλότριον τοῦτο, μὴ ἐπιθύμει· ἴδιον τοῦτο, χρῶ μὴ παραχρώμενος· περιουσιάζεις, μεταδίδου· πλούτου γὰρ τὸ κάλλος οὐκ ἐν βαλαντίοις, ἀλλ’ ἐν τῇ τῶν χρῃζόντων ἐπικουρίᾳ· ὀλίγα κέκτησαι, μὴ φθόνει τοῖς ἔχουσι· πένητα γὰρ βάσκανον οὐδεὶς ἂν ἐλεήσαι· εὐδοξεῖς καὶ τετίμησαι, μὴ καταλαζονεύου· ταπεινὸς εἶ ταῖς τύχαις, ἀλλὰ τὸ φρόνημα μὴ καταπιπτέτω· πάντα σοι κατὰ νοῦν χωρεῖ, μεταβολὴν εὐλαβοῦ· πταίεις πολλάκις, χρηστὰ ἔλπιζε· πρὸς γὰρ τἀναντία τῶν ἀνθρώπων αἱ τροπαί.
145Ay, Güneş ve bütün gökyüzü açık ve apaçık bir berraklığa sahiptir, çünkü orada her şey aynı kalır, gerçeğin kendi cetvelleriyle ölçülür, uyumlu düzenler ve en güzel ahenkler içindedir. Yeryüzündeki şeyler ise büyük bir düzensizlik ve kargaşayla doludur, ahenksiz ve uyumsuzdur. En doğru biçimde söylemek gerekirse, bunları koyu bir karanlık sarmıştır, ötekiler ise en parlak ışık içinde ilerler; hatta onlar ışığın ta kendisidir, en saf ve en temiz ışık.
σελήνη μὲν γὰρ καὶ ἥλιος καὶ ὁ σύμπας οὐρανὸς σαφεῖς καὶ ἀριδήλους ἔχει τὰς τρανότητας, ἅτε πάντων τῶν κατ’ αὐτὸν ὁμοίων μενόντων καὶ τοῖς τῆς ἀληθείας αὐτῆς μετρουμένων κανόσιν ἐν τάξεσιν ἐναρμονίοις καὶ συμφωνιῶν ταῖς ἀρίσταις, τὰ δ’ ἐπίγεια πολλῆς ἀταξίας γέμοντα καὶ ταραχῆς ἀσύμφωνα καὶ ἀνάρμοστα, ὡς κυριώτατα φάναι, ὅτι ταῦτα μὲν βαθὺ σκότος κατείληφεν, ἐκεῖνα δ’ ἐμφέρεται τηλαυγεστάτῳ φωτί, μᾶλλον δ’ αὐτὸ φῶς ἐστιν εἱλικρινέστατον καὶ καθαρώτατον.
146Nitekim biri işlerin içyüzüne bakmak isterse gökyüzünün sonsuz bir gündüz olduğunu, geceden ve her türlü gölgeden uzak bulunduğunu görecektir; çünkü onu sönmeyen, katışıksız ışıklar aralıksız aydınlatır.
εἰ γοῦν βουληθείη διακύπτειν εἴσω τις τῶν πραγμάτων, εὑρήσει τὸν οὐρανὸν ἡμέραν αἰώνιον, νυκτὸς καὶ πάσης σκιᾶς ἀμέτοχον, ἅτε περιλαμπόμενον ἀσβέστοις καὶ ἀκηράτοις ἀδιαστάτως φέγγεσιν.
147Bizim aramızda uyanık olanlar uyuyanlardan ne kadar farklıysa, bütün evrende de gökteki şeyler yeryüzündekilerden o kadar farklıdır. Göktekiler hiç uyumayan bir uyanıklık içindedir, çünkü faaliyetleri şaşmaz, sendelemez ve her konuda doğruyu bulur. Yeryüzündekiler ise uykunun pençesindedir; kısa bir süre doğrulsalar bile yeniden aşağı çekilir, uykuya dalarlar, çünkü psykhēleriyle hiçbir şeyi dosdoğru göremez, sağa sola savrulur, oraya buraya çarparlar. Yanlış kanaatler onları karanlığa gömer; bu kanaatler yüzünden rüya görmek zorunda kalır, gerçeklerin hep gerisinde kalır
ὅσῳ τε διαφέρουσιν οἱ παρ’ ἡμῖν ἐγρηγορότες τῶν κοιμωμένων, τοσούτῳ καὶ ἐν ἅπαντι τῷ κόσμῳ τὰ οὐράνια τῶν ἐπιγείων, τὰ μὲν ἐγρηγόρσει χρώμενα ἀκοιμήτῳ διὰ τὰς ἀπλανεῖς καὶ ἀπταίστους καὶ ἐν ἅπασι κατορθούσας ἐνεργείας, τὰ δ’ ὕπνῳ κατεχόμενα, κἂν εἰ πρὸς βραχὺ διανασταίη, πάλιν καθελκόμενα καὶ καταδαρθάνοντα διὰ τὸ μηδὲν εὐθυτενῶς δύνασθαι τῇ ψυχῇ βλέπειν, ἀλλὰ πλάζεσθαι καὶ περιπταίειν· ἐπισκοτεῖται γὰρ ψευδέσι δόξαις, ὑφ’ ὧν ὀνειρώττειν ἀναγκαζόμενα καὶ τῶν πραγμάτων ὑστερίζοντα
148ve hiçbir şeyi sıkıca ve sağlamca kavrayamazlar. Yusuf'un kralın ikinci arabasına bindiğinin söylenmesi de sembolik olarak şu sebepledir: Devlet adamı kraldan sonra ikinci sırayı alır. O ne sıradan bir vatandaştır ne de kral; ikisinin arasındaki sınırdadır: Sıradan vatandaştan üstün, kendi başına buyruk bir hükümdarlık bakımından ise kraldan aşağıdır. Onun kralı halktır; bütün işlerini halk için, temiz ve hiç katışıksız bir sadakatle yapmayı seçmiştir.
οὐδὲν παγίως καὶ βεβαίως ἱκανὰ καταλαμβάνειν ἐστί. συμβολικῶς μέντοι καὶ ἐπὶ τὸ δευτερεῖον τῶν βασιλικῶν ἁρμάτων ἀναβαίνειν λέγεται δι’ αἰτίαν τοιάνδε· ὁ πολιτικὸς τὰ δευτερεῖα φέρεται βασιλέως· οὔτε γὰρ ἰδιώτης ἐστὶν οὔτε βασιλεύς, ἀλλ’ ἀμφοῖν μεθόριος, ἰδιώτου μὲν ὢν κρείττων, ἐλάττων δ’ εἰς ἀρχὴν αὐτεξούσιον βασιλέως, τῷ δήμῳ βασιλεῖ χρώμενος, ὑπὲρ οὗ πάντα πράττειν προῄρηται καθαρᾷ καὶ ἀδολωτάτῃ πίστει.
149Bir savaş arabasının üzerindeymiş gibi yüksekte taşınır, çünkü hem işler hem kalabalıklar onu yukarı kaldırır; hele küçük büyük her iş gönlünce gidiyorsa, hiçbir rüzgâr karşıdan esmiyor, hiçbir şey direnmiyorsa, iyi bir seyirde olduğu gibi her şeyin dümenini Tanrı esenlikle tutuyorsa. Kralın verdiği yüzük ise karşılıklı güvenin en açık göstergesidir: Kral olan halk devlet adamına güvenmiştir, devlet adamı da hükümdar olan halka.
φέρεται δὲ ὡς ἐφ’ ἁρματείου δίφρου μετέωρος ὑπό τε τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ὄχλων εἰς ὕψος αἰρόμενος, καὶ μάλισθ’ ὅταν κατὰ νοῦν ἕκαστα μικρὰ καὶ μεγάλα χωρῇ, μηδενὸς ἀντιπνέοντος μηδ’ ἀντιστατοῦντος, ἀλλ’ ὡς ἐν εὐπλοίᾳ πάντων σωτηρίως ὑπὸ θεοῦ κυβερνωμένων. ὅν τε δίδωσιν ὁ βασιλεὺς δακτύλιον, ἐναργέστατον δεῖγμα πίστεώς ἐστιν, ἣν πεπίστευκεν ὅ τε βασιλεὺς δῆμος τῷ πολιτικῷ καὶ ὁ πολιτικὸς τῷ βασιλεύοντι δήμῳ.
150Boynundaki altın gerdanlık ise hem şana hem cezaya işaret ediyor gibidir. Devlet işleri yolunda gittikçe o gururlu ve heybetlidir, halk ona saygı gösterir. Ama bir sürçme olursa, hem de prohairesisle değil (çünkü öylesi suçtur) talihten kaynaklanan, yani bağışlanabilir bir sürçme olursa, o yine de boynundaki süs yüzünden aşağı çekilir ve alçaltılır; efendisi neredeyse şöyle der: "Boynundaki bu gerdanlığı sana hem işlerim yolunda gittiğinde bir süs, hem de ters gittiğinde bir ilmik olsun diye verdim."
ὁ δὲ περὶ τὸν τράχηλον χρυσοῦς κύκλος εὐδοξίαν ὁμοῦ καὶ κόλασιν ἔοικεν ὑποσημαίνειν· ἕως μὲν γὰρ τὰ κατὰ τὴν πολιτείαν εὐοδεῖ πράγματα αὐτῷ, γαῦρός ἐστι καὶ σεμνὸς ὑπὸ τῶν ὄχλων τιμώμενος· ἐπειδὰν δὲ πταῖσμα συμβῇ, μὴ κατὰ προαίρεσιν — τοῦτο γὰρ ὑπαίτιον —, ἀλλὰ τυχηρόν, ὅπερ ἐστὶ συγγνωστόν, οὐδὲν ἧττον ἕλκεται κάτω διὰ τοῦ περιαυχενίου κόσμου καὶ ταπεινοῦται, μόνον οὐκ ἐπιλέγοντος τοῦ δεσπότου· „τὸν περιαυχένιον τοῦτον κύκλον ἐδωρησάμην σοι καὶ κόσμον κατορθουμένων τῶν ἐμῶν καὶ ἀγχόνην ἀποτυγχανομένων.“
151Öte yandan bu pasajı daha mecazî başka bir yolla titizlikle yorumlayanları da dinledim. Yorumları şöyleydi: Mısır kralı bizim nusumuzdur, yani her birimizdeki beden ülkesinin hükümdarı; o da bir kral gibi hâkimiyeti eline almıştır.
Ἤκουσα μέντοι καθ’ ἑτέραν ἰδέαν τροπικώτερον τὰ περὶ τὸν τόπον ἀκριβούντων. ἦν δὲ τοιάδε· τὸν βασιλέα τῆς Αἰγύπτου τὸν ἡμέτερον νοῦν ἔλεγον εἶναι, τὸν τῆς καθ’ ἕκαστον σωματικῆς χώρας ἡγεμόνα, ὃς οἷα βασιλεὺς ἀνῆπται τὸ κράτος.
152Bu nous bedene düşkün olunca en çok önem verdiği üç şeyle uğraşır: ekmek, katık ve içecek. Bu yüzden bunlarla ilgilenen üç görevlisi vardır: ekmekçibaşı, sakibaşı ve aşçıbaşı. Biri yiyeceğe, biri içeceğe bakar; üçüncüsü de katıkların lezzetini veren çeşnilerden sorumludur.
ᾧ γενομένῳ φιλοσωμάτῳ τρία τὰ πλείστης ἀξιούμενα σπουδῆς διαπονεῖται, σιτία καὶ ὄψα καὶ ποτά, παρὸ καὶ τρισὶ χρῆται τοῖς τῶν λεγομένων ἐπιμεληταῖς, ἀρχισιτοποιῷ καὶ ἀρχιοινοχόῳ καὶ ἀρχιμαγείρῳ· πρυτανεύει γὰρ ὁ μὲν τὰ περὶ ἐδωδήν, ὁ δὲ τὰ περὶ πόσιν, ὁ δ’ ἐπιτέτακται τοῖς περὶ αὐτὰ τὰ ὄψα ἡδύσμασιν.
153Hepsi hadımdır, çünkü hazza düşkün olan, en gerekli şeyleri doğuramaz: itidali, hayâyı, kendine hâkim olmayı, adaleti, bütün aretēyi. Hiçbir şey bir başka şeye hazzın aretēye olduğu kadar düşman değildir. Çoğu insan haz yüzünden, yalnız onlara kafa yormaya değer olan şeyleri hiçe sayar; dizginsiz arzularına boyun eğer, onların her emrine uyar.
πάντες δέ εἰσιν εὐνοῦχοι, ἐπειδὴ ὁ φιλήδονος ἄγονός ἐστι τῶν ἀναγκαιοτάτων, σωφροσύνης, αἰδοῦς, ἐγκρατείας, δικαιοσύνης, ἁπάσης ἀρετῆς· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐχθρὸν ἄλλο ἄλλῳ, ὡς ἀρετῇ ἡδονή, δι’ ἣν ἀλογοῦσιν οἱ πολλοὶ ὧν μόνον ἄξιον πεφροντικέναι, ταῖς ἀκαθέκτοις ἐπιθυμίαις χαριζόμενοι καὶ οἷς ἂν προστάττωσιν εἴκοντες.
154Aşçıbaşı ne zindana götürülür ne de bir zarara uğrar, çünkü çeşniler pek de gerekli şeyler değildir; bunlar haz değil, hazları tutuşturan ama kolayca sönen çıralardır. Zavallı mideyle uğraşan öteki ikisi, ekmekçibaşı ile sakibaşı ise farklıdır; çünkü yaşamak için gerekli şeylerin en hayatisi yemek ve içmektir. Bunlara gereken özen gösterilirse başlarındakiler haklı olarak övgü görür, ihmal edilirse öfkeye ve cezaya müstahak olurlar.
ὁ μὲν οὖν ἀρχιμάγειρος οὔτ’ εἰς δεσμωτήριον ἀπάγεται οὔτε τινὶ περιπίπτει λύμῃ διὰ τὸ μὴ σφόδρα τῶν ἀναγκαίων εἶναι τὰς παραρτύσεις οὐχ ἡδονὰς οὔσας ἀλλ’ εὔσβεστα ἡδονῶν ὑπεκκαύματα, δύο δὲ τῶν περὶ τὴν ἄθλιον γαστέρα πραγματευομένων, ἀρχισιτοποιὸς καὶ ἀρχιοινοχόος, ἐπειδὴ τὰ συνεκτικώτατα τῶν εἰς τὸ ζῆν χρησίμων ἐστὶ βρῶσις καὶ πόσις, ὧν ἐπιμελείας μὲν ἀξιουμένων οἱ προεστῶτες εἰκότως ἐπαίνων τυγχάνουσιν, ὀλιγωρουμένων δὲ ὀργῆς καὶ κολάσεως ἀξιοῦνται.
155Cezalarında da bir fark vardır, çünkü ihtiyaç farklıdır: Ekmeğe ihtiyaç son derece zorunludur, şarap ise pek de gerekli değildir; insanlar katıksız şarap olmadan da pınar suyu içerek yaşarlar.
διαφορὰ δὲ κἀν ταῖς κολάσεσιν, ὅτι διάφορος ἡ χρεία, σιτίων μὲν ἀναγκαιοτάτη, οἴνου δὲ οὐ πάνυ χρησίμη· καὶ γὰρ ἀκράτου δίχα ζῶσιν ἄνθρωποι ναματιαίῳ ὕδατι ποτῷ χρώμενοι.
156Bu sebeple sakibaşıyla barışılır, uzlaşılır, çünkü daha önemsiz alanda kusur işlemiştir; ekmekçibaşıyla ise ne uzlaşma ne barışma olur, öfke ölüme kadar varır, çünkü en önemli alanda haksızlık etmiştir. Ekmek kıtlığının ardından ölüm gelir; bu yüzden bu alanda kusur işleyen de haklı olarak asılarak ölür, başkasına yaptığı kötülüğün aynısına uğrar; çünkü o da açı açlıkla asıp germişti.
δι’ ἣν αἰτίαν πρὸς μὲν τὸν ἀρχιοινοχόον γίνονται καταλλαγαὶ καὶ συμβάσεις ὡς ἂν ἁμαρτόντα περὶ τὸ ἔλαττον μέρος, ἀσύμβατα δὲ καὶ ἀκατάλλακτα τὰ πρὸς τὸν ἀρχισιτοποιόν ἐστιν ἄχρι θανάτου λαμβάνοντα τὴν ὀργὴν ὡς ἂν περὶ τὸ μέγιστον ἀδικήσαντα· τελευτὴ γὰρ ἕπεται σιτίων σπάνει· οὗ χάριν καὶ ὁ περὶ ταῦτ’ ἐξαμαρτὼν εἰκότως θνῄσκει κρεμασθείς, ὅμοιον κακὸν ᾧ διέθηκε παθών· καὶ γὰρ αὐτὸς ἀνεκρέμασε καὶ παρέτεινε τὸν πεινῶντα λιμῷ.
157Bu konuda bu kadarı yeter. Kralın naibi olarak atanan ve Mısır'ın idaresini, yönetimini üstlenen Yusuf, bütün ülke halkına kendini tanıtmak için yola çıktı. Nomos denen bölgeleri şehir şehir dolaşırken onu görenlerde kendine karşı büyük bir sevgi uyandırdı; bu yalnız her birine sağladığı faydalardan değil, görünüşündeki ve davranışlarındaki tarif edilemez, olağanüstü zarafetten de ileri geliyordu.
Τοσαῦτα καὶ περὶ τούτου. ὁ μέντοι βασιλέως ὕπαρχος κατασταθεὶς καὶ τῆς Αἰγύπτου τὴν ἐπιμέλειαν καὶ προστασίαν λαβὼν ἐξῄει γνωρισθησόμενος ἅπασι τοῖς ἐγχωρίοις καὶ τοὺς λεγομένους νομοὺς ἐπιὼν κατὰ πόλεις πολὺν αὑτοῦ πόθον ἐνειργάζετο τοῖς ὁρῶσιν, οὐ μόνον ταῖς ὠφελείαις, ἃς ἑκάστοις παρεῖχεν, ἀλλὰ καὶ ταῖς περὶ τὴν ὄψιν τε καὶ τὴν ἄλλην ὁμιλίαν ἀλέκτοις καὶ ἐξαιρέτοις χάρισιν.
158Rüyaların yorumuna göre önce bolluğun yedi yılı başlayınca Yusuf, naipleri ve kamu işlerinde kendisine hizmet eden öteki görevliler aracılığıyla her yıl ürünün beşte birini topladı ve daha önce kimsenin hatırlamadığı kadar çok demet biriktirdi. Bunun en açık delili, bu işle uğraşan bazı meraklıların sayısız zahmete katlanıp titizlikle saymaya çalışmasına rağmen demetlerin sayılamamasıydı.
ἐπεὶ δὲ κατὰ τὴν τῶν ὀνειράτων σύγκρισιν ἐνέστη προτέρα τῆς εὐθηνίας ἡ ἑπταετία, τὸ πέμπτον τῶν καρπῶν ἀνὰ πᾶν ἔτος συνάγων διά τε τῶν ὑπάρχων καὶ τῶν ἄλλων, οἳ πρὸς τὰς δημοσίας χρείας ὑπηρέτουν αὐτῷ, τοσαύτην ἤθροισε πληθὺν δραγμάτων, ὅσην οὐδείς πω πρότερον γενομένην ἐμέμνητο· πίστις δὲ σαφεστάτη τὸ μηδ’ ἀριθμηθῆναι δύνασθαι, καίτοι μυρία τινῶν πονηθέντων, οἷς ἐπιμελές, περιεργίᾳ διαριθμήσασθαι.
159Ovanın bol ürün verdiği yedi yıl geçince kıtlık başladı. Kıtlık ilerleyip büyüdükçe Mısır'a sığmadı; taşıp yayıldı, arka arkaya şehirleri ve ülkeleri sardı, doğuda ve batıda dünyanın uçlarına kadar uzanarak çepeçevre bütün yeryüzünü kapladı.
διεξελθόντων δὲ τῶν ἑπτὰ ἐτῶν, ἐν οἷς εὐφόρησεν ἡ πεδιάς, ἀρχὴν ἐλάμβανεν ὁ λιμός, ὃν ἐπιβαίνοντα καὶ συναυξόμενον οὐκ ἐχώρησεν Αἴγυπτος· ἀναχεόμενος γὰρ καὶ τὰς ἑξῆς ἀεὶ πόλεις καὶ χώρας ἐπικαταλαμβάνων ἄχρι περάτων καὶ τῶν πρὸς ἕω καὶ τῶν πρὸς δυσμὰς ἔφθασε τὴν οἰκουμένην ἐν κύκλῳ πᾶσαν κατασχών.
160Denilir ki hiçbir salgın hastalık hiçbir zaman bu kadar büyük bir çapta patlak vermemiştir; tıpkı hekimlerin "yayılan ülser" (herpēs) dedikleri hastalık gibi. O hastalık da bütün uzuvlara uğrar, yara bere içindeki bedenlerin birbirine bitişik bütün kısımlarını baştan başa, sıra sıra, ateş gibi yer bitirir.
λέγεται γοῦν μηδέποτε κοινὴ νόσος κατασκῆψαι τοσαύτη, καθάπερ ἣν ἰατρῶν παῖδες ὀνομάζουσιν ἑρπῆνα· καὶ γὰρ αὕτη πᾶσι τοῖς μέρεσιν ἐπιφοιτῶσα τὴν κοινωνίαν τῶν ἡλκωμένων σωμάτων ὅλην δι’ ὅλων στοιχηδὸν πυρὸς τρόπον ἐπινέμεται.
161Böylece her ülke en güvenilir kişilerini seçip tahıl almaya Mısır'a gönderiyordu; çünkü kıtlık zamanı için bol yiyecek biriktiren delikanlının öngörüsü artık her yerde duyulmuştu.
τοὺς οὖν ἀφ’ ἑκάστης δοκιμωτάτους αἱρούμενοι σιτώνας ἐξέπεμπον εἰς Αἴγυπτον· ἤδη γὰρ ἡ πρόνοια τοῦ νεανίσκου πανταχόσε διηγγέλλετο ταμιευσαμένου τροφὰς ἀφθόνους εἰς καιρὸν ἐνδείας.
162Yusuf önce bütün ambarların açılmasını emretti; bunları görenlerin yüreklerinin ferahlayacağını, bir bakıma bedenlerinden önce psykhēlerinin iyi umutlarla besleneceğini düşünüyordu. Sonra tahıl işlerini emanet ettiği görevliler aracılığıyla, satın almaya gücü yetenlere tahıl sattı; geleceği hep önceden kestiriyor, yaklaşan şeyi şimdikinden daha açık görüyordu.
ὁ δὲ τὸ μὲν πρῶτον κελεύει ἀνοιχθῆναι τοὺς σωροὺς ἅπαντας, ὑπολαμβάνων εὐθυμοτέρους παρασκευάσειν τοὺς ἰδόντας καὶ τρόπον τινὰ τὰς ψυχὰς ἀναθρέψειν πρὸ τῶν σωμάτων ἐλπίσι χρησταῖς, ἔπειτα διὰ τῶν ἐπιτραπέντων τὰς σιταρχίας ἐπώλει τοῖς ἔχουσιν ὠνητικῶς, στοχαζόμενος τοῦ μέλλοντος ἀεὶ καὶ τὸ ἐπιὸν ὁρῶν τοῦ παρόντος ἀκριβέστερον.
163Bu sırada babası da, zaruri ihtiyaçlar artık azalmaya başladığından, oğlunun talihinden habersiz, oğullarından onunu tahıl almaya gönderdi; en küçüğünü evde alıkoydu. Bu oğul, kralın naibinin aynı anneden kardeşiydi.
Ἐν δὲ τούτῳ καὶ ὁ πατήρ, ὑποσπανιζόντων ἤδη τῶν ἀναγκαίων, ἀγνοῶν τὴν τοῦ παιδὸς εὐτυχίαν ἐκπέμπει δέκα τῶν υἱῶν ἐπὶ σιτωνίαν τὸν νεώτατον οἴκοι κατασχών, ὃς ἦν ὁμομήτριος ἀδελφὸς τῷ βασιλέως ὑπάρχῳ.
164Mısır'a gelenler kardeşlerinin karşısına bir yabancının karşısına çıkar gibi çıktılar; onun makamı karşısında şaşkına dönüp eski âdete göre yere kapandılar. Böylece onun rüyaları da artık doğrulanmış oluyordu.
καὶ οἱ μὲν εἰς Αἴγυπτον ἐλθόντες ἐντυγχάνουσιν ὡς ἀλλοτρίῳ τἀδελφῷ καὶ τὴν περὶ αὐτὸν ἀξίωσιν καταπλαγέντες ἔθει παλαιῷ προσκυνοῦσιν, ἤδη καὶ τῶν ὀνειράτων αὐτοῦ λαμβανόντων βεβαίωσιν.
165Yusuf kendisini satmış olanları görür görmez hepsini tanıdı, ama kendisi hiçbirince tanınmadı. Çünkü Tanrı, o sırada sükût edilmesi daha iyi olan bazı zorunlu sebeplerden ötürü gerçeğin henüz ortaya çıkmasını dilemiyordu: Ya ülkenin idaresi emanet edilen bu adamın yüzünü daha heybetli bir görünüme büründürmüş, ya da onu görenlerin zihnindeki doğru kavrayışları saptırmıştı.
ὁ δὲ τοὺς πεπρακότας θεασάμενος εὐθὺς ἐγνώρισεν ἅπαντας ὑπὸ μηδενὸς αὐτὸς γνωρισθεὶς τὸ παράπαν, μὴ βουληθέντος πω τοῦ θεοῦ τἀληθὲς ἀναφῆναι διά τινας ἀναγκαίας αἰτίας, ἃς τότε βέλτιον ἦν ἡσυχάζεσθαι, ἀλλ’ ἢ τὴν ὄψιν ἀλλάξαντος εἰς σεμνότερον εἶδος τοῦ τὴν χώραν ἐπιτραπέντος ἢ παρατρέψαντος τὰς ἀκριβεῖς καταλήψεις τῆς διανοίας τῶν ὁρώντων.
166Ama Yusuf, yaşının baharına ve iktidarının büyüklüğüne kapılmış, bu kadar büyük bir hükümdarlığın ardılı olmuş, kraldan sonraki ilk makamı ele geçirmiş, doğunun ve batının gözünü diktiği bir genç gibi, intikam fırsatı eline geçmişken kin gütmedi. Duygusuna hâkim olarak katlandı, onu psykhēsinin içinde saklı tuttu ve büyük bir ihtiyatla yabancı rolüne büründü. Bakışlarıyla, sesiyle ve başka her şeyle hoşnutsuz biri rolü yaparak şöyle dedi: "Siz, adamlar, hiç de barış düşünmüyorsunuz; sizi kralın düşmanlarından biri casus olarak gönderdi. Ona kötü hizmetlerde bulunmaya söz verdiniz ve fark edilmeyeceğinizi sandınız. Ama pusu kurarak yapılan hiçbir iş, koyu bir karanlığa bürünse de gizli kalmaz."
εἶτ’ οὐχ ὥσπερ νέος καὶ τοσαύτης ἡγεμονίας διάδοχος ἀρχὴν τὴν μετὰ βασιλέα πρώτην ἀναψάμενος, εἰς ὃν ἀνατολαὶ καὶ δύσεις ἀπέβλεπον, ἡλικίας ἀκμῇ καὶ μεγέθει τῆς ἐξουσίας ἐπαρθείς, καιρὸν ἔχων ἀμύνης ἐμνησικάκησεν, ἀλλ’ ἐγκρατῶς τὸ πάθος ἐνεγκὼν καὶ ταμιευσάμενος αὑτοῦ τῇ ψυχῇ μετὰ πολλοῦ τοῦ προμηθοῦς ἐπεμόρφαζεν ἀλλοτρίωσιν καὶ βλέμμασι καὶ φωνῇ καὶ τοῖς ἄλλοις καθυποκρινόμενος τὸν δυσχεραίνοντα "οὐδέν" εἶπεν, "ὦ οὗτοι, φρονεῖτε εἰρηνικόν, ἀλλά τις τῶν βασιλέως ἐχθρῶν κατασκόπους ὑμᾶς ἐξέπεμψεν, ᾧ κακὰς ὑπηρεσίας ὁμολογήσαντες ὑπηρετήσειν λήσεσθαι μὲν ᾠήθητε, λανθάνει δ’ οὐδὲν τῶν δρωμένων ἐπ’ ἐνέδρᾳ, κἂν βαθεῖ σκότῳ συσκιάζηται."
167Onlar kendilerini savunmaya çalıştılar, olmamış şeylerle suçlandıklarını anlattılar: Ne düşmanlardan gelmişlerdi, ne ülke halkına bir husumetleri vardı, ne de böyle bir hizmete asla katlanırlardı. Tabiatça barışsever insanlardı; neredeyse daha küçücük çocukken, son derece dindar ve Tanrı'nın pek sevdiği bir babanın yanında huzuru değerli tutmayı öğrenmişlerdi. Bu babanın on iki oğlu olmuştu; en küçükleri henüz yolculuk çağında olmadığı için evde kalmıştı; burada gördüğün on kişi bizleriz, biri de artık aramızda değil, dediler. Kendisini satanlardan, kendisi ölmüş gibi bu sözleri işitince acaba Yusuf'un psykhēsi neler hissetti?
πειρωμένων δ’ ἀπολογεῖσθαι καὶ διεξιόντων, ὡς ἐπ’ ἀγενήτοις κατηγοροῦνται, μήτε γὰρ παρὰ δυσμενῶν ἥκειν μήτ’ αὐτοὶ τοῖς ἐγχωρίοις ἀπέχθεσθαι μηδ’ ἂν ὑπομεῖναί ποτε τοιαύτην διακονίαν, εἶναι γὰρ τὰς φύσεις εἰρηνικοὶ καὶ μεμαθηκέναι σχεδὸν ἐξ ἔτι νηπίων παίδων τιμᾶν εὐστάθειαν παρ’ ὁσιωτάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ πατρί, ᾧ δώδεκα γενομένων υἱῶν ἕνα μὲν τὸν νεώτατον οὐκ ἔχοντά πω ἡλικίαν ἀποδημίας οἴκοι καταμεῖναι, δέκα δὲ τοὺς ὁρωμένους ἡμᾶς ἐνταῦθα ὑπάρχειν, τὸν δὲ λοιπὸν ἐκποδὼν γεγενῆσθαι —, ταῦτ’ ἀκούσας ὡς ἐπὶ τεθνεῶτι ἑαυτῷ παρὰ τῶν ἀποδομένων τί τὴν ψυχὴν ἄρα ἐπεπόνθει;
168Çünkü o an kapıldığı duyguyu dışa vurmadıysa da, bu sözlerle için için yanan ve harlanan içi büsbütün tutuşuyordu. Yine de soğukkanlılığını derinden koruyarak onlara şöyle dedi: "Eğer gerçekten ülkeyi gözetlemeye gelmediyseniz, bana güvence olsun diye siz kısa bir süre burada kalın; en küçük kardeşiniz de bir mektupla çağrılıp gelsin.
καὶ γὰρ εἰ μὴ ἐξελάλησε τότε τὸ παραστὰν πάθος, ἀλλὰ τούτοις ὑποτυφομένῳ καὶ ζωπυρουμένῳ πάντως τὰ ἐντὸς ἐκαίετο, βαθεῖ δ’ ὅμως ἤθει φησὶν αὐτοῖς· „εἰ τῷ ὄντι μὴ κατασκεψόμενοι τὴν γῆν ἀφῖχθε, πρὸς πίστιν τὴν ἐμὴν ὑμεῖς μὲν ἐνταυθοῖ διατρίψατε βραχύν τινα χρόνον, ὁ δὲ νεώτατος ἀδελφὸς ὑμῶν ἀφικέσθω μετακληθεὶς ἐπιστολιμαίοις γράμμασιν.
169Yok, babanız ayrılığınızın uzun sürmesinden belki korkar diye gitmekte acele ediyorsanız, öteki hepiniz yola çıkın, biriniz en küçükle dönünceye kadar rehin olarak kalsın. Söz dinlemeyenleri bekleyen ceza ise cezaların en ağırı, ölümdür."
ἐὰν δ’ ἕνεκα τοῦ πατρὸς ἐπείγησθε ἀπιέναι φοβησομένου τάχα τὴν μακρὰν ὑμῶν διάζευξιν, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἀπάρατε, καταμεινάτω δ’ εἷς ὁμηρεύσων, ἄχρις ἂν ἐπανέλθητε σὺν τῷ νεωτάτῳ· τιμωρία δὲ κατὰ τῶν μὴ πειθαρχούντων ἡ ἀνωτάτω προκείσεται θάνατος.“
170Bu tehditleri savurduktan, ters ters bakıp ağır bir öfkenin bütün belirtilerini gösterdikten sonra, görünüşte öfkeyle çekip gitti. Kardeşler ise kaygı ve keder içinde kardeşlerine kurdukları tuzak yüzünden kendilerini kınadılar: "İçinde bulunduğumuz kötülüklerin sebebi o haksızlıktır," diyorlardı. "İnsan işlerini gözeten Adalet artık bize karşı bir şeyler tasarlıyor. Kısa bir süre sessiz kaldı, şimdi ayağa kalkıyor ve yumuşamaz, yalvarışla yatışmaz tabiatını cezayı hak edenlere gösteriyor. Hak etmiyor muyuz ki?
καὶ ὁ μὲν τοιαῦτ’ ἀπειλήσας ὑποβλεπόμενος καὶ βαρείας ὀργῆς δείγματα παρασχὼν ὅσα τῷ δοκεῖν ἀπηλλάττετο· οἱ δὲ συννοίας καὶ κατηφείας γεμισθέντες ἐκάκιζον ἑαυτοὺς ἕνεκα τῆς πρὸς τὸν ἀδελφὸν ἐπιβουλῆς „ἐκεῖνο“ λέγοντες „τἀδίκημα τῶν παρόντων ἐστὶ κακῶν αἴτιον, τῆς ἐφόρου δίκης τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων ἤδη τι μηχανωμένης καθ’ ἡμῶν· βραχὺν γὰρ ἡσυχάσασα χρόνον διανίσταται τὴν ἀμείλικτον καὶ ἀπαραίτητον αὑτῆς ἐπιδεικνυμένη φύσιν τοῖς ἀξίοις κολάσεως. πῶς γὰρ οὐκ ἄξιοι;
171Yalvaran, yakaran kardeşimizi, biz merhametsizler hiçe saydık. Oysa hiçbir suç işlememişti; uykuda gördüğü hayalleri, aileye bağlılığından ötürü, yakınlarına anlatmıştı. Biz de bunlara kızıp, en canavarca, herkesten daha vahşice davrandık; doğrusunu söylemek gerekirse, kutsala aykırı işler yaptık.
οἳ δεόμενον καὶ ποτνιώμενον τὸν ἀδελφὸν οἱ ἀνηλεεῖς ὑπερείδομεν οὐδὲν μὲν ἐξαμαρτόντα, φαντασίας δὲ τὰς καθ’ ὕπνον διὰ τὸ φιλοίκειον ὡς συνήθεσιν ἀνενεγκόντα, ὑπὲρ ὧν οἱ θηριωδέστατοι καὶ πάντων ἀγριώτατοι δυσχεραίνοντες ἡμεῖς οὐχ ὅσια — δεῖ γὰρ ἀψευδεῖν — εἰργασάμεθα.
172Bu yüzden bunlara da, bunlardan daha kötülerine de uğramayı bekliyoruz; çünkü babalarımızın, dedelerimizin, atalarımızın üstün aretēleri sayesinde neredeyse bütün insanlar arasında soylu diye anılan bir tek biz varken soyumuzu lekeledik, göz önünde bir yüz karası edinmeye çabaladık."
τοιγαροῦν καὶ ταῦτα καὶ ἔτι χείρω τούτων πείσεσθαι προσδοκῶμεν, οἵτινες μόνοι σχεδὸν ἐξ ἁπάντων ἀνθρώπων εὐπατρίδαι λεγόμενοι διὰ τὰς πατέρων καὶ πάππων καὶ προγόνων ὑπερβαλλούσας ἀρετὰς ᾐσχύναμεν τὴν συγγένειαν ἐπιφανὲς ὄνειδος κτήσασθαι σπουδάσαντες.“
173Kardeşlerin en büyüğü, ki tuzak kurulurken daha baştan karşı çıkmıştı, şöyle dedi: "Olan olduktan sonra pişmanlık fayda etmez. Bu kutsala aykırı işin ne kadar büyük olduğunu göstererek size öfkenize uymamanız için yalvarmış, yakarmıştım. Bana katılmanız gerekirken düşüncesizliğinize boyun eğdiniz.
ὁ δὲ πρεσβύτατος τῶν ἀδελφῶν, ὃς καὶ ἐν ἀρχῇ, συντιθεμένων τὴν ἐπιβουλήν, ἠναντιοῦτο, „ἐπὶ δὴ πεπραγμένοις“ εἶπεν "ἀνωφελεῖς αἱ μεταμέλειαι· παρεκάλουν, ἱκέτευον, ἐξετάζων ὅσον ἐστὶ τὸ ἀνοσιούργημα, μὴ θυμῷ χαρίζεσθαι· συναινεῖν δέον, ταῖς ἀβουλίαις ἑαυτῶν εἴξατε.
174Şimdi de küstahlığımızın ve dinsizliğimizin karşılığını alıyoruz. Onun için kurulan tuzağın hesabı soruluyor; hesabı soran da bir insan değil,
τοιγαροῦν καρπούμεθα τῆς αὐθαδείας καὶ ἀσεβείας τἀπίχειρα· ζητεῖται μὲν ἡ ἐπ’ ἐκείνῳ τυρευθεῖσα ἐπιβουλή, ὁ δὲ ζητῶν οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος,
175ya Tanrı'dır ya logostur ya da ilahî kanundur." Satılan kardeş, araya bir tercüman girdiği için, kendi aralarında usulca konuştukları bu sözleri işitiyordu. Duygusuna yenik düştü; ağlamak üzereyken kendini belli etmemek için arkasını döndü, sıcak gözyaşlarını art arda akıttı. Biraz ferahlayınca yüzünü silip döndü ve kardeşlerden yaşça ikinci olanın herkesin gözü önünde bağlanmasını emretti. Bu, ona karşılık gelen kardeşti; çünkü bir çokluk içinde baştan ikinci olan, sondan ikinci olana karşılık gelir, nasıl ki birinci de sonuncuya karşılık gelir.
ἀλλ’ ἢ θεὸς ἢ λόγος ἢ νόμος θεῖος.“ ταῦτα δ’ ἤκουεν ὁ πραθεὶς ἀδελφὸς ἡσυχῇ διαλαλούντων, ἑρμηνέως μεταξὺ ὄντος· καὶ νικηθεὶς ὑπὸ τοῦ πάθους, μέλλων δακρύειν, ὡς μὴ γένοιτο καταφανής, ἀποστρέφεται καὶ προχέας θερμὰ καὶ ἐπάλληλα δάκρυα καὶ πρὸς ὀλίγον ἐπικουφισθείς, τὴν ὄψιν ἀπομαξάμενος, ἐπιστρέφει καὶ κελεύει τὸν ἡλικίᾳ δεύτερον τῶν ἀδελφῶν ἐν ὄψεσι ταῖς ἁπάντων δεθῆναι, τὸν αὐτῷ κατάλληλον — ὁ γὰρ ἐν πλείοσι δεύτερος τῷ παρεσχάτῳ κατάλληλος, ἐπεὶ καὶ τῷ τελευταίῳ ὁ πρῶτος —·
176Ama belki de bu, işlenen suçun en büyük payını onun taşıdığı kanısından ileri geliyordu: Neredeyse bir bölük komutanı gibi ötekileri düşmanlığa kışkırtmıştı. Eğer iyi ve insancıl öğütler veren en büyük kardeşin yanında yer alsaydı (çünkü ondan küçük, ötekilerden büyüktü), belki, evet belki o haksızlık önlenirdi; en yüksek mevkie ve itibara sahip olanlar, kendi başına da büyük ağırlık taşıyan bir konuda aynı nefesi verip aynı görüşte birleşmiş olurlardı.
ἴσως μέντοι καὶ διότι τὴν πλείστην μοῖραν ἔδοξε τῶν ἁμαρτηθέντων εἰσενεγκεῖν μόνον οὐ συνταγματαρχῶν καὶ τοὺς ἄλλους ἀλείφων ἐπὶ δυσμένειαν· εἰ γὰρ συνετάχθη τῷ πρεσβυτάτῳ χρηστὰ καὶ φιλάνθρωπα βουλευομένῳ, νεώτερος μὲν ἐκείνου, τῶν δ’ ἄλλων πρεσβύτερος ὤν, ἴσως ἂν ἴσως ἐπεσχέθη τἀδίκημα, τῶν τὴν ἀνωτάτω τάξιν καὶ τιμὴν ἐχόντων συμπνεόντων καὶ ὁμογνωμονούντων περὶ πράγματος, ὃ καὶ καθ’ αὑτὸ πολλὴν ῥοπὴν συνεφείλκετο·
177Ama o, yumuşak ve daha iyi saftan ayrılıp yabani ve sert safa geçti, oranın önderi olarak da bu kanunsuz işe el atanları öylesine yüreklendirdi ki o kınanacak mücadeleyi hiç gevşemeden sonuna kadar sürdürdüler. Kanaatimce bütün kardeşler arasından yalnız onun bağlanmasının sebebi budur.
νυνὶ δ’ ἀποστὰς τῆς ἡμέρου καὶ ἀμείνονος τάξεως πρὸς τὴν ἀνήμερον καὶ χαλεπὴν ηὐτομόλησε καὶ ταύτης ἀποδειχθεὶς ἡγεμὼν οὕτως ἐθάρσυνε τοὺς συνεφαπτομένους τοῦ παρανομήματος, ὡς ἀνενδότως τὸν ἐπίληπτον ἆθλον διαθλῆσαι. διὰ ταῦτ’ ἐξ ἁπάντων μόνος οὗτος δεθῆναί μοι δοκεῖ.
178Ötekiler eve dönüş hazırlıklarına başladılar. Ülkenin yöneticisi buğday satıcılarına, yabancı müşteriymiş gibi, kardeşlerin bütün çuvallarını doldurmalarını, aldıkları parayı da önceden haber vermeden çuvalların ağızlarına gizlice koymalarını emretti. Üçüncü olarak, bir de yolda yetecek kadar azığı fazladan ve ayrıca vermelerini buyurdu ki aldıkları tahıl eksilmeden evlerine ulaşsın.
οἱ δ’ ἄλλοι τὴν οἴκαδε ἐπάνοδον ἤδη παρευτρεπίζονται, κελεύσαντος τοῦ τῆς χώρας ἐπιτρόπου τοῖς πυροπωλοῦσι τὰ ἀγγεῖα τῶν ἀδελφῶν ὡς ξένων ἅπαντα πληρῶσαι καὶ ἣν ἔλαβον τιμὴν ἐπὶ τῶν στομίων λάθρα καταθεῖναι μὴ προειπόντας οἷς ἀπεδίδοσαν καὶ τρίτον τι προσεπιδαψιλεύεσθαι τροφάς, αἳ γένοιντ’ ἂν ἱκαναὶ κατὰ τὴν ὁδόν, ἐξαιρέτους ὑπὲρ τοῦ παραπεμφθῆναι τὴν σιτωνίαν ἀμείωτον.
179Yol boyunca kardeşler, beklendiği gibi zincire vurulmuş kardeşlerine acıyorlardı; babaları için de, bir felaket haberi daha işitecek, her yolculukta çocuklarının sayısı azalıp budanacak diye kederleniyorlardı. "Ama," diyorlardı, "onun yalnız bağlandığına inanmayacak bile; zincirin ölüme bir bahane olduğunu sanacak, çünkü bir kez darbe yemiş olan aynı yere tekrar çarpar." Akşam oldu. Yük hayvanlarının yüklerini indirip onları rahatlattılar, ama kendi psykhēleri daha ağır kaygılarla yüklendi; çünkü beden dinlenirken zihin istenmeyen şeylerin daha canlı hayallerini kurar ve pek çetin biçimde sıkışıp ezilir.
ὁδοιπορούντων δὲ καὶ τὸν ἐν δεσμοῖς ἀδελφὸν ὡς εἰκὸς οἰκτιζομένων, οὐχ ἧττον δ’ ἐπὶ τῷ πατρὶ κατηφούντων, εἰ πάλιν ἀκούσεται συμφορᾶς, καθ’ ἑκάστην ὁδὸν ἐλαττουμένης καὶ ἀποκειρομένης αὐτοῦ τῆς εὐπαιδίας, καὶ λεγόντων "ἀλλ’ οὐδὲ πιστεύσει δεδέσθαι, πρόφασιν δ’ εἶναι τὰ δεσμὰ τελευτῆς ὑπολήψεται διὰ τὸ τοὺς ἅπαξ πληγέντας εἰς τὰ αὐτὰ προσπταίειν“, ἑσπέρα καταλαμβάνει καὶ τῶν ὑποζυγίων καθελόντες τὰ ἄχθη τὰ μὲν ἐπεκούφιζον, αὐτοὶ δὲ βαρυτέρας ταῖς ψυχαῖς φροντίδας ἐδέχοντο· φιλεῖ γὰρ ἐν ταῖς ἀναπαύλαις τῶν σωμάτων ἐναργεστέρας τῶν ἀβουλήτων ἡ διάνοια λαμβάνουσα φαντασίας χαλεπῶς ἄγαν θλίβεσθαι καὶ πιέζεσθαι.
180İçlerinden biri bir çuvalı çözünce ağzında ağzına kadar gümüş dolu bir kese gördü; sayınca tahıl için ödediği paranın tamamının kendisine geri verildiğini anladı ve şaşkınlık içinde durumu kardeşlerine bildirdi.
λύσας δέ τις ἓν ἀγγεῖον ὁρᾷ παρὰ τῷ στομίῳ βαλάντιον ὑπόμεστον ἀργυρίου καὶ διαριθμησάμενος εὕρισκεν ὅσην τοῦ σίτου καθῆκε τιμὴν ἀποδεδομένην αὑτῷ καὶ καταπλαγεὶς τοῖς ἀδελφοῖς ἀνέφερεν.
181Onlar bunu bir lütuf değil, bir tuzak sandılar ve yüreklerine bir sıkıntı çöktü. Bütün çuvalları aramak istiyorlardı, ama takip edilmekten korkup hemen yola koyuldular; var güçleriyle, neredeyse soluk almadan koşarak günlerce sürecek yolu kısaltıp vardılar.
οἱ δ’ οὐ χάριν ἀλλ’ ἐνέδραν ὑποτοπήσαντες ἠθύμουν καὶ βουλόμενοι πάντα τὰ ἀγγεῖα διερευνήσασθαι φόβῳ διώξεως ἄραντες ᾗ τάχιστα συνέτεινον καὶ μόνον οὐκ ἀπνευστὶ θέοντες πολυήμερον ὁδὸν ἐπιτεμόντες ἀνύουσιν.
182Sonra her biri bir yandan babalarına sarılıp gözyaşları içinde onu öptü; o da her birine sarılıyor, onlara tüm yüreğiyle kucak açıyordu. Oysa psykhēsi istenmeyen bir şey olduğunu şimdiden seziyordu. Yaklaşıp kendisini selamlayanları dikkatle süzüyor, geride kalan oğlunu geciktiği için ağırdan aldığını düşünüp kınıyordu; çocuklarının tam sayıda olduğunu bir an önce görmek isteyerek gözünü kapılara dikmişti.
εἶτ’ ἀλλαχόθεν ἄλλοι τὸν πατέρα οὐκ ἀδακρυτὶ περιλαβόντες ἐφίλουν ἑκάστῳ περιπλεκόμενον καὶ περιχεόμενον ἐκθύμως, καίτοι τῆς ψυχῆς ἤδη τι μαντευομένης ἀβούλητον· καὶ γὰρ προσιόντας καὶ δεξιουμένους κατενόει καὶ τὸν ὑπολειφθέντα υἱὸν ὡς ὑστερηκότα τῆς βραδυτῆτος ᾐτιᾶτο καὶ πρὸς τὰς εἰσόδους ἀπέβλεπε σπεύδων τὸν ἀριθμὸν τῶν τέκνων πλήρη θεάσασθαι.
183Dışarıdan artık kimse gelmeyince onu telaş içinde görüp şöyle dediler: "Babacığım, istenmeyen şeylerde belirsizlik, onları öğrenmekten daha acı verir. Öğrenen kurtuluşa bir yol bulur; ama iki yana çekilebilen bilgisizlik yol kaybına ve çaresizliğe yol açar. Öyleyse son derece acı ama söylenmesi zorunlu bir hikâyeyi dinle.
μηδενὸς δ’ ἔξωθεν ἔτι προσεπιφοιτῶντος, διεπτοημένον ἰδόντες "τῶν ἀβουλήτων“ ἔφασαν, "ὦ πάτερ, ἀνιαρότερος τῆς μαθήσεως ὁ ἐνδοιασμός ἐστι· μαθὼν μὲν γάρ τις ὁδὸν εὗρεν εἰς σωτηρίαν, ἡ δ’ ἀμφίβολος ἄγνοια δυσοδίας καὶ ἀπορίας αἴτιον· ἄκουε δὴ σφόδρα μὲν ἀνιαροῦ διηγήματος, ἀναγκαίου δὲ λεχθῆναι.
184Tahıl almak için bizimle birlikte gönderilen ve geri dönmeyen kardeşimiz yaşıyor; ölmüş olduğu yolundaki daha büyük korkundan seni kurtarmamız gerek. Yaşıyor, ama Mısır'da, ülkenin yöneticisinin yanında kaldı. Bu adam, ya bir iftiraya kanarak ya da kendisi kuşkulanarak bizi casuslukla suçladı.
ὁ συμπεμφθεὶς ἡμῖν ἀδελφὸς ἐπὶ σιτωνίαν καὶ μὴ ἐπανεληλυθὼς ζῇ μέν — δεῖ γὰρ τὸν ὡς ἐπὶ τεθνεῶτι ἀπαλλάξαι σου μείζονα φόβον —, ζῶν δ’ ἐν Αἰγύπτῳ καταμένει παρὰ τῷ τῆς χώρας ἐπιτρόπῳ, ὃς εἴτ’ ἐκ διαβολῆς εἴτε καὶ ὑποτοπήσας αὐτὸς αἰτίαν ἡμῖν ὡς κατασκόποις ἐπέφερεν.
185Durumun elverdiği ölçüde kendimizi savunduk; babamız olarak seni, eksik kardeşlerimizi, birinin öldüğünü, ötekinin de genç olduğu için yanında, evde kaldığını anlattık. Kuşkuya yer bırakmamak için ailemizle ilgili her şeyi açıp ortaya döktük, ama hiçbir şey elde edemedik. Sözlerimizin yalan olmadığına tek güvencenin en küçük oğlanın yanına gelmesi olacağını söyledi; bu yüzden de ikinci kardeşi onun karşılığında rehin ve güvence olarak alıkoymuş.
ἀπολογουμένων δὲ ὅσα ὁ καιρὸς καὶ περί τε σοῦ τοῦ πατρὸς διεξιόντων καὶ τῶν ἀπολειπομένων ἀδελφῶν, ἑνὸς μὲν τοῦ τεθνεῶτος, ἑτέρου δὲ τοῦ παρὰ σοὶ διατρίβοντος, ὃν ἔφαμεν ἔτι νέον ὄντα διὰ τὴν ἡλικίαν οἴκοι καταμεῖναι, πάντα ἀπαμπίσχοντες καὶ ἀπογυμνοῦντες τὰ τῆς συγγενείας εἰς τὸ ἀνύποπτον οὐδὲν ἠνύσαμεν, ἀλλ’ ἔφη μόνην ἂν αὐτῷ πίστιν ἀψευδοῦς ὁμολογίας γενέσθαι τὴν ὡς αὐτὸν ἄφιξιν τοῦ νεωτάτου παιδός, οὗ χάριν καὶ τὸν δεύτερον κατεσχηκέναι ῥύσιόν τε καὶ ἐνέχυρον ἐκείνου.
186Bu emir her şeyden acıdır; ama onu emreden adamdan çok, içinde bulunduğumuz zaman şart koşuyor. Zorunlu ihtiyaçlarımız yüzünden buna uymak zorundayız, çünkü kıtlığın sıkıştırdığı insanlara bunları yalnız Mısır sağlıyor."
τὸ μὲν οὖν ἐπίταγμα πάντων ἀνιαρότατον, ὁ δὲ καιρὸς αὐτὸ προστάττει μᾶλλον τοῦ κελεύοντος, ᾧ πειστέον ἐξ ἀνάγκης διὰ τἀπιτήδεια, μόνης Αἰγύπτου χορηγούσης αὐτὰ τοῖς λιμῷ πιεσθεῖσιν.“
187Babaları derin bir iç çekip dedi ki: "Önce hangisine ağlayayım? Sondan bir önceki oğluma mı, ki felaket sırasında sonuncu değil birinci oldu? İkinci oğluma mı, ki kötülüklerin ikincisine, ölümden önce zincire uğradı? Yoksa en küçüğe mi, ki gidecekse yolların en uğursuzuna çıkacak, kardeşlerinin başına gelenlerden ders almadan? Bense uzuv uzuv, parça parça koparılıyorum (çünkü çocuklar anne babanın parçalarıdır); daha az önce çok çocuklu ve çocuklarıyla mutlu sayılan ben, çocuksuz kalmak tehlikesiyle karşı karşıyayım."
ὁ δὲ βαρύτατον ἀναστενάξας „τίνα πρῶτον“ εἶπεν "ὀλοφύρωμαι; τὸν παρέσχατον, ὃς οὐ τελευταῖος ἀλλὰ πρῶτος ἔλαχε τὴν τῶν συμφορῶν τάξιν; ἢ τὸν δεύτερον, ὃς τὰ δευτερεῖα τῶν κακῶν ἤρατο, πρὸ θανάτου δεσμά; ἢ τὸν νεώτατον, ὃς ἀπευκταιοτάτην ὁδὸν ἀφίξεται, ἐὰν ἄρα ἀπίῃ, ταῖς τῶν ἀδελφῶν κακοπραγίαις οὐ σωφρονισθείς; ἐγὼ δὲ κατὰ μέλη καὶ μέρη διαρτώμενος — μέρη γὰρ τέκνα γονέων — εἰς ἀπαιδίαν κινδυνεύω περιελθεῖν ὁ πολύπαις καὶ εὔπαις ἄχρι πρὸ μικροῦ νομισθείς.“
188En büyük oğlu dedi ki: "Sana rehin olarak iki oğlumu, sahip olduğum tek iki oğlu veriyorum. Bana emanet edilecek kardeşi sağ salim geri getirmezsem onları öldür. Onun Mısır'a gelmesi bize en önemli iki şeyi kazandıracak: Biri, casus ya da düşman olmadığımıza açık bir güvence; öteki de zincire vurulmuş kardeşimizi geri alabilmek."
ὁ δὲ πρεσβύτατος „εἰς ὁμηρείαν“ ἔφη "σοὶ δύο υἱοὺς δίδωμι, οὓς καὶ μόνους ἐγέννησα· τούτους ἀπόκτεινον, ἐὰν μὴ σῷον ἀποδῶ τὸν ἐγχειρισθησόμενον ἀδελφόν, ὃς ἀφικόμενος εἰς Αἴγυπτον δύο περιποιήσει τὰ μέγιστα ἡμῖν, ἓν μὲν πίστιν σαφῆ τοῦ μὴ κατασκόπους μηδὲ πολεμίους εἶναι, ἕτερον δὲ τὸ τὸν ἀδελφὸν τὸν ἐν δεσμοῖς ἀπολαβεῖν δυνηθῆναι.“
189Babaları çok üzüldü; aynı anneden olan iki oğuldan birinin ölmüş olduğunu, öteki kimsesiz ve yapayalnız kaldığı için yolculuktan çekineceğini, ilkinin başına gelen o korkunç şeyleri hatırladıkça yaşarken bile korkudan öleceğini onların bilmediğini söyledi. O böyle konuşurken kardeşler, içlerinde en gözü pek olanı, tabiatça önderliğe yatkın ve iyi konuşan birini (yaşça büyükten sayınca dördüncüydü) öne sürüp hepsinin düşüncesini dile getirmesini sağladılar ve babalarını ikna ettiler.
σφόδρα δ’ ἀχθομένου τοῦ πατρὸς καὶ λέγοντος ἀγνοεῖν, ὅτι δυεῖν ὄντων ὁμομητρίων ὁ μὲν ἤδη τέθνηκεν, ὁ δ’ ἔρημος καὶ μόνος ἀπολειφθεὶς εὐλαβήσεται τὴν ὁδὸν καὶ ζῶν προαποθανεῖται τῷ δέει κατὰ τὴν φοβερῶν ἐκείνων ὑπόμνησιν, ἃ συνέβη τὸν πρότερον παθεῖν, ταῦτα λέγοντος, τὸν εὐτολμότατον καὶ ἀρχικὸν φύσει καὶ δυνατὸν εἰπεῖν — ἦν δὲ καθ’ ἡλικίαν ἀπὸ τοῦ πρώτου τέταρτος — προστησάμενοι διερμηνεύειν ἔπεισαν τὰ δοκοῦντα πᾶσιν.
190Düşünceleri şuydu: Zaruri ihtiyaçlar eksiliyordu, çünkü önceden getirilen tahıl tükenmişti; kıtlık bastırıp sıkıştırıyordu; bu yüzden tahıl satın almak için yola çıkmalıydılar, ama en küçük kardeş geride kalırsa gidemezlerdi, çünkü ülkenin yöneticisi onsuz gelmelerini yasaklamıştı. Babaları da bilge bir adam olarak hesap etti:
ἐδόκει δὲ τῶν μὲν ἀναγκαίων ὑστεριζόντων — ὁ γὰρ κομισθεὶς πρότερος σῖτος ἐπιλελοίπει —, κρατοῦντος δὲ τοῦ λιμοῦ καὶ πιέζοντος, ὠνησομένους ἀπιέναι, μὴ βαδιεῖσθαι δὲ τοῦ νεωτάτου καταμένοντος· τὸν γὰρ τῆς χώρας ἐπίτροπον ἀπηγορευκέναι δίχα τούτου παραγενέσθαι. λογισάμενος δὲ ἅτε σοφὸς ἀνήρ,
191Bütün evin kıtlıkla sıkışıp çaresiz bir hastalığa düşmesiyle kaçınılmaz olarak gelecek o kadar insanın ölümüne razı olmaktansa, birini geleceğin belirsizliğine ve şüpheli sonucuna bırakmak daha iyiydi. Onlara şöyle dedi:
ὡς ἔστιν ἄμεινον ἕνα προέσθαι τῷ τοῦ μέλλοντος ἀδήλῳ καὶ ἀμφιβόλῳ πρὸ τῆς ὁμολογουμένης τῶν τοσούτων ἀπωλείας, ἣν ὑπομενεῖ πᾶς οἶκος ἐνδείᾳ πιεσθείς, ἀνιάτῳ νόσῳ, φησὶν αὐτοῖς·
192"Madem zorunluluk benim dileğimden daha güçlü, boyun eğmek gerekir. Belki, evet belki tabiat daha iyi bir şey hazırlıyordur da bunu henüz zihnimize göstermeyi uygun görmüyordur.
"ἀλλ’ εἰ τῆς ἐμῆς βουλήσεως ἐπικρατέστερα τὰ τῆς ἀνάγκης ἐστίν, εἰκτέον· ἴσως γὰρ ἴσως ἡ φύσις οἰκονομεῖ τι βέλτιον, ὃ μήπω ταῖς διανοίαις ἡμῶν παραφαίνειν ἀξιοῖ.
193Öyleyse kararlaştırdığınız gibi en küçüğü de alıp gidin; ama önceki gibi değil. Daha önce, tanınmayan ve henüz çaresiz bir felakete uğramamış kimseler olarak tahıl almak için yalnız paraya ihtiyacınız vardı. Şimdi armağanlar da gerekiyor, üç sebepten: Sizi tanıdığını söylediğiniz yöneticinin ve tahıl nazırının gönlünü hoş etmek; zincire vurulmuş kardeşinizi onun için bol fidye ödeyerek bir an önce geri almak; casusluk kuşkusunu da elden geldiğince gidermek.
λαβόντες οὖν καὶ τὸν νεώτατον, ὡς προῄρησθε, ἄπιτε, μὴ μέντοι τὸν αὐτὸν ὃν καὶ πρόσθεν τρόπον· πάλαι μὲν γὰρ ἀργυρίου μόνον ἔδει πρὸς σιτωνίαν ἀγνοουμένοις ἀνθρώποις καὶ μηδέν πω πεπονθόσιν ἀνήκεστον, νυνὶ δὲ καὶ δώρων, τριῶν ἕνεκα, τῆς τε πρὸς τὸν ἡγεμόνα καὶ σιτάρχην ἀρεσκείας, ὑφ’ οὗ γνωρίζεσθαί φατε, καὶ τοῦ τὸν ἐν δεσμοῖς ἀπολαβεῖν θᾶττον πολλὰ καταθέντας αὐτοῦ λύτρα καὶ τοῦ τὴν ὑπόνοιαν τῆς κατασκοπῆς ὡς ἔνι μάλιστα ἰάσασθαι.
194Topraklarımızın yetiştirdiği her şeyden alın, ilk ürünler gibi o adama götürün; parayı da iki katı götürün: Daha önce size geri verileni, ki belki birinin dalgınlığıyla geri verilmiştir, bir de tahıl almaya yetecek başka bir parayı.
πάντων οὖν ὅσων ἡ ἡμετέρα γῆ φέρει λαβόντες ὥσπερ τινὰς ἀπαρχὰς κομίζετε τῷ ἀνθρώπῳ καὶ δισσὸν ἀργύριον, τό τε ἀποδοθὲν πρότερον, ὃ ἴσως ἀγνοίᾳ τινὸς ἀπεδόθη, καὶ ἕτερον αὔταρκες εἰς σιτωνίαν.
195Kurtarıcı Tanrı'ya ettiğimiz duaları da yanınızda götürün: Gurbette ülke halkının gözünde makbul olasınız ve babanıza en değerli emanetlerini, yani oğullarını, hem daha önce zincirde bırakılanı hem de şimdi yanınıza aldığınız en küçük ve tecrübesiz olanı geri vererek sağ salim dönesiniz." Onlar da yola koyulup Mısır'a doğru hızla ilerlediler.
ἐπιφέρεσθε μέντοι καὶ τὰς ἡμετέρας εὐχάς, ἃς πρὸς τὸν σωτῆρα ποιούμεθα θεόν, ἵνα καὶ εὐάρεστοι τοῖς ἐγχωρίοις ξενιτεύοντες ἦτε καὶ ἐπανέρχησθε σῷοι τὰς ἀναγκαίας παρακαταθήκας, υἱούς, ἀποδιδόντες πατρί, τόν τε καταλειφθέντα πρότερον ἐν δεσμοῖς καὶ ὃν συνεπάγεσθε νυνὶ νεώτατον καὶ πραγμάτων ἄπειρον.“ ἄραντες δὲ συνέτεινον εἰς Αἴγυπτον.
196Birkaç gün sonra geldiklerini görünce ülkenin yöneticisi çok sevindi; kâhyasına görkemli bir öğle yemeği hazırlamasını ve bu adamları içeri alıp tuzunu ekmeğini paylaştırmasını emretti.
Εἶτ’ ὀλίγαις ὕστερον ἡμέραις ἀφικομένους ἰδὼν ὁ τῆς χώρας ἐπίτροπος ἥσθη πάνυ καὶ κελεύει τῷ τῆς οἰκίας ἐπιμελουμένῳ πολυτελὲς ἄριστον εὐτρεπίζειν καὶ τοὺς ἄνδρας εἰσάγειν ἁλῶν καὶ τραπέζης μεθέξοντας.
197İçeri alınan kardeşler bunun neden yapıldığını kavrayamadıkları için telaşlandılar; şaşkınlık içinde, daha önce çuvallarında buldukları tahıl parasını aşırmış olmakla, hırsızlıkla haksız yere suçlanacaklarını sandılar. Bunun üzerine kâhyaya gidip kimsenin suçlamaya cüret etmediği bir şey için kendilerini savundular; vicdanlarını rahatlatmak istiyorlardı; bir yandan da geri vermek için parayı çıkarıp gösteriyorlardı.
εἰσαχθέντες δὲ καὶ ἐφ’ ὅτῳ μὴ συναισθόμενοι διεπτόηντο καὶ συγχυθέντες ἐτόπαζον ἐπὶ κλοπῇ μέλλειν συκοφαντεῖσθαι ὡς ὑφελόμενοι τὴν τοῦ σίτου τιμήν, ἣν πρότερον ἐν τοῖς ἀγγείοις ἀνεῦρον· εἶτα τῷ τῆς οἰκίας ἐπιμελητῇ προσελθόντες ἀπελογοῦντο περὶ οὗ μηδεὶς ἐτόλμα κατηγορεῖν τὸ συνειδὸς ἰώμενοι καὶ ἅμα προφέροντες ἐπεδείκνυον τὸ ἀργύριον εἰς ἀπόδοσιν.
198Kâhya ise iyi ve insancıl sözlerle onların gönlünü ferahlattı: "Hiç kimse," dedi, "Tanrı'nın lütuflarını bir iftiraya dönüştürecek kadar dinsiz değildir; Tanrı size lütufkâr olsun! O sizin çuvallarınıza hazineler yağdırdı; size yalnız yiyecek değil, hazır bir servet de verdi."
ὁ δὲ χρηστοῖς καὶ φιλανθρώποις λόγοις εὐθυμοτέρους αὐτοὺς ἐποίει φάσκων· „οὐδεὶς ἀσεβής ἐστιν οὕτως, ὡς τὰς τοῦ θεοῦ χάριτας συκοφαντεῖν, ὃς ἵλεως εἴη· θησαυροὺς γὰρ ἐν τοῖς ὑμετέροις ὤμβρησεν ἀγγείοις οὐ μόνον τροφὰς ἀλλὰ καὶ πλοῦτον ἐξ ἑτοίμου διδούς.“
199Bu sözlerle yatışan kardeşler evden getirdikleri armağanları sırayla dizdiler ve evin efendisi gelince ona sundular. Yusuf nasıl olduklarını, daha önce sözünü ettikleri babalarının yaşayıp yaşamadığını sordu; onlar kendileri hakkında bir şey söylemediler, babalarının ise yaşadığını
οἱ δὲ παρηγορηθέντες ἐν τάξει διετίθεσαν ἃ οἴκοθεν ἐπηνέγκαντο δῶρα καὶ παραγενομένῳ τῷ δεσπότῃ τῆς οἰκίας προσέφερον· πυνθανομένῳ δέ, πῶς ἔχοιεν καὶ εἰ ὁ πατὴρ ζῇ, περὶ οὗ πρόσθεν ἔλεγον, ἀποκρίνονται περὶ μὲν αὑτῶν οὐδέν, περὶ δὲ τοῦ πατρὸς ὅτι ζῇ
200ve sağlıklı olduğunu söylediler. Yusuf babası için dua edip onu Tanrı'nın pek sevdiği bir kul diye andı. Sonra gözlerini dolaştırıp aynı anneden kardeşini görünce kendini tutamadı; duygusuna artık yenik düşmüştü. Kendini belli etmeden önce arkasını döndü, acil bir işi bahane edip koştu (çünkü gerçeği açığa vurmanın zamanı değildi) ve evin ücra bir köşesinde hıçkıra hıçkıra ağlayarak
καὶ ὑγιαίνει. κατευξάμενος δ’ ἐκείνῳ καὶ θεοφιλέστατον προσειπών, τὸν ὁμομήτριον περιβλεψάμενος ἀδελφὸν ὡς εἶδεν, οὐ κατασχὼν ἀλλ’ ἤδη νικώμενος ὑπὸ τοῦ πάθους, πρὶν γενέσθαι καταφανής, ἐπιστρέφεται καὶ δραμὼν πρόφασιν ἐπί τι τῶν κατεπειγόντων—ἐκλαλῆσαι γὰρ τἀληθὲς καιρὸς οὐκ ἦν—ἐν μυχῷ τινι τῆς οἰκίας ἀνακλαυσάμενος
201gözyaşlarını boşalttı. Sonra yüzünü yıkadı, aklıyla kederine hâkim oldu, gelip misafirlerini ağırladı; ama önce en küçük kardeşin yerine rehin olarak alıkonan kardeşi onlara geri verdi. Ziyafette Mısırlıların ileri gelenlerinden başkaları da vardı.
ἀποχεῖ τὴν τῶν δακρύων φοράν. εἶτ’ ἀπονιψάμενος λογισμῷ τῆς ἀνίας ἐπεκράτησε καὶ προσελθὼν εἱστία τοὺς ξένους ἀποδοὺς πρότερον καὶ τὸν ἀντὶ τοῦ νεωτάτου κατασχεθέντα εἰς ὁμηρείαν· συνειστιῶντο δὲ καὶ ἄλλοι τῶν παρ’ Αἰγυπτίοις δοκίμων.
202Herkes kendi atalarının âdetlerine göre ağırlandı; çünkü Yusuf eski âdetleri çiğnemeyi, hele hazların tatsızlıklardan fazla olması gereken bir ziyafette, doğru bulmuyordu.
αἱ δ’ ὑποδοχαὶ κατὰ τὰ πάτρια ἑκάστοις ἐγίνοντο, χαλεπὸν ἡγουμένου παλαιοὺς νόμους παριδεῖν, καὶ ταῦτα ἐν εὐωχίᾳ τινί, ἔνθα τῶν ἀηδιῶν αἱ ἡδοναὶ πλείους.
203Sonra Yusuf kardeşlerin yaşlarına göre oturmalarını buyurdu (o zamanlar insanlar içkili sohbetlerde henüz uzanmıyorlardı). Kardeşler, Mısırlıların da İbranilerin âdetlerine özendiklerine, düzene önem verdiklerine, büyüklere ve küçüklere gösterilecek saygıyı ayırt etmeyi bildiklerine şaşırdılar.
ἑξῆς δὲ προστάξαντος κατὰ τὰς ἡλικίας καθέζεσθαι, μήπω τῶν ἀνθρώπων ἐν ταῖς συμποτικαῖς συνουσίαις κατακλίσει χρωμένων, ἐθαύμαζον, εἰ Αἰγύπτιοι ζηλωταὶ τῶν αὐτῶν Ἑβραίοις εἰσὶ τάξεώς τε πεφροντικότες καὶ τὰς πρεσβυτέρων καὶ νεωτέρων τιμὰς διακρίνειν ἐπιστάμενοι.
204"Belki de," diyorlardı, "bu ülke daha önce yaşayış bakımından daha görgüsüzken, bu adam kamu işlerinin başına geçince yalnız barışta ve savaşta başarıyı sağlayan büyük işlere değil, daha önemsiz görülen ve çoğu eğlenceye ait olan işlere de güzel bir düzen getirmiştir. Çünkü ziyafetler neşe ister, fazla ciddi ve sert bir sofra arkadaşını hiç hoş karşılamaz."
τάχα μέντοι καὶ τὸν ἄλλον χρόνον, ἔφασκον, τῆς χώρας ἀμαθέστερον τὰ περὶ δίαιταν ἀγούσης, ὁ ἀνὴρ οὗτος τοῖς κοινοῖς ἐπιστὰς οὐ μόνον τοῖς μεγάλοις πράγμασιν ἥρμοσεν εὐταξίαν, δι’ ὧν τὰ εἰρήνης καὶ πολέμου κατορθοῦσθαι πέφυκεν, ἀλλὰ καὶ τοῖς εὐτελεστέροις εἶναι δοκοῦσιν, ὧν τὰ πλεῖστα ἐν παιδιαῖς· ἱλαρότητα γὰρ ἐπιζητοῦσιν εὐωχίαι σεμνὸν ἄγαν καὶ αὐστηρὸν συμπότην ἥκιστα παραδεχόμεναι.
205Onlar kendi aralarında usulca böyle övgüler dizerken sofralar getirildi; pek de görkemli değildi, çünkü ev sahibi kıtlık yüzünden başkalarının talihsizlikleri ortasında sefa sürmeyi uygun bulmamıştı. Kardeşler de keskin anlayışlı insanlar olarak bunu da övgülerine kattılar: "Bayağı gösterişten, o kıskançlık uyandıran şeyden yüz çevirmiş," diyorlardı; "hem muhtaçların acısını paylaşan birinin, hem de ziyafet veren birinin tavrını koruyor. Kendini ikisinin arasındaki sınıra yerleştirerek her ikisinden doğabilecek kınamadan kurtuluyor."
τοιούτους ἐπαίνους ἠρέμα συνειρόντων, τράπεζαι μὲν οὐ σφόδρα πολυτελεῖς εἰσκομίζονται, διὰ τὸν λιμὸν οὐκ ἀξιώσαντος τοῦ ξενοδόχου ταῖς ἑτέρων ἀτυχίαις ἐντρυφᾶν· αὐτοὶ δ’ ἅτε σύνεσιν ἀκριβεῖς καὶ τοῦτ’ εἰς τὰ ἐγκώμια παρελάμβανον, ὡς ἀπειροκαλίαν, πρᾶγμα ἐπίφθονον, ἀπέστραπται, λέγοντες· ὡς καὶ τὸ τοῦ συναλγοῦντος τοῖς δεομένοις καὶ τὸ τοῦ ἑστιάτορος σχῆμα διασῴζει μεθόριον ἀμφοῖν τιθεὶς αὑτὸν καὶ τὴν ἐν ἑκατέρῳ μέμψιν ἐκφεύγων.
206Hazırlıklar zamana uygun olduğu için kimsenin kınamasına yol açmıyordu; eksik kalanı ise ardı arkası kesilmeyen ikramlar tamamlıyordu: kadeh kaldırmalar, dualar, "buyurun, yiyin" diye yüreklendirmeler. Hür ve zevk sahibi tabiattaki insanlara bunlar, ziyafet ve yemek düşkünlerinin yiyecek ve içecek namına hazırladıklarından daha hoş gelir; o düşkünler, hiçbir çabaya değmeyen şeyleri kısa akıllılara gösteriş olsun diye alay hâlinde taşıtırlar.
αἱ μὲν οὖν παρασκευαὶ τὸ ἀμισὲς εἶχον πρόσφοροι τῷ καιρῷ γεγονυῖαι· τὸ δ’ ἐλλιπὲς ἀνεπλήρουν αἱ συνεχεῖς φιλοφροσύναι προπόσεσιν, εὐχαῖς, παραινέσεσι ταῖς εἰς ἀνάληψιν, ἃ τοῖς ἐλευθέροις καὶ μὴ ἀμούσοις τὸ ἦθος ἡδίω τῶν ὅσα περὶ ἐδωδὴν καὶ πόσιν εὐτρεπίζουσιν οἱ φιλεστιάτορες καὶ φιλόδειπνοι τὰ μηδεμιᾶς ἄξια σπουδῆς εἰς ὀλιγοφρόνων ἐπίδειξιν πομποστολοῦντες.
207Ertesi gün şafakla birlikte Yusuf evin kâhyasını çağırttı; adamların getirdiği bütün çuvalları tahılla doldurmasını, paralarını da yine keseler içinde çuvalların ağzına koymasını, en küçüğünün çuvalına da kendisinin içmeyi âdet edindiği en güzel gümüş kadehi yerleştirmesini emretti.
Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἅμα τῇ ἕῳ μεταπεμψάμενος τὸν ἐπίτροπον τῆς οἰκίας κελεύει τὰ ἀγγεῖα τῶν ἀνδρῶν ὅσα ἐπηνέγκαντο γεμίσαι σίτου καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν στομίων τὴν τιμὴν ἐν βαλαντίοις καταθεῖναι, εἰς δὲ τὸ τοῦ νεωτάτου καὶ τὸ κάλλιστον τῶν ἀργυρῶν ἔκπωμα, ᾧ πίνειν ἔθος εἶχεν αὐτός.
208Kâhya emirleri hiç tanık almadan, istekle yerine getirdi. Kardeşler ise gizlice yapılanlardan habersiz, umulmadık bütün o iyiliklere sevinerek yola çıktılar.
καὶ ὁ μὲν τὰ προσταχθέντα προθύμως ἐπετέλει μηδένα μάρτυρα παραλαμβάνων, οἱ δ’ οὐδὲν τῶν κρύφα γεγονότων εἰδότες ἀνεζεύγνυσαν ἐπὶ τοῖς παρ’ ἐλπίδας ἀγαθοῖς ἅπασι χαίροντες.
209Çünkü bekledikleri şunlardı: Kendilerine geri verilen parayı çaldıkları iftirasına uğrayacaklar, rehin kalan kardeşlerini geri alamayacaklar, belki de kendisini getirtmek için ısrar eden adam tarafından zorla alıkonulacak olan en küçük kardeşi de kaybedeceklerdi.
ἃ μὲν γὰρ προσεδόκησαν, ταῦτα ἦν· ἐπὶ κλοπῇ τοῦ ἀποδοθέντος ἀργυρίου συκοφαντίαν ἕξειν, ἀδελφὸν τὸν ὁμηρεύοντα μὴ ἀπολήψεσθαι, προσαποβαλεῖν καὶ τὸν νεώτατον ἴσως ὑπὸ τοῦ σπουδάσαντος αὐτὸν ἀχθῆναι βίᾳ κατασχεθέντα.
210Oysa olanlar en hayırlı dualardan bile daha mükemmeldi: İftiraya uğramadıkları gibi, insanların gerçek dostluğun sembolü olarak bulduğu tuzu ve ekmeği paylaşmışlardı; kimse aracılık edip yalvarmadan kardeşlerini hiçbir hakarete uğramamış olarak geri almışlardı; en küçük kardeşi de babalarına sağ salim götürüyorlardı; casusluk kuşkusundan kurtulmuşlardı; bol yiyecek taşıyorlardı; gelecek için de iyi şeyler düşünüyorlardı. "Zaruri ihtiyaçlarımız ne kadar sık tükenirse tükensin," diyorlardı, "artık eskisi gibi korka korka değil, sevinç içinde, bir yabancıya değil kendi adamımıza gider gibi ülkenin yöneticisine
τὰ δ’ ἀποβάντα αἰσίων τελειότερα εὐχῶν· τὸ πρὸς τῷ μὴ συκοφαντηθῆναι τραπέζης καὶ ἁλῶν, ἃ σύμβολα γνησίου φιλίας ἀνθρώποις ἀνεύρηται, μεταλαχεῖν, τὸ κομίσασθαι τὸν ἀδελφὸν ἀνύβριστον, μηδενὸς ἐντυχόντος καὶ δεηθέντος, τὸ καὶ τὸν νεώτατον ἀγαγεῖν πρὸς τὸν πατέρα σῷον, ἐκπεφευγότας μὲν τὰς ἐπὶ κατασκόπων ὑπονοίας, ἄφθονον δὲ τροφῶν πλῆθος ἐπιφερομένους, χρηστὰ δὲ καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος λογιζομένους· εἰ γὰρ ἐπιλίποι τἀπιτήδεια πολλάκις, ἔφασκον, οὐκέθ’ ὡς πρότερον περιδεεῖς ἀλλὰ γεγηθότες ὡς πρὸς ἴδιον ἀλλ’ οὐ ξένον τὸν τῆς χώρας ἐπίτροπον
211yolculuk edeceğiz." Ama onlar böyle bir ruh hâli içindeyken ve psykhēlerinde böyle şeyler evirip çevirirken, birden beklenmedik bir kargaşa kopar. Emir alan kâhya kalabalık bir hizmetkâr takımıyla, ellerini sallayıp durmalarını işaret ederek koşa koşa yetişti.
ἀποδημήσομεν. ἀλλὰ γὰρ οὕτω διακειμένων καὶ τοιαῦτα ταῖς ψυχαῖς ἀναπολούντων, αἰφνίδιος καὶ ἀπροσδόκητος ταραχὴ καταλαμβάνει. προσταχθεὶς γὰρ ὁ τῆς οἰκίας ἐπιμελητής, ἐπαγόμενος θεραπόντων πλῆθος οὐκ ὀλίγον, κατασείων τὰς χεῖρας καὶ μένειν ὑποσημαίνων ἐβοηδρόμει.
212Var gücüyle koşmaktan soluk soluğa kalmıştı: "Önceki suçlamaları da kendi aleyhinize mühürlediniz," dedi. "İyiliğe kötülükle karşılık verip yine aynı haksızlık yoluna saptınız. Tahıl parasını aşırmakla kalmayıp daha büyük bir şey de yaptınız; çünkü bağışlanan kötülük azar.
καὶ συντείνας ἄσθματος πλήρης "ἐπεσφράγισθε" εἶπε „καὶ τὰς προτέρας καθ’ αὑτῶν αἰτίας· ἀγαθὰ κακοῖς ἀμειψάμενοι πάλιν τὴν αὐτὴν ὁδὸν τῶν ἀδικημάτων ἐτράπεσθε· τὴν τοῦ σίτου τιμὴν ὑπεξελόμενοι καὶ μεῖζον ἔτι προσεξειργάσασθε· πονηρία γὰρ τυχοῦσα ἀμνηστίας ἐπιδίδωσι.
213Efendimin size kadeh kaldırdığı en güzel, en değerli kadehini çaldınız; hem de siz, o pek minnettar, pek barışsever, casusluğun adını bile bilmeyen, öncekini geri vermek için iki kat para getiren insanlar! Anlaşılan o para bir tuzakmış, daha fazlasını avlayıp kapmak için bir yemmiş. Ama kötülük her zaman yolunda gitmez; hep gizli kalmanın hilesini arar ama sonunda suçüstü yakalanır."
τὸ κάλλιστον καὶ τιμιώτατον ἔκπωμα τοῦ δεσπότου, ἐν ᾧ προπόσεις προὔπινεν ὑμῖν, κεκλόφατε οἱ λίαν εὐχάριστοι, οἱ λίαν εἰρηνικοί, οἱ μηδ’ ὄνομα κατασκοπῆς εἰδότες, οἱ διττὸν ἀργύριον εἰς ἀπόδοσιν τοῦ προτέρου κεκομικότες, ἐνέδραν ὡς ἔοικε καὶ δέλεαρ ἐπὶ θήραν καὶ ἁρπαγὴν πλειόνων. ἀλλ’ οὐκ εἰς ἅπαν εὐοδεῖ κακία, λανθάνειν δ’ ἀεὶ τεχνάζουσα καταφωρᾶται.“
214O bu sözleri art arda sıralarken onlar ağızları açık kalakaldılar; kötülüklerin en çetinleri olan keder ve korku birden üzerlerine çökmüş, ağızlarını bile açamaz olmuşlardı. Çünkü beklenmedik kötülüklerin saldırısı, konuşmada usta olanları bile dilsiz bırakır.
ταῦτα συνείροντος, ἀχανεῖς ἐπάγησαν, λύπης καὶ φόβου, τῶν ἀργαλεωτάτων κακῶν, ἐξαίφνης ἐπιπεσόντων, ὡς μηδὲ διᾶραι τὸ στόμα δύνασθαι· τῶν γὰρ ἀπροσδοκήτων κακῶν αἱ προσβολαὶ καὶ τοῖς δεινοῖς περὶ λόγους ἀφωνίαν ἐμποιοῦσι.
215Yine de bitkin bir hâlde, vicdanları tarafından yakalanmış gibi susuyor görünmemek için şöyle dediler: "Kendimizi nasıl, kime savunacağız? Bizi suçlayan sen, yargıç da olacaksın; oysa başkaları bizi suçlasa, tecrübe ettiklerine dayanarak bizi savunman gerekirdi. Önceden çuvallarımızda bulunan parayı, kimse bizi suçlamadığı hâlde geri vermek için getirdik de sonra huyumuz öyle mi değişti ki misafirperverimize zarar vererek, hırsızlık ederek karşılık verelim? Böyle bir şey olmadı, aklımızın ucundan bile geçmesin.
παρειμένοι δ’ ὅμως ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν ἁλισκόμενοι τῷ συνειδότι καθησυχάζειν "πῶς" ἔφασαν "ἀπολογησόμεθα καὶ πρὸς τίνα; σὺ γὰρ μέλλεις ἔσεσθαι καὶ δικαστὴς ὁ κατήγορος, ὃς ὤφειλες καὶ ἑτέρων αἰτιωμένων ἡμῖν συναγορεύειν ἐξ ὧν ἐπειράθης· ἢ τὸ μὲν ἀργύριον τὸ εὑρεθὲν ἐν τοῖς ἀγγείοις πρότερον οὐδενὸς ἐλέγχοντος ἐκομίσαμεν ἀποδώσοντες, τοσαύτῃ δ’ ἐχρησάμεθα τῶν τρόπων μεταβολῇ, ὡς τὸν ξενοδόχον ἀμείψασθαι ζημίαις καὶ κλοπαῖς; ἀλλ’ οὔτε γέγονε τοῦτο μήτ’ εἰς νοῦν ἔλθοι ποτὲ τὸν ἡμέτερον.
216Kardeşlerden hangisinin üzerinde kadeh bulunursa ölsün. Eğer bu haksızlık gerçekten işlenmişse, birçok sebepten ötürü onu ölüme layık görüyoruz. Birincisi, açgözlülük ve başkasının malını arzulamak kanuna en aykırı şeydir. İkincisi, kendisine iyilik edenlere zarar vermeye kalkışmak dinin en çok yasakladığı şeydir. Üçüncüsü, soylulukları ile övünenlerin, atalarının itibarını kınanacak işlerle yıkmaya cüret etmesi yüz karalarının en utancı vericisidir. Aramızdan biri kadehi aşırdıysa bütün bunlardan suçludur; binlerce ölümü hak eden işler yapmıştır, ölsün."
ὃς δ’ ἂν ἔχων ἁλῷ τὸ ἔκπωμα τῶν ἀδελφῶν, θνῃσκέτω· θανάτου γὰρ τἀδίκημα, εἰ γέγονεν ὄντως, τιμώμεθα διὰ πολλά· πρῶτον μὲν ὅτι πλεονεξία καὶ τὸ τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμεῖν παρανομώτατον, δεύτερον ὅτι τοὺς ὠφεληκότας βλάπτειν ἐπιχειρεῖν ἀνοσιώτατον, τρίτον δὲ ὅτι τοὺς μέγα φρονοῦντας ἐπ’ εὐγενείᾳ τὸ τῶν προγόνων ἀξίωμα καθαιρεῖν ἔργοις ὑπαιτίοις τολμᾶν ὄνειδος αἴσχιστον· οἷς ἅπασιν ἔνοχος ὤν, εἴ τις ἡμῶν ὑφῄρηται, θανάτων μυρίων ἄξια πεπραχὼς τελευτάτω.“
217Bunu söylerken yük hayvanlarının yüklerini indirdiler ve bütün titizliğiyle aramasını istediler. Kâhya, kadehi kendisi gizlice koyduğu için en küçüğün çuvalında olduğunu biliyordu; bir oyun oynadı: En büyükten başlayıp yaş sırasını izleyerek, her biri çuvalını çıkarıp gösterdikçe sırayla aradı, sonuncuya kadar; aranan şey onun yanında bulundu. Bunu görünce hepsi birden feryat ettiler, giysilerini yırttılar, inleyerek gözyaşı döktüler; kardeşlerine daha yaşarken ağıt yaktılar, kendilerine de, oğlunun başına gelecek felaketleri önceden söyleyen ve bu yüzden kardeşlerinin onu yanlarında götürmek istediklerinde izin vermeyen babalarına da daha az ağlamadılar.
καὶ ἅμα λέγοντες τὰ ἄχθη τῶν ὑποζυγίων καθαιροῦσι καὶ προτρέπονται μετὰ πάσης ἐπιμελείας ἐρευνᾶν. ὁ δὲ οὐκ ἀγνοῶν ἐν τῷ τοῦ νεωτάτου κατακείμενον ἅτε αὐτὸς λάθρα θεὶς ἐσοφίζετο καὶ τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ πρεσβυτάτου ποιησάμενος ἑξῆς κατὰ στοῖχον ἐπακολουθῶν ταῖς ἡλικίαις ἐσκόπει, προφέροντος ἑκάστου καὶ ἐπιδεικνυμένου τὰ ἀγγεῖα, μέχρι τοῦ τελευταίου, παρ’ ᾧ καὶ τὸ ζητούμενον ἀνευρέθη, ὡς ἰδόντας ἀθρόους ἀνοιμῶξαι καὶ τὰς ἐσθῆτας διαρρήξαντας ἐκδακρύειν ἐπιστένοντας καὶ ζῶντα τὸν ἀδελφὸν ἔτι προθρηνοῦντας καὶ οὐχ ἧττον αὑτοὺς καὶ τὸν πατέρα, ὃς προὔλεγε τὰς συμβησομένας τῷ υἱῷ κακοπραγίας, δι’ ἃς βουλομένοις συναποδημεῖν τὸν ἀδελφὸν οὐκ ἐπέτρεπε.
218Keder ve şaşkınlık içinde, başlarına gelenden sarsılmış olarak aynı yoldan şehre döndüler; olanı kardeşlerinin para hırsına değil, bir tuzağa yoruyorlardı. Ülkenin yöneticisinin huzuruna çıkarıldıklarında ise içten gelen bir duyguyla kardeşlerine olan sevgilerini gösterdiler.
κατηφοῦντες δὲ καὶ συγκεχυμένοι τὴν αὐτὴν ὑπέστρεφον ὁδὸν εἰς τὴν πόλιν ἐκπεπληγμένοι τῷ συμβεβηκότι καὶ τὸ πρᾶγμα ἐπιβουλὴν ἀλλ’ οὐ φιλαργυρίαν ἀδελφοῦ νομίζοντες· εἶτα τῷ τῆς χώρας ἐπιτρόπῳ προσαχθέντες φιλάδελφον εὔνοιαν ἀπὸ γνησίου πάθους ἐπιδείκνυνται.
219Hepsi birden onun dizlerine kapandılar, sanki hepsi hırsızlıktan suçluymuş gibi (oysa bunu onlar hakkında söylemek bile yakışık almazdı). Gözyaşı döktüler, yalvardılar, kendilerini ona teslim ettiler, gönüllü olarak köle olmaya söz verdiler. Ona "efendimiz" dediler, kendilerine de "önüne atılmış kullar", "evde doğmuş köleler", "parayla alınmış köleler" diyerek hiçbir kölelik adını eksik bırakmadılar.
προσπεσόντες γὰρ ἀθρόοι τοῖς ἐκείνου γόνασιν ὡς κλοπῇ πάντες ἔνοχοι, ὃ μηδ’ εἰπεῖν θέμις ἐπ’ αὐτῶν, ἐδακρυρρόουν, ἱκέτευον, ἑαυτοὺς ἐξεδίδοσαν, ἑκούσιον δουλείαν ὑπισχνοῦντο, δεσπότην προσηγόρευον ἐκεῖνον, προβλήτους, οἰκότριβας, ἀργυρωνήτους, οὐδὲν παραλείποντες τῶν οἰκετικῶν ὀνομάτων, ἀνεκάλουν ἑαυτούς.
220Yusuf onları daha da sınamak için son derece sert bir tavırla şöyle dedi: "Bir kişi suç işledi diye bu kadar insanı alıp götürmek gibi bir şeyi asla yapmam. Haksızlığa ortak olmayanları cezaya ortak etmenin ne anlamı var? Yalnız o işledi, öyleyse yalnız o cezalandırılsın.
ὁ δ’ ἔτι μᾶλλον ἀποπειρώμενος ἤθει βαρυτάτῳ φησὶν αὐτοῖς· „μηδέποτε τοῦτο ἐργασαίμην, ὡς τοσούτους ἀπάγειν ἑνὸς ἁμαρτόντος· τί γὰρ εἰς μετουσίαν ἄξιον καλεῖν τιμωριῶν τοὺς μὴ τῶν ἀδικημάτων κοινοπραγήσαντας; ἐκεῖνος μόνος, ἐπεὶ καὶ μόνος ἔπραξε, κολαζέσθω.
221Duyduğuma göre şehrin önünde, suçüstü yakalanan için ölüm cezası bile belirlemişsiniz. Ama ben her şeyi hakkaniyete ve daha yumuşak olana göre ayarlayarak cezayı hafifletiyor, ölüm yerine
πυνθάνομαι μὲν οὖν, ὅτι πρὸ τῆς πόλεως καὶ θάνατον ὡρίζετε κατὰ τοῦ ἁλόντος· ἐγὼ δ’ ἕκαστα πρὸς τὸ ἐπιεικὲς ἄγων καὶ ἡμερώτερον ἐπικουφίζω τὴν τιμωρίαν δουλείαν ὁρίσας ἀντὶ
222köleliği uygun görüyorum." Kardeşler bu tehdide güçlükle katlanıyor, haksız yere suçlandıkları şey yüzünden yerin dibine geçiyorlardı. Bunun üzerine yaşça dördüncü olan kardeş öne çıktı; hayâsıyla birlikte cüretli ve yürekli biriydi, arsızlığa kaçmayan bir açık sözlülüğü huy edinmişti. Şöyle dedi: "Yalvarırım efendim, öfkene kapılma; kraldan sonraki makamda bulunuyorsun diye bizi savunmamızı dinlemeden peşinen mahkûm etme.
θανάτου.“ χαλεπῶς δὲ τὴν ἀπειλὴν φερόντων καὶ ἐφ’ οἷς ἐσυκοφαντοῦντο καταδυομένων ὁ τέταρτος καθ’ ἡλικίαν — ἦν δὲ τολμητὴς μετ’ αἰδοῦς καὶ θαρραλέος, παρρησίαν τὴν ἄνευ ἀναισχυντίας ἐπιτετηδευκώς — προσελθών φησι· „δέομαι, δέσποτα, μὴ θυμῷ χαρίσασθαι μηδ’ ὅτι τέταξαι τὴν μετὰ βασιλέα τάξιν προκαταγνῶναι πρὸ τῆς ἀπολογίας ἡμῶν.
223İlk gelişimizde bize kardeşimizi ve babamızı sorduğunda şöyle cevap vermiştik: Babamız ihtiyardır; yıllardan çok, art arda gelen talihsizliklerle yaşlanmıştır. Bu talihsizlikler onu bir atlet gibi idmanlı kılmış, ömrü zahmetler ve dayanılması güç sıkıntılar içinde geçmiştir. Kardeşimiz ise henüz pek gençtir; babası onu olağanüstü sever, çünkü hem ihtiyarlığında doğmuştur hem de aynı anneden olan iki kardeşten büyüğü zorla öldürüldüğü için tek başına kalmıştır.
πυνθανομένῳ σοι κατὰ τὴν προτέραν ἐπιδημίαν περί τε ἀδελφοῦ καὶ πατρὸς ἀπεκρινάμεθα· πατὴρ μέν ἐστι πρεσβύτης, οὐ χρόνῳ μᾶλλον γεγηρακὼς ἢ ταῖς ἐπαλλήλοις δυστυχίαις, ὑφ’ ὧν γυμναζόμενος ἀθλητοῦ τρόπον ἐν πόνοις καὶ δυσκαρτερήτοις κακοπαθείαις διετέλεσεν· ἀδελφὸς δὲ κομιδῇ νέος ἐστίν, ἐκτόπως στεργόμενος ὑπὸ τοῦ πατρός, ἐπειδὴ καὶ ὀψίγονός ἐστι καὶ δυεῖν γενομένων ὁμομητρίων ἀπελείφθη μόνος, τοῦ πρεσβυτέρου βιαίως ἀποθανόντος.
224Sen kardeşimizi buraya getirmemizi buyurdun ve o gelmezse bir daha huzuruna çıkmamıza izin verilmeyeceğini söyleyerek tehdit ettin. Biz de kederli bir hâlde yola çıktık, eve güçlükle varıp senin söylediklerini babamıza bildirdik.
κελεύοντος δὲ σοῦ ἐνθάδε τὸν ἀδελφὸν ἀγαγεῖν καὶ ἀπειλοῦντος, εἰ μὴ παραγένοιτο, μηδ’ ἡμῖν εἰς ὄψιν ἐλθεῖν ἔτι τὴν σὴν ἐπιτραπήσεσθαι, κατηφοῦντες ἀπηλλαττόμεθα καὶ μόλις οἴκαδε ἐπανελθόντες ἐδηλοῦμεν τὰ ἀπὸ σοῦ τῷ πατρί.
225Babamız önceleri, oğlu için çok korktuğundan karşı çıktı; ama zaruri ihtiyaçlar azaldıkça ve senin tehditlerin yüzünden hiçbirimiz en küçük kardeş olmadan tahıl almaya gelmeye cesaret edemeyince onu da bizimle göndermeye güçlükle razı oldu. Başka bir kardeşimiz olduğunu itiraf ettiğimiz için bizi binlerce kez suçladı, ondan ayrılacak diye binlerce kez feryat etti. Çünkü o daha çocuktur, ne yabancı ülkelerin işlerini bilir ne de kendi şehrimizinkileri.
ὁ δὲ κατ’ ἀρχὰς μὲν ἀντέλεγε δεδιὼς σφόδρα περὶ τῷ παιδί, τῶν δ’ ἀναγκαίων ὑποσπανιζόντων καὶ μηδενὸς ἡμῶν τολμῶντος ἐπὶ σιτωνίαν ἥκειν δίχα τοῦ νεωτάτου διὰ τὰς σὰς ἐπανατάσεις, μόλις πείθεται τοῦτον συνεκπέμψαι μυρία μὲν αἰτιώμενος, ὅτι ἀδελφὸν ἄλλον ἔχειν ὡμολογήσαμεν, μυρία δ’ οἰκτιζόμενος, εἰ μελλήσει διαζεύγνυσθαι· νήπιος γάρ ἐστι καὶ πραγμάτων ἄπειρος, οὐ μόνον τῶν κατὰ τὴν ἀλλοδαπήν, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τὴν πόλιν.
226Böyle bir hâldeki babamızın yanına nasıl varırız? Onsuz babamızın yüzüne hangi gözle bakabiliriz? Oğlunun dönmediğini duyar duymaz en acıklı biçimde ölecektir. Sonra da düşmanlıktan hoşlanan ve böyle felaketlere sevinen herkes bize katil, baba katili diyecektir.
πρὸς οὖν οὕτω διακείμενον τὸν πατέρα πῶς ἂν ἀφικοίμεθα; τίσι δ’ ὀφθαλμοῖς αὐτὸν θεάσασθαι δίχα τούτου δυνησόμεθα; τελευτὴν οἰκτίστην ὑπομενεῖ μόνον ἀκούσας, ὡς οὐκ ἐπανελήλυθεν· εἶθ’ ἡμᾶς ἀνδροφόνους καὶ πατροκτόνους ἕκαστος ἐρεῖ τῶν φιλαπεχθημόνων καὶ ἐπὶ ταῖς τοιαύταις συμφοραῖς ἐθελοκακούντων.
227Suçlamanın büyük kısmı da benim üzerime yağacak. Çünkü babama çok dil döküp onu bırakmaya razı ettim; istendiğinde geri vereceğim bir emanet olarak aldığımı söyledim. Sen kendin yumuşamazsan onu nasıl geri verebilirim? Senden yalvarırım, ihtiyara acı; istemeye istemeye emanet ettiğini geri alamazsa ne acılar çekeceğini düşün.
τὸ δὲ πλεῖστον τῆς κατηγορίας ῥυήσεται κατ’ ἐμοῦ· πολλὰ γὰρ ὑπεσχόμην τῷ πατρὶ προέσθαι παρακαταθήκην λαμβάνειν ὁμολογῶν, ἣν ἀποδώσειν, ὅταν ἀπαιτηθῶ· πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ ἐξευμενισθείης αὐτός, ἀποδοῦναι δυναίμην; οἶκτον δέομαι τοῦ πρεσβύτου λαβεῖν καὶ εἰς ἔννοιαν ἐλθεῖν τῶν κακῶν οἷσπερ ἀνιαθήσεται μὴ κομισάμενος ὃν ἀβουλῶν ἐνεχείρισεν.
228Ama haksızlığa uğradığını düşündüğün şey için ceza almak istiyorsan, o cezayı ben gönüllü olarak ödeyeceğim. Beni bugünden itibaren köle olarak kaydet; çocuğu bırakmaya razı olursan, yeni satın alınmış bir kölenin yazgısına seve seve katlanırım.
ἀλλὰ σὺ μὲν ὑπὲρ ὧν ἔδοξας ἠδικῆσθαι δίκας λάμβανε. δώσω δ’ ἐθελοντὴς ἐγώ· δοῦλον ἀπὸ ταύτης ἀνάγραφε τῆς ἡμέρας, ἄσμενος ὑπομενῶ τὰ τῶν νεωνήτων, ἐὰν τὸ παιδίον ἐθελήσῃς ἐᾶσαι.
229Eğer bu lütfu gösterirsen, onu alacak olan çocuğun kendisi değil, burada olmayan biri, kaygılarından kurtulacak olan, bu yalvaran bunca insanın babasıdır. Çünkü biz senin o kutsal sağ eline sığınmış yalvarıcılarız; o elden hiçbir zaman eli boş dönmeyelim.
λήψεται δ’ οὐκ αὐτὸς τὴν χάριν, ἐὰν ἄρα διδῷς, ἀλλ’ ὁ μὴ παρὼν ἐπικουφισθεὶς τῶν φροντίδων, ὁ τῶν τοσούτων πατὴρ ἱκετῶν ἁπάντων· ἱκέται γάρ ἐσμεν καταπεφευγότες ἐπὶ τὴν σὴν ἱερωτάτην δεξιάν, ἧς μηδέποτε διαμάρτοιμεν.
230Ömrü boyunca aretē mücadelelerinin zahmetine katlanmış bir adamın ihtiyarlığına acı. O, Suriye'deki şehirleri kendisini benimsemeye ve saygı göstermeye yöneltti; oysa oldukça yabancı, onlarınkinden çok farklı âdetlere ve kanunlara uyuyordu, yerli halktan az buz değil, epeyce ayrıydı. Ama hayatının iyiliği ve güzelliği, sözlerinin işleriyle, işlerinin de sözleriyle uyumu ve tutarlılığı ağır bastı; öyle ki atalarının âdetleri yüzünden ona hoş bakmayanlar bile tutumlarını değiştirdiler.
ἔλεος οὖν εἰσελθέτω σε γήρως ἀνδρὸς τοὺς ἀρετῆς ἄθλους κατὰ πᾶσαν ἡλικίαν διαπονήσαντος· τὰς κατὰ Συρίαν πόλεις εἰς ἀποδοχὴν αὑτοῦ καὶ τιμὴν ἐπέστρεψε, καίτοι ξενικωτέροις ἔθεσι καὶ νομίμοις καὶ πολὺ διεστῶσι χρώμενος, οὐ βραχεῖ τινι τῶν ἐγχωρίων ἠλλοτριωμένος· ἀλλ’ ἡ τοῦ βίου καλοκἀγαθία καὶ τὸ σύμφωνον καὶ ὁμολογούμενον πρὸς ἔργα λόγων καὶ πρὸς λόγους ἔργων ἐξενίκησεν, ὡς καὶ τοὺς ἕνεκα τῶν πατρίων μὴ εὐγνώμονας μεθαρμόσασθαι.
231Öyle bir iyilik yapacaksın ki ondan büyüğünü kimse göremez. Çünkü bir baba için, ümidini kestiği oğlunu geri almaktan daha büyük bir armağan ne olabilir?"
τοιαύτην μέλλεις κατατίθεσθαι χάριν, ἧς οὐκ ἂν δύναιτό τις μείζονα λαβεῖν· τίς γὰρ ἂν γένοιτο πατρὶ δωρεὰ μείζων ἢ υἱὸν ἀπογνωσθέντα κομίσασθαι;“
232Bütün bunlar, hem bu sonuncular hem öncekiler, birer sınavdı: Ülkenin yöneticisi kardeşlerin aynı anneden olan kardeşine karşı ne kadar iyi niyet beslediğini araştırıyordu. Çünkü üvey annelerden doğanların, babalarının eşit itibarlı başka bir karısından doğan ev halkına karşı hissettikleri gibi, onların da kardeşlerine karşı tabiatlarından gelen bir yabancılık hissetmelerinden korkuyordu.
Πάντα δ’ ἦσαν ἀπόπειρα καὶ ταῦτα καὶ τὰ πρότερα, πῶς ἔχουσι τοῦ τῆς χώρας ἐπιτρόπου σκοποῦντος εὐνοίας πρὸς τὸν ὁμομήτριον ἀδελφόν· ἐδεδίει γάρ, μὴ φυσικῇ τινι ἀλλοτριώσει κέχρηνται, καθάπερ οἱ ἐκ μητρυιῶν γεγονότες πρὸς τὸν ἐξ ἑτέρας ἰσοτίμου γυναικὸς οἶκον.
233Bu yüzden onları casuslukla suçlamış ve soylarını sormuştu; asıl amacı kardeşinin hayatta mı olduğunu, yoksa bir tuzakla mı ortadan kaldırıldığını öğrenmekti. Bu yüzden birini alıkoymuş, ötekilerin de en küçük kardeşi getirmeye söz vermeleri üzerine gitmelerine izin vermişti; çünkü onu görmeyi ve onun yüzünden çektiği o ağır, o çetin kederden kurtulmayı çok özlüyordu.
διὰ τοῦτο καὶ ὡς κατασκόπους ᾐτιᾶτο καὶ περὶ τοῦ γένους ἐπυνθάνετο πρόφασιν τοῦ γνῶναι, εἰ περίεστιν ὁ ἀδελφός, ἀλλὰ μὴ ἐξ ἐπιβουλῆς ἀνῄρηται, καὶ ἕνα κατέσχε τοὺς ἄλλους ἐάσας ἀπαίρειν ὁμολογήσαντας ἀγαγεῖν τὸν νεώτατον, ὃν ἰδεῖν μάλιστ’ ἐπόθει καὶ τῆς ἐπ’ αὐτῷ χαλεπῆς καὶ βαρυτάτης ἀνίας ἀπαλλαγῆναι.
234Çocuk gelip de Yusuf kardeşini görünce kaygısı biraz hafifledi. Onları misafir olarak çağırıp ağırladı; aynı anneden kardeşine daha görkemli ikramlar sundu ve her birinin yüzüne bakıp aralarında içten içe bir kıskançlık barınıp barınmadığını yüzlerinden kestirmeye çalıştı.
καὶ ἐπειδὴ παρεγένετο καὶ τὸν ἀδελφὸν ἐθεάσατο, μικρὸν ὅσον ἀνεθεὶς τῆς φροντίδος, καλέσας ἐπὶ ξενίαν καὶ ἑστιῶν πολυτελεστέραις εὐώχει τὸν ὁμομήτριον παρασκευαῖς, ἀποβλέπων εἰς ἕκαστον καὶ τεκμαιρόμενος ἐκ τῆς ὄψεως, εἴ τις αὐτοῖς ὑποικουρεῖ φθόνος.
235En küçüğe gösterilen saygıdan hoşnut olduklarını, yüzlerinin güldüğünü görünce, için için tüten bir düşmanlık olmadığını iki tanıkla artık saptamış oldu; bir üçüncüsünü de tasarladı: Çalınmış gibi görünen kadehin suçunu en küçüğe yükledi. Çünkü bu, her birinin zihniyetini ve iftiraya uğrayan kardeşe ne kadar yakın olduğunu en açık biçimde ortaya koyacak bir sınav olacaktı.
καὶ ὡς ἀσμενίζοντας ἑώρα καὶ ἀναχεομένους ἐπὶ τῇ τοῦ νεωτάτου τιμῇ, δυσὶν ἤδη μαρτυρίαις σημειωσάμενος τὸ μηδὲν ἔχθος ὑποτύφεσθαι καὶ τρίτην ἐπενόησε, τὴν τοῦ κεκλέφθαι δοκοῦντος ἐκπώματος αἰτίαν ἀναθεὶς τῷ νεωτάτῳ· σαφέστατος γὰρ ἔμελλεν ἔλεγχος οὑτοσὶ γενέσθαι τῆς ἑκάστου διανοίας καὶ οἰκειότητος τῆς πρὸς τὸν συκοφαντούμενον ἀδελφόν.
236Bütün bunlardan sonra Yusuf, annesinin soyuna karşı bir isyan ya da tuzak kurulmadığına artık inandı; başına gelenler hakkında da akla yatkın bir düşünceye vardı: Bunları kardeşlerinin tuzakları yüzünden değil, daha çok uzakları gören, geleceği şimdiki zamandan aşağı kalmayacak şekilde gören Tanrı'nın öngörüsü sayesinde yaşamıştı.
ἐξ ὧν ἁπάντων ἤδη συνεπείθετο περὶ τοῦ μὴ καταστασιάζεσθαι μηδ’ ἐπιβουλεύεσθαι τὸν μητρῷον οἶκον λογισμόν τε εἰκότα καὶ περὶ τῶν αὑτῷ συμβεβηκότων ἐλάμβανεν, ὡς οὐκ ἐπιβουλαῖς ἀδελφῶν αὐτὰ μᾶλλον εἴη πεπονθὼς ἢ κατὰ πρόνοιαν θεοῦ τὰ μακρὰν ἐμβλέποντος καὶ τὰ μέλλοντα οὐχ ἧττον τῶν παρόντων ὁρῶντος.
237Sonra ailesine duyduğu sevgiye yenik düşerek barışmaya ve uzlaşmaya yöneldi. Yaptıkları iş yüzünden kardeşlerine hiçbir leke sürülmesin diye, ilk tanınma anında Mısırlılardan hiçbirinin orada bulunmasını uygun görmedi.
εἶτ’ ἐπὶ συμβάσεις καὶ καταλλαγὰς ἵετο νικώμενος ὑπὸ φιλοικείου πάθους καὶ ὑπὲρ τοῦ μηδὲν ὄνειδος προσβαλεῖν τοῖς ἀδελφοῖς ἕνεκα τῆς πράξεως οὐδένα τῶν Αἰγυπτίων ἐδικαίωσε παρεῖναι κατὰ τὴν πρώτην ἀναγνώρισιν·
238Bütün hizmetkârlarına dışarı çıkmalarını emretti; birden gözyaşlarını bir pınar gibi boşalttı, sağ eliyle kardeşlerine yaklaşmalarını işaret etti ki başka kimse tesadüfen bile duyamasın. Sonra şöyle dedi: "Üstü örtülü ve uzun zamandır gizli kalmış görünen bir şeyi açığa çıkarmak üzereyim; onu yalnız size, baş başa açıyorum. Mısır'a sattığınız kardeşiniz, şimdi karşınızda duran bu adamdır, benim."
ἀλλὰ κελεύσας ἅπασαν τὴν θεραπείαν μεταστῆναι, πηγήν τινα δακρύων ἐξαίφνης ἀνεὶς καὶ τῇ δεξιᾷ προσελθεῖν ἐγγυτέρω σημήνας, ἵνα μηδ’ ἐκ τύχης ἐπακοῦσαί τις ἄλλος δυνηθῇ, φησὶν αὐτοῖς· „ἐπεσκιασμένον πρᾶγμα καὶ χρόνῳ μακρῷ συγκεκρύφθαι δοκοῦν μέλλων ἀνακαλύπτειν μόνος μόνοις ὑμῖν ἀπαμπίσχω· ἀδελφὸν ὃν ἀπέδοσθε εἰς Αἴγυπτον, ἐκεῖνος ὃν ὁρᾶτε νῦν παρεστῶτα αὐτός εἰμι ἐγώ.“
239Umulmadık bu söz karşısında şaşkına dönüp telaşlandılar; sanki zorlu bir çekim onları aşağı çekiyormuş gibi gözlerini yere diktiler, dilsiz ve ağızları açık donakaldılar. Yusuf şöyle dedi: "Üzülmeyin; bana yaptığınız her şeyi bağışlıyorum; başka bir aracıya ihtiyacınız yok.
καταπλαγέντων δ’ αὐτῶν παρ’ ἐλπίδα καὶ διεπτοημένων καὶ ὥσπερ ὁλκῇ τινι βιαίῳ τὰς ὄψεις ἐπὶ γῆν καταβεβληκότων καὶ πεπηγότων ἀφώνων καὶ ἀχανῶν, „μὴ κατηφεῖτε“ | εἶπεν, „ἀμνηστίαν ἁπάντων παρέχω τῶν εἰς ἐμὲ πεπραγμένων, μηδενὸς ἑτέρου δεῖσθε παρακλήτου·
240Kimse beni yönlendirmeden, kendi isteğimle, gönüllü olarak barışmaya geldim. İki danışmanım oldu: Babama karşı duyduğum saygı (bu iyiliğin büyük kısmını ona borçluyum) ve herkese, özellikle de kan bağıyla bağlı olduklarıma karşı gösterdiğim, tabiatımdan gelen insan sevgisi.
αὐτοκελεύστῳ καὶ ἑκουσίῳ γνώμῃ πρὸς συμβάσεις ἐθελοντὴς ἀφῖγμαι συμβούλοις χρησάμενος δυσί, τῇ τε πρὸς τὸν πατέρα εὐσεβείᾳ, ᾧ τὸ πλεῖστον τῆς χάριτος ἀνατίθημι, καὶ τῇ φυσικῇ φιλανθρωπίᾳ, ᾗ πρὸς ἅπαντας διαφερόντως δὲ πρὸς τοὺς ἀφ’ αἵματος χρῶμαι.
241Hem olup bitenlerin sebebinin siz değil, Tanrı olduğuna inanıyorum. O, insan soyuna en zor zamanlarda sunmayı uygun gördüğü lütuflarının ve armağanlarının hizmetkârı ve dağıtıcısı olmamı dilemiştir.
καὶ νομίζω τῶν συμβεβηκότων οὐχ ὑμᾶς ἀλλὰ θεὸν αἴτιον γεγενῆσθαι βουληθέντα με τῶν αὐτοῦ χαρίτων καὶ δωρεῶν, ἃς ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις καιροῖς ἠξίωσε τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων παρασχεῖν, ὑπηρέτην γενέσθαι καὶ διάκονον.
242Bunun açık delilini gördüklerinizden çıkarabilirsiniz: Bütün Mısır bana emanet edilmiştir; kralın yanında ilk itibar benimdir; o benden yaşça büyük olduğu hâlde, genç olan bana baba gibi saygı gösterir. Yalnız ülke halkı değil, hem uyruk hem bağımsız pek çok başka millet de bana hizmet eder; çünkü kıtlık yüzünden hepsinin bir yöneticiye ihtiyacı var.
ἐναργῆ δὲ πίστιν δύνασθε λαβεῖν ἐξ ὧν ὁρᾶτε· πᾶσαν μὲν Αἴγυπτον ἐπιτέτραμμαι, τιμὴν δὲ ἔχω τὴν πρώτην παρὰ τῷ βασιλεῖ καὶ μὲ νέον ὄντα πρεσβύτερος ὢν ὡς πατέρα τιμᾷ· θεραπεύομαί τε οὐχ ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων μόνον ἀλλὰ καὶ ὑπὸ πλείστων ἄλλων ἐθνῶν, ὅσα καὶ ὑπήκοα καὶ αὐτόνομα· χρεῖα γὰρ πάντα διὰ τὴν ἔνδειαν προεστῶτος.
243Gümüş de, altın da, bunlardan daha gerekli olan yiyecek de yalnız benim elimde biriktirilmiştir; ihtiyacı olan herkese zaruri ihtiyaçlarına göre bölüştürür, ufak ufak dağıtırım; öyle ki ne sefaya ayrılacak bir fazlalık kalır, ne de yoksulluğu gidermeye yetecek bir şey eksik olur.
ἄργυρός τε καὶ χρυσὸς καί, τὸ τούτων ἀναγκαιότερον, αἱ τροφαὶ παρ’ ἐμοὶ μόνῳ ταμιεύονται διανέμοντι καὶ κατακερματίζοντι πρὸς τὰς ἀναγκαίας χρείας ἑκάστοις τῶν δεομένων, ὡς μήτε τι τῶν εἰς τρυφὴν περιττεῦσαι μήτε τι τῶν εἰς ἐκπλήρωσιν ἐνδείας ἐπιλιπεῖν.
244Bunları böbürlenip büyüklenmek için anlatmadım; farkına varasınız diye anlattım: Köle olmuş, sonra da zindana düşmüş birine (çünkü bir zamanlar iftiraya uğrayıp zincire vurulmuştum) bu kadar büyük şeyleri hiçbir insan sağlayamazdı. En dipteki felaketleri ve talihsizlikleri en yüce ve en büyük mutluluklara çeviren, her şeye gücü yeten Tanrı'ydı.
ἀλλ’ οὐκ ἐναβρυνόμενος καὶ σεμνυνόμενος ταυτὶ διεξῆλθον, ἀλλ’ ἵν’ αἴσθησθε, ὅτι τῶν τηλικούτων οὐδεὶς ἔμελλεν ἀνθρώπων αἴτιος ἔσεσθαι δούλῳ καὶ μετὰ ταῦτα δεσμώτῃ γενομένῳ — καὶ γὰρ ἐδέθην ποτὲ συκοφαντηθείς —, ἀλλ’ ὁ τὰς ἐσχάτας συμφοράς τε καὶ δυσπραγίας μεθαρμοσάμενος εἰς τὰς ἀνωτάτω καὶ πρώτας εὐτυχίας θεὸς ἦν, ᾧ πάντα δυνατά.
245Ben böyle düşündüğüme göre siz de artık çekinmeyin; kederi bir yana bırakıp neşeli bir gönül ferahlığına geçin. Babamıza da çabucak gidip onu benim bulunduğum müjdesini ilk siz verirseniz iyi olur; çünkü söylentiler her yere önden ulaşır."
ταῦτα ἐμοῦ διανοουμένου, μηκέτι εὐλαβῶς ἔχετε τὰς δυσφροσύνας ἐκποδὼν ποιησάμενοι καὶ πρὸς ἱλαρὰν μεταβαλόντες εὐθυμίαν. εὖ δ’ ἂν ἔχοι καὶ πρὸς τὸν πατέρα συντεῖναι καὶ πρῶτον αὐτῷ τὰ περὶ τῆς ἐμῆς εὑρέσεως εὐαγγελίσασθαι· φθάνουσι γὰρ αἱ φῆμαι πανταχόσε.“
246Kardeşler sırayla onun övgülerini dizdiler; dizginsiz ağızlarla durmadan ona methiyeler söylediler, her biri başka bir şeyi anlattı: Biri kin gütmeyişini, biri ailesine olan sevgisini, biri anlayışını; hepsi birden de dindarlığını övdüler, çünkü başarılarının sonucunu Tanrı'ya bağlıyor, istenmeyen başlangıçlara ve gönlüne göre gitmeyen işlerin ilk engellerine artık hiç sızlanmıyordu. Hayâyla birleşmiş üstün sabrını da övdüler:
οἱ δὲ κατὰ διαδοχὴν τοὺς ἐπαίνους αὐτοῦ συνείροντες ἀπαύστως ἀχαλίνοις στόμασιν ἐξύμνουν ἄλλος ἄλλο τι διεξιών, ὁ μὲν τὸ ἀμνησίκακον, ὁ δὲ τὸ φιλοίκειον, ὁ δὲ τὴν σύνεσιν, ἅπαντες δ’ ἀθρόοι τὴν εὐσέβειαν ἐπὶ τὸν θεὸν ἀναφέροντος τὰ τέλη τῶν κατορθουμένων καὶ μηκέτι ταῖς ἀβουλήτοις ἀρχαῖς καὶ πρώταις ἐνστάσεσι τῶν μὴ κατὰ γνώμην δυσχεράναντος καὶ τὴν ὑπερβάλλουσαν μετ’ αἰδοῦς καρτερίαν·
247Bu kadar iniş çıkış yaşamışken ne köleyken kendisini satan kardeşleri hakkında kötü bir söz söylemiş, ne zindana götürülürken umutsuzluğa kapılıp sırları ağzından kaçırmış, ne de orada uzun süre kalırken, mahkûmların kendi talihsizliklerini birbirlerine sayıp dökmeleri âdet olduğu hâlde, bir şey açığa vurmuştu.
ὃς ἐν τοσαύταις γεγονὼς ἀνωμαλίαις οὔτε δουλεύων βλάσφημον οὐδὲν εἶπε κατὰ τῶν ἀδελφῶν ὡς πεπρακότων οὔτ’ εἰς εἱρκτὴν ἀπαγόμενος ὑπ’ ἀθυμίας ἐξελάλησέ τι τῶν ἀπορρήτων οὔτε πολὺν χρόνον ἐκεῖ καταμένων, οἷα φιλεῖ, τοῖς δεσμώταις ἔθους ὄντος τὰς ἰδίας ἀτυχίας ἀναμετρεῖσθαι, ἀπεγύμνωσεν·
248Tersine, başına gelenlerden hiçbir şey bilmiyormuş gibi davranmıştı. Rüyaları hadımlara ya da krala yorumlarken, açıklamak için uygun bir fırsatı olduğu hâlde, kendi soyluluğu hakkında tek söz etmemişti; kralın naibi seçilip bütün Mısır'ın idaresini ve yönetimini üstlendiğinde bile, kimsenin yüzüne bakmadığı silik biri sanılmasın, gerçekte soylu bir aileden geldiği, tabiatça köle olmadığı, en az beklenmeyecek kimselerden çaresiz tuzaklara ve felaketlere uğradığı anlaşılsın diye ağzını açmamıştı.
ἀλλ’ ὡς μηδὲν εἰδὼς τῶν αὐτῷ συμβεβηκότων, ἀλλ’ οὐδ’ ὅτε τὰ ὀνείρατα διέκρινεν ἢ τοῖς εὐνούχοις ἢ τῷ βασιλεῖ, καιρὸν ἔχων εἰς μήνυσιν ἐπιτήδειον, ἐφθέγξατό τι περὶ τῆς ἰδίας εὐγενείας, οὐδ’ ὅτε βασιλέως ὕπαρχος ἐχειροτονεῖτο καὶ τῆς Αἰγύπτου πάσης τὴν ἐπιμέλειαν καὶ προστασίαν παρελάμβανεν, ἵνα μὴ δόξῃ τις εἶναι τῶν ἠμελημένων καὶ ἀφανῶν, ἀλλὰ τῷ ὄντι εὐπατρίδης, οὐ φύσει δοῦλος, ἀλλ’ ἐπιβουλὰς ὑφ’ ὧν ἥκιστ’ ἐχρῆν ἀνηκέστους ὑπομεμενηκὼς καὶ συμφοράς.
249Bunlara ek olarak onun hakkaniyetine ve inceliğine de bol övgüler aktı. Çünkü öteki yöneticilerin kibrini ve terbiyesizliğini bildiklerinden, onun gösterişsizliğine ve ağız dolusu laflardan uzak duruşuna hayran kaldılar. İlk yolculuklarında onları görür görmez öldürebilecekken, ya da hiç değilse açlık çekenlere yiyecek vermeyebilecekken, onları cezalandırmamakla kalmamış, lütfa layık insanlarmış gibi ihtiyaçlarını armağan olarak vermiş, paralarının geri verilmesini emretmişti.
ἔτι δὲ πρὸς τούτοις ἐρρύη πολὺς ἔπαινος ἰσότητος αὐτοῦ καὶ δεξιότητος· τὰς γὰρ τῶν ἄλλων ἀλαζονείας καὶ ἀπαιδευσίας ἡγεμόνων εἰδότες ἐθαύμαζον τὸ ἀνεπίφαντον καὶ ἀτραγῴδητον καὶ ὡς εὐθὺς ἰδὼν κατὰ τὴν προτέραν ὁδὸν ἀποκτεῖναι δυνάμενος ἢ τὸ γοῦν τελευταῖον λιμώττουσι τροφὰς μὴ παρασχεῖν πρὸς τῷ μὴ τιμωρήσασθαι καὶ ὡς χάριτος ἀξίοις δωρεὰν ἔδωκε τἀπιτήδεια τὴν τιμὴν αὐτῶν ἀποδοθῆναι κελεύσας.
250Tuzak ve satış meselesi öylesine hiç bilinmeden gizli kaldı ki Mısırlıların ileri gelenleri yöneticilerinin kardeşleri ilk kez şimdi gelmiş gibi sevinçlerini paylaştılar, onları misafir olarak davet ettiler, krala da müjdeyi önceden verdiler. Her yer baştan sona sevinçle doldu; sanki
οὕτω μέντοι τὰ τῆς ἐπιβουλῆς καὶ πράσεως εἰς ἅπαν ἠγνοήθη καὶ διέλαθεν, ὥσθ’ οἱ ἐν τέλει τῶν Αἰγυπτίων συνήδοντο, ὡς πρῶτον ἄρτι τῶν ἀδελφῶν τοῦ προεστῶτος ἡκόντων, καὶ ἐπὶ ξενίαν ἐκάλουν καὶ φθάνοντες εὐηγγελίζοντο τῷ βασιλεῖ, καὶ πάντα διὰ πάντων ἔγεμε χαρᾶς οὐκ ἔλαττον ἢ εἴπερ
251ova bol ürün vermiş, kıtlık bolluğa dönmüştü. Kral, Yusuf'un bir babası ve kalabalık bir ailesi olduğunu öğrenince onları bütün ev halkıyla buraya göçmeye teşvik etti; gelecek olanlara Mısır'ın en verimli topraklarını armağan edeceğini bildirdi. Babalarını güvenle getirsinler diye kardeşlere yük arabaları, kapalı arabalar, ihtiyaçlarla yüklü pek çok yük hayvanı ve yeterli sayıda hizmetkâr verdi.
εὐφόρησεν ἡ πεδιὰς καὶ ὁ λιμὸς εἰς εὐθηνίαν μετέβαλε. γνοὺς δ’ ὁ βασιλεύς, ὅτι καὶ πατήρ ἐστιν αὐτῷ καὶ ἡ γενεὰ πολυάνθρωπος, προτρέπει μεταναστῆναι πανοικὶ τὴν βαθυγειοτάτην Αἰγύπτου μοῖραν ὁμολογήσας δεδωρῆσθαι τοῖς ἀφιξομένοις. ἀπήνας οὖν καὶ ἁρμαμάξας καὶ πλῆθος ὑποζυγίων ἐπηχθισμένων τἀπιτήδεια δίδωσι τοῖς ἀδελφοῖς καὶ θεραπείαν ἱκανήν, ἵνα μετ’ ἀσφαλείας ἀγάγωσι τὸν πατέρα.
252Kardeşler eve varıp kardeşleri hakkındaki inanılmaz, umutların da ötesindeki haberleri anlattıklarında babaları pek kulak vermedi. Çünkü söyleyenler son derece güvenilir insanlar olsa da olayın olağanüstülüğü kolayca inanmasına izin vermiyordu.
παραγενομένων δὲ καὶ τὰ περὶ τὸν ἀδελφὸν ἄπιστα καὶ μείζονα ἐλπίδων διηγουμένων, οὐ πάνυ προσεῖχε· κἂν γὰρ οἱ λέγοντες ἀξιοπιστότατοι, ἀλλ’ ἥ γε τοῦ πράγματος ὑπερβολὴ ῥᾳδίως συναινεῖν οὐκ ἐπέτρεπεν.
253Ama ihtiyar, böyle bir zamanda yapılan hazırlıkları, oğlu hakkında anlatılan mutlu haberlerle uyuşan bol erzak yardımlarını görünce, evinin eksilmiş gibi görünen parçasını tamamladığı için Tanrı'ya şükürler söyledi.
ἰδὼν δὲ ὁ πρεσβύτης τὰς ἐν τοιούτῳ καιρῷ παρασκευὰς καὶ χορηγίας τῶν ἀναγκαίων ἀφθόνους τοῖς περὶ τούτου λεγομένοις εὐτυχήμασι συνᾳδούσας ὕμνει τὸν θεόν, ὅτι τὸ δοκοῦν ἐκλελοιπέναι μέρος τῆς οἰκίας ἀπεπλήρωσεν.
254Ne var ki sevinç psykhēsinde hemen bir korku da doğurdu: Oğlu atalarının yaşayışından uzaklaşmış olabilirdi. Çünkü gençliğin tabiatça kaymaya yatkın olduğunu, gurbetin de insana günaha karşı serbestlik tanıdığını biliyordu. Hele Mısır ülkesi doğan ve ölen şeyleri tanrılaştırdığı için hakiki Tanrı'ya karşı kördü; üstelik zenginlik ve şan, kısa akıllı zihinlere saldırırdı. Oğlu da baba evinden yanında ona akıl verecek kimse olmadan, tek başına, iyi öğretmenlerden yoksun kaldığı için yabancıların yoluna geçmeye hazır olabilirdi.
ἡ δὲ χαρὰ καὶ φόβον εὐθὺς ἐγέννησε τῇ ψυχῇ περὶ τῆς τῶν πατρίων ἐκδιαιτήσεως· ᾔδει γὰρ καὶ νεότητα εὐόλισθον φύσει καὶ ξενιτείας τὴν εἰς τὸ ἁμαρτάνειν ἐκεχειρίαν καὶ μάλιστα τῆς ἐν Αἰγύπτῳ χώρας τυφλωττούσης περὶ τὸν ἀληθῆ θεὸν ἕνεκα τοῦ γενητὰ καὶ θνητὰ θεοπλαστεῖν καὶ προσέτι πλούτου καὶ δόξης ἐπιθέσεις ὀλιγόφροσι διανοίαις ἐπιτίθενται καὶ διότι ἀπολειφθείς, μηδενὸς τῶν ἐκ τῆς πατρῴας οἰκίας συνεξεληλυθότος σωφρονιστοῦ, μόνος ὢν καὶ ἔρημος διδασκάλων ἀγαθῶν ἕτοιμος ἔσται πρὸς τὴν τῶν ὀθνείων μεταβολήν.
255Görünmeyen psykhēyi görmeye tek gücü yeten Tanrı, onun bu hâlini görünce acıdı; gece uyurken ona görünüp şöyle dedi: "Mısır'a gitmekten hiç çekinme; yolculuğunu güvenli ve gönlünce kılarak sana yolda bizzat ben önderlik edeceğim. Çok özlediğin oğlunu da sana geri vereceğim; yıllarca ölmüş sanılan oğlun yalnız yaşamakla kalmıyor, o koca ülkenin yöneticisi olarak çıkıyor karşına." İhtiyar ümitle doldu ve gün ağarır ağarmaz sevinçle yola koyuldu.
οὕτως οὖν διακείμενον ἰδὼν ᾧ μόνῳ δυνατὸν ἀόρατον ψυχὴν ὁρᾶν ἔλεον λαμβάνει καὶ κοιμωμένῳ νύκτωρ ἐπιφανείς φησι· „μηδὲν εὐλαβοῦ περὶ τῆς εἰς Αἴγυπτον ἀφίξεως· αὐτὸς ἡγεμονεύσω τῆς ὁδοῦ παρέχων τὴν ἀποδημίαν ἀσφαλῆ καὶ εὐάρεστον· ἀποδώσω μέντοι καὶ τὸν τριπόθητον υἱόν, ὅς ποτε τεθνάναι νομισθεὶς ἐκ πολυετίας οὐ ζῶν μόνον ἀλλὰ καὶ χώρας τοσαύτης ἡγεμὼν ἀναφαίνεται.“ πληρωθεὶς δ’ εὐελπιστίας ἅμα τῇ ἕῳ γεγηθὼς ἐπέσπευδεν.
256Oğlu da, yol gözcüleri ve kılavuzlar her şeyi bildirdiği için, babasının sınıra yaklaştığını duyunca hızla onu karşılamaya gitti. Kahramanlar Şehri denen yerde buluştular, birbirlerinin boynuna sarıldılar, başlarını birbirlerinin omzuna dayadılar, giysilerini gözyaşlarıyla ıslattılar; yıllardır özlenen kucaklaşmalara doyamadılar. Güçlükle ayrılıp saraya doğru yola devam ettiler.
ὁ δ’ υἱὸς ἀκούσας — σκοποὶ γὰρ καὶ φραστῆρες τῆς ὁδοῦ πάντ’ ἐδήλουν — οὐ μακρὰν τῶν ὁρίων ἀπέχοντα διὰ ταχέων ἀπήντα τῷ πατρί· καὶ κατὰ τὴν καλουμένην Ἡρώων πόλιν ἐντυχόντες ἐπιπίπτουσιν ἀλλήλοις τὰς κεφαλὰς ἐπὶ τῶν αὐχένων ἐρείσαντες καὶ τὰς ἐσθῆτας δάκρυσι φύροντες πολυχρονίων ἀσπασμάτων ἀπλήστως ἐνεφοροῦντο καὶ μόλις παυσάμενοι συνέτεινον ἄχρι τῶν βασιλείων.
257Kral ihtiyarı görünce yüzündeki heybetten etkilendi; onu naibinin değil de kendi babasıymış gibi büyük bir hürmet ve saygıyla karşıladı. Âdet olan ve olağanüstü ikramlardan sonra ona bereketli ve çok verimli bir toprak parçası verdi. Oğullarının hayvan yetiştiricisi olduğunu, mal varlıklarının büyük kısmının sürülerden oluştuğunu öğrenince de onları kendi hayvanlarının başına getirdi; keçi, sığır, koyun sürülerini ve daha sayısız sürüyü onlara emanet etti.
θεασάμενος δὲ ὁ βασιλεὺς καὶ τὴν ὄψιν καταπλαγεὶς τῆς σεμνότητος ὡς οὐχ ὑπάρχου πατέρα ἀλλ’ ἑαυτοῦ μετὰ πάσης αἰδοῦς καὶ τιμῆς ἐδεξιοῦτο· καὶ μετὰ τὰς ἐν ἔθει καὶ ἐξαιρέτους φιλοφροσύνας δίδωσιν αὐτῷ γῆς ἀποτομὴν ἀρετῶσαν καὶ σφόδρα εὔκαρπον, τούς τε υἱοὺς αὐτοῦ πυνθανόμενος εἶναι κτηνοτρόφους τὴν πολλὴν οὐσίαν ἔχοντας ἐν θρέμμασι καθίστησιν ἐπιμελητὰς τῶν ἰδίων αἰπόλια καὶ βουκόλια καὶ ποίμνας καὶ μυρίας ὅσας ἀγέλας ἐγχειρίσας αὐτοῖς.
258Delikanlı öylesine üstün bir dürüstlük gösterdi ki, zaman ve şartlar para kazanmak için sayısız fırsat sunduğu, kısa sürede çağının en zengin adamı olabileceği hâlde, piç servete karşı gerçekten meşru olanı, kör servete karşı gören serveti yüce tuttu. Tahıl satışından topladığı bütün gümüşü ve altını kralın hazinelerine koydu, tek bir drahmi bile zimmetine geçirmedi; yalnız kralın kendisine karşılık olarak verdiği armağanlarla yetindi.
Ὁ δὲ νεανίας τοσαύτῃ πίστεως ἐχρήσατο ὑπερβολῇ, ὥστε τῶν καιρῶν καὶ τῶν πραγμάτων εἰς ἀργυρισμὸν παρεχόντων πλείστας ὅσας ἀφορμάς, δυνηθεὶς δι’ ὀλίγου πλουσιώτατας τῶν κατ’ αὐτὸν γενέσθαι, τὸν γνήσιον ὡς ἀληθῶς πρὸ τοῦ νόθου πλοῦτον καὶ τὸν βλέποντα πρὸ τοῦ τυφλοῦ θαυμάσας ἅπαντα τὸν ἄργυρον καὶ χρυσόν, ὅσον ἐκ τῆς τιμῆς ἤθροισε τοῦ σίτου, ἐν τοῖς βασιλέως ἐθησαυρίζετο ταμιείοις οὐδεμίαν δραχμὴν νοσφισάμενος, ἀλλὰ μόναις ἀρκεσθεὶς ταῖς δωρεαῖς, αἷς ἀμειβόμενος ἐκεῖνος ἀντεχαρίζετο.
259Bu adam Mısır'ı, onunla birlikte kıtlığın sıkıştırdığı başka ülkeleri ve milletleri tek bir ev gibi, söze sığmayacak kadar iyi yönetti; yiyeceği yerinde ve gerektiği gibi dağıttı, yalnız o anki çıkarı değil, gelecekteki faydayı da gözetti.
καθάπερ τε οἰκίαν μίαν Αἴγυπτον καὶ σὺν αὐτῇ χώρας ἑτέρας καὶ ἔθνη πιεσθέντα τῷ λιμῷ παντὸς λόγου κρεῖττον ἐπετρόπευσεν ὁ ἀνὴρ οὗτος κατὰ τὸ πρέπον διανέμων τὰς τροφὰς καὶ ἀφορῶν οὐκ εἰς τὸ παρὸν μόνον λυσιτελὲς ἀλλὰ καὶ τὴν πρὸς τὸ μέλλον ὠφέλειαν.
260Nitekim kıtlığın yedinci yılı başlayınca çiftçileri çağırttı (çünkü artık bereket ve bolluk umudu doğmuştu) ve onlara tohumluk olarak arpa ve buğday verdi. Kimse bunları zimmetine geçirmesin, aldığını tarlaya eksin diye de en iyiler arasından gözcüler ve denetçiler seçti; bunlar ekimi gözetecekti.
ἡνίκα γοῦν ὁ ἕβδομος ἐνιαυτὸς τῆς ἐνδείας ἐνέστη, μεταπεμψάμενος τοὺς γεωργοὺς — ἤδη γὰρ τῆς εὐφορίας καὶ εὐθηνίας ἐλπὶς ἦν — ἐδίδου κριθάς τε καὶ πυροὺς εἰς σπέρματα φροντίσας τοῦ μηδένα νοσφίσασθαι καταθεῖναί τε εἰς τὰς ἀρούρας ἃ ἔλαβεν, ὀπτῆρας καὶ ἐφόρους ἐπιλέξας ἀριστίνδην, οἳ τὴν σπορὰν παραφυλάξουσι.
261Kıtlıktan uzun zaman sonra babaları ölünce kardeşler bir kuşkuya kapıldılar; Yusuf'un kin güdüp kendilerine ağır bir şey yapmasından korktular. Karılarını ve çocuklarını da yanlarına alıp onun huzuruna çıktılar ve ısrarla yalvardılar.
Μετὰ δὲ τὸν λιμὸν χρόνοις μακροῖς ὕστερον τελευτήσαντος τοῦ πατρός, ὑπονοίᾳ πληχθέντες οἱ ἀδελφοὶ καὶ δείσαντες, μή τι χαλεπὸν πάθωσι μνησικακίᾳ, προσελθόντες ἐδέοντο λιπαρῶς ἐπαγόμενοι γυναῖκας καὶ γενεάν.
262Yusuf gözyaşları içinde şöyle dedi: "Bu zaman, dayanılmaz şeyler yapmış ve başka birinden çok kendi vicdanları tarafından suçlanan insanlarda kuşku uyandırmaya yeter. Babamızın ölümü, barışmamızdan önce taşıdığınız o eski korkuyu tazeledi; sanki ben babamızı üzmemek için sizi bağışlamışım gibi.
ὁ δ’ ἐπιδακρύσας φησίν· „ὁ μὲν καιρὸς ἱκανὸς ὑπόνοιαν κατασκευάσαι τοῖς ἀφόρητα ἐργασαμένοις καὶ μὴ δι’ ἑτέρου μᾶλλον ἢ τοῦ συνειδότος ἐλεγχομένοις· ἡ γὰρ τελευτὴ τοῦ πατρὸς τὸν ἀρχαῖον φόβον, ὃν πρὸ τῶν καταλλαγῶν εἴχετε, κεκαίνωκεν, ὡς τοῦ μὴ λυπῆσαι τὸν πατέρα χάριν τὴν ἀμνηστίαν ἐμοῦ παρασχόντος.
263Ama ben zamanla huyumu değiştirmem; barış içinde olduğumu söyledikten sonra asla barışa aykırı bir şey yapmam. İntikamı ertelemek için fırsat kollamıyordum; cezadan büsbütün kurtulmanızı bağışlıyordum. Bunun bir kısmını babama duyduğum saygıya (çünkü doğruyu söylemek gerek), bir kısmını da size karşı beslemem gereken iyi niyete veriyordum.
ἐγὼ δὲ τὸν τρόπον οὐ χρόνοις μεταβάλλομαι οὐδ’ ὁμολογήσας ἔνσπονδος εἶναι δράσω ποτὲ τὰ ἄσπονδα· οὐ γὰρ ὑπερθέσεις ἀμύνης ἐκαιροφυλάκουν, ἀλλὰ τὴν εἰς ἅπαν ἀπαλλαγὴν τῆς κολάσεως ἐχαριζόμην ἐπινέμων τὸ μέν τι τιμῇ τοῦ πατρός — δεῖ γὰρ ἀψευδεῖν —, τὸ δέ τι εὐνοίᾳ τῇ πρὸς ὑμᾶς ἀναγκαίᾳ.
264Bütün iyilikleri ve insancıl davranışları babam için yaptıysam bile, babam öldükten sonra da onları sürdüreceğim. Benim hükmüme göre iyi insanların hiçbiri ölmüş değildir; tersine, artık bedenin zorunluluklarına bağlı olmayan bir psykhē olarak, yaşlanmaz ve ölümsüz bir tabiatla ebediyen yaşayacaktır.
εἰ δὲ καὶ πατρὸς ἕνεκα πάντ’ ἐποίουν τὰ χρηστὰ καὶ φιλάνθρωπα, φυλάξω ταῦτα καὶ πατρὸς τετελευτηκότος· τέθνηκε δ’ οὐδεὶς παρ’ ἐμοὶ κριτῇ τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ καὶ ζήσεται τὸν ἀεὶ χρόνον ἀγήρως ἀθανάτῳ φύσει, ψυχῇ μηκέτι ταῖς σώματος ἀνάγκαις ἐνδεδεμένῃ.
265Hem neden yalnız doğmuş olan babamızı analım? Doğmamış, bozulmaz, ezelî bir Babamız var; "her şeyi gören, her şeyi işiten" O, susanları da duyar, zihnin en gizli köşelerini de her zaman görür. Barışmamızın samimi olduğuna vicdanımın tanığı olarak O'nu çağırıyorum.
τί δὲ δεῖ μόνου μεμνῆσθαι τοῦ γενητοῦ πατρός; ἔχομεν τὸν ἀγένητον, τὸν ἄφθαρτον, τὸν ἀίδιον, „ὃς ἐφορᾷ πάντα καὶ πάντων ἐπακούει“ καὶ τῶν ἡσυχαζόντων, τὸν ἀεὶ βλέποντα καὶ τὰ ἐν μυχοῖς τῆς διανοίας, ὃν μάρτυρα καλῶ τοῦ συνειδότος ἐπ’ ἀψευδέσι καταλλαγαῖς.
266Çünkü ben (sözüme şaşmayın) Tanrı'nınım (Tekvin 50, 19); sizin kötü tasarılarınızı iyiliklerin bolluğuna çeviren Tanrı'nın. Öyleyse korkmayın; gelecekte, babamız hayattayken nasiplendiğinizden daha yararlı şeylere sahip olacaksınız."
ἐγὼ γάρ, καὶ μὴ θαυμάσητέ μου τὸν λόγον, τοῦ θεοῦ εἰμι (Gen. 50. 19) τοῦ τὰ πονηρὰ βουλεύματα ὑμῶν εἰς ἀγαθῶν περιουσίαν μεθαρμοσαμένου. γίνεσθε οὖν ἄφοβοι καὶ πρὸς τὸ μέλλον χρησιμωτέρων μεθέξοντες ἢ ζῶντος ἔτι τοῦ πατρὸς ἐκαρποῦσθε.“
267Kardeşlerini bu sözlerle yüreklendirdikten sonra verdiği sözleri daha çok işleriyle doğruladı; onlara gösterilecek özenden hiçbir şeyi eksik bırakmadı. Kıtlıktan sonra, ülke halkı bolluk ve bereket içinde sevinirken, istenmeyen zamanlarda gördükleri iyiliklere karşılık ödeyen herkes ona saygı gösterdi.
τοιούτοις θαρσύνας τοὺς ἀδελφοὺς λόγοις, ἔργοις τὰς ὑποσχέσεις ἐβεβαίου μᾶλλον οὐδὲν παραλιπὼν τῶν εἰς ἐπιμέλειαν. μετὰ δὲ τὸν λιμόν, ἐπ’ εὐθηνίᾳ καὶ εὐετηρίᾳ τῆς χώρας ἤδη γεγηθότων τῶν οἰκητόρων, ἐτιμᾶτο πρὸς ἁπάντων ἀμοιβὰς ἀντεκτινόντων ὑπὲρ ὧν εὖ πεπόνθεσαν ἐν καιροῖς ἀβουλήτοις.
268Yayılan ün komşu şehirleri bu adamın şanıyla doldurdu. Yüz on yıl yaşadıktan sonra, güzel bir ihtiyarlık içinde öldü; güzellikte, phronēsiste ve söz gücünde zirveye ulaşmıştı.
ἡ δὲ φήμη ῥυεῖσα τὰς ἑξῆς πόλεις κατέπλησε τῆς ἐπὶ τῷδε τῷ ἀνδρὶ εὐκλείας. ἔτη δὲ βιώσας δέκα πρὸς τοῖς ἑκατὸν ἐτελεύτησεν εὔγηρως ἐπ’ ἄκρον ἐλθὼν εὐμορφίας καὶ φρονήσεως καὶ λόγων δυνάμεως.
269Bedeninin güzelliğine, bir kadını onun yüzünden çıldırtan aşk tanıktır. Anlayışına, hayatın sayısız iniş çıkışları içinde koruduğu dengesi tanıktır; bu denge uyumsuz olanlara uyum, kendiliğinden ahenksiz olanlara ahenk getirmişti. Söz gücüne de rüyaların yorumu, konuşmalarındaki güzel ifade ve onlara eşlik eden ikna gücü tanıktır; bu güç sayesinde yönettiği insanlardan hiçbiri ona zorla değil, isteyerek itaat ediyordu.
μαρτυρεῖ δὲ τὸ μὲν κάλλος τοῦ σώματος ἔρως ὃς ἐξέμηνεν ἐπ’ αὐτῷ γυναῖκα, τὴν δὲ σύνεσιν ἡ ἐν ταῖς ἀμυθήτοις τῶν κατὰ τὸν βίον ἀνωμαλίαις ὁμαλότης εὐαρμοστίαν τοῖς ἀναρμόστοις καὶ συμφωνίαν τοῖς ἐξ αὑτῶν ἀσυμφώνοις ἐργασαμένη, τὴν δὲ τῶν λόγων δύναμιν ἥ τε τῶν ὀνειράτων διάκρισις καὶ ἡ ἐν ταῖς ὁμιλίαις εὐέπεια καὶ ἡ παρακολουθήσασα πειθώ, δι’ ἣν οὐδεὶς τῶν ἀρχομένων ἀνάγκῃ μᾶλλον ἢ ἑκὼν ὑπήκουε.
270Bu yılların on yedisini delikanlılık çağına kadar baba evinde geçirdi; on üçünü istenmeyen talihsizlikler içinde: tuzağa düşürüldü, satıldı, köle olarak çalıştı, iftiraya uğradı, zindanda zincire vuruldu. Geri kalan seksen yılını ise yöneticilik ve her türlü mutluluk içinde geçirdi; kıtlığın da bolluğun da en iyi gözetmeni ve hakemiydi, her iki zamanın gerektirdiklerini yönetmeye son derece ehildi.
τούτων δὲ τῶν ἐνιαυτῶν ἑπτακαίδεκα μὲν ἄχρι μειρακίου διέτριβεν ἐν τῇ πατρῴᾳ οἰκίᾳ, τρισκαίδεκα δ’ ἐν ταῖς ἀβουλήτοις συντυχίαις, ἐπιβουλευόμενος, πιπρασκόμενος, δουλεύων, συκοφαντούμενος, ἐν δεσμωτηρίῳ καταδούμενος, τοὺς δ’ ἄλλους ὀγδοήκοντα ἐν ἡγεμονίᾳ καὶ εὐπραγίᾳ τῇ πάσῃ, λιμοῦ καὶ εὐθηνίας ἔφορος καὶ βραβευτὴς ἄριστος, τὰ πρὸς ἑκάτερον καιρὸν πρυτανεύειν ἱκανώτατος.