I. Kitap
1.1Musa'nın hayatını yazmaya karar verdim. Kimilerine göre Yahudilerin kanun koyucusu, kimilerine göre kutsal kanunların yorumcusu olan bu adam her bakımdan en büyük ve en mükemmel insandı; onu, tanımamaları yakışık almayacak olanlara tanıtmak istiyorum.
Μωυσέως τοῦ κατὰ μέν τινας νομοθέτου τῶν Ἰουδαίων, κατὰ δέ τινας ἑρμηνέως νόμων ἱερῶν, τὸν βίον ἀναγράψαι διενοήθην, ἀνδρὸς τὰ πάντα μεγίστου καὶ τελειοτάτου, καὶ γνώριμον τοῖς ἀξίοις μὴ ἀγνοεῖν αὐτὸν ἀποφῆναι.
1.2Çünkü geride bıraktığı kanunların ünü bütün yeryüzünü dolaşıp dünyanın uçlarına kadar ulaştı; ama onun gerçekte kim olduğunu bilen pek az kişi var. Bunun sebebi belki kıskançlıktır, belki de şehirlerin kanun koyucularının düzenlemelerinin pek çoğunda onunkilere aykırılık bulunmasıdır: Yunanların edebiyatçıları onu anılmaya layık görmek istememişlerdir.
τῶν μὲν γὰρ νόμων τὸ κλέος, οὓς ἀπολέλοιπε, διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης πεφοιτηκὸς ἄχρι καὶ τῶν τῆς γῆς τερμάτων ἔφθακεν, αὐτὸν δὲ ὅστις ἦν ἐπ’ ἀληθείας ἴσασιν οὐ πολλοί, διὰ φθόνον ἴσως καὶ ἐν οὐκ ὀλίγοις τῶν διατεταγμένων ὑπὸ τῶν κατὰ πόλεις νομοθετῶν ἐναντίωσιν οὐκ ἐθελησάντων αὐτὸν μνήμης ἀξιῶσαι τῶν παρ’ Ἕλλησι λογίων·
1.3Bu edebiyatçıların çoğu, terbiye yoluyla kazandıkları yetenekleri hem şiirlerde hem nesir eserlerde komediler ve Sybaris usulü hayâsızlıklar yazarak hor kullandılar ve dillere düşen bir utanç kazandılar. Oysa tabiatlarındaki yetenekleri iyi insanları ve iyi hayatları tanıtmaya harcamaları gerekirdi; böylece eski ya da yeni, parlayabilecek hiçbir güzel şey sessizliğe gömülüp kaybolmazdı; onlar da daha değerli konuları geçip kulağa layık olmayanları yeğlemiş, kötü şeyleri güzel anlatmaya çabalayarak ayıpları göz önüne sermiş gibi görünmezlerdi.
ὧν οἱ πλείους τὰς δυνάμεις ἃς ἔσχον διὰ παιδείας ὕβρισαν ἔν τε ποιήμασι καὶ τοῖς καταλογάδην συγγράμμασι κωμῳδίας καὶ συβαριτικὰς ἀσελγείας συνθέντες, περιβόητον αἰσχύνην, οὓς ἔδει ταῖς φύσεσι καταχρήσασθαι πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν τε καὶ βίων ὑφήγησιν, ἵνα μήτε τι καλὸν ἡσυχίᾳ παραδοθὲν ἀρχαῖον ἢ νέον ἀφανισθῇ λάμψαι δυνάμενον μήτ’ αὖ τὰς ἀμείνους ὑποθέσεις παρελθόντες τὰς ἀναξίους ἀκοῆς προκρῖναι δοκῶσι σπουδάζοντες τὰ κακὰ καλῶς ἀπαγγέλλειν εἰς ὀνειδῶν ἐπιφάνειαν.
1.4Ama ben onların kıskançlığını aşacak ve bu adam hakkındaki şeyleri anlatacağım. Bunları hem onun kendi bilgeliğinin harikulade anıtları olarak geride bıraktığı kutsal kitaplardan, hem de milletin bazı yaşlılarından öğrendim; çünkü anlatılanları okunanlarla hep birlikte örüyordum. Bu yüzden onun hayatını başkalarından daha doğru bildiğimi düşünüyorum.
ἀλλ’ ἔγωγε τὴν τούτων βασκανίαν ὑπερβὰς τὰ περὶ τὸν ἄνδρα μηνύσω μαθὼν αὐτὰ κἀκ βίβλων τῶν ἱερῶν, ἃς θαυμάσια μνημεῖα τῆς αὑτοῦ σοφίας ἀπολέλοιπε, καὶ παρά τινων ἀπὸ τοῦ ἔθνους πρεσβυτέρων· τὰ γὰρ λεγόμενα τοῖς ἀναγινωσκομένοις ἀεὶ συνύφαινον καὶ διὰ τοῦτ’ ἔδοξα μᾶλλον ἑτέρων τὰ περὶ τὸν βίον ἀκριβῶσαι.
1.5Başlanması gereken yerden başlayacağım. Musa soyca Keldanidir, ama Mısır'da doğup büyüdü. Ataları, Babil'i ve komşu ülkeleri sıkıştıran uzun bir kıtlık yüzünden yiyecek aramak için bütün ev halkıyla Mısır'a göçmüşlerdi. Mısır düz ve derin topraklı bir ülkedir; insan tabiatının ihtiyaç duyduğu her şeyi, özellikle de buğdayı, son derece bol yetiştirir.
Ἄρξομαι δ’ ἀφ’ οὗπερ ἀναγκαῖον ἄρξασθαι. Μωυσῆς γένος μέν ἐστι Χαλδαῖος, ἐγεννήθη δ’ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐτράφη, τῶν προγόνων αὐτοῦ διὰ πολυχρόνιον λιμόν, ὃς Βαβυλῶνα καὶ τοὺς πλησιοχώρους ἐπίεζε, κατὰ ζήτησιν τροφῆς εἰς Αἴγυπτον πανοικὶ μεταναστάντων, γῆν πεδιάδα καὶ βαθεῖαν καὶ πρὸς πάντα γονιμωτάτην, ὧν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις δεῖται, καὶ μάλιστα τὸν τοῦ σίτου καρπόν.
1.6Çünkü bu ülkenin ırmağı yazın en sıcak zamanında, öteki ırmakların, hem sel sularının hem kaynaktan çıkanların, azaldığı söylenen bir mevsimde, yükselip taşar, tarlaları sular altında bırakıp göle çevirir. Bu tarlalar yağmura ihtiyaç duymadan her yıl her türlü nimeti bol bol verir; meğer ki halkın taşkın dinsizliği yüzünden Tanrı'nın gazabı araya girmiş olsun.
ὁ γὰρ ταύτης ποταμὸς θέρους ἀκμάζοντος, ἡνίκα τοὺς ἄλλους φασὶ μειοῦσθαι χειμάρρους τε καὶ αὐθιγενεῖς, ἐπιβαίνων τε καὶ ἀναχεόμενος πλημμυρεῖ καὶ λιμνάζει τὰς ἀρούρας, αἳ ὑετοῦ μὴ δεόμεναι φορᾶς ἀφθονίαν παντοίων ἀγαθῶν ἀνὰ πᾶν ἔτος χορηγοῦσιν, εἰ μή που μεσολαβήσειεν ὀργὴ θεοῦ δι’ ἐπιπολάζουσαν ἀσέβειαν τῶν οἰκητόρων.
1.7Musa'nın anası da babası da çağdaşlarının en iyileriydi; aynı kabiledendiler, ama onları birbirine soydan çok gönül birliği yaklaştırmıştı. Musa, dışarıdan gelip bütün Yahudi milletinin atası olan ilk kişiden itibaren yedinci kuşaktır.
πατρὸς δὲ καὶ μητρὸς ἔλαχε τῶν καθ’ ἑαυτοὺς ἀρίστων, οὓς φυλέτας ὄντας ἡ ὁμοφροσύνη μᾶλλον ᾠκείωσεν ἢ τὸ γένος. ἑβδόμη γενεὰ ⟨δ’⟩ οὗτός ἐστιν ἀπὸ τοῦ πρώτου, ὃς ἐπηλύτης ὢν τοῦ σύμπαντος Ἰουδαίων ἔθνους ἀρχηγέτης ἐγένετο.
1.8Kraliyet terbiyesine layık görülmesinin sebebi şudur: Ülkenin kralı, bu milletin nüfusu durmadan arttığı için, sonradan gelen bu göçmenlerin çoğalıp daha güçlü bir kuvvetle yerlilerle hâkimiyet için yarışmasından korktu. Onların gücünü kırmak için kutsala aykırı tasarılar kurdu ve doğan çocuklardan kızların yaşatılmasını (çünkü kadın tabiatının zayıflığı yüzünden savaşa yatkın değildir), erkeklerin ise öldürülmesini emretti ki şehirlerde çoğalmasınlar; çünkü erkeği bol bir kuvvet, ele geçirilmesi ve yıkılması güç bir kaledir.
τροφῆς δ’ ἠξιώθη βασιλικῆς ἀπ’ αἰτίας τοιᾶσδε· τῆς χώρας ὁ βασιλεύς, εἰς πολυανθρωπίαν ἐπιδιδόντος ἀεὶ τοῦ ἔθνους, δείσας μὴ οἱ ἔποικοι πλείους γενόμενοι δυνατωτέρᾳ χειρὶ τοῖς αὐτόχθοσι περὶ κράτους ἀρχῆς ἁμιλλῶνται, τὴν ἰσχὺν αὐτῶν ἀφαιρεῖν ἐπινοίαις ἀνοσιουργοῖς ἐμηχανᾶτο καὶ κελεύει τῶν γεννωμένων τὰ μὲν θήλεα τρέφειν — ἐπεὶ γυνὴ διὰ φύσεως ἀσθένειαν ὀκνηρὸν εἰς πόλεμον —, τὰ δ’ ἄρρενα διαφθείρειν, ἵνα μὴ αὐξηθῇ κατὰ πόλεις· εὐανδροῦσα γὰρ δύναμις δυσάλωτον καὶ δυσκαθαίρετον ἐπιτείχισμα.
1.9Çocuk doğar doğmaz sıradan bir çocuktan çok daha zarif bir görünüş sergiledi; öyle ki anne babası, ellerinden geldiği kadar, zorbanın buyruklarını hiçe saydılar. Söylendiğine göre üç ay boyunca evde, çoğu kimseden gizli olarak süt emzirildi.
γεννηθεὶς οὖν ὁ παῖς εὐθὺς ὄψιν ἐνέφαινεν ἀστειοτέραν ἢ κατ’ ἰδιώτην, ὡς καὶ τῶν τοῦ τυράννου κηρυγμάτων, ἐφ’ ὅσον οἷόν τε ἦν, τοὺς γονεῖς ἀλογῆσαι· τρεῖς γοῦν φασι μῆνας ἐφεξῆς οἴκοι γαλακτοτροφηθῆναι λανθάνοντα τοὺς πολλούς.
1.10Ama tek adam yönetimlerinde sık görüldüğü gibi, bazıları krala hep yeni bir haber götürmek hevesiyle en gizli köşeleri bile araştırıyordu. Anne baba, bir kişinin kurtuluşunu ararken kendileri daha kalabalık oldukları hâlde onunla birlikte mahvolmaktan korktular. Gözyaşları içinde çocuğu ırmağın kıyısına bıraktılar ve inleyerek uzaklaştılar; bu zorunluluk yüzünden hem kendilerine acıyor, kendilerine kendi elleriyle çocuk öldürenler diyorlardı, hem de çocuğa, böyle akla sığmaz bir ölüme gittiği için acıyorlardı.
ἐπεὶ δ’, οἷα ἐν μοναρχίαις φιλεῖ, καὶ τὰ ἐν μυχοῖς ἔνιοι διηρεύνων σπεύδοντες ἀεί τι καινὸν ἄκουσμα προσφέρειν τῷ βασιλεῖ, φοβηθέντες μὴ σωτηρίαν ἑνὶ μνώμενοι πλείους ὄντες αὐτοὶ σὺν ἐκείνῳ παραπόλωνται, δεδακρυμένοι τὸν παῖδα ἐκτιθέασι παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ καὶ στένοντες ἀπῄεσαν, οἰκτιζόμενοι μὲν αὑτοὺς τῆς ἀνάγκης αὐτόχειράς τε καὶ τεκνοκτόνους ἀποκαλοῦντες, οἰκτιζόμενοι δὲ καὶ τὸν παῖδα τῆς παραλογωτάτης ἀπωλείας.
1.11Sonra, böyle tuhaf bir durumda beklenebileceği gibi, felaketi büyütmüş oldukları için kendilerini suçladılar: "Neden onu doğar doğmaz bırakmadık?" diyorlardı. "Yumuşak bir besinden pay almaya fırsat bulamamış olanı çoğu kimse insan bile saymaz. Biz ise, ne akıllıyız, onu tam üç ay besledik; kendimize daha bol keder, ona da daha büyük bir ceza hazırladık; öyle ki hazları ve acıları çok daha fazla duyabilir hâle gelmişken
εἶθ’, ὡς εἰκὸς ἐν ἀλλοκότῳ πράγματι, κατηγόρουν αὑτῶν ὡς μείζονος αἰτίων συμφορᾶς· „τί γὰρ“ ἔφασκον „εὐθὺς γεννώμενον οὐκ ἐξεθήκαμεν; τὸν μὴ φθάσαντα τροφῆς ἡμέρου μεταλαχεῖν οὐδ’ ἄνθρωπον οἱ πολλοὶ νομίζουσιν· ἡμεῖς δ’ οἱ περιττοὶ καὶ τρεῖς μῆνας ὅλους ἀνεθρέψαμεν, δαψιλεστέρας μὲν ἑαυτοῖς ἀνίας, τῷ δὲ τιμωρίας ἐκπορίζοντες, ἵν’ ἡδονῶν καὶ ἀλγηδόνων ἐπὶ πλεῖστον ἀντιλαμβάνεσθαι δυνάμενος
1.12daha çetin kötülükleri hissederek ölsün." Anne baba geleceği bilmeden, acınacak bir yasa gömülmüş olarak uzaklaştılar. Bırakılan bebeğin henüz genç kız olan ablası ise ailesine duyduğu sevgiyle biraz ötede durup ne olacağını gözledi. Bana kalırsa bütün bunlar, çocuğu gözeten Tanrı'nın isteğiyle oldu.
ἐν αἰσθήσει κακῶν ἀργαλεωτέρων διαφθείρηται.“ καὶ οἱ μὲν ἀγνοίᾳ τοῦ μέλλοντος ἀπῄεσαν οἰκτρῷ κατεσχημένοι πένθει, ἀδελφὴ δὲ τοῦ ἐκτεθέντος βρέφους ἔτι παρθένος ὑπὸ φιλοικείου πάθους μικρὸν ἄποθεν ἐκαραδόκει τὸ ἀποβησόμενον· ἅ μοι δοκεῖ πάντα συμβῆναι κατὰ θεὸν προμηθούμενον τοῦ παιδός.
1.13Ülkenin kralının sevgili ve biricik bir kızı vardı. Söylendiğine göre bu kız evleneli uzun zaman olduğu hâlde gebe kalmıyordu; doğal olarak çocuk, özellikle de babasının hükümdarlığının mesut mirasını devralacak bir erkek çocuk istiyordu; çünkü kızının çocuğu olmazsa bu miras yabancılara geçme tehlikesindeydi.
θυγάτηρ ἦν τῷ βασιλεῖ τῆς χώρας ἀγαπητὴ καὶ μόνη· ταύτην φασὶ γημαμένην ἐκ πολλοῦ χρόνου μὴ κυΐσκειν τέκνων ὡς εἰκὸς ἐπιθυμοῦσαν καὶ μάλιστα γενεᾶς ἄρρενος, ἣ τὸν εὐδαίμονα κλῆρον τῆς πατρῴας ἡγεμονίας διαδέξεται κινδυνεύοντα ἐρημίᾳ θυγατριδῶν ἀλλοτριωθῆναι.
1.14Hep kederli ve inlemekteydi; o gün kaygılarının ağırlığı altında özellikle bunalmıştı. Âdeti evde kalmak, eşiğin dışına bile çıkmamak olduğu hâlde, hizmetçileriyle birlikte çocuğun bırakıldığı ırmağa gitti. Yıkanıp arınmak üzereyken, bataklığın en sık yerinde çocuğu gördü ve getirilmesini emretti.
κατηφοῦσαν δὲ ἀεὶ καὶ στένουσαν ὡς μάλιστα ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ τῷ βάρει τῶν φροντίδων ἀπαγορεῦσαι καὶ δι’ ἔθους ἔχουσαν οἴκοι καταμένειν καὶ μηδὲ τὰς κλισιάδας ὑπερβαίνειν ἐξορμῆσαι μετὰ θεραπαινίδων ἐπὶ τὸν ποταμόν, ἔνθα ὁ παῖς ἐξέκειτο· κἄπειτα λουτροῖς καὶ περιρραντηρίοις χρῆσθαι μέλλουσαν ἐν τῷ δασυτάτῳ τῶν ἑλῶν αὐτὸν θεάσασθαι καὶ κελεῦσαι προσφέρειν.
1.15Sonra onu baştan ayağa süzdü; güzelliğini ve gürbüzlüğünü beğendi, ağladığını görünce de acıdı; psykhēsi daha o anda, kendi öz çocuğuna duyar gibi bir annelik duygusuna dönmüştü. Ama onun kralın emrinden korkan İbranilerin çocuğu olduğunu anlayınca nasıl besleneceğini düşündü; çünkü onu hemen saraya götürmeyi güvenli bulmuyordu.
εἶτα ἀπὸ κεφαλῆς ἄχρι ποδῶν καταθεωμένην τήν τε εὐμορφίαν καὶ εὐεξίαν ἀποδέχεσθαι καὶ δεδακρυμένον ὁρῶσαν ἐλεεῖν, ἤδη τῆς ψυχῆς τετραμμένης αὐτῇ πρὸς μητρῷον πάθος ὡς ἐπὶ γνησίῳ παιδί· γνοῦσαν δ’ ὅτι τῶν Ἑβραίων ἐστὶ καταδεισάντων τοῦ βασιλέως τὸ πρόσταγμα βουλεύεσθαι περὶ τῆς τροφῆς αὐτοῦ· μὴ γὰρ ἀσφαλὲς εὐθὺς εἶναι νομίζειν εἰς τὰ βασίλεια ἄγειν.
1.16O daha kararsızken, çocuğun ablası onun tereddüdünü sanki bir gözetleme yerinden sezip koşarak yanına geldi ve çocuğun, kısa süre önce doğum yapmış bir İbrani kadın tarafından emzirilmesini isteyip istemeyeceğini sordu.
διαπορούσης δ’ ἔτι, τὴν ἀδελφὴν τοῦ παιδὸς καθάπερ ἀπὸ σκοπῆς τὸν ἐνδοιασμὸν στοχασαμένην πυνθάνεσθαι προσδραμοῦσαν, εἰ βουλήσεται γαλακτοτροφηθῆναι τοῦτον παρὰ γυναίῳ τῶν Ἑβραϊκῶν οὐ πρὸ πολλοῦ κυήσαντι·
1.17Prenses isteyeceğini söyleyince kız, hem kendisinin hem bebeğin annesi olan kadını bir yabancıymış gibi getirdi. Kadın da ücret karşılığında besleyeceği bahanesiyle seve seve ve hevesle söz verdi. Bu, çocuğun ilk besinini öz annesinden almasını hazırlayan Tanrı'nın tasarısıydı. Sonra prenses çocuğa ad koydu ve ona sudan çıkardığı için, kökene uygun olarak, Musa adını verdi; çünkü Mısırlılar suya "mōy" derler.
τῆς δὲ βούλεσθαι φαμένης, τὴν αὑτῆς καὶ τοῦ βρέφους μητέρα παραγαγεῖν ὡς ἀλλοτρίαν, ἣν ἑτοιμότερον ἀσμένην ὑπισχνεῖσθαι πρόφασιν ὡς ἐπὶ μισθῷ τροφεύσειν, ἐπινοίᾳ θεοῦ τοῦ τὰς πρώτας τροφὰς τῷ παιδὶ γνησίας εὐτρεπίζοντος· εἶτα δίδωσιν ὄνομα θεμένη Μωυσῆν ἐτύμως διὰ τὸ ἐκ τοῦ ὕδατος αὐτὸν ἀνελέσθαι· τὸ γὰρ ὕδωρ μῶυ ὀνομάζουσιν Αἰγύπτιοι.
1.18Çocuk zamanın olağan seyrine göre değil, bir anda gelişip serpilerek daha erken sütten kesilince, hem annesi hem sütannesi olan kadın onu, artık süte ihtiyacı kalmamış, soylu ve zarif görünüşlü bir çocuk olarak, kendisine emanet eden prensese götürdü.
Ἐπεὶ δ’ ἀθρόας ἐπιδόσεις καὶ παραυξήσεις λαμβάνων οὐ σὺν λόγῳ τῷ κατὰ χρόνον θᾶττον δ’ ἀπότιτθος γίνεται, παρῆν ἡ μήτηρ ἅμα καὶ τροφὸς κομίζουσα τῇ δούσῃ μηκέτι γαλακτοτροφίας δεόμενον, εὐγενῆ καὶ ἀστεῖον ὀφθῆναι.
1.19Prenses onu yaşına göre daha olgun bulunca ve görünüşünden ötürü ona öncekinden de çok bağlanınca onu evlat edindi. Daha önce de karnının şiştiğini gösteren bir hile yapmıştı ki çocuk öz evladı sanılsın, sonradan getirilmiş bir çocuk sanılmasın. Tanrı dilediği her şeyi, başarılması güç olanları bile kolaylaştırır.
τελειότερον δὲ τῆς ἡλικίας ἰδοῦσα κἀκ τῆς ὄψεως ἔτι μᾶλλον ἢ πρότερον σπάσασα εὐνοίας υἱὸν ποιεῖται τὰ περὶ τὸν ὄγκον τῆς γαστρὸς τεχνάσασα πρότερον, ἵνα γνήσιος ἀλλὰ μὴ ὑποβολιμαῖος νομισθῇ· πάντα δ’ ἐξευμαρίζει θεὸς ἃ ἂν ἐθελήσῃ καὶ τὰ δυσκατόρθωτα.
1.20Artık kraliyet terbiyesine ve hizmetine layık görülen çocuk, büsbütün bir bebek gibi şakalardan, gülmelerden, oyunlardan hoşlanmıyordu; oysa bakımını üstlenenler ona serbestlik tanıyor, hiç asık suratlı davranmıyorlardı. O ise bir hayâ ve ağırbaşlılık gösteriyor, psykhēsine faydalı olacak şeyleri dinleyip seyretmeye dikkat ediyordu.
τροφῆς οὖν ἤδη βασιλικῆς καὶ θεραπείας ἀξιούμενος οὐχ οἷα κομιδῇ νήπιος ἥδετο τωθασμοῖς καὶ γέλωσι καὶ παιδιαῖς, καίτοι τῶν τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοῦ παρειληφότων ἀνέσεις ἔχειν ἐπιτρεπόντων καὶ μηδὲν ἐπιδεικνυμένων σκυθρωπόν, ἀλλ’ αἰδῶ καὶ σεμνότητα παραφαίνων ἀκούσμασι καὶ θεάμασιν, ἃ τὴν ψυχὴν ἔμελλεν ὠφελήσειν, προσεῖχε.
1.21Hemen her yerden öğretmenler geldi: Kimi komşu ülkelerden ve Mısır'ın bölgelerinden kendiliğinden geldi, kimi de büyük armağanlarla Yunanistan'dan getirtildi. Çocuk kısa sürede onların kuvvetini aştı; tabiatının talihli yeteneğiyle öğretilenlerin önüne geçti; öyle ki öğrendikleri öğrenme değil, hatırlama gibi görünüyordu. Üstelik kavranması güç şeyleri de kendisi ayrıca keşfediyordu.
διδάσκαλοι δ’ εὐθὺς ἀλλαχόθεν ἄλλοι παρῆσαν, οἱ μὲν ἀπὸ τῶν πλησιοχώρων καὶ τῶν κατ’ Αἴγυπτον νομῶν αὐτοκέλευστοι, οἱ δ’ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ μεγάλαις δωρεαῖς μεταπεμφθέντες· ὧν ἐν οὐ μακρῷ χρόνῳ τὰς δυνάμεις ὑπερέβαλεν εὐμοιρίᾳ φύσεως φθάνων τὰς ὑφηγήσεις, ὡς ἀνάμνησιν εἶναι δοκεῖν, οὐ μάθησιν, ἔτι καὶ προσεπινοῶν αὐτὸς τὰ δυσθεώρητα.
1.22Çünkü büyük tabiatlar epistēmēye dair pek çok yenilik bulur. Nasıl ki sağlam ve bütün uzuvlarıyla çevik bedenler, bakım namına hiçbir şey ya da pek az şey sağlamak zorunda kalan idmancıları kaygıdan kurtarırsa, iyi filizlenen soylu ağaçlar da kendi kendine gelişerek çiftçileri kaygıdan kurtarırsa, aynı şekilde yetenekli bir psykhē de söylenenlerin önüne geçer, öğretenlerden çok kendi kendinden faydalanır; epistēmēye ait bir ilkeyi bir kez yakaladı mı, atasözünde dendiği gibi "ovaya salınmış at" gibi atılır.
πολλὰ γὰρ αἱ μεγάλαι φύσεις καινοτομοῦσι τῶν εἰς ἐπιστήμην· καὶ καθάπερ τὰ εὐεκτικὰ τῶν σωμάτων καὶ πᾶσι τοῖς μέρεσιν εὐκίνητα φροντίδων ἀπαλλάττει τοὺς ἀλείπτας οὐδὲν ἢ βραχέα παρέχοντας τῶν εἰς ἐπιμέλειαν, ὥσπερ καὶ γεωργοὺς τὰ εὔβλαστα καὶ εὐγενῆ δένδρα βελτιούμενα δι’ ἑαυτῶν, τὸν αὐτὸν τρόπον εὐφυὴς ψυχὴ προαπαντῶσα τοῖς λεγομένοις ὑφ’ αὑτῆς μᾶλλον ἢ τῶν διδασκόντων ὠφελεῖται καὶ λαβομένη τινὸς ἐπιστημονικῆς ἀρχῆς κατὰ τὴν παροιμίαν „ἵππος εἰς πεδίον„ ὁρμᾷ.
1.23Aritmetiği, geometriyi, ritim, armoni ve ölçü kuramını, bütünüyle musikiyi, hem çalgıların kullanımıyla hem de tekhnēlerdeki öğretilerle ve daha ayrıntılı açıklamalarla, Mısırlıların bilginleri öğrettiler. Ayrıca kutsal yazı denen yazılarda ve tanrılara yaraşır saygılarla onurlandırdıkları hayvanlara gösterdikleri saygıda sergiledikleri sembollerle anlatılan felsefeyi de öğrettiler. Genel terbiyenin geri kalanını Yunanlar öğretti; komşu ülkelerden gelenler de Asur yazısını ve Keldanilerin gök cisimleri hakkındaki epistēmēsini öğrettiler.
ἀριθμοὺς μὲν οὖν καὶ γεωμετρίαν τήν τε ῥυθμικὴν καὶ ἁρμονικὴν καὶ μετρικὴν θεωρίαν καὶ μουσικὴν τὴν σύμπασαν διά τε χρήσεως ὀργάνων καὶ λόγων τῶν ἐν ταῖς τέχναις καὶ διεξόδοις τοπικωτέραις Αἰγυπτίων οἱ λόγιοι παρεδίδοσαν καὶ προσέτι τὴν διὰ συμβόλων φιλοσοφίαν, ἣν ἐν τοῖς λεγομένοις ἱεροῖς γράμμασιν ἐπιδείκνυνται καὶ διὰ τῆς τῶν ζῴων ἀποδοχῆς, ἃ καὶ θεῶν τιμαῖς γεραίρουσι· τὴν δ’ ἄλλην ἐγκύκλιον παιδείαν Ἕλληνες ἐδίδασκον, οἱ δ’ ἐκ τῶν πλησιοχώρων τά τε Ἀσσύρια γράμματα καὶ τὴν τῶν οὐρανίων Χαλδαϊκὴν ἐπιστήμην.
1.24Bu bilgiyi, matematiğe herkesten çok emek veren Mısırlılardan da aldı. Her iki tarafın öğrettiklerini, hem uyuştukları hem ayrıldıkları noktalarda titizlikle öğrendikten sonra, kavgalardan çekişmeye girmeden uzak durarak gerçeği aradı; çünkü zihni hiçbir yalanı kabul edemezdi. Mezhep kavgacıları ise öyle değildir: Önlerine konan öğretiler ne olursa olsun, değerli olup olmadıklarını sınamadan onları savunurlar; ücret karşılığında savunmanlık yapan ve adaleti hiç umursamayanlarla aynı şeyi yaparlar.
ταύτην καὶ παρ’ Αἰγυπτίων ἀνελάμβανε μαθηματικὴν ἐν τοῖς μάλιστα ἐπιτηδευόντων· καὶ τὰ παρ’ ἀμφοτέροις ἀκριβῶς ἐν οἷς τε συμφωνοῦσι καὶ διαφέρονται καταμαθών, ἀφιλονείκως τὰς ἔριδας ὑπερβάς, τὴν ἀλήθειαν ἐζήτει, μηδὲν ψεῦδος τῆς διανοίας αὐτοῦ παραδέχεσθαι δυναμένης, ὡς ἔθος τοῖς αἱρεσιομάχοις, οἳ τοῖς προτεθεῖσι δόγμασιν ὁποῖα ἂν τύχῃ βοηθοῦσιν οὐκ ἐξετάζοντες, εἰ δόκιμα, τὸ δ’ αὐτὸ δρῶντες τοῖς ἐπὶ μισθῷ συναγορεύουσι καὶ μηδὲν τοῦ δικαίου πεφροντικόσιν.
1.25Çocukluk çağının sınırlarını aşmaya başlayınca phronēsisini daha da güçlendirdi. Bazılarının yaptığı gibi delikanlılık arzularını dizginsiz bırakmadı; oysa sarayların sağladığı bol imkânlar yüzünden bu arzuları tutuşturacak sayısız şey vardı. Tersine, onları itidal ve sabırla, dizginlerle bağlar gibi bağlayıp ileri atılışlarını zorla geri çekti.
ἤδη δὲ τοὺς ὅρους τῆς παιδικῆς ἡλικίας ὑπερβαίνων ἐπέτεινε τὴν φρόνησιν, οὐχ ὡς ἔνιοι τὰς μειρακιώδεις ἐπιθυμίας ἀχαλινώτους ἐῶν καίτοι μυρία ἐχούσας ὑπεκκαύματα διὰ παρασκευὰς ἀφθόνους, ἃς αἱ βασιλεῖαι χορηγοῦσιν, ἀλλὰ σωφροσύνῃ καὶ καρτερίᾳ ὥσπερ τισὶν ἡνίαις ἐνδησάμενος αὐτὰς τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν ἀνεχαίτιζε βίᾳ.
1.26Öteki duyguların da kendi başına çılgın ve tabiatça kudurmuş her birini evcilleştirip uysallaştırarak yatıştırdı. Bunlardan biri azıcık kıpırdasa, kanat çırpsa bile, ona sözle azarlamaktan daha ağır cezalar verdi. Kısacası psykhēnin ilk atılışlarını ve dürtülerini, dizgin tanımayan bir at gibi gözetim altında tuttu; çünkü onları yönetmesi gereken aklın önüne geçip her şeyi baştan sona karıştırmalarından korkuyordu. İyiliklerin de kötülüklerin de sebebi bu dürtülerdir: Yöneten logosa itaat ettiklerinde iyiliklerin, başıboşluğa düştüklerinde de bunların zıddının.
καὶ τῶν ἄλλων μέντοι παθῶν ἕκαστον ἐξ ἑαυτοῦ μεμηνὸς καὶ λελυττηκὸς φύσει τιθασεύων κἀξημερῶν ἐπράυνεν· εἰ δέ που διακινηθείη μόνον ἡσυχῇ καὶ πτερύξαιτο, κολάσεις ἐμβριθεστέρας παρείχετο ἢ διὰ λόγων ἐπιπλήξεις· καὶ συνόλως τὰς πρώτας τῆς ψυχῆς ἐπιβολάς τε καὶ ὁρμὰς ὡς ἀφηνιαστὴν ἵππον ἐπετήρει δεδιώς, μὴ προεκδραμοῦσαι τοῦ ἡνιοχεῖν ὀφείλοντος λογισμοῦ πάντα διὰ πάντων συγχέωσιν· αὗται γάρ εἰσιν αἱ ἀγαθῶν αἴτιαι καὶ κακῶν, ἀγαθῶν μέν, ὅταν ἡγεμόνι λόγῳ πειθαρχῶσι, τῶν δ’ ἐναντίων, ὅταν εἰς ἀναρχίαν ἐκδιαιτῶνται.
1.27Bu yüzden onunla vakit geçirenler de başkaları da, haklı olarak, yeni bir manzara karşısında şaşırmış gibi hayretler içinde kaldılar. Onun bedeninde oturan ve bir heykel gibi taşınan nusun ne olduğunu, insanî mi, ilahî mi, yoksa ikisinin karışımı mı olduğunu araştırıyorlardı; çünkü onda çoğu kimseye benzeyen hiçbir şey yoktu, o onların üstüne yükseliyor, daha yüce bir yere kalkıyordu.
κατὰ τὸ εἰκὸς οὖν οἵ τε συνδιατρίβοντες καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ἐτεθήπεσαν, ὡς ἐπὶ καινῷ θεάματι καταπληττόμενοι καὶ τίς ἄρα ὁ ἐνοικῶν αὐτοῦ τῷ σώματι καὶ ἀγαλματοφορούμενος νοῦς ἐστι, πότερον ἀνθρώπειος ἢ θεῖος ἢ μικτὸς ἐξ ἀμφοῖν, διερευνώμενοι, τῷ μηδὲν ἔχειν τοῖς πολλοῖς ὅμοιον, ἀλλ’ ὑπερκύπτειν καὶ πρὸς τὸ μεγαλειότερον ἐξῆρθαι.
1.28Midesine, tabiatın koyduğu zorunlu vergilerden başka hiçbir şey vermiyordu; karnın altındaki hazları ise meşru çocuk sahibi olmak dışında aklına bile getirmiyordu.
γαστρί τε γὰρ ἔξω τῶν ἀναγκαίων δασμῶν, οὓς ἡ φύσις ἔταξεν, οὐδὲν πλέον ἐχορήγει, τῶν τε ὑπογαστρίων ἡδονῶν εἰ μὴ μέχρι σπορᾶς παίδων γνησίων οὐδὲ ἐμέμνητο.
1.29Azla yetinmeyi herkesten çok kendine meşgale edindi, yumuşak ve rahat hayatla kimsenin alay etmediği kadar alay etti (çünkü yalnız psykhēsi için yaşamayı istiyordu, bedeni için değil). Felsefenin öğretilerini günlük işleriyle gösterdi: Düşündüğü gibi konuşuyor, söylediklerine uygun davranıyordu; böylece söz ile hayat arasında bir ahenk kuruluyor, sözü neyse hayatı da o, hayatı neyse sözü de o olarak görülüyordu; bir çalgıdaki sesler gibi birlikte tınlıyorlardı.
γενόμενός τε διαφερόντως ἀσκητὴς ὀλιγοδεείας καὶ τὸν ἁβροδίαιτον βίον ὡς οὐδεὶς ἕτερος χλευάσας — ψυχῇ γὰρ ἐπόθει μόνῃ ζῆν, οὐ σώματι — τὰ φιλοσοφίας δόγματα διὰ τῶν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἔργων ἐπεδείκνυτο, λέγων μὲν οἷα ἐφρόνει, πράττων δὲ ἀκόλουθα τοῖς λεγομένοις εἰς ἁρμονίαν λόγου καὶ βίου, ἵν’ οἷος ὁ λόγος τοιοῦτος ὁ βίος καὶ οἷος ὁ βίος τοιοῦτος ὁ λόγος ἐξετάζωνται καθάπερ ἐν ὀργάνῳ μουσικῷ συνηχοῦντες.
1.30Çoğu insan, bir talihin azıcık bir esintisi bile yüzlerine vursa, kabarır, büyük laflar eder; kendilerinden daha silik olanlara böbürlenerek onlara süprüntü, baş belası, yeryüzünün yükü ve buna benzer adlar takar. Sanki mutluluklarının sarsılmazlığını kendi ellerinde sağlamca mühürlemişler gibi davranırlar; oysa belki yarına kadar bile aynı durumda kalmayacaklardır.
οἱ μὲν οὖν πολλοί, κἂν αὐτὸ μόνον αὔρα βραχεῖά τινος εὐτυχίας προσπέσῃ, φυσῶσι καὶ πνέουσι μεγάλα καὶ καταλαζονευόμενοι τῶν ἀφανεστέρων καθάρματα καὶ παρενοχλήματα καὶ γῆς ἄχθη καὶ ὅσα τοιαῦτα ἀποκαλοῦσιν, ὥσπερ τὸ ἀκλινὲς τῆς εὐπραγίας ἐν βεβαίῳ παρ’ ἑαυτοῖς εὖ μάλα σφραγισάμενοι μηδὲ μέχρι τῆς ὑστεραίας ἴσως διαμενοῦντες ἐν ὁμοίῳ.
1.31Çünkü insan işlerini bir dama tahtasındaki taşlar gibi yukarı aşağı oynatan talihten daha kararsız bir şey yoktur; talih çoğu zaman bir günde yüksektekini aşağı indirir, alçaktakini yükseğe kaldırır. İnsanlar bunun hep olduğunu görüp açıkça bildikleri hâlde yakınlarını ve dostlarını hor görür, içinde doğup büyüdükleri kanunları çiğner, haklı hiçbir kusuru olmayan atalarının âdetlerini, yoldan çıkmış olarak, değiştirirler; şimdiki şeylere düşkünlüklerinden ötürü eski şeylerin hiçbirini artık hatırlamazlar.
τύχης γὰρ ἀσταθμητότερον οὐδὲν ἄνω καὶ κάτω τὰ ἀνθρώπεια πεττευούσης, ἣ μιᾷ πολλάκις ἡμέρᾳ τὸν μὲν ὑψηλὸν καθαιρεῖ, τὸν δὲ ταπεινὸν μετέωρον ἐξαίρει· καὶ ταῦτα ὁρῶντες ἀεὶ γινόμενα καὶ σαφῶς εἰδότες ὅμως ὑπερόπται μὲν οἰκείων καὶ φίλων εἰσί, νόμους δὲ παραβαίνουσι, καθ’ οὓς ἐγενήθησαν καὶ ἐτράφησαν, ἔθη δὲ πάτρια, οἷς μέμψις οὐδεμία πρόσεστι δικαία, κινοῦσιν ἐκδεδιῃτημένοι καὶ διὰ τὴν τῶν παρόντων ἀποδοχὴν οὐδενὸς ἔτι τῶν ἀρχαίων μνήμην λαμβάνουσιν.
1.32Musa ise insan mutluluğunun ta sınırına ulaşmıştı: O kadar büyük bir kralın torunu sayılıyordu, herkesin umuduna göre dedesinin hükümdarlığının neredeyse ardılıydı, hatta ona doğrudan "genç kral" deniyordu. Yine de akrabalarının ve atalarının terbiyesine özendi; kendisini evlat edinenlerin nimetlerini, o an daha parlak olsalar bile, piç saydı; tabiî anne babasının nimetlerini ise, bir süre için daha sönük olsalar da, kendine ait ve gerçek nimetler saydı.
ὁ δὲ ἐπ’ αὐτὸν φθάσας τὸν ὅρον τῆς ἀνθρωπίνης εὐτυχίας καὶ θυγατριδοῦς μὲν τοῦ τοσούτου βασιλέως νομισθείς, τῆς δὲ παππῴας ἀρχῆς ὅσον οὐδέπω γεγονὼς ἐλπίσι ταῖς ἁπάντων διάδοχος καὶ τί γὰρ ἄλλ’ ἢ ὁ νέος βασιλεὺς προσαγορευόμενος, τὴν συγγενικὴν καὶ προγονικὴν ἐζήλωσε παιδείαν, τὰ μὲν τῶν εἰσποιησαμένων ἀγαθά, καὶ εἰ λαμπρότερα καιροῖς, νόθα εἶναι ὑπολαβών, τὰ δὲ τῶν φύσει γονέων, εἰ καὶ πρὸς ὀλίγον ἀφανέστερα, οἰκεῖα γοῦν καὶ γνήσια·
1.33Rüşvet almayan bir yargıç gibi, kendisini doğuranlara iyi niyet ve yürekten sevgiyle, kendisini evlat edinenlere de gördüğü iyiliklere karşılık şükranla karşılık veriyordu. Ülkede kralın yaptığı büyük ve görülmemiş bir dinsizlik görmeseydi, sonuna kadar da böyle karşılık vermeye devam edecekti.
καθάπερ τε κριτὴς ἀδέκαστος τῶν γεννησάντων καὶ τῶν εἰσποιησαμένων τοὺς μὲν εὐνοίᾳ καὶ τῷ φιλεῖν ἐκθύμως τοὺς δ’ εὐχαριστίαις ἀνθ’ ὧν εὖ ἔπαθεν ἠμείβετο καὶ μέχρι παντὸς ἠμείψατ’ ἄν, εἰ μὴ κατεῖδεν ἐν τῇ χώρᾳ μέγα καινουργηθὲν ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἀσέβημα.
1.34Çünkü daha önce söylediğim gibi Yahudiler yabancıydılar: Milletin ataları kıtlık yüzünden, yiyecek bulamadıkları için Babil'den ve yukarı satraplıklardan Mısır'a göçmüşlerdi. Bir bakıma yalvarıcılar olarak, dokunulmaz bir tapınağa sığınır gibi kralın güvencesine ve ülke halkının merhametine sığınmışlardı.
ξένοι γὰρ ἦσαν, ὡς ἔφην πρότερον, οἱ Ἰουδαῖοι, τῶν τοῦ ἔθνους ἀρχηγετῶν διὰ λιμὸν ἀπορίᾳ τροφῆς ἐκ Βαβυλῶνος καὶ τῶν ἄνω σατραπειῶν εἰς Αἴγυπτον μεταναστάντων, καὶ τρόπον τινὰ ἱκέται καταπεφευγότες ὡς ἐπ’ ἄσυλον ἱερὸν τήν τε βασιλέως πίστιν καὶ τὸν ἀπὸ τῶν οἰκητόρων ἔλεον.
1.35Benim hükmüme göre yabancılar, kendilerini kabul edenlerin yalvarıcıları sayılmalıdır; yerleşik yabancılar ise yalvarıcı olmanın yanı sıra dosttur da; vatandaşlarla eşit itibara kavuşmaya çabalarlar, artık vatandaşlara komşudurlar ve yerlilerden pek az farkları kalmıştır.
οἱ γὰρ ξένοι παρ’ ἐμοὶ κριτῇ τῶν ὑποδεξαμένων ἱκέται γραφέσθωσαν, μέτοικοι δὲ πρὸς ἱκέταις καὶ φίλοι, σπεύδοντες εἰς ἀστῶν ἰσοτιμίαν καὶ γειτνιῶντες ἤδη πολίταις, ὀλίγῳ τῶν αὐτοχθόνων διαφέροντες.
1.36İşte kendi yurtlarını bırakıp Mısır'a, ikinci bir vatanda güven içinde yaşamak için gelmiş olan bu insanları ülkenin hükümdarı köleleştirdi. Onları sanki savaş kanunuyla esir almış ya da evlerinde doğmuş köleleri olarak efendilerinden satın almış gibi boyunduruğu altına soktu; yalnız hür değil, aynı zamanda yabancı, yalvarıcı ve yerleşik misafir olan bu insanları köle yaptı. Hürlerin, yabancıların, yalvarıcıların ve ocağa sığınanların koruyucusu olan ve bütün bunları gözeten Tanrı'dan ne utandı ne korktu.
τούτους οὖν, οἳ τὴν μὲν οἰκείαν ἀπέλιπον, εἰς δ’ Αἴγυπτον ἧκον ὡς ἐν δευτέρᾳ πατρίδι μετ’ ἀσφαλείας οἰκήσοντες, ὁ τῆς χώρας ἡγεμὼν ἠνδραποδίζετο καὶ ὡς πολέμου νόμῳ λαβὼν αἰχμαλώτους ἢ πριάμενος παρὰ δεσποτῶν, οἷς ἦσαν οἰκότριβες, ὑπήγετο καὶ δούλους ἀπέφαινε τοὺς οὐκ ἐλευθέρους μόνον ἀλλὰ καὶ ξένους καὶ ἱκέτας καὶ μετοίκους οὔτε αἰδεσθεὶς οὔτε δείσας τὸν ἐλευθέριον καὶ ξένιον καὶ ἱκέσιον καὶ ἐφέστιον θεόν, ὃς τῶν τοιούτων ἐστὶν ἔφορος.
1.37Sonra onlara güçlerini aşan işler yükledi, zahmetlerin üstüne zahmetler ekledi; zayıflıktan bitkin düşenleri demir izliyordu. Çünkü işlerin başına son derece acımasız, kimseye merhamet göstermeyen gaddar gözetmenler seçmişti; yaptıkları işten ötürü bunlara "angarya amirleri" (Çıkış 3, 7 vd.) deniyordu.
εἶτ’ ἐπιτάγματα ἐπέταττε βαρύτερα τῆς δυνάμεως ἄλλους ἐπ’ ἄλλοις πόνους προστιθείς, καὶ τοῖς ἀπαγορεύουσιν ὑπ’ ἀσθενείας ὁ σίδηρος εἵπετο· ἐπιστάτας ⟨γὰρ⟩ τῶν ἔργων ἀνηλεεστάτους καὶ ὠμοθύμους οὐδενὶ συγγνώμης μεταδιδόντας ᾑρεῖτο, οὓς „ἐργοδιώκτας“ (Exod. 3,7 al.) ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος ὠνόμαζον.
1.38Kimi çamuru kerpiç biçimine sokuyor, kimi her yerden saman topluyordu (çünkü kerpici bir arada tutan samandır); kimileri de ev, sur ve şehir yapımına, kanal kazımına ayrılmıştı. Gece gündüz nöbetleşmeden kendileri odun taşıyor, hiç dinlenemiyor, uyumalarına bile izin verilmiyordu; hem ustaların hem yamakların bütün işlerini yapmak zorunda bırakılıyorlardı. Öyle ki bedenleri kısa sürede pes ediyordu, çünkü daha önce psykhēleri çöküyordu.
εἰργάζοντο δ’ οἱ μὲν πηλὸν εἰς πλίνθον σχηματίζοντες, οἱ δὲ πανταχόθεν ἄχυρα συγκομίζοντες — πλίνθου γὰρ ἄχυρα δεσμός —, οἱ δ’ ἦσαν ἀποτεταγμένοι πρὸς οἰκιῶν καὶ τειχῶν καὶ πόλεων κατασκευὰς καὶ διωρύχων ἀνατομάς, ὑλοφοροῦντες αὐτοὶ μεθ’ ἡμέραν καὶ νύκτωρ ἄνευ διαδοχῆς, οὐδεμίαν ἔχοντες ἀνάπαυλαν, ἀλλ’ οὐδ’ ὅσον καταδαρθεῖν αὐτὸ μόνον ἐώμενοι, πάντα καὶ τὰ τῶν δημιουργῶν καὶ τὰ τῶν ὑπουργῶν δρᾶν ἀναγκαζόμενοι, ὡς ἐν βραχεῖ τὰ σώματα αὐτοῖς ἀπαγορεύειν, ἅτε καὶ τῆς ψυχῆς προαναπιπτούσης.
1.39Bir veba salgınına tutulmuş gibi birbiri ardınca ölüyorlardı. Onları gömmeden sınırların dışına atıyor, bedenlerinin üstüne bir avuç toprak serpmelerine bile izin vermiyorlardı; akrabalarının ve dostlarının böyle acınacak bir biçimde ölmesine ağlamalarına bile izin yoktu. Tabiatın bütün varlıklar içinde neredeyse yalnız onları hür bıraktığı, köleleştirilemeyen psykhē duygularına bile o dinsizler, zorunluluğun dayanılmaz ağırlığıyla onları ezerek, daha güçlü bir tahakküm kurmakla tehdit ediyordu.
ἄλλοι γοῦν ἐπ’ ἄλλοις ἐξέθνῃσκον ὡς ὑπὸ λοιμώδους φθορᾶς, οὓς ἀτάφους ἔξω τῶν ὁρίων ἀπερρίπτουν οὐδὲ κόνιν ἐπαμήσασθαι τοῖς σώμασιν ἐῶντες ἀλλ’ οὐδὲ δακρῦσαι συγγενεῖς ἢ φίλους οὕτως οἰκτρῶς διαφθαρέντας· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀδουλώτοις πάθεσι τῆς ψυχῆς, ἃ μόνα σχεδὸν ἐξ ἁπάντων ἐλεύθερα ἡ φύσις ἀνῆκε, δεσποτείαν ἐπηπείλουν οἱ ἀσεβεῖς ἀνάγκης ἀνυποίστῳ βάρει δυνατωτέρας πιέζοντες.
1.40Musa bütün bunlar karşısında kederli ve öfkeli bir hâlde yaşıyordu; çünkü ne haksızlık edenleri cezalandırmaya ne de haksızlığa uğrayanlara yardım etmeye gücü yetiyordu. Elinden geleni sözle yapıyordu: Gözetmenlere ölçülü olmalarını, emirlerinin sertliğini gevşetip hafifletmelerini öğütlüyor; çalışanlara da içinde bulundukları duruma yiğitçe katlanmalarını, yürekçe erkek olmalarını, psykhēlerinin bedenleriyle birlikte yorulmasına izin vermemelerini, kötü şeylerden iyi şeyler ummalarını öğütlüyordu.
ἐπὶ δὴ τούτοις ἀθυμῶν καὶ δυσχεραίνων διετέλει μήτ’ ἀμύνασθαι τοὺς ἀδικοῦντας μήτε βοηθεῖν τοῖς ἀδικουμένοις ἱκανὸς ὤν· ἃ δ’ οἷός τε ἦν, διὰ λόγων ὠφέλει παραινῶν τοῖς μὲν ἐφεστῶσι μετριάζειν καὶ τὸ σφοδρὸν τῶν ἐπιταγμάτων ὑπανιέναι καὶ χαλᾶν, τοῖς δ’ ἐργαζομένοις φέρειν τὰ παρόντα γενναίως ἄνδρας τε εἶναι τὰ φρονήματα καὶ μὴ συγκάμνειν τὰς ψυχὰς τοῖς σώμασιν, ἀλλὰ χρηστὰ προσδοκᾶν ἐκ πονηρῶν·
1.41Çünkü evrendeki her şey zıddına dönüşür, diyordu: bulutlu hava açık havaya, rüzgârların şiddeti durgun havaya, denizin dalgalanması dinginliğe ve sükûnete. İnsan işleri ise daha da kararsız olduğu ölçüde daha da çok değişir.
πάντα γὰρ μεταβάλλειν τὰ ἐν κόσμῳ πρὸς τἀναντία, νέφωσιν εἰς αἰθρίαν, πνευμάτων βίας εἰς ἀέρα νήνεμον, κλύδωνα θαλάττης εἰς ἡσυχίαν καὶ γαλήνην, τὰ δ’ ἀνθρώπεια καὶ μᾶλλον, ὅσῳ καὶ ἀσταθμητότερα.
1.42İyi bir hekim gibi bu sözlerle onlara efsun okuyarak hastalıklarını, son derece ağır olsalar da, hafifleteceğini sanıyordu. Ama hastalıklar ne zaman biraz dinse, sonra yeniden sırayla saldırıyor, soluk aldıkları aradan sonra öncekilerden daha çetin yeni bir kötülük getiriyordu.
τοιούτοις κατεπᾴδων ὥσπερ ἀγαθὸς ἰατρὸς ᾤετο τὰς νόσους καίτοι βαρυτάτας οὔσας ἐπικουφιεῖν· αἱ δ’ ὁπότε λωφήσειαν, αὖθις ἐκ περιτροπῆς ἐπετίθεντο φέρουσαί τι πάντως ἐκ τοῦ διαπνεῦσαι καινὸν κακὸν ἀργαλεώτερον τῶν προτέρων.
1.43Çünkü gözetmenlerin bazıları son derece yabani ve kudurmuş insanlardı; vahşilikte zehirli ve etobur hayvanlardan hiçbir farkları yoktu. İnsan kılığında yırtıcılardı; bedenlerinin biçimini avlanmak ve aldatmak için bir uysallık görüntüsü olarak öne sürüyorlardı; demirden ve çelikten daha katıydılar.
ἦσαν γάρ τινες τῶν ἐφεστηκότων ἀτίθασοι σφόδρα καὶ λελυττηκότες, μηδὲν εἰς ἀγριότητα τῶν ἰοβόλων καὶ σαρκοβόρων διαφέροντες, ἀνθρωποειδῆ θηρία, τὴν τοῦ σώματος μορφὴν εἰς δόκησιν ἡμερότητος ἐπὶ θήρᾳ καὶ ἀπάτῃ προβεβλημένοι, σιδήρου καὶ ἀδάμαντος ἀπειθέστεροι.
1.44Musa bunların en zorbasını öldürdü; bu adam hiç gevşemediği gibi ricalarla daha da sertleşiyor, emri soluk almadan ve el çabukluğuyla yapmayanları dövüyor, ölümüne hırpalıyor, her türlü işkenceyle eziyet ediyordu. Musa bu işi dinin gereği saydı; gerçekten de insanları mahvetmek için yaşayan birinin yok edilmesi dinin gereğiydi.
τούτων ἕνα τὸν βιαιότατον, ἐπειδὴ πρὸς τῷ μηδὲν ἐνδιδόναι καὶ ταῖς παρακλήσεσιν ἔτι μᾶλλον ἐξετραχύνετο, τοὺς τὸ προσταχθὲν μὴ ἀπνευστὶ καὶ ὀξυχειρίᾳ δρῶντας τύπτων, προπηλακίζων ἄχρι θανάτου, πάσας αἰκιζόμενος αἰκίας, ἀναιρεῖ δικαιώσας εὐαγὲς εἶναι τὸ ἔργον· καὶ ἦν εὐαγὲς τὸν ἐπ’ ὀλέθρῳ ζῶντα ἀνθρώπων ἀπόλλυσθαι.
1.45Kral bunu duyunca öfkelendi. Ona korkunç gelen, birinin ölmesi ya da birinin haksız yere veya adil olarak öldürülmüş olması değildi; torununun kendisiyle aynı fikirde olmaması, aynı kişileri düşman ve dost saymaması, tersine kendisinin sevdiklerinden nefret etmesi, kendisinin bir kenara attıklarını sevmesi, kendisinin katı ve acımasız davrandıklarına acımasıydı.
ταῦτ’ ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ἠγανάκτει δεινὸν ἡγούμενος, οὐκ εἴ τις τέθνηκεν ἢ ἀνῄρηκεν ἀδίκως ἢ δικαίως, ἀλλ’ εἰ ὁ θυγατριδοῦς αὐτῷ μὴ συμφρονεῖ μηδὲ τοὺς αὐτοὺς ἐχθροὺς καὶ φίλους ὑπείληφεν, ἀλλὰ μισεῖ μὲν οὓς αὐτὸς στέργει, φιλεῖ δὲ οὓς προβέβληται καὶ ἐλεεῖ πρὸς οὓς ἀτρέπτως καὶ ἀπαραιτήτως ἔχει.
1.46Bir kez fırsat ele geçince yetkililer, delikanlıdan kuşkulandıkları için (çünkü işledikleri kutsala aykırı işler yüzünden ona kin güdeceğini ve fırsat bulunca öç alacağını biliyorlardı), dedenin ardına kadar açık kulaklarına bir yandan şunlar bir yandan bunlar sayısız iftira doldurdular; öyle ki onda tahtını kaybetme korkusu uyandırdılar: "Sana saldıracak," diyorlardı. "Küçük hiçbir şey düşünmüyor, hep bir şeyler peşinde; vakti gelmeden krallığa göz dikiyor; kimilerine yaltaklanıyor, kimilerini tehdit ediyor; yargılamadan adam öldürüyor; sana en çok bağlı olanları dışlıyor. Neden bekliyorsun da tasarladığı şeyleri yapmasının önünü kesmiyorsun? Tuzak kurulanların oyalanması, saldıranlara büyük bir kazançtır."
λαβόμενοι δ’ ἅπαξ ἀφορμῆς οἱ ἐν τέλει καὶ τὸν νεανίαν ὑφορώμενοι — ᾔδεσαν γὰρ μνησικακήσοντα τῶν ἀνοσιουργημάτων αὐτοῖς καὶ ἐπὶ καιρῶν ἀμυνούμενον — ἀναπεπταμένοις ὠσὶ τοῦ πάππου μυρίας διαβολὰς ἐπήντλουν, οἱ μὲν ἔνθεν, οἱ δ’ ἔνθεν, ὡς καὶ περὶ ἀφαιρέσεως τῆς ἀρχῆς ἐμποιῆσαι δέος, „ἐπιθήσεται“ λέγοντες, „οὐδὲν φρονεῖ μικρόν, ἀεί τι προσπεριεργάζεται, πρὸ καιροῦ βασιλείας ἐρᾷ, θωπεύει τινάς, ἑτέροις ἀπειλεῖ, κτείνει χωρὶς δίκης, τοὺς μάλιστ’ εὔνους σοι προβέβληται. τί δὴ μέλλεις, ἀλλ’ οὐχ ἃ διανοεῖται δρᾶν ὑποτέμνεις; μέγα τοῖς ἐπιθεμένοις αἱ τῶν ἐπιβουλευομένων ἀναβολαί.“
1.47Onlar böyle konuşurken Musa, kalmanın güvenli olduğu komşu Arabistan'a çekildi. Bir yandan da Tanrı'ya yalvardı: Bir tarafı çaresiz felaketlerden kurtarsın, hakaretin hiçbir türünü esirgemeyen öteki tarafı da hak ettikleri gibi cezalandırsın; bu iki şeyi görmeyi de kendisine bağışlayarak lütfunu iki katına çıkarsın. Tanrı da onun güzel olanı seven ve kötülükten nefret eden karakterini beğenerek dualarını işitti ve çok geçmeden ülkenin işleri hakkında, Tanrı'ya yaraşır biçimde hükmünü verdi.
τοιαῦτα διεξιόντων, ὑπανεχώρησεν εἰς τὴν ὅμορον Ἀραβίαν, ἔνθα διατρίβειν ἦν ἀσφαλές, ἅμα καὶ τὸν θεὸν ποτνιώμενος, ἵνα τοὺς μὲν ἐξ ἀμηχάνων ῥύσηται συμφορῶν, τοὺς δὲ μηδὲν παραλιπόντας τῶν εἰς ἐπήρειαν ἀξίως τίσηται, παράσχῃ δ’ αὐτῷ ταῦτ’ ἐπιδεῖν ἀμφότερα διπλασιάσας τὴν χάριν. ὁ δὲ ἐπακούει τῶν εὐχῶν ἀγάμενος αὐτοῦ τὸ φιλόκαλον ἦθος καὶ μισοπόνηρον, οὐκ εἰς μακρὰν τὰ κατὰ τὴν χώραν, ὡς θεῷ πρέπον, δικάσας.
1.48Tanrı hükmünü vermeye hazırlanırken Musa aretē mücadelelerini sürdürüyordu; idmancısı kendi içindeki erdemli akıldı. Bu akıl onu en iyi hayatlara, hem temaşa hayatına hem amelî hayata çalıştırıyordu. Musa da zahmete katlanıyor, felsefenin öğretilerini durmadan açıp inceliyor, psykhēsiyle onları kolayca kavrıyor, unutmamak üzere belleğine emanet ediyor ve hemen kendi davranışlarını, hepsi övgüye değer davranışları onlara uyduruyordu. Görünüşün değil gerçeğin peşindeydi, çünkü önüne tek bir hedef koymuştu: aretēlerin tek ilkesi ve kaynağı olan tabiatın doğru logosunu.
ἐν ᾧ δὲ ἔμελλε δικάζειν, τοὺς ἀρετῆς ἄθλους Μωυσῆς διήθλει τὸν ἀλείπτην ἔχων ἐν ἑαυτῷ λογισμὸν ἀστεῖον, ὑφ’ οὗ γυμναζόμενος πρὸς τοὺς ἀρίστους βίους, τόν τε θεωρητικὸν καὶ πρακτικόν, ἐπονεῖτο φιλοσοφίας ἀνελίττων ἀεὶ δόγματα καὶ τῇ ψυχῇ διαγινώσκων εὐτρόχως καὶ μνήμῃ παρακατατιθέμενος εἰς τὸ ἄληστον αὐτὰ καὶ τὰς οἰκείας αὐτίκα πράξεις ἐφαρμόττων ἐπαινετὰς πάσας, ἐφιέμενος οὐ τοῦ δοκεῖν ἀλλὰ τῆς ἀληθείας, διὰ τὸ προκεῖσθαι σκοπὸν ἕνα τὸν ὀρθὸν τῆς φύσεως λόγον, ὃς μόνος ἐστὶν ἀρετῶν ἀρχή τε καὶ πηγή.
1.49Kralın yatıştırılamaz öfkesinden kaçan ve yabancı bir ülkeye daha yeni gelmiş bir başkası, ki henüz yerlilerin âdetlerine alışmamış, onların neden hoşlandıklarını ve neden uzak durduklarını iyice bilmiyordur, ya sessiz sakin, çoğu kimsenin gözünden uzak, silik bir hayat yaşamaya çabalardı ya da ortaya çıkmak isteseydi, hiç değilse güçlüleri ve en nüfuzlu kimseleri ısrarlı hizmetlerle kendine yaklaştırmaya çalışırdı; çünkü biri gelip onu zorla götürmeye kalkışırsa onlardan fayda ve yardım beklenebilirdi.
ἕτερος μὲν οὖν ὀργὴν ἀμείλικτον βασιλέως ἀποδιδράσκων καὶ ἄρτι πρῶτον εἰς ἀλλοδαπὴν ἀφιγμένος, μήπω τοῖς τῶν ἐπιχωρίων ἔθεσιν ἐνωμιληκὼς μηδὲ ἀκριβῶς ἐπιστάμενος οἷς χαίρουσιν ἢ ἀλλοτριοῦνται, κἂν ἐσπούδασεν ἡσυχίᾳ χρώμενος ἀφανέστερον ζῆν τοὺς πολλοὺς λανθάνων ἢ βουληθεὶς εἰς μέσον παρέρχεσθαι τοὺς γοῦν δυνατοὺς καὶ τοὺς πλεῖστον ἰσχύοντας λιπαρέσι θεραπείαις ἐξευμενίζεσθαι, παρ’ ὧν τις ὠφέλεια προσεδοκᾶτο καὶ βοήθεια, εἴ τινες ἐπελθόντες ἀπάγειν πρὸς βίαν ἐπειρῶντο.
1.50Ama Musa beklenenin tam tersi bir yoldan gitti. Psykhēsinin sağlıklı dürtülerini izliyor, hiçbirinin çelme yemesine izin vermiyordu. Bu yüzden kimi zaman elindeki güçten daha fazlasına cüret ediyordu, çünkü adaleti yıkılmaz bir güç sayıyordu; adaletin teşvikiyle, kimse buyurmadan, zayıfların yardımına koşuyordu.
ὁ δὲ τὴν ἐναντίαν τοῦ εἰκότος ἀτραπὸν ἤλαυνε ταῖς τῆς ψυχῆς ὑγιαινούσαις ὁρμαῖς ἑπόμενος καὶ μηδεμίαν ἐῶν ὑποσκελίζεσθαι· διὸ καὶ τῆς ὑπούσης δυνάμεως ἔστιν ὅτε πλέον ἐνεανιεύετο δύναμιν ἀκαθαίρετον τὸ δίκαιον ἡγούμενος, ὑφ’ οὗ προτραπεὶς αὐτοκέλευστος ἐπὶ τὴν τῶν ἀσθενεστέρων συμμαχίαν ἵετο.
1.51O sırada yaptığı bir şeyi de anlatayım; görünüşte küçük bir iştir, ama küçük bir yürekten doğmamıştır. Araplar hayvancılık yaparlar; onların arasında sürüleri yalnız erkekler değil, kadınlar da, delikanlılar ve genç kızlar da otlatır; hem de yalnız kimsenin yüzüne bakmadığı silik ailelerden değil, çok ünlü ailelerden olanlar da.
Λέξω δὲ καὶ τὸ κατ’ ἐκεῖνον αὐτῷ τὸν χρόνον πραχθέν, εἰ καὶ μικρὸν ὅσα γε τῷ δοκεῖν, ἀλλ’ οὐκ ἀπὸ φρονήματος μικροῦ. κτηνοτροφοῦσιν Ἄραβες καὶ νέμουσι τὰ θρέμματα οὐκ ἄνδρες μόνον ἀλλὰ καὶ γυναῖκες νέοι τε καὶ παρθένοι παρ’ αὐτοῖς, οὐχὶ τῶν ἠμελημένων καὶ ἀδόξων μόνον ἀλλὰ καὶ τῶν ἄγαν ἐπιφανῶν.
1.52Bir gün kâhin olan bir babanın yedi kızı sürülerini sürüp bir pınarın başına geldiler. Kovaları iplere bağladılar ve işi eşit paylaşmak için birbirlerinden sırayla devralarak, yakındaki yalakları büyük bir hevesle doldurdular.
ἑπτὰ δὴ κόραι πατρὸς ἱερέως ποίμνην ἄγουσαι παρῆσαν ἐπί τινα πηγὴν καὶ τῶν ἱμονιῶν ἐκδησάμεναι τοὺς καδίσκους ἄλλη διαδεχομένη παρ’ ἄλλης ὑπὲρ τῆς ἐν τῷ πονεῖν ἰσομοιρίας μάλα προθύμως τὰς δεξαμενάς, αἳ πλησίον ἔκειντο, πληροῦσιν.
1.53Ama başka çobanlar çıkageldi; kızların zayıflığını hiçe sayarak onları sürüleriyle birlikte kovmaya kalkıştılar, kendi hayvanlarını da hazırlanmış suya sürdüler; başkasının emeğinin meyvesini yiyeceklerdi.
ἐπιφοιτήσαντες δ’ ἕτεροι ποιμένες καὶ τῆς τῶν παρθένων ἀσθενείας ὑπεριδόντες τὰς μὲν ἐπεχείρουν μετὰ τῆς ποίμνης ἐλαύνειν, τὰ δ’ οἰκεῖα θρέμματα προσῆγον ἐπὶ τὸ εὐτρεπισθὲν ποτὸν ἀλλότριον καρπωσόμενοι πόνον.
1.54Musa olanı görünce (çünkü uzakta değildi) koşarak geldi, yanlarında durup şöyle dedi: "Haksızlık etmekten vazgeçmeyecek misiniz? Issızlığı açgözlülüğe fırsat mı sanıyorsunuz? Tembel kollar, işsiz bilekler beslemekten utanmıyor musunuz? Siz adam değil, gür saç ve et yığınısınız. Kızlar yapılması gereken hiçbir işten çekinmeyerek delikanlılar gibi davranıyor, siz delikanlılar ise kızlar gibi nazlanıyorsunuz. Defolup gitmeyecek misiniz?
ἰδὼν δὲ Μωυσῆς τὸ γενόμενον — οὐ γὰρ ἦν πόρρω — συντείνας ἔθει καὶ πλησίον στὰς „οὐ παύσεσθε“ εἶπεν „ἀδικοῦντες, τὴν ἐρημίαν νομίζοντες εἶναι πλεονεξίαν; βραχίονας καὶ πήχεις ἀργοὺς τρέφοντες οὐκ ἐρυθριᾶτε; χαῖται βαθεῖαι καὶ σάρκες ὑμεῖς ἐστε, οὐκ ἄνδρες· αἱ μὲν κόραι νεανιεύονται μηδὲν ὀκνοῦσαι τῶν πρακτέων, οἱ δὲ νεανίαι κορικῶς ἤδη τρυφᾶτε. οὐ βαδιεῖσθε;
1.55Önce gelen, su da kendilerinin olan kızlara yol vermeyecek misiniz? Haklı olarak, suyları daha bol olsun diye onlara su çekmeniz gerekirken, hazırladıklarını da ellerinden almaya mı uğraşıyorsunuz? Hayır, en ıssız yerlerdekini bile gören Adaletin göksel gözü adına yemin ederim ki alamayacaksınız.
οὐχ ὑπεκστήσεσθε ταῖς πρότερον ἡκούσαις, ὧν καὶ τὸ ποτόν ἐστι; δικαίως ἂν αὐταῖς ἐπαντλήσαντες, ἵν’ ἀφθονώτερον ὕδωρ εἴη, καὶ τὸ εὐτρεπισθὲν ἀφελέσθαι σπεύδετε; ἀλλὰ μὰ τὸν οὐράνιον τῆς δίκης ὀφθαλμὸν οὐκ ἀφελεῖσθε βλέποντα καὶ τὰ ἐν τοῖς ἐρημοτάτοις.
1.56O göz beni, kimsenin beklemediği bir yardımcı olarak seçti. Çünkü haksızlığa uğrayan bu kızların büyük bir elle müttefikiyim; açgözlülerin o eli görmesine izin yoktur. Ama yolunuzu değiştirmezseniz, görünmeden yaralayan o eli hissedeceksiniz."
ἐμὲ γοῦν ἐχειροτόνησε βοηθὸν οὐ προσδοκηθέντα· καὶ γάρ εἰμι σύμμαχος ταῖς ἀδικουμέναις μετὰ μεγάλης χειρός, ἣν οὐ θέμις πλεονέκταις ὁρᾶν· αἰσθήσεσθε δὲ αὐτῆς ἐκ τοῦ ἀφανοῦς τιτρωσκούσης, εἰ μὴ μεταβάλοιτε.“
1.57Musa bunları anlatırken, konuştukça ilahî bir coşkuya kapılıp bir peygambere dönüştüğü için, kehanetler ve ilahî sözler bildiriyor diye korktular. Ona boyun eğdiler; kendi sürülerini çekip önce kızların sürüsünü yalaklara götürdüler.
ταῦτα διεξιόντος, φοβηθέντες, ἐπεὶ καὶ λέγων ἅμα ἐνεθουσία μεταμορφούμενος εἰς προφήτην, μὴ χρησμοὺς καὶ λόγια θεσπίζει, καταπειθεῖς τε γίνονται καὶ τὴν ποίμνην τῶν παρθένων ἐπὶ τὰς δεξαμενὰς ἄγονται πρότερον μεταστησάμενοι τὰς ἑαυτῶν.
1.58Kızlar çok sevinmiş olarak eve döndüler ve beklenmedik bir şekilde olup biteni ayrıntısıyla anlattılar; öyle ki babalarında yabancıya karşı büyük bir özlem uyandırdılar. Babaları onları nankörlükle suçlayıp şöyle dedi: "Ne oldu da onu bıraktınız? Hemen getirmeniz, çekinse bile ısrar etmeniz gerekirdi. Yoksa beni insanlardan nefret eden biri mi sandınız? Ya da bir daha haksız insanlara rastlamayacağınızı mı umuyorsunuz? İyiliği unutanlar ister istemez yardımcısız kalır. Yine de koşun (çünkü hata şimdilik düzeltilebilir), çabucak gidip onu çağırın; önce misafirliğimize, sonra da karşılığımıza nail olsun, çünkü ona bir şükran borçluyuz."
αἱ δ’ ἐπανῄεσαν οἴκαδε σφόδρα γεγηθυῖαι καὶ τὰ συμβάντα παρ’ ἐλπίδας ἐκδιηγοῦντο, ὡς πολὺν ἵμερον ἐνεργάσασθαι τοῦ ξένου τῷ πατρί. κατεμέμφετο γοῦν αὐτὰς ἐπ’ ἀχαριστίᾳ τοιαῦτα λέγων· „τί παθοῦσαι μεθίετε, δέον ἄγειν εὐθὺς καὶ εἴπερ ἀνεδύετο λιπαρεῖν; ἤ τινα μισανθρωπίαν μου κατέγνωτε; ἢ δεύτερον περιπεσεῖν ἀδίκοις οὐ προσδοκᾶτε; βοηθῶν ἀπορεῖν ἀνάγκη τοὺς ἐπιλήσμονας χαρίτων. ἀλλ’ ὅμως ἀναδραμοῦσαι (τὸ γὰρ ἁμάρτημα μέχρι νῦν ἐστιν ἰάσιμον) ἴτε μετὰ σπουδῆς καὶ καλεῖτε ξενίων μὲν πρότερον αὖθις δὲ καὶ ἀμοιβῆς (ὀφείλεται γὰρ αὐτῷ χάρις) μεθέξοντα.“
1.59Kızlar koşup onu pınardan pek uzak olmayan bir yerde yakaladılar, babalarının sözlerini bildirip eve gelmeye razı ettiler. Babaları önce hemen görünüşünden, biraz sonra da düşüncesinden etkilendi (çünkü büyük tabiatlar apaçıktır, uzun zamanda tanınmazlar) ve ona kızlarının en güzelini eş olarak verdi. Bu tek işle, iyilik ve erdeme dair her şeye tanıklık etmiş ve sevilmeye yalnız güzel olanın layık olduğunu gösterdi; güzel olan başkasının tavsiyesine ihtiyaç duymaz, alametlerini kendi içinde taşır.
συντείνασαι δὲ καταλαμβάνουσιν αὐτὸν οὐ πόρρω τῆς πηγῆς καὶ δηλώσασαι τὰ ἀπὸ τοῦ πατρὸς οἴκαδε συμπείθουσιν ἥκειν. ὁ δὲ πατὴρ τὴν μὲν ὄψιν εὐθὺς τὸ δὲ βούλημα ὀλίγον ὕστερον καταπλαγεὶς — ἀρίδηλοι γὰρ αἱ μεγάλαι φύσεις καὶ οὐ μήκει χρόνου γνωριζόμεναι — δίδωσι τὴν καλλιστεύουσαν αὐτῷ τῶν θυγατέρων γυναῖκα, δι’ ἑνὸς ἔργου πάνθ’ ὅσα τῶν εἰς καλοκἀγαθίαν μαρτυρήσας καὶ ὡς ἀξιέραστον μόνον τὸ καλόν ἐστι τῆς ἀφ’ ἑτέρου συστάσεως οὐ δεόμενον, ἀλλ’ ἐν ἑαυτῷ περιφέρον τὰ γνωρίσματα.
1.60Evlendikten sonra Musa sürüleri devralıp güttü; böylece önderliğe hazırlanıyordu. Çünkü insanların en uysal sürüsünü yönetecek olan için çobanlık, krallığın bir talimi ve ön idmanıdır; tıpkı tabiatça savaşa yatkın olanlar için avcılığın öyle olması gibi. Komutanlığa hazırlananlar önce avlarda talim ederler; akılsız hayvanlar, hem savaşta hem barışta yönetmeyi öğrenmek için önlerine konmuş bir malzeme gibidir.
μετὰ δὲ τὸν γάμον παραλαβὼν τὰς ἀγέλας ἐποίμαινε προδιδασκόμενος εἰς ἡγεμονίαν· ποιμενικὴ γὰρ μελέτη καὶ προγυμνασία βασιλείας τῷ μέλλοντι τῆς ἡμερωτάτης τῶν ἀνθρώπων ἐπιστατεῖν ἀγέλης, καθάπερ καὶ τοῖς πολεμικοῖς τὰς φύσεις τὰ κυνηγέσια· θήραις γὰρ ἐμπρομελετῶσιν οἱ πρὸς τὰς στραταρχίας ἀλειφόμενοι, τῶν ἀλόγων οἷά τινος ὕλης ὑποβεβλημένων πρὸς ἄσκησιν τῆς καθ’ ἑκάτερον καιρὸν ἀρχῆς, τόν τε πολέμου καὶ τὸν εἰρήνης.
1.61Yabani hayvanları avlamak düşmanlara karşı bir komutanlık idmanıdır; evcil hayvanlara bakmak ve onları yönetmek ise uyruklara karşı bir krallık talimidir. Bu yüzden krallara bir hakaret olarak değil, üstün bir onur olarak "halkların çobanları" denir.
ἡ μὲν γὰρ τῶν ἀγρίων θήρα στρατηγικὸν κατ’ ἐχθρῶν ἐστι γύμνασμα, ἡ δὲ τῶν ἡμέρων ἐπιμέλεια καὶ προστασία βασιλικὸν πρὸς ὑπηκόους ἀγώνισμα· διὸ καὶ „ποιμένες λαῶν“ οἱ βασιλεῖς, οὐχ ὡς ὄνειδος ἀλλ’ ὡς ὑπερβάλλουσα τιμή, προσαγορεύονται.
1.62Bu meseleyi çoğunluğun kanaatlerine göre değil, gerçeğe göre inceleyince bana öyle geliyor ki (isteyen gülsün) mükemmel bir kral ancak çobanlık epistēmēsinde iyi olan, daha üstün varlıkların yönetimini daha aşağı canlılar üzerinde öğrenmiş biri olabilir. Çünkü büyük işlerin küçüklerden önce başarılması imkânsızdır.
καί μοι δοκεῖ μὴ πρὸς δόξας τῶν πολλῶν ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν ἐρευνωμένῳ τὸ πρᾶγμα — γελάτω δ’ ὁ βουλόμενος — μόνος ἂν γενέσθαι βασιλεὺς τέλειος ὁ τὴν ποιμενικὴν ἐπιστήμην ἀγαθός, ἐν ἐλάττοσι ζῴοις παιδευθεὶς τὰ τῶν κρειττόνων· ἀμήχανον γὰρ τὰ μεγάλα πρὸ τῶν μικρῶν τελεσθῆναι.
1.63Musa çağının en iyi sürü çobanı oldu; hayvanların faydasına olan her şeyi sağlamakta ustaydı, çünkü hiçbir işten çekinmiyor, kendi isteğiyle ve kendiliğinden doğan bir hevesle, yönetimini gerektiği gibi, temiz ve hilesiz bir sadakatle yürütüyordu. Böylece sürüleri çoğalttı.
Γενόμενος οὖν τῶν καθ’ αὑτὸν ἀγελαρχῶν ἄριστος καὶ ποριστὴς ⟨τῶν⟩ ὅσα πρὸς τὴν τῶν θρεμμάτων συνέτεινεν ὠφέλειαν ἱκανὸς ἐκ τοῦ μηδὲν ἀποκνεῖν ἀλλ’ ἐθελουργῷ καὶ αὐτοκελεύστῳ προθυμίᾳ εἰς δέον τῇ προστασίᾳ χρῆσθαι μετὰ καθαρᾶς καὶ ἀδόλου πίστεως ηὔξησε τὰς ἀγέλας·
1.64Öyle ki öteki çobanlar artık onu kıskanmaya başladı; çünkü kendi sürülerinde buna benzer hiçbir şey görmüyorlardı. Onların sürüleri için aynı durumda kalmak bile bir talihti; Musa'nın sürüleri içinse her gün daha iyiye gitmemek bir gerileme sayılırdı, çünkü bunlar etlilik ve semizlik bakımından güzelliğe, verimli doğum ve sağlıklı beslenme sayesinde de sayıca büyük gelişmeler göstermeye alışmıştı.
ὡς ὑπὸ τῶν ἄλλων νομέων ἤδη καὶ φθονεῖσθαι μηδὲν ὁμοιότροπον ἐν ταῖς ἰδίαις ποίμναις ὁρώντων, αἷς εὐτυχὲς εἶναι ἐδόκει ἡ ἐν ὁμοίῳ μονή, ταῖς δὲ τὸ μὴ βελτιοῦσθαι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐλάττωσις διὰ τὸ μεγάλας εἰωθέναι λαμβάνειν ἐπιδόσεις ἐκ μὲν εὐσαρκίας καὶ πιότητος εἰς κάλλος, εἰς δὲ πλῆθος ἐξ εὐτοκίας καὶ τῶν περὶ δίαιταν ὑγιεινῶν.
1.65Bir gün sürüyü, koyunlara uygun bol otun bittiği, suyu ve otu bol bir yere götürüyordu; bir vadinin yanına varınca son derece şaşırtıcı bir manzara gördü. Orada bir böğürtlen çalısı vardı, dikenli ve pek çelimsiz bir bitki. Kimse ateş yaklaştırmadığı hâlde çalı birden alev aldı; kökünden dalının ucuna kadar, sanki bir pınardan fışkırırmış gibi bol bir alevle tamamen sarıldı. Ama yanıp tükenmeden sağ salim kaldı; sanki hiçbir şeyden etkilenmeyen bir ousiaydı ve ateşe yakıt değildi; tersine ateşi kendine besin ediniyordu.
ἄγων δὲ τὴν ποίμνην εἰς τόπον εὔυδρόν τε καὶ εὔχορτον, ἔνθα συνέβαινε καὶ πολλὴν πόαν προβατεύσιμον ἀναδίδοσθαι, γενόμενος πρός τινι νάπει θέαμα ἐκπληκτικώτατον ὁρᾷ. βάτος ἦν, ἀκανθῶδές τι φυτὸν καὶ ἀσθενέστατον· οὗτος, οὐδενὸς πῦρ προσενεγκόντος, ἐξαίφνης ἀνακαίεται καὶ περισχεθεὶς ὅλος ἐκ ῥίζης εἰς ἀκρέμονα πολλῇ φλογὶ καθάπερ ἀπό τινος πηγῆς ἀνομβρούσης διέμενε σῷος, οὐ κατακαιόμενος, οἷά τις ἀπαθὴς οὐσία καὶ οὐχ ὕλη πυρὸς αὐτὸς ὤν, ἀλλὰ τροφῇ χρώμενος τῷ πυρί.
1.66Alevin tam ortasında son derece güzel bir suret vardı; görünen şeylerin hiçbirine benzemiyordu; tanrısal görünüşlü bir heykel gibiydi, ateşten daha parlak bir ışık saçıyordu. İnsan onun Var Olan'ın sureti olduğunu sanabilirdi; ama ona melek denilsin, çünkü bu olağanüstü görüntüyle, sesten daha açık bir sessizlik içinde olacak şeyleri neredeyse haber veriyordu.
κατὰ δὲ μέσην τὴν φλόγα μορφή τις ἦν περικαλλεστάτη, τῶν ὁρατῶν ἐμφερὴς οὐδενί, θεοειδέστατον ἄγαλμα, φῶς αὐγοειδέστερον τοῦ πυρὸς ἀπαστράπτουσα, ἣν ἄν τις ὑπετόπησεν εἰκόνα τοῦ ὄντος εἶναι· καλείσθω δὲ ἄγγελος, ὅτι σχεδὸν τὰ μέλλοντα γενήσεσθαι διήγγελλε τρανοτέρᾳ φωνῆς ἡσυχίᾳ διὰ τῆς μεγαλουργηθείσης ὄψεως.
1.67Çünkü yanan çalı haksızlığa uğrayanların, alev saçan ateş haksızlık edenlerin sembolüdür. Yananın yanıp tükenmemesi, haksızlığa uğrayanların saldıranlar tarafından yok edilmeyeceğini, saldırının saldıranlar için sonuçsuz ve faydasız, tuzak kurulanlar için de zararsız olacağını gösterir. Melek ise Tanrı'dan gelen öngörünün sembolüdür; bu öngörü, son derece korkunç şeyleri herkesin beklentisinin aksine büyük bir sükûnet içinde yatıştırır.
σύμβολον γὰρ ὁ μὲν καιόμενος βάτος τῶν ἀδικουμένων, τὸ δὲ φλέγον πῦρ τῶν ἀδικούντων, τὸ δὲ μὴ κατακαίεσθαι τὸ καιόμενον τοῦ μὴ πρὸς τῶν ἐπιτιθεμένων φθαρήσεσθαι τοὺς ἀδικουμένους, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἄπρακτον καὶ ἀνωφελῆ γενέσθαι τὴν ἐπίθεσιν, τοῖς δὲ τὴν ἐπιβουλὴν ἀζήμιον, ὁ δὲ ἄγγελος προνοίας τῆς ἐκ θεοῦ τὰ λίαν φοβερὰ παρὰ τὰς ἁπάντων ἐλπίδας κατὰ πολλὴν ἡσυχίαν ἐξευμαρίζοντος.
1.68Bu benzetmeyi titizlikle incelemek gerek. Çalı, dendiği gibi, çok çelimsiz bir bitkidir, ama dikensiz de değildir; biri ona dokunsa bile yaralar. Tabiatça yakıp tüketen ateş onu tüketmedi; tersine onu korudu; çalı tutuşmadan önce nasılsa öyle kaldı, hiçbir şey kaybetmedi, üstelik bir parlaklık da kazandı.
τὴν δὲ εἰκασίαν ἀκριβῶς ἐπισκεπτέον. ὁ βάτος, ὡς ἐλέχθη, φυτὸν ἀσθενέστατον ἀλλ’ οὐδὲ ἄκεντρον, ὡς εἰ καὶ μόνον ἐπιψαύσειέ τις τιτρώσκειν, οὔτ’ ἐξαναλώθη τῷ φύσει δαπανηρῷ πυρί, τοὐναντίον δὲ ἐφυλάχθη πρὸς αὐτοῦ καὶ διαμένων ὁποῖος ἦν πρὶν ἀνακαίεσθαι μηδὲν ἀποβαλὼν τὸ παράπαν αὐγὴν προσέλαβε.
1.69Bütün bunlar, o zamanlar milletin içinde bulunduğu durumun bir taslağıdır; felaket içindekilere âdeta şöyle haykırır: "Yılmayın; zayıflığınız bir güçtür; o güç batar ve binlercesini yaralar. Soyunuzu tüketmeye can atanlar, istemeyerek sizi yok etmekten çok kurtaracaklar. Kötülüklerle kötü olmayacaksınız; tersine, biri sizi en çok yıktığını sandığı anda, siz en çok şanla parlayacaksınız."
τοῦθ’ ἅπαν ὑπογραφή τίς ἐστι τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἣ κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐπεῖχε, μόνον οὐ βοῶσα τοῖς ἐν συμφοραῖς· „μὴ ἀναπίπτετε, τὸ ἀσθενὲς ὑμῶν δύναμίς ἐστιν, ἣ καὶ κεντεῖ καὶ κατατρώσει μυρίους. ὑπὸ τῶν ἐξαναλῶσαι γλιχομένων τὸ γένος ἀκόντων διασωθήσεσθε μᾶλλον ἢ ἀπολεῖσθε, τοῖς κακοῖς οὐ κακωθήσεσθε, ἀλλ’ ὅταν μάλιστα πορθεῖν νομίσῃ τις ὑμᾶς, τότε μάλιστα πρὸς εὔκλειαν ἐκλάμψετε.“
1.70Öte yandan ateş, yok edici bir ousia olarak, gaddarları şöyle teşhir eder: "Kendi gücünüzle böbürlenmeyin; karşı konulmaz kuvvetlerin yıkıldığını görüp aklınızı başınıza alın. Bakın, alevin yakıcı gücü odun gibi yanıyor, tabiatça yanıcı olan odun ise ateş gibi apaçık yakıyor."
πάλιν τὸ πῦρ φθοροποιὸς οὐσία διελέγχουσα τοὺς ὠμοθύμους· „μὴ ταῖς ἰδίαις ἀλκαῖς ἐπαίρεσθε, τὰς ἀμάχους ῥώμας ἰδόντες καθαιρουμένας σωφρονίσθητε· ἡ μὲν καυστικὴ δύναμις τῆς φλογὸς ὡς ξύλον καίεται, τὸ δὲ φύσει καυστὸν ξύλον οἷα πῦρ ἐμφανῶς καίει.“
1.71Tanrı Musa'ya olacak şeylerin en açık işareti olan bu harikulade, bu mucizevi manzarayı gösterdikten sonra ilahî sözlerle de onu milletin bakımını üstlenmeye teşvik etmeye başladı: Musa yalnız onların kurtuluşuna aracı olmakla kalmayacak, çok geçmeden buradan göçün de önderi olacaktı. Tanrı her konuda ona yardım edeceğine söz verdi.
Τὸ τεράστιον τοῦτο καὶ τεθαυματουργημένον δείξας ὁ θεὸς τῷ Μωυσεῖ, παραίνεσιν ἐναργεστάτην τῶν μελλόντων ἀποτελεῖσθαι, καὶ διὰ χρησμῶν ἄρχεται προτρέπειν αὐτὸν ἐπὶ τὴν τοῦ ἔθνους σπεύδειν ἐπιμέλειαν, ὡς οὐ μόνον ἐλευθερίας παραίτιον ἀλλὰ καὶ ἡγεμόνα τῆς ἐνθένδε ἀποικίας οὐκ εἰς μακρὰν γενησόμενον, ὁμολογῶν ἐν ἅπασι συλλήψεσθαι.
1.72"Onlar uzun zamandır eziyet görüyor, dayanılmaz hakaretlere katlanıyorlar," dedi, "ve insanlardan kimse felaketlerini ne hafifletiyor ne de onlara acıyor. Onlara ben kendim acıdım. Çünkü her birinin ayrı ayrı ve hepsinin tek yürek olarak yalvarışlara ve dualara yöneldiğini, yardımı benden umduğunu biliyorum. Ben tabiatça yumuşak huyluyum ve içtenlikle yalvaranlara karşı lütufkârım.
„κακουμένων γὰρ ἐκ πολλοῦ καὶ δυσανασχέτους ὕβρεις ὑπομενόντων, οὐδενὸς ἀνθρώπων οὔτ’ ἐπικουφίζοντος οὔτ’ ἐλεοῦντος τὰς συμφοράς, οἶκτον“ φησίν „αὐτὸς ἔλαβον· καὶ γὰρ ⟨οἶδ’⟩ ἰδίᾳ ἕκαστον καὶ πάντας ὁμοθυμαδὸν ἐφ’ ἱκετείας καὶ λιτὰς τραπομένους ἐλπίζειν τὴν ἐξ ἐμοῦ βοήθειαν· εἰμὶ δὲ τὴν φύσιν ἤπιος καὶ γνησίοις ἱκέταις ἵλεως.
1.73Hiç çekinmeden ülkenin kralına git; çünkü bir tuzaktan korkarak kaçtığın önceki kral öldü, ülkeyi şimdi başka biri yönetiyor ve o, geçmişteki hiçbir şey için sana kin gütmüyor. Milletin ihtiyarlar meclisini de yanına al ve ona, milletin benim tarafımdan bir ilahî sözle çağrıldığını söyle: Atalarının âdetine göre kurban sunmak için ülkenin sınırları dışına üç günlük yol gitsinler."
ἴθι δὴ πρὸς τὸν βασιλέα τῆς χώρας μηδὲν εὐλαβηθεὶς τὸ παράπαν — ὁ μὲν γὰρ πρότερος τέθνηκεν, ὃν ἀπεδίδρασκες διὰ φόβον ἐπιβουλῆς, ἕτερος δὲ τὴν χώραν ἐπιτέτραπται μηδενὸς τῶν πραγμάτων σοι μνησικακῶν — καὶ τὴν τοῦ ἔθνους γερουσίαν προσπαραλαβὼν εἰπὲ χρησμῷ προσκεκλῆσθαι ὑπ’ ἐμοῦ τὸ ἔθνος, ἵνα κατὰ τὰ πάτρια θύσῃ τριῶν ἡμερῶν ὁδὸν ἔξω τῶν ὅρων τῆς χώρας προελθόν.“
1.74Musa ise hem soydaşlarının hem başka herkesin bu sözlere inanmayacağını bildiğinden şöyle dedi: "Peki, beni gönderenin adını sorarlarsa ve ben kendim de söyleyemezsem, onları aldatıyormuşum gibi görünmez miyim?"
ὁ δὲ οὐκ ἀγνοῶν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ἀπιστήσοντας τούς τε ὁμοφύλους καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας „ἐὰν οὖν“ φησί „πυνθάνωνται, τί τὸ ὄνομα τῷ πέμψαντι, μηδ’ αὐτὸς εἰπεῖν ἔχων ἆρ’ οὐ δόξω διαπατᾶν“;
1.75Tanrı şöyle dedi: "Önce onlara 'Ben Var Olanım' de; böylece var olanla var olmayan arasındaki farkı öğrenip, varlığın yalnız kendisine ait olduğu bana hiçbir adın tam anlamıyla uygulanamayacağını da öğrensinler.
ὁ δὲ „τὸ μὲν πρῶτον λέγε“ φησίν „αὐτοῖς, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ ὤν, ἵνα μαθόντες διαφορὰν ὄντος τε καὶ μὴ ὄντος προσαναδιδαχθῶσιν, ὡς οὐδὲν ὄνομα τὸ παράπαν ἐπ’ ἐμοῦ κυριολογεῖται, ᾧ μόνῳ πρόσεστι τὸ εἶναι.
1.76Ama tabiatları daha zayıf olduğu için bir hitap adı isterlerse, onlara yalnız Tanrı olduğumu değil, adlarını aretēden alan üç adamın Tanrısı olduğumu da bildir: İbrahim'in Tanrısı, İshak'ın Tanrısı ve Yakup'un Tanrısı. Bunlardan biri öğretilen, biri tabiatla gelen, biri de idmanla kazanılan bilgeliğin ölçüsüdür. Yine de inanmazlarsa, daha önce hiçbir insanın görmediği ve işitmediği üç işaretle öğretilip fikirlerini değiştireceklerdir."
ἐὰν δ’ ἀσθενέστεροι τὰς φύσεις ὄντες ἐπιζητῶσι πρόσρησιν, δήλωσον αὐτοῖς μὴ μόνον τοῦθ’ ὅτι θεός εἰμι, ἀλλ’ ὅτι καὶ τριῶν τῶν ἐπωνύμων ἀνδρῶν ἀρετῆς, θεὸς Ἀβραὰμ καὶ θεὸς Ἰσαὰκ καὶ θεὸς Ἰακώβ, ὧν ὁ μὲν τῆς διδακτῆς, ὁ δὲ τῆς φυσικῆς, ὁ δὲ τῆς ἀσκητικῆς σοφίας κανών ἐστιν. ἐὰν δὲ ἔτι ἀπιστῶσι, τρισὶ σημείοις ἀναδιδαχθέντες μεταβαλοῦσιν, ἃ πρότερον οὔτε τις εἶδεν οὔτε ἤκουσεν ἀνθρώπων.“
1.77İşaretler şunlardı: Tanrı, Musa'ya elindeki asayı yere atmasını buyurdu. Asa hemen can buldu, sürünmeye başladı ve ayaksız hayvanların en baştakisi olan kocaman, eksiksiz bir yılana dönüştü. Musa hızla hayvandan uzaklaştı ve korkudan kaçmaya davranırken geri çağrıldı; Tanrı'nın buyruğuyla, Tanrı ona aynı zamanda cesaret de vererek, yılanın kuyruğunu yakaladı.
ἦν δὲ τὰ σημεῖα τοιάδε· ῥάβδον, ἣν εἶχεν, εἰς τοὔδαφος ῥῖψαι κελεύει· ἡ δ’ αὐτίκα ψυχωθεῖσα εἷρπε καὶ τῶν ἀπόδων τὸ ἡγεμονικώτατον ὑπερμεγέθης δράκων γίνεται τελειότατος· ταχέως δ’ ἀποχωρήσας ἀπὸ τοῦ ζῴου καὶ διὰ δέος ἤδη πρὸς φυγὴν ὁρμῶν μετακαλεῖται καὶ θεοῦ προστάξαντος ἅμα τε θάρσος ἐμποιήσαντος ἐπιδράττεται τῆς οὐρᾶς.
1.78Hâlâ kıvranan yılan dokunur dokunmaz durdu, boylu boyunca uzanıp hemen eski asaya dönüştü. Musa her iki değişime de hayran kaldı; hangisinin daha şaşırtıcı olduğunu ayırt edemedi, çünkü psykhēsi eşit ağırlıkta bir görüntüyle sarsılmıştı.
ὁ δὲ ἰλυσπώμενος ἔτι κατὰ τὴν ἐπαφὴν ἵσταται καὶ πρὸς μῆκος εὖ μάλα ταθεὶς εὐθὺς εἰς βακτηρίαν μετεστοιχειοῦτο τὴν αὐτήν, ὡς θαυμάζειν μὲν τὰς μεταβολὰς ἀμφοτέρας, ποτέρα δὲ καταπληκτικωτέρα, μὴ δύνασθαι διακρίνειν, τῆς ψυχῆς ἰσορρόπῳ πληχθείσης φαντασίᾳ.
1.79Bu birinci işaretti; çok geçmeden ikinci bir mucize gerçekleşti. Tanrı ona ellerinden birini koynuna sokup biraz sonra çıkarmasını buyurdu. Musa emredileni yapınca eli birden kardan beyaz göründü; elini yeniden koynuna sokup çıkarınca eski rengine döndü, kendi görünüşünü geri aldı.
τοῦτο μὲν δὴ πρῶτον, ἕτερον δ’ οὐκ εἰς μακρὰν ἐθαυματουργεῖτο· τῶν χειρῶν τὴν ἑτέραν προστάττει τοῖς κόλποις ἐπικρύψαντα μικρὸν ὕστερον προενεγκεῖν· δράσαντος δὲ τὸ κελευσθέν, ἡ χεὶρ λευκοτέρα χιόνος ἐξαπιναίως ἀναφαίνεται· πάλιν δὲ καθέντος εἰς τοὺς κόλπους καὶ ἀνενεγκόντος, εἰς τὴν αὐτὴν χρόαν τρέπεται τὸ οἰκεῖον ἀπολαβοῦσα εἶδος.
1.80Bunları, öğretmeninin yanındaki bir öğrenci gibi, baş başa ve yalnız Tanrı'dan öğrendi; mucizelerin araçlarını, yani eli ve asayı, yanında taşıyordu; bunlarla önceden donatılmıştı.
ταῦτα μὲν οὖν ὑπὸ μόνου μόνος ἐπαιδεύετο, ὡς παρὰ διδασκάλῳ γνώριμος, ἔχων παρ’ ἑαυτῷ τὰ τῶν τεράτων ὄργανα, τήν τε χεῖρα καὶ τὴν βακτηρίαν, οἷς προεφωδιάσθη.
1.81Üçüncüsünü ise yanında taşıması ya da önceden öğrenmesi mümkün değildi; ama Mısır'da gerçekleşmeye başladığında daha az şaşırtıcı olmayacaktı. Şuydu: "Irmak suyundan avuçlayıp toprağa ne kadar dökersen," dedi Tanrı, "rengi koyu kırmızı bir kana dönüşecek, niteliği de büsbütün başkalaşacak."
τρίτον δ’ ἐπιφέρεσθαι μὲν οὐκ ἦν οὐδὲ προδιδάσκεσθαι, ἔμελλε δ’ ἐκπλήττειν οὐκ ἔλαττον τὴν ἀρχὴν τοῦ γίνεσθαι λαβὸν ἐν Αἰγύπτῳ. ἦν δὲ τοιοῦτο· „τοῦ ποταμίου“ φησίν „ὕδατος ὅσον ἂν ἀρυσάμενος ἐπὶ τὴν γῆς ἐκχέῃς, αἷμα ξανθότατον ἔσται πρὸς τῇ χρόᾳ καὶ τὴν δύναμιν ἑτεροιωθὲν εἰς ἀλλαγὴν παντελῆ.“
1.82Anlaşılan bu da inanılır göründü; yalnız söyleyenin yalan söylemeyişi yüzünden değil, el ve asa üzerinde daha önce gösterilmiş mucizeler yüzünden de.
πιστὸν δ’ ὡς ἔοικε καὶ τοῦτ’ ἀνεφαίνετο, οὐ μόνον διὰ τὸ τοῦ λέγοντος ἀψευδές, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἤδη προεπιδειχθέντα ἐπί τε τῆς χειρὸς καὶ τῆς βακτηρίας θαυματουργήματα.
1.83Ama Musa inandığı hâlde bu görevden kaçınmaya çalıştı: Sesinin zayıf, dilinin ağır olduğunu, iyi konuşan biri olmadığını söyledi; hele Tanrı'nın konuştuğunu duyduğundan beri. Çünkü insanın konuşma ustalığını ilahî sözle karşılaştırınca bir dilsizlik saymıştı. Üstelik tabiatça çekingen biri olduğundan, aşırı büyük işlerden geri duruyor, pek büyük şeyleri kendine göre görmüyordu. Tanrı'ya, kendisine verilen her görevi kolayca yerine getirebilecek başka birini seçmesi için yalvardı.
πιστεύων δ’ ὅμως παρῃτεῖτο τὴν χειροτονίαν ἰσχνόφωνον καὶ βραδύγλωσσον, οὐκ εὔλογον, αὑτὸν εἶναι φάσκων καὶ μάλιστ’ ἀφ’ οὗ λέγοντος ἤκουε θεοῦ· νομίσας γὰρ τὴν ἀνθρωπίνην λογιότητα κατὰ σύγκρισιν τῆς θείας ἀφωνίαν εἶναι καὶ ἅμα τὴν φύσιν εὐλαβὴς ὢν ὑπεστέλλετο τοῖς ὑπερόγκοις, τὰ λίαν μεγάλα κρίνων οὐ καθ’ αὑτόν, καὶ παρεκάλει ἕτερον ἑλέσθαι τὸν εὐμαρῶς ἕκαστα τῶν ἐπισταλέντων διαπράξασθαι δυνησόμενον.
1.84Tanrı onun bu çekingenliğini beğenerek şöyle dedi: "İnsana ağzı veren, dili, gırtlağı ve akıllı sesin bütün araçlarını kuranı bilmiyor musun? O benim. Öyleyse hiç korkma; ben işaret edince her şey açık seçik söylenecek, ölçülü hâle gelecek; öyle ki sözlerin akıntısı artık hiçbir şeye takılmadan, temiz bir pınardan akar gibi rahat ve pürüzsüz akacak. Bir tercümana ihtiyaç olursa, kardeşin sana yardımcı bir ağız olacak: O senden gelenleri halka bildirsin, sen de ona ilahî olanları."
ὁ δ’ ἀποδεξάμενος αὐτὸν τῆς αἰδοῦς "ἆρά γε ἀγνοεῖς“ εἶπε "τὸν δόντα ἀνθρώπῳ στόμα καὶ κατασκευάσαντα γλῶτταν καὶ ἀρτηρίαν καὶ τὴν ἅπασαν λογικῆς φωνῆς ὀργανοποιίαν; αὐτός εἰμι ἐγώ. μηδὲν οὖν δείσῃς· ἐμοῦ γὰρ ἐπινεύσαντος ἀρθρωθήσεται πάντα καὶ μεταβαλεῖ πρὸς τὸ μέτριον, ὡς μηδενὸς ἔτι ἐμποδίζοντος ῥεῖν εὔτροχον καὶ λεῖον ἀπὸ καθαρᾶς πηγῆς τὸ τῶν λόγων νᾶμα. χρεία δ’ εἰ γένοιτο ἑρμηνέως, ὑποδιακονικὸν στόμα τὸν ἀδελφὸν ἕξεις, ἵν’ ὁ μὲν τῷ πλήθει ἀπαγγέλλῃ τὰ ἀπὸ σοῦ, σὺ δ’ ἐκείνῳ τὰ θεῖα.“
1.85Musa bunu duyunca (çünkü büsbütün karşı çıkmak ne güvenli ne de tehlikesizdi) karısı ve çocuklarıyla birlikte Mısır yoluna koyuldu. Yolda kendisini karşılayan kardeşine ilahî sözleri anlatıp onu kendisiyle gelmeye ikna etti. Kardeşinin psykhēsi de Tanrı'nın inayetiyle itaate önceden hazırlanmıştı; bu yüzden hiç tereddüt etmeden razı oldu ve hemen onun peşinden gitti.
Ταῦτ’ ἀκούσας — οὐ γὰρ ἦν εἰς ἅπαν ἀντιλέγειν ἀσφαλὲς οὐδ’ ἀκίνδυνον — ἄρας ἐβάδιζε μετὰ γυναικὸς καὶ τέκνων ὁδὸν τὴν ἐπ’ Αἴγυπτον, καθ’ ἣν ὑπαντήσαντα τὸν ἀδελφὸν πείθει συνακολουθεῖν ὑπειπὼν τὰ θεῖα λόγια· τῷ δ’ ἄρα προϋπείργαστο ἡ ψυχὴ κατ’ ἐπιφροσύνην θεοῦ πρὸς πειθαρχίαν, ὡς ἀνενδοιάστως συναινεῖν καὶ ἑτοίμως ἕπεσθαι.
1.86Tek fikir ve tek psykhē olarak Mısır'a varınca önce milletin ihtiyarlarını gizlice toplayıp onlara ilahî sözleri bildirdiler: Tanrı onlara acımış, onlara özgürlük ve buradan daha iyi bir ülkeye göç vaat etmiş, yolda bizzat kendisinin önderlik edeceğine söz vermişti.
παραγενόμενοι δ’ εἰς Αἴγυπτον γνώμῃ καὶ ψυχῇ μιᾷ τὸ μὲν πρῶτον τοὺς δημογέροντας τοῦ ἔθνους συναγαγόντες ἐν ἀπορρήτῳ μηνύουσι τοὺς χρησμοὺς καὶ ὡς ἔλεον καὶ οἶκτον λαβὼν αὐτῶν ὁ θεὸς ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἐνθένδε μετανάστασιν εἰς ἀμείνω χώραν ὁμολογῶν αὐτὸς ἔσεσθαι τῆς ὁδοῦ ἡγεμὼν ὑπισχνεῖται.
1.87Bundan sonra krala da artık cesaretle, halkı kurban sunmak üzere sınırların dışına göndermesi için konuştular. Atalarının kurbanlarının çölde sunulması gerektiğini söylediler; çünkü bu kurbanlar başka insanlarınkiyle aynı biçimde değil, âdetlerinin seçkin özellikleri yüzünden sıradan olandan ayrılan bir usul ve kurala göre sunuluyordu.
μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τῷ βασιλεῖ θαρροῦσιν ἤδη διαλέγεσθαι περὶ τοῦ τὸν λεὼν ἱερουργήσοντα ἐκπέμψαι τῶν ὅρων· δεῖν γὰρ ἔφασκον ἐν ἐρήμῳ τὰς πατρίους θυσίας ἐπιτελεσθῆναι, μὴ κατὰ τὰ αὐτὰ ταῖς τῶν ἄλλων ἀνθρώπων γινομένας, ἀλλὰ τρόπῳ καὶ νόμῳ διαφεύγοντι τὴν κοινότητα διὰ τὰς τῶν ἐθῶν ἐξαιρέτους ἰδιότητας.
1.88Ama kral, daha kundaktayken atalarından gelen bir kibirle psykhēsi ezilmiş biriydi ve görünen şeylerin dışında akılla kavranan hiçbir tanrı tanımıyordu. Kibirle şöyle cevap verdi: "Sözünü dinlemem gereken bu kim? Sözünü ettiğiniz bu yeni efendiyi tanımıyorum; bir bayram ve kurban bahanesiyle başkaldıracak bu milleti salıvermeyeceğim" (krş. Çıkış 5, 2).
ὁ δ’ ἐξ ἔτι σπαργάνων προγονικῷ τύφῳ τὴν ψυχὴν πεπιεσμένος καὶ μηδένα τὸ παράπαν νοητὸν θεὸν ἔξω τῶν ὁρατῶν νομίζων ἀποκρίνεται πρὸς ὕβριν εἰπών· „τίς ἐστιν οὗ χρή με ὑπακούειν; οὐκ οἶδα τὸν λεγόμενον τοῦτον καινὸν κύριον· οὐκ ἐξαποστέλλω τὸ ἔθνος ἐπὶ προφάσει ἑορτῆς καὶ θυσιῶν ἀφηνιάσον“ (cf. Exod. 5,2).
1.89Sonra, sert, kinci ve öfkesi yatıştırılamaz biri olarak, işlerin başındaki gözetmenlerin hırpalanmasını emretti; onlara gevşeklik ve boş vakit tanıdıklarını söyledi; çünkü ona göre kurbanlar ve bayramlar üzerine düşünmek boş vakti ve rahatı olanların işiydi: Zorluklar içindekilerin aklına bunlar gelmezdi bile; ancak hayatı bolluk ve sefa içinde geçenler bunları düşünürdü.
εἶθ’ ἅτε χαλεπὸς καὶ βαρύμηνις καὶ ἀπαραίτητος τὴν ὀργὴν κελεύει τοὺς τοῖς ἔργοις ἐφεστῶτας προπηλακίζεσθαι ὡς ἀνέσεις καὶ σχολὴν ἐνδιδόντας, ἀνέσεως καὶ σχολῆς εἶναι λέγων τὸ βουλεύεσθαι περὶ θυσιῶν καὶ ἑορτῶν· τοὺς γὰρ ἐν ἀνάγκαις τούτων οὐδὲ μεμνῆσθαι, ἀλλ’ οἷς ὁ βίος ἐν εὐπαθείᾳ πολλῇ καὶ τρυφῇ.
1.90İsrailoğulları öncekinden de ağır felaketlere katlanınca Musa ile kardeşine aldatıcılar diye kızdılar; kimi gizlice, kimi açıkça onlara sövüyor, Tanrı adına yalan söylemiş göründükleri için onları dinsizlikle suçluyordu. Bunun üzerine Musa önceden öğrendiği mucizeleri göstermeye başladı; bunları görenlerin, içinde bulundukları inançsızlıktan çıkıp söylenenlere inanacaklarını düşünüyordu.
βαρυτέρας οὖν ἢ πρότερον συμφορὰς ὑπομενόντων καὶ ἐπὶ τοῖς ἀμφὶ Μωυσῆν δυσχεραινόντων ὡς ἀπατεῶσι καὶ τὰ μὲν λάθρα τὰ δὲ φανερῶς κακηγορούντων καὶ ἀσεβείας αἰτιωμένων ἐπὶ τῷ δοκεῖν θεοῦ κατεψεῦσθαι, δεικνύειν ἄρχεται Μωυσῆς ἃ προὐδιδάχθη τέρατα, νομίσας τοὺς θεασομένους ἐκ τῆς ἐπεχούσης ἀπιστίας εἰς πίστιν τῶν λεγομένων μεταβαλεῖν.
1.91Mucizeler büyük bir özenle hem krala hem Mısırlıların ileri gelenlerine gösterildi. Bütün güçlüler saraya akın edince Musa'nın kardeşi asayı aldı, gösterişli bir biçimde sallayıp yere attı. Asa hemen bir yılana dönüştü; çevrede seyredenler hem hayret ettiler hem de korkudan geri çekilip kaçıştılar.
ἡ δὲ τῶν τεράτων ἐπίδειξις ἐγένετο καὶ τῷ βασιλεῖ διὰ σπουδῆς καὶ τοῖς ἐν τέλει τῶν Αἰγυπτίων. πάντων οὖν τῶν δυνατῶν συρρυέντων εἰς τὰ βασίλεια, λαβὼν τὴν βακτηρίαν ὁ Μωυσέως ἀδελφὸς καὶ κατασείσας μάλα ἐπιδεικτικῶς εἰς τοὔδαφος ῥίπτει· καὶ ἡ μὲν δράκων αὐτίκα γίνεται, οἱ δ’ ἐν κύκλῳ κατεθεῶντο καὶ ἅμα θαυμαστικῶς ἔχοντες ὑπὸ δέους ἐξαναχωροῦντες ἀπέφευγον.
1.92Orada bulunan bilginler ve büyücüler ise "Neden bu kadar şaşırıyorsunuz?" dediler. "Biz de bu tür şeylere yabancı değiliz; benzerlerini yaratan bir tekhnēyi biz de kullanırız." Sonra her biri elindeki asayı yere attı; bir yılan sürüsü belirdi ve hepsi o ilk yılanın çevresinde kıvrılıp dolanmaya başladı.
σοφισταὶ δ’ ὅσοι καὶ μάγοι παρετύγχανον „τί καταπλήττεσθε;“ εἶπον· „οὐδ’ ἡμεῖς τῶν τοιούτων ἀμελετήτως ἔχομεν, ἀλλὰ χρώμεθα τέχνῃ δημιουργῷ τῶν ὁμοίων.“ εἶθ’ ἑκάστου βακτηρίαν ἣν εἶχε ῥίψαντος, δρακόντων πλῆθος ἦν καὶ περὶ ἕνα τὸν πρῶτον εἱλοῦντο.
1.93İlk yılan ise büyük bir üstünlükle yükseğe doğruldu, göğsünü genişletti, ağzını açtı ve soluğunun son derece şiddetli çekişiyle hepsini, bir balık ağıyla kuşatır gibi çevrelerinden sarıp içine çekti; onları yutunca da asanın eski tabiatına geri döndü.
ὁ δ’ ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος διαναστὰς πρὸς ὕψος τὰ μὲν στέρνα εὐρύνει, τὸ δὲ στόμα διοίξας ὁλκοῦ πνεύματος ῥύμῃ βιαιοτάτῃ καθάπερ βόλον ἰχθύων πάντας ἐν κύκλῳ σαγηνεύσας ἐπισπᾶται καὶ καταπιὼν εἰς τὴν ἀρχαίαν φύσιν τῆς βακτηρίας μετέβαλεν.
1.94Bu olağanüstü manzara, bile bile kötülük edenlerin her birinin psykhēsindeki kuşkuyu artık çürüttü; olup bitenlerin insanların aldatmak için uydurduğu hileler ve tekhnēler olduğunu artık düşünmüyorlardı. Bunların sebebinin, her şeyi kolayca yapabilen daha ilahî bir kuvvet olduğunu anlamışlardı.
ἤδη μὲν οὖν ἐν ἑκάστου τῇ ψυχῇ τῶν ἐθελοκακούντων τὸ ὕποπτον διήλεγξεν ἡ μεγαλουργηθεῖσα ὄψις, ὡς μηκέτι νομίζειν ἀνθρώπων σοφίσματα καὶ τέχνας εἶναι τὰ γινόμενα πεπλασμένας πρὸς ἀπάτην. ἀλλὰ δύναμιν θειοτέραν τὴν τούτων αἰτίαν, ᾗ πάντα δρᾶν εὐμαρές.
1.95Ama olup bitenlerin apaçıklığı karşısında bunu kabul etmek zorunda kaldıkları hâlde küstahlıklarından hiç geri kalmadılar; aynı insanlık dışılığa ve dinsizliğe, en sağlam bir nimete sarılır gibi sarıldılar. Haksız yere köleleştirilenlere acımadılar, sözle verilen emirleri de yerine getirmediler; oysa Tanrı dileğini işaretler ve mucizelerle, ilahî sözlerden daha açık ispatlarla göstermişti. Bu yüzden daha ağır bir tehdide ve bir darbeler sağanağına ihtiyaç vardı; sözün terbiye etmediği akılsızlar ancak bunlarla akıllanır.
ἐπεὶ δὲ καὶ ὁμολογεῖν ἀναγκασθέντες ὑπὸ τῆς τῶν γινομένων ἐμφανοῦς ἐναργείας οὐδὲν ἧττον ἐθρασύνοντο, τῆς αὐτῆς ἀπανθρωπίας καὶ ἀσεβείας ὥσπερ ἀγαθοῦ τινος ἐπειλημμένοι βεβαιοτάτου, μήτε τοὺς καταδουλωθέντας ἀδίκως ἐλεοῦντες μήτε τὰ διὰ τῶν λόγων προσταττόμενα δρῶντες, ἅτε δὴ τοῦ θεοῦ τρανοτέραις χρησμῶν ἀποδείξεσι ταῖς διὰ σημείων καὶ τεράτων τὸ βούλημα δεδηλωκότος, ἐμβριθεστέρας ἐπανατάσεως ἐδέησε καὶ πληγῶν ἑσμοῦ, αἷς οἱ ἄφρονες νουθετοῦνται, οὓς λόγος οὐκ ἐπαίδευσε.
1.96Ülkenin üzerine on ceza gönderildi; mükemmel biçimde günah işleyenlere karşı cezanın mükemmel sayısı. Bu ceza alışılmış cezalardan farklıydı. Çünkü evrenin unsurları, yani toprak, su, hava ve ateş, onlara saldırdı. Tanrı, evrenin kendileriyle tamamlandığı bu unsurlarla dinsizlerin ülkesinin yok edilmesini uygun gördü; böylece sahip olduğu hükümranlığın gücünü gösterdi: Aynı unsurları evrenin oluşu için kurtarıcı biçimde şekillendiriyor, dilediği zaman da dinsizleri yok etmek için onları çeviriyordu.
Δέκα δὲ ἐπάγονται τῇ χώρᾳ τιμωρίαι, κατὰ τῶν τέλεια ἡμαρτηκότων τέλειος ἀριθμὸς κολάσεως· ἦν δὲ κόλασις παρηλλαχυῖα τὰς ἐν ἔθει. τὰ γὰρ στοιχεῖα τοῦ παντός, γῆ καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ καὶ πῦρ, ἐπιτίθενται, δικαιώσαντος θεοῦ, οἷς ἀπετελέσθη ὁ κόσμος, τὴν ἀσεβῶν χώραν φθαρῆναι, πρὸς ἔνδειξιν κράτους ἀρχῆς ᾗ κέχρηται, τὰ αὐτὰ καὶ σωτηρίως ἐπὶ γενέσει τῶν ὅλων σχηματίζοντος καὶ τρέποντος ὁπότε βουληθείη πρὸς τὴν κατὰ τῶν ἀσεβῶν ἀπώλειαν.
1.97Cezaları şöyle dağıttı: Bedenî keyfiyetlerin kendilerinden oluştuğu daha kaba unsurlardan, toprak ve sudan gelen üç cezayı Musa'nın kardeşine bıraktı; can doğurmaya en elverişli unsurlardan, hava ve ateşten gelen aynı sayıdaki cezayı yalnız Musa'ya verdi; yedinci bir cezayı ikisine ortaklaşa emanet etti; onluyu tamamlayan öteki üçünü de kendine ayırdı.
διανέμει δὲ τὰς κολάσεις, τρεῖς μὲν τὰς ἐκ τῶν παχυμερεστέρων στοιχείων γῆς καὶ ὕδατος, ἐξ ὧν ἀπετελέσθησαν αἱ σωματικαὶ ποιότητες, ἐφεὶς τῷ Μωυσέως ἀδελφῷ, τὰς δ’ ἴσας ἐξ ἀέρος καὶ πυρὸς τῶν ψυχογονιμωτάτων μόνῳ Μωυσεῖ, μίαν δὲ κοινὴν ἀμφοτέροις ἑβδόμην ἐπιτρέπει, τρεῖς δὲ τὰς ἄλλας εἰς συμπλήρωσιν δεκάδος ἀνατίθησιν αὑτῷ.
1.98İşe sudan gelen cezalarla başladı. Çünkü Mısırlılar suya olağanüstü saygı gösterir, onu evrenin oluşunun ilkesi sayarlar; Tanrı da suya saygı gösterenleri azarlamak ve akıllandırmak için önce suyu çağırmayı uygun gördü.
καὶ πρώτας ἐπιφέρειν ἄρχεται τὰς ἀφ’ ὕδατος· ἐπειδὴ γὰρ τὸ ὕδωρ Αἰγύπτιοι διαφερόντως ἐκτετιμήκασιν ἀρχὴν τῆς τῶν ὅλων γενέσεως τοῦτ’ εἶναι νομίζοντες, αὐτὸ πρῶτον ἠξίωσε καλέσαι πρὸς τὴν τῶν ἀποδεχομένων ἐπίπληξίν τε καὶ νουθεσίαν.
1.99Peki çok geçmeden ne oldu? Musa'nın kardeşi ilahî buyrukla asasını ırmağa indirince ırmak hemen Habeşistan'dan denize kadar kana döndü; onunla birlikte göller, kanallar, çeşmeler, kuyular, pınarlar, Mısır'daki bütün sular da kana döndü. Öyle ki insanlar içecek su bulamayınca ırmak kıyılarını kazıyorlardı; ama açılan damarlar da kanamalarda olduğu gibi oluk oluk kan fışkırtıyor, hiçbir yerde berrak bir damla görünmüyordu.
τί οὖν οὐκ εἰς μακρὰν συνέβη; τοῦ Μωυσέως ἀδελφοῦ προστάξει θείᾳ κατενεγκόντος τὴν βακτηρίαν ἐπὶ τὸν ποταμόν, ὁ μὲν εὐθὺς ἀπ’ Αἰθιοπίας ἄχρι θαλάσσης εἰς αἷμα τρέπεται, συνεξαιματοῦνται δ’ αὐτῷ λίμναι, διώρυχες, κρῆναι, φρέατα, πηγαί, σύμπασα ἡ κατ’ Αἴγυπτον οὐσία ὕδατος, ὡς ἀπορίᾳ ποτοῦ τὰ παρὰ ταῖς ὄχθαις ἀναστέλλειν, τὰς δ’ ἀνατεμνομένας φλέβας καθάπερ ἐν ταῖς αἱμορραγίαις κρουνηδὸν αὐλοὺς ἀκοντίζειν αἵματος, μηδεμιᾶς ἐνορωμένης διαυγοῦς λιβάδος.
1.100Hayat veren kuvvet öldürücü bir kuvvete dönüştüğü için bütün balık türleri de suyun içinde öldü; bir anda o kadar çok ceset çürüdü ki her yer baştan sona pis kokuyla doldu. Susuzluktan ölen büyük bir insan kalabalığı da kavşaklarda yığın yığın yatıyordu; çünkü yakınları ölülerini mezarlara taşıyacak güçte değildi.
ἐναπέθνῃσκε δὲ καὶ τὰ γένη τῶν ἰχθύων ἅπαντα, ἅτε τῆς ζωτικῆς δυνάμεως εἰς φθοροποιὸν μεταβαλούσης, ὡς δυσωδίας πάντα διὰ πάντων ἀναπεπλῆσθαι, τοσούτων σηπομένων ἀθρόον σωμάτων· πολὺς δὲ καὶ ἀνθρώπων ὄχλος ὑπὸ δίψους διαφθαρεὶς ἔκειτο σωρηδὸν ἐπὶ τῶν τριόδων, οὐ σθενόντων ἐπὶ τὰ μνήματα τῶν οἰκείων τοὺς τετελευτηκότας ἐκκομίζειν.
1.101Bu felaket yedi gün sürdü; sonunda Mısırlılar Musa ile kardeşine, onlar da Tanrı'ya ölenlere acıması için yalvardılar. Tabiatça lütufkâr olan Tanrı kanı içilebilir suya çevirdi, ırmağa eski, temiz ve hayat kurtaran akıntısını geri verdi.
ἐπὶ γὰρ ἡμέρας ἑπτὰ τὸ δεινὸν ἐκράτησεν, ἕως οἱ μὲν Αἰγύπτιοι τοὺς ἀμφὶ Μωυσῆν, οὗτοι δὲ τὸν θεὸν ἱκέτευσαν, οἶκτον λαβεῖν τῶν ἀπολλυμένων· ὁ δὲ τὴν φύσιν ἵλεως μεταβάλλει τὸ αἷμα εἰς ὕδωρ πότιμον ἀποδοὺς τῷ ποταμῷ καθαρὰ τὰ ἀρχαῖα ῥεῖθρα καὶ σωτήρια.
1.102Ama Mısırlılar biraz soluk alır almaz aynı gaddarlığa ve kanunsuzluğa yöneldiler; sanki adalet insanlar arasından büsbütün silinmişti, ya da bir cezaya katlananlar ikinci kez azarlanmazdı. Ama küçük çocuklar gibi küçümsememeyi ancak acı çekerek öğrendiler. Çünkü ceza onları adım adım izliyordu; onlar duraksadıkça o da ağır davranıyor, haksızlığa koştuklarında ise koşup onları yakalıyordu.
μικρὸν δὲ ὅσον ἀνεθέντες ἐπὶ τὴν αὐτὴν ὠμότητα καὶ παρανομίαν ἵεντο, ὡς ἢ τοῦ δικαίου παντάπασιν ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθέντος ἢ τῶν ὑπομεινάντων μίαν τιμωρίαν δεύτερον οὐκ εἰωθότων ἐπιπλήττεσθαι· παθόντες δ’ ἀνεδιδάσκοντο νηπίων παίδων τρόπον μὴ καταφρονεῖν· ἡ γὰρ κόλασις ἑπομένη κατ’ ἴχνος μελλόντων μὲν ἐβράδυνε, πρὸς δὲ τὰ ἀδικήματα θέοντας ἐπιδραμοῦσα κατελάμβανε.
1.103Musa'nın kardeşi yine buyruk alıp asasını kanallara, göllere ve bataklıklara doğru uzattı. Asanın uzatılmasıyla öyle bir kurbağa kalabalığı yukarı çıktı ki yalnız çarşılar ve bütün açık alanlar değil, ağıllar, evler, tapınaklar, özel ve kamusal her yer doldu; sanki tabiat su canlılarından bir türü karşıt ülkeye koloni olarak göndermeye karar vermişti. Çünkü kara suyun zıddıdır.
πάλιν γὰρ ὁ Μωυσέως ἀδελφὸς κελευσθεὶς διώρυξι καὶ λίμναις καὶ ἕλεσι τὴν ῥάβδον ἐκτείνας ἐπιφέρει· πρὸς δὲ τὴν ἔκτασιν βατράχων πληθὺς ἀνέρπει τοσαύτη, ὡς μὴ μόνον ἀγορὰς καὶ πᾶσαν τὴν ὕπαιθρον, ἀλλὰ πρὸς τούτοις ἐπαύλεις, οἰκίας, ἱερά, πάντα ἰδιωτικὸν καὶ δημόσιον τόπον πεπληρῶσθαι, καθάπερ εἰς ἀποικίαν ἓν γένος τῶν ἐνύδρων τῆς φύσεως ἐκπέμψαι διανοηθείσης πρὸς τὴν ἐναντίαν χώραν· ἐναντία γὰρ χέρσος ὕδατι.
1.104Sokaklar önceden işgal edildiği için insanlar ne dışarı çıkabiliyor ne de içeride kalabiliyordu, çünkü kurbağalar en gizli köşeleri de tutmuş, en yüksek yerlere bile tırmanmıştı. İnsanlar felaketin en dibinde, kurtuluştan umudunu kesmiş bir hâldeydiler.
μήτ’ οὖν ἔξω προελθεῖν ἕνεκα τοῦ προκατέχεσθαι τοὺς στενωποὺς μήτ’ ἔνδον δυνάμενοι μένειν — καὶ γὰρ τὰ ἐν μυχοῖς ἤδη προκατειλήφεσαν ἄχρι καὶ τῶν ὑψηλοτάτων ἀνέρποντες — ἐν ἐσχάταις ἦσαν συμφοραῖς καὶ σωτηρίας ἀπογνώσει.
1.105Böylece kral İbranilerin çıkışına izin vereceğine söz verince Mısırlılar yine aynı kişilere sığındılar. Onlar da dualarla Tanrı'yı yatıştırdılar. Tanrı rıza gösterince kurbağaların bir kısmı ırmağa geri döndü, hemen ölen ötekiler ise kavşaklarda yığınlar oluşturdu; çünkü insanlar evlerindekileri de yığın yığın oraya taşıyordu. Ölü bedenlerden, hem de canlıyken bile hislere büyük bir tiksinti veren bedenlerden dayanılmaz kokular yükseliyordu.
πάλιν οὖν καταφεύγουσιν ἐπὶ τοὺς αὐτούς, ὑποσχομένου τοῦ βασιλέως ἐπιτρέψαι τὴν ἔξοδον Ἑβραίοις· οἱ δὲ λιταῖς τὸν θεὸν ἐξευμενίζονται· καὶ ἐπινεύσαντος, τῶν φρύνων οἱ μὲν εἰς τὸν ποταμὸν ἀναχωροῦσι, τῶν δ’ εὐθὺς διαφθαρέντων κατὰ τὰς τριόδους θημῶνες ἦσαν, σωρηδὸν ἐπιφερόντων καὶ τοὺς οἴκοθεν διὰ τὰς ἀνυποίστους ὀσμάς, αἳ ἐκ νεκρῶν σωμάτων καὶ τοιούτων ἀνεφέροντο, ἃ καὶ ἔμψυχα ὄντα πολλὴν ἀηδίαν παρέχεται ταῖς αἰσθήσεσι.
1.106Cezadan biraz soluk alınca, yarışmalarda güç toplayan atletler gibi, daha kuvvetli bir güçle haksızlık etmek için yeniden alışık oldukları kötülüğe koştular; o zamana kadar katlandıkları kötülükleri unutmuşlardı.
διαπνεύσαντες δὲ τῆς τιμωρίας ἐπ’ ὀλίγον ὥσπερ ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἀθληταὶ συλλεξάμενοι δύναμιν, ἵν’ ἀπ’ ἐρρωμενεστέρας ἰσχύος ἀδικῶσι, πάλιν εἰς τὴν συνήθη κακίαν ἀνέδραμον ἐκλαθόμενοι ὧν τέως ὑπέμειναν κακῶν.
1.107Tanrı sudan gelen cezaları durdurup topraktan gelenleri gönderdi ve cezalandırıcı olarak yine aynı kişiyi görevlendirdi. O da yine buyruk üzerine asasıyla yere vurunca bir sivrisinek akını yayıldı ve bir bulut gibi gerilip bütün Mısır'ı kapladı.
ἐπισχὼν δὲ τὰς ἐκ τοῦ ὕδατος τιμωρίας ὁ θεὸς τὰς ἐκ γῆς ἐπέφερε τὸν αὐτὸν ἐπιστήσας κολαστήν, οὗ πάλιν κατὰ τὸ προσταχθὲν τῇ βακτηρίᾳ τοὔδαφος παίσαντος φορὰ σκνιπῶν ἐχύθη καὶ ταθεῖσα καθάπερ νέφος ἅπασαν ἐπέσχεν Αἴγυπτον.
1.108Bu hayvan son derece küçük olsa da son derece eziyet vericidir. Çünkü yalnız derinin yüzeyini tahriş edip tatsız ve çok zararlı kaşıntılar yapmakla kalmaz, burun deliklerinden ve kulaklardan içeri de zorla girer; insan sakınmazsa uçup göz bebeklerine dalar ve onlara da zarar verir. Ama bu kadar büyük bir akına karşı, hele cezalandıran Tanrı iken, nasıl bir sakınma olabilirdi?
τὸ δὲ ζῷον, εἰ καὶ βραχύτατον, ὅμως ἀργαλεώτατον· οὐ γὰρ μόνον λυμαίνεται τὴν ἐπιφάνειαν κνησμοὺς ἐμποιοῦν ἀηδεῖς καὶ βλαβερωτάτους, ἀλλὰ καὶ εἰς τἀντὸς βιάζεται διὰ μυκτήρων καὶ ὤτων· σίνεται δὲ καὶ κόρας ὀφθαλμῶν εἰσπετόμενον, εἰ μὴ φυλάξαιτό τις· φυλακὴ δὲ τίς ἔμελλε πρὸς τοσαύτην ἔσεσθαι φοράν, καὶ μάλιστα θεοῦ κολάζοντος;
1.109Belki biri şunu soracaktır: Tanrı ülkeyi neden böyle silik ve önemsiz hayvanlarla cezalandırdı da ayıları, aslanları, parsları ve insan etine saldıran öteki vahşi hayvan türlerini bir yana bıraktı; bunlar değilse bile, hiç değilse ısırıkları tabiatı gereği anında öldüren Mısır engereklerini neden göndermedi?
ἴσως ἄν τις ἐπιζητήσειε, διὰ τί τοῖς οὕτως ἀφανέσι καὶ ἠμελημένοις ζῴοις ἐτιμωρεῖτο τὴν χώραν παρεὶς ἄρκτους καὶ λέοντας καὶ παρδάλεις καὶ τὰ ἄλλα γένη τῶν ἀτιθάσων θηρίων, ἃ σαρκῶν ἀνθρωπείων ἅπτεται, καὶ εἰ μὴ ταῦτα, τὰς γοῦν Αἰγυπτίας ἀσπίδας, ὧν τὰ δήγματα πέφυκεν ἀνυπερθέτως ἀναιρεῖν.
1.110Gerçekten bilmiyorsa öğrensin. Birincisi, Tanrı ülke halkını yok etmekten çok akıllandırmak istiyordu. Onları büsbütün ortadan kaldırmak isteseydi saldırılarında hayvanları yardımcı olarak kullanmaz, Tanrı'nın gönderdiği belaları, kıtlığı ve vebayı kullanırdı.
εἰ δ’ ὄντως ἀγνοεῖ, μαθέτω· πρῶτον μὲν ὅτι τοὺς οἰκήτορας τῆς χώρας ὁ θεὸς νουθετῆσαι μᾶλλον ἐβούλετο ἢ διαφθεῖραι· βουληθεὶς γὰρ ἀφανίζειν εἰς ἅπαν οὐκ ἂν ζῴοις ἐχρῆτο πρὸς τὰς ἐπιθέσεις ὥσπερ συνεργοῖς, ἀλλὰ τοῖς θεηλάτοις κακοῖς, λιμῷ τε καὶ λοιμῷ.
1.111Bundan sonra bütün hayat için gerekli olan şu dersi de öğrensin. Nedir bu ders? İnsanlar savaşırken kendi zayıflıklarını giderecek en güçlü yardımcıyı ittifaka çağırırlar. Oysa en yüce ve en büyük kuvvet olan Tanrı hiçbir şeye muhtaç değildir. Cezalar için bazı şeyleri araç olarak kullanmak isterse, en güçlü ve en büyük olanları seçmez, onların gücünü hiç umursamaz; tersine değersiz ve küçük şeylere karşı konulmaz ve yenilmez kuvvetler yerleştirir ve haksızlık edenleri onlar aracılığıyla cezalandırır; tıpkı burada olduğu gibi. Çünkü sivrisinekten daha değersiz ne vardır?
μετὰ δὲ ταῦτα κἀκεῖνο προσδιδασκέσθω μάθημα πρὸς ἅπαντα τὸν βίον ἀναγκαῖον· τί δὲ τοῦτ’ ἐστίν; ἄνθρωποι μὲν γὰρ ὅταν πολεμῶσι, τὸ δυνατώτατον εἰς συμμαχίαν ἐπικουρικὸν ἐξετάζουσιν, ὃ τὴν αὐτῶν ἀσθένειαν ἐκπλήσει· θεὸς δ’ ἡ ἀνωτάτω καὶ μεγίστη δύναμις ὢν οὐδενός ἐστι χρεῖος· ἐὰν δέ που βουληθῇ καθάπερ ὀργάνοις τισὶ χρήσασθαι πρὸς τὰς τιμωρίας, οὐ τὰ ἐρρωμενέστατα καὶ μέγιστα αἱρεῖται, τῆς τούτων ἀλκῆς ἥκιστα φροντίζων, ἀλλὰ τοῖς εὐτελέσι καὶ μικροῖς ἀμάχους καὶ ἀηττήτους δυνάμεις ἐγκατασκευάσας ἀμύνεται δι’ αὐτῶν τοὺς ἀδικοῦντας, καθὰ καὶ νῦν. τί γὰρ εὐτελέστερον σκνιπός;
1.112Yine de o kadar güçlü oldu ki bütün Mısır pes etti ve "Bu Tanrı'nın parmağıdır" (Çıkış 8, 19) diye haykırmak zorunda kaldı. Çünkü Tanrı'nın eline, bir uçtan öbür uca bütün yeryüzü, hatta bütün evren bile dayanamazdı.
ἀλλ’ ὅμως τοσοῦτον ἴσχυσεν, ὡς ἀπαγορεῦσαι πᾶσαν Αἴγυπτον καὶ ἐκβοᾶν ἀναγκασθῆναι, ὅτι „δάκτυλος θεοῦ τοῦτ’ ἐστί“ (Exod. 8,19)· χεῖρα γὰρ θεοῦ μηδὲ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ὑποστῆναι ἂν ἀπὸ περάτων ἐπὶ πέρατα, μᾶλλον δ’ οὐδὲ τὸν σύμπαντα κόσμον.
1.113Musa'nın kardeşi eliyle verilen cezalar bunlardır. Şimdi sırasıyla Musa'nın kendi eliyle verdiği cezaları ve bunların tabiatın hangi kısımlarından oluştuğunu incelemeliyiz. Evrenin ousiasının en saf kısımları olan hava ve gök, Mısır'ı akıllandırma görevini sudan ve topraktan devraldı; bu görevin yöneticisi olarak Musa seçildi.
Τοιαῦται μὲν αἱ διὰ τοῦ Μωυσέως ἀδελφοῦ τιμωρίαι· ἃς δὲ αὐτὸς Μωυσῆς ὑπηρέτησε καὶ ἐξ οἵων τῆς φύσεως συνέστησαν μερῶν, κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἐπισκεπτέον. ἀὴρ μὲν οὖν καὶ οὐρανός, αἱ καθαρώταται μοῖραι τῆς τῶν ὅλων οὐσίας, παρ’ ὕδατος καὶ γῆς διαδέχονται τὴν ἐπ’ Αἰγύπτῳ νουθεσίαν, ἧς ἐπίτροπος ἐχειροτονήθη Μωυσῆς.
1.114Musa işe havayı harekete geçirerek başladı. Çünkü güney iklimindeki ülkeler dışında, yılın mevsimlerinden biri olan kışı neredeyse hiç tanımayan tek ülke Mısır'dır. Bunun sebebi, söylendiğine göre, belki kavrulmuş kuşağa uzak olmamasıdır: Oradan ateşli bir akım görünmeden akar ve çevredeki her şeyi ısıtır. Belki de ırmak yaz dönümünde taşarak bulutları önceden tüketir.
ἤρξατο δὲ πρότερον τὸν ἀέρα διακινεῖν· Αἴγυπτος γὰρ μόνη σχεδόν τι παρὰ τὰς ἐν τῷ νοτίῳ κλίματι χώρας τῶν ἐτησίων ὡρῶν μίαν τὴν χειμερινὴν οὐ παραδέχεται, τάχα μέν, ὡς λόγος, διὰ τὸ μὴ πόρρω ζώνης διακεκαυμένης εἶναι, ῥέοντος τοῦ πυρώδους ἐκεῖθεν ἀφανῶς καὶ τἀν κύκλῳ πάντα ἀλεαίνοντος, τάχα δὲ ἐπεὶ καὶ ταῖς θεριναῖς τροπαῖς πλημμυρῶν ὁ ποταμὸς προαναλίσκει τὰς νεφώσεις —
1.115Çünkü ırmak yaz başlarken yükselmeye başlar, yaz biterken de yükselmesi sona erer. Bu süre içinde etezyen rüzgârları Nil'in ağızlarına karşıdan çarpar. Rüzgârların şiddetiyle deniz yükselir, dalgaları uzun bir sur gibi uzatır; ırmak bu ağızlardan dökülmesi engellendiği için içeride döner durur. Sonra kaynaklarından aşağı inen akıntı ile dışarı akması gerekirken geri itilip geri dönen akıntı birbirine çarpar; iki yandaki kıyılar onları sıkıştırdığı için genişleyemezler; böylece ırmak doğal olarak kabarıp taşar.
ἄρχεται μὲν γὰρ ἐπιβαίνειν θέρους ἐνισταμένου, λήγει δὲ λήγοντος, ἐν ᾧ χρόνῳ καὶ οἱ ἐτησίαι καταράττουσιν ἐξ ἐναντίας τῶν τοῦ Νείλου στομάτων, δι’ ὧν ἔτι κωλυόμενος ἐκχεῖσθαι, τῆς θαλάσσης ὑπὸ βίας τῶν ἀνέμων πρὸς ὕψος αἰρομένης καὶ τὰς τρικυμίας ὥσπερ μακρὸν τεῖχος ἀποτεινούσης, ἐντὸς εἱλεῖται, κἄπειτα τῶν ῥείθρων ὑπαντιαζόντων τοῦ τε κατιόντος ἄνωθεν ἀπὸ τῶν πηγῶν καὶ τοῦ θύραζε χωρεῖν ὀφείλοντος ταῖς ἀνακοπαῖς ἀνατρέχοντος εὐρύνεσθαί τε μὴ δυναμένων (αἱ γὰρ παρ’ ἑκάτερα ἐκθλίβουσιν ὄχθαι), μετεωριζόμενος ὡς εἰκὸς ἐπιβαίνει —,
1.116Belki de Mısır'da kışın olması gereksizdir. Çünkü yağmur sağanaklarının işe yaradığı şeyi, ırmak tarlaları sular altında bırakarak yıllık ürünün yetişmesi için zaten yapar.
τάχα δ’ ἐπεὶ καὶ περιττὸν ἦν ἐν Αἰγύπτῳ χειμῶνα γενέσθαι· πρὸς ὃ γὰρ αἱ τῶν ὄμβρων φοραὶ χρήσιμοι, καὶ ὁ ποταμὸς λιμνάζων τὰς ἀρούρας εἰς καρπῶν ἐτησίων γένεσιν.
1.117Tabiat ise boşuna iş yapmaz; yağmura ihtiyacı olmayan toprağa yağmur vermez. Aynı zamanda epistēmēyle yaptığı işlerin çeşitliliğinden ve çok yönlülüğünden hoşlanır; evrenin ahengini zıtlardan kurmuştur. Bu yüzden sudan gelen faydayı kimilerine yukarıdan, gökten, kimilerine de aşağıdan, pınarlardan ve ırmaklardan sağlar.
ἡ δὲ φύσις οὐ ματαιουργός, ὡς ὑετὸν χορηγεῖν μὴ δεομένῃ γῇ, καὶ ἅμα χαίρει τῷ πολυτρόπῳ καὶ πολυσχιδεῖ τῶν ἐπιστημονικῶν ἔργων τὴν συμφωνίαν τοῦ παντὸς ἐξ ἐναντιοτήτων ἐναρμοσαμένη· καὶ διὰ τοῦτο τοῖς μὲν ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ τοῖς δὲ κάτωθεν ἐκ πηγῶν τε καὶ ποταμῶν παρέχει τὴν ἐξ ὕδατος ὠφέλειαν.
1.118Ülke böyle bir durumdaydı: Kış dönümünde bile bahar havası yaşıyordu; deniz kıyısındaki yerler yalnız seyrek çiselemelerle ıslanıyor, Mısır'ın başkenti Memfis'in ötesindeki yerlere ise hiç kar yağmıyordu. Ama birden hava öyle bir değişime uğradı ki çetin kışlarda görülen her şey bir arada üzerlerine çöktü: yağmur sağanakları, bol ve iri dolu, birbirine çarpıp gürleyen rüzgârların şiddeti, bulutların yırtılması, art arda şimşekler ve gök gürlemeleri, durmaksızın düşen yıldırımlar. Bu yıldırımlar son derece olağanüstü bir manzara sunuyordu: Kendilerine zıt bir ousia olan dolunun içinden geçtikleri hâlde ne onu eritiyor ne de sönüyorlardı; aynı hâlde kalıyor, yukarı aşağı koşuşturup doluyu olduğu gibi koruyorlardı.
οὕτως οὖν τῆς χώρας διακειμένης καὶ ταῖς χειμεριναῖς ἐαριζούσης τροπαῖς καὶ τῶν μὲν πρὸς θαλάττῃ μόναις ψεκάσιν ἀραιαῖς λιπαινομένων, τῶν δ’ ὑπὲρ Μέμφιν, τὸ βασίλειον Αἰγύπτου, μηδὲ νιφομένων τὸ παράπαν, ἐξαίφνης οὕτως ἐνεωτέρισεν ὁ ἀήρ, ὥσθ’ ὅσα ἐν τοῖς δυσχειμέροις ἀθρόα κατασκῆψαι, φορὰς ὑετῶν, χάλαζαν πολλὴν καὶ βαρεῖαν, ἀνέμων συμπιπτόντων καὶ ἀντιπαταγούντων βίας, νεφῶν ῥήξεις, ἐπαλλήλους ἀστραπὰς καὶ βροντάς, κεραυνοὺς συνεχεῖς, οἳ τερατωδεστάτην ὄψιν παρείχοντο· θέοντες γὰρ διὰ τῆς χαλάζης, μαχομένης οὐσίας, οὔτε ἔτηκον αὐτὴν οὔτε ἐσβέννυντο, μένοντες δ’ ἐν ὁμοίῳ καὶ δολιχεύοντες ἄνω καὶ κάτω διετήρουν τὴν χάλαζαν.
1.119Ülke halkını derin bir umutsuzluğa sürükleyen yalnız bütün bunların olağanüstü sağanağı değil, olayın alışılmamışlığıydı da. Çünkü olanların, gerçekten de öyle olduğu gibi, ilahî bir öfkeden doğan yenilikler olduğunu düşündüler: Hava daha önce hiç görülmediği gibi değişmiş, ağaçları ve ürünleri harap edip yok etmişti. Onlarla birlikte pek çok hayvan da öldü: Kimi soğuktan dondu, kimi üstüne düşen dolunun ağırlığıyla taşlanmış gibi öldü, kimi de ateşle yanıp kül oldu. Bazıları yarı yanmış olarak hayatta kaldı ve yıldırımın açtığı yaraların izlerini, görenlere
ἀλλ’ οὐ μόνον ἡ ἐξαίσιος φορὰ πάντων τοὺς οἰκήτορας εἰς ὑπερβαλλούσας δυσθυμίας ἤγαγεν, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ πράγματος ἄηθες· ὑπέλαβον γάρ, ὅπερ καὶ ἦν, ἐκ μηνιμάτων θείων κεκαινουργῆσθαι τὰ συμβάντα, νεωτερίσαντος ὡς οὔπω πρότερον τοῦ ἀέρος ἐπὶ λύμῃ καὶ φθορᾷ δένδρων τε καὶ καρπῶν, οἷς συνεφθάρη ζῷα οὐκ ὀλίγα, τὰ μὲν περιψύξεσι, τὰ δὲ βάρει τῆς ἐπιπιπτούσης χαλάζης ὥσπερ καταλευσθέντα, τὰ δ’ ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἐξαναλωθέντα· ἔνια δ’ ἡμίφλεκτα διέμενε τοὺς τύπους τῶν κεραυνίων τραυμάτων εἰς
1.120bir ibret olarak taşıdı. Felaket dinip kral ve çevresindekiler yine küstahlaşınca Musa, Tanrı'nın buyruğuyla asasını havaya uzattı. Bunun üzerine son derece şiddetli bir rüzgâr, bir güney rüzgârı koptu; bütün gün ve gece boyunca artıp sertleşti. Bu rüzgâr kendi başına büyük bir zarardır: Kurudur, baş ağrıtır, kulakları ağırlaştırır, insanda bulantı ve sıkıntı yapar. Hele Mısır'da, ışık saçan yıldızların dolaştığı güney yönünde bulunduğu için, rüzgâr kalkar kalkmaz güneşin alevi de onunla birlikte sürüklenir ve her şeyi yakar.
νουθεσίαν τῶν ὁρώντων ἐπιφερόμενα. λωφήσαντος δὲ τοῦ κακοῦ καὶ πάλιν τοῦ βασιλέως καὶ τῶν περὶ αὐτὸν θρασυνομένων, εἰς τὸν ἀέρα Μωυσῆς τὴν ῥάβδον ἐκτείνει, κελεύσαντος τοῦ θεοῦ. κἄπειτ’ ἄνεμος καταράττει, νότος βιαιότατος, ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ νύκτα προσεπιτεινόμενος καὶ σφοδρυνόμενος, αὐτὸς καθ’ αὑτὸν ὢν μεγάλη ζημία· ξηρός τε γάρ ἐστι καὶ κεφαλαλγὴς καὶ βαρυήκοος, ἄσας τε καὶ ἀδημονίας ἐμποιεῖν ἱκανός, καὶ μάλιστ’ ἐν Αἰγύπτῳ κειμένῃ κατὰ τὰ νότια, δι’ ὧν αἱ περιπολήσεις τῶν φωσφόρων ἀστέρων, ὡς ἅμα τῷ διακινηθῆναι τὸν ἀφ’ ἡλίου φλογμὸν συνεπωθεῖσθαι καὶ πάντα καίειν.
1.121Rüzgârla birlikte bitkileri yok eden sayısız bir hayvan kalabalığı da geldi: çekirgeler. Bir sel gibi durmadan dökülüp bütün havayı doldurdular ve yıldırımların ve dolunun bıraktığı her şeyi yiyip bitirdiler; öyle ki o koca ülkede artık filizlenen tek bir şey görülmüyordu.
ἀλλὰ γὰρ ἅμ’ αὐτῷ καὶ πλῆθος ἀμήχανον ζῴων ἐπεφέρετο φθοροποιὸν φυτῶν, ἀκρίδες, αἳ ῥεύματος τρόπον ἀπαύστως ἐκχεόμεναι καὶ πάντα πληρώσασαι τὸν ἀέρα διέφαγον, ὅσα οἱ κεραυνοὶ ὑπελίποντο καὶ ἡ χάλαζα, ὡς μηδὲν ἐν τῇ τοσαύτῃ χώρᾳ βλαστάνον ἔτι θεωρεῖσθαι.
1.122İleri gelenler ancak o zaman kendi felaketlerini iyice kavrayıp krala gittiler ve şöyle dediler: "Bu adamların çıkışına daha ne zamana kadar izin vermeyeceksin? Olanlardan hâlâ Mısır'ın mahvolduğunu anlamıyor musun?" Kral da, görünüşte izin vererek, kabul etti; felaket hafifledi. Musa yeniden dua edince denizden bir rüzgâr esip çekirgeleri dağıttı.
τότε μόλις εἰς ἀκριβεστάτην ἔννοιαν τῶν οἰκείων ἐλθόντες οἱ ἐν τέλει κακῶν προσελθόντες ἔλεγον τῷ βασιλεῖ· „μέχρι τίνος οὐκ ἐπιτρέπεις τὴν ἔξοδον τοῖς ἀνδράσιν; ἢ οὔπω μανθάνεις ἐκ τῶν γινομένων, ὅτι ἀπόλωλεν Αἴγυπτος;“ ὁ δ’ ὅσα τῷ δοκεῖν ἐφιεὶς ὡμολόγει, χαλάσαντος τοῦ δεινοῦ. πάλιν δ’ εὐξαμένου Μωυσέως, ὑπολαβὼν ἐκ τῆς θαλάττης ἄνεμος ἀποσκίδνησι τὰς ἀκρίδας.
1.123Çekirgeler dağıldıktan sonra kral milleti salıvermekte yine ayak direyince öncekilerden daha büyük bir bela geldi: Gün ışıl ışıkken birden karanlık çöktü. Belki alışılmış olanlardan daha tam bir güneş tutulması olmuştu; belki de bulutların kesintisiz sürekliliği ve aralıksız yoğunluğu, şiddetle sıkışarak ışınların akışını kesmişti. Öyle ki gündüz geceden farksızdı; hatta üç gün ve üç gece kadar süren tek bir uzun gece sanılıyordu.
ἀνασκεδασθεισῶν δὲ καὶ τοῦ βασιλέως περὶ τὴν τοῦ ἔθνους ἄφεσιν δυσθανατοῦντος, ἐπιγίνεται τῶν πρότερον κακῶν μεῖζον· λαμπρᾶς γὰρ ἡμέρας οὔσης, ἐξαπιναίως ἀναχεῖται σκότος, ἴσως μὲν καὶ ἡλίου γενομένης ἐκλείψεως τῶν ἐν ἔθει τελειοτέρας, ἴσως δὲ καὶ συνεχείαις νεφῶν καὶ πυκνότησιν ἀδιαστάτοις καὶ πιλήσει βιαιοτάτῃ τῆς τῶν ἀκτίνων φορᾶς ἀνακοπείσης, ὡς ἀδιαφορεῖν ἡμέραν νυκτὸς καὶ τί γὰρ ἀλλ’ ἢ μίαν νύκτα νομίζεσθαι μακροτάτην τρισὶν ἡμέραις ἴσην καὶ ταῖς ἰσαρίθμοις νυξί.
1.124Söylendiğine göre o zaman yataklarına yığılmış olanlar kalkmaya cesaret edemiyor, tabiatın zorunlu ihtiyaçlarından biri sıkıştırınca kalkanlar da duvarları ya da başka bir şeyi yoklayarak körler gibi güçlükle ilerliyordu. Çünkü işe yarayan ateşin ışığı bile kimi zaman çöken fırtınayla sönüyor, kimi zaman karanlığın derinliğinde soluklaşıp kayboluyordu. Böylece hislerin en gereklisi olan görme, sağlam olduğu hâlde, hiçbir şey göremediği için kör kalmıştı; ötekiler de önderleri düşünce bozguna uğrayan uyruklar gibi dağılmıştı.
τότε δή φασι τοὺς μὲν ἐρριμμένους ἐν ταῖς εὐναῖς μὴ τολμᾶν ἐξανίστασθαι, τοὺς δ’ ὁπότε κατεπείγοι τι τῶν τῆς φύσεως ἀναγκαίων ἐπαφωμένους τοίχων ἤ τινος ἑτέρου καθάπερ τυφλοὺς μόλις προέρχεσθαι· καὶ γὰρ τοῦ χρειώδους πυρὸς τὸ φέγγος τὸ μὲν ὑπὸ τῆς κατεχούσης ζάλης ἐσβέννυτο, τὸ δὲ τῷ βάθει τοῦ σκότους ἀμαυρούμενον ἐνηφανίζετο, ὡς τὴν ἀναγκαιοτάτην ὄψιν τῶν αἰσθήσεων ὑγιαίνουσαν πηρὸν εἶναι μηδὲν ὁρᾶν δυναμένην, τετράφθαι δὲ καὶ τὰς ἄλλας οἷα ὑπηκόους πεσούσης τῆς ἡγεμονίδος·
1.125Çünkü kimse ne konuşmaya ne dinlemeye ne de yemek yemeye katlanabiliyordu; sessizlik ve açlık içinde kendilerini tüketiyor, hiçbir hislerini kullanamıyor, bütünüyle bu hâlin pençesine düşmüş bulunuyorlardı. Sonunda Musa yine onlara acıyıp Tanrı'ya yalvardı; Tanrı da karanlığın yerine ışığı, gecenin yerine gündüzü, pırıl pırıl bir havayla birlikte getirdi.
οὔτε γὰρ λέγειν τις οὔτ’ ἀκούειν οὔτε προσενέγκασθαι τροφὰς ὑπέμενεν, ἀλλ’ ἡσυχίᾳ καὶ λιμῷ παρέτεινον αὑτοὺς οὐδεμιᾷ τῶν αἰσθήσεων σχολάζοντες, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ πάθους ὅλοι συνηρπασμένοι, μέχρι πάλιν Μωυσῆς λαβὼν οἶκτον ἱκετεύει τὸν θεόν· ὁ δὲ φῶς ἀντὶ σκότους καὶ ἡμέραν ἀντὶ νυκτὸς ἐργάζεται σὺν αἰθρίᾳ πολλῇ.
1.126Yalnız Musa eliyle verilen cezaların da böyle olduğunu söylerler: dolu ve yıldırımlarla gelen, çekirgeyle gelen ve ışığın hiçbir türüne yer bırakmayan karanlıkla gelen. Bir cezayı ise kardeşiyle birlikte üstlendiler; onu da hemen anlatacağım.
Τοιαύτας φασὶ γενέσθαι καὶ τὰς διὰ μόνου Μωυσέως ἐπιπλήξεις, τὴν διὰ χαλάζης καὶ κεραυνῶν, τὴν διὰ τῆς ἀκρίδος, τὴν διὰ σκότους, ὃ πᾶσαν ἰδέαν φωτὸς οὐ παρεδέχετο· κοινῇ δ’ αὐτός τε καὶ ὁ ἀδελφὸς μίαν ἐπετράπησαν, ἣν αὐτίκα σημανῶ.
1.127Tanrı'nın buyruğuyla ellerine bir ocaktan kül aldılar; Musa bu külü azar azar havaya serpti. Ardından ansızın bir toz bulutu çöktü ve insanlarla hayvanların bütün derisinde azgın, çok acı veren yaralar açtı. Bedenler bir anda kabarıp irinli kabarcıklarla doldu; insan bu kabarcıkların içten içe, görünmez bir ateşle kaynadığını sanırdı.
κελεύσαντος τοῦ θεοῦ, τέφραν ἀπὸ καμίνου λαμβάνουσι ταῖς χερσίν, ἣν Μωυσῆς κατὰ μέρος εἰς τὸν ἀέρα διέπαττεν· ἔπειτα κονιορτὸς αἰφνίδιον ἐπενεχθεὶς ἀνθρώποις τε καὶ ἀλόγοις ζῴοις ἀγρίαν καὶ δυσαλγῆ κατὰ τῆς δορᾶς ἁπάσης ἕλκωσιν εἰργάζετο καὶ τὰ σώματα εὐθὺς συνῴδει ταῖς ἐξανθήσεσιν ὑποπύους ἔχοντα φλυκταίνας, ἃς ἐτόπασεν ἄν τις ἀφανῶς ὑποκαιομένας ἀναζεῖν.
1.128Yaraların ve yanmanın verdiği sızılar, dayanılmaz ağrılar altında ezilen insanların, tahmin edileceği gibi, bedenlerinden hiç de az olmamak üzere, hatta daha çok, ruhları ıstıraptan bitap düşmüştü. Çünkü baştan ayağa kesintisiz tek bir yara görülürdü; organlara ve uzuvlara dağılmış yaralar birleşip tek bir biçim almıştı. Sonunda kanun koyucu acı çekenler için yine yalvardı ve hastalık hafifledi.
ἀλγηδόσι τε καὶ περιωδυνίαις κατὰ τὸ εἰκὸς ἐκ τῆς ἑλκώσεως καὶ φλογώσεως πιεζόμενοι μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον τῶν σωμάτων τὰς ψυχὰς ἔκαμνον ἐκτετρυχωμένοι ταῖς ἀνίαις — ἓν γὰρ ἄν τις ἀπὸ κεφαλῆς ἄχρι ποδῶν συνεχὲς ἕλκος ἐθεάσατο, τῶν κατὰ μέλος καὶ μέρος διεσπαρμένων εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἰδέαν ἀποκριθέντων —, ἕως πάλιν ἱκεσίαις τοῦ νομοθέτου, ἃς ὑπὲρ τῶν πασχόντων ἐποιήσατο, ἡ νόσος ῥᾴων ἐγένετο.
1.129Bu ihtarın ikisine birlikte verilmesi de yerindeydi: kardeşine saçılan toz yüzünden, çünkü yerden gelen olaylarla ilgilenmek onun payına düşmüştü; Musa'ya da ülkenin sakinlerine kötülük etmek üzere değişen hava yüzünden, çünkü havadan ve gökten gelen belalarda hizmet eden oydu.
κοινῇ μέντοι τὴν νουθεσίαν ταύτην ἐπετράπησαν δεόντως, ὁ μὲν ἀδελφὸς διὰ τὸν ἐπενεχθέντα κονιορτόν, ἐπεὶ τῶν ἀπὸ γῆς συμβαινόντων τὴν ἐπιμέλειαν ἔλαχε, Μωυσῆς δὲ διὰ τὸν ἀέρα μεταβαλόντα πρὸς κάκωσιν τῶν οἰκητόρων· ταῖς δ’ ἀπ’ ἀέρος καὶ οὐρανοῦ πληγαῖς οὗτος ὑπηρέτει.
1.130Geriye insanların hizmeti olmaksızın doğrudan Tanrı'nın gerçekleştirdiği üç ceza kalıyor; elimden geldiğince her birini tek tek anlatacağım. Birincisi, tabiattaki bütün canlıların en küstahı olan köpek sineğiyle gelen cezadır. Adları koyanlar bilge kişiler oldukları için ona tam yerinde bir ad vermişler; adı en arsız iki hayvandan, sinekle köpekten birleştirmişlerdir: köpek kara hayvanlarının, sinek uçanların en küstahıdır. Bunlar korkusuzca üşüşür, saldırır, biri kovsa bile kana ve ete doyuncaya kadar yılmadan inatlaşırlar.
Λοιπαὶ δὲ τιμωρίαι τρεῖς εἰσιν αὐτουργηθεῖσαι δίχα τῆς ἀνθρώπων ὑπηρεσίας, ὧν κατὰ μίαν ἑκάστην, ὡς ἂν οἷόν τε ᾖ, δηλώσω. πρώτη δ’ ἐστὶν ἡ γενομένη διὰ ζῴου τῶν ἐν τῇ φύσει πάντων θρασυτάτου, κυνομυίας, ἣν ἐτύμως ἐκάλεσαν οἱ θετικοὶ τῶν ὀνομάτων — σοφοὶ γὰρ ἦσαν — ἐκ τῶν ἀναιδεστάτων ζῴων συνθέντες τοὔνομα, μυίας καὶ κυνός, τοῦ μὲν τῶν χερσαίων θρασυτάτου, τῆς δὲ τῶν πτηνῶν· ἐπιφοιτῶσι γὰρ καὶ ἐπιτρέχουσιν ἀδεῶς, κἂν ἀνείργῃ τις, εἰς τὸ ἀήττητον ἀντιφιλονεικοῦσιν, ἄχρις ἂν αἵματος καὶ σαρκῶν κορεσθῶσιν.
1.131Köpek sineği ise her ikisinin pervasızlığını kendinde toplamış, ısıran ve sinsice saldıran bir hayvandır: uzaktan vızıldayarak ok gibi fırlar, şiddetle üzerine atılıp iyice yapışır.
ἡ δὲ κυνόμυια τὴν ἀφ’ ἑκατέρου τόλμαν προσειληφυῖα δηκτικὸν καὶ ἐπίβουλον ζῷόν ἐστι· καὶ γὰρ πόρρωθεν μετὰ ῥοίζου καθάπερ βέλος εἰσακοντίζεται καὶ ἐπεμπίπτουσα βιαίως εὖ μάλα ἐγχρίμπτεται.
1.132O zaman bu saldırıyı Tanrı göndermişti; bu yüzden hayvanın verdiği zarar iki katına çıkmıştı, çünkü artık yalnız tabiatından gelen üstünlüklere değil, Tanrı'nın inayetinden gelenlere de sahipti. Bu inayet hayvanı silahlandırıyor ve ülkenin halkına karşı savaşa kışkırtıyordu.
τότε δὲ καὶ θεήλατος ἦν ἡ προσβολή, ὡς δεδιπλασιάσθαι τὴν ἐξ αὐτῆς ἐπιβουλὴν οὐκέτι μόνον τοῖς φυσικοῖς κεχρημένης πλεονεκτήμασιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ θείας ἐπιφροσύνης, ἣ τὸ ζῷον ὥπλιζε καὶ πρὸς ἀλκὴν ἀνήγειρε κατὰ τῶν ἐγχωρίων.
1.133Köpek sineğinin ardından yine insan eli değmeden bir ceza geldi: hayvanların ölümü. Sığır sürüleri, keçi sürüleri, büyük koyun sürüleri, yük hayvanlarının ve öteki besi hayvanlarının bütün türleri sanki tek bir işaretle aynı gün topluca kırıldı. Bu, kısa süre sonra gelecek olan insanların ölümünü, salgın hastalıklarda olduğu gibi önceden haber veriyordu; çünkü hayvanların ansızın telef olmasının veba salgınlarının habercisi olduğu söylenir.
μετὰ τὴν κυνόμυιαν εἵπετο τιμωρία πάλιν ἄνευ συμπράξεως ἀνθρωπίνης, βοσκημάτων θάνατος· βουκόλια γὰρ καὶ αἰπόλια καὶ ποίμνια μεγάλα καὶ ὅσαι ὑποζυγίων καὶ ἄλλων θρεμμάτων ἰδέαι πᾶσαι μιᾷ ἡμέρᾳ, ὡς ἀφ’ ἑνὸς συνθήματος, ἀγεληδὸν διεφθείροντο, τὴν ἀνθρώπων ἀπώλειαν, ἣ μικρὸν ὕστερον ἔμελλε γίνεσθαι, προμηνύουσαι καθάπερ ἐν ταῖς λοιμώδεσι νόσοις· λέγεται γὰρ προάγων τις εἶναι λοιμικῶν ἀρρωστημάτων ἡ ζῴων ἀλόγων αἰφνίδιος φθορά.
1.134Bunun ardından, öncekilerin hepsini aşan onuncu ve son ceza geldi: Mısırlıların ölümü. Ama hepsinin değil, çünkü Tanrı ülkeyi ıssız bırakmak değil, yalnız ihtar etmek istiyordu; her yaştan erkek ve kadının çoğunun da değil. Tanrı ötekilerin yaşamasına izin verip yalnız ilk doğanlara ölüm hükmü verdi; bu hüküm kralın çocuklarının en büyüğünden başlayıp en sıradan değirmenci kadının çocuğuna kadar uzandı.
μεθ’ ἣν ἡ δεκάτη καὶ τελευταία δίκη πάσας ὑπερβάλλουσα τὰς προτέρας ἐπεγένετο, θάνατος Αἰγυπτίων οὔτε πάντων — οὐ γὰρ ἐρημῶσαι τὴν χώραν προῃρεῖτο ὁ θεὸς ἀλλὰ νουθετῆσαι μόνον — οὔτε τῶν πλείστων ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν ἐξ ἁπάσης ἡλικίας, ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις ζῆν ἐφιεὶς μόνων τῶν πρωτοτόκων καταψηφίζεται θάνατον ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ πρεσβυτάτου τῶν βασιλέως παίδων καὶ λήξας εἰς τὸν τῆς ἀφανεστάτης ἀλετρίδος.
1.135Gece yarısına doğru, babalara ve annelere ilk kez seslenmiş, onlardan da ilk kez “oğlum” sözünü işitmiş olanların hepsi, sağlıklı ve bedence gürbüz oldukları hâlde, hiçbir sebep yokken, gençleriyle birlikte bir anda öldüler. Rivayete göre o gün bu felaketten payını almayan tek bir ev kalmadı.
περὶ γὰρ μέσας νύκτας οἱ πρῶτοι πατέρας καὶ μητέρας προσειπόντες καὶ ὑπ’ ἐκείνων υἱοὶ πάλιν πρῶτον ὀνομασθέντες ὑγιαίνοντες καὶ τὰ σώματα ἐρρωμένοι πάντες ἀπ’ οὐδεμιᾶς προφάσεως ἡβηδὸν ἐξαπιναίως ἀνῄρηντο καὶ οὐδεμίαν οἰκίαν ἀμοιρῆσαί φασι τότε τῆς συμφορᾶς.
1.136Şafak sökünce herkes, akşama kadar evini ve sofrasını paylaştığı en sevdiklerini beklenmedik biçimde ölmüş bulunca, tahmin edileceği gibi, ağır bir yasa büründü ve her yeri feryatla doldurdu. Acı ortak olduğundan herkes aynı anda, hep bir ağızdan haykırdı; öyle ki ülkenin bir ucundan öbür ucuna kadar tek bir ağıt yankılandı.
ἅμα δὲ τῇ ἕῳ κατὰ τὸ εἰκὸς ἕκαστοι θεασάμενοι τοὺς φιλτάτους ἀπροσδοκήτως τετελευτηκότας, οἷς ὁμοδίαιτοι καὶ ὁμοτράπεζοι μέχρι τῆς ἑσπέρας ἐγεγένηντο, βαρυτάτῳ πένθει κατασχεθέντες οἰμωγῆς πάντα ἐνέπλησαν, ὥστε συνέβη καὶ διὰ τὴν κοινοπραγίαν τοῦ πάθους ἁπάντων ἀθρόως ὁμοθυμαδὸν ἐκβοησάντων ἕνα θρῆνον ἀπὸ περάτων ἐπὶ πέρατα κατὰ πάσης τῆς χώρας συνηχῆσαι.
1.137Evlerinde kaldıkları sürece herkes komşusunun başına geleni bilmediğinden yalnız kendi derdine yanıyordu. Ama dışarı çıkıp ötekilerin hâlini öğrenince, kendi yasına bir de ortak yası ekledi ve yası iki katına çıktı: hafif ve küçük olanın yanına daha büyüğü ve ağırı geldi, üstelik teselli umudu da elinden alınmıştı. Çünkü kendisi teselliye muhtaç olan, başkasını nasıl teselli edecekti?
καὶ μέχρι μὲν ἐν ταῖς οἰκίαις διέτριβον, ἀγνοῶν ἕκαστος τὸ τοῦ πλησίον κακὸν ἐπὶ τῷ ἑαυτοῦ μόνον ἔστενε, προελθὼν δὲ καὶ γνοὺς τὰ τῶν ἄλλων διπλοῦν πένθος πρὸς τῷ ἰδίῳ καὶ τὸ κοινὸν εὐθὺς ἐλάμβανεν, ἐπ’ ἐλάττονι καὶ κουφοτέρῳ μεῖζον καὶ βαρύτερον, ἅτε καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς παραμυθίας ἀφῃρημένος· τίς γὰρ ἔμελλε παρηγορεῖν ἕτερον αὐτὸς ὢν τοῦδε χρεῖος;
1.138Böyle durumlarda hep olduğu gibi, olup bitenleri daha büyük felaketlerin başlangıcı saydılar ve hâlâ yaşayanların da öleceğinden korkarak gözyaşları içinde, elbiselerini yırtarak saraya koştular; başlarına gelen bütün korkunç şeylerin sebebi olarak kralı suçlayıp ona bağırıyorlardı.
ὅπερ δ’ ἐν τοῖς τοιούτοις φιλεῖ, τὰ παρόντα νομίσαντες ἀρχὴν εἶναι μειζόνων καὶ περὶ τῆς τῶν ἔτι ζώντων ἀπωλείας καταδείσαντες συνέδραμον εἰς τὰ βασίλεια δεδακρυμένοι καὶ τὰς ἐσθῆτας περιερρηγμένοι κατεβόων τε τοῦ βασιλέως ὡς πάντων αἰτίου τῶν συμβεβηκότων δεινῶν.
1.139Diyorlardı ki: “Musa ilk geldiğinde halkın çıkıp gitmesine hemen izin verseydi, bu yaşananların hiçbirini tatmayacaktık. Ama alışık olduğu inatçılığa teslim olduğu için, yersiz kavgacılığının bedelini peşinen ödedik.” Sonra birbirlerini halkı büyük bir telaşla bütün ülkeden kovmaya teşvik ettiler; onları bir gün, hatta tek bir saat bile tutmanın çaresi olmayan bir felakete yol açacağını düşünüyorlardı.
εἰ γάρ, ἔλεγον, εὐθὺς ἐν ἀρχῇ Μωυσέως ἐντυχόντος εἴασεν ἐξελθεῖν τὸ ἔθνος, οὐδενὸς ἂν τῶν γεγονότων πειραθῆναι τὸ παράπαν· εἴξαντος δ’ αὐθαδείᾳ τῇ συνήθει, τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀκαίρου φιλονεικίας ἐξ ἑτοίμου λαβεῖν. εἶτ’ ἄλλος ἄλλον παρεκάλει τὸν λεὼν μετὰ πάσης σπουδῆς ἐξ ἁπάσης τῆς χώρας ἐξελαύνειν, καὶ τὸ μίαν ἡμέραν μᾶλλον δὲ ὥραν αὐτὸ μόνον κατασχεῖν πρὸς ἀνήκεστον τιμωρίαν τιθέμενοι.
1.140Kovulup sürülenler ise soylu kökenlerini hatırladılar ve özgür doğmuş, kendilerine haksızca kurulan tuzakları unutmamış kimselerden beklenecek bir cesarete giriştiler.
οἱ δ’ ἐλαυνόμενοι καὶ διωκόμενοι τῆς αὑτῶν εὐγενείας εἰς ἔννοιαν ἐλθόντες τόλμημα τολμῶσιν, ὁποῖον εἰκὸς ἦν τοὺς ἐλευθέρους καὶ μὴ ἀμνήμονας ὧν ἐπεβουλεύθησαν ἀδίκως.
1.141Çok miktarda ganimet çıkardılar; bir kısmını kendileri yüklenip taşıdılar, bir kısmını da yük hayvanlarına yüklediler. Bunu para hırsından ya da, bir suçlayıcının diyebileceği gibi, başkasının malına göz diktiklerinden yapmadılar; böyle bir şey nereden çıkabilirdi? Önce, bunca zaman boyunca gördükleri hizmetin zorunlu ücretini alıyorlardı; sonra da köleleştirilmelerine karşılık, denk olmasa da daha hafif bir acıyla karşılık veriyorlardı. Çünkü para kaybı, özgürlüğün yitirilmesiyle nasıl bir tutulabilir? Aklı başında olanlar özgürlük uğruna yalnız mallarını gözden çıkarmaya değil, ölmeye bile razıdırlar.
πολλὴν γὰρ λείαν ἐκφορήσαντες τὴν μὲν αὐτοὶ διεκόμιζον ἐπηχθισμένοι, τὴν δὲ τοῖς ὑποζυγίοις ἐπέθεσαν, οὐ διὰ φιλοχρηματίαν ἤ, ὡς ἄν τις κατηγορῶν εἴποι, τὴν τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμίαν — πόθεν; — ἀλλὰ πρῶτον μὲν ὧν παρὰ πάντα τὸν χρόνον ὑπηρέτησαν ἀναγκαῖον μισθὸν κομιζόμενοι, εἶτα δὲ ὑπὲρ ὧν κατεδουλώθησαν ἐν ἐλάττοσι καὶ οὐχὶ τοῖς ἴσοις ἀντιλυποῦντες· ποῦ γάρ ἐσθ’ ὅμοιον ζημία χρημάτων καὶ στέρησις ἐλευθερίας, ὑπὲρ ἧς οὐ μόνον προΐεσθαι τὰς οὐσίας οἱ νοῦν ἔχοντες ἀλλὰ καὶ ἀποθνῄσκειν ἐθέλουσιν;
1.142Her iki bakımdan da doğru davranıyorlardı: ister barıştaki gibi, uzun süre gönülsüzce ödenmeyip ellerinden alınan ücretlerini alıyor sayılsınlar, ister savaştaki gibi, galiplerin kanunuyla düşmanın malını götürmeyi hak görüyor sayılsınlar. Çünkü haksız saldırıyı başlatan Mısırlılardı; daha önce de söylediğim gibi, yabancıları ve sığınanları esir gibi köleleştirmişlerdi. İbraniler ise fırsat önlerine çıkınca, silahla hazırlanmaya gerek kalmadan karşılık verdiler; adalet onlara kalkan tutuyor, elini üzerlerinde tutuyordu.
ἐν ἑκατέρῳ δὴ κατώρθουν, εἴθ’ ὡς ἐν εἰρήνῃ μισθὸν λαμβάνοντες, ὃν παρ’ ἀκόντων πολὺν χρόνον οὐκ ἀποδιδόντων ἀπεστεροῦντο, εἴθ’ ὡς ἐν πολέμῳ τὰ τῶν ἐχθρῶν φέρειν ἀξιοῦντες νόμῳ τῶν κεκρατηκότων· οἱ μὲν γὰρ χειρῶν ἦρξαν ἀδίκων, ξένους καὶ ἱκέτας, ὡς ἔφην πρότερον, καταδουλωσάμενοι τρόπον αἰχμαλώτων, οἱ δὲ καιροῦ παραπεσόντος ἠμύναντο δίχα τῆς ἐν ὅπλοις παρασκευῆς, προασπίζοντος καὶ τὴν χεῖρα ὑπερέχοντος τοῦ δικαίου.
1.143Mısır işte bu kadar bela ve cezayla ihtar edildi. Bu belaların hiçbiri, aynı şehirlerde, köylerde, hatta evlerde yaşadıkları hâlde İbranilere dokunmadı; oysa saldıran toprak, su, hava ve ateşti, yani tabiatın unsurlarıydı ve tabiattan kaçmak imkânsızdır. Asıl şaşırtıcı olan da buydu: aynı şeyler, aynı yerde ve aynı zamanda, kimini mahvediyor, kimini kurtarıyordu.
Τοσαύταις μὲν δὴ πληγαῖς καὶ τιμωρίαις Αἴγυπτος ἐνουθετεῖτο, ὧν οὐδεμία τῶν Ἑβραίων καίτοι γε ἐν ταῖς αὐταῖς πόλεσι καὶ κώμαις καὶ οἰκίαις συνδιατριβόντων ἥψατο, γῆς ὕδατος ἀέρος πυρός, ἃ μέρη τῆς φύσεώς ἐστιν, ἣν ἀμήχανον ἐκφυγεῖν, ἐπιθεμένων· ὃ δὴ καὶ παραδοξότατον ἦν, ὑπὸ τῶν αὐτῶν κατὰ τὸν αὐτὸν τόπον καὶ χρόνον τοὺς μὲν διαφθείρεσθαι, τοὺς δὲ σῴζεσθαι.
1.144Nehir kana döndü, ama İbraniler için değil: ne zaman su çekmek isteseler, su içilir hâle geliyordu. Kurbağalar sulardan karaya sürünüp çarşıları, çiftlikleri, evleri doldurdu; ama cezalandırılması gerekenleri ve gerekmeyenleri ayırt etmeyi biliyormuş gibi yalnız İbranilerin yanından çekiliyorlardı.
ὁ ποταμὸς εἰς αἷμα μετέβαλεν, ἀλλ’ οὐχ Ἑβραίοις· ἡνίκα γὰρ βουληθεῖεν ἀρύσασθαι, τροπὴν ἐλάμβανεν εἰς πότιμον. βάτραχος ἐκ τῶν ὑδάτων ἐπὶ τὴν χέρσον ἀνερπύσας ἀγορὰς καὶ ἐπαύλεις καὶ οἰκίας ἐπλήρωσεν, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν Ἑβραίων ἐξανεχώρει μόνων καθάπερ διακρίνειν ἐπιστάμενος, οὕς τε χρὴ κολάζεσθαι καὶ τοὐναντίον.
1.145Ne tatarcıklar ne köpek sinekleri ne de bitkilere, ürünlere, hayvanlara ve insanlara büyük zarar veren çekirgeler onların üzerine uçtu. Ardı ardına inen yağmurlar, dolular, yıldırımlar onlara ulaşmadı. O en dayanılmaz yaraya yakalanmayı rüyalarında bile görmediler. Ötekilerin üzerine koyu bir karanlık çöktüğünde onlar gün ışığının aydınlattığı arı duru bir parıltı içinde yaşadılar. Mısırlıların ilk doğanları öldürülürken tek bir İbrani ölmedi. Zaten bu beklenemezdi de: sayısız besi hayvanının telef olduğu salgın, onların sürülerinden bir tekini bile yıkıma sürüklememişti.
οὐ σκνίπες, οὐ κυνόμυια, οὐκ ἀκρίς, ἣ καὶ φυτὰ καὶ καρποὺς καὶ ζῷα καὶ ἀνθρώπους μεγάλα ἔβλαψε, τούτοις προσέπτησαν· οὐχ ὑετῶν, οὐ χαλάζης, οὐ κεραυνῶν αἱ γενόμεναι συνεχεῖς φοραὶ μέχρι τούτων ἔφθασαν· ἑλκώσεως τῆς ἀργαλεωτάτης εἰς τὸ παθεῖν οὐδ’ ὄναρ ἐπῄσθοντο· βαθυτάτου σκότους τοῖς ἄλλοις ἀναχυθέντος, ἐν αὐγῇ καθαρᾷ διήγαγον, τοῦ ἡμερησίου φωτὸς ἐπιλάμποντος· ἀναιρουμένων τῶν παρ’ Αἰγυπτίοις πρωτοτόκων, ἐτελεύτησεν Ἑβραῖος οὐδείς· οὐδὲ γὰρ εἰκὸς ἦν, ὁπότε καὶ ἡ τῶν ἀμυθήτων φθορὰ θρεμμάτων οὐδεμίαν τῶν παρὰ τούτοις ἀγέλην συνεπεσπάσατο πρὸς ἀπώλειαν.
1.146O sırada olup bitenlere tanık olan biri, bana kalırsa, İbranileri başkalarının çektiği kötülüklerin seyircisi olmaktan başka bir şey saymazdı; ama yalnız [seyirci olmakla kalmıyor], derslerin en güzelini ve en faydalısını, takvayı da öğreniyorlardı. Çünkü iyilerle kötülerin ayrılması hiçbir zaman bu kadar açık biçimde gerçekleşip kimine yıkım, kimine kurtuluş getirmemişti.
καί μοί τις δοκεῖ παρατυχὼν τοῖς γενομένοις κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν μηδὲν ἂν ἄλλο νομίσαι τοὺς Ἑβραίους ἢ θεατὰς ὧν ἕτεροι κακῶν ὑπέμενον καὶ οὐ μόνον * * *, ἀλλὰ καὶ μαθημάτων τὸ κάλλιστον καὶ ὠφελιμώτατον ἀναδιδασκομένους, εὐσέβειαν· οὐ γάρ ποθ’ οὕτως ἡ τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν κρίσις ἐμφανῶς ἦλθε τοῖς μὲν φθορὰν τοῖς δὲ σωτηρίαν παρασχοῦσα.
1.147Göç edip yurtlarından ayrılanlar arasında erkeklik çağındakiler altı yüz bini aşıyordu; yaşlılardan, çocuklardan ve kadınlardan oluşan öteki kalabalığı saymak kolay değildi. Onlarla birlikte, meşru bir kalabalığın yanına katılmış piç bir kalabalık gibi, karışık, derme çatma bir yığın ve bir hizmetkâr güruhu da çıktı. Bunlar İbranilerden Mısırlı kadınlara doğup babalarının soyuna katılmış olanlar, bu insanların Tanrı'ya olan yakınlığına hayran kalıp aralarına katılanlar ve ardı ardına gelen cezaların büyüklüğü ve çokluğu karşısında akıllanıp saf değiştirenlerdi.
Τῶν δ’ ἐξιόντων καὶ μετανισταμένων οἱ μὲν ἀνδρὸς ἔχοντες ἡλικίαν ὑπὲρ ἑξήκοντα μυριάδας ἦσαν, ὁ δ’ ἄλλος ὅμιλος πρεσβυτῶν, παίδων, γυναικῶν οὐ ῥᾴδιος ἀριθμηθῆναι· μιγάδων δὲ καὶ συγκλύδων καὶ θεραπείας ὄχλος συνεξῆλθεν ὡσανεὶ νόθον μετὰ γνησίου πλήθους· οὗτοι δ’ ἦσαν οἱ ἐκ γυναικῶν γεννηθέντες Αἰγυπτίων τοῖς Ἑβραίοις καὶ τῷ πατρῴῳ γένει προσνεμηθέντες καὶ ὅσοι τὸ θεοφιλὲς ἀγάμενοι τῶν ἀνδρῶν ἐπηλύται ἐγένοντο καὶ εἰ δή τινες τῷ μεγέθει καὶ πλήθει τῶν ἐπαλλήλων κολάσεων μετεβάλοντο σωφρονισθέντες.
1.148Bunların hepsinin başına Musa önder seçildi. O, iktidara saldıran bazıları gibi silahla, savaş makineleriyle, süvari, piyade ve donanma kuvvetleriyle değil, aretēsi, kişiliğinin yüceliği ve her zaman gösterdiği herkese karşı iyi niyeti sayesinde yönetimi ve krallığı aldı; üstelik aretēyi ve güzelliği seven Tanrı da bunu ona layık bir ödül olarak vermişti.
τούτων ἁπάντων ἡγεμὼν ἐχειροτονεῖτο Μωυσῆς τὴν ἀρχὴν καὶ βασιλείαν λαβὼν οὐχ ὥσπερ ἔνιοι τῶν ἐπὶ τὰς δυναστείας ὠθουμένων ὅπλοις καὶ μηχανήμασιν ἱππικαῖς τε καὶ πεζικαῖς καὶ ναυτικαῖς δυνάμεσιν, ἀλλ’ ἀρετῆς ἕνεκα καὶ καλοκἀγαθίας καὶ τῆς πρὸς ἅπαντας εὐνοίας, ᾗ χρώμενος ἀεὶ διετέλει, καὶ προσέτι καὶ τοῦ φιλαρέτου καὶ φιλοκάλου θεοῦ γέρας ἄξιον αὐτῷ παρασχόντος.
1.149Çünkü Musa o zamanki kralın kızının oğlu olduğu hâlde, ülkede işlenen haksızlıklar yüzünden Mısır'daki yönetim makamını bırakmış, onu evlat edinenlerden beklediği umutlara ruhunun soyluluğu, düşüncesinin yüceliği ve tabiatındaki kötülük düşmanlığı yüzünden sırt çevirmişti. Bunun üzerine her şeyi idare eden ve kollayan Tanrı, onu daha kalabalık ve daha üstün bir milletin krallığıyla ödüllendirmeye karar verdi; bu millet bütün öteki milletler içinden seçilip insan soyu adına rahiplik edecek, kötülüklerin uzaklaşması ve iyiliklere ortak olunması için her zaman dua edecekti.
ἐπειδὴ γὰρ τὴν Αἰγύπτου κατέλιπεν ἡγεμονίαν, θυγατριδοῦς τοῦ τότε βασιλεύοντος ὤν, ἕνεκα τῶν κατὰ τὴν χώραν γινομένων ἀδικημάτων πολλὰ χαίρειν φράσας ταῖς ἀπὸ τῶν θεμένων ἐλπίσι διὰ ψυχῆς εὐγένειαν καὶ φρονήματος μέγεθος καὶ τὸ μισοπόνηρον φύσει, τῷ πρυτανεύοντι καὶ ἐπιμελουμένῳ τῶν ὅλων ἔδοξεν αὐτὸν ἀμείψασθαι βασιλείᾳ πολυανθρωποτέρου καὶ κρείττονος ἔθνους, ὅπερ ἔμελλεν ἐξ ἁπάντων τῶν ἄλλων ἱερᾶσθαι τὰς ὑπὲρ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων αἰεὶ ποιησόμενον εὐχὰς ὑπέρ τε κακῶν ἀποτροπῆς καὶ μετουσίας ἀγαθῶν.
1.150Yönetimi devraldığında, bazılarının yaptığı gibi, kendi hanesini büyütmeye ve oğullarını —iki oğlu vardı— büyük bir iktidara yükseltip şimdilik ortakları, ileride de halefleri yapmaya uğraşmadı. Çünkü küçük büyük her işte hilesiz ve temiz bir niyetle davranıyor, iyi bir hâkim gibi, çocuklarına duyduğu tabiî sevgiyi muhakemesinin tarafsızlığıyla yeniyordu.
παραλαβὼν δὲ τὴν ἀρχὴν οὐχ ὥσπερ ἔνιοι τὸν ἴδιον αὔξειν οἶκον καὶ τοὺς υἱοὺς — δύο γὰρ ἦσαν αὐτῷ — προάγειν ἐπὶ μέγα δυνάμεως ἐσπούδασεν, ὡς ἐν μὲν τῷ παρόντι κοινωνοὺς αὖθις δὲ καὶ διαδόχους ἀποφῆναι· γνώμῃ γὰρ ἀδόλῳ καὶ καθαρᾷ πρὸς πάντα μικρά τε αὖ καὶ μεγάλα χρώμενος τὴν φυσικὴν πρὸς τὰ τέκνα φιλοστοργίαν οἷα κριτὴς ἀγαθὸς ἐνίκα τῷ περὶ τὸν λογισμὸν ἀδεκάστῳ.
1.151Önünde tek bir gaye, en zorunlu gaye vardı: yönettiklerine fayda sağlamak ve onların iyiliği için sözle de işle de her şeyi yapmak, ortak başarıya hizmet edecek hiçbir fırsatı kaçırmamak.
προὔκειτο γὰρ ἓν αὐτῷ τέλος ἀναγκαιότατον, ὀνῆσαι τοὺς ἀρχομένους καὶ πάνθ’ ὑπὲρ τῆς τούτων ὠφελείας ἔργῳ καὶ λόγῳ πραγματεύεσθαι, μηδένα παραλιπόντι καιρὸν τῶν συντεινόντων εἰς κοινὴν κατόρθωσιν.
1.152Şimdiye kadar yönetim başına geçmiş herkes içinde yalnız o altın, gümüş biriktirmedi, vergi toplamadı; ne ev ne mülk ne sürü ne hizmetçi ne gelir ne de lüks ve bolluğa yarayan başka bir şey edindi, oysa her şeye bol bol sahip olabilirdi.
μόνος οὗτος τῶν πώποθ’ ἡγεμονευσάντων οὐ χρυσὸν οὐκ ἄργυρον ἐθησαυρίσατο, οὐ δασμοὺς ἐξέλεξεν, οὐκ οἰκίας, οὐ κτήματα, οὐ θρέμματα, οὐ θεραπείαν οἰκετικήν, οὐ προσόδους, οὐκ ἄλλο τῶν εἰς πολυτέλειαν καὶ περιουσίαν οὐδὲν ἐκτήσατο, καίτοι πάντων ἔχειν ἀφθονίαν δυνάμενος·
1.153Maddede bulunan zenginliğe rağbet etmeyi ruhun yoksulluğunun işi saydı; o zenginliği kör diye küçümsedi, tabiatın gören zenginliğine ise büyük değer verdi ve ona belki hiç kimsenin olmadığı kadar gönül verdi. Giyiminde, yiyeceğinde ve gündelik hayatının öteki işlerinde daha heybetli görünmek için hiçbir gösterişe kapılmadı, sıradan bir insanın sadeliğini ve kanaatkârlığını benimsedi. Gerçekten krallara yaraşır bir bolluğu ise bir yöneticinin üstün olmasının güzel olduğu alanlarda gösterdi.
ἀλλ’ ὑπολαβὼν πενίας ψυχικῆς ἔργον εἶναι τὸν ἐν ταῖς ὕλαις ἀποδέχεσθαι πλοῦτον τοῦ μὲν ὡς τυφλοῦ κατεφρόνησε, τὸν δὲ βλέποντα τῆς φύσεως ἐξετίμησε καὶ ζηλωτὴς ὡς οὐκ οἶδ’ εἴ τις ἕτερος αὐτοῦ γενόμενος ἐν μὲν ἐσθῆσι καὶ τροφαῖς καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς περὶ δίαιταν οὐδὲν ἐπιτραγῳδῶν πρὸς σεμνότερον ὄγκον εὐτέλειαν καὶ εὐκολίαν ἐπετήδευεν ἰδιώτου, πολυτέλειαν δὲ τῷ ὄντι βασιλικὴν ἐν οἷς καλὸν ἦν πλεονεκτεῖν τὸν ἄρχοντα·
1.154Bunlar da şunlardı: kendine hâkim olma, dayanıklılık, itidal, zihin keskinliği, anlayış, bilgi, emek, sıkıntıya katlanma, hazları hor görme, adalet, en iyiye teşvik, hata yapanları kanuna uygun olarak kınama ve cezalandırma, doğru davrananları yine kanuna uygun olarak övme ve onurlandırma.
ταῦτα δ’ ἦσαν ἐγκράτειαι, καρτερίαι, σωφροσύναι, ἀγχίνοιαι, συνέσεις, ἐπιστῆμαι, πόνοι, κακοπάθειαι, ἡδονῶν ὑπεροψίαι, δικαιοσύναι, προτροπαὶ πρὸς τὰ βέλτιστα, ψόγοι καὶ κολάσεις ἁμαρτανόντων νόμιμοι, ἔπαινοι καὶ τιμαὶ κατορθούντων πάλιν σὺν νόμῳ.
1.155Bu yüzden çok mala mülke ve insanlar arasında büyüklük taslayan zenginliğe sırt çeviren Musa'yı Tanrı, karşılığında ona en büyük ve en eksiksiz zenginliği vererek onurlandırdı: bütün yeryüzünün, denizin, ırmakların ve öteki bütün unsurların ve bileşiklerin zenginliğini. Onu kendi payının ortağı olarak göstermeye layık görüp bütün evreni, bir mirasçıya yaraşan bir mülk olarak ona bıraktı.
τοιγαροῦν πολλὰ χαίρειν φράσαντα πολυχρηματίᾳ καὶ τῷ παρ’ ἀνθρώποις μέγα πνέοντι πλούτῳ γεραίρει θεὸς τὸν μέγιστον καὶ τελεώτατον ἀντιδοὺς πλοῦτον αὐτῷ· οὗτος δ’ ἐστὶν ὁ τῆς συμπάσης γῆς καὶ θαλάττης καὶ ποταμῶν καὶ τῶν ἄλλων ὅσα στοιχεῖα καὶ συγκρίματα· κοινωνὸν γὰρ ἀξιώσας ἀναφανῆναι τῆς ἑαυτοῦ λήξεως ἀνῆκε πάντα τὸν κόσμον ὡς κληρονόμῳ κτῆσιν ἁρμόζουσαν.
1.156Bu yüzden unsurların her biri ona efendisine itaat eder gibi itaat ediyor, sahip olduğu gücü değiştirip buyruklarına boyun eğiyordu. Bunda belki şaşılacak bir şey de yoktur. Çünkü atasözünün dediği gibi “dostların malı ortaktır” ve peygamber de Tanrı'nın dostu olarak anılmıştır (bkz. Çıkış 33:11); öyleyse onun mülkünden de, gerektiği ölçüde, pay alması tabiî olur.
τοιγαροῦν ὑπήκουεν ὡς δεσπότῃ τῶν στοιχείων ἕκαστον ἀλλάττον ἣν εἶχε δύναμιν καὶ ταῖς προστάξεσιν ὑπεῖκον· καὶ θαυμαστὸν ἴσως οὐδέν· εἰ γὰρ κατὰ τὴν παροιμίαν „κοινὰ τὰ φίλων„, φίλος δὲ ὁ προφήτης ἀνείρηται θεοῦ (cf. Exod. 33, 11), κατὰ τὸ ἀκόλουθον μετέχοι ἂν αὐτοῦ καὶ τῆς κτήσεως, καθ’ ὃ χρειῶδες.
1.157Tanrı her şeye sahip olduğundan hiçbir şeye muhtaç değildir; erdemli insan ise gerçek anlamda hiçbir şeye, hatta kendisine bile sahip değildir, ama Tanrı'nın hazinelerinden gücü yettiği kadar pay alır. Bu da belki yerindedir. Çünkü o bir dünya vatandaşıdır; bu sebeple dünyadaki şehirlerin hiçbirinin kütüğüne yazılmamıştır, ve bu doğrudur, çünkü payına bir ülke parçası değil, bütün evren düşmüştür. Dahası var.
ὁ μὲν γὰρ θεὸς πάντα κεκτημένος οὐδενὸς δεῖται, ὁ δὲ σπουδαῖος ἄνθρωπος κέκτηται μὲν οὐδὲν κυρίως ἀλλ’ οὐδ’ ἑαυτόν, τῶν δὲ τοῦ θεοῦ κειμηλίων, καθ’ ὅσον ἂν οἷός τε ᾖ, μεταλαγχάνει. καὶ μήποτ’ εἰκότως· κοσμοπολίτης γάρ ἐστιν, ἧς χάριν αἰτίας οὐδεμιᾷ τῶν κατὰ τὴν οἰκουμένην πόλεων ἐνεγράφη, δεόντως, οὐ μέρος χώρας ἀλλ’ ὅλον τὸν κόσμον κλῆρον λαβών. τί δ’;
1.158Her şeyin babası ve yaratıcısıyla daha büyük bir ortaklığın tadını, onunla aynı unvana layık görülerek çıkarmadı mı? Çünkü bütün milletin tanrısı ve kralı diye anıldı. Tanrı'nın bulunduğu karanlığa girdiği de söylenir (Çıkış 20:21); yani varlıkların biçimsiz, görünmez ve cisimsiz örnek özüne girdi ve ölümlü tabiatın göremediği şeyleri kavradı. Kendisini ve hayatını ustaca işlenmiş bir tablo gibi ortaya koyarak, taklit etmek isteyenlere son derece güzel ve Tanrı'ya benzeyen bir eseri örnek olarak dikti.
οὐχὶ καὶ μείζονος τῆς πρὸς τὸν πατέρα τῶν ὅλων καὶ ποιητὴν κοινωνίας ἀπέλαυσε προσρήσεως τῆς αὐτῆς ἀξιωθείς; ὠνομάσθη γὰρ ὅλου τοῦ ἔθνους θεὸς καὶ βασιλεύς· εἴς τε τὸν γνόφον, ἔνθα ἦν ὁ θεός, εἰσελθεῖν λέγεται (Exod. 20, 21), τουτέστιν εἰς τὴν ἀειδῆ καὶ ἀόρατον καὶ ἀσώματον τῶν ὄντων παραδειγματικὴν οὐσίαν, τὰ ἀθέατα φύσει θνητῇ κατανοῶν· καθάπερ τε γραφὴν εὖ δεδημιουργημένην ἑαυτὸν καὶ τὸν ἑαυτοῦ βίον εἰς μέσον προαγαγὼν πάγκαλον καὶ θεοειδὲς ἔργον ἔστησε παράδειγμα τοῖς ἐθέλουσι μιμεῖσθαι.
1.159Bu örneğin izini ruhlarına basanlar ya da basmaya çalışanlar ne mutludur! Zihin, mümkünse aretēnin eksiksiz suretini taşısın; değilse, hiç değilse o sureti edinmek için tereddütsüz bir özlem taşısın.
εὐδαίμονες δ’ ὅσοι τὸν τύπον ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς ἐναπεμάξαντο ἢ ἐσπούδασαν ἐναπομάξασθαι· φερέτω γὰρ ἡ διάνοια μάλιστα μὲν τὸ εἶδος τέλειον ἀρετῆς, εἰ δὲ μή, τὸν γοῦν ὑπὲρ τοῦ κτήσασθαι τὸ εἶδος ἀνενδοίαστον πόθον.
1.160Şunu da herkes bilir: sıradan insanlar ünlülere özenir ve onların en çok neye yöneldiği görülüyorsa kendi heveslerini de o yöne çevirirler. Nitekim bir yönetici zevke dalmaya ve yumuşak, rahat bir hayata kaymaya başladığında, neredeyse bütün tebaası mideye ve mideden sonra gelenlere dönük arzularını zorunlu olanın ötesine taşıyıp salıverir; meğer ki bazıları tabiatın lütfuna erip sinsi değil, iyi niyetli ve yumuşak bir ruha sahip olsunlar.
καὶ μὴν οὐδ’ ἐκεῖνό τις ἀγνοεῖ, ὅτι ζηλωταὶ τῶν ἐνδόξων οἱ ἀφανεῖς εἰσι καί, ὧν ἂν ἐκεῖνοι μάλιστ’ ὀρέγεσθαι δοκῶσι, πρὸς ταῦτα τὰς αὑτῶν ἀποτείνουσιν ὁρμάς· ἐπειδὰν γοῦν ἡγεμὼν ἄρξηται καθηδυπαθεῖν καὶ πρὸς τὸν ἁβροδίαιτον ἀποκλίνειν βίον, σύμπαν ὀλίγου δεῖν τὸ ὑπήκοον τὰς γαστρὸς καὶ τῶν μετὰ γαστέρα προσαναρρήγνυσιν ἔξω τῶν ἀναγκαίων ἐπιθυμίας, εἰ μή τινες εὐμοιρίᾳ χρήσαιντο φύσεως ψυχὴν οὐκ ἐπίβουλον ἀλλ’ εὐμενῆ καὶ ἵλεω κτησάμενοι·
1.161Ama yönetici daha sert ve daha ağırbaşlı bir yol seçerse, nefsine hiç hâkim olamayanlar bile ya korkudan ya utançtan kendine hâkim olmaya yönelir, onun gibilere özendikleri izlenimini uyandırmaya çalışırlar. Daha kötüler, deli de olsalar, daha iyilerin yaptığını asla reddetmezler.
ἐὰν δ’ αὐστηροτέραν καὶ σεμνοτέραν ἕληται προαίρεσιν, καὶ οἱ λίαν αὐτῶν ἀκράτορες μεταβάλλουσι πρὸς ἐγκράτειαν ἢ φόβῳ ἢ αἰδοῖ σπουδάζοντες ὑπόληψιν ἐμποιεῖν, ὅτι ἄρα ζηλωταὶ τῶν ὁμοίων εἰσί· καὶ οὐκ ἄν ποθ’ οἱ χείρους τὰ τῶν κρειττόνων ἀλλ’ οὐδὲ μανέντες ἀποδοκιμάζοιεν.
1.162Belki de, kanun koyucu olacağı için, ondan çok önce kendisi, ilahî inayetle canlı ve akıl sahibi bir kanun hâline geliyordu; bu inayet daha sonra onu, kendisi farkında olmadan, kanun koyucu olarak seçti.
τάχα δ’, ἐπεὶ καὶ νομοθέτης ἔμελλεν ἔσεσθαι, πολὺ πρότερον αὐτὸς ἐγίνετο νόμος ἔμψυχός τε καὶ λογικὸς θείᾳ προνοίᾳ, ἥτις ἀγνοοῦντα αὐτὸν εἰς νομοθέτην ἐχειροτόνησεν αὖθις.
1.163Musa yönetimi, Tanrı'nın hakemliği ve onayıyla, gönüllü bir halktan aldıktan sonra göçü Fenike'ye, Çukur Suriye'ye ve o zaman Kenanlıların ülkesi denen Filistin'e doğru yola çıkardı. Bu ülkenin sınırları Mısır'dan üç günlük yol uzaklıktaydı.
Ἐπειδὴ τοίνυν παρ’ ἑκόντων ἔλαβε τὴν ἀρχήν, βραβεύοντος καὶ ἐπινεύοντος θεοῦ, τὴν ἀποικίαν ἔστελλεν εἰς Φοινίκην καὶ Συρίαν τὴν κοίλην καὶ Παλαιστίνην, ἣ τότε. προσηγορεύετο Χαναναίων, ἧς οἱ ὅροι τριῶν ἡμερῶν ὁδὸν διειστήκεσαν ἀπ’ Αἰγύπτου.
1.164Ama onları kestirme yoldan götürmedi. Bir yandan, ülkenin sakinleri yurtlarından sürülmek ve köleleştirilmek korkusuyla karşılarına çıkar da savaş çıkarsa, halkın aynı yoldan Mısır'a geri dönmesinden çekindi: o zaman düşmandan düşmana, yeni düşmanlardan eskilerine kaçmış olacak, alay ve eğlence konusu olacak, öncekilerden daha kötü ve daha ağır şeylere katlanacaklardı. Öte yandan onları ıssız ve uzun bir yoldan götürerek, bol olmayan, hatta yavaş yavaş azalan erzak içinde ne kadar itaatkâr olduklarını sınamak istedi.
εἶτ’ ἦγεν αὐτοὺς οὐ τὴν ἐπίτομον, ἅμα μὲν εὐλαβηθείς, μή ποθ’, ὑπαντιασάντων τῶν οἰκητόρων διὰ φόβον ἀναστάσεως καὶ ἀνδραποδισμοῦ καὶ γενομένου πολέμου, πάλιν τὴν αὐτὴν ὁδὸν ὑποστρέψωσιν εἰς Αἴγυπτον, ἀπ’ ἐχθρῶν ἐπ’ ἐχθρούς, νέων ἐπ’ ἀρχαίους, γέλως καὶ χλεύη γενησόμενοι καὶ χείρω καὶ ἀργαλεώτερα τῶν προτέρων ὑπομενοῦντες, ἅμα δὲ καὶ βουλόμενος αὐτοὺς δι’ ἐρήμης ἄγων καὶ μακρᾶς δοκιμάσαι, πῶς ἔχουσι πειθαρχίας ἐν οὐκ ἀφθόνοις χορηγίαις ἀλλ’ ἐκ τοῦ κατ’ ὀλίγον ὑποσπανιζούσαις.
1.165Böylece doğru yoldan saparak, Kızıldeniz'e kadar uzandığını düşündüğü yan bir patika buldu ve yola koyuldu. Söylendiğine göre o sırada tabiatın harikulade bir işi gerçekleşti; geçmişte böyle bir şeyin olduğunu hatırlayan kimse yoktu.
ἐκτραπόμενος οὖν τὴν ἐπ’ εὐθείας, ἐγκάρσιον ἀτραπὸν εὑρὼν καὶ νομίσας κατατείνειν ἄχρι τῆς ἐρυθρᾶς θαλάττης ὁδοιπορεῖν ἤρχετο. τεράστιον δέ φασι συμβῆναι κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον μεγαλούργημα τῆς φύσεως, ὃ μηδείς πω μέμνηται πάλαι γεγονός.
1.166Bir bulut büyük bir sütun biçimini alıp kalabalığın önünden gidiyordu; gündüz güneş gibi, gece alev gibi parlıyordu ki yolda şaşırmasınlar, hiç yanılmayan bir kılavuzun peşinden gitsinler. Belki de bu, büyük Kral'ın valilerinden biri, bulutun içine gizlenmiş görünmez bir melek, yol gösteren bir kılavuzdu; onun bedenin gözleriyle görülmesi caiz değildir.
νεφέλη γὰρ εἰς εὐμεγέθη κίονα σχηματισθεῖσα προῄει τῆς πληθύος, ἡμέρας μὲν ἡλιοειδὲς ἐκλάμπουσα φέγγος, νύκτωρ δὲ φλογοειδές, ὑπὲρ τοῦ μὴ πλάζεσθαι κατὰ τὴν πορείαν, ἀλλ’ ἀπλανεστάτῳ ἕπεσθαι ἡγεμόνι ὁδοῦ. τάχα μέντοι καὶ τῶν ὑπάρχων τις ἦν τοῦ μεγάλου βασιλέως, ἀφανὴς ἄγγελος, ἐγκατειλημμένος τῇ νεφέλῃ προηγητήρ, ὃν οὐ θέμις σώματος ὀφθαλμοῖς ὁρᾶσθαι.
1.167Mısır kralı onların, kendi sandığınca, yolsuz bir yere saptıklarını, sarp ve izsiz bir çölden geçtiklerini görünce yürüyüşteki bu yanlışa sevindi; çıkış yolu olmadan kapana kısıldıklarını sanıyordu. Onları salıverdiğine pişman olup peşlerine düşmeye kalkıştı; ya kalabalığı korkutarak geri döndürüp yeniden köleleştirecek ya da başkaldırırsa hepsini topyekûn öldürecekti.
Θεασάμενος δ’ ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεὺς ἀνοδίᾳ χρωμένους, ὡς ᾤετο, καὶ διὰ τραχείας καὶ ἀτριβοῦς ἐρήμης βαδίζοντας ἥσθη μὲν ἐπὶ τῷ κατὰ τὴν πορείαν σφάλματι, νομίσας συγκεκλεῖσθαι διέξοδον οὐκ ἔχοντας, ἐπὶ δὲ τῷ μεθέσθαι μετανοῶν ἐπεχείρει διώκειν, ὡς ἢ φόβῳ τὴν πληθὺν ὑποστρέψων καὶ δουλωσόμενος αὖθις ἢ ἀποκτενῶν ἡβηδὸν ἀφηνιάζουσαν.
1.168Bunun üzerine bütün süvari kuvvetini, mızrak atıcıları, sapancıları, atlı okçuları ve hafif silahlı öteki askerleri yanına aldı; tırpanlı arabaların en iyilerinden altı yüzünü de, rütbelerine yaraşır biçimde eşlik edip sefere katılsınlar diye yüksek mevkideki kişilere verdi. Hiç hız kesmeden üzerlerine atıldı, onları gafil avlamak için bütün gücüyle acele ediyordu. Çünkü beklenmedik kötülük her zaman beklenenden daha ağırdır; tıpkı umursanmayan şeye saldırmanın, tedbirli olana saldırmaktan daha kolay olması gibi.
εἶθ’ ἅπασαν τὴν ἱππικὴν δύναμιν παραλαβὼν ἀκοντιστάς τε καὶ σφενδονήτας καὶ ἱπποτοξότας καὶ τοὺς ἄλλους ὅσοι τῆς κούφης ὁπλίσεως καὶ τὰ κάλλιστα τῶν δρεπανηφόρων ἁρμάτων ἑξακόσια τοῖς ἐν τέλει δούς, ἵνα μετὰ τοῦ πρέποντος ἀξιώματος ἐπακολουθήσωσι καὶ τῆς στρατείας μετάσχωσιν, οὐδὲν τάχους ἀνεὶς ἐπεξέθει καὶ συντείνων ἔσπευδε βουλόμενος ἐξαπιναίως οὐ προϊδομένοις ἐπιστῆναι· τὸ γὰρ ἀνέλπιστον κακὸν ἀργαλεώτερον αἰεὶ τοῦ προσδοκηθέντος, ὅσῳ καὶ τὸ ὀλιγωρηθὲν εὐεπιχειρητότερον τοῦ σὺν φροντίδι.
1.169Kral böyle düşünerek peşlerinden geliyor, ilk hamlede onları alt edeceğini sanıyordu. Onlar ise o sırada deniz kıyısında ordugâh kurmuşlardı. Öğle yemeğine hazırlanırlarken önce büyük bir gürültü yankılandı, çünkü onca insan ve yük hayvanı hızla ilerliyordu; bunun üzerine çadırlarından dışarı fırlayıp etrafa bakındılar, parmak uçlarında yükselerek kulak kabarttılar. Az sonra bir tepenin üzerinde, silahlar içinde savaş düzenine girmiş düşman ordusu göründü.
καὶ ὁ μὲν ταῦτα διανοηθεὶς ἐπηκολούθει νομίζων αὐτοβοεὶ περιέσεσθαι, οἱ δ’ ἔτυχον ἤδη παρὰ ταῖς ἠϊόσι τῆς θαλάττης στρατοπεδεύοντες· μελλόντων δ’ ἀριστοποιεῖσθαι, τὸ μὲν πρῶτον πάταγος ἐξηχεῖτο πολύς, ἅτε τοσούτων ἀνθρώπων ὁμοῦ καὶ ὑποζυγίων μετὰ σπουδῆς ἐλαυνόντων, ὡς ἐκχυθέντας τῶν σκηνῶν περιβλέπεσθαι καὶ ὠτακουστεῖν ἀκροβατοῦντας· εἶτ’ ὀλίγῳ ὕστερον ἐπὶ λόφου μετέωρος ἡ ἀντίπαλος καταφαίνεται δύναμις ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκτεταγμένη πρὸς μάχην.
1.170Bu umulmadık ve beklenmedik durum karşısında dehşete düştüler. Savunma araçları olmadığı için kendilerini savunmaya hazır değillerdi, çünkü savaşa değil yurt kurmaya çıkmışlardı; kaçamıyorlardı da, çünkü arkalarında deniz, karşılarında düşman, iki yanlarında da derin ve izsiz bir çöl vardı. Can çekişir gibi çırpınıyor, kötülüklerin büyüklüğü karşısında takatleri tükeniyordu. Böyle felaketlerde hep olduğu gibi önderlerini suçlayıp şöyle dediler:
ἐπὶ δὲ τῷ παραλόγῳ καὶ ἀπροσδοκήτῳ καταπλαγέντες καὶ μήτε πρὸς ἄμυναν εὐτρεπεῖς ὄντες διὰ σπάνιν ἀμυντηρίων — οὐ γὰρ ἐπὶ πόλεμον ἀλλ’ εἰς ἀποικίαν ἐξῄεσαν — μήτε φυγεῖν δυνάμενοι — κατόπιν μὲν γὰρ πέλαγος, ἐχθροὶ δ’ ἀντικρύ, τὰ δὲ παρ’ ἑκάτερα βαθεῖα καὶ ἀτριβὴς ἐρήμη — σφαδᾴζοντες καὶ τῷ μεγέθει τῶν κακῶν ἀπειρηκότες, οἷα παρὰ τὰς τοιαύτας φιλεῖ συμφοράς, τὸν ἄρχοντα ᾐτιῶντο φάσκοντες·
1.171“Mısır'da ölünce gömüleceğimiz mezarlar olmadığı için mi bizi oradan çıkardın, burada öldürüp gömesin diye? Her türlü kölelik ölümden daha hafif bir kötülük değil midir? Halkı özgürlük umuduyla kandırıp hayatımızın başına daha ağır bir tehlikeyi astın.
„διὰ τὸ μὴ εἶναι μνήματα ἐν Αἰγύπτῳ, οἷς ἀποθανόντες ἐνταφησόμεθα, ἐξήγαγες ἡμᾶς, ἵν’ ἐνταῦθα κηδεύσῃς ἀποκτείνας; ἢ οὐ πᾶσα δουλεία κουφότερον κακὸν θανάτου; δελεάσας ἐλευθερίας ἐλπίδι τὸ πλῆθος τὸν χαλεπώτερον περὶ τοῦ ζῆν ἐπεκρέμασας κίνδυνον.
1.172Bizim saflığımızı, Mısırlıların acımasızlığını ve kinciliğini bilmiyor muydun? Kaçınılmaz kötülüklerin büyüklüğünü görmüyor musun? Ne yapmalıyız? Silahsız, silahlılarla mı savaşalım? Yoksa ağa düşmüş gibi dört bir yanımızı saran acımasız düşmanlardan, ayak basılmaz çöllerden, gemi yüzmez denizlerden mi kaçalım?
ἠγνόεις τὴν ἡμετέραν ἁπλότητα καὶ τὴν Αἰγυπτίων πικρίαν καὶ τὸ βαρύμηνι; τὸ μέγεθος τῶν ἀφύκτων κακῶν οὐχ ὁρᾷς; τί πρακτέον; πολεμῶμεν ἄοπλοι πρὸς ὡπλισμένους; ἀλλὰ φεύγωμεν καθάπερ ἄρκυσι κυκλωθέντες ἀνηλεέσιν ἐχθροῖς, ἐρημίαις ἀβάτοις, ἀπλώτοις πελάγεσιν;
1.173Deniz geçilebilir olsa bile, karşıya geçmek için o kadar gemi nerede?” Musa bunları duyunca onları bir yandan mazur gördü, bir yandan da Tanrı'nın vaatlerini hatırladı. Aklını ve sözünü aynı anda bölüştürdü: aklıyla, onları çaresiz felaketlerden kurtarsın diye gizlice Tanrı'ya yalvarıyor, sözüyle de kendisine bağıranları yüreklendirip teselli ediyordu: “Yılmayın,” diyordu, “insanın savunmasıyla Tanrı'nın savunması bir değildir.
εἰ δὲ δὴ καὶ πλωτά, τίς εὐπορία σκαφῶν εἰς περαίωσιν;“ ὁ δὲ ταῦτα ἀκούων τοῖς μὲν συνεγίνωσκε, τῶν δὲ χρησμῶν ἐμέμνητο· καὶ διανείμας τὸν νοῦν καὶ τὸν λόγον κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον τῷ μὲν ἐνετύγχανεν ἀφανῶς τῷ θεῷ, ἵν’ ἐξ ἀμηχάνων ῥύσηται συμφορῶν, δι’ οὗ δ’ ἐθάρσυνε καὶ παρηγόρει τοὺς καταβοῶντας „μὴ ἀναπίπτετε“ λέγων· „οὐχ ὁμοίως ἄνθρωπος ἀμύνεται καὶ θεός.
1.174Neden yalnız akla yatkın ve inandırıcı görünen şeylere önceden güveniyorsunuz? Yardımcı olan Tanrı hiçbir hazırlığa muhtaç değildir. Çaresizlikte çare bulmak Tanrı'ya mahsustur; yaratılmış her şeye imkânsız olan, yalnız ona mümkündür ve elinin altındadır.”
τί μόνοις τοῖς εὐλόγοις καὶ πιθανοῖς προπιστεύετε; παρασκευῆς οὐδεμιᾶς ἐστι χρεῖος ὁ θεὸς βοηθός· ἐν ἀπόροις πόρον εὑρεῖν ἴδιον θεοῦ· τὰ ἀδύνατα παντὶ γενητῷ μόνῳ δυνατὰ καὶ κατὰ χειρός.“
1.175Bunları henüz sakin hâldeyken anlattı. Ama az sonra, kendisine gelmesi âdet olan ruhun nefesiyle kendinden geçti, coştu ve şöyle kehanette bulundu: “Şu iyi silahlanmış orduyu bir daha karşınızda saf tutmuş görmeyeceksiniz. Hepsi baş aşağı devrilecek, derinlere gömülüp yok olacak; yeryüzünde ondan bir kalıntı bile görünmeyecek. Bu da uzun zaman sonra değil, bu gece olacak.”
καὶ ταῦτα μὲν ἔτι καθεστὼς διεξῄει· μικρὸν δ’ ἐπισχὼν ἔνθους γίνεται καταπνευσθεὶς ὑπὸ τοῦ εἰωθότος ἐπιφοιτᾶν αὐτῷ πνεύματος καὶ θεσπίζει προφητεύων τάδε· „ἣν ὁρᾶτε στρατιὰν εὐοπλοῦσαν, οὐκέτ’ ἀντιτεταγμένην ὄψεσθε· πεσεῖται γὰρ προτροπάδην πᾶσα καὶ βύθιος ἀφανισθήσεται, ὡς μηδὲ λείψανον αὐτῆς ὑπὲρ γῆς ἔτι φανῆναι, καὶ οὐ μήκει χρόνου, ἀλλὰ τῇ ἐπιούσῃ νυκτί.“
1.176O bunları söyledi. Güneş batınca hemen son derece şiddetli bir güney rüzgârı inmeye başladı ve deniz geri çekildi. Deniz zaten çekilip alçalırdı, ama o zaman daha güçlü itildiği için kıyıya yakın suları sanki bir yarığa ya da bir girdaba çekildi. Gökte tek bir yıldız görünmüyordu; koyu ve kara bir bulut bütün göğü kaplamıştı, gece zifiri karanlıktı ve bu, takip edenleri dehşete düşürdü.
καὶ ὁ μὲν ταῦτ’ ἀπεφθέγγετο. καταδύντος δ’ ἡλίου, νότος εὐθὺς ἤρξατο κατασκήπτειν βιαιότατος, ὑφ’ οὗ τὸ πέλαγος ἐξανεχώρησεν, εἰωθὸς μὲν ἀμπωτίζειν, τότε δὲ καὶ μᾶλλον ὠθούμενον τὸ πρὸς αἰγιαλοῖς ὑπεσύρη καθάπερ εἰς χαράδραν ἢ χάρυβδιν· ἀστήρ τε προὐφαίνετ’ οὐδείς, ἀλλὰ πυκνὸν καὶ μέλαν νέφος ἅπαντα τὸν οὐρανὸν ἐπεῖχε, γνοφώδους τῆς νυκτὸς οὔσης εἰς κατάπληξιν τῶν διωκόντων.
1.177Musa buyruk üzerine asasıyla denize vurdu. Deniz yarılıp ikiye ayrıldı. Yarılan yerin iki yanındaki sular havaya, yükseğe kalktı, duvar gibi donup sapasağlam, hareketsiz durdu. Arkadaki sular ise geri itilip dizginlenmişti; görünmez dizginlerle çekilir gibi ileri akışları durduruldu. Yarığın açıldığı tam ortadaki yer kuruyup geniş, işlek bir yol oldu. Musa bunu görünce hayran kaldı, sevindi; sevinçle dolarak halkını yüreklendirdi ve bir an önce yola koyulmaya teşvik etti.
προσταχθεὶς δὲ Μωυσῆς τῇ βακτηρίᾳ παίει τὴν θάλασσαν· ἡ δὲ ῥαγεῖσα διίσταται καὶ τῶν τμημάτων τὰ μὲν πρὸς τῷ ῥαγέντι μέρει μετέωρα πρὸς ὕψος ἐξαίρεται καὶ παγέντα τρόπον τείχους κραταιῶς ἠρέμει καὶ ἡσύχαζε, τὰ δ’ ὀπίσω σταλέντα καὶ χαλινωθέντα τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν καθάπερ ἡνίαις ἀφανέσιν ἀνεχαίτιζε, τὸ δὲ μεσαίτατον, καθ’ ὃ ἐγένετο ἡ ῥῆξις, ἀναξηρανθὲν ὁδὸς εὐρεῖα καὶ λεωφόρος γίνεται. τοῦτο ἰδὼν Μωυσῆς καὶ θαυμάσας ἐγεγήθει καὶ πληρωθεὶς χαρᾶς ἐθάρσυνε τοὺς ἰδίους καὶ ᾗ τάχιστα προὔτρεπεν ἀναζευγνύναι.
1.178Tam karşıya geçecekleri sırada en harikulade alamet görüldü. Bütün öteki zamanlarda önde giden kılavuz bulut, artçılık yapmak için kalabalığın en arkasına döndü. Takip edenlerle takip edilenlerin arasına yerleşerek birini dizginleyip güvenle, esenlikle ileri sürüyor, saldırmaya can atan ötekileri ise engelleyip geri püskürtüyordu. Bunu gören Mısırlılar her yanı gürültü ve kargaşayla doldurdular; korkudan birbirlerinin üzerine düşerek saflarını bozdular ve artık hiçbir faydası olmadığı bir anda kaçmaya çalıştılar.
περαιοῦσθαι δὲ μελλόντων, σημεῖον ἐπιγίνεται τερατωδέστατον· ἡ γὰρ ὁδηγὸς νεφέλη πρωτοστατοῦσα τὸν ἄλλον χρόνον ἀνακάμπτει πρὸς τὰ οὐραῖα τοῦ πλήθους, ὅπως ὀπισθοφυλακῇ, καὶ ταχθεῖσα μεθόριος τῶν διωκόντων καὶ τῶν διωκομένων τοὺς μὲν ἡνιοχοῦσα σωτηρίως καὶ ἀσφαλῶς ἐπήλαυνε, τοὺς δὲ ἀνεῖργε καὶ ἀνέκρουεν ἐφορμᾶν ἐπειγομένους· ἅπερ ὁρῶντες οἱ Αἰγύπτιοι θορύβου καὶ ταραχῆς πάντ’ ἐπλήρουν τάς τε τάξεις ὑπὸ δέους συνέχεον ἐπεμπίπτοντες ἀλλήλοις καὶ ζητοῦντες ἤδη φυγεῖν, ὅτ’ οὐδὲν ἦν ὄφελος.
1.179İbraniler şafak sökmeden önce, kadınlarıyla ve henüz çok küçük çocuklarıyla birlikte kuru bir patikadan karşıya geçtiler. Mısırlıları ise iki yandan üzerlerine yuvarlanıp birleşen deniz kütleleri arabalarıyla, atlarıyla birlikte denize gömdü. Kuzey rüzgârlarıyla geri gelen sular kabarıp dev dalgalarla üzerlerine yürüdü; öyle ki Mısır'dakilere bu ani felaketi haber verecek bir haberci bile sağ kalmadı.
οἱ μὲν γὰρ Ἑβραῖοι διὰ ξηρᾶς ἀτραποῦ περὶ βαθὺν ὄρθρον μετὰ γυναικῶν καὶ παίδων ἔτι κομιδῇ νηπίων περαιοῦνται· τοὺς δὲ τὰ τμήματα τοῦ πελάγους ἑκατέρωθεν ἐπικυλισθέντα καὶ ἑνωθέντα αὐτοῖς ἅρμασι καὶ ἵπποις καταποντοῖ, βορείοις πνεύμασι τῆς παλιρροίας ἀναχυθείσης καὶ μετεώροις τρικυμίαις ἐπιδραμούσης, ὡς μηδὲ πυρφόρον ὑπολειφθῆναι τὸν ἀπαγγελοῦντα τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ τὰς αἰφνιδίους συμφοράς.
1.180Bu büyük ve harikulade işe şaşıp kalan İbraniler, kan dökmeden, umulmadık bir zafer kazandılar. Düşmanların bir anda topluca yok olduğunu görünce, biri erkeklerden biri kadınlardan iki koro kurup kıyıda Tanrı'ya şükür ilahileri söylediler. Erkeklere Musa, kadınlara ise kız kardeşi önderlik ediyordu; korolarının başında onlar vardı.
τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν ἔργον Ἑβραῖοι καταπλαγέντες ἀναιμωτὶ νίκην οὐκ ἐλπισθεῖσαν ἤραντο καὶ κατιδόντες ἐν ἀκαρεῖ φθορὰν ἀθρόαν πολεμίων δύο χορούς, τὸν μὲν ἀνδρῶν, τὸν δὲ γυναικῶν, ἐπὶ τῆς ἠϊόνος στήσαντες εὐχαριστικοὺς ὕμνους εἰς τὸν θεὸν ᾖδον, ἐξάρχοντος Μωυσέως μὲν τοῖς ἀνδράσιν, ἀδελφῆς δὲ τούτου ταῖς γυναιξίν· ἡγεμόνες γὰρ οὗτοι τῶν χορῶν ἐγεγένηντο.
1.181Denizden ayrıldıktan sonra bir süre, artık düşman korkusu taşımadan yol aldılar. Ama üç gün boyunca içecek su bulamayınca susuzluktan yine yılgınlığa düştüler ve sanki daha önce hiçbir iyilik görmemişler gibi yeniden kaderlerinden yakınmaya başladılar. Çünkü o an başa gelen sıkıntının hücumu, önceki iyiliklerin verdiği hazzı her zaman silip götürür. Pınarlar görünce, su çekecekleri düşüncesiyle sevinç içinde koştular,
Ἄραντες δ’ ἀπὸ θαλάττης μέχρι μέν τινος ὡδοιπόρουν μηκέτι τὸν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν ὀρρωδοῦντες φόβον. ἐπιλιπόντος δὲ τοῦ ποτοῦ τρισὶν ἡμέραις, αὖθις ἐν ἀθυμίαις ἦσαν ὑπὸ δίψους καὶ πάλιν ἤρξαντο μεμψιμοιρεῖν ὡς μηδὲν εὖ προπεπονθότες· ἀεὶ γὰρ ἡ τοῦ παρόντος προσβολὴ δεινοῦ τὰς ἐπὶ τοῖς προτέροις ἀγαθοῖς ἡδονὰς ἀφαιρεῖται. θεασάμενοι δὲ πηγὰς ἐπιτρέχουσιν ὡς ἀρυσόμενοι χαρᾶς ὑπόπλεῳ,
1.182ama gerçeği bilmedikleri için aldandılar: sular acıydı. Tadına baktıklarında umulmadık durum karşısında sarsıldılar, bedenleri gevşedi, ruhları çöktü. Kendilerinden çok, su isteyen küçük çocukları için inliyorlardı; onlara gözyaşı dökmeden bakmaya dayanamıyorlardı.
δι’ ἄγνοιαν τἀληθοῦς ἀπατηθέντες· πικραὶ γὰρ ἦσαν· εἶτα γευσάμενοι γναμφθέντες τῷ παρ’ ἐλπίδα τά τε σώματα παρεῖντο καὶ τὰς ψυχὰς ἀναπεπτώκεσαν, οὐχ οὕτως ἐφ’ ἑαυτοῖς ὡς ἐπὶ τοῖς νηπίοις παισὶ στένοντες, οὓς ἀδακρυτὶ ποτὸν αἰτοῦντας ὁρᾶν οὐχ ὑπέμενον.
1.183Daha kayıtsız olan ve takvası sağlam olmayan bazıları olup bitenleri bile suçlamaya başladılar; bunların kendilerine iyilik olsun diye değil, daha ağır felaketlerin tadını çıkarsınlar diye başlarına geldiğini söylediler. Susuzluktan ölmektense düşmanın elinde bir kez değil, üç kez ölmenin daha iyi olduğunu ileri sürdüler: aklı başında olanlar için hayattan acısız ve çabucak ayrılmak ölümsüzlükten farksızdı; gerçek ölüm ise yavaş ve acılı olanıydı, korkunç olanın ölmüş olmakta değil, yalnız ölmekte olduğunu gösteren ölüm.
ἔνιοι δὲ τῶν ὀλιγωροτέρων καὶ πρὸς εὐσέβειαν ἀβεβαίων καὶ τὰ προγεγονότα ᾐτιῶντο ὡς οὐκ ἐπ’ εὐεργεσίᾳ συμβάντα μᾶλλον ἢ διὰ μετουσίαν ἀργαλεωτέρων συμφορῶν, ἄμεινον εἶναι λέγοντες τρίς, οὐχ ἅπαξ, ὑπ’ ἐχθρῶν ἀποθανεῖν ἢ δίψει παραπολέσθαι· τὴν μὲν γὰρ ἄπονον καὶ ταχεῖαν τοῦ βίου μετάστασιν οὐδὲν ἀθανασίας διαφέρειν τοῖς εὖ φρονοῦσι, θάνατον δ’ ὡς ἀληθῶς εἶναι τὸν βραδὺν καὶ μετ’ ἀλγηδόνων, οὐκ ἐν τῷ τεθνάναι τὸ φοβερὸν ἀλλ’ ἐν μόνῳ τῷ ἀποθνῄσκειν ἐπιδεικνύμενον.
1.184Onlar böyle feryat ederken Musa yine Tanrı'ya yalvardı. Tanrı canlıların ve en çok da insanların zayıflığını, yiyeceğe bağlı olan ve yemek ve içmek gibi zalim hanımlara koşulmuş bulunan bedenin zorunlu ihtiyaçlarını biliyordu. Musa ondan yılgınlığa düşenleri bağışlamasını ve herkesin yokluğunu gidermesini istedi; bunu uzun zaman sonra değil, geciktirilmeyen, çabuk bir lütufla yapmasını, çünkü ölümlü varlık tabiatı gereği çabuk yılar ve yardımın hemen gelmesini özler.
τοιαύταις χρωμένων ὀλοφύρσεσι, πάλιν ἱκετεύει τὸν θεὸν Μωυσῆς ἐπιστάμενον τὴν ζῴων καὶ μάλιστα τὴν ἀνθρώπων ἀσθένειαν καὶ τὰς τοῦ σώματος ἀνάγκας ἐκ τροφῆς ἠρτημένου καὶ δεσποίναις χαλεπαῖς συνεζευγμένου, βρώσει καὶ πόσει, συγγνῶναι μὲν τοῖς ἀθυμοῦσι, τὴν δὲ πάντων ἔνδειαν ἐκπλῆσαι, μὴ χρόνου μήκει, δωρεᾷ δ’ ἀνυπερθέτῳ καὶ ταχείᾳ, διὰ τὴν τοῦ θνητοῦ φυσικὴν ὀλιγωρίαν ὀξὺν καιρὸν τῆς βοηθείας ἐπιποθοῦντος.
1.185Tanrı merhametli gücünü yalvarışın önüne geçerek gönderdi ve yalvaranın ruhunun uyumayan gözünü açıp ona bir ağaç parçası gösterdi; onu alıp pınarlara atmasını buyurdu. Bu ağaç belki tabiatça etkili bir güç taşıyacak biçimde yaratılmıştı ve bu güç belki o zamana kadar bilinmiyordu; belki de görecekleri iş için o anda ilk kez yaratılmıştı.
ὁ δὲ τὴν ἵλεων αὑτοῦ δύναμιν φθάνει προεκπέμψας καὶ διοίξας τὸ τοῦ ἱκέτου τῆς ψυχῆς ἀκοίμητον ὄμμα ξύλον δείκνυσιν, ὃ προσέταξεν ἀράμενον εἰς τὰς πηγὰς καθεῖναι, τάχα μὲν κατεσκευασμένον ἐκ φύσεως ποιοῦν δύναμιν, ἣ τάχα ἠγνόητο, τάχα δὲ καὶ τότε πρῶτον ποιηθὲν εἰς ἣν ἔμελλεν ὑπηρετεῖν χρείαν.
1.186Buyruk yerine getirilince pınarlar tatlanıp içilir hâle geldi; öyle ki eskiden acı olup olmadıkları bile anlaşılamıyordu, çünkü eski bozukluklarından hatırlatacak tek bir iz, tek bir kıvılcım kalmamıştı.
γενομένου δὲ τοῦ κελευσθέντος, αἱ μὲν πηγαὶ γλυκαίνονται μεταβαλοῦσαι πρὸς τὸ πότιμον, ὡς μηδ’ εἰ τὴν ἀρχὴν ἐγένοντό ποτε πικραὶ δύνασθαι διαγνῶναι, διὰ τὸ μηδὲ ἴχνος ἢ ζώπυρον τῆς ἀρχαίας κακίας εἰς μνήμην ὑπολελεῖφθαι.
1.187Susuzluklarını iki kat bir hazla giderdiler, çünkü umulmadık biçimde gelen iyilik, insanı tadından daha çok sevindirir. Testilerini de doldurup yola koyuldular; sanki şen bir şölende ağırlanmış, sarhoş olmuşlardı. Ama bu şarap sarhoşluğu değil, ayık bir sarhoşluktu; başlarındaki önderin takvası onlara kadeh kaldırmış, onlar da bu kadehleri dolu dolu içmişlerdi.
τὸ δὲ δίψος ἀκεσάμενοι μεθ’ ἡδονῆς διπλασίας, ἐπειδὴ τῆς ἀπολαύσεως τὸ παρ’ ἐλπίδα συμβεβηκὸς ἀγαθὸν εὐφραίνει μᾶλλον, ἔτι καὶ τὰς ὑδρίας πληρώσαντες ἀνεζεύγνυσαν, ὥσπερ ἀπὸ θοίνης καὶ ἱλαρᾶς εὐωχίας ἑστιαθέντες καὶ μεθύοντες οὐ τὴν ἐν οἴνῳ μέθην ἀλλὰ τὴν νηφάλιον, ἣν ἠκρατίσαντο τὰς προπόσεις λαβόντες παρὰ τῆς εὐσεβείας τοῦ προεστῶτος ἄρχοντος.
1.188İkinci konak yerine vardılar. Burası suyu ve ağacı bol bir yerdi, adı Elim'di (Çıkış 15:27). On iki pınarla sulanıyordu; pınarların yanında, sayıları yetmiş olan, gürbüz genç hurma ağaçları vardı. Zihin gözüyle keskin görebilenler için bunlar milletin iyiliklerinin açık işaretleri ve örnekleriydi.
ἀφικνοῦνται δ’ εἰς σταθμὸν δεύτερον, εὔυδρόν τε καὶ εὔδενδρον — Αἰλεὶμ ὠνομάζετο (Exod. 15,27) —, πηγαῖς καταρρεόμενον δώδεκα, παρ’ αἷς στελέχη νέα φοινίκων εὐερνέστατα ἦν τὸν ἀριθμὸν ἑβδομήκοντα, τοῖς ὀξὺ τῇ διανοίᾳ βλέπειν δυναμένοις ἀγαθῶν τῶν ἐθνικῶν ἐναργῆ σημεῖα καὶ δείγματα·
1.189Çünkü milletin on iki kabilesi vardır; takvaya bağlı kaldıkça her biri bir pınar yerinde olacaktır, çünkü takva hiç kesilmeyen, tükenmeyen güzel işler sağlar. Bütün milletin soy ataları da yetmiş kişiydi; bunlar yerinde olarak ağaçların en iyisi olan hurmaya benzetilmiştir. Hurma hem görünüşte hem meyvesinde en güzel ağaçtır; hayat gücü de ötekilerde olduğu gibi köklere gömülü değil, yukarıdadır, kalp gibi dalların tam ortasına yerleşmiştir dallar da onu gerçek bir hükümdarı koruyan muhafızlar gibi çepeçevre kuşatır.
φυλαί τε γάρ εἰσι τοῦ ἔθνους δώδεκα, ὧν ἑκάστη πηγῆς ἕξει λόγον εὐσεβοῦσα, χορηγούσης εὐσεβείας ἀενάους καὶ ἀνελλιπεῖς καλὰς πράξεις, γενάρχαι δὲ τοῦ σύμπαντος ἔθνους ἑβδομήκοντα γεγόνασι φοίνικι τῷ τῶν δένδρων ἀρίστῳ προσηκόντως παρεικασθέντες, ὃ καὶ ὀφθῆναι καὶ καρπὸν ἐνεγκεῖν ἐστι κάλλιστον, ὅπερ καὶ τὴν ζωτικὴν ἔχει δύναμιν οὐκ ἐν ῥίζαις ὥσπερ τὰ ἄλλα κατορωρυγμένην ἀλλ’ ἀνώφοιτον, καρδίας τρόπον ἐν τῷ μεσαιτάτῳ τῶν ἀκρεμόνων ἱδρυμένην, ὑφ’ ὧν οἷα ἡγεμονὶς ὄντως ἐν κύκλῳ δορυφορεῖται.
1.190Kutsallığı tatmış olanların zihni de böyle bir tabiata sahiptir: yukarıya bakmayı ve yukarıya yönelmeyi öğrenmiştir; hep yükseklerde dolaşıp ilahî güzellikleri araştırır, yeryüzüne ait şeylere güler, onları oyun, ötekileri ise gerçek bir ciddiyet işi sayar.
τοιαύτην δ’ ἔχει φύσιν καὶ ἡ διάνοια τῶν γευσαμένων ὁσιότητος· ἄνω γὰρ μεμάθηκε βλέπειν τε καὶ φοιτᾶν καὶ μετεωροπολοῦσα ἀεὶ καὶ τὰ θεῖα διερευνωμένη κάλλη χλεύην τίθεται τὰ ἐπίγεια, ταῦτα μὲν παιδιάν, ἐκεῖνα δὲ σπουδὴν ὡς ἀληθῶς νομίζουσα.
1.191Bundan sonra çok zaman geçmeden yiyecek bulamayıp açlık çekmeye başladılar; zorunlu ihtiyaçlar sanki sırayla birbiri ardından saldırıyordu. Çünkü zalim ve ağır iki hanım, açlık ve susuzluk, eziyet etmeyi aralarında paylaşmış, sırayla üzerlerine çöküyorlardı; biri gevşeyince öbürü geliyordu. Acı çekenler için en dayanılmaz olan da buydu: daha az önce susuzluktan kurtulduklarını sanırken pusuda bekleyen bir kötülükle, açlıkla karşılaşıyorlardı.
Μετὰ δὲ ταῦτ’ οὐ πολὺς διῆλθε χρόνος καὶ ἀπορίᾳ σιτίων ἐλίμωττον, ὥσπερ ἐκ διαδοχῆς ἀντεπιτιθεμένων τῶν ἀναγκαίων· δέσποιναι γὰρ χαλεπαὶ καὶ βαρεῖαι, πεῖνα καὶ δίψα, διακληρωσάμεναι τὰς κακώσεις ἐν μέρει προσέκειντο καὶ συνέβαινε κατὰ τὴν τῆς ἑτέρας ἄνεσιν ἐπιγίνεσθαι τὴν ἑτέραν, ὅπερ ἦν τοῖς πάσχουσιν ἀφορητότατον, εἴ γε πρὸ μικροῦ δόξαντες ἀπαλλαγῆναι δίψους ἐφεδρεῦον κακὸν πεῖναν εὕρισκον.
1.192Zor olan yalnız o anki kıtlık değil, ileride de erzak bulamayacakları korkusuydu. Uçsuz bucaksız, derin ve hiç ürün vermeyen bir çöl görünce büsbütün umutsuzluğa düştüler. Her yer ya sarp ve kopuk kayalar ya tuzlu ovalar ya taşlık dağlar ya da baş döndürücü bir yüksekliğe uzanan derin kumullardı. Üstelik ne bir ırmak vardı, ne kaynaktan doğan ne de selden oluşan; ne bir pınar, ne ekilmiş bir şey, ne de bir ağaç, ne aşılı ne yabani; ne de uçan ya da karada yaşayan bir hayvan, insanı öldürecek zehirli sürüngenler, yılanlar ve akrepler dışında.
ἦν δ’ οὐ μόνον ἡ παροῦσα σπάνις χαλεπόν, ἀλλὰ καὶ ἡ πρὸς τὸν μέλλοντα χρόνον τῶν ἐπιτηδείων ἀπόγνωσις· ὁρῶντες γὰρ βαθεῖαν καὶ πολλὴν ἔρημον καὶ καρπῶν ἀγονωτάτην σφόδρα ἠθύμουν· πάντα γὰρ ἦσαν ἢ τραχεῖαι καὶ ἀπορρῶγες πέτραι ἢ ἁλμυρόγεως πεδιὰς ἢ ὄρη λιθωδέστατα ἢ ψάμμοι βαθεῖαι πρὸς ἠλίβατον ὕψος ἀνατείνουσαι, καὶ προσέτι ποταμὸς οὐδείς, οὐκ αὐθιγενής, οὐ χειμάρρους, οὐδεμία πηγή, σπαρτὸν οὐδὲν οὐδὲ δένδρον, οὐχ ἥμερον, οὐ τῆς ἀγρίας ὕλης, οὐ ζῷον πτηνὸν ἢ χερσαῖον, ὅτι μὴ τῶν ἑρπετῶν τὰ ἰοβόλα πρὸς ὄλεθρον ἀνθρώπων, ὄφεις καὶ σκορπίοι.
1.193Sonra Mısır'daki bolluğu, bereketi hatırladılar; oradaki her şeyin bolluğunu buradaki her şeyin yokluğuyla karşılaştırıp isyan ettiler ve birbirlerine şöyle konuştular: “Özgürlük umuduyla göç ettik, ama hayatta kalacağımızdan bile emin değiliz. Önderin vaatlerine bakılırsa mesut insanlarız, ama işin aslında bütün insanların en bedbahtıyız.
εἶθ’ ὑπομιμνῃσκόμενοι τῆς κατ’ Αἴγυπτον εὐθηνίας καὶ εὐετηρίας καὶ τὴν τῶν ἐκεῖ πάντων ἀφθονίαν ἀντιτιθέντες τῇ πάντων ἐνταῦθα ἐνδείᾳ χαλεπῶς ἔφερον καὶ πρὸς ἑτέρους ἕτεροι τοιαῦτ’ ἐλογοποίουν· „ἐπ’ ἐλευθερίας ἐλπίδι μεταναστάντες οὐδὲ τοῦ ζῆν ἄδειαν ἔχομεν οἱ ταῖς μὲν ὑποσχέσεσι τοῦ ἡγεμόνος εὐδαίμονες, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις ἀνθρώπων ἁπάντων κακοδαιμονέστατοι.
1.194Bu bitmek bilmeyen, bu kadar uzun yolun sonu ne olacak? Denizde de karada da yol alan herkesin önünde varacağı bir hedef vardır: kimine pazar yerleri ve limanlar, kimine bir şehir ya da bir ülke. Yalnız bizim önümüzde ayak basılmaz bir çöl, yolsuz yollar ve ağır umutsuzluklar var. İlerledikçe, uçsuz bucaksız, derin, geçit vermez bir deniz gibi her gün daha da genişleyen bir çöl beliriyor önümüzde.
τί τέλος ἔσται τῆς ἀνηνύτου καὶ μακρᾶς οὕτως ὁδοῦ; πᾶσι καὶ τοῖς πλέουσι καὶ τοῖς πεζεύουσιν ὅρος εἰς ὃν ἀφίξονται πρόκειται, τοῖς μὲν ἐμπόρια καὶ λιμένες, τοῖς δὲ πόλις τις ἢ χώρα, μόνοις δ’ ἡμῖν ἄβατος ἐρημία καὶ δυσοδία καὶ χαλεπαὶ δυσελπιστίαι· προϊόντων γάρ, ὥσπερ ἀχανὲς καὶ βαθὺ πέλαγος ἀπόρευτον ἀναφαίνεται καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εὐρυνόμενον.
1.195Sözleriyle bizi havalandırıp şişirdi, kulaklarımızı boş umutlarla doldurdu; şimdiyse zorunlu yiyecekleri bile sağlamayıp karınlarımızı açlıkla kıvrandırıyor. Yurt kurma adıyla bu kadar kalabalığı kandırdı: önce yerleşik dünyadan ıssız bir yere getirdi, şimdi de hayatın son yolculuğuna, ölüler diyarına uğurluyor.”
μετεωρίσας καὶ φυσήσας ἡμᾶς τῷ λόγῳ καὶ κενῶν ἐλπίδων τὰ ὦτα πληρώσας παρατείνει λιμῷ τὰς γαστέρας οὐδὲ τὰς ἀναγκαίας ἐκπορίζων τροφάς· ἀποικίας ὀνόματι τοσαύτην πληθὺν ἠπάτησεν ἐξ οἰκουμένης τὸ πρῶτον εἰς ἀοίκητον ἀγαγών, εἶτα καὶ εἰς ᾅδου προπέμπων, τὴν τοῦ βίου τελευταίαν ὁδόν.“
1.196Böyle kınanan Musa, kendisine yöneltilen hakaretlere değil, onların görüşlerinin sebatsızlığına üzülüyordu. Çünkü alışılmış düzene aykırı, umulmadık biçimde gerçekleşen sayısız olayı yaşamış oldukları için artık akla yatkın ve inandırıcı görünen hiçbir şeye kapılmamaları, onun her konuda yalan söylemediğinin en açık ispatlarını görmüş oldukları için de ona güvenmeleri gerekirdi.
τοιαῦτ’ ὀνειδιζόμενος οὐχ οὕτως ἐπὶ ταῖς εἰς αὑτὸν κακηγορίαις ἐδυσχέραινεν, ὡς ἐπὶ τῷ τῆς γνώμης αὐτῶν ἀνιδρύτῳ· πεπειραμένοι γὰρ μυρίων ὅσων ἐκ τοῦ παραλόγου συμβεβηκότων πραγμάτων παρὰ τὸ καθεστὸς ἔθος ὤφειλον ὑπὸ μηδενὸς ἔτι τῶν εὐλόγων καὶ πιθανῶν ἄγεσθαι, πεπιστευκέναι δ’ αὐτῷ λαβόντες ἀποδείξεις ἐναργεστάτας τοῦ περὶ ἁπάντων ἀψευδεῖν.
1.197Ama insanlar için kendisinden büyük bir kötülük olmayan yokluğu düşününce onları yine mazur gördü; çünkü kalabalığın tabiatça kararsız bir şey olduğunu, eldeki durumun onu kolayca sarstığını, bunun da geçmişi unutturup gelecekten umudu kestirdiğini biliyordu.
πάλιν δ’ ὅτε εἰς ἔννοιαν ἦλθε τῆς ἐνδείας, ἧς μεῖζον οὐδὲν κακὸν ἀνθρώποις ἐστί, συνεγίνωσκεν ὄχλον εἰδὼς ἀβέβαιον φύσει πρᾶγμα καὶ ὑπὸ τῶν ἐν χερσὶ διακινούμενον, ἃ λήθην μὲν τῶν προγεγονότων ἐργάζεται, δυσελπιστίαν δ’ εἰς τὰ μέλλοντα.
1.198Herkes dinmek bilmeyen bir ıstırap içindeyken ve pusuda beklediğini, hatta çok yakına geldiğini sandıkları en büyük felaketleri beklerken, Tanrı onların hâline acıyıp derdine çare buldu. Bunu bir yandan tabiatında bulunan yumuşaklık ve insan sevgisi yüzünden, bir yandan da önder olarak seçtiği kişiyi onurlandırmak ve onun açık ve gizli bütün işlerde ne kadar takvalı ve dindar olduğunu daha da iyi göstermek için yaptı.
πάντων οὖν ἐν ἀσχέτοις ὄντων ἀνίαις καὶ τὰς ἀνωτάτω προσδοκώντων συμφοράς, ἃς ἐνόμιζον ἐφεδρεύειν καὶ ἐγγυτάτω παρεῖναι, τοῦτο μὲν διὰ τὴν σύμφυτον ἐπιείκειαν καὶ φιλανθρωπίαν, τοῦτο δὲ βουλόμενος ὃν ἐχειροτόνησεν ἡγεμόνα τιμῆσαι καὶ ἔτι μᾶλλον ὡς εὐσεβείας ἔχει καὶ ὁσιότητος ἔν τε τοῖς φανεροῖς κἀν τοῖς ἀδήλοις ἅπασι διασυστῆσαι ὁ θεὸς ἐλεήσας τὸ πάθος ἰᾶται.
1.199Bu yüzden görülmemiş iyilikler icat etti; öyle ki daha açık işaretlerle terbiye olsunlar, bir şey hemen istedikleri gibi gitmeyince artık isyan etmesinler, gelecekten iyilik umarak sabırla katlansınlar.
ξένας οὖν εὐεργεσίας ἐκαινοτόμει, τρανοτέραις ὅπως ἐμφάσεσι παιδευθῶσιν ἤδη μὴ δυσανασχετεῖν, εἴ τι μὴ κατὰ γνώμην εὐθὺς ἀποβαίη, τλητικῶς δ’ ὑπομένειν χρηστὰ περὶ τῶν μελλόντων προσδοκῶντες.
1.200Peki ne oldu? Ertesi gün şafakta bütün ordugâhın çevresinde kalın ve bol bir çiy vardı. Bu çiy sessizce kar gibi yağmıştı; alışılmadık, eşi görülmemiş bir yağıştı: ne su ne dolu ne kar ne de buz —bunları kış dönümlerinde bulutların değişimleri oluşturur—, çok ufak ve bembeyaz darı taneleri gibi bir şey. Bunlar ardı ardına yağdığı için çadırların önüne yığın yığın birikmişti; inanılmaz bir manzaraydı. Şaşkınlık içinde önderlerine, daha önce hiçbir insanın görmediği bu yağışın ne olduğunu ve neden geldiğini sordular.
τί οὖν συνέβη; τῇ ὑστεραίᾳ περὶ τὴν ἕω δρόσος βαθεῖα καὶ πολλὴ περὶ σύμπαν ἦν ἐν κύκλῳ τὸ στρατόπεδον, ἣν ἐπένιφεν ἡσυχῇ, ἀήθη ὑετὸν καὶ παρηλλαγμένον, οὐχ ὕδωρ, οὐ χάλαζαν, οὐ χιόνα, οὐ κρύσταλλον — ταῦτα γὰρ αἱ τῶν νεφῶν ἀπεργάζονται μεταβολαὶ ταῖς χειμεριναῖς τροπαῖς —, ἀλλὰ κέγχρον βραχυτάτην καὶ λευκοτάτην, ἣ διὰ τὴν ἐπάλληλον φορὰν σωρηδὸν προὐκέχυτο τῶν σκηνῶν, ἄπιστος ὄψις· ἣν καταπλαγέντες ἐπυνθάνοντο τοῦ ἡγεμόνος, τίς τε ὁ ὑετὸς οὗτός ἐστιν, ὃν οὐδείς πω πρότερον εἶδεν ἀνθρώπων, καὶ πρὸς τί γέγονεν.
1.201Musa ilahî nefesle kendinden geçti ve şöyle kehanette bulundu: “Ölümlülere derin topraklı ovalar verilmiştir; onu sabanla yarıp sürer, eker ve çiftçiliğin öteki işlerini yaparak zorunlu ihtiyaçlarını bol bol karşılayacak yıllık ürünleri elde ederler. Tanrı'ya ise evrenin bir parçası değil, bütün evren tabi kılınmıştır; evrenin parçaları, bir efendiye hizmet eden köleler gibi, onun dilediği her işe hizmet eder.
ὁ δὲ καταπνευσθεὶς ἔνθους γίνεται καὶ θεσπίζει τάδε· „θνητοῖς μὲν ἀνεῖται πεδιὰς ἡ βαθύγειος, ἣν ἀνατεμόντες εἰς αὔλακας ἀροῦσι καὶ σπείρουσι καὶ τὰ ἄλλα τὰ κατὰ γεωργίαν δρῶσι καρποὺς ἐτησίους ἐκπορίζοντες εἰς ἀφθονίαν τῶν ἀναγκαίων· θεῷ δ’ οὐ μία μοῖρα τοῦ παντὸς ἀλλ’ ὁ σύμπας κόσμος ὑποβέβληται καὶ τὰ τούτου μέρη πρὸς ἅπασαν χρείαν ὧν ἂν θέλῃ ὡς δεσπότῃ δοῦλα ὑπηρετήσοντα.
1.202Şimdi de havanın su yerine yiyecek getirmesini uygun gördü; nitekim toprak da çoğu zaman yağmur getirmiştir. Mısır'daki nehir her yıl taşıp tarlaları suladığında, aşağıdan yağan bir yağmurdan başka nedir ki?” Olay burada kalsaydı bile şaşırtıcı olurdu.
νῦν οὖν ἔδοξεν αὐτῷ, τὸν ἀέρα τροφὴν ἐνεγκεῖν ἀνθ’ ὕδατος, ἐπεὶ καὶ γῆ πολλάκις ὑετὸν ἤνεγκεν· ὁ γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ ποταμὸς καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ταῖς ἐπιβάσεσι πλημμυρῶν ὅταν ἄρδῃ τὰς ἀρούρας, τί ἕτερον ἢ ὑετός ἐστι κάτωθεν ἐπινίφων;“ παράδοξον μὲν δὴ τὸ ἔργον, εἰ καὶ ἐνταῦθα ἔστη·
1.203Ama daha şaşırtıcı başka harikalar da gerçekleşti. Her biri bir yerden kaplar getirip bu yiyeceği topladılar; kimi yük hayvanlarına yükledi, kimi omzunda taşıdı. Amaçları erzakı uzun süre için saklamaktı.
νυνὶ δὲ καὶ παραδοξοτέροις ἄλλοις ἐθαυματουργεῖτο. ἐπενεγκάμενοι γὰρ ἄλλος ἀλλαχόθεν ἀγγεῖα συνεκόμιζον, οἱ μὲν ἐπὶ τῶν ὑποζυγίων, οἱ δὲ κατὰ τῶν ὤμων ἐπηχθισμένοι, προνοίᾳ τοῦ πρὸς πλείω χρόνον ταμιεύεσθαι τὰ ἐπιτήδεια.
1.204Oysa bu yiyecek saklanamıyor, biriktirilemiyordu, çünkü Tanrı her zaman yeni armağanlar vermeye karar vermişti. O günkü ihtiyaçlarına yetecek kadarını hazırlayıp zevkle yediler; ama ertesi güne bıraktıklarından hiçbirini sağlam bulamadılar: bozulmuş, kokmuş, çürümeden doğması olağan o türden kurtçuklarla dolmuştu. Bunları elbette attılar; ama her gün çiyle birlikte yağan başka, hazır yiyecekler buluyorlardı.
ἦν δ’ ἄρα ἀταμίευτα καὶ ἀθησαύριστα, δωρεὰς ἀεὶ νέας ἐγνωκότος τοῦ θεοῦ χαρίζεσθαι· τὰ μὲν γὰρ πρὸς τὴν τότε χρῆσιν αὐτάρκη σκευάσαντες μεθ’ ἡδονῆς προσηνέγκαντο, τῶν δ’ ἀπολειφθέντων εἰς τὴν ὑστεραίαν οὐδὲν ἔτι σῷον εὕρισκον, ἀλλὰ μεταβεβληκότα καὶ δυσώδη καὶ μεστὰ τοιουτοτρόπων ζῴων, ἃ κατὰ σῆψιν εἴωθε γεννᾶσθαι· ταῦτα μὲν οὖν ἀπερρίπτουν κατὰ τὸ εἰκός, ἑτέρας δ’ εὐτρεπεῖς τροφὰς ἀνεύρισκον, ἃς ἅμα τῇ δρόσῳ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν συνέβαινε νίφεσθαι.
1.205Kutsal yedinci güne ise seçkin bir ayrıcalık tanınmıştı. O gün hiçbir iş yapmak caiz olmadığı, küçük büyük her işten el çekmek buyrulduğu için, o gün erzak toplayamayacakları düşünülerek Tanrı bir gün önce iki katını yağdırdı ve iki güne yetecek yiyeceği toplamalarını buyurdu. Toplananlar da sağlam kaldı; önceki gibi hiçbiri bozulmadı.
γέρας δ’ ἐξαίρετον ἡ ἱερὰ ἑβδομὰς εἶχεν· ἐπειδὴ γὰρ οὐδὲν ἐφεῖται δρᾶν ἐν αὐτῇ, πάντων δὲ μικρῶν καὶ μεγάλων ἔργων ἀνέχειν διείρηται, συγκομίζειν οὐ δυναμένοις τότε τὰ ἐπιτήδεια πρὸ μιᾶς ὁ θεὸς ὕει διπλᾶ καὶ κελεύει φέρειν εἰς δύο ἡμέρας αὐτάρκη τροφὴν ἐσομένην· τὰ δὲ συγκομισθέντα σῷα διέμενεν, οὐδενὸς ᾗ πρότερον φθαρέντος τὸ παράπαν.
1.206Bundan da şaşırtıcı olanı anlatayım: kırk yıl boyunca, o kadar uzun bir süre, yol alırken zorunlu ihtiyaçları söylediğim düzen içinde karşılandı; sanki her birine düşen paya göre ölçülmüş tayınlar dağıtılıyordu.
λέξω δὲ καὶ τὸ ἔτι τούτου θαυμασιώτερον· ἐπὶ γὰρ ἔτη τεσσαράκοντα, τοσοῦτον μῆκος αἰῶνος, ὁδοιποροῦσιν αὐτοῖς αἱ χορηγίαι τῶν ἀναγκαίων ἐν τάξεσι ταῖς εἰρημέναις ἐγίνοντο καθάπερ ἐν σιταρχίαις μεμετρημέναις πρὸς τὰς ἐπιβαλλούσας ἑκάστοις διανομάς.
1.207Bu sırada çok özlenen günü de öğrendiler. Evrenin doğum gününün, bu bütünün tamamlandığı günün hangisi olduğunu uzun zamandır araştırıyorlardı; bu çözülmemiş soruyu babalarından ve atalarından devralmışlardı ve ancak güç bela bulabildiler. Bunu yalnız ilahî sözlerle değil, çok açık bir kanıtla da öğrendiler: öteki günlerde, söylendiği gibi, artan bozuluyordu, oysa yedinci günden önce yağan yiyecek hem bozulmuyor hem de iki kat geliyordu.
ἅμα μέντοι καὶ τὴν τριπόθητον ἡμέραν ἀνεδιδάσκοντο — ζητοῦντες γὰρ ἐκ πολλοῦ, τίς ἄρ’ ἐστὶν ἡ τοῦ κόσμου γενέθλιος, ἐν ᾗ τόδε τὸ πᾶν ἀπετελέσθη, καὶ παρὰ πατέρων καὶ προγόνων τὴν ζήτησιν ἄλυτον διαδεξάμενοι μόλις ἐδυνήθησαν εὑρεῖν — οὐ μόνον χρησμοῖς ἀναδιδαχθέντες, ἀλλὰ καὶ τεκμηρίῳ πάνυ σαφεῖ· τοῦ γὰρ πλεονάζοντος ἐν ταῖς ἄλλαις ἡμέραις, ὡς ἐλέχθη, φθειρομένου, τὸ πρὸ τῆς ἑβδόμης ὑόμενον οὐ μόνον οὐ μετέβαλεν, ἀλλὰ καὶ μέτρον εἶχε διπλάσιον.
1.208Yiyeceği şöyle kullanırlardı: şafakta yağanı toplar, döver ya da öğütürlerdi; sonra pişirip ballı çörek gibi çok tatlı bir yiyecek olarak yerlerdi. Fırıncıların zahmetli işine ihtiyaç duymuyorlardı.
ἡ δὲ χρῆσις ἦν τοιάδε· συλλέγοντες ἅμα τῇ ἕῳ τὸ νιφόμενον ἤλουν ἢ ἔτριβον, εἶθ’ ἕψοντες ἡδεῖαν πάνυ τροφὴν οἷα μελίπηκτον προσεφέροντο μὴ δεόμενοι σιτοπόνων περιεργίας.
1.209Dahası, kısa zamanda yumuşak ve rahat bir hayata yarayan şeylere de bolca kavuştular; çünkü Tanrı yerleşik ve bereketli bir ülkede bulunan ne varsa çölde de cömertçe ve bol bol sağlamak istedi. Akşamları denizden aralıksız gelen bir bıldırcın bulutu bütün ordugâhı gölgeliyordu; kuşlar avlanmaları kolay olsun diye yere çok yakın uçuyorlardı. Onları yakalayıp herkes kendi beğendiği gibi hazırlıyor, en lezzetli etlerin tadını çıkarıyor ve aynı zamanda zorunlu yiyeceklerine hoş bir katık ekliyorlardı.
ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν εἰς ἁβροδίαιτον βίον οὐκ εἰς μακρὰν εὐπόρουν, ὅσαπερ ἐν οἰκουμένῃ χώρᾳ καὶ εὐδαίμονι βουληθέντος τοῦ θεοῦ κατὰ πολλὴν περιουσίαν ἄφθονα χορηγεῖν ἐν ἐρημίᾳ· ταῖς γὰρ ἑσπέραις ὀρτυγομητρῶν νέφος συνεχὲς ἐκ θαλάττης ἐπιφερόμενον ἅπαν τὸ στρατόπεδον ἐπεσκίαζε τὰς πτήσεις προσγειοτάτας ποιουμένων εἰς τὸ εὔθηρον· συλλαμβάνοντες οὖν καὶ σκευάζοντες ὡς φίλον ἑκάστοις κρεῶν ἀπέλαυον ἡδίστων ἅμα καὶ τὴν τροφὴν παρηγοροῦντες ἀναγκαίῳ προσοψήματι.
1.210Bunlar hiç eksik olmadığından bolluk içinde yaşıyorlardı; ama ardından yine korkunç, insanı sıkıştıran bir su kıtlığı başgösterdi. Kurtuluştan umut kesmeye başladıklarında Musa, Mısır'daki alametleri gerçekleştirdiği o kutsal asayı alıp Tanrı'nın ilhamıyla sarp kayaya vurdu.
Τούτων μὲν οὖν πολλὴν ἦγον ἀφθονίαν οὐκ ἐπιλειπόντων, ὕδατος δὲ καὶ πάλιν πιέσασα δεινὴ σπάνις ἐπιγίνεται· καὶ πρὸς ἀπόγνωσιν ἤδη τραπομένων σωτηρίας, λαβὼν Μωυσῆς τὴν ἱερὰν βακτηρίαν ἐκείνην, δι’ ἧς τὰ κατ’ Αἴγυπτον ἀπετέλεσε σημεῖα, θεοφορηθεὶς τὴν ἀκρότομον πέτραν παίει.
1.211Kaya, ya önceden içinde bulunan bir pınarın damarı tam yerinden kesildiği için ya da su ilk kez o anda görünmez yeraltı kanallarından topluca içine akıp şiddetle sıkıştığı için, akışın gücüyle ağzı açılıp fışkırdı. Böylece yalnız o anki susuzluğa çare olmakla kalmadı, on binlerce insana uzun süre bol içecek sağladı. Bütün testilerini doldurdular, tıpkı daha önce tabiatça acı olup ilahî inayetle tatlanan pınarlardan doldurdukları gibi.
ἡ δ’, εἴτε προϋποκειμένης πηγῆς φλέβα καίριον διακοπεῖσα εἴτε καὶ τότε πρῶτον ὕδατος ἀφανέσιν ὑπονόμοις εἰς αὐτὴν ἀθρόου συρρυέντος καὶ σφόδρα ἐκθλιβέντος, ἀναστομωθεῖσα τῇ βίᾳ τῆς φορᾶς κρουνηδὸν ἐκχεῖται, ὡς μὴ τότε μόνον παρασχεῖν ἄκος δίψους ἀλλὰ καὶ πρὸς πλείω χρόνον τοσαύταις μυριάσιν ἀφθονίαν ποτοῦ· τὰ γὰρ ὑδρία πάντ’ ἐπλήρωσαν, ὡς καὶ πρότερον ἐκ τῶν πηγῶν, αἳ πικραὶ μὲν ἦσαν φύσει, μετέβαλον δ’ ἐπιφροσύνῃ θείᾳ πρὸς τὸ γλύκιον.
1.212Bunlara inanmayan biri, Tanrı'yı ne tanımıştır ne de hiç aramıştır. Aksi hâlde gerçekten büyük ve ciddiye alınmaya değer şeylere bakarak, bu şaşırtıcı ve akıl almaz olayların Tanrı için bir oyun olduğunu hemen anlar, bir kavrayışla bilirdi. O büyük şeyler şunlardır: göğün oluşu; gezegenlerin ve sabit yıldızların dansı; gündüz güneşten, gece aydan parlayan ışık; yerin evrenin tam ortasına yerleşmesi; kıtaların ve adaların muazzam büyüklüğü; hayvanların ve bitkilerin sayısız türü; denizlerin yayılışı; kaynaktan doğan ırmakların ve sellerin akışı; kimi soğuk kimi sıcak su fışkırtan, hiç kurumayan pınarların akıntıları; havanın türlü değişimleri; yılın mevsimlerinin ayrılışı ve sayısız başka güzellik.
εἰ δέ τις τούτοις ἀπιστεῖ, θεὸν οὔτ’ οἶδεν οὔτ’ ἐζήτησέ ποτε· ἔγνω γὰρ ἂν εὐθέως, ἔγνω παγίως καταλαβών, ὅτι τὰ παράδοξα δὴ ταῦτα καὶ παράλογα θεοῦ παίγνιά ἐστιν, ἀπιδὼν εἰς τὰ τῷ ὄντι μεγάλα καὶ σπουδῆς ἄξια, γένεσιν οὐρανοῦ καὶ πλανήτων καὶ ἀπλανῶν ἀστέρων χορείας καὶ φωτὸς ἀνάλαμψιν, ἡμέρας μὲν ἡλιακοῦ, νύκτωρ δὲ τοῦ διὰ σελήνης, καὶ γῆς ἵδρυσιν ἐν τῷ μεσαιτάτῳ τοῦ παντός, ἠπείρων τε καὶ νήσων ὑπερβάλλοντα μεγέθη καὶ ζῴων καὶ φυτῶν ἀμυθήτους ἰδέας, ἔτι δὲ πελαγῶν ἀναχύσεις, ποταμῶν αὐθιγενῶν καὶ χειμάρρων φοράς, ἀενάων ῥεῖθρα πηγῶν, ὧν αἱ μὲν ψυχρὸν αἱ δὲ θερμὸν ὕδωρ ἀνομβροῦσιν, ἀέρος παντοίας τροπάς, ἐτησίων ὡρῶν διακρίσεις, ἄλλα κάλλη μυρία.
1.213Bunları teker teker, hatta evrenin büyük parçalarından yalnız birini anlatmaya kalkışanın ömrü, bütün insanların en uzun yaşayanı olsa bile, yetmez. Ama bu gerçekten harikulade şeyler, alışıldık oldukları için küçümsenir; alışık olmadığımız şeyler ise küçük de olsalar, yeniliğe düşkünlüğümüz yüzünden garip görüntülere kapılıp onlara hayran kalırız.
ἐπιλίποι ἂν ὁ βίος τοῦ βουλομένου διηγεῖσθαι τὰ καθ’ ἕκαστα, μᾶλλον δ’ ἕν τι τῶν ὁλοσχερεστέρων τοῦ κόσμου μερῶν, κἂν εἰ μέλλοι πάντων ἀνθρώπων ἔσεσθαι μακροβιώτατος. ἀλλὰ ταῦτα μὲν πρὸς ἀλήθειαν ὄντα θαυμάσια καταπεφρόνηται τῷ συνήθει· τὰ δὲ μὴ ἐν ἔθει, κἂν μικρὰ ᾖ, ξέναις φαντασίαις ἐνδιδόντες καταπληττόμεθα τῷ φιλοκαίνῳ.
1.214Uzun ve yolsuz bir çölü geçtikten sonra yerleşik bir ülkenin sınırları ve göç ettikleri ülkenin eteklerindeki topraklar görünmeye başladı; orada Fenikeliler oturuyordu. Rahat ve huzurlu bir hayatın kendilerini karşılayacağını umdular, ama umutları boşa çıktı.
Ἤδη δὲ πολλὴν καὶ ἀπόρευτον διεξεληλυθότων, ὅροι τινὲς ἀνεφαίνοντο γῆς οἰκουμένης καὶ προάστεια χώρας, εἰς ἣν μεθωρμίζοντο· νέμονται δ’ αὐτὴν Φοίνικες. ἐλπίσαντες δὲ βίον εὔδιον καὶ γαληνὸν αὑτοῖς ἀπαντήσεσθαι γνώμης ἐσφάλησαν.
1.215Çünkü oranın kralı ülkesinin yağmalanmasından çekinerek şehirlerdeki gençleri silah altına aldı ve onların karşısına çıktı. Amacı mümkünse onları durdurmak, zorlarlarsa da savaşarak püskürtmekti; askerleri dinçti, savaşa ilk kez giriyordu, karşısındakiler ise uzun yürüyüşlerden ve sırayla üzerlerine çöken yiyecek ve su kıtlığından bitap düşmüştü.
ὁ γὰρ προκαθήμενος βασιλεὺς πόρθησιν εὐλαβηθείς, ἀναστήσας τὴν ἐκ τῶν πόλεων νεότητα, μάλιστα μὲν ἀνείρξων ὑπηντίαζεν, εἰ δὲ βιάζοιντο, διὰ χειρῶν ἀμυνούμενος ἀκμῆσι καὶ ἄρτι πρῶτον καθισταμένοις εἰς ἀγῶνα κεκμηκότας ὁδοιπορίαις καὶ ἐνδείαις σιτίων καὶ ποτῶν, ἃ κατὰ μέρος ἀντεπετίθετο.
1.216Musa gözcülerden düşman ordusunun pek uzakta olmadığını öğrenince savaş çağındakileri yazdı ve komutanlarından biri olan Yeşu'yu başkomutan seçti; kendisi ise daha büyük bir yardım için acele etti. Âdet olan arınma sularını üzerine serpip yakındaki bir tepeye koşarak çıktı ve Tanrı'ya, İbranileri korumasını, onlara zafer ve güç bağışlamasını diledi. Tanrı onları daha ağır savaşlardan ve başka kötülüklerden kurtarmış, yalnız insanlardan gelip başlarının üzerinde asılı duran felaketleri değil, Mısır'da unsurların ayaklanmasının doğurduğu ve yolculukta dinmek bilmeyen açlığın getirdiği felaketleri de dağıtmıştı.
Μωυσῆς δὲ παρὰ τῶν σκοπῶν γνοὺς οὐ μακρὰν διεστηκότα τὸν ἐχθρὸν στρατόν, καταλέξας τοὺς ἡβῶντας καὶ στρατηγὸν ἑλόμενος ἕνα τῶν ὑπάρχων Ἰησοῦν, πρὸς τὴν μείζονα συμμαχίαν αὐτὸς ἠπείγετο· περιρρανάμενος γὰρ τοῖς εἰωθόσι καθαρμοῖς ἐπὶ κολωνὸν τὸν πλησίον μετὰ σπουδῆς ἀναδραμὼν ἱκέτευε τὸν θεὸν ὑπερασπίσαι καὶ νίκην καὶ κράτος περιποιῆσαι τοῖς Ἑβραίοις, οὓς ἐκ χαλεπωτέρων πολέμων καὶ κακῶν ἄλλων ἐρρύσατο μὴ μόνον τὰς ἐξ ἀνθρώπων ἐπικρεμασθείσας συμφορὰς ἀποσκεδάσας, ἀλλὰ καὶ ὅσας ὅ τε τῶν στοιχείων νεωτερισμὸς ἐκαινούργησε κατ’ Αἴγυπτον καὶ ὁ ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις ἀνήνυτος λιμός.
1.217Tam savaş düzenine girecekleri sırada Musa'nın ellerinde çok harikulade bir şey oldu: elleri sırayla bir çok hafifliyor bir çok ağırlaşıyordu. Elleri hafifleyip yükseldiğinde kendi tarafı güçleniyor, yiğitlik gösterip daha da şanlı oluyordu; aşağı çöktüğünde ise düşman üstün geliyordu. Tanrı bu işaretlerle şunu gösteriyordu: düşmanların kendi payı yer ve evrenin en uç kıyılarıdır, İbranilerin payı ise en kutsal esirdir; nasıl ki evrende gök yere hükmeder ve ona üstün gelirse, bu millet de kendisine karşı savaşanlara öyle üstün gelecektir.
ἤδη δὲ μελλόντων εἰς μάχην καθίστασθαι, τερατωδέστατόν τι συμβαίνει πάθος περὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ· κουφόταται γὰρ ἐγίνοντο ἐν μέρει καὶ βαρύταται· εἶθ’ ὁπότε μὲν ἐπελαφρίζοιντο πρὸς ὕψος αἰρόμεναι, τὸ συμμαχικὸν ἐρρώννυτο καὶ ἀνδραγαθιζόμενον ἐπικυδέστερον ἐγίνετο, ὁπότε δὲ κάτω βρίσειαν, ἴσχυον οἱ ἀντίπαλοι, μηνύοντος διὰ συμβόλων τοῦ θεοῦ, ὅτι τῶν μέν ἐστι γῆ καὶ αἱ τοῦ παντὸς ἐσχατιαὶ κλῆρος οἰκεῖος, τῶν δ’ αἰθὴρ ὁ ἱερώτατος, καὶ ὥσπερ ἐν τῷ παντὶ βασιλεύει καὶ κρατεῖ γῆς οὐρανός, οὕτω καὶ τὸ ἔθνος περιέσται τῶν ἀντιπολεμούντων.
1.218Bir süre eller terazi kefeleri gibi sırayla bir hafifleyip bir ağır bastı ve o süre boyunca savaşın kimin olacağı belli değildi. Sonra eller ansızın ağırlıklarını yitirdi; kanat yerine parmaklarını kullanarak, havada süzülen kuşlar gibi yükseklere kalktılar. İbraniler karşı konulmaz bir zafer kazanana kadar yukarıda kaldılar; düşmanlar hep birlikte öldürüldü ve haksız yere başkalarına yapmaya çalıştıkları şeyi adaletle kendileri çektiler.
ἄχρι μὲν οὖν τινος αἱ χεῖρες οἷα πλάστιγγες ἐν μέρει μὲν ἐπεκουφίζοντο, ἐν μέρει δ’ ἐπέρρεπον, τηνικαῦτα καὶ ὁ ἀγὼν ἀμφήριστος ἦν· ἐξαπιναίως δ’ ἀβαρεῖς γενόμεναι, δακτύλοις ἀντὶ ταρσῶν χρώμεναι, μετέωροι πρὸς ὕψος ἤρθησαν, καθάπερ αἱ πτηναὶ φύσεις ἀεροποροῦσαι, καὶ διέμενον ἀνώφοιτοι μέχρι τοῦ τὴν νίκην Ἑβραίους ἀνανταγώνιστον ἄρασθαι, τῶν ἐχθρῶν ἡβηδὸν ἀναιρεθέντων ἅπερ τε διαθεῖναι παρὰ τὸ προσῆκον ἐσπούδαζον παθόντων μετὰ δίκης.
1.219O zaman Musa bir sunak kurdu; olaydan ötürü ona “Tanrı'ya sığınak” adını verdi (Çıkış 17:15). Bu sunağın üzerinde zafer kurbanlarını sunup şükran dualarını ödedi.
τότε καὶ Μωυσῆς ἱδρύεται βωμόν, ὃν ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος ὠνόμασε „θεοῦ καταφυγήν“ (Exod. 17, 15), ἐφ’ οὗ τὰ ἐπινίκια ἔθυε χαριστηρίους εὐχὰς ἀποδιδούς.
1.220Bu savaştan sonra Musa, milletin göç ettiği ülkeyi keşfetmek gerektiğine karar verdi; yolculuklarının ikinci yılı başlamıştı. İstediği, insanların çoğu zaman yaptığı gibi bilmedikleri bir şey hakkında tartışıp durmaları değil, ülkeyi önceden duyarak öğrenip oradaki şeyler hakkında sağlam bir bilgiye sahip olarak ne yapacaklarını hesaplamalarıydı.
Μετὰ τὴν μάχην ταύτην ἔγνω δεῖν τὴν χώραν, εἰς ἣν ἀπῳκίζετο τὸ ἔθνος, κατασκέψασθαι — δεύτερον δ’ ὁδοιποροῦσιν ἔτος ἐνειστήκει — βουλόμενος μή, οἷα φιλεῖ, γνωσιμαχεῖν οὐκ εἰδότας, ἀλλ’ ἀκοῇ προμαθόντας αὐτήν, ἐπιστήμῃ τῶν ἐκεῖ βεβαίᾳ χρωμένους, τὸ πρακτέον ἐκλογίζεσθαι.
1.221Kabile sayısınca on iki adam seçti, her kabileden bir kabile başı; bunları en itibarlılar arasından, liyakate göre seçti. Böylece hiçbir kesim daha fazla ya da daha az pay aldığı için huzursuzluk çıkarmayacak, gönderilenler doğruyu söylemek isterlerse, bütün kabileler oradaki halkla ilgili bilgileri kendi ileri gelenleri aracılığıyla eşit biçimde öğrenecekti.
δώδεκα δ’ ἰσαρίθμους ταῖς φυλαῖς ἄνδρας, ἐξ ἑκάστης ἕνα φύλαρχον, αἱρεῖται τοὺς δοκιμωτάτους ἀριστίνδην προκρίνας, ἵνα μηδεμία μοῖρα πλέον ἢ ἔλαττον ἐνεγκαμένη διαφέρηται, πᾶσαι δ’ ἐξ ἴσου διὰ τῶν ἐν τέλει τὰ παρὰ τοῖς κατοίκοις, εἰ βουληθεῖεν οἱ πεμφθέντες ἀψευδεῖν, ἐπιγνῶσιν.
1.222Onları seçince şöyle dedi: “Katlandığımız ve şimdiye kadar katlanmakta olduğumuz mücadelelerin ve tehlikelerin ödülü, bize payımıza düşecek topraklardır. Bu kalabalık milleti yeni yurduna götürürken bu umuttan mahrum kalmayalım! Yerleri, insanları ve durumları bilmek çok faydalıdır, tıpkı bilmemenin zararlı olması gibi.
ἑλόμενος δ’ αὐτούς φησι τάδε· „τῶν ἀγώνων καὶ κινδύνων, οὓς ὑπέστημεν καὶ μέχρι νῦν ὑπομένομεν, ἆθλόν εἰσιν αἱ κληρουχίαι, ὧν τῆς ἐλπίδος μὴ διαμάρτοιμεν ἔθνος πολυανθρωπότατον εἰς ἀποικίαν παραπέμποντες. ἔστι δ’ ὠφελιμώτατον ἡ τόπων καὶ ἀνθρώπων καὶ πραγμάτων ἐπιστήμη, ὥσπερ ἡ ἄγνοια βλαβερόν.
1.223Sizi, oradaki şeyleri sizin gözlerinizle ve zihinlerinizle görelim diye seçtik. Bilinmesi zorunlu olan şeyleri açıkça kavramak için bunca on binlerin kulakları ve gözleri olun.
ὑμᾶς οὖν ἐχειροτονήσαμεν, ἵνα ταῖς ὑμετέραις ὄψεσί τε καὶ διανοίαις τἀκεῖ θεασώμεθα· γίνεσθε δὴ τῶν τοσούτων μυριάδων ὦτα καὶ ὀφθαλμοὶ πρὸς τὴν ὧν ἀναγκαῖον εἰδέναι σαφῆ κατάληψιν.
1.224Öğrenmek istediğimiz şeyler üç tanedir: halkın sayısı ve gücü; şehirlerin elverişli bir konumda olup olmadığı ve yapılarının sağlam olup olmadığı; ülkenin derin topraklı ve verimli, ekinden ve ağaçtan türlü ürünler vermeye elverişli mi, yoksa tam tersine çorak mı olduğu. Böylece halkın gücüne ve sayısına karşı denk kuvvetlerle, yerlerin sağlamlığına karşı da savaş makineleri ve kuşatma kuleleriyle kendimizi donatalım. Ülkenin verimli olup olmadığını bilmek de zorunludur, çünkü çorak bir toprak için isteyerek tehlikelere atılmak ahmaklıktır.
ἃ δὲ γνῶναι ποθοῦμεν, τρία ταῦτ’ ἐστίν· οἰκητόρων πλῆθός τε καὶ δύναμιν, πόλεων τὴν ἐν εὐκαιρίᾳ θέσιν καὶ ἐν οἰκοδομίαις ἐχυρότητα ἢ τοὐναντίον, χώραν εἰ βαθύγειός ἐστι καὶ πίων, ἀγαθὴ παντοίους καρποὺς ἐνεγκεῖν σπαρτῶν τε καὶ δένδρων, ἢ λεπτόγεως ἔμπαλιν, ἵνα πρὸς μὲν ἰσχὺν καὶ πλῆθος οἰκητόρων ἰσορρόποις δυνάμεσι φραξώμεθα, πρὸς δὲ τὴν ἐν τοῖς τόποις ἐρυμνότητα μηχανήμασι καὶ ταῖς ἑλεπόλεσιν· ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν χώραν εἰδέναι, εἰ ἀρετῶσα ἢ μή· περὶ γὰρ λυπρᾶς ἑκουσίους κινδύνους ὑπομένειν ἠλιθιότητος.
1.225Bizim silahlarımız, makinelerimiz ve bütün gücümüz yalnız Tanrı'ya güvenmekte yatar. Bu donanıma sahip oldukça hiçbir korkunç şeye boyun eğmeyeceğiz. Çünkü bu güven, sağlamlıkta, cesarette, tecrübede ve sayıda yenilmez görünen kuvvetleri bile fazlasıyla alt edebilir; onun sayesindedir ki derin bir çölde bile, bereketli şehirlerde bulunan her şey bize sağlanmaktadır.
τὰ δ’ ὅπλα καὶ μηχανήματα ἡμῶν καὶ πᾶσα ἡ δύναμις ἐν μόνῳ τῷ πιστεύειν θεῷ κεῖται· ταύτην ἔχοντες τὴν παρασκευὴν οὐδενὶ τῶν φοβερῶν εἴξομεν· ἱκανὴ γὰρ ἀμάχους ῥώμας εὐεξίαις, τόλμαις, ἐμπειρίαις, πλήθεσιν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος κατακρατεῖν, δι’ ἣν καὶ ἐν ἐρήμῃ βαθείᾳ χορηγίαι πάντων εἰσὶν ὅσα ἐν εὐετηρίᾳ πόλεων.
1.226Bir ülkenin verimliliğini sınamak için en uygun zaman ilkbahardır ve şimdi ilkbahardayız. İlkbaharda ekilen türler olgunlaşır, ağaçlar da filizlenmeye başlar. Yazın en olgun çağına kadar beklemeniz ve mesut bir ülkenin numuneleri olarak meyveler getirmeniz daha da iyi olur.”
ὁ δὲ καιρός, ἐν ᾧ μάλιστα χώρας ἀρετὴν δοκιμάζεσθαι συμβέβηκεν, ἔαρ ἐστίν, ὃ νῦν ἐφέστηκεν· ὥρᾳ γὰρ ἔαρος τὰ μὲν σπαρέντα τελεσφορεῖται γένη, αἱ δὲ τῶν δένδρων φύσεις ἀρχὴν λαμβάνουσιν. ἄμεινον δ’ ἂν εἴη καὶ ἐπιμεῖναι μέχρι θέρους ἀκμάζοντος καὶ διακομίσαι καρποὺς οἱονεὶ δείγματα χώρας εὐδαίμονος.“
1.227Bunları dinleyince keşfe çıktılar; bütün halk onları uğurladı. Halk, yakalanıp öldürülmelerinden ve en ağır iki şeyin birden gerçekleşmesinden korkuyordu: her kabilenin gözü olan adamların katledilmesi ve pusuda bekleyen düşmanlar hakkında bilinmesi faydalı olan şeylerin bilinmeden kalması.
ταῦτ’ ἀκούσαντες ἐπὶ τὴν κατασκοπὴν ἐξῄεσαν ὑπὸ παντὸς τοῦ πλήθους προπεμπόμενοι δεδιότος, μὴ συλληφθέντες ἀπόλωνται καὶ συμβῇ δύο τὰ χαλεπώτατα, ἀνδρῶν τε, οἳ φυλῆς ἑκάστης ὄψις ἦσαν, σφαγαὶ καὶ ἄγνοια τῶν παρὰ τοῖς ἐφεδρεύουσιν ἐχθροῖς ὧν ὠφέλιμος ἡ ἐπιστήμη.
1.228Yanlarına gözcüler ve yol kılavuzları alıp önden gidenleri izlediler. Yaklaştıklarında oranın en yüksek dağına koşarak çıktılar ve ülkeyi seyrettiler. Ovaları geniş, arpa ve buğday yetiştiren, otu bol yerlerdi; dağlık kesim de bağlarla ve başka ağaçlarla en az o kadar doluydu. Bütün ülke ağaçlıktı, gürdü, bol su sağlayan ırmaklar ve pınarlarla kuşatılmıştı; öyle ki dağların bütün yamaçları eteklerinden doruklarına kadar gölgeli ağaçlarla örülmüştü, özellikle de boyunları ve derin vadileri.
παραλαβόντες δ’ ὀπτῆρας καὶ ἡγεμόνας τῆς ὁδοῦ προερχομένοις ἐφείποντο· καὶ γενόμενοι πλησίον, ἐφ’ ὑψηλότατον ὄρος τῶν περὶ τὸν τόπον ἀναδραμόντες, κατεθεῶντο τὴν χώραν, ἧς πεδιὰς μὲν ἦν πολλὴ κριθοφόρος, πυροφόρος, εὔχορτος, ὀρεινὴ δ’ οὐκ ἔλαττον ἀμπέλων καὶ στελεχῶν ἄλλων κατάπλεως, εὔδενδρος ἅπασα, λάσιος, ποταμοῖς καὶ πηγαῖς διεζωσμένη πρὸς ἄφθονον ὑδρείαν, ὡς ἐκ τῶν προπόδων ἄχρι τῶν κορυφῶν ὅλα τῶν ὀρῶν τὰ κλίματα δένδρεσι κατασκίοις συνυφάνθαι, διαφερόντως δὲ τοὺς αὐχένας καὶ ὅσαι βαθεῖαι διαφύσεις.
1.229Şehirlerin de iki bakımdan çok sağlam olduğunu gördüler: hem konumları elverişliydi hem de surları güçlüydü. Halkı da incelediklerinde sayısız bir kalabalık gördüler; upuzun devler ya da bedenlerinin boyu ve gücüyle devleri andıran insanlar.
κατεθεῶντο δὲ καὶ τὰς πόλεις ἐρυμνοτάτας διχόθεν, ἔκ τε τοπικῆς περὶ τὴν θέσιν εὐκαιρίας καὶ περιβόλων ἐχυρότητος. ἐξετάζοντες δὲ καὶ τοὺς οἰκήτορας ἑώρων ἀπείρους τὸ πλῆθος, περιμηκεστάτους γίγαντας ἢ γιγαντώδεις τὰς τῶν σωμάτων ὑπερβολὰς ἔν τε μεγέθεσι καὶ ῥώμαις.
1.230Bunları gördükten sonra daha kesin bir bilgi edinmek için orada kaldılar, çünkü ilk izlenimler kaygandır ve zihne ancak zamanla kazınır. Aynı zamanda ağaçların meyvelerinden, henüz yeni bağlamış olanlardan değil, artık renk almaya başlamış olanlardan toplayıp kolay bozulmayacak bu meyveleri bütün halka göstermeye özen gösterdiler.
ταῦτα κατιδόντες εἰς ἀκριβεστέραν κατάληψιν ἐπέμενον — ὀλισθηρὸν γὰρ αἱ πρῶται φαντασίαι χρόνῳ μόλις ἐνσφραγιζόμεναι — καὶ ἅμα σπουδὴν ἐποιοῦντο δρεψάμενοι τῶν ἀκροδρύων, μὴ ἄρτι πρῶτον στεριφουμένων ἀλλ’ ἤδη ὑποπερκαζόντων, ἐπιδείξασθαι παντὶ τῷ πλήθει τὰ μὴ ῥᾳδίως φθαρησόμενα.
1.231Onları en çok şaşırtan asmanın meyvesi oldu. Salkımlar olağanüstü büyüktü, asma dallarıyla ve sürgünleriyle boy ölçüşecek kadar uzundu; inanılmaz bir manzaraydı. Bunlardan birini kesip ortasından bir sırığa astılar; sırığın iki ucunu iki gencin omzuna, biri bir yandan öteki öbür yandan, koydular. Önceki taşıyanlar yoruldukça sırayla nöbetleşerek, çünkü yük çok ağırdı,
μάλιστα δ’ αὐτοὺς κατέπληττεν ὁ τῆς ἀμπέλου καρπός· οἱ γὰρ βότρυες ὑπερμεγέθεις ἦσαν, ἀντιπαρεκτεινόμενοι ταῖς κληματίσι καὶ μοσχεύμασιν, ἄπιστος θέα· ἕνα γοῦν ἐκτεμόντες καὶ δοκίδος ἐκ μέσων ἀπαιωρήσαντες, ἧς τὰς ἀρχὰς δυσὶ νέοις, τῷ μὲν ἔνθεν τῷ δ’ ἔνθεν, ἐπετίθεσαν, ἐκ διαδοχῆς, πιεζομένων αἰεὶ τῶν προτέρων—βαρύτατον γὰρ ἦν ἄχθος
1.232salkımı getirdiler; ama en önemli konularda aynı görüşte değillerdi. Daha dönmeden yolda aralarında sayısız çekişme çıkmıştı, ama bunlar hafifti; çünkü fikir ayrılığına düşüp her biri başka bir şey anlatırsa halk arasında kargaşa çıkmasın istiyorlardı. Dönüşten sonra ise çekişmeler daha da sertleşti.
—, ἐκόμιζον, περὶ τῶν ἀναγκαίων οὐχ ὁμοφρονοῦντες. ἐγένοντο μὲν οὖν αὐτοῖς ἅμιλλαι μυρίαι καὶ πρὶν ἐπανήκειν κατὰ τὴν ὁδόν, ἀλλὰ κουφότεραι, ὑπὲρ τοῦ μὴ γνωσιμαχούντων μηδ’ ἄλλα ἄλλων ἀπαγγελλόντων στάσιν ἐν τῷ πλήθει γενέσθαι, χαλεπώτεραι δὲ μετὰ τὴν ἐπάνοδον.
1.233Bir kısmı şehirlerin sağlamlığını ve her birinin ne kadar kalabalık olduğunu anlatıp her şeyi sözle büyüterek dinleyenlere korku salıyordu. Ötekiler ise gördükleri her şeyin büyüklüğünü küçültüp halkı yılmamaya, yurt kurma işine sarılmaya teşvik ediyor, ilk hamlede üstün geleceklerini söylüyorlardı: bunca büyük bir kuvvet hep birden saldırınca hiçbir şehir dayanamaz, ağırlığı altında ezilip düşerdi. Her iki taraf da kendi hâlini dinleyenlerin ruhlarına aktarıyordu: korkaklar korkuyu, yılmazlar ise umutla birlikte cesareti.
οἱ μὲν γὰρ περὶ τῆς τῶν πόλεων ἐχυρότητος καὶ ὡς ἑκάστη πολυάνθρωπός ἐστι διεξιόντες καὶ πάντα αἴροντες τῷ λόγῳ πρὸς τὸ μεγαλεῖον φόβον ἐνειργάζοντο τοῖς ἀκούουσιν, οἱ δὲ τὸν ἁπάντων ὧν εἶδον ὑφαιροῦντες ὄγκον παρεκάλουν μὴ ἀναπίπτειν, ἀλλ’ ἔχεσθαι τῆς ἀποικίας ὡς αὐτοβοεὶ περιεσομένους· οὐδεμίαν γὰρ ἀνθέξειν πόλιν πρὸς τοσαύτης δυνάμεως ἔφοδον ἀθρόως ἐπιστάσης, ἀλλὰ τῷ βάρει πιεσθεῖσαν πίπτειν· προσετίθεσαν δὲ καὶ τὰ ἐκ τῶν ἰδίων παθῶν ἑκάτεροι ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων, οἱ μὲν ἄνανδροι δειλίαν, οἱ δ’ ἀκατάπληκτοι θάρσος μετ’ εὐελπιστίας.
1.234Ama bu cesur olanlar, korkuya kapılanların beşte biri kadardı; korkaklar ise yiğitlerin beş katıydı. Az cesaret, çok korkaklığın içinde kaybolur; o zaman da böyle olduğu söylenir. En iyisini söyleyen iki kişiye karşı aksini söyleyen on kişi üstün geldi; öyle ki bütün halkı peşlerinden sürüklediler, onu ötekilerden soğutup kendilerine bağladılar.
ἀλλ’ οὗτοι μὲν πέμπτη μοῖρα τῶν ἀποδεδειλιακότων ἦσαν, οἱ δ’ ἔμπαλιν τῶν γενναίων πενταπλάσιοι· τὸ δ’ ὀλίγον θάρσος ἀτολμίας ἐναφανίζεται περιουσίᾳ, ὃ δὴ καὶ τότε φασὶ συμβῆναι· τῶν γὰρ τὰ βέλτιστα διεξιόντων δυοῖν οἱ τἀναντία φάσκοντες δέκα περιῆσαν οὕτως, ὥστε καὶ σύμπασαν ὑπηγάγοντο τὴν πληθὺν ἐκείνων μὲν ἀλλοτριώσαντες, ἑαυτοῖς δ’ οἰκειωσάμενοι.
1.235Ülke hakkında ise hepsi aynı şeyi söylüyor, ovanın da dağlık kesimin de güzelliğini hep bir ağızdan anlatıyorlardı. Bunun üzerine halk hemen bağırdı: “Başkalarının malı, hem de kimse alamasın diye güçlü bir elle korunan mal, bizim ne işimize yarar?” Ve o iki kişinin üzerine atılıp az kalsın taşlayacaklardı; faydalı olanı değil kulağa hoş geleni, gerçeği değil aldatmacayı seçmişlerdi.
περὶ δὲ τῆς χώρας ταὐτὰ πάντες ἀπεφαίνοντο γνώμῃ μιᾷ τὸ κάλλος καὶ τῆς πεδιάδος καὶ τῆς ὀρεινῆς ἐκδιηγούμενοι· „τί δ’ ὄφελος“ εὐθὺς ἀνεβόησαν „ἡμῖν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν καὶ ταῦτα πεφρουρημένων κραταιᾷ χειρὶ πρὸς τὸ ἀναφαίρετον;“ καὶ τοῖς δυσὶν ἐπιδραμόντες μικροῦ καταλεύουσιν αὐτοὺς ἡδονὴν ἀκοῆς τοῦ συμφέροντος καὶ ἀπάτην ἀληθείας προκρίναντες.
1.236Önder buna öfkelendi; aynı zamanda, Tanrı'nın sözlerine bu kadar inatla inanmayanların başına Tanrı'dan gelen bir kötülük inmesinden korktu. Nitekim öyle de oldu: korkak on casus, halktan onlarla birlikte aklını yitirenlerle beraber salgın bir hastalıkla öldü. Yalnız korkmamayı ve yurt kurmaya girişmeyi öğütleyen iki kişi kurtuldu; çünkü Tanrı'nın sözlerine itaat etmişlerdi; ötekilerle birlikte ölmemek onlara verilen seçkin bir ödül oldu.
ἐφ’ οἷς ὁ ἡγεμὼν ἠγανάκτει καὶ ἅμα ηὐλαβεῖτο, μή τι θεήλατον κατασκήψῃ κακὸν οὕτως ἐκθύμως ἀπιστοῦσι τοῖς χρησμοῖς· ὅπερ καὶ ἐγένετο· τῶν γὰρ κατασκόπων οἱ μὲν δειλοὶ δέκα λοιμώδει νόσῳ διαφθείρονται μετὰ τῶν ἐκ τοῦ πλήθους συναπονοηθέντων, μόνοι δ’ οἱ συμβουλεύσαντες δύο μὴ ὀρρωδεῖν ἀλλ’ ἐφίεσθαι τῆς ἀποικίας ἐσώθησαν, ὅτι καταπειθεῖς ἐγένοντο τοῖς λογίοις, γέρας ἐξαίρετον λαβόντες τὸ μὴ παραπολέσθαι.
1.237Göç ettikleri topraklara daha erken varamamalarının sebebi bu oldu. Mısır'dan ayrıldıktan sonraki ikinci yılda Suriye'deki şehirlere ve paylarına düşen topraklara yerleşebilecekken, oraya götüren kestirme yoldan saparak oradan oraya dolaştılar. Ruhu ve bedeni bitmez bir yorgunluğa sokan, geçilmesi zor, uzun, yolsuz yerleri birbiri ardınca buldular; aşırı dinsizliklerinin kaçınılmaz cezasını çekiyorlardı.
Τοῦτ’ αἴτιον ἐγένετο τοῦ μὴ θᾶττον ἥκειν εἰς ἣν ἀπῳκίζοντο γῆν. δυνάμενοι γὰρ ἔτει δευτέρῳ μετὰ τὴν ἀπ’ Αἰγύπτου μετανάστασιν τὰς ἐν Συρίᾳ πόλεις καὶ τὰς κληρουχίας ἐννέμεσθαι, τὴν ἄγουσαν καὶ ἐπίτομον ἐκτραπόμενοι ὁδὸν ἐπλάζοντο, δυσαναπορεύτους καὶ μακρὰς ἀνοδίας ἄλλας ἐπ’ ἄλλαις ἀνευρίσκοντες εἰς ἀνήνυτον ψυχῆς τε καὶ σώματος κάματον, δίκας ἀναγκαίας τῆς ἄγαν ἀσεβείας ὑπομένοντες.
1.238Daha önce geçen zaman dışında otuz sekiz yıl, yani bir insan neslinin ömrü kadar, bir aşağı bir yukarı sürünüp ayak basılmaz çölleri arşınladılar; kırkıncı yılda ancak, daha önce de geldikleri ülkenin sınırlarına varabildiler.
ὀκτὼ γοῦν ἐνιαυτοὺς πρὸς τοῖς τριάκοντα δίχα τοῦ παρεληλυθότος χρόνου, γενεᾶς βίον ἀνθρωπίνης, ἄνω κάτω τριβόμενοι καὶ τὰς ἀβάτους ἐρημίας ἀναμετροῦντες ἔτει τεσσαρακοστῷ μόλις ἐπὶ τοὺς τῆς χώρας ὅρους παρεγένοντο, ἐφ’ οὓς καὶ πρότερον ἦλθον.
1.239Ülkenin girişlerinde başka halklarla birlikte onların akrabaları da oturuyordu. İbraniler bunların mümkünse komşu halklara karşı savaşta yanlarında savaşacaklarını ve yurt kurmada her bakımdan yardım edeceklerini, çekinirlerse de hiç değilse ellerini kaldırmadan iki taraftan hiçbirinin safında yer almayacaklarını sanıyorlardı.
πρὸς δὲ ταῖς εἰσβολαῖς ᾤκουν ἕτεροί τε καὶ δὴ καὶ συγγενεῖς αὐτῶν, οὓς ᾤοντο μάλιστα μὲν συνεκπολεμήσειν τὸν πρὸς τοὺς ἀστυγείτονας πόλεμον καὶ πρὸς τὴν ἀποικίαν ἅπαντα συμπράξειν, εἰ δ’ ἀποκνοῖεν, μετὰ μηδετέρων γοῦν τετάξεσθαι χεῖρας ἀνέχοντας.
1.240Çünkü iki milletin, İbranilerin ve ülkenin kenar topraklarında oturanların ataları aynı anadan babadan iki kardeşti, üstelik ikizdiler. Bunlar çok çocuk sahibi oldular, torunları da bereketli olunca her iki hane de büyük ve kalabalık bir millet hâline geldi. Ama biri yurdunda kaldı, öteki ise daha önce anlatıldığı gibi kıtlık yüzünden Mısır'a göç etti ve ancak çok sonra geri dönüyordu.
οἱ γὰρ ἀμφοτέρων τῶν ἐθνῶν πρόγονοι, τοῦ τε Ἑβραϊκοῦ καὶ τοῦ τὰ προάστεια κατοικοῦντος, ἀδελφοὶ δύο ἦσαν ὁμοπάτριοι καὶ ὁμομήτριοι, πρὸς δὲ καὶ δίδυμοι, ἀφ’ ὧν εἰς πολυπαιδίαν ἐπιδιδόντων καὶ τῶν ἀπογόνων εὐφορίᾳ τινὶ χρωμένων εἰς μέγα καὶ πολυάνθρωπον ἔθνος ἑκατέρα τῶν οἰκιῶν ἀνεχύθη· ἀλλ’ ἡ μὲν ἐφιλοχώρησεν, ἡ δ’, ὡς ἐλέχθη πρότερον, εἰς Αἴγυπτον μεταναστᾶσα διὰ λιμὸν χρόνοις ὕστερον ἐπανῄει.
1.241İbraniler uzun süre ayrı kalmış olsalar da, atalarının âdetlerinden hiçbirini artık korumayan, eski yaşayışlarının her şeyini terk etmiş bu insanlara karşı akrabalık bağını koruyorlardı; tabiatı yumuşak olanlara, akrabalık adına bir şey vermenin ve iyilik etmenin yaraşacağını düşünüyorlardı.
τὴν δ’ οἰκειότητα ἡ μὲν διεφύλαττε, καίτοι πολὺν χρόνον διαζευχθεῖσα, πρὸς τοὺς μηδὲν ἔτι τῶν πατρίων φυλάττοντας, ἀλλὰ πάντα τὰ τῆς ἀρχαίας πολιτείας ἐκδεδιῃτημένους, ὑπολαβοῦσα τοῖς ἡμέροις τὰς φύσεις ἁρμόττον εἶναι διδόναι τι καὶ χαρίζεσθαι συγγενείας ὀνόματι·
1.242Öteki halk ise tam tersine, bütün dostluk bağlarını tersine çevirdi; tavırlarında ve sözlerinde, kararlarında ve işlerinde barış ve uzlaşma tanımadı, atalarından kalan düşmanlığı alevlendirdi. Çünkü bu milletin atası, kardeşine ilk oğulluk hakkını sattıktan kısa bir süre sonra anlaşmayı çiğneyip vazgeçtiği hakkı geri istemiş, geri vermezse onu öldürmekle tehdit ederek kanına susamıştı. Tek bir adamın tek bir adama karşı beslediği bu eski düşmanlığı, onca nesil sonra bütün bir millet tazeledi.
ἡ δ’ ἔμπαλιν τὰ φιλικὰ πάντα ἔτρεψεν ἤθεσι καὶ λόγοις βουλαῖς τε καὶ πράξεσιν ἀσπόνδοις καὶ ἀσυμβάτοις χρωμένη, πατρικὴν ἔχθραν ζωπυροῦσα—ὁ γὰρ τοῦ ἔθνους ἀρχηγέτης αὐτὸς ἀποδόμενος τῷ ἀδελφῷ τὰ πρεσβεῖα μικρὸν ὕστερον ὧν ἐξέστη μετεποιεῖτο παραβαίνων τὰς ὁμολογίας καὶ ἐφόνα θάνατον ἀπειλῶν, εἰ μὴ ἀποδοίη—· ταύτην τὴν παλαιὰν ἀνδρὸς ἑνὸς πρὸς ἕνα ἔχθραν ἔθνος τοσαύταις ὕστερον γενεαῖς ἐκαίνωσεν.
1.243İbranilerin önderi Musa onları ilk hamlede bir baskınla ele geçirebilecekken, söz konusu akrabalık yüzünden bunu doğru bulmadı. Yalnız ülkelerinin içinden geçen yolu kullanmayı istedi ve anlaşmaya uygun her şeyi yapacağına söz verdi: hiçbir araziyi tahrip etmeyecek, ne sürü ne ganimet götürecek, içecek su kıtlığı olursa suyun bedelini ve eksik kalan öteki ihtiyaçların fiyatını ödeyecekti. Ama onlar bu barışçı önerilere bütün güçleriyle karşı çıktılar; sınırlarına ayak bastıklarını, hatta yalnız dokunduklarını bile fark ederlerse savaş açacaklarını söyleyerek tehdit ettiler.
ὁ μὲν οὖν ἡγεμὼν τῶν Ἑβραίων Μωυσῆς, καίτοι γ’ αὐτοβοεὶ δυνάμενος ἑλεῖν ἐξ ἐπιδρομῆς, οὐκ ἐδικαίωσε διὰ τὴν εἰρημένην συγγένειαν, ἀλλ’ ὁδῷ χρήσασθαι μόνον ἠξίου τῇ διὰ τῆς χώρας πάνθ’ ὑπισχνούμενος πράξειν τὰ ἔνσπονδα, μὴ τεμεῖν χωρίον, μὴ θρέμματα, μὴ λείαν ἀπάξειν, ὕδατος, εἰ ποτοῦ γένοιτο σπάνις, τιμὴν παρέξειν καὶ τῶν ἄλλων τοῖς ἀχορηγήτοις ὠνίων· οἱ δ’ εἰρηνικαῖς οὕτω προκλήσεσιν ἀνὰ κράτος ἠναντιοῦντο πόλεμον ἀπειλοῦντες, εἰ τῶν ὅρων ἐπιβάντας ἢ ψαύσαντας αὐτὸ μόνον αἴσθοιντο.
1.244İbraniler bu cevaplara içerleyip hemen karşılık vermeye atılınca Musa onların duyabileceği bir yerde durup şöyle dedi: “Arkadaşlar, öfkeniz akla uygun ve haklıdır; çünkü biz yumuşak bir niyetle iyi şeyler önerdik, onlar ise kötü niyetli bir zihinle kötü cevaplar verdiler.
χαλεπῶς δὲ τὰς ἀποκρίσεις ἐνηνοχότων καὶ ἤδη πρὸς ἄμυναν ὁρμώντων, ἐν ἐπηκόῳ στὰς „ἄνδρες“ εἶπεν, „ἡ μὲν ἀγανάκτησις ὑμῶν εὔλογος καὶ δικαία· χρηστὰ γὰρ ἀφ’ ἡμέρου γνώμης προτειναμένων, πονηρὰ ἀπὸ διανοίας ἀπεκρίναντο κακοήθους.
1.245Ama onların acımasızlıklarının cezasını hak etmeleri, bize onları cezalandırmaya atılmanın yaraşacağı anlamına gelmez. Bunu milletimizin şerefi için yapmayalım, ki iyiler olarak kötülerden bu bakımdan da ayrılalım: yalnız birilerinin cezalandırılması gerekip gerekmediğine değil, bu cezayı bizim elimizden görmeye uygun olup olmadıklarına da bakalım.”
ἀλλ’ οὐχ ὅτι τῆς ὠμότητος ἐκεῖνοι δίκας ἐπάξιοι τίνειν εἰσί, διὰ τοῦθ’ ἡμῖν ἐπὶ τὰς κατ’ αὐτῶν τιμωρίας ἁρμόττον ἵεσθαι, ἕνεκα τῆς πρὸς τὸ ἔθνος τιμῆς, ἵνα καὶ ταύτῃ μοχθηρῶν ἀγαθοὶ διαφέρωμεν, ἐξετάζοντες οὐ μόνον, εἰ κολαστέοι τινές εἰσιν, ἀλλ’ εἰ καὶ ὑφ’ ἡμῶν ἐπιτήδειοι τοῦτο πάσχειν.“
1.246Sonra yolunu değiştirip halkı başka yollardan götürdü; çünkü ülkedeki bütün yolların muhafızlarla kuşatıldığını gördü. Bunları tutanlar hiçbir zarar görmeyecekleri hâlde kıskançlık ve hasetten kestirme yoldan geçmelerine izin vermiyorlardı.
εἶτ’ ἐκτραπόμενος ἦγε δι’ ἑτέρας τὴν πληθύν, ἐπειδὴ τὰς κατὰ τὴν χώραν ὁδοὺς ἁπάσας φρουραῖς διεζωσμένας εἶδεν ὑπὸ τῶν βλάβην μὲν οὐδεμίαν ἐνδεξομένων, φθόνῳ δὲ καὶ βασκανίᾳ τὴν ἐπίτομον οὐκ ἐώντων προέρχεσθαι.
1.247Bu, milletin özgürlüğe kavuşmasına duydukları üzüntünün en açık kanıtıydı; demek ki İbraniler Mısır'da acı bir köleliğe katlanırken seviniyorlardı. Çünkü komşularının iyiliği kendilerine acı veren kimseler, kabul etmeseler bile, onların başına gelen kötülüklere sevinmek zorundadırlar.
ταῦτα δὲ σαφεστάτη πίστις ἦν ἀνίας, ἣν ἐπὶ τῷ τὸ ἔθνος ἐλευθερίας τυχεῖν ἠνιῶντο, δηλονότι χαίροντες, ἡνίκα τὴν ἐν Αἰγύπτῳ πικρὰν δουλείαν ὑπέμενον· ἀνάγκη γὰρ οἷς φέρει λύπην τἀγαθὰ τῶν πλησίον ἐπὶ τοῖς τούτων εὐφραίνεσθαι κακοῖς, κἂν μὴ ὁμολογῶσιν.
1.248Oysa İbraniler, başlarına gelen acı ve tatlı her şeyi, aynı görüşte ve aynı şeyleri isteyen insanlara anlatır gibi onlara anlatmışlardı. Bu insanların kötülükte ne kadar ileri gittiklerini, düşmanlığa ve kavgaya düşkün olduklarından iyiliklere yanıp tersine sevineceklerini bilmiyorlardı.
ἔτυχον γὰρ ὡς πρὸς ὁμογνώμονας καὶ τὰ αὐτὰ βουλομένους ἀνενεγκόντες τὰ συμβάντα λυπηρά τε αὖ καὶ ὅσα καθ’ ἡδονήν, οὐκ εἰδότες ὅτι πόρρω προεληλύθασι μοχθηρίας καὶ ἐθελέχθρως καὶ φιλαπεχθημόνως ἔχοντες στένειν μὲν ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς, ἥδεσθαι δὲ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις ἔμελλον.
1.249Onların kötü niyeti açığa çıkınca, önderleri İbranilerin onlarla çarpışmasını engelledi ve aynı anda en güzel iki şeyi gösterdi: phronēsis ve iyilikseverlik. Hiçbir zarara uğramamaya dikkat etmek bir anlayış işiydi; akraba oldukları için onlardan öç almak bile istememek ise insan sevgisinin işiydi.
τῆς δὲ κακονοίας ἀνακαλυφθείσης ἐκείνων, ἐκωλύθησαν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν ὑπὸ τοῦ προεστῶτος ἐπιδειξαμένου δύο τὰ κάλλιστα, φρόνησιν ἐν ταὐτῷ καὶ χρηστότητα· τὸ μὲν γὰρ μηδὲν παθεῖν φυλάξασθαι συνέσεως, τὸ δὲ μηδ’ ἀμύνασθαι συγγενεῖς ὄντας ἐθελῆσαι φιλανθρωπίας ἔργον.
1.250Musa bunların şehirlerinin yanından geçip gitti. Komşu ülkenin Kenan adlı bir kralı ise, gözcüler yol alan ordunun pek uzakta olmadığını haber verince, ordunun düzensiz olduğunu ve önce saldırırsa kolayca yeneceğini düşündü. Kendi iyi silahlanmış gençleriyle yola çıkıp üzerlerine atıldı; karşısına ilk çıkanları, savaşa hazır olmadıkları için bozguna uğrattı. Esirler alıp bu beklenmedik başarıyla şişindi ve ötekilerin hepsini de alt edeceğini sanarak ilerledi.
Τὰς μὲν οὖν τούτων πόλεις παρημείψατο. βασιλεὺς δέ τις τῆς ὁμόρου Χανάνης ὄνομα, τῶν σκοπῶν ἀπαγγειλάντων τὸν ὁδοιποροῦντα στρατὸν οὐ πάνυ μακρὰν ἀφεστηκότα, νομίσας ἀσύντακτόν τε εἶναι καὶ ῥᾳδίως εἰ προεπίθοιτο νικήσειν, ἄρας μετὰ τῆς οἰκείας νεότητος εὐοπλούσης ἐπεξέθει καὶ τοὺς πρώτους ὑπαντιάσαντας ἅτε μὴ παρεσκευασμένους εἰς μάχην τρέπεται· καὶ λαβὼν αἰχμαλώτους ἐπὶ τῷ παρ’ ἐλπίδα εὐημερήματι φυσηθεὶς προῄει, καὶ τοὺς ἄλλους ἅπαντας χειρώσεσθαι νομίζων.
1.251İbraniler ise öncü birliğin yenilgisiyle yıkılmadılar; tersine eskisinden daha çok cesaret kazandılar ve esir düşenlerin eksikliğini gayretleriyle doldurmaya çalıştılar. Birbirlerini yılmamaya teşvik edip şöyle diyorlardı: “Kalkalım! Ülkeye daha yeni ayak basıyoruz; cesaretin verdiği sağlamlıkla yılmaz olalım. Sonuçlar çoğu zaman başlangıçlarla belirlenir. Ülkenin girişindeyken halkı dehşete düşürelim, sanki şehirlerin bolluğunu ele geçirmiş, çölden getirdiğimiz zorunlu ihtiyaç kıtlığını da onlara vermişiz gibi.”
οἱ δὲ — οὐ γὰρ ἐγνάμφθησαν ἥττῃ τῆς προερχομένης τάξεως — ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον ἢ πρότερον σπάσαντες εὐτολμίας καὶ τὴν ἔνδειαν τῶν ἑαλωκότων ἐκπλῆσαι ταῖς προθυμίαις ἐπειγόμενοι συνεκρότουν ἄλλος ἄλλον μὴ ἀποκάμνειν „ἀνεγειρώμεθα„ λέγοντες, „ἄρτι τῆς χώρας ἐπιβαίνομεν· ἀκατάπληκτοι μετὰ τῆς ἐν τῷ θαρρεῖν ἐχυρότητος γινώμεθα· τὰ τέλη ταῖς ἀρχαῖς πολλάκις κρίνεται· ἐπὶ τῶν εἰσβολῶν ὄντες καταπληξώμεθα τοὺς οἰκήτορας, ὡς ἔχοντες μὲν τὴν ἐκ τῶν πόλεων εὐετηρίαν, ἀντιδεδωκότες δ’ ἣν ἐκ τῆς ἐρημίας ἐπαγόμεθα σπάνιν τῶν ἀναγκαίων.„
1.252Bu sözlerle birbirlerini yüreklendirirken bir de adakta bulundular: kralın şehirlerini ve her şehirdeki halkı ülkenin ilk ürünü olarak Tanrı'ya adayacaklardı. Tanrı dualarını kabul etti, İbranilere cesaret üfleyip düşman ordusunun yenilmesini sağladı.
καὶ ἅμα διὰ τούτων προτρέποντες αὑτοὺς ηὔξαντο τῆς χώρας ἀπαρχὰς ἀναθήσειν τῷ θεῷ τὰς πόλεις τοῦ βασιλέως καὶ τοὺς ἐν ἑκάστῃ πολίτας· ὁ δ’ ἐπινεύει ταῖς εὐχαῖς καὶ θάρσος ἐμπνεύσας τοῖς Ἑβραίοις τὴν ἀντίπαλον στρατιὰν ἁλῶναι παρεσκεύασεν.
1.253İbraniler şehirleri zorla ele geçirince şükran adaklarını yerine getirdiler; ganimetten hiçbir şeyi kendilerine ayırmadılar, şehirleri insanlarıyla ve hazineleriyle birlikte Tanrı'ya adadılar. Olaydan ötürü bütün krallığa “Adanmış” adını verdiler.
οἱ δ’ ἀνὰ κράτος ἑλόντες τὰς χαριστηρίους ὁμολογίας ἐπετέλουν, οὐδὲν ἐκ τῆς λείας νοσφισάμενοι, τὰς δὲ πόλεις αὐτοῖς ἀνδράσι καὶ κειμηλίοις ἀνιερώσαντες, καὶ ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος ὅλην τὴν βασιλείαν ὠνόμασαν „ἀνάθεμα“.
1.254Nasıl takvalı insanların her biri kendi topraklarından topladığı yıllık ürünlerden ilk payı Tanrı'ya ayırırsa, aynı şekilde bütün millet de göç ettiği büyük ülkenin büyük bir parçasını, hemen ele geçirdiği krallığı, yurt kurmanın ilk ürünü olarak adadı. Çünkü hem ülkenin hem de şehirlerin ilk payını ayırmadan toprağı paylaşmayı ya da şehirlere yerleşmeyi dine uygun saymadı.
καθάπερ γὰρ εἷς ἕκαστος τῶν εὐσεβούντων ἀπὸ τῶν ἐτησίων ἀπάρχεται καρπῶν, οὓς ἂν ἐκ τῶν ἰδίων συγκομίζῃ κτημάτων, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὅλον τὸ ἔθνος μεγάλης χώρας, εἰς ἣν μετανίστατο, μέγα τμῆμα, τὴν εὐθὺς αἱρεθεῖσαν βασιλείαν, ἀνέθηκεν ἀπαρχήν τινα τῆς ἀποικίας· οὐ γὰρ ἐνόμιζεν ὅσιον εἶναι διανείμασθαι γῆν ἢ πόλεις κατοικῆσαι, πρὶν καὶ τῆς χώρας καὶ τῶν πόλεων ἀπάρξασθαι.
1.255Kısa süre sonra bütün halka içecek su sağlayan bol sulu bir pınar buldular; pınar bir kuyunun içindeydi ve ülkenin sınırındaydı. Sanki su değil, saf şarap içmişler gibi ruhları coştu. Tanrı'nın sevdiği bu insanlar neşe ve sevinçle kuyunun çevresinde halka hâlinde korolar kurup toprakları paylaştıran ve yurt kurmanın gerçek önderi olan Tanrı'ya yeni bir ilahi söylediler. Çünkü uzun bir çölden sonra yerleşik dünyaya, ele geçirecekleri ülkeye ilk ayak bastıklarında bol içecek bulmuşlardı ve pınarı işaretsiz bırakıp geçmenin yakışmayacağını düşündüler.
Μικρὸν δ’ ὕστερον καὶ πηγὴν εὔυδρον ἀνευρόντες, ἣ παντὶ τῷ πλήθει ποτὸν ἐχορήγησεν—ἐν φρέατι δ’ ἦν ἡ πηγὴ καὶ ἐπὶ τῶν τῆς χώρας ὅρων —, ὥσπερ οὐχ ὕδατος ἀλλ’ ἀκράτου σπάσαντες τὰς ψυχὰς ἀνεχύθησαν· ὑπό τε εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς ᾆσμα καινὸν οἱ θεοφιλεῖς χοροὺς περὶ τὸ φρέαρ ἐν κύκλῳ στήσαντες ᾖδον εἰς τὸν κληροῦχον θεὸν καὶ τὸν ἀληθῶς ἡγεμόνα τῆς ἀποικίας, ὅτι πρῶτον ἐπιβάντες ἐξ ἐρημίας μακρᾶς τῆς οἰκουμένης καὶ ἣν ἔμελλον καθέξειν ποτὸν ἄφθονον ἀνεῦρον, ἁρμόττον ἡγησάμενοι μὴ ἀσημείωτον τὴν πηγὴν παρελθεῖν.
1.256Rivayete göre bu kuyu sıradan insanların değil, kralların elleriyle kazılmıştı. Bu krallar yalnız suyu bulmakta değil, kuyuyu yapmakta da cömertçe yarışmışlardı; öyle ki gösterilen ihtişamdan eserin bir kral eseri olduğu, onu yapanların iktidarı ve yüce gönüllülüğü anlaşılsın.
καὶ γὰρ ἔτυχεν οὐ χερσὶν ἰδιωτῶν ἀλλὰ βασιλέων ἀνατετμῆσθαι φιλοτιμηθέντων, ὡς λόγος, οὐ μόνον περὶ τὴν εὕρεσιν τοῦ ὕδατος ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν τοῦ φρέατος κατασκευήν, ἵν’ ἐκ τῆς πολυτελείας βασιλικὸν φαίνηται τὸ ἔργον καὶ ἡ τῶν κατασκευασάντων ἀρχὴ καὶ μεγαλόνοια.
1.257Durmadan gelen beklenmedik iyiliklere sevinen Musa daha ileri gitti. Gençleri öncü ve artçı birliklere ayırdı; yaşlıları, kadınları ve çocukları ortaya yerleştirdi, ki düşman bir kalabalık ister önden ister arkadan saldırsın, iki yandakiler onları korusun.
γεγηθὼς δ’ ἐπὶ τοῖς αἰεὶ συμβαίνουσιν ἀπροσδοκήτοις ἀγαθοῖς ὁ Μωυσῆς ἐχώρει προσωτέρω, τὴν μὲν νεότητα διανείμας εἴς τε πρωτοστάτας καὶ ὀπισθοφύλακας, γηραιοὺς δὲ καὶ γύναια καὶ παῖδας ἐν μέσοις τάξας, ἵνα διὰ τῶν παρ’ ἑκάτερα φρουρὰν ἔχωσιν, ἐάν τε ἀντικρὺ ἐάν τε κατόπιν ἐχθρὸς ὅμιλος ἐπίῃ.
1.258Birkaç gün sonra Amorluların ülkesine girdi ve krala, Sihon adlı krala elçiler gönderip daha önce akraba halkın kralına önerdiği şeyleri önerdi. Kral ise gelenlere yalnız hakaretle cevap vermekle kalmadı —elçilik kanunu engel olmasaydı az kalsın onları öldürecekti—, bütün ordusunu toplayıp üzerlerine yürüdü; savaşı hemen kazanacağını sanıyordu.
Ὀλίγαις δ’ ὕστερον ἡμέραις εἰς τὴν τῶν Ἀμορραίων χώραν ἐμβαλὼν πρέσβεις ἐξέπεμπε πρὸς τὸν βασιλέα—Σηὼν δ’ ὠνομάζετο— προτρέπων ἐφ’ ἃ καὶ τὸν συγγενῆ πρότερον· ὁ δ’ οὐ μόνον πρὸς ὕβριν ἀπεκρίνατο τοῖς ἥκουσι μικροῦ καὶ ἀνελὼν αὐτούς, εἰ μὴ νόμος ὁ πρεσβευτικὸς ἐμποδὼν ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν στρατὸν συναγαγὼν ἐφώρμα νομίζων αὐτίκα τῷ πολέμῳ περιέσεσθαι.
1.259Ama çarpışmaya girince, savaşın talimsiz ve idmansız insanlara karşı değil, savaşın gerçek, yenilmez pehlivanlarına karşı olduğunu anladı. Bunlar az önce bedenlerinin gücünü, düşüncelerinin yüceliğini ve aretēlerinin yüksekliğini göstererek pek çok büyük yiğitlik sergilemiş, bunlar sayesinde karşılarına çıkanları fazlasıyla alt etmişlerdi; ödüllerin ilkini Tanrı'ya adamaya özen gösterdikleri için ganimetten hiçbir şeye dokunmamışlardı.
συμπλακεὶς δὲ οὐ πρὸς ἀμελετήτους καὶ ἀνασκήτους ἔγνω τὴν μάχην οὖσαν ἀλλ’ ἀθλητὰς τῷ ὄντι πολέμων ἀηττήτους, οἳ πρὸ μικροῦ πολλὰ καὶ μεγάλα ἠνδραγαθίσαντο σωμάτων ἀλκὴν καὶ φρόνημα διανοίας καὶ ἀρετῆς ὕψος ἐπιδειξάμενοι, δι’ ὧν τοὺς μὲν ἐναντιωθέντας ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος εἷλον, ἔψαυσαν δὲ τῶν ἀπὸ τῆς λείας οὐδενὸς τὰ πρῶτα τῶν ἄθλων ἀναθεῖναι τῷ θεῷ σπουδάσαντες·
1.260O zaman da aynı kararlılık ve hazırlıkla kendilerini sağlamca donatıp karşı saldırıya geçtiler; aynı zamanda adaletin yıkılmaz yardımına da sahiptiler, bu yüzden daha yürekli ve gayretli savaşçılardı.
οἳ καὶ τότε φραξάμενοι καρτερῶς ἀπὸ τῶν αὐτῶν βουλευμάτων καὶ παρασκευῶν ἀντεφώρμησαν ἅμα καὶ τῇ ἀκαθαιρέτῳ τοῦ δικαίου χρώμενοι συμμαχίᾳ, δι’ ἣν εὐτολμότεροί τε ἦσαν καὶ ἀγωνισταὶ πρόθυμοι.
1.261Kanıtı açıktır: ikinci bir savaşa gerek kalmadı. İlk savaş tek savaş oldu; bu savaşta bütün düşman kuvveti çöktü, bozguna uğrayıp hep birlikte hemen yok oldu.
σαφὴς δὲ πίστις· δευτέρας οὐκ ἐδέησε μάχης, ἀλλ’ ἡ πρώτη καὶ μόνη ἐγένετο, καθ’ ἣν πᾶσα ἡ ἀντίπαλος ἐκλίθη δύναμις καὶ ἀνατραπεῖσα ἡβηδὸν αὐτίκα ἠφανίσθη.
1.262Şehirler aynı anda hem boşalmış hem dolmuştu: eski sakinlerinden boşalmış, galiplerle dolmuştu. Aynı şekilde kırlardaki çiftlikler de içlerindekilerden boşalıp her bakımdan daha iyi insanlara kavuştu.
αἱ δὲ πόλεις ὑπὸ τὸν αὐτὸν χρόνον κεναί τε καὶ πλήρεις ἐγεγένηντο, κεναὶ μὲν τῶν ἀρχαίων οἰκητόρων, πλήρεις δὲ τῶν κεκρατηκότων· τὸν αὐτὸν μέντοι τρόπον καὶ αἱ κατ’ ἀγροὺς ἐπαύλεις ἐρημωθεῖσαι τῶν ἐν αὐταῖς ἀντέλαβον ἄνδρας βελτίους τὰ πάντα.
1.263Bu savaş bütün Asya milletlerini korkunç bir dehşete düşürdü, en çok da komşuları; çünkü tehlikenin daha yakın olduğunu düşünüyorlardı. Komşu krallardan Balak adlı biri, doğunun büyük ve kalabalık bir kısmına hükmediyordu; daha çarpışmaya girmeden yılgınlığa düştü. Karşılarına doğrudan çıkmayı uygun bulmadı, silahla yağmalanmaktan kurtuluşu olmayan savaştan kaçtı; kehanete ve kuş falına başvurdu, İbranilerin yenilmez gücünü bazı lanetlerle yıkabileceğini sanıyordu.
Οὗτος ὁ πόλεμος ἅπασι μὲν τοῖς Ἀσιανοῖς ἔθνεσι φοβερὸν δέος ἐνειργάσατο, διαφερόντως δὲ τοῖς ὁμόροις, ὅσῳ καὶ τὰ δεινὰ ἐγγυτέρω προσεδοκᾶτο. εἷς δὲ δὴ ἐκ τῶν ἀστυγειτόνων βασιλέων ὄνομα Βαλάκης, μεγάλην καὶ πολυάνθρωπον τῆς ἑῴας μοῖραν ὑπηγμένος, πρὶν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν ἀπειπών, ἄντικρυς μὲν ὑπαντᾶν οὐκ ἐδοκίμαζε τὸν ἐκπορθήσεως δι’ ὅπλων ἐλεύθερον πόλεμον διαδιδράσκων, ἐπ’ οἰωνοὺς δὲ καὶ μαντείας ἐτράπετο νομίζων ἀραῖς τισι δυνήσεσθαι τὴν ἄμαχον ῥώμην τῶν Ἑβραίων καθελεῖν.
1.264O sırada Mezopotamya'da oturan, kahinliğiyle ünlü bir adam vardı. Kahinliğin bütün türlerine vâkıftı, ama en çok kuş falında ustalaşmış olmasıyla hayranlık uyandırıyordu; pek çok kişiye pek çok kez inanılmaz ve büyük şeyler göstermişti.
ἀνὴρ δ’ ἦν κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐπὶ μαντείᾳ περιβόητος Μεσοποταμίαν οἰκῶν, ὃς ἅπαντα μὲν ἐμεμύητο τὰ μαντικῆς εἴδη, οἰωνοσκοπίαν δ’ ἐν τοῖς μάλιστα συγκεκροτηκὼς ἐθαυμάζετο, πολλοῖς καὶ πολλάκις ἐπιδειξάμενος ἄπιστα καὶ μεγάλα.
1.265Kimine yazın en sıcak çağında sağanaklar, kimine kışın ortasında kuraklık ve kavurucu sıcak, kimine bolluktan sonra kıtlık, kimine de tersine açlıktan sonra bol ürün, bazılarına ırmakların taşmasını ve çekilmesini, salgın hastalıkların ve sayısız başka şeyin iyileşmesini önceden haber vermişti. Bunların her birini önceden bildirdiği sanıldığından çok ünlenmiş, her zaman yayılan ve her yere ondan önce ulaşan şöhreti sayesinde büyük bir itibar kazanmıştı.
προεῖπε γὰρ τοῖς μὲν ἐπομβρίας θέρους ἀκμάζοντος, τοῖς δ’ αὐχμόν τε καὶ φλογμὸν ἐν μέσῳ χειμῶνι, τοῖς δ’ ἐξ εὐετηρίας ἀφορίαν καὶ ἔμπαλιν ἐκ λιμοῦ φοράν, ἐνίοις δὲ πλημμύρας ποταμῶν καὶ κενώσεις καὶ θεραπείας λοιμικῶν νοσημάτων καὶ ἄλλων μυρίων, ὧν ἕκαστον ὁ προθεσπίζειν δοκῶν ὀνομαστότατος ἦν ἐπὶ μέγα εὐκλείας προερχόμενος διὰ τὴν ἐπιβαίνουσιν ἀεὶ καὶ φθάνουσαν πανταχόσε φήμην.
1.266Kral bu adama yakınlarından bazılarını gönderip gelmesini rica etti; armağanların bir kısmını hemen verdi, bir kısmını da vereceğini vaat etti ve onu ne için çağırdığını bildirdi. Adam ise soylu ve sağlam bir düşünceyle değil, daha çok nazlanarak, sanki ünlü peygamberlerden biriymiş ve ilahî söz almadan hiçbir şey yapmamaya alışkınmış gibi geri durdu; Tanrı'nın gitmesine izin vermediğini söyledi.
ἐπὶ τοῦτον ἐξέπεμπε τῶν ἑταίρων τινὰς παρακαλῶν ἥκειν καὶ δωρεὰς τὰς μὲν ἤδη παρεῖχε, τὰς δὲ δώσειν ὡμολόγει τὴν χρείαν ἧς ἕνεκα μεταπέμποιτο δηλῶν· ὁ δ’ οὐκ ἀπὸ φρονήματος εὐγενοῦς καὶ βεβαίου, ἀλλὰ τὸ πλέον ἀστεϊζόμενος ὡς δὴ τῶν ἐλλογίμων προφητῶν γεγονὼς καὶ μηδὲν ἄνευ χρησμῶν εἰωθὼς πράττειν τὸ παράπαν, ὑπανεδύετο λέγων οὐκ ἐπιτρέπειν αὐτῷ βαδίζειν τὸ θεῖον.
1.267Gelenler eli boş krala döndüler; hemen aynı iş için daha itibarlı başka elçiler seçildi. Bunlar daha çok para getiriyor, daha büyük armağanlar vaat ediyorlardı.
καὶ οἱ μὲν ἥκοντες ἐπανῄεσαν ἄπρακτοι πρὸς τὸν βασιλέα, ἕτεροι δ’ εὐθὺς ἐπὶ τὴν αὐτὴν χρείαν ἐχειροτονοῦντο τῶν δοκιμωτέρων, πλείω μὲν ἐπιφερόμενοι χρήματα, περιττοτέρας δὲ δωρεὰς ὑπισχνούμενοι.
1.268Hem önüne konan armağanlara hem de geleceğe dair umutlara kanan ve kendisini davet edenlerin itibarından çekinen adam razı oldu; yine samimi olmayarak Tanrı'yı bahane etti. Ertesi gün yola çıkmaya hazırlanırken rüyalar anlatıyordu: söylediğine göre bu rüyalardaki açık görüntülerle sarsılmış, artık kalmamaya, elçilerin
δελεασθεὶς δὲ καὶ τοῖς ἤδη προτεινομένοις καὶ ταῖς μελλούσαις ἐλπίσι καὶ τὸ ἀξίωμα τῶν παρακαλούντων καταιδεσθεὶς ἐνεδίδου, πάλιν προφασιζόμενος τὸ θεῖον οὐκ ἐφ’ ὑγιεῖ· τῇ γοῦν ὑστεραίᾳ παρεσκευάζετο τὴν ἔξοδον ὀνείρατα διηγούμενος, ὑφ’ ὧν ἔλεγε πληχθεὶς ἐναργέσι φαντασίαις ἀναγκάζεσθαι μηκέτι μένειν, ἀλλὰ τοῖς
1.269peşinden gitmeye mecbur kalmıştı. Ama o daha yoldayken, giriştiği işin uğursuz olduğuna dair apaçık bir alamet belirdi. Bindiği hayvan dosdoğru ilerlerken önce ansızın durdu.
πρέσβεσιν ἀκολουθεῖν. ἤδη δὲ αὐτῷ προερχομένῳ γίνεται κατὰ τὴν ὁδὸν σημεῖον ἀρίδηλον περὶ τοῦ τὴν χρείαν ἐφ’ ἣν συνέτεινεν εἶναι παλίμφημον· τὸ γὰρ ὑποζύγιον, ᾧ συνέβαινεν αὐτὸν ἐποχεῖσθαι, προερχόμενον ἐπ’ εὐθείας ἐξαπιναίως ἵσταται τὸ πρῶτον·
1.270Sonra, sanki karşıdan biri onu zorla itiyor ya da dizginleri çekiyormuş gibi geri geri gitti; ardından kâh sağa kâh sola savrularak, oraya buraya yalpalayarak, şaraptan sarhoş olmuş gibi başı dönerek bir türlü durmadı. Defalarca dövüldüğü hâlde darbelere aldırmadı; öyle ki binicisini az kalsın düşürecekti, binici üstünde kalabildiyse de ona canını yaktı.
εἶθ’, ὥσπερ ἐξ ἐναντίας βίᾳ τινὸς ἀνωθοῦντος ἢ ἀναχαιτίζοντος, ὑπὸ πόδας ἐχώρει καὶ πάλιν ἐπὶ δεξιὰ καὶ εὐώνυμα ἐπιφερόμενον καὶ ὧδε κἀκεῖσε πλαζόμενον οὐκ ἠρέμει, καθάπερ ἐν οἴνῳ καὶ μέθῃ καρηβαροῦν, καὶ πολλάκις τυπτόμενον ἠλόγει τῶν πληγῶν, ὥστε καὶ τὸν ἐποχούμενον μικροῦ καταβαλεῖν καὶ καθεζόμενον ὅμως ἀντιλυπῆσαι.
1.271Çünkü iki yandaki tarlaların duvarları ve çitleri çok yakındı; hayvan savrulup bunlara çarptıkça efendisinin dizi, baldırları ve ayakları sıkışıp ezilerek sıyrılıyordu.
τῶν ⟨γὰρ⟩ παρ’ ἑκάτερα χωρίων ἦσαν αἱμασιαὶ καὶ φραγμοὶ πλησίον· ὁπότ’ οὖν τούτοις προσηράχθη φερόμενον, γόνυ καὶ κνήμας καὶ πόδας ὁ δεσπότης θλιβόμενος καὶ πιεζόμενος ἀπεδρύπτετο.
1.272Anlaşılan ilahî bir görüntü vardı; hayvan onun geldiğini uzaktan görüp sindi, insan ise göremedi. Bu, onun duygusuzluğunu ortaya çıkarmak içindi: yalnız evreni değil, evrenin yaratıcısını da gördüğüyle övünen adam, görme gücünde akılsız bir hayvanın gerisinde kalıyordu.
ἦν δ’, ὡς ἔοικε, θεία τις ὄψις, ἣν τὸ μὲν ζῷον ἐπιφοιτῶσαν ἐκ πολλοῦ θεασάμενον ὑπέπτηξεν, ὁ δ’ ἄνθρωπος οὐκ εἶδεν, εἰς ἔλεγχον ἀναισθησίας· ὑπὸ γὰρ ἀλόγου ζῴου παρευημερεῖτο τὰς ὄψεις ὁ μὴ μόνον τὸν κόσμον ἀλλὰ καὶ τὸν κοσμοποιὸν αὐχῶν ὁρᾶν.
1.273Sonunda karşısında duran meleği güç bela gördü; bunun sebebi böyle bir görüntüye layık olması değil, kendi değersizliğini ve hiçliğini anlamasıydı. Yalvarıp yakarmaya başladı; isteyerek değil, bilmeden günah işlediği için bağışlanmayı diledi.
μόλις γοῦν τὸν ἀνθεστηκότα ἰδὼν ἄγγελον, οὐκ ἐπειδὴ τοιαύτης θέας ἦν ἄξιος, ἀλλ’ ἵνα τὴν ἀτιμίαν καὶ οὐδένειαν ἑαυτοῦ καταλάβῃ, πρὸς ἱκεσίας καὶ λιτὰς ἐτράπετο συγγνῶναι δεόμενος ὑπ’ ἀγνοίας ἀλλ’ οὐ καθ’ ἑκούσιον γνώμην ἁμαρτόντι.
1.274O zaman geri dönmesi gerekirken, beliren görüntüye evine geri dönüp dönmeyeceğini sordu. Görüntü onun bu sahte saflığını sezip öfkelendi; çünkü kanıtını kendinde taşıyan, sözlerle inandırılmaya ihtiyacı olmayan bu kadar açık bir şeyi sormanın ne gereği vardı? Yoksa kulaklar gözlerden, sözler olaylardan daha mı doğrudur? “Acele ettiğin yola git,” dedi, “ama hiçbir faydan olmayacak. Söylenmesi gerekenleri senin aklın karışmadan ben fısıldayacağım, ses organlarını da adil ve faydalı olan yöne ben çevireceğim. Sözün dizginlerini ben tutacağım; sen anlamadan her şeyi senin dilinle ben bildireceğim.”
τότε μὲν οὖν ὑποστρέφειν δέον, ἐπυνθάνετο τῆς φανείσης ὄψεως, εἰ ἀνακάμπτοι πάλιν τὴν ἐπ’ οἴκου· ἡ δὲ συνιδοῦσα τὴν εἰρωνείαν καὶ σχετλιάσασα—τί γὰρ ἔδει πυνθάνεσθαι περὶ πράγματος οὕτως ἐμφανοῦς, ὃ τὰς ἀποδείξεις εἶχεν ἐξ ἑαυτοῦ μὴ δεόμενον τῆς ἐκ λόγων πίστεως, εἰ μὴ ἄρα ὀφθαλμῶν ὦτα ἀληθέστερα καὶ πραγμάτων ῥήματα; — „βάδιζε“ εἶπεν „ἐφ’ ἣν σπεύδεις ὁδόν· ὀνήσεις γὰρ οὐδέν, ἐμοῦ τὰ λεκτέα ὑπηχοῦντος ἄνευ τῆς σῆς διανοίας καὶ τὰ φωνῆς ὄργανα τρέποντος, ᾗ δίκαιον καὶ συμφέρον· ἡνιοχήσω γὰρ ἐγὼ τὸν λόγον θεσπίζων ἕκαστα διὰ τῆς σῆς γλώττης οὐ συνιέντος.“
1.275Kral onun yaklaştığını duyunca muhafızlarıyla birlikte onu karşılamaya çıktı. Buluştuklarında, tahmin edileceği gibi, önce dostça selamlaşmalar ve ağırlamalar oldu, sonra gecikmesine ve daha çabuk gelmemesine dair kısa bir sitem. Ardından ziyafetler, pahalı şölenler ve konuk ağırlamak için hazırlanması âdet olan öteki her şey geldi; kralın gösterişi her şeyi daha görkemli ve daha heybetli kılıyordu.
ἀκούσας δ’ ὁ βασιλεὺς ἐγγὺς ἤδη γεγονότα μετὰ τῶν δορυφόρων ὑπαντησόμενος ἐξῄει, καὶ ἐντυχόντων, οἷα εἰκός, τὸ μὲν πρῶτον ἦσαν φιλοφροσύναι καὶ δεξιώσεις, εἶτα βραχεῖα κατάμεμψις περὶ τῆς βραδυτῆτος καὶ τοῦ μὴ ἑτοιμότερον ἥκειν· μετὰ δὲ ταῦτ’ εὐωχίαι ἦσαν καὶ πολυτελεῖς ἑστιάσεις καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς ὑποδοχὴν ξένων ἔθος εὐτρεπίζεσθαι, φιλοτιμίαις βασιλικαῖς πάντα πρὸς τὸ μεγαλειότερον ἐπιδιδόντα καὶ σεμνότερον ὄγκον.
1.276Ertesi gün şafakta Balak kahini yanına alıp bir tepeye çıkardı. Orada yerlilerin taptığı bir ilahın dikili taşı vardı. Buradan İbrani ordugâhının bir kısmı görünüyordu; kral bunu bir gözetleme yerinden gösterir gibi büyücüye gösterdi.
τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἅμα τῇ ἕῳ τὸν μάντιν ὁ Βαλάκης παραλαβὼν ἐπὶ γεώλοφον ἀνήγαγεν, ἔνθα καὶ στήλην συνέβαινεν ἱδρῦσθαι δαιμονίου τινός, ἣν οἱ ἐγχώριοι προσεκύνουν· μέρος δ’ ἐνθένδε καθεωρᾶτο τῆς τῶν Ἑβραίων στρατοπεδείας, ὃ καθάπερ ἀπὸ σκοπιᾶς ἐπεδείκνυτο τῷ μάγῳ.
1.277Kahin ordugâhı görünce şöyle dedi: “Sen, ey kral, yedi sunak kur ve her birinin üzerinde bir dana ve bir koç kurban et; ben de bir kenara çekilip Tanrı'ya ne söylemem gerektiğini soracağım.” Dışarı çıkar çıkmaz kendinden geçti; peygamberlik ruhu üzerine gelmiş, ustalığa dayanan bütün kahinliğini ruhundan dışarı sürmüştü. Çünkü büyücülüğe ait sahte hikmetin en kutsal ilahî tutulmayla bir arada bulunması caiz değildi. Sonra geri dönüp kurbanları ve yanan sunakları görünce, sanki bir başkası ona fısıldıyormuş gibi, bir tercüman gibi şu kehanette bulundu:
ὁ δὲ θεασάμενός φησι· „σὺ μέν, ὦ βασιλεῦ, βωμοὺς ἑπτὰ δειμάμενος μόσχον ἐφ’ ἑκάστου καὶ κριὸν ἱέρευσον· ἐγὼ δ’ ἐκτραπόμενος πεύσομαι τοῦ θεοῦ, τί λεκτέον.“ ἔξω δὲ προελθὼν ἔνθους αὐτίκα γίνεται, προφητικοῦ πνεύματος ἐπιφοιτήσαντος, ὃ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἔντεχνον μαντικὴν ὑπερόριον τῆς ψυχῆς ἤλασε· θέμις γὰρ οὐκ ἦν ἱερωτάτῃ κατοκωχῇ συνδιαιτᾶσθαι μαγικὴν σοφιστείαν. εἶθ’ ὑποστρέψας καὶ τάς τε θυσίας ἰδὼν καὶ τοὺς βωμοὺς φλέγοντας ὥσπερ ἑρμηνεὺς ὑποβάλλοντος ἑτέρου θεσπίζει τάδε·
1.278“Balak beni Mezopotamya'dan çağırttı; doğudan uzun bir yolculuğa çıkardı, İbranilerden lanetlerle öç alsın diye. Ama Tanrı'nın lanetlemediklerini ben nasıl lanetleyeyim? Onları en yüksek dağlardan gözlerimle görecek, zihnimle kavrayacağım, ama bu halka zarar veremem. Bu halk tek başına yaşayacak, başka milletler arasında sayılmayacak; bunun sebebi kendisine ayrı yerler düşmesi, bir ülke parçasının ayrılması değil, seçkin âdetlerinin kendine özgülüğü olacaktır. Atalarının yolundan sapmak için başkalarına karışmayacak.
„ἐκ Μεσοποταμίας μετεπέμψατό με Βαλάκης μακρὰν τὴν ἀπ’ ἀνατολῶν στειλάμενον ἀποδημίαν, ἵνα τίσηται τοὺς Ἑβραίους ἀραῖς. ἐγὼ δὲ τίνα τρόπον ἀράσομαι τοῖς μὴ καταράτοις ὑπὸ θεοῦ; θεάσομαι μὲν αὐτοὺς ὀφθαλμοῖς ἀφ’ ὑψηλοτάτων ὀρῶν καὶ τῇ διανοίᾳ καταλήψομαι, βλάψαι δ’ οὐκ ἂν δυναίμην λαόν, ὃς μόνος κατοικήσει, μὴ συναριθμούμενος ἑτέροις ἔθνεσιν, οὐ κατὰ τόπων ἀποκλήρωσιν καὶ χώρας ἀποτομήν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τῶν ἐξαιρέτων ἐθῶν ἰδιότητα, μὴ συναναμιγνύμενος ἄλλοις εἰς τὴν τῶν πατρίων ἐκδιαίτησιν.
1.279Bunların soyunun ilk tohumunu kim tam olarak bulabildi? Bedenleri insan tohumlarından biçimlendi, ama ruhları ilahî tohumlardan doğdu; bu yüzden Tanrı'nın yakın akrabası oldular. Ruhum bedenin hayatına ölsün de, bunların ruhları gibi adil insanların ruhları arasında sayılsın!”
τίς ἐπ’ ἀκριβείας εὗρε τὴν πρώτην καταβολὴν τῆς τούτων γενέσεως; τὰ μὲν σώματ’ αὐτοῖς ἐξ ἀνθρωπίνων διεπλάσθη σπερμάτων, ἐκ δὲ θείων ἔφυσαν αἱ ψυχαί· διὸ καὶ γεγόνασιν ἀγχίσποροι θεοῦ. ἀποθάνοι μου ἡ ψυχὴ τὸν σωματικὸν βίον, ἵν’ ἐν ψυχαῖς δικαίων καταριθμηθῇ, οἵας εἶναι συμβέβηκε τὰς τούτων.“
1.280Balak bunları dinlerken içi içini yiyordu. Kahin susunca öfkesini tutamayıp şöyle dedi: “Düşmanlarımı lanetlemek için çağrıldın, oysa onlara dua ediyorsun; utanmıyor musun? Demek farkında olmadan kendimi aldatıyormuşum; seni dost sanıyordum, oysa gizlice düşmanların safındaymışsın. İşte şimdi bu ortaya çıktı. Belki buraya gelişini erteleyip durman da, ruhunda gizlice taşıdığın, onlara yakınlık ve bana ve halkıma yabancılık yüzündendi. Çünkü eski sözün dediği gibi, görünenler görünmeyenlerin kanıtıdır.”
Ταῦτ’ ἀκούων ὁ Βαλάκης ὤδινεν ἐν ἑαυτῷ. παυσαμένου δέ, τὸ πάθος οὐ χωρήσας „ἐπὶ κατάραις“ εἶπεν „ἐχθρῶν μετακληθεὶς εὐχὰς τιθέμενος ἐκείνοις οὐκ ἐρυθριᾷς; ἐλελήθειν ἄρ’ ἐμαυτὸν ἀπατῶν ὡς ἐπὶ φίλῳ σοι τὴν ὑπὲρ τῶν πολεμίων ἀφανῶς τεταγμένῳ τάξιν, ἣ νῦν γέγονε δήλη. μήποτε καὶ τὰς ὑπερθέσεις τῆς ἐνθάδε ἀφίξεως ἐποιοῦ διὰ τὴν ὑποικουροῦσαν ἐν τῇ ψυχῇ πρὸς μὲν ἐκείνους οἰκειότητα πρὸς δ’ ἐμὲ καὶ τοὺς ἐμοὺς ἀλλοτρίωσιν· πίστις γάρ, ὡς ὁ παλαιὸς λόγος, τῶν ἀδήλων τὰ ἐμφανῆ.“
1.281Kahin ilahî tutulmadan kurtulunca şöyle dedi: “Bana iftira ediliyor, en haksız suçlamaya katlanıyorum. Ben kendimden hiçbir şey söylemiyorum, yalnız Tanrı bana ne fısıldarsa onu söylüyorum. Bunu ilk kez şimdi söylemiyorum, sen de ilk kez duymuyorsun; daha önce, elçileri gönderdiğinde de onlara aynı cevabı vermiştim.”
ὁ δὲ τῆς κατοκωχῆς ἀνεθεὶς „ἀδικωτάτην“ εἶπεν „αἰτίαν ὑπομένω συκοφαντούμενος· λέγω γὰρ ἴδιον οὐδέν, ἀλλ’ ἅττ’ ἂν ὑπηχήσῃ τὸ θεῖον, ὅπερ οὐχὶ νῦν πρῶτον ἐγὼ μὲν εἶπον, σὺ δ’ ἤκουσας, ἀλλὰ καὶ πρόσθεν, ἡνίκα τοὺς πρέσβεις ἔπεμψας, οἷς ἀπεκρινάμην ταὐτά.“
1.282Kral, ya kahinin kendisini aldattığını ya da Tanrı'nın döneklik edip yer değiştikçe görüşünün kararlılığını da değiştirdiğini düşünerek onu başka bir yere götürdü ve çok yüksek bir tepeden düşman ordusunun bir kısmını gösterdi. Sonra yine yedi sunak kurdu, öncekilere eşit kurbanlar kesti ve kahini uğurlu işaretler ve sözler aramaya gönderdi.
νομίσας δ’ ὁ βασιλεὺς ἢ τὸν μάντιν ἀπατᾶν ἢ τὸ θεῖον τρέπεσθαι καὶ ταῖς τῶν τόπων μεταβολαῖς τὸ τῆς γνώμης ἐχυρὸν ἀλλάττειν, εἰς ἕτερον ἀπαγαγὼν χωρίον ἐκ λόφου πάνυ περιμήκους ἐπεδείκνυτο μέρος τι τῆς ἀντιπάλου στρατιᾶς· εἶτα πάλιν ἑπτὰ βωμοὺς ἱδρυσάμενος καὶ τὰ ἴσα τοῖς πρόσθεν ἱερεῖα καταθύσας ἐξέπεμπε τὸν μάντιν ἐπ’ οἰωνοὺς καὶ φήμας αἰσίους.
1.283Kahin yalnız kalınca birden Tanrı'nın ilhamına kapıldı ve hiçbir şey anlamadan, sanki aklı yerinden göçmüş gibi, kendisine fısıldananları peygamberce şöyle söyledi: “Kalk dinle, ey kral, kulaklarını aç! Tanrı insan gibi yalan söyleyemez, insanoğlu gibi pişmanlık duymaz, bir kez söylediğinden dönmez. Kesin olarak gerçekleşmeyecek hiçbir şey söylemez, çünkü onun sözü iştir. Ben lanetlemek için değil, kutsamak için getirildim.
ὁ δὲ μονωθεὶς ἐξαίφνης θεοφορεῖται καὶ μηδὲν συνιείς, ὥσπερ μετανισταμένου τοῦ λογισμοῦ, τὰ ὑποβαλλόμενα ἐξελάλει προφητεύων τάδε· "ἀναστὰς ἄκουε, βασιλεῦ, τὰ ὦτα ἐπουρίσας. οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς διαψευσθῆναι δύναται οὐδ’ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου μετανοεῖ καὶ ἅπαξ εἰπὼν οὐκ ἐμμένει. φθέγξεται τὸ παράπαν οὐδέν, ὃ μὴ τελειωθήσεται βεβαίως, ἐπεὶ ὁ λόγος ἔργον ἐστὶν αὐτῷ. παρελήφθην δ’ ἐπ’ εὐλογίαις, οὐ κατάραις, ἐγώ.
1.284İbraniler arasında ne zahmet olacak ne sıkıntı. Tanrıları apaçık onları koruyor; Mısır kötülüklerinin hücumunu dağıtan ve bunca on binleri tek bir adammış gibi oradan çıkaran odur. Bu yüzden kuş falına ve kahinliğe ait her şeye aldırmıyor, yalnız evrenin hükümdarına güveniyorlar. Bir halk görüyorum, aslan yavrusu gibi kalkıyor, aslan gibi kabarıyor. Avıyla ziyafet çekecek, yaralıların kanını içecek ve doyunca uykuya dalmayacak, uyanık kalıp zafer ilahisini söyleyecek.”
οὐκ ἔσται πόνος ἢ μόχθος ἐν Ἑβραίοις. ὁ θεὸς αὐτῶν προασπίζει περιφανῶς, ὃς καὶ τὴν τῶν Αἰγυπτιακῶν ῥύμην κακῶν ἀπεσκέδασεν ὡς ἕνα ἄνδρα τὰς τοσαύτας μυριάδας ἀναγαγών. τοιγαροῦν οἰωνῶν ἀλογοῦσι καὶ πάντων τῶν κατὰ μαντικὴν ἑνὶ τῷ τοῦ κόσμου ἡγεμόνι πιστεύοντες. ὁρῶ λαὸν ὡς σκύμνον ἀνιστάμενον καὶ ὡς λέοντα γαυρούμενον. εὐωχηθήσεται θήρας καὶ ποτῷ χρήσεται τραυματιῶν αἵματι καὶ κορεσθεὶς οὐ τρέψεται πρὸς ὕπνον, ἀλλ’ ἐγρηγορὼς τὸν ἐπινίκιον ᾄσεται ὕμνον.“
1.285Kahinliğin umduğunun tersine sonuç vermesine içerleyen kral şöyle dedi: “Adam, ne lanet et ne de dua; hoşa gitmeyen sözlerden tehlikesiz sessizlik daha iyidir.” Ama bunu söyledikten sonra, görüşünün kararsızlığı yüzünden söylediğini unutmuş gibi kahini başka bir yere götürdü ve oradan İbrani ordusunun bir kısmını gösterip onu lanetlemesini rica etti.
Χαλεπῶς δ’ ἐνεγκὼν ἐπὶ τῷ παρ’ ἐλπίδας αὐτῷ τὰ τῆς μαντικῆς ἀπαντᾶσθαι „ἄνθρωπε“ εἶπε, „μήτε ἀρὰς τίθεσο μήτ’ εὐχὰς ποιοῦ· βελτίων γὰρ τῶν μὴ καθ’ ἡδονὴν λόγων ἡ ἀκίνδυνος ἡσυχία.“ καὶ ταῦτ’ εἰπὼν ὥσπερ ἐκλαθόμενος ὧν εἶπε διὰ τὸ τῆς γνώμης ἀβέβαιον εἰς ἄλλον τόπον ἀπῆγε τὸν μάντιν, ἀφ’ οὗ δείξας μέρος τι τῆς Ἑβραϊκῆς στρατιᾶς καταρᾶσθαι παρεκάλει.
1.286Kahin ise kraldan da kötüydü. Kendisine yöneltilen suçlamalara karşı tek bir doğru savunması vardı: kendinden hiçbir şey söylemiyor, tutulmuş ve kendinden geçmiş olarak bir başkasının sözlerini aktarıyordu. Öyleyse artık kralın peşinden gitmemesi, evine dönmesi gerekirdi; ama o, kendisini götürenden daha istekli olarak öne atıldı. Hem büyük bir kötülük olan kibirle ezilmişti hem de sesi engellense bile zihniyle lanet etmeye can atıyordu.
ὁ δ’ ἅτε χείρων ἐκείνου, καίτοι πρὸς τὰς ἐπιφερομένας κατηγορίας ἀπολογίᾳ μιᾷ χρώμενος ἀληθεῖ, ὡς οὐδὲν ἴδιον λέγοι, κατεχόμενος δὲ καὶ ἐνθουσιῶν διερμηνεύοι τὰ ἑτέρου, δέον μηκέτ’ ἐπακολουθεῖν ἀλλ’ οἴκαδε ἀπαίρειν, ἑτοιμότερον τοῦ παραπέμποντος προεξέτρεχεν, ἅμα μὲν οἰήσει, κακῷ μεγάλῳ, πεπιεσμένος, ἅμα δὲ καὶ τῇ διανοίᾳ καταρᾶσθαι γλιχόμενος, εἰ καὶ τῇ φωνῇ διεκωλύετο.
1.287Öncekilerden daha büyük, uzaklara uzanan bir dağa varınca, yine yedi sunak kurulmasını ve on dört kurban, her sunağa iki tane, bir dana ve bir koç sunularak aynı kurbanın kesilmesini buyurdu. Kendisi ise, beklenebileceği gibi, artık uğurlu seslerin ve kuşların peşine düşmedi. Kendi sanatını çokça kınadı; sanki zamanla solup giden bir resim gibi bu sanat da isabetli tahminlerini yitirmiş, karanlıklaşmıştı. Üstelik kendisini ücretle tutan kralın niyetinin Tanrı'nın iradesiyle uyuşmadığını da ancak güç bela anlamıştı.
παραγενόμενος δ’ εἰς ὄρος μεῖζον τῶν προτέρων ἄχρι πολλοῦ κατατεῖνον κελεύει μὲν τὴν αὐτὴν ἐπιτελεῖν θυσίαν βωμοὺς πάλιν ἑπτὰ κατασκευάσαντας καὶ ἱερεῖα τεσσαρεσκαίδεκα προσαγαγόντας ἑκάστῳ βωμῷ δύο, μόσχον τε καὶ κριόν. αὐτὸς δὲ οὐκέτι κατὰ τὸ εἰκὸς ἐπὶ κληδόνας καὶ οἰωνοὺς ἵετο πολλὰ τὴν αὑτοῦ τέχνην κακίσας ὡς χρόνῳ καθάπερ γραφὴν ἐξίτηλον γενομένην καὶ τοὺς εὐθυβόλους στοχασμοὺς ἐξαμαυρωθεῖσαν· ἄλλως δὲ καὶ μόλις ἐνενόησεν, ὅτι οὐ συνᾴδει τῷ τοῦ θεοῦ βουλήματι ἡ τοῦ μισθωσαμένου προαίρεσις αὐτὸν βασιλέως.
1.288Çöle doğru dönünce kabile kabile ordugâh kurmuş İbranileri gördü. Kalabalıklarına ve bir ordugâhtan çok bir şehri andıran düzenlerine hayran kalarak kendinden geçti ve şöyle seslendi:
τραπόμενος οὖν κατὰ τὴν ἐρήμην ὁρᾷ κατὰ φυλὰς ἐστρατοπεδευκότας Ἑβραίους καὶ τό τε πλῆθος καὶ τὴν τάξιν ὡς πόλεως ἀλλ’ οὐ στρατοπέδου καταπλαγεὶς ἔνθους γενόμενος ἀναφθέγγεται τάδε·
1.289“Gerçekten gören adam, uykusunda ruhun uyumayan gözleriyle Tanrı'nın açık görüntüsünü gören adam şöyle diyor: Evlerin ne güzel, ey İbrani ordusu! Çadırların gölgeli vadiler gibi, ırmak kıyısında bir bahçe gibi, su kenarında bir sedir gibi.
„φησὶν ὁ ἄνθρωπος ὁ ἀληθινῶς ὁρῶν, ὅστις καθ’ ὕπνον ἐναργῆ φαντασίαν εἶδε θεοῦ τοῖς τῆς ψυχῆς ἀκοιμήτοις ὄμμασιν. ὡς καλοί σου οἱ οἶκοι, στρατιὰ Ἑβραίων, αἱ σκηναί σου ὡς νάπαι σκιάζουσαι, ὡς παράδεισος ἐπὶ ποταμοῦ, ὡς κέδρος παρ’ ὕδατα.
1.290Bir gün sizden bir adam çıkacak ve birçok millete hükmedecek; onun krallığı yayılarak her gün daha da yükselecek. Bu halk Mısır'dan çıktığı bütün yol boyunca, kalabalığı tek bir kanat hâlinde götüren Tanrı'yı önder edindi.
ἐξελεύσεταί ποτε ἄνθρωπος ἐξ ὑμῶν καὶ ἐπικρατήσει πολλῶν ἐθνῶν καὶ ἐπιβαίνουσα ἡ τοῦδε βασιλεία καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πρὸς ὕψος ἀρθήσεται. ὁ λαὸς οὗτος ἡγεμόνι τῆς ἀπ’ Αἰγύπτου πάσης ὁδοῦ κέχρηται θεῷ καθ’ ἓν κέρας ἄγοντι τὴν πληθύν.
1.291Bu yüzden düşmanların birçok milletini yiyip bitirecek, onlarda ne kadar besili şey varsa iliğine kadar alacak, uzaktan attığı oklarla hasımlarını yok edecek. Aslan ya da aslan yavrusu gibi uzanıp dinlenecek; büyük bir umursamazlıkla hiç kimseden korkmayacak, başkalarına ise korku salacak. Onu kışkırtıp uyandıranın vay hâline! Seni kutsayanlar övgüye, lanetleyenler lanete layıktır.”
τοιγαροῦν ἔδεται ἔθνη πολλὰ ἐχθρῶν καὶ ὅσον ἐν αὐτοῖς πῖον ἄχρι μυελοῦ λήψεται καὶ ταῖς ἑκηβολίαις ἀπολεῖ τοὺς δυσμενεῖς. ἀναπαύσεται κατακλινεὶς ὡς λέων ἢ σκύμνος λέοντος, μάλα καταφρονητικῶς δεδιὼς οὐδένα, φόβον τοῖς ἄλλοις ἐνειργασμένος· ἄθλιος ὃς ἂν αὐτὸν παρακινήσας ἐγείρῃ. οἱ μὲν εὐλογοῦντές σε εὐφημίας ἄξιοι, κατάρας δ’ οἱ καταρώμενοι.“
1.292Kral bunlara çok öfkelenip şöyle dedi: “Düşmanlarımı lanetlemek için çağrıldın, oysa onlar için şimdiden üç kez dua ettin. Bir an önce git, çünkü öfke keskin bir duygudur; yoksa daha kötü bir şey yapmaya mecbur kalacağım.
Σφόδρα δ’ ἐπὶ τούτοις ἀγανακτήσας ὁ βασιλεὺς „ἐπ’ ἀραῖς“ εἶπεν „ἐχθρῶν μετακληθεὶς εὐχὰς ἤδη τρεῖς τὰς ὑπὲρ ἐκείνων πεποίησαι· φεῦγε δὴ θᾶττον—ὀξὺ πάθος ἐστὶ θυμός —, μή τι καὶ νεώτερον ἐργάσασθαι βιασθῶ.
1.293Ne kadar çok paradan, armağandan, ne kadar övgüden ve şöhretten kendini mahrum bıraktın, akılsızın akılsızı! Aklını kaçırmışsın sen. Yabancı ülkeden kendi yurduna hiçbir iyilik götürmeden, anlaşılan ayıplanmayı ve büyük bir utancı taşıyarak döneceksin; eskiden övündüğün bilgin böylece alay konusu oldu.”
πόσον πλῆθος χρημάτων, ἀνοητότατε, καὶ δωρεῶν, πόσην δ’ εὐφημίαν καὶ δόξαν ἀφῄρησαι σεαυτὸν φρενοβλαβὴς ὤν· ἐπανελεύσῃ φέρων ἀπὸ τῆς ξένης εἰς τὴν οἰκείαν ἀγαθὸν μὲν οὐδέν, ὀνείδη δὲ καὶ πολλὴν ὡς ἔοικεν αἰσχύνην, οὕτως σοι τῶν κατὰ τὴν ἐπιστήμην, ἐφ’ οἷς πρότερον ἐσεμνύνου, γελασθέντων.“
1.294Kahin şöyle dedi: “Daha önce söylediklerimin hepsi ilahî söz ve kehanetti; şimdi söyleyeceklerim ise kendi aklımın tahminleridir.” Kralın sağ elini tutup baş başa, düşman ordusundan elden geldiğince nasıl korunabileceği konusunda ona öğüt verdi; böylece kendisini en büyük dinsizlikle suçlamış oldu. Çünkü biri ona şöyle diyebilirdi: neden bir kenara çekilip ilahî sözlere aykırı öğütler veriyorsun? Yoksa senin
ὁ δὲ „τὰ μὲν πρότερα“ εἶπε „πάντ’ ἐστὶ λόγια καὶ χρησμοί, τὰ δὲ μέλλοντα λέγεσθαι γνώμης τῆς ἐμῆς εἰκασίαι.“ καὶ τῆς δεξιᾶς λαβόμενος μόνος μόνῳ συνεβούλευε, δι’ ὧν, ὡς ἂν οἷόν τε ᾖ, φυλάξεται τὸν ἀντίπαλον στρατόν, ἀσέβημα κατηγορῶν αὑτοῦ μέγιστον· τί γάρ, εἴποι τις ἄν, ἰδιάζεις καὶ συμβουλεύεις τὰ ἐναντία τοῖς χρησμοῖς ὑποτιθέμενος, εἰ μὴ ἄρα τῶν λογίων
1.295kararların ilahî sözlerden daha mı güçlü? Gelin onun güzel öğütlerini inceleyelim; bunlar, her zaman galip gelebilecek olanların açıkça yenilgiye uğraması için ustalıkla kurgulanmıştı. İbranilerin ele geçirilmesinin tek yolunun kanunsuzluk olduğunu bildiği için, onları büyük bir kötülük olan şehvet ve azgınlık yoluyla daha büyük bir kötülüğe, dinsizliğe sürüklemeye çalıştı ve önlerine yem olarak hazzı koydu.
αἱ σαὶ βουλαὶ δυνατώτεραι; φέρε δ’ οὖν καὶ τὰς καλὰς αὐτοῦ παραινέσεις ἐξετάσωμεν, ὡς τετεχνιτευμέναι πρὸς ὁμολογουμένην ἧτταν τῶν ἀεὶ νικᾶν δυναμένων. εἰδὼς γὰρ Ἑβραίοις μίαν ὁδὸν ἁλώσεως παρανομίαν, διὰ λαγνείας καὶ ἀκολασίας, μεγάλου κακοῦ, πρὸς μεῖζον κακόν, ἀσέβειαν, ἄγειν αὐτοὺς ἐσπούδασεν ἡδονὴν δέλεαρ προθείς.
1.296“Ey kral,” dedi, “bu ülkenin kadınları güzellikte başkalarından üstündür; bir erkek de hiçbir şeyle bir kadının güzelliğiyle olduğu kadar kolay avlanmaz. Eğer en güzellerine ücretle kendilerini satmalarına ve herkese açık olmalarına izin verirsen, düşmanların gençlerini oltaya düşürürler.
„εἰσὶ“ γὰρ εἶπεν „αἱ ἐγχώριοι γυναῖκες, ὦ βασιλεῦ, διαφέρουσαι τὴν ὄψιν ἑτέρων· ἀνὴρ δ’ οὐδενὶ μᾶλλον εὐάλωτος ἢ γυναικὸς εὐμορφίᾳ. ταῖς οὖν περικαλλεστάταις ἐὰν ἐπιτρέψῃς μισθαρνεῖν καὶ δημοσιεύειν, ἀγκιστρεύσονται τὴν νεότητα τῶν ἀντιπάλων.
1.297Ama onlara, tazeliklerini isteyenlere hemen sunmamalarını öğretmek gerek. Çünkü naz arzuyu gıdıklayarak daha da kışkırtır, aşkı alevlendirir; arzuları tarafından boyunlarından yakalananlar ise her şeyi yapmaya ve her şeye katlanmaya razı olurlar.
ὑφηγητέον δὲ αὐταῖς, μὴ εὐθὺς ἐμπαρέχεσθαι τοῖς ἐθέλουσι τὴν ὥραν· ὁ γὰρ ἀκκισμὸς ὑποκνίζων τὰς ὁρμὰς ἐπεγείρει μᾶλλον καὶ τοὺς ἔρωτας ἀναφλέγει· τραχηλιζόμενοι δὲ ταῖς ἐπιθυμίαις πάνθ’ ὑπομενοῦσι δρᾶν τε καὶ πάσχειν.
1.298Bu hâldeki âşığa, ava çıkmak için süslenen kadınlardan biri cilveyle şöyle desin: ‘Atalarının âdetlerinden vazgeçip benim saygı gösterdiklerime saygı göstermedikçe benimle birlikte olmanın tadını çıkarman caiz değildir. Heykellere, tahta putlara ve öteki tasvirlere sunduğumuz aynı sunulara ve kurbanlara katılmaya razı olursan, sağlam bir değişim geçirdiğine dair açık bir kanıtım olur.’
πρὸς δὲ τὸν οὕτω διακείμενον ἐραστὴν λεγέτω φρυαττομένη τις τῶν ἐπὶ τὴν θήραν ἀλειφομένων· „„οὐ θέμις ὁμιλίας σοι τῆς ἐμῆς ἀπολαῦσαι, πρὶν ἂν ἐκδιαιτηθῇς μὲν τὰ πάτρια, μεταβαλὼν δὲ τιμήσῃς ἅπερ ἐγώ. πίστις δέ μοι τῆς βεβαίου μεταβολῆς γένοιτ’ ἂν ἀρίδηλος, ἢν ἐθελήσῃς μετασχεῖν τῶν αὐτῶν σπονδῶν τε καὶ θυσιῶν, ἃς ἀγάλμασι καὶ ξοάνοις καὶ τοῖς λοιποῖς ἀφιδρύμασιν ἐπιτελοῦμεν.““
1.299O da güzelliğin ve dilbazlığın yönlendirmesinden oluşan türlü tuzaklarla ağa düşmüş olarak hiç karşı çıkmayacak; aklı elleri arkadan bağlanmış gibi çaresiz kalacak, zavallı, verilen buyrukları yerine getirecek ve duygusunun kölesi olarak kayda geçecek.”
ὁ δ’ ἅτε σαγηνευθεὶς πάγαις πολυειδέσι, κάλλει καὶ στωμυλίας χειραγωγίαις, οὐδὲν ἀντειπών, ἐξηγκωνισμένος τὸν λογισμόν, ἄθλιος ὑπηρετήσει τοῖς προσταττομένοις, ἀναγραφεὶς τοῦ πάθους δοῦλος.“
1.300Kahin bu öğütleri verdi. Kral ise söylenenleri isabetli bulup zinaya karşı kanunu örtbas etti, iffetsizlik ve fuhuş hakkındaki kanunları da sanki hiç yazılmamış gibi kaldırdı; kadınlara istedikleri kimseyle serbestçe birlikte olma izni verdi.
Ὁ μὲν δὴ τοιαῦτα συνεβούλευεν. ὁ δ’ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ νομίσας εἶναι τὰ λεχθέντα, τὸν κατὰ μοιχῶν νόμον παρακαλυψάμενος καὶ τοὺς ἐπὶ φθορᾷ καὶ πορνείᾳ κειμένους ἀνελών, ὡς εἰ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐγράφησαν, ἀνέδην ἐπιτρέπει ταῖς γυναιξὶ τὰς ὁμιλίας πρὸς οὓς ἂν ἐθέλωσι ποιεῖσθαι.
1.301İzin verilince kadınlar gençlerin kalabalığını kendilerine çektiler; ama çok daha önce onların zihinlerini aldatmış, büyüleriyle dinsizliğe döndürmüşlerdi. Sonunda başrahibin oğlu Pinehas olup bitenlere çok öfkelendi. Çünkü bu insanların aynı anda hem bedenlerini hem ruhlarını teslim etmeleri, bedenlerini hazlara, ruhlarını kanunsuzluğa ve küfre teslim etmeleri ona en korkunç şey olarak görünüyordu. Bunun üzerine iyi ve erdemli bir adama yaraşan bir yiğitlik gösterdi.
δοθείσης δὲ ἀδείας, τὴν πληθὺν τῶν μειρακίων ἐπήγοντο πολὺ πρότερον τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἀπατῶσαι καὶ τρέπουσαι ταῖς γοητείαις πρὸς ἀσέβειαν, ἕως υἱὸς τοῦ ἀρχιερέως Φινεὲς ἐπὶ τοῖς γινομένοις σφόδρα χαλεπήνας—δεινότατον γὰρ αὐτῷ κατεφαίνετο, εἰ ὑφ’ ἕνα καιρὸν ἄμφω τά τε σώματα καὶ τὰς ψυχὰς ἐπιδεδώκασι, τὰ μὲν ἡδοναῖς, τὰς δὲ τῷ παρανομεῖν καὶ ἀνοσιουργεῖν—ἐνεανιεύσατο νεανείαν ἀνδρὶ καλῷ καὶ ἀγαθῷ προσήκουσαν.
1.302Soydaşlarından birinin kurban kesip bir fahişenin yanına girdiğini gördü. Adam ne başını yere eğiyor ne de halktan gizlenmeye çalışıyor, insanların genellikle yaptığı gibi girişini de gizlemiyordu; utanmaz bir küstahlıkla rezilliğini sergiliyor, gülünç olan şeyle saygın bir işmiş gibi böbürleniyordu. Pinehas buna çok kızdı, haklı bir öfkeyle doldu; içeri koşup ikisini, âşıkla fahişeyi, daha yatakta yatarlarken öldürdü ve kanunsuz bir tohuma hizmet ettikleri için cinsel organlarını da kesti.
ἰδὼν γάρ τινα τῶν ἀπὸ τοῦ γένους θύοντα καὶ εἰσιόντα πρὸς πόρνην, μήτε κεκυφότα εἰς τοὔδαφος μήτε λανθάνειν τοὺς πολλοὺς πειρώμενον μήθ’ οἷα φιλεῖ κλέπτοντα τὴν εἴσοδον, ἀλλὰ μετ’ ἀναισχύντου θράσους τὴν ἀκοσμίαν ἐπιδεικνύμενον καὶ φρυαττόμενον ὡς ἐπὶ σεμνῷ πράγματι τῷ καταγελάστῳ, πάνυ πικρανθεὶς καὶ πληρωθεὶς ὀργῆς δικαίας ἐπεισδραμὼν ἔτι κατ’ εὐνὴν κειμένους ἀμφοτέρους τόν τ’ ἐραστὴν καὶ τὴν ἑταίραν ἀναιρεῖ προσανατεμὼν καὶ τὰ γεννητικά, διότι σποραῖς ὑπηρέτησαν ἐκθέσμοις.
1.303Kendine hâkim olmaya ve Tanrı korkusuna gönül vermiş bazıları bu örneği görünce Musa'nın buyruğuyla onu taklit ettiler. El yapımı putların ayinlerine katılan akrabalarını ve dostlarını istisnasız öldürerek, daha önce suç işleyenleri amansızca cezalandırmak suretiyle milletin üzerindeki lekeyi temizlediler; geri kalanları ise, onlar da kendi takvalarına dair en açık savunmayı ortaya koydukları için, kurtardılar. Mahkûm edilenlerden kan yakınlarına bile acımadılar, merhamet edip suçlarını görmezden gelmediler; tersine bu işi kendi elleriyle yapanları temiz saydılar. Bu yüzden, yapanlara en sahici övgüyü kazandıran bu cezalandırmayı kimseye bırakmadılar.
τοῦτο θεασάμενοί τινες τὸ παράδειγμα τῶν τὴν ἐγκράτειαν καὶ θεοσέβειαν ἐζηλωκότων προστάξαντος Μωυσέως ἐμιμήσαντο καὶ πάντας τοὺς τελεσθέντας τοῖς χειροποιήτοις συγγενεῖς καὶ φίλους ἡβηδὸν ἀνελόντες τὸ μὲν μίασμα τοῦ ἔθνους ἐκκαθαίρουσι διὰ τῆς τῶν προηδικηκότων ἀπαραιτήτου τιμωρίας, τοὺς δ’ ἄλλους παρασχόντας ἀπολογίαν ἐναργεστάτην ὑπὲρ τῆς αὑτῶν εὐσεβείας περιεποιήσαντο, μηδένα τῶν ἀφ’ αἵματος κατακρίτων οἰκτισάμενοι μηδ’ ἐλέῳ τἀδικήματα αὐτῶν παρελθόντες, ἀλλὰ καθαροὺς νομίσαντες τοὺς αὐτόχειρας· ὅθεν οὐδενὶ παρεχώρησαν τὴν ἐπέξοδον φέρουσαν τοῖς δρῶσιν ἀψευδέστατον ἔπαινον.
1.304Söylendiğine göre bir günde yirmi dört bin kişi öldürüldü ve bütün orduyu kirleten ortak leke de onlarla birlikte hemen ortadan kalktı. Arınma ayinleri tamamlanınca Musa, cezalandırmaya ilk atılan başrahibin oğluna, en yiğit olana yaraşır bir ödül vermek istedi. Ama Tanrı ondan önce davranarak ilahî sözleriyle Pinehas'a en büyük iyiliği, hiçbir insanın veremeyeceği barışı bağışladı; barışın yanında rahipliğin tam yetkisini de ona ve soyuna elinden alınmayacak bir pay olarak verdi.
τετρακισχιλίους δέ φασι πρὸς τοῖς δισμυρίοις ἀναιρεθῆναι μιᾷ ἡμέρᾳ, συναναιρεθέντος εὐθὺς τοῦ κοινοῦ μιάσματος, ὃ πᾶσαν τὴν στρατιὰν ἐκηλίδου. τῶν δὲ καθαρσίων ἐπιτελεσθέντων, ὡς ἀριστεῖ γέρας ἐπάξιον τῷ υἱῷ τοῦ ἀρχιερέως, ὃς πρῶτος ἐπὶ τὴν ἄμυναν ὥρμησεν, ἐζήτει παρασχεῖν Μωυσῆς· φθάνει δὲ χρησμοῖς δωρησάμενος ὁ θεὸς Φινεεῖ τὸ μέγιστον ἀγαθόν, εἰρήνην, ὃ μηδεὶς ἱκανὸς ἀνθρώπων παρασχεῖν, πρὸς δὲ τῇ εἰρήνῃ καὶ παγκρατησίαν ἱερωσύνης, αὐτῷ καὶ γένει κλῆρον ἀναφαίρετον.
1.305İçeride artık hiçbir kötülük kalmayınca, kaçmaktan ya da ihanetten şüphelenilenlerin de hepsi ölünce, Balak'a karşı sefer için en uygun zamanın geldiği düşünüldü. Balak sayısız kötülüğü hem tasarlamış hem de yapmış bir adamdı. Tasarladığı kötülük, bazı lanetlerle İbranilerin gücünü yıkabileceğini umduğu kahin aracılığıylaydı; yaptığı kötülük ise kadınların hayâsızlığı ve azgınlığı aracılığıylaydı. Bu kadınlar birlikte oldukları erkeklerin bedenlerini şehvetle, ruhlarını dinsizlikle mahvetmişlerdi.
Ἐπεὶ δὲ τῶν ἐμφυλίων οὐδὲν ἔτ’ ἦν ὑπόλοιπον κακῶν, ἀλλὰ καὶ ὅσοι πρὸς αὐτομολίαν ἢ προδοσίαν ὑπωπτεύοντο πάντες ἀπωλώλεσαν, ἔδοξεν εἶναι καιρὸς ἐπιτηδειότατος τῆς ἐπὶ τὸν Βαλάκην στρατείας, ἄνδρα μυρία καὶ βεβουλευμένον ἐργάσασθαι κακὰ καὶ δεδρακότα, βεβουλευμένον μὲν διὰ τοῦ μάντεως, ὃν ἤλπισεν ἀραῖς τισι δυνήσεσθαι καθελεῖν τὴν δύναμιν τῶν Ἑβραίων, δεδρακότα δὲ διὰ τῆς τῶν γυναικῶν ἀσελγείας καὶ ἀκολασίας, αἳ τὰ μὲν σώματα λαγνείαις τὰς δὲ ψυχὰς ἀσεβείᾳ τῶν χρωμένων διέφθειραν.
1.306Musa bütün orduyla savaşmayı uygun bulmadı; çünkü aşırı kalabalıkların kendi ayaklarına dolandığını biliyordu, ayrıca önce savaşıp yorulanlara yardım edecek yedek kuvvetler bulundurmayı faydalı sayıyordu. Gençlerden en iyilerini seçti, her kabileden bin kişi, toplam on iki bin kişi —çünkü kabileler on ikiydi—; savaşa komutan olarak da daha önce bir komutana yaraşır cesaretini kanıtlamış olan Pinehas'ı seçti. Uğurlu kurbanlar kesildikten sonra ağır silahlı askerleri yola çıkardı ve onları yüreklendirmek için şunları söyledi: “Şimdiki mücadele
παντὶ μὲν οὖν τῷ στρατῷ πολεμεῖν οὐκ ἐδοκίμαζεν, εἰδὼς τὰ ὑπέρογκα πλήθη πταίοντα περὶ αὑτοῖς καὶ ἅμα λυσιτελὲς ἡγούμενος ἐφεδρείας εἶναι συμμάχων τοῖς προκαμοῦσι βοηθούς, ἀριστίνδην δὲ τοὺς ἡβῶντας ἐπιλέξας, χιλίους ἐκ φυλῆς ἑκάστης, δώδεκα χιλιάδας— τοσαῦται γὰρ ἦσαν αἱ φυλαί—καὶ στρατηγὸν ἑλόμενος τοῦ πολέμου Φινεὲς πεῖραν ἤδη δεδωκότα στρατηγικῆς εὐτολμίας ἐπὶ καλοῖς ἱερείοις ἐξέπεμπε τοὺς ὁπλίτας καὶ θαρσύνων τοιάδε διεξῄει· „οὐχ
1.307ne iktidar ve hâkimiyet için ne de başkalarının malını ele geçirmek için; oysa savaşlar ya yalnız ya da çoğunlukla bunlar için yapılır. Bu mücadele takva ve kutsallık içindir. Düşmanlar akrabalarımızı ve dostlarımızı bunlardan uzaklaştırdı ve onların ağır bir yıkıma sürüklenmesine sebep oldular.
ὑπὲρ κράτους ἀρχῆς ὁ παρὼν ἀγών ἐστιν οὐδ’ ὑπὲρ τοῦ κτήσασθαι τὰ ἑτέρων, περὶ ὧν ἢ μόνων ἢ μάλιστα οἱ πόλεμοι, ἀλλ’ ὑπὲρ εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος, ὧν τοὺς ἡμετέρους συγγενεῖς καὶ φίλους ἠλλοτρίωσαν οἱ ἐχθροὶ παραίτιοι γενόμενοι τοῖς ὑπαχθεῖσι χαλεπῆς ἀπωλείας.
1.308Kanunu çiğneyen kendi yakınlarımızı kendi elimizle öldürüp de daha ağır suç işleyen düşmanlara dokunmamak, kötülüğü öğrenenleri öldürüp de zorlayanları ve öğretenleri cezasız bırakmak saçma olur. Çünkü ötekilerin yaptıklarının da çektiklerinin de sebebi bunlardır.”
ἔστιν οὖν ἄτοπον οἰκείων μὲν αὐτόχειρας γεγενῆσθαι παρανομησάντων, ἐχθρῶν δὲ χαλεπώτερα ἠδικηκότων ἀποσχέσθαι, καὶ τοὺς μὲν μαθόντας ἀδικεῖν ἀνῃρηκέναι, τοὺς δὲ βιασαμένους καὶ διδάξαντας ἀτιμωρήτους καταλιπεῖν, οὓς ἁπάντων αἰτίους εἶναι συμβέβηκεν, ὧν ἢ δεδράκασιν ἢ πεπόνθασιν ἐκεῖνοι.“
1.309Askerler bu öğütlerle güç bulup ruhlarında zaten var olan yiğitliği alevlendirdiler ve zafer kesinmiş gibi yenilmez bir azimle savaşa atıldılar. Çarpışmaya girince öyle üstün bir güç ve cesaret gösterdiler ki düşmanları kurban gibi boğazladılar, kendileri ise hepsi sağ salim döndü; ne ölen oldu ne de yaralanan.
νευρωθέντες οὖν ταῖς παραινέσεσιν ἐκεῖνοι καὶ ὅσον ἐν ταῖς ψυχαῖς προϋπῆρχε γενναιότητος ζωπυρήσαντες ὡς ἐφ’ ὁμολογουμένῃ νίκῃ πρὸς τὸν ἀγῶνα ἵεντο φρονήμασιν ἀηττήτοις· καὶ συμπλακέντες τοσαύτῃ περιουσίᾳ ῥώμης καὶ τόλμης ἐχρήσαντο, ὡς ἱερεῦσαι μὲν τοὺς ἀντιπάλους, αὐτοὶ δὲ πάντες σῷοι ἐπανελθεῖν, οὐδενὸς ἀποθανόντος ἀλλ’ οὐδὲ τρωθέντος.
1.310Olanları bilmeyen biri onların döndüğünü görse, bir savaştan ve meydan muharebesinden değil, barış zamanında yapılması âdet olan silah teftişi gösterilerinden geldiklerini sanırdı; bu gösteriler, düşmana karşı yapılacak şeylerin dostlar arasında talim edilip prova edilmesidir.
ὑπέλαβεν ἄν τις τῶν ἀγνοούντων τὸ συμβεβηκὸς ἰδὼν αὐτοὺς ἐπανιόντας οὐκ ἀπὸ πολέμου καὶ παρατάξεως ἀφικνεῖσθαι μᾶλλον ἢ τῶν ἐν ταῖς ὁπλοσκοπίαις ἐπιδείξεων, ἃς ἔθος ἐν εἰρήνῃ ποιεῖσθαι, γυμνάσματα δ’ εἰσὶ καὶ μελέται συγκροτουμένων τὰ κατ’ ἐχθρῶν ἐν φίλοις.
1.311Şehirleri ya yıkarak ya yakarak öyle yok ettiler ki bir zamanlar oralarda yerleşim olduğunu söylemek bile mümkün değildi. Sayısız esir götürdüler; erkekleri ve kadınları öldürmeyi doğru buldular. Erkekleri, haksız tasarılara ve saldırılara önce kendileri giriştiği için; kadınları ise İbrani gençlerini büyüleyip onların azgınlığına, dinsizliğine ve sonunda ölümüne sebep oldukları için. Çok küçük çocukları ve bakire kızları ise bağışladılar, çünkü yaşları onlara af kazandırıyordu.
τὰς μὲν οὖν πόλεις ἢ κατασκάπτοντες ἢ ἐμπιπράντες ἠφάνισαν, ὡς μηδ’ εἰ τὴν ἀρχὴν ᾠκίσθησαν εἰπεῖν ἔχειν· αἰχμαλώτων δὲ σωμάτων ἀπερίληπτον ἀριθμὸν ἀπαγαγόντες ἄνδρας μὲν καὶ γυναῖκας κτείνειν ἐδικαίωσαν, τοὺς μὲν ὅτι βουλευμάτων καὶ χειρῶν ἦρξαν ἀδίκων, τὰς δ’ ἐπεὶ κατεγοήτευσαν τὴν Ἑβραίων νεότητα, παραιτίας γενομένας αὐτοῖς ἀκολασίας καὶ ἀσεβείας καὶ τὰ τελευταῖα θανάτου· νέοις δὲ κομιδῇ παισὶ καὶ παρθένοις συνέγνωσαν, ἀμνηστίαν τῆς ἡλικίας ἐφελκομένης.
1.312Saraylardan, özel evlerden ve kırlardaki çiftliklerden de çok miktarda ganimet elde ettiler, çünkü kırsal yerlerde de şehirlerdekinden az ganimet yoktu. Düşmanların bütün servetini sırtlanıp ordugâha döndüler.
λείας δὲ πολλῆς ἄγαν εὐπορήσαντες ἔκ τε τῶν βασιλείων κἀκ τῶν ἰδιωτικῶν οἰκιῶν, ἔτι δὲ τῶν κατ’ ἀγροὺς ἐπαύλεων—ἦν γὰρ ἐν τοῖς χωρίοις οὐκ ἐλάττων τῆς ἐν τοῖς ἄστεσιν —, ἧκον εἰς τὸ στρατόπεδον ἐπηχθισμένοι τὸν παρὰ τῶν ἐχθρῶν πάντα πλοῦτον.
1.313Musa, komutan Pinehas'ı ve savaşanları hem başarıları için hem de ganimete saldırıp onu yalnız kendilerine mal etmeyi düşünmedikleri, çadırlarda kalanlar da pay alsın diye ortaya koydukları için övdü. Sonra savaştan dönenlerin birkaç gün ordugâhın dışında kalmalarını, başrahibin de savaştan gelen bu askerleri döktükleri kandan arındırmasını buyurdu.
ἐπαινέσας δὲ Μωυσῆς τόν τε στρατηγὸν Φινεὲς καὶ τοὺς παραταξαμένους ἐπί τε τοῖς κατορθώμασι καὶ ὅτι ταῖς ὠφελείαις οὐκ ἐπέδραμον τὴν λείαν μόνοι σφετερίσασθαι διανοηθέντες, ἀλλ’ εἰς μέσον προὔθεσαν, ἵνα καὶ οἱ καταμείναντες ἐν ταῖς σκηναῖς μετάσχωσι, προστάττει τοὺς μὲν ἔξω τοῦ στρατοπέδου καταμένειν τινὰς ἡμέρας, τῷ δὲ μεγάλῳ ἱερεῖ καθᾶραι τοῦ φόνου τοὺς ἀπὸ τῆς παρατάξεως ἥκοντας τῶν συμμάχων.
1.314Çünkü düşmanları öldürmek kanuna uygun olsa da, bir insanı öldüren, bunu haklı olarak, kendini savunmak için ve zorunlu kalarak yapmış olsa bile, bütün insanları bağlayan en yüce ve ortak akrabalık yüzünden suçlu sayılır. Bu yüzden öldürenlerin, üstlerine bulaştığı düşünülen kirden kurtulmak için arınmaya ihtiyacı vardı.
καὶ γὰρ εἰ νόμιμοι αἱ κατ’ ἐχθρῶν σφαγαί, ἀλλ’ ὅ γε κτείνων ἄνθρωπον, εἰ καὶ δικαίως καὶ ἀμυνόμενος καὶ βιασθείς, ὑπαίτιος εἶναι δοκεῖ διὰ τὴν ἀνωτάτω καὶ κοινὴν συγγένειαν· οὗ χάριν καθαρσίων ἐδέησε τοῖς κτείνασι πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ νομισθέντος ἄγους γεγενῆσθαι.
1.315Çok geçmeden Musa ganimeti de paylaştırdı. Sefere katılanlara —bunlar evde kalanlara göre az sayıdaydı— yarısını, ordugâhta kalanlara da öbür yarısını verdi. Çünkü bunların da, bedenleriyle değilse bile ruhlarıyla mücadeleye katıldıkları için, kazançtan pay almalarını adil buldu: savaşçıların yedekleri gayrette hiç de geri kalmaz, yalnız zamanda ve ötekilerin onlardan önce davranmasında geride kalırlar.
μετ’ οὐ πολὺν μέντοι χρόνον καὶ τὴν λείαν διένειμε, τοῖς μὲν στρατευσαμένοις—ὀλίγος δ’ ἀριθμὸς ἦσαν παρὰ τοὺς ἡσυχάσαντας —διδοὺς ἥμισυ μέρος, θάτερον δὲ τοῖς καταμείνασιν ἐν τῷ στρατοπέδῳ· δίκαιον γὰρ ὑπέλαβεν εἶναι καὶ τούτοις μεταδοῦναι τῆς ὠφελείας, εἰ καὶ μὴ τοῖς σώμασι, ταῖς γοῦν ψυχαῖς διαγωνισαμένοις· οἱ γὰρ ἔφεδροι τῶν ἀγωνιστῶν οὐκ ἐλαττούμενοι ταῖς προθυμίαις χρόνῳ καὶ τῷ φθασθῆναι μόνον ὑστερίζουσι.
1.316Önce tehlikeye atılan az sayıdakiler daha çok, içeride kalan çok sayıdakiler daha az pay alınca, bütün ganimetin ilk payının Tanrı'ya adanması gerektiğine karar verildi. Yedekte kalanlar ellide birini, önde savaşanlar beş yüzde birini verdiler. Musa sefere katılanların verdiği ilk payların başrahibe, ordugâhta kalanlarınkinin ise Levililer denen tapınak hizmetkârlarına verilmesini buyurdu.
λαβόντων δὲ τῶν μὲν ὀλίγων πλείω διὰ τὸ προκινδυνεῦσαι, τῶν δὲ πλειόνων ἐλάττω διὰ τὴν ἔνδον μονήν, ἔδοξεν ἀναγκαῖον εἶναι πάσης τῆς λείας τὰς ἀπαρχὰς καθιερῶσαι· τὸ μὲν οὖν πεντηκοστὸν οἱ ἐφεδρεύσαντες, πεντακοσιοστὴν δὲ μοῖραν οἱ προπολεμήσαντες εἰσήνεγκαν· τῶν δ’ ἀπαρχῶν τὰς μὲν παρὰ τῶν στρατευσαμένων τῷ μεγάλῳ ἱερεῖ προστάττει δοθῆναι, τὰς δὲ παρὰ τῶν καταμεινάντων ἐν τῷ στρατοπέδῳ τοῖς νεωκόροις, οἷς ὄνομα Λευῖται.
1.317Binbaşılar, yüzbaşılar ve öteki birlik ve tabur komutanları, hem kendi kurtuluşları hem de birlikte savaştıkları askerlerin kurtuluşu ve her sözün üstündeki zafer için gönüllü olarak seçkin ilk paylar getirdiler: her biri ganimette bulduğu altın süsleri ve yine altından yapılmış çok değerli kapları. Musa bunları aldı, getirenlerin takvasına hayran kaldı ve bu insanların şükranının bir hatırası olarak kutsal çadıra adadı.
χιλίαρχοι δὲ καὶ ἑκατόνταρχοι καὶ ὁ ἄλλος ὅμιλος λοχαγῶν καὶ ταξιαρχῶν ὑπέρ τε τῆς αὑτῶν σωτηρίας καὶ τῶν συστρατευσαμένων καὶ τῆς παντὸς λόγου κρείττονος νίκης ἐθελονταὶ κομίζουσιν ἐξαιρέτους ἀπαρχάς, κόσμον τε χρυσοῦν ὅσον ἕκαστος ἐκ τῆς λείας ἀνεῦρε καὶ σκεύη πολυτελέστατα, ὧν πάλιν ὕλη χρυσὸς ἦν· ἃ Μωυσῆς λαβὼν καὶ τὴν εὐσέβειαν τῶν φερόντων ἀγάμενος ἀνατίθησιν ἐν τῇ καθιερωμένῃ σκηνῇ τῆς εὐχαριστίας τῶν ἀνδρῶν ὑπόμνημα.
1.318İlk payların paylaştırılması çok güzeldi. Savaşmamış olanların, yani aretēnin yarısını, işe dökülmemiş bir gayreti göstermiş olanların ilk paylarını tapınak hizmetkârlarına verdi. Bedenleriyle ve ruhlarıyla tehlikeye atılıp eksiksiz bir yiğitlik gösteren savaşçılarınkini tapınak hizmetkârlarının başı olan başrahibe; komutanlarınkini ise, komutanlara ait olduğu için, her şeyin komutanı olan Tanrı'ya verdi.
παγκάλη δὲ ἡ διανομὴ τῶν ἀπαρχῶν· τὰς μὲν τῶν μὴ πεπολεμηκότων, ἡμίσειαν ἀρετῆς τὴν χωρὶς ἔργου προθυμίαν αὐτὸ μόνον ἐπιδειξαμένων, τοῖς νεωκόροις ἀπένειμε, τὰς δὲ τῶν ἀγωνισαμένων, οἳ σώμασι καὶ ψυχαῖς ἐκινδύνευσαν ὁλόκληρον ἀνδραγαθίαν παρασχόμενοι, τῷ προεστηκότι τῶν νεωκόρων ἱερεῖ τῷ μεγάλῳ, τὰς δὲ τῶν ταξιαρχῶν ἅτε ἡγεμονικὰς τῷ συμπάντων ἡγεμόνι θεῷ.
1.319Bütün bu savaşlar, henüz ülkenin ırmağı olan Ürdün'ü geçmeden önce, karşı yakadaki bereketli ve derin topraklı ülkenin sakinlerine karşı yapıldı. O ülkede buğday yetişen geniş ovalar vardı ve hayvanlara yem vermeye çok elverişliydi.
Πάντες οὗτοι διεπολεμήθησαν οἱ πόλεμοι, μήπω διαβεβηκότων Ἰορδάνην τὸν ἐγχώριον ποταμόν, πρὸς τοὺς τῆς ἀντιπέρας γῆς οἰκήτορας εὐδαίμονος καὶ βαθείας, ἐν ᾗ πολλὴ πεδιὰς σιτοφόρος καὶ χιλὸν κτήνεσιν ἐνεγκεῖν ἀγαθή.
1.320Hayvancılıkla geçinen iki kabile, bütün ordunun altıda biri, bu ülkeyi görünce Musa'ya yalvarıp paylarına düşen toprakları burada almalarına ve artık yerleşmelerine izin vermesini istediler. Bu yerin hayvanları otlatıp beslemek için çok elverişli olduğunu söylüyorlardı: suyu ve otu boldu, koyunlara uygun otu kendiliğinden ve bolca bitiriyordu.
ταύτην ὡς ἐθεάσαντο τὴν χώραν αἱ κτηνοτρόφοι δύο φυλαί, μοῖρα τοῦ σύμπαντος ἕκτη στρατοῦ, Μωυσῆν ἱκέτευον ἐπιτρέψαι τὰς κληρουχίας ἐνταυθοῖ λαβεῖν αὐτὰς ἤδη ποτὲ ἱδρυθείσας· ἐπιτηδειότατον γὰρ ἔφασκον εἶναι τὸν τόπον ἐννέμεσθαί τε καὶ ἐμβόσκεσθαι θρέμμασιν εὔυδρον ὄντα καὶ εὔχορτον καὶ προβατευσίμην ἄφθονον πόαν ἀπαυτοματίζοντα.
1.321Musa, onların ya paylaştırmayı öncelik hakkıyla ve ödülleri vaktinden önce almak istediklerini ya da gelecek savaşlardan çekindiklerini düşündü; çünkü ırmağın bu yakasındaki ülkeyi aralarında paylaşmış olan daha birçok kral hâlâ pusuda bekliyordu. Çok kızdı ve öfkeyle şöyle cevap verdi:
ὁ δὲ νομίσας αὐτοὺς ἢ προεδρίᾳ τὴν διανομὴν τά τε γέρα πρὸ καιροῦ λαμβάνειν ἀξιοῦν ἢ πρὸς τοὺς μέλλοντας πολέμους ἀποκνεῖν, ἐφεδρευόντων ἔτι πλειόνων βασιλέων, οἳ τὴν εἴσω τοῦ ποταμοῦ χώραν διεκεκλήρωντο, πάνυ δυσχεράνας πρὸς ὀργὴν ἀποκρίνεται καί φησιν·
1.322“Demek siz burada, hiç sırası değilken boş ve tembel oturacaksınız; akrabalarınızı ve dostlarınızı ise geride kalan savaşlar yere serecek, öyle mi? Her şey başarılmış gibi ödüller yalnız size verilecek, savaşlar, zahmetler, sıkıntılar ve en büyük tehlikeler ise başkalarını mı bekleyecek?
„ὑμεῖς μὲν οὖν ἐνταυθοῖ καθεδεῖσθε σχολὴν ἐν οὐ δέοντι καὶ ἀργίαν ἕξοντες, τοὺς δ’ ὑμετέρους συγγενεῖς καὶ φίλους οἱ λειπόμενοι τραχηλιοῦσι πόλεμοι, καὶ τὰ μὲν ἆθλα μόνοις ὑμῖν ὡς ἐπὶ κατωρθωμένοις πᾶσι δοθήσεται, μάχαι δὲ καὶ πόνοι καὶ ταλαιπωρίαι καὶ οἱ ἀνωτάτω κίνδυνοι ἑτέρους ἀναμενοῦσιν;
1.323Hayır, sizin barışın ve barışın getirdiği iyiliklerin tadını çıkarmanız, ötekilerin ise savaşlarla ve tarifsiz kötülüklerle boğuşması adil değildir; bütünün parçaya bir ek olması da adil değildir. Tam tersine, parçalar bütün sayesinde mirasa layık görülür.
ἀλλ’ οὐ δίκαιον ὑμᾶς μὲν εἰρήνην καὶ τὰ ἐκ τῆς εἰρήνης ἀγαθὰ καρποῦσθαι, τοὺς δ’ ἄλλους πολέμοις καὶ κακοῖς ἀμυθήτοις ἐναθλεῖν, οὐδὲ προσθήκην τὸ ὅλον μέρους εἶναι· τοὐναντίον γὰρ ἕνεκα τῶν ὅλων τὰ μέρη κληρονομίας ἀξιοῦται.
1.324Hepiniz eşit haklara sahipsiniz: tek bir soy, aynı atalar, tek bir hane, aynı âdetler, ortak kanunlar ve sayısız başka şey; bunların her biri akrabalığı pekiştirir, iyi niyete uyum sağlar. En büyük ve en zorunlu konularda eşit sayıldığınız hâlde, paylaştırmada neden fazlasını alacaksınız, sanki tebaayı küçümseyen yöneticiler ya da köleleri küçümseyen efendilermişsiniz gibi?
πάντες ἐστὲ ἰσότιμοι, γένος ἕν, οἱ αὐτοὶ πατέρες, οἰκία μία, ἔθη τὰ αὐτά, κοινωνία νόμων, ἄλλα μυρία, ὧν ἕκαστον τὴν οἰκειότητα συνδεῖ καὶ πρὸς εὔνοιαν ἁρμόζεται. διὰ τί δὴ τῶν ἴσων ἐν τοῖς μεγίστοις καὶ ἀναγκαιοτάτοις ἀξιωθέντες ἐν ταῖς διανομαῖς πλεονεκτήσετε, ὡς ἢ ἄρχοντες ὑπηκόων ἢ δεσπόται δούλων καταφρονήσαντες;
1.325Başkalarının başına gelen belalardan ders almanız gerekirdi; çünkü akıllı insanlar korkunç şeyler kendi başlarına gelene kadar beklemez. Şimdi elinizde kendi ailenizden örnekler var: bu ülkeyi keşfeden babalarınız, onların ve onlarla birlikte aklını yitirenlerin uğradığı felaketler; çünkü iki kişi dışında hepsi öldü. Onlara benzeyen hiçbir şeye ortak olmamanız gerekirken, ey beyinsizler, korkaklığa özeniyorsunuz, sanki daha kolay yakalanmayacakmışsınız gibi. Yiğitlik göstermeye karar verenlerin gayretini baltalıyor, onların azmini gevşetip zayıflatıyorsunuz. Bu yüzden suç işlemeye koştukça cezaya da koşacaksınız.
ἔδει μὲν ὑμᾶς ταῖς ἑτέρων πληγαῖς πεπαιδεῦσθαι· φρονίμων γὰρ ἀνδρῶν μὴ ἀναμένειν, ἄχρις ἂν ἐπ’ αὐτοὺς ἔλθῃ τὰ δεινά· νυνὶ δὲ παραδείγματ’ ἔχοντες οἰκεῖα τοὺς πατέρας, οἳ κατεσκέψαντο τήνδε τὴν χώραν, καὶ τὰς ἐκείνων συμφορὰς καὶ τῶν συναπονοηθέντων—ἅπαντες γὰρ ἔξω δυοῖν ἀπώλοντο —, δέον μηδενὶ τῶν ὁμοίων συνεπιγράφεσθαι, δειλίαν, ὦ κενοὶ φρενῶν, ζηλοῦτε ὡς οὐκ εὐαλωτότεροι γενησόμενοι καὶ τὰς προθυμίας ὑποσκελίζετε τῶν ἀνδραγαθίζεσθαι προαιρουμένων ἐκλύοντες καὶ παριέντες αὐτῶν τὰ φρονήματα. τοιγάρτοι σπεύδοντες ἁμαρτάνειν σπεύσετε καὶ πρὸς τιμωρίας·
1.326Çünkü adalet güç harekete geçer, ama bir kez harekete geçti mi kaçanları yetişip yakalar.
ἡ γὰρ δίκη μόλις μὲν εἴωθε κινεῖσθαι, κινηθεῖσα δ’ ἅπαξ φθάνει προκαταλαμβάνουσα τοὺς ἀποδιδράσκοντας.
1.327Ne zaman bütün düşmanlar yok edilir, beklenen hiçbir savaş kalmaz, yapılacak hesapta müttefiklerin kusursuz olduğu anlaşılır, yani saflarını ya da ordularını terk etmedikleri, yenilgiye yol açacak başka hiçbir şey yapmadıkları, baştan sona hem bedenleriyle hem gayretleriyle yerlerinde kaldıkları görülür ve ülkenin bütün eski sakinleri temizlenir, ancak o zaman ödüller ve yiğitlik payları kabilelere eşit olarak verilecektir.”
ὅταν οὖν ἅπαντες μὲν οἱ ἐχθροὶ καθαιρεθῶσιν, ἔφεδρος δὲ μηδεὶς ἔτι προσδοκᾶται πόλεμος, ἐν δὲ ταῖς εὐθύναις ἀνεπίληπτοι δοκιμασθῶσιν οἱ σύμμαχοι, μὴ λιποτάξιον, μὴ λιποστράτιον, μηδὲν ἄλλο τῶν ἐφ’ ἥττῃ διαπεπραγμένοι, παραμεμενηκότες δ’ ἐξ ἀρχῆς ἄχρι τέλους φαίνωνται καὶ τοῖς σώμασι καὶ ταῖς προθυμίαις, ἐρημωθῇ δὲ πᾶσα ἡ χώρα τῶν προενῳκηκότων, τηνικαῦτα δοθήσεται τὰ γέρα καὶ τὰ ἀριστεῖα ταῖς φυλαῖς ἐξ ἴσου.“
1.328Onlar bu ihtarı, çok iyi niyetli bir babanın öz oğulları gibi yumuşaklıkla karşıladılar. Çünkü onun yönetim yetkisiyle büyüklük taslamadığını, herkesi önceden kolladığını, adalete ve eşitliğe saygı gösterdiğini ve kötülüğe karşı düşmanlığını hiçbir zaman ayıplamak için değil, düzelebilecek olanları akıllandırmak için gösterdiğini biliyorlardı. “Öfkelenmekte haklısın,” dediler, “eğer müttefiklerimizi bırakıp paylarımızı vaktinden önce almaya can attığımızı düşündüysen.
τὴν δὲ νουθεσίαν πρᾴως ἐνεγκόντες ὡς υἱοὶ γνήσιοι σφόδρα εὔνου πατρὸς—ᾔδεσαν γὰρ αὐτὸν οὐ καταλαζονευόμενον ἀρχῆς ἐξουσίᾳ, προκηδόμενον δὲ πάντων καὶ δικαιοσύνην καὶ ἰσότητα τιμῶντα καὶ τὸ μισοπόνηρον οὐκ ἐπ’ ὀνείδει σωφρονισμῷ δὲ τῶν βελτιοῦσθαι δυναμένων αἰεὶ ποιούμενον—„εἰκότως μὲν“ ἔφασαν „ἀγανακτεῖς, εἰ τοῦθ’ ὑπείληφας, ὅτι τὴν συμμαχίαν ἀπολιπόντες πρὸ καιροῦ τὰς λήξεις λαβεῖν ἐπειγόμεθα.
1.329Ama şunu açıkça bilmelisin: aretēyle yapılan hiçbir şey, en zahmetlisi bile olsa, bizi korkutmaz. Aretēnin işleri olarak da şunları görüyoruz: senin gibi bir öndere itaat etmek, tehlikelerden geri kalmamak ve iş uğurlu bir sona varana kadar gelecek bütün seferlerde hazır bulunmak.
χρὴ δὲ σαφῶς εἰδέναι, ὅτι οὐδὲν ἡμᾶς φοβεῖ τῶν σὺν ἀρετῇ, κἂν ἐπιπονώτατον τυγχάνῃ. κρίνομεν δ’ ἀρετῆς ἔργα, πειθαρχεῖν τέ σοι τοιῷδε ἡγεμόνι καὶ τῶν δεινῶν μὴ ὑστερίζειν καὶ ἐν ἁπάσαις ἐξετάζεσθαι ταῖς μελλούσαις στρατείαις, ἄχρις ἂν τὰ πράγματα λάβῃ τέλος αἴσιον.
1.330Biz de daha önce olduğu gibi saflarımıza girip tam teçhizatla Ürdün'ü geçeceğiz; ağır silahlılarımızdan hiçbirine geride kalmak için bahane vermeyeceğiz. Çok küçük oğullarımız, kızlarımız, kadınlarımız ve sürülerimiz, eğer izin verirsen, geride kalacak. Biz de çocuklar ve kadınlar için evler, hayvanlar için ağıllar yapacağız; ta ki surları ve muhafızları olmayan yerlerde ani bir baskına uğrayıp kötü bir şey yaşamasınlar.”
ἡμεῖς μὲν οὖν καθὰ καὶ πρότερον συνταξάμενοι διαβησόμεθα τὸν Ἰορδάνην ἐν ταῖς παντευχίαις, οὐδενὶ τῶν ὁπλιτῶν πρόφασιν παρασχόντες μονῆς· υἱοὶ δὲ κομιδῇ νήπιοι καὶ θυγατέρες καὶ γυναῖκες καὶ τὸ πλῆθος τῶν βοσκημάτων, ἐὰν ἐπιτρέπῃς, ὑπολελείψονται, παισὶ μὲν καὶ γυναιξὶν οἰκίας ἐπαύλεις δὲ θρέμμασι κατασκευασάντων ἡμῶν, ἵνα μηδὲν ἐξ ἐπιδρομῆς δεινὸν πάθωσιν ἐν ἀτειχίστοις καὶ ἀφρουρήτοις προκαταληφθέντες.“
1.331Musa yumuşak bir bakış ve daha sakin bir sesle şöyle dedi: “Sözünüzde durursanız istediğiniz paylar sizin olarak kalacak. Dilediğiniz gibi kadınlarınızı, çocuklarınızı ve sürülerinizi geride bırakın; siz ise birlik birlik, ötekilerle birlikte silahlanmış ve savaş düzenine girmiş olarak karşıya geçin, gerekirse hemen savaşmaya hazır olun.
ὁ δ’ ἵλεῳ τῷ βλέμματι καὶ πρᾳοτέρᾳ τῇ φωνῇ „ἀψευδοῦσιν ὑμῖν“ ἔφη „βέβαιοι μενοῦσιν ἃς ᾐτήσασθε λήξεις. ὑπολείπεσθε μὲν ὡς ἀξιοῦτε γυναῖκας καὶ παῖδας καὶ βοσκήματα, κατὰ λόχους δ’ αὐτοὶ διαβαίνετε μετὰ τῶν ἄλλων ὡπλισμένοι καὶ ἐκτεταγμένοι πρὸς μάχην ὡς αὐτίκα, ἢν δέῃ, πολεμήσοντες.
1.332Sonra bütün düşmanlar yok edildiğinde ve barış gelip galipler ülkeyi paylaştığında, siz de size düşen iyiliklerin tadını çıkarmak ve seçtiğiniz payın ürününü toplamak için yakınlarınıza döneceksiniz.”
αὖθις δ’ ὅταν ἅπαντες οἱ ἐχθροὶ καθαιρεθῶσι καὶ γενομένης εἰρήνης τὴν χώραν οἱ κεκρατηκότες διανείμωνται, καὶ ὑμεῖς ἐπανελεύσεσθε πρὸς τοὺς οἰκείους τῶν ἐπιβαλλόντων ἀπολαύσοντες ἀγαθῶν καὶ καρπωσόμενοι ἣν εἵλεσθε μοῖραν.“
1.333Musa bunları söyleyip söz verince sevinç ve neşeyle doldular. Yakınlarını sürüleriyle birlikte, çoğu insan eliyle yapılmış, kolay ele geçirilemeyen sığınaklara güvenle yerleştirdiler; sonra silahlarını kuşanıp öteki müttefiklerden daha büyük bir şevkle koştular, sanki ya tek başlarına savaşacaklar ya da hepsinin önünde çarpışacaklardı. Çünkü bir armağanı önceden almış olan kişi, bunu bir lütuf değil, ödenmesi zorunlu bir borç saydığı için savaşta daha istekli olur.
ταῦτ’ εἰπόντος καὶ ὑποσχομένου, πληρωθέντες εὐθυμίας καὶ χαρᾶς τοὺς μὲν οἰκείους μετὰ τῶν θρεμμάτων ἀσφαλῶς ἐν ἐρύμασι δυσαλώτοις, ὧν τὰ πλεῖστα χειροποίητα ἦν, ἱδρύονται, τὰ δ’ ὅπλα ἀναλαβόντες ἐξέθεον τῶν ἄλλων συμμάχων προθυμότερον ὡς ἢ μόνοι πολεμήσοντες ἢ προαγωνιούμενοι πάντων· ὁ γὰρ προλαβών τινα δωρεὰν προθυμότερος εἰς συμμαχίαν, ἀποτίνειν ἀναγκαῖον ὄφλημα νομίζων, οὐ χαρίζεσθαι.
1.334Musa'nın krallığı sırasında yaptıkları böylece anlatıldı. Sırada başrahipliği ve kanun koyuculuğu sayesinde başardıklarını anlatmak var; çünkü krallığa en çok yaraşan güçler olarak bunları da edinmişti.
τὰ μὲν δὴ κατὰ τὴν βασιλείαν πεπραγμένα αὐτῷ μεμήνυται· λεκτέον δ’ ἑξῆς καὶ ὅσα διὰ τῆς ἀρχιερωσύνης καὶ νομοθετικῆς κατώρθωσε· καὶ γὰρ ταύτας περιεποιήσατο τὰς δυνάμεις ὡς ἁρμοττούσας μάλιστα βασιλείᾳ.