Philon
Kerubim Üzerine
Περὶ τῶν Χερουβίμ
1Kerubimler, Alevli Kılıç ve İnsandan İlk Yaratılan Kabil Üzerine
"Âdem'i kovdu ve onu Zevk Bahçesi'nin karşısına yerleştirdi; hayat ağacının yolunu korumak için Kerubimleri ve dönen alevli kılıcı koydu" (Tekvin 3:24). Burada "kovdu" der, önce ise "gönderdi" demişti (Tekvin 3:23). Bu adları gelişigüzel koymamış, onları hangi şeylere uygun ve yerinde olarak verdiğini bilerek koymuştur.
„Καὶ ἐξέβαλε τὸν Ἀδὰμ καὶ κατῴκισεν ἀπέναντι τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς [καὶ ἔταξε] τὰ Χερουβὶμ καὶ τὴν φλογίνην ῥομφαίαν τὴν στρεφομένην, φυλάσσειν τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς“ (Gen. 3, 24). νῦν μὲν „ἐξέβαλε“ φησί, πρότερον δ’ εἶπεν „ἐξαπέστειλεν“ (ib. 23), οὐ παρέργως τὰ ὀνόματα θείς, ἀλλ’ εἰδὼς ἐφ’ ὧν κυρίως καὶ εὐθυβόλως πραγμάτων αὐτὰ τάττει.
2Gönderilenin geri dönmesine engel yoktur; Tanrı tarafından kovulan ise sonsuz sürgüne katlanır. Çünkü kötülüğün henüz sıkıca ele geçirmediği kişiye, tövbe ederse düştüğü aretēye bir vatana döner gibi dönme imkânı verilmiştir; ağır ve onulmaz bir hastalığın baskısı altında ezilen ise dinsizlerin yurduna atılıp korkunç acılara sonsuza dek, bitip tükenmeden katlanmak zorundadır; öyle ki katıksız ve kesintisiz bir bedbahtlık çeksin.
ὁ μὲν οὖν ἀποστελλόμενος ἐπανόδου τυχεῖν οὐ κεκώλυται, ὁ δ’ ἐκβληθεὶς ὑπὸ θεοῦ τὴν ἀίδιον φυγὴν ὑπομένει· τῷ μὲν γὰρ μήπω κραταιῶς ὑπὸ κακίας καταληφθέντι δέδοται μετανοήσαντι καθάπερ εἰς πατρίδα τὴν ἀρετὴν ἀφ’ ἧς ἐξέπεσε κατελθεῖν, τὸν δὲ πιεσθέντα καὶ ὑποβεβλημένον σφοδρᾷ καὶ ἀνιάτῳ νόσῳ φέρειν ἀνάγκη τὰ δεινὰ μέχρι τοῦ παντὸς αἰῶνος ἀθάνατα σκορακισθέντα εἰς ἀσεβῶν χῶρον, ἵν’ ἄκρατον καὶ συνεχῆ βαρυδαιμονίαν ὑπομένῃ·
3Nitekim genel eğitim derslerinde dans eden orta terbiye Hacer'in de yöneten aretē Sarra'dan iki kez ayrıldığını, bir kez de eski yoluna geri döndüğünü görürüz. İlk seferde sürgün edilmemiş, kendisi kaçmıştı; ilahî logos olan bir melek karşısına çıkınca efendisinin evine geri getirilir (Tekvin 16:6 vd.). İkinci seferde ise bir daha dönmemek üzere büsbütün kovulur (Tekvin 21:14).
ἐπεὶ καὶ τὴν μέσην παιδείαν τὴν ἐν τοῖς ἐγκυκλίοις χορεύουσαν ὁρῶμεν Ἄγαρ δὶς μὲν ἐξιοῦσαν ἀπὸ τῆς ἀρχούσης ἀρετῆς Σάρρας, ἅπαξ δὲ τὴν προτέραν ὁδὸν ὑποστρέφουσαν, ἣ τότε μὲν ἀποδρᾶσα, οὐ φυγαδευθεῖσα, κατάγεται ὑπαντήσαντος ἀγγέλου, ὅς ἐστι θεῖος λόγος, εἰς τὸν δεσποτικὸν οἶκον (Gen. 16, 6 ss.), αὖθις δὲ κατὰ τὸ παντελὲς ἀνεπάνακτος ἐκβάλλεται (Gen. 21, 14).
4İlk kaçışın ve sonraki sonsuz sürgünün sebeplerini söylemek gerekir. Henüz adları değiştirilmemişken, yani psykhēlerinin karakteri iyiye doğru gelişerek yeniden damgalanmamışken, Abram hâlâ "yüce baba" idi; havada olup bitenlere ve gökteki varlıklara dair yüksek felsefenin peşindeydi; tabiat araştırmasının en üstün türü olan bu felsefeyi matematik bilimi kendine ayırmıştır. Sara da "benim yönetimim"in sembolüydü, çünkü adı "benim yönetimim" demektir.
τὰς δὲ αἰτίας καὶ τοῦ προτέρου δρασμοῦ καὶ τῆς αὖθις ἀιδίου φυγῆς λεκτέον. μέχρι μὲν οὔπω μετωνομάσθησαν, ὅπερ ἦν μετεχαράχθησαν τοὺς ψυχῆς πρὸς τὸ ἄμεινον βελτιούμενοι χαρακτῆρας, ἀλλ’ ἔτι ἦν ὁ μὲν Ἀβρὰμ πατὴρ μετέωρος τὴν μετάρσιον τῶν κατὰ τὸν ἀέρα συμβαινόντων καὶ τὴν μετέωρον τῶν κατὰ τὸν οὐρανὸν ὑπαρχόντων φιλοσοφίαν μετιών, ἣν φυσιολογίας τὸ κράτιστον εἶδος ἀποτέτμηται μαθηματική, Σάρα δὲ σύμβολον ἀρχῆς ἐμῆς — καλεῖται γὰρ ἀρχή μου —
5Sara henüz değişip cins olarak aretē olmamıştı —çünkü her cins bozulmazdır—; cüzî ve türlere ayrılmış aretēler içinde bulunuyordu: bende phronēsis, itidal, cesaret ve adalet de aynı biçimdeydi; bunlar ise bozulabilir, çünkü onları kabul eden yer olan ben bozulabilirim. İşte o zaman orta ve genel eğitim olan Hacer,
γενικὴ μὲν οὐκ ἔφθη μεταβαλοῦσα ἀρετὴ γενέσθαι — γένος γὰρ πᾶν ἄφθαρτον —, ταῖς δὲ ἐν μέρει καὶ κατ’ εἶδος ἐξητάζετο, ἡ δὲ αὐτὴ φρόνησίς τ’ ἦν ἐν ἐμοὶ καὶ σωφροσύνη καὶ ἀνδρεία καὶ δικαιοσύνη τὸν αὐτὸν τρόπον, φθαρταὶ δὲ αὗται, ὅτι καὶ τὸ δεξάμενον αὐτὰς χωρίον ἐγὼ φθαρτός, Ἄγαρ ἡ μέση καὶ ἐγκύκλιος παιδεία,
6aretēyi sevenlerin sert ve asık yüzlü hayatından kaçmaya çalışsa da yine bu hayata geri dönecektir; çünkü o hayat henüz cinse ait ve bozulmaz zirvelere ulaşamaz, hâlâ cüzî ve türlere ayrılmış aretēlerle uğraşır; bunlarda da uçlardan önce orta olanlar tercih edilir.
κἂν τὸν αὐστηρὸν καὶ σκυθρωπὸν τῶν φιλαρέτων ἀποδρᾶναι βίον σπουδάσῃ, πάλιν ὑποστρέψει πρὸς τὸν αὐτὸν μήπω τὰς γενικὰς καὶ ἀφθάρτους ἀκρότητας ἔχειν δυνάμενον, ἀλλ’ ἔτι τῶν ἐν μέρει καὶ κατ’ εἶδος ἐφαπτόμενον, ἐν οἷς πρὸ τῶν ἄκρων τὰ μέσα αἱρετά·
7Ama Abram tabiat araştırıcısı olmaktan çıkıp bilge ve Tanrı'yı seven biri olunca ve adı İbrahim'e çevrilince —İbrahim "sesin seçkin babası" diye çevrilir; çünkü dışa vurulan söz ses verir, onun babası da erdemi kavramış olan noustur—; Sara da "benim yönetimim" olmaktan çıkıp adı "yöneten kadın" demek olan Sarra olunca —bu da türe ait ve bozulabilir aretē olmaktan çıkıp cinse ait ve bozulmaz aretē olmak demekti—; mesutluğun cinsi olan İshak da parlayınca,
ὅταν δὲ ἤδη ὁ μὲν Ἀβρὰμ ἀντὶ φυσιολόγου γένηται σοφὸς καὶ φιλόθεος μετονομασθεὶς Ἀβραάμ, ὃς ἑρμηνεύεται πατὴρ ἐκλεκτὸς ἠχοῦς — ἠχεῖ μὲν γὰρ ὁ γεγωνὸς λόγος, πατὴρ δὲ τούτου ὁ νοῦς ἐπειλημμένος τοῦ σπουδαίου —, Σάρα δὲ ἀντὶ τῆς ἀρχῆς μου γένηται Σάρρα, ἧς ἐστιν ἡ κλῆσις ἄρχουσα, ὅπερ ἦν ἴσον τῷ ἀντὶ εἰδικῆς καὶ φθαρτῆς ἀρετῆς γενικὴν καὶ ἄφθαρτον γενέσθαι, ἐπιλάμψῃ δὲ καὶ τὸ εὐδαιμονίας γένος, ὁ Ἰσαάκ,
8sevincin ve neşenin ürünü olan, kadınlık hâlleri kesilip duygular öldükten sonra doğan, çocukların oyunlarını değil ilahî oyunları ciddiyetle kovalayan İshak doğunca, Hacer'in adını taşıyan hazırlık dersleri de, onların İsmail adıyla anılan sofist oğlu da kovulacaktır.
ἐκλιπόντων τὰ γυναικεῖα καὶ ἀποθανόντων τὰ πάθη χαρᾶς καὶ εὐφροσύνης, καὶ παιδιάς, οὐ τὰς παίδων, ἀλλὰ τὰς θείας οὐκ ἄνευ σπουδῆς μεταδιώκων, ἐκβληθήσεται μὲν τὰ ἐπώνυμα τῆς Ἄγαρ προπαιδεύματα, ἐκβληθήσεται δὲ
9Onlar sonsuz sürgünü giyinecekler; Tanrı da bilgeye Sarra'nın sözlerini dinlemesini buyurarak onların kovulmasını onaylar. Sarra da açıkça "cariyeyi ve oğlunu kov" der (Tekvin 21:10). Aretēye, hele böyle bir öğreti ortaya koyduğunda, uymak güzeldir: en kâmil tabiatlar orta melekelerden pek uzaktır ve bilgelik sofistliğe yabancıdır. Sofistlik, psykhēyi bozan yanlış bir kanaat kurmak için inandırıcı sözleri işleyip durur; bilgelik ise hakikati çalışarak düşüncenin en büyük kazancını, doğru logosun epistēmēsini edinmiştir.
καὶ ὁ σοφιστὴς αὐτῶν υἱὸς ἐπίκλησιν Ἰσμαήλ. ἐνδύσονται δὲ τὴν φυγὴν ἀίδιον, βεβαιοῦντος τοῦ θεοῦ τὴν ἔλασιν αὐτοῖς, ὅταν κελεύῃ τῷ σοφῷ ὑπακούειν τῶν λεγομένων ὑπὸ Σάρρας· λέγει δὲ ἄντικρυς „ἐκβαλεῖν τὴν παιδίσκην καὶ τὸν υἱόν“ (Gen. 21, 10). ἀρετῇ δὲ πείθεσθαι καλὸν καὶ μάλιστα τοιοῦτον εἰσηγουμένῃ δόγμα, ὅτι αἱ τελειόταται φύσεις τῶν μέσων ἕξεων πάμπολυ διεστᾶσι καὶ ὅτι σοφία σοφιστείας ἀλλότριον· ἡ μὲν γὰρ τὰ πιθανὰ ἐπὶ κατασκευῇ ψευδοῦς δόξης, ἥτις λυμαίνεται ψυχήν, ἐκπεπόνηκε, σοφία δὲ διὰ μελέτης τῶν ἀληθῶν τὸ μέγα διανοίας ὄφελος, ἐπιστήμην ὀρθοῦ λόγου, πεπόρισται.
10Öyleyse nous olan Âdem akılsızlığı, bu onulmaz hastalığı edinince Tanrı'nın onu aretēlerin yurdundan büsbütün kovmasına, oraya dönmesine bir daha izin vermemesine neden şaşalım? Tanrı her sofisti ve onun annesi olan hazırlık dersleri öğretimini de, adlarına İbrahim ve Sarra dediği bilgelikten ve bilgeden sürüp atmaktadır.
τί οὖν θαυμάζομεν, εἰ καὶ Ἀδὰμ τὸν νοῦν ἀφροσύνην ἀνίατον νόσον κτησάμενον ἐκβέβληκεν εἰσάπαν ὁ θεὸς ἐκ τοῦ τῶν ἀρετῶν χωρίου μὴ ἐπιτρέψας ἔτι κατελθεῖν αὐτῷ; ὁπότε καὶ ⟨κατὰ⟩ πάντα σοφιστὴν καὶ μητέρα αὐτοῦ, τὴν τῶν προπαιδευμάτων διδασκαλίαν, ἐλαύνει καὶ φυγαδεύει ἀπὸ σοφίας καὶ σοφοῦ, ὧν ὀνόματα Ἀβραάμ τε καὶ Σάρραν καλεῖ.
11Alevli kılıç ve Kerubimler işte o zaman bahçenin karşısında yerleşirler. "Karşısında" sözü üç anlamda söylenir: düşman olarak karşı dikilen için; yargılanmak üzere olanlara uygun biçimde, yargıcın karşısındaki sanık gibi; ya da daha iyi anlaşılmak ve yakından bakılarak daha çok yakınlaşılmak için dost olarak, ressamların ve heykeltıraşların karşısındaki asıl resimler ve heykeller gibi.
Τότε καὶ ἡ φλογίνη ῥομφαία καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀντικρὺ τοῦ παραδείσου τὴν οἴκησιν ἴσχει. λέγεται δὲ „ἀντικρὺ“ τὸ μὲν ὡς ἐχθρὸν ἀντιστατοῦν, τὸ δὲ ἁρμόττον τοῖς εἰς ἐπίκρισιν, ὡς ὁ κρινόμενος τῷ δικαστῇ, τὸ δὲ ὡς φίλον τοῦ κατανοηθῆναι χάριν καὶ ἐκ τῆς ἀκριβεστέρας προσόψεως μᾶλλον οἰκειωθῆναι, ὡς γραφαί τε καὶ ἀνδριάντες ἀρχέτυποι γραφεῦσι καὶ πλάσταις.
12Karşı dikilmenin örneği Kabil için söylenen şu sözdür: "Tanrı'nın huzurundan çıktı ve Aden'in karşısında Nod ülkesine yerleşti" (Tekvin 4:16). Nod "çalkantı", Aden de "zevk" diye çevrilir; ilki psykhēyi sarsan kötülüğün sembolüdür, öbürü ona iyi duygu ve zevk kazandıran aretēnin. Ama bu zevk, akıldan yoksun bir duygu olan hazzın gevşekliği değil, büyük bir rahatlıkla gelen emeksiz ve zahmetsiz sevinçtir.
τοῦ μὲν οὖν ἀντιτεταγμένου παράδειγμα τὸ ἐπὶ τοῦ Κάιν εἰρημένον, ὅτι „ἐξῆλθεν ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ καὶ ᾤκησεν ἐν γῇ Ναὶδ κατέναντι Ἐδέμ“ (Gen. 4, 16)· ἑρμηνεύεται δὲ Ναὶδ μὲν σάλος, Ἐδὲμ δὲ τρυφή, τὸ μὲν κακίας κλονούσης ψυχὴν σύμβολον, τὸ δὲ ἀρετῆς εὐπάθειαν αὐτῇ περιποιούσης καὶ τρυφήν, οὐχὶ τὴν δι’ ἀλόγου πάθους ἡδονῆς θρύψιν, ἀλλὰ τὴν μετὰ πολλῆς εὐμαρείας ἄπονον χαρὰν καὶ ἀταλαίπωρον.
13Düşünce, dayanması güzel ve yararlı olan Tanrı tasavvurundan çıkınca, ters ve şiddetli rüzgârlarla karşılaşan denizdeki bir gemi gibi ister istemez hemen oraya buraya savrulur; yurdu ve evi çalkantı ve sarsıntı olur. Bunlar da psykhēnin sağlamlığına en zıt şeylerdir; bu sağlamlığı ise Aden'le eşanlamlı olan sevinç kazandırır.
ἀνάγκη δέ, ὅταν ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ φαντασίας ἐξέλθῃ διάνοια, ᾗ καλὸν καὶ συμφέρον ἦν ἐπερηρεῖσθαι, νεὼς αὐτίκα θαλαττευούσης τρόπον, ἀντιστατούντων βιαίων πνευμάτων, ὧδε κἀκεῖσε φέρεσθαι πατρίδα καὶ οἰκίαν λαχοῦσαν ⟨σάλον καὶ⟩ κλόνον, ἅπερ ἐναντιώτατά ἐστι βεβαιότητι ψυχῆς, ἣν περιποιεῖ χαρὰ συνώνυμος Ἐδέμ.
14Yargılanmak için karşıda durmanın örneği, zina ettiğinden kıskançlıkla şüphelenilen kadının durumudur. "Rahip kadını Rab'bin huzuruna dikecek ve başını açacak" der (Sayılar 5:18). Bununla ne göstermek istediğini araştıralım. Gereken şey çoğu zaman gerektiği gibi yapılmaz, uygun olmayan şey de bazen uygun bir biçimde yapılır. Örneğin emanetin geri verilmesi sağlıklı bir niyetten değil de alanın zararına ya da daha büyük bir emaneti inkâr etmek için kurulmuş bir tuzak olarak yapıldığında, uygun bir iş gerektiği gibi yapılmamış olur.
τοῦ δὲ εἰς ἐπίκρισιν ἐναντίου παράδειγμα τὸ τῆς ζηλοτυπουμένης μεμοιχεῦσθαι. „στήσει“ γάρ φησιν „ὁ ἱερεὺς τὴν γυναῖκα ἐναντίον κυρίου καὶ ἀποκαλύψει τὴν κεφαλὴν αὐτῆς“ (Num. 5, 18). τί δὲ βούλεται διὰ τούτου παριστάνειν, ἐρευνήσωμεν. τὸ δέον πολλάκις δεόντως οὐκ ἐνεργεῖται καὶ τὸ μὴ καθῆκον ἔστιν ὅτε δρᾶται καθηκόντως· οἷον ἡ μὲν τῆς παρακαταθήκης ἀπόδοσις ὅταν μὴ ἀπὸ γνώμης ὑγιοῦς γίγνηται ἀλλ’ ἢ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ λαμβάνοντος ἢ ἐπ’ ἐνέδρᾳ τῆς περὶ μείζονα πίστιν ἀρνήσεως, καθῆκον ἔργον οὐ δεόντως ἐπιτελεῖται·
15Hekimin, hastanın yararına onun içini boşaltmaya, onu kesmeye ya da dağlamaya karar verdiği hâlde, hasta korkunç şeyleri önceden öğrenip tedaviden kaçmasın ya da gücü tükenip ondan vazgeçmesin diye ona doğruyu söylememesi; ya da bilgenin, doğruyu söylerse düşmanın güçleneceğinden korkarak vatanının kurtuluşu için düşmana yalan söylemesi ise uygun olmayan bir işin gerektiği gibi yapılmasıdır. Bu yüzden Musa "adil olanın peşinden adilce git" der (Tesniye 16:20); çünkü yargılayan sağlıklı bir niyetle davranmadığında adil olanın peşinden adaletsizce de gidilebilir.
τὸ δὲ τῷ κάμνοντι μὴ ἀληθεῦσαι τὸν ἰατρὸν κενοῦν ἢ τέμνειν ἢ καίειν διεγνωκότα ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ νοσοῦντος, ἵνα μὴ προλαβὼν τὰ δεινὰ φύγῃ τὴν θεραπείαν ἢ ἐξασθενήσας ἀπείπῃ πρὸς αὐτήν, ἢ πρὸς τοὺς πολεμίους τὸν σοφὸν ψεύσασθαι ἐπὶ τῇ τῆς πατρίδος σωτηρίᾳ, δείσαντα μὴ ἐκ τοῦ ἀληθεῦσαι ῥωσθῇ τὰ τῶν ἀντιπάλων, οὐ καθῆκον ἔργον δεόντως ἐνεργεῖται. παρὸ καί φησι Μωυσῆς „δικαίως τὸ δίκαιον διώκειν“ (Deut. 16, 20), ὡς ἐνὸν καὶ ἀδίκως, ὅταν μὴ ἀπὸ γνώμης ὑγιοῦς ὁ δικάζων προσέχῃ.
16Söylenen ya da açıkça yapılan şey herkesçe bilinir; ama söylenenlerin söylendiği, yapılanların yapıldığı düşünce bilinmez; sağlıklı ve temiz mi, yoksa birçok lekeye boyanmış, hasta mı olduğu belli değildir. Yaratılmış hiç kimse görünmeyen bir niyetin içindeki düşünceyi görmeye yetmez, yalnız Tanrı yeter. Bu yüzden Musa "gizli şeyler Rab Tanrı'nındır, açık şeyleri ise yaratılmış olanlar bilir" der (Tesniye 29:29).
ἐπειδὴ τοίνυν τὸ μὲν λεγόμενον ἢ πραττόμενον φανερῶς γνώριμον πᾶσιν, ἡ δὲ διάνοια οὐ γνώριμος, ἀφ’ ἧς καὶ τὰ λεγόμενα λέγεται καὶ τὰ πραττόμενα πράττεται, ἀλλ’ ἄδηλον εἴτε ὑγιαίνει καὶ καθαρεύει εἴτε νοσεῖ μιάσμασι κεχρωσμένη πολλοῖς, γενητὸς δὲ οὐδεὶς ἱκανὸς γνώμης ἀφανοῦς κατιδεῖν ἐνθύμημα, μόνος δὲ ὁ θεός, παρὸ καὶ λέγει Μωυσῆς ὅτι „τὰ κρυπτὰ κυρίῳ τῷ θεῷ, τὰ δὲ φανερὰ γενέσει γνώριμα“
17İşte bu yüzden rahip ve peygamber olan logosa psykhēyi başı açık olarak "Tanrı'nın huzuruna dikmesi" buyrulmuştur (Sayılar 5:18); yani başlıca öğretisi çıplak bırakılmış, beslediği niyet soyulmuş olarak. Böylece psykhē, rüşvet tanımayan Tanrı'nın en keskin gözleriyle sınanır; ya içinde için için yanan ikiyüzlülük, bu sahte sikke açığa çıkarılır, ya da hiçbir kötülükten payı yoksa, çıplak psykhēyi görebilen tek tanığa başvurarak kendisine yöneltilen iftiraları yıkayıp temizler.
(Deut. 29, 29), προστέτακται τῷ ἱερεῖ καὶ προφήτῃ λόγῳ, τὴν ψυχὴν „ἐναντίον τοῦ θεοῦ στῆσαι“ ἀποκαλύφῳ τῇ κεφαλῇ (Num. 5, 18), τουτέστι τὸ κεφάλαιον δόγμα γυμνωθεῖσαν καὶ τὴν γνώμην ᾗ κέχρηται ἀπαμφιασθεῖσαν, ἵν’ ὄψεσι ταῖς ἀκριβεστάταις ἐπικριθεῖσα τοῦ ἀδεκάστου θεοῦ ἢ τὴν ὑποτυφομένην εἰρωνείαν, κίβδηλον νόμισμα, διελεγχθῇ ⟨ἢ⟩ πάσης οὖσα κακίας ἀμέτοχος ἐκνίψηται τὰς καθ’ αὑτῆς διαβολὰς μάρτυρι χρησαμένη τῷ μόνῳ γυμνὴν
18Yargılanmak için karşıda durmak böyledir. Yakınlık için karşıda durmanın örneği ise çok bilge İbrahim için söylenmiştir: "Hâlâ Rab'bin huzurunda duruyordu" der (Tekvin 18:22). Yakınlığın delili de ardından gelen "yaklaşıp dedi" sözüdür (Tekvin 18:23); çünkü yabancılaşana uzaklaşıp ayrılmak, yakınlaşana da yaklaşmak yaraşır.
ψυχὴν ἰδεῖν δυναμένῳ. τὸ μὲν οὖν εἰς ἐπίκρισιν ἐναντίον τοιοῦτόν ἐστι· τὸ δ’ εἰς οἰκείωσιν, ὃ ἐπὶ τοῦ πανσόφου λέλεκται Ἀβραάμ· „ἔτι“ γάρ φησιν "ἦν ἑστηκὼς ἐναντίον κυρίου" (Gen. 18,22 )· καὶ τεκμήριον τῆς οἰκειώσεως τὸ ἐπιλεγόμενον ὅτι „ἐγγίσας εἶπεν“ (ib. 23)· ἀλλοτριουμένῳ γὰρ ἀφίστασθαι καὶ διαζεύγνυσθαι, οἰκειουμένῳ δὲ συνεγγίζειν ἁρμόττει.
19Durmak ve değişmez bir düşünce edinmek Tanrı'nın kudretine yakın yürümektir; çünkü ilahî olan değişmez, olmuş olan ise tabiatça değişkendir. Öyleyse biri oluşa has akışı epistēmē aşkıyla gemleyip onu durmaya zorlarsa, ilahî saadete yakın olduğunu bilsin.
τὸ δὲ στῆναι καὶ ἄτρεπτον κτήσασθαι διάνοιαν ἐγγύς ἐστι βαίνειν θεοῦ δυνάμεως, ἐπειδὴ τὸ μὲν θεῖον ἄτρεπτον, τὸ δὲ γενόμενον φύσει μεταβλητόν. εἴ τις οὖν τὴν γενέσεως οἰκείαν φορὰν ἔρωτι ἐπιστήμης ἐγχαλινωσάμενος ἐβιάσατο στῆναι ποιήσας, μὴ λανθανέτω θείας εὐδαιμονίας ἐγγὺς ὤν.
20Kerubimlere ve alevli kılıca bahçenin karşısındaki yurdu, karşı koyup savaşacak düşmanlar olarak değil, en yakın ve en sevgili şeyler olarak uygun biçimde verir; öyle ki bu kudretler birbirlerini yan yana görmekten ve sürekli seyretmekten birbirlerine özlem duysunlar, cömert Tanrı da onlara kanatlı ve göksel aşkı üflesin.
τοῖς δὲ Χερουβὶμ καὶ τῇ φλογίνῃ ῥομφαίᾳ τὴν ἀντικρὺ τοῦ παραδείσου πόλιν οἰκείως δίδωσιν, οὐχ ὡς ἐχθροῖς μέλλουσιν ἀντιστατεῖν καὶ διαμάχεσθαι, ἀλλ’ ὡς οἰκειοτάτοις καὶ φιλτάτοις, ἵν’ ἐκ τῆς ὁμοῦ προσόψεως καὶ συνεχοῦς περιαθρήσεως πόθον αἱ δυνάμεις ἴσχωσιν ἀλλήλων, καταπνέοντος εἰς αὐτὰς τὸν πτηνὸν ἔρωτα καὶ οὐράνιον τοῦ φιλοδώρου θεοῦ.
21Şimdi Kerubimlerle ve dönen alevli kılıçla neyin ima edildiğini incelemek gerekir. Belki Musa bunlarla bütün göğün dönüşünü örtük anlamlarla anlatıyordur. Çünkü gökteki küreler birbirine zıt hareketlere sahiptir: biri Aynı'nın sapmayan hareketine, sağa doğru; öbürü Başka'nın sapan hareketine, sola doğru.
Τίνα δέ ἐστιν ἃ διὰ τῶν Χερουβὶμ καὶ τῆς στρεφομένης ῥομφαίας φλογίνης αἰνίττεται, νῦν ἐπισκεπτέον. μήποτε οὖν τὴν τοῦ παντὸς οὐρανοῦ φορὰν δι’ ὑπονοιῶν εἰσάγει· κίνησιν γὰρ αἱ κατ’ οὐρανὸν σφαῖραι τὴν ἐναντίαν ἔλαχον ἀλλήλαις, ἡ μὲν τὴν ἀπλανῆ ταὐτοῦ κατὰ δεξιά, ἡ δὲ τὴν πεπλανημένην θατέρου κατ’ εὐώνυμα.
22Sabit denen yıldızların küresi olan en dıştaki küre tektir; hep aynı dönüşü doğudan batıya doğru yapar. İçteki yedisi, yani gezegenlerin küreleri ise biri kendi istekleriyle, öbürü zorla olmak üzere birbirine zıt iki hareketi birden taşır. İstemeden yaptıkları hareket sabit yıldızlarınkine benzer, çünkü her gün doğudan batıya gidiyor görünürler; kendilerine has hareketleri ise batıdan doğuyadır. Yedi yıldızın dönüşleri ve bu dönüşlerin süreleri de bu harekete göre belirlenmiştir: eşit hızda koşanlarınkiler eşittir —bunlar Güneş, Sabah Yıldızı ve Parlayan diye anılanlardır; çünkü gezegenlerden bu üçü eşit hızlıdır—; eşit olmayan hızda koşanlarınkiler ise eşit değildir, ama hem birbirleriyle hem o üçüyle bir oran içindedir.
ἡ μὲν οὖν ἐξωτάτω, τῶν λεγομένων ἀπλανῶν, μία, ἣ καὶ τὴν αὐτὴν ἀπὸ τῶν ἑῴων ἐπὶ τὰ ἑσπέρια εἱλεῖται περίοδον, αἱ δ’ ἐντὸς ἑπτά, τῶν πλανήτων, ἐθελούσιόν τε καὶ βεβιασμένην, ὑπεναντίους ἅμα καὶ διττὰς ἴσχουσαι κινήσεις· καὶ ἔστιν αὐταῖς ἡ μὲν ἀκούσιος ὁμοία τῇ τῶν ἀπλανῶν, φαίνονται γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀπ’ ἀνατολῆς ἐπὶ δύσιν ἰοῦσαι, ἡ δὲ οἰκεία ἀπὸ τῶν ἑσπερίων ἐπὶ τὰ ἑῷα, καθ’ ἣν συμβέβηκε τὰς περιόδους τῶν ἑπτὰ ἀστέρων καὶ μήκη χρόνων προσειληφέναι, τὰς μὲν ἰσοδρόμους ἴσα, ἡλίου καὶ ἑωσφόρου καὶ στίλβοντος ἐπίκλησιν — τρεῖς γὰρ τῶν πλανήτων ἰσοταχεῖς οὗτοι —, τὰς δὲ ἀνισοδρόμους ἄνισα μέν, ἀναλογίαν δ’ ἔχοντα πρός τε ἀλλήλας καὶ τὰς τρεῖς ἐκείνας.
23Böylece Kerubimlerden biri en dıştaki küre, yani bütün göğün en uçtaki kemeridir; sabit yıldızlar orada hep aynı ve aynı biçimde kalan, gerçekten ilahî bir dans oynarlar ve onları doğuran babanın kozmosta kendilerine verdiği sıradan ayrılmazlar. Öbürü ise onun içerdiği içteki küredir; Tanrı onu altı yerden yararak birbiriyle orantılı yedi çember yapmış ve gezegenlerin her birini bunlara yerleştirmiştir.
γίνεται οὖν τὸ μὲν ἕτερον τῶν Χερουβὶμ ἡ ἐξωτάτω, τοῦ παντὸς οὐρανοῦ ⟨ὁ⟩ ἔσχατος, ἁψὶς ἐν ᾗ τὴν κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχουσαν οἱ ἀπλανεῖς θείαν ὡς ἀληθῶς χορείαν χορεύουσι τάξιν οὐ λείποντες, ἣν ὁ γεννήσας πατὴρ αὐτοὺς ἔταξεν ἐν κόσμῳ· θάτερον δ’ ἡ ἐντὸς περιεχομένη σφαῖρα, ἣν ἑξαχῆ σχίσας ἑπτὰ κύκλους ἀναλογοῦντας ἑαυτοῖς εἰργάζετο τῶν πλανήτων ἕκαστον εἰς αὐτοὺς ἁρμοσάμενος·
24Her yıldızı kendi çemberine bir arabaya binen biri gibi oturtmuş, ama dizginleri bu binicilerden hiçbirine emanet etmemiştir, çünkü onların kusurlu yönetiminden çekinmiştir; hareketin düzeninin en ahenkli biçimde ancak böyle olacağını düşünerek bütün dizginleri kendine bağlamıştır. Çünkü Tanrı ile birlikte olan her şey övgüye değer, Tanrı'sız olan her şey ise kınanmaya değerdir.
καὶ καθάπερ ἔποχον ἐν ὀχήματι ἀστέρα ἐν οἰκείῳ κύκλῳ θεὶς τὰς ἡνίας ἐπίστευσε τῶν ἐπόχων οὐδενί, πλημμελῆ δείσας ἐπιστασίαν, ἁπάσας δ’ ἐξήρτησεν ἑαυτοῦ, νομίσας ἐναρμόνιον τῆς κινήσεως μάλιστα οὕτως τάξιν γενήσεσθαι· τὸ γὰρ σὺν θεῷ πᾶν ἐπαινετόν,
25Kerubimler bir anlamda böyle alegorik olarak yorumlanır; alevli ve dönen kılıçla da onların hareketinin ve bütün göğün sonsuz dönüşünün kastedildiği düşünülmelidir. Belki de başka bir yoruma göre Kerubimler iki yarıküreden her birini gösterir. Nitekim Musa onların yüz yüze olduklarını, kanatlarıyla bağışlanma kapağına doğru eğildiklerini söyler (Çıkış 25:19); çünkü yarıküreler de birbirinin karşısındadır ve evrenin ortası olan yere, onları ayıran yere doğru eğilmişlerdir.
τὸ δ’ ἄνευ θεοῦ ψεκτόν. τὰ μὲν δὴ Χερουβὶμ καθ’ ἕνα τρόπον οὕτως ἀλληγορεῖται· ῥομφαίαν δὲ φλογίνην καὶ στρεφομένην τὴν κίνησιν αὐτῶν καὶ τοῦ παντὸς οὐρανοῦ τὴν ἀίδιον φορὰν ὑποτοπητέον λέγεσθαι. μήποτε δὲ καθ’ ἑτέραν ἐκδοχὴν τὰ μὲν Χερουβὶμ δηλοῖ τῶν ἡμισφαιρίων ἑκάτερον· καὶ γὰρ ἀντιπρόσωπά φησιν εἶναι νεύοντα πρὸς τὸ ἱλαστήριον πτεροῖς (Exod. 25, 19), ἐπειδὴ καὶ ταῦτα ἀντικρὺ μέν ἐστιν ἀλλήλων, νένευκε δὲ ἐπὶ γῆν τὸ μέσον τοῦ παντός, ᾧ καὶ διακρίνεται·
26Kozmosun parçaları içinde yalnız yer sapasağlam durduğu için eskiler ona yerinde olarak Hestia, yani Ocak adını vermişlerdir; öyle ki iki yarıkürenin pek ahenkli dolanışı sağlamca yerleşmiş bir şeyin çevresinde olsun. Alevli kılıç ise Güneş'in sembolüdür; çünkü Güneş yoğun bir alev kütlesi olduğundan var olanların en hızlısıdır, bir günde bütün kozmosun çevresinde döner.
ἡ δὲ μόνη τῶν τοῦ κόσμου μερῶν ἑστῶσα παγίως Ἑστία πρὸς τῶν παλαιῶν εὐθυβόλως ὠνόμασται, ἵνα περί τι βεβαίως ἱδρυμένον ἡ ἑκατέρων τῶν ἡμισφαιρίων ἐμμελεστάτη γίγνηται περιπόλησις. ἡ δὲ φλογίνη ῥομφαία σύμβολον ἡλίου· φλογὸς γὰρ ὢν πίλημα πολλῆς ὠκυδρομώτατον γέγονε τῶν ὄντων, ὡς ἡμέρᾳ μιᾷ τὸν σύμπαντα περιδινεῖσθαι κόσμον.
27Bir keresinde, çoğu zaman tanrısal bir coşkuya kapılıp bilmediği şeyler hakkında kehanette bulunan kendi psykhēmden daha ciddi bir söz de işitmiştim; gücüm yeterse onu hatırlayıp anlatacağım. Bana şöyle diyordu: gerçekten var olan tek Tanrı'da en yüce ve ilk iki kudret vardır: iyilik ve egemenlik. İyilikle her şeyi meydana getirmiş, egemenlikle de meydana getirdiğine hükmeder. Üçüncü olarak bu ikisini birleştiren, ortada duran logos vardır; çünkü Tanrı logosla hem hükümdar hem iyidir.
ἤκουσα δέ ποτε καὶ σπουδαιοτέρου λόγου παρὰ ψυχῆς ἐμῆς εἰωθυίας τὰ πολλὰ θεοληπτεῖσθαι καὶ περὶ ὧν οὐκ οἶδε μαντεύεσθαι· ὅν, ἐὰν δύνωμαι, ἀπομνημονεύσας ἐρῶ. ἔλεγε δέ μοι κατὰ τὸν ἕνα ὄντως ὄντα θεὸν δύο τὰς ἀνωτάτω εἶναι καὶ πρώτας δυνάμεις ἀγαθότητα καὶ ἐξουσίαν, καὶ ἀγαθότητι μὲν τὸ πᾶν γεγεννηκέναι, ἐξουσίᾳ δὲ τοῦ γεννηθέντος ἄρχειν, τρίτον δὲ συναγωγὸν ἀμφοῖν μέσον εἶναι λόγον, λόγῳ γὰρ καὶ ἄρχοντα καὶ ἀγαθὸν εἶναι τὸν θεόν·
28Kerubimler bu iki kudretin, hükümranlığın ve iyiliğin sembolüdür; alevli kılıç ise logosun sembolüdür. Çünkü logos, özellikle de Sebep'in logosu, son derece hızlı hareket eder ve sıcaktır; zira her şeyden önce davranıp hepsini geride bırakmıştır, her şeyden önce düşünülür ve her şeyde görünür.
ἀρχῆς μὲν οὖν καὶ ἀγαθότητος τῶν δυεῖν δυνάμεων τὰ Χερουβὶμ εἶναι σύμβολα, λόγου δὲ τὴν φλογίνην ῥομφαίαν· ὀξυκινητότατον γὰρ καὶ θερμὸν λόγος καὶ μάλιστα ὁ τοῦ αἰτίου, ὅτι καὶ αὐτὸ πάντα φθάσαν παρημείψατο καὶ πρὸ πάντων νοούμενον καὶ ἐπὶ πᾶσι φαινόμενον.
29Ey düşünce, Kerubimlerin her birinin sahtesiz damgasını al ki Sebep'in hükümranlığını ve iyiliğini açıkça öğrenip mesut bir pay elde edesin. Çünkü bu katışıksız kudretlerin birleşmesini ve karışmasını da hemen bileceksin: kimi şeylerde Tanrı iyidir ama hükümranlığının itibarı da görünür; kimi şeylerde hükümdardır ama iyiliği de görünür. Böylece bunlardan doğan aretēleri, Tanrı'ya karşı sevgiyi ve saygılı korkuyu edinirsin: iyilik gördüğünde, kralın egemenliğinin büyüklüğünü düşünerek büyüklenmezsin; istemediğin bir şeye katlandığında da büyük ve cömert Tanrı'nın yumuşaklığını düşünerek daha iyi umutlardan vazgeçmezsin.
ἑκατέρου δὴ τῶν Χερουβίμ, ὦ διάνοια, δέξαι τύπον ἀκιβδήλευτον, ἵνα περί τε ἀρχῆς τοῦ αἰτίου καὶ ἀγαθότητος ἐναργῶς ἀναδιδαχθεῖσα καρπώσῃ κλῆρον εὐδαίμονα· γνώσῃ γὰρ εὐθὺς καὶ τὴν τῶν ἀκράτων δυνάμεων σύνοδόν τε καὶ κρᾶσιν, ἐν οἷς ἀγαθὸς μὲν ὁ θεὸς ἐμφαινομένου τοῦ τῆς ἀρχῆς ἀξιώματος, ἐν οἷς δὲ ἄρχων ἐμφαινομένης τῆς ἀγαθότητος· ἵνα τὰς ἐκ τούτων ἀπογεννωμένας ἀρετὰς φιλοφροσύνην καὶ εὐλάβειαν θεοῦ κτήσῃ, μήτε ἐν οἷς εὖ πάσχεις ὑψηγοροῦσα διὰ τὸ τῆς ἡγεμονίας τοῦ βασιλέως μέγεθος μήτε ἐν οἷς ὑπομένεις τι τῶν ἀβουλήτων ἀπογινώσκουσα τὰς ἀμείνους ἐλπίδας δι’ ἡμερότητα τοῦ μεγάλου καὶ φιλοδώρου θεοῦ.
30Kılıç alevlidir, çünkü bunlara, şeylerin ortasında duran sıcak ve ateşli logosun eşlik etmesi gerekir; bu logos güzel olanı seçmek, zıddından kaçmak için bütün gayretiyle hareket etmekten hiç durmaz.
φλογίνη δὲ ῥομφαία, διότι χρὴ τούτοις παρακολουθεῖν τὸν μέσον τῶν πραγμάτων ἔνθερμον καὶ πυρώδη λόγον, ὃς οὐδέποτε λήγει κινούμενος σπουδῇ πάσῃ πρὸς αἵρεσιν μὲν τῶν καλῶν, φυγὴν δὲ τῶν ἐναντίων.
31Bilge İbrahim'in de her şeyi Tanrı'ya göre ölçmeye ve yaratılmış olana hiçbir şey bırakmamaya başladığında alevli kılıcın bir benzeri olan "ateşi ve bıçağı" aldığını görmüyor musun (Tekvin 22:6)? Ölümlü olanı kendinden ayırıp yakmayı arzulamıştır ki çıplak bir düşünceyle Tanrı'ya doğru yükselip uçsun.
οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ Ἀβραὰμ ὁ σοφός, ἡνίκα ἤρξατο μετρεῖν κατὰ θεὸν πάντα καὶ μηδὲν ἀπολείπειν τῷ γενητῷ, λαμβάνει τῆς φλογίνης ῥομφαίας μίμημα „πῦρ καὶ μάχαιραν“ (Gen. 22, 6), διελεῖν καὶ καταφλέξαι τὸ θνητὸν ἀφ’ ἑαυτοῦ γλιχόμενος, ἵνα γυμνῇ τῇ διανοίᾳ μετάρσιος πρὸς θεὸν ἀναπτῇ;
32"Boş halk" olan Balam'ı ise Musa silahlanmış ama savaşmayan, saftan kaçan biri olarak gösterir; çünkü psykhēnin epistēmē uğruna yapması gereken savaşı bilir. Balam, her akılsızın bindiği eşeğe, yani hayatın akıldan yoksun prohairesisine şöyle der: "Elimde kılıç olsaydı seni şimdiye kadar şişlemiştim" (Sayılar 22:29). Usta olan Tanrı'ya en büyük şükran borçluyuz: akılsızlığın kudurganlığını bildiği için ona, deliye kılıç verir gibi sözün gücünü vermemiştir; yoksa karşılaştığı herkese büyük ve haksız bir yıkım getirirdi.
τὸν δέ γε Βαλαὰμ μάταιον λαὸν ὄντα ἐξωπλισμένον εἰσάγει Μωυσῆς ἀστράτευτον καὶ λιποτάκτην, εἰδὼς πόλεμον ὃν ἁρμόττει ψυχῇ περὶ ἐπιστήμης ποιεῖσθαι· λέγει γὰρ ὄνῳ, τῇ ἀλόγῳ προαιρέσει τοῦ βίου, ᾗ πᾶς ἄφρων ἐπιβέβηκεν, ὅτι „εἰ μάχαιραν εἶχον, ἤδη ἂν ἐξεκέντησά σε“ (Num. 22,29 )· καὶ μεγίστη χάρις τῷ τεχνίτῃ, ὅτι τὴν ἀφροσύνης λύτταν εἰδὼς οὐκ ἐνέδωκεν αὐτῇ, καθάπερ ξίφος μεμηνότι, δύναμιν λόγων, ἵνα μὴ πολλὴν καὶ ἄδικον ἅπασι τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἐνεργάσηται φθοράν.
33Balam'ın yaptığını, arınmamış olanların her biri de hep boş işlerle uğraşarak bir biçimde yapar ve suçlar: ticaretle, çiftçilikle ya da geçim sağlayan başka bir uğraşla geçen bir hayat sürmüştür. Her birinden uğurlu şeyler geldikçe sevinçle ona biner, üstünde gider, sımsıkı sarılır, onu asla bırakmak istemez; geleceğin belirsizliği yüzünden ondan uzak durmasını ve arzularına ölçü koymasını söyleyenleri de çekememezlik ve hasetle suçlar, bunları iyi niyetle önermediklerini söyler.
ἃ δὲ Βαλαάμ, ταῦθ’ ἕκαστος τῶν μὴ κεκαθαρμένων ἀεὶ ματαιάζων αἰτιᾶταί πως, ἐμπορικὸν ἢ γεωργικὸν ἤ τιν’ ἄλλον τῶν ποριστικῶν ἐπιτηδεύσας βίον· ἕως μὲν αἴσια ἀπαντᾷ τὰ ἀφ’ ἑκάστου, γεγηθὼς ἐπιβέβηκε καὶ ἐποχεῖται καὶ ἐνειλημμένος ἀπρὶξ ἔχεται μεθέσθαι τὸ παράπαν οὐ δικαιῶν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀφίστασθαι λέγουσι καὶ μέτρα ταῖς ἐπιθυμίαις περιθεῖναι διὰ τὸ τοῦ μέλλοντος ἀτέκμαρτον βασκανίαν ὀνειδίζει καὶ φθόνον, οὐκ ἀπ’ εὐνοίας εἰσηγεῖσθαι ταῦτα φάσκων·
34İstemediği bir talihsizlik başına geldiğinde ise onları iyi kâhinler, geleceğe karşı önceden tedbir almakta pek usta kişiler olarak kabul eder; hiçbir kötülüğün sebebi olmayan şeyleri ise, çiftçiliği, ticareti ve para kazanmak için kullanmak istediği öbür uğraşları suçlar.
ἐπειδὰν δὲ ἀβούλητος κακοπραγία συμβῇ, τοὺς μὲν ὡς ἀγαθοὺς μάντεις ἀποδέχεται καὶ προφυλάξασθαι δυνατωτάτους τὰ μέλλοντα, τὰ δ’ οὐδενὸς αἴτια κακοῦ τὸ παράπαν αἰτιᾶται, τὴν γεωργίαν, τὴν ἐμπορίαν, τὰς ἄλλας
35Bu uğraşlar ses organlarından yoksun oldukları hâlde, olayların kendisiyle, dilden çıkan sesten daha açık bir ses koparacaklardır: "Ey iftiracı, kibirle bindiğin yük hayvanları biz değil miyiz? Sana bu talihsizliği küstahlıktan mı getirdik? (bkz. Sayılar 22:30). Karşına dikilen Tanrı'nın logosuna, silahlı meleğe bak (Sayılar 22:31); iyinin de iyi olmayanın da gerçekleşmesi ona bağlıdır.
ἐπιτηδεύσεις, αἷς πρὸς ἀργυρισμὸν ἠξίου χρῆσθαι· αἱ δὲ καίτοι φωνητηρίων ὀργάνων ἀμοιροῦσαι τὴν δι’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ῥήξουσι φωνὴν ἐναργεστέραν οὖσαν τῆς διὰ γλώττης „Ἆρά γε, ὦ συκοφάντα, οὐχ ἡμεῖς ἐσμεν ἐκεῖναι“ λέγουσαι „αἷς καθάπερ ὑποζυγίοις ὑψαυχενῶν ἐπεβεβήκεις; μὴ καθ’ ὑπεροψίαν ἄλλως εἰργασάμεθά σοι κακοπραγίαν (cf. νυμ. 22, 30) ; ἴδε τὸν ἀνθεστῶτα ἐξεναντίας θεοῦ λόγον ἐνωπλισμένον ἄγγελον (ib. 31), παρ’ ὃν τό τε εὖ καὶ τὸ μὴ συμβέβηκε τελειοῦσθαι·
36Görmüyor musun? Öyleyse işlerin yolunda giderken bizi hiç kınamadığın hâlde şimdi neden suçluyorsun? Biz aynıyız, kendi tabiatımızdan bir an bile şaşmıyoruz; sen ise sağlıklı ölçütler kullanmadığın için akılsızca çırpınıyorsun. Baştan, iyilerden ya da kötülerden pay almanın sebebinin uğraştığın şeyler değil, evrenin kâhyası ve dümencisi olan ilahî logos olduğunu öğrenseydin, başına gelenlere daha kolay katlanır, bize iftira etmekten ve gücümüzün yetmediği şeyleri bize yüklemekten vazgeçerdin.
οὐχ ὁρᾷς; τί οὖν νῦν ἡμᾶς αἰτιᾷ πρότερον, ὅτε εὐώδει σοι τὰ πράγματα, οὐχὶ μεμψάμενος; μένομεν γὰρ αἱ αὐταὶ μηδὲ τῆς ἑαυτῶν φύσεως μεταβάλλουσαι τὸ παράπαν στιγμήν· σὺ δὲ κριτηρίοις χρώμενος οὐχ ὑγιέσιν ἀλόγως σφαδᾴζεις· εἰ γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἔμαθες, ὅτι οὐχ ἅττ’ ἂν ἐπιτηδεύῃς ἀγαθῶν μετουσίας ἢ κακῶν ἐστιν αἴτια, ἀλλ’ ὁ δίοπος καὶ κυβερνήτης τοῦ παντὸς λόγος θεῖος, ῥᾷον ἂν ἔφερες τὰ συμπίπτοντα παυσάμενος τοῦ συκοφαντεῖν καὶ ἐπιγράφειν ἡμῖν ἃ μὴ δυνάμεθα.
37Eğer o, savaşı yeniden ortadan kaldırıp ondan doğan kaygıları ve kederleri dağıtarak hayata barış ilan ederse, aynı durumda kalan bize neşeyle ve sevinçle sağ elini uzatacaksın. Biz ise ne iyi niyetinle şişeriz ne de düşmanlığına aldırırız; çünkü sen bizim hakkımızda böyle düşünsen de iyiliklerin ya da kötülüklerin sebebi olmadığımızı biliriz. Yoksa iyi yolculukların ya da olan deniz kazalarının sebebi olarak da bazen yumuşakça, bazen pek şiddetli bir hızla esen rüzgârların farklılıklarını değil, denizi suçlamak gerekirdi.
ἐὰν οὖν πάλιν καθελὼν ἐκεῖνος τὸν πόλεμον καὶ τὰς ἐπ’ αὐτῷ συννοίας καὶ κατηφείας σκεδάσας εἰρήνην ἐπικηρυκεύσηται βίου, φαιδρὸς καὶ γεγηθὼς τὴν δεξιὰν ἐμβαλεῖς ἡμῖν ταῖς ἐν ὁμοίῳ μενούσαις· ἡμεῖς δ’ οὔτ’ εὐμενείᾳ τῇ σῇ φυσώμεθα οὔτ’ ἐὰν δυσμεναίνῃς ἐπιστρεφόμεθα, ἴσμεν γὰρ ἑαυτὰς μήτ’ ἀγαθῶν μήτε κακῶν αἰτίας οὔσας, κἂν σὺ περὶ ἡμῶν τοιαῦτα δοξάζῃς, εἰ μὴ καὶ τὴν θάλατταν εὐπλοίας ἢ τῶν συμβαινόντων ναυαγίων ἀλλ’ οὐχὶ τὰς τῶν πνευμάτων διαφορὰς τοτὲ μὲν ἐπιεικῶς τοτὲ δὲ μετὰ βιαιοτάτου συρμοῦ καταπνεόντων αἰτιατέον·
38Çünkü her suyun tabiatında kendiliğinden durgunluk vardır. Kıç tarafından uygun bir rüzgâr gelip bütün halatlar gerildiğinde gemiler yelkenleri dolu limanlara kadar varır; rüzgâr birden karşıdan, pruvaya vurduğunda ise büyük bir çalkantı ve sarsıntı koparır, gemileri alabora eder. Olanların hiçbirinin sebebi olmayan deniz ise suçu üstlenir; oysa açıkça rüzgârların dinmesiyle ya da şiddetlenmesiyle ya durulur ya dalgalanır."
φύσει γὰρ παντὸς ὕδατος ἠρεμίαν ἐξ αὑτοῦ λαχόντος, ὅταν μὲν πνεῦμα οὔριον κατ’ οἰάκων ἐπιγένηται, παντὸς ἀνασεισθέντος κάλου, πλησίστιοι μέχρι λιμένων αἱ νῆες καταίρουσιν, ὅταν δὲ αἰφνίδιον κατὰ πρῴρας ἐξεναντίας κατασκήψῃ, πολὺν σάλον καὶ κλόνον ἐγείρει καὶ ἀνατρέπει· καὶ τοῦ συμβαίνοντος ἡ μηδὲν αἰτία θάλαττα τὴν πρόφασιν ἴσχει, φανερῶς ταῖς ἀνέσεσι καὶ σφοδρότησι τῶν ἀνέμων ἢ γαληνιάζουσα ἢ κυμαίνουσα".
39Bütün bunlarla yeterince gösterildiğini sanıyorum: tabiat logosu insan için en güçlü müttefik olarak yaratmış; onu doğru kullanabileni mesut ve gerçekten akıl sahibi, kullanamayanı ise akılsız ve bedbaht kılmıştır.
διὰ τούτων οὖν ἁπάντων ἱκανῶς οἶμαι δεδηλῶσθαι, ὅτι λόγον ἡ φύσις δυνατώτατον σύμμαχον ἀνθρώπῳ δημιουργήσασα τὸν μὲν αὐτῷ χρῆσθαι δυνάμενον ὀρθῶς ἀπέδειξεν εὐδαίμονα καὶ λογικὸν ὄντως, τὸν δὲ μὴ δυνάμενον ἄλογόν τε καὶ κακοδαίμονα.
40"Âdem karısını bildi; o da gebe kalıp Kabil'i doğurdu ve şöyle dedi: Tanrı aracılığıyla bir insan edindim. Sonra onun kardeşi Habil'i de doğurdu" (Tekvin 4:1–2). Kanun koyucu aretēlerine tanıklık ettiği kişileri —İbrahim'i, İshak'ı, Yakup'u, Musa'yı ve onlarla aynı gayreti taşıyan herkesi— kadınlarını "bilirken" göstermez.
„Ἀδὰμ δὲ ἔγνω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ· καὶ συνέλαβε καὶ ἔτεκε τὸν Κάιν, καὶ εἶπεν Ἐκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ θεοῦ. καὶ προσέθηκε τεκεῖν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν Ἄβελ“ (Gen. 4,1.2). οἷς ἀρετὴν μεμαρτύρηκεν ὁ νομοθέτης, τούτους γνωρίζοντας γυναῖκας οὐκ εἰσάγει, τὸν Ἀβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τὸν Μωυσῆν, καὶ εἴ τις αὐτοῖς ὁμόζηλος·
41Çünkü kadının mecazen his olduğunu söylüyoruz; epistēmē ise histen ve bedenden uzaklaşmakla oluşur. Bu yüzden Musa bilgelik âşıklarını hissi seçerken değil, reddederken gösterecektir. Bu da belki yerindedir; çünkü onlarla birlikte yaşayanlar sözde kadın, gerçekte aretēlerdir: Sarra yöneten ve hükmeden aretē; Rebeka güzel şeylerde sebat; Lea alıştırmanın sürekliliğinde emek verip yorulan, her akılsızın başını çevirip reddettiği, kendisinden yüz çevrilmiş aretē; Musa'nın karısı Sippora da yerden göğe koşan ve oradaki ilahî ve mutlu tabiatları seyreden aretēdir, ona "küçük kuş" denir.
ἐπειδὴ γάρ φαμεν εἶναι γυναῖκα τροπικῶς αἴσθησιν, ἀλλοτριώσει δ’ αἰσθήσεως καὶ σώματος ἐπιστήμη συνίσταται, τοὺς σοφίας ἐραστὰς αἴσθησιν ἀποδοκιμάζοντας μᾶλλον ἢ αἱρουμένους ἐπιδείξεται· καὶ μήποτ’ εἰκότως· αἱ γὰρ τούτοις συνοικοῦσαι λόγῳ μέν εἰσι γυναῖκες, ἔργῳ δὲ ἀρεταί, Σάρρα μὲν ἄρχουσα καὶ ἡγεμονίς, Ῥεβέκκα δὲ ἐπιμονὴ τῶν καλῶν, Λεία δὲ ἀνανενευμένη καὶ κοπιῶσα ἐπὶ τῇ συνεχείᾳ τῆς ἀσκήσεως, ἣν ἐκνένευκε καὶ ἀποστρέφεται πᾶς ἄφρων ἀρνούμενος, Σεπφώρα δὲ ἡ Μωυσέως ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνατρέχουσα καὶ τὰς ἐκεῖ θείας καὶ εὐδαίμονας φύσεις κατανοοῦσα, καλεῖται δὲ ὀρνίθιον.
42Aretēlerin gebeliğinden ve doğum sancısından söz edeceğimiz için batıl inançlılar kulaklarını tıkasınlar ya da çekilip gitsinler. Çünkü biz ilahî ayinleri, en kutsal ayinlere layık olan sırlara erenlere öğretiyoruz; bunlar gerçek ve gerçekten var olan, süssüz dindarlığı kibirsizce uygulayanlardır. Ama onulmaz bir kötülüğe, sözlerin şatafatına, adlara takılıp kalmaya ve âdetlerin hokkabazlıklarına tutulmuş, kutsallığı ve dindarlığı başka hiçbir şeyle ölçmeyenlere sırlarımızı açmayacağız.
ἵνα δὲ τὴν ἀρετῶν κύησιν καὶ ὠδῖνα εἴπωμεν, ἀκοὰς ἐπιφραξάτωσαν οἱ δεισιδαίμονες τὰς ἑαυτῶν ἢ μεταστήτωσαν· τελετὰς γὰρ ἀναδιδάσκομεν θείας τοὺς τελετῶν ἀξίους τῶν ἱερωτάτων μύστας, οὗτοι δ’ εἰσὶν οἱ τὴν ἀληθῆ καὶ οὖσαν ὄντως ἀκαλλώπιστον εὐσέβειαν μετὰ ἀτυφίας ἀσκοῦντες· ἐκείνοις δὲ οὐχ ἱεροφαντήσομεν κατεσχημένοις ἀνιάτῳ κακῷ, τύφῳ ῥημάτων καὶ ὀνομάτων γλισχρότητι καὶ τερθρείαις ἐθῶν, ἄλλῳ δὲ οὐδενὶ τὸ
43Ayine şöyle başlamak gerekir. Erkek kadınla, eril insan dişil insanla çocuk doğurmak için tabiata uyarak birleşir. Ama çok sayıda kâmil şey doğuran aretēlerin ölümlü bir kocası olması caiz değildir; yine de başka birinden döl almazlarsa kendi kendilerine asla gebe kalmazlar.
εὐαγὲς καὶ ὅσιον παραμετροῦσιν. ἀρκτέον οὖν τῆς τελετῆς ὧδε. ἀνὴρ μὲν γυναικί, ἄνθρωπος δ’ ἄρρην ἀνθρώπῳ θηλείᾳ τὰς ἐπὶ γενέσει παίδων ὁμιλίας ἐπακολουθῶν τῇ φύσει συνέρχεται ποιησόμενος· ἀρεταῖς δὲ πολλὰ καὶ τέλεια τικτούσαις θέμις οὐκ ἔστιν ἀνδρὸς ἐπιλαχεῖν θνητοῦ· μὴ δεξάμεναι δὲ παρά τινος ἑτέρου γονήν, ἐξ ἑαυτῶν μόνον οὐδέποτε κυήσουσι.
44Öyleyse onlara güzel şeyleri eken, var olanların babası, yaratılmamış olan ve her şeyi doğuran Tanrı'dan başka kim olabilir? Eken odur, ama ektiği kendi ürününü armağan eder; çünkü Tanrı hiçbir şeye muhtaç olmadığı için hiçbir şeyi kendisi için doğurmaz, her şeyi almaya ihtiyacı olan için doğurur.
τίς οὖν ὁ σπείρων ἐν αὐταῖς τὰ καλὰ πλὴν ὁ τῶν ὄντων πατήρ, ὁ ἀγένητος θεὸς καὶ τὰ σύμπαντα γεννῶν; σπείρει μὲν οὖν οὗτος, τὸ δὲ γέννημα τὸ ἴδιον, ὃ ἔσπειρε, δωρεῖται· γεννᾷ γὰρ ὁ θεὸς οὐδὲν αὑτῷ, χρεῖος ἅτε ὢν οὐδενός, πάντα δὲ τῷ λαβεῖν δεομένῳ.
45Söylediklerime güvenilir kefil olarak en kutsal Musa'yı göstereceğim. Musa Sarra'yı, Tanrı onu yalnızken ziyaret ettiğinde gebe kalmış olarak gösterir (Tekvin 21:1); ama Sarra ziyaret edene değil, bilgeliğe ulaşmaya can atana doğurur; onun adı da İbrahim'dir.
παρέξω δὲ τῶν λεγομένων ἐγγυητὴν ἀξιόχρεων τὸν ἱερώτατον Μωυσῆν· τὴν γὰρ Σάρραν εἰσάγει τότε κύουσαν, ὅτε ὁ θεὸς αὐτὴν μονωθεῖσαν ἐπισκοπεῖ (Gen. 21, 1), τίκτουσαν δ’ οὐκέτι τῷ τὴν ἐπίσκεψιν πεποιημένῳ, ἀλλὰ τῷ σοφίας τυχεῖν γλιχομένῳ, οὗτος δὲ Ἀβραὰμ ὀνομάζεται.
46Lea'da ise bunu daha açık öğretir: Tanrı onun rahmini açtı der (Tekvin 29:31) —rahmi açmak ise kocaya has bir iştir—; Lea gebe kalıp Tanrı'ya değil —çünkü o kendi kendine yeter, en çok kendine yeterli olandır—, güzel uğruna yorgunluğa katlanan Yakup'a doğurmuştur. Demek ki aretē ilahî tohumları Sebep'ten alır, ama bütün talipleri arasından seçilen bir âşığına doğurur.
γνωριμώτερον δ’ ἐπὶ τῆς Λείας ἐκδιδάσκει λέγων, ὅτι τὴν μὲν μήτραν ἀνέῳξεν αὐτῆς ὁ θεός (Gen. 29, 31) — ἀνοιγνύναι δὲ μήτραν ἀνδρὸς ἴδιον —, ἡ δὲ συλλαβοῦσα ἔτεκεν οὐ θεῷ — ἱκανὸς γὰρ μόνος καὶ αὐταρκέστατος ἑαυτῷ —, ἀλλὰ τῷ κάματον ἀναδεχομένῳ ὑπὲρ τοῦ καλοῦ Ἰακώβ, ὥστε τὴν ἀρετὴν δέχεσθαι μὲν παρὰ τοῦ αἰτίου τὰ θεῖα σπέρματα, τίκτειν δέ τινι τῶν ἑαυτῆς ἐραστῶν, ὃς ἂν τῶν μνηστήρων ἁπάντων προκριθῇ.
47Yine çok bilge İshak Tanrı'ya yakarınca, sebat olan Rebeka yakarılan Tanrı'dan gebe kalır (Tekvin 25:21). Musa ise kanatlı ve yüce aretē olan Sippora'yı yakarmadan ve dilemeden alır ve onu hiçbir ölümlüden gebe kalmamış olarak bulur (Çıkış 2:22).
πάλιν Ἰσαὰκ τοῦ πανσόφου τὸν θεὸν ἱκετεύσαντος, ἐκ τοῦ ἱκετευθέντος ἔγκυος ἡ ἐπιμονὴ Ῥεβέκκα γίνεται (Gen. 25, 21). χωρὶς δὲ ἱκετείας καὶ δεήσεως τὴν πτηνὴν καὶ μετάρσιον ἀρετὴν Σεπφώραν Μωυσῆς λαβὼν εὑρίσκει κύουσαν ἐξ οὐδενὸς θνητοῦ τὸ παράπαν (Exod. 2, 22).
48Ey kulakları arınmış sırlara erenler, bunları gerçekten kutsal sırlar olarak psykhēlerinize kabul edin ve sırra ermemiş hiç kimseye boşboğazlıkla anlatmayın; yanınızda saklayıp bir hazine gibi koruyun. Bu, içinde altın ve gümüş gibi bozulan malların yattığı bir hazine değil, var olan mülklerin en güzelinin, yani Sebep'e, aretēye ve üçüncü olarak ikisinin ürününe dair epistēmēnin bulunduğu bir hazinedir. Ayinlere katılmış birine rastlarsanız, daha yeni bir ayin bilip de gizliyor olmasın diye ona ısrarla sokulun, onu açıkça öğrenene kadar bırakmayın.
ταῦτα, ὦ μύσται κεκαθαρμένοι τὰ ὦτα, ὡς ἱερὰ ὄντως μυστήρια ψυχαῖς ταῖς ἑαυτῶν παραδέχεσθε καὶ μηδενὶ τῶν ἀμυήτων ἐκλαλήσητε, ταμιευσάμενοι δὲ παρ’ ἑαυτοῖς φυλάττετε θησαυρόν, οὐκ ἐν ᾧ χρυσὸς καὶ ἄργυρος, οὐσίαι φθαρταί, κατάκεινται, ἀλλὰ τῶν ὄντων κτημάτων τὸ καλλιστεῦον, ἡ περὶ τοῦ αἰτίου καὶ ἀρετῆς καὶ τρίτου τοῦ γεννήματος ἀμφοῖν ἐπιστήμη. ἐὰν δέ τινι τῶν τετελεσμένων ἐντυγχάνητε, λιπαρῶς ἐγκείμενοι περιέχεσθε, μή τινα ἄρα καινοτέραν εἰδὼς τελετὴν ἐπικρύπτηται, μέχρις ἂν αὐτὴν σαφῶς ἀναδιδαχθῆτε.
49Ben de Tanrı'nın sevdiği Musa'dan büyük sırları öğrenip ermiş olduğum hâlde, peygamber Yeremya'yı görüp onun yalnız sırra ermiş biri değil, aynı zamanda yetkin bir sır yorumcusu olduğunu anlayınca ona gitmekten çekinmedim. O da çoğu zaman tanrısal coşkuya kapıldığından, Tanrı ağzından en barışçı aretēye şunu söyleyen bir vahiy dile getirdi: "Beni ev, baba ve kızlığının kocası diye çağırmadın mı?" (Yeremya 3:4). Bununla pek açık biçimde şunu gösterir: Tanrı hem evdir, yani cisimsiz ideaların cisimsiz yeridir; hem her şeyin babasıdır, çünkü onları doğurmuştur; hem de bilgeliğin kocasıdır, ölümlü soy için saadet tohumunu iyi ve bakire bir toprağa eker.
καὶ γὰρ ἐγὼ παρὰ Μωυσεῖ τῷ θεοφιλεῖ μυηθεὶς τὰ μεγάλα μυστήρια ὅμως αὖθις Ἱερεμίαν τὸν προφήτην ἰδὼν καὶ γνούς, ὅτι οὐ μόνον μύστης ἐστὶν ἀλλὰ καὶ ἱεροφάντης ἱκανός, οὐκ ὤκνησα φοιτῆσαι πρὸς αὐτόν· ὁ δ’ ἅτε τὰ πολλὰ ἐνθουσιῶν χρησμόν τινα ἐξεῖπεν ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ λέγοντα πρὸς τὴν εἰρηνικωτάτην ἀρετὴν ταῦτα· „οὐχ ὡς οἶκόν με ἐκάλεσας καὶ πατέρα καὶ ἄνδρα τῆς παρθενίας σου“ (Ier. 3, 4) ; ἐμφαντικώτατα παριστὰς ὅτι ὁ θεὸς καὶ οἶκός ἐστιν, ἀσωμάτων ἰδεῶν ἀσώματος χώρα, καὶ τῶν συμπάντων πατήρ, ἅτε γεγεννηκὼς αὐτά, καὶ σοφίας ἀνὴρ σπέρμα τῷ θνητῷ γένει καταβαλλόμενος εὐδαιμονίας εἰς ἀγαθὴν καὶ παρθένον γῆν.
50Çünkü Tanrı'ya lekesiz, dokunulmamış ve saf tabiatla, gerçekten bakire olanla birlikte olmak yaraşır; bizde ise durum tersinedir. İnsanlarda çocuk doğurmak için birleşme bakireleri kadın yapar; Tanrı ise bir psykhēyle birlikte olmaya başladığında, önceden kadın olan psykhēyi yeniden bakire kılar. Çünkü onu kadınsılaştıran soysuz ve erkeklikten yoksun arzuları ortadan kaldırıp yerine kendiliğinden doğan ve lekesiz aretēleri koyar. Nitekim Sarra'yla, onun bütün kadınlık hâlleri kesilip (Tekvin 18:11) iffetli bir bakire mertebesine dönmeden önce konuşmaz.
ἀμιάντῳ γὰρ καὶ ἀψαύστῳ καὶ καθαρᾷ φύσει, τῇ πρὸς ἀλήθειαν παρθένῳ, διαλέγεσθαι πρεπῶδες θεόν, ἐναντίως ἡμῖν· ἀνθρώπων μὲν γὰρ ἡ ἐπὶ γενέσει τέκνων σύνοδος τὰς παρθένους γυναῖκας ἀποφαίνει· ὅταν δὲ ὁμιλεῖν ἄρξηται ψυχῇ θεός, πρότερον αὐτὴν οὖσαν γυναῖκα παρθένον αὖθις ἀποδείκνυσιν, ἐπειδὴ τὰς ἀγεννεῖς καὶ ἀνάνδρους ἐπιθυμίας, αἷς ἐθηλύνετο, ἐκποδὼν ἀνελὼν τὰς αὐθιγενεῖς καὶ ἀκηράτους ἀρετὰς ἀντεισάγει· Σάρρᾳ γοῦν οὐ διαλέξεται, πρὶν ἐκλιπεῖν ἐκείνην τὰ γυναικεῖα πάντα (Gen. 18, 11) καὶ ἀναδραμεῖν εἰς ἁγνευούσης παρθένου
51Ama bakire bir psykhēnin de belki ölçüsüz duygularla kirlenip lekelenmesi mümkündür. Bu yüzden vahiy dikkatli konuşmuş, Tanrı'yı bir bakirenin değil —çünkü bakire değişken ve ölümlüdür—, "kızlığın" (Yeremya 3:4), yani hep aynı ve aynı biçimde kalan ideanın kocası diye anmıştır. Çünkü keyfiyet sahibi şeyler tabiatça oluşa ve bozuluşa açıkken, cüzî şeylere biçim veren kudretler bozulmaz bir pay almışlardır.
τάξιν. ἀλλ’ ἐνδέχεται τάχα που καὶ παρθένον ψυχὴν πάθεσιν ἀκολάστοις μιανθεῖσαν αἰσχυνθῆναι· διόπερ ὁ χρησμὸς πεφύλακται θεὸν ἄνδρα εἰπὼν οὐ παρθένου — τρεπτὴ γὰρ ἥδε καὶ θνητή — ἀλλὰ „παρθενίας“ (Ier. 3, 4), τῆς ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἐχούσης ἰδέας· γένεσιν γὰρ καὶ φθορὰν ἐνδεχομένων φύσει τῶν ποιῶν, ἄφθαρτον αἱ τυποῦσαι δυνάμεις τῶν ἐν μέρει κλῆρον εἰλήχασι.
52Öyleyse yaratılmamış ve değişmez Tanrı'nın, ölümsüz ve bakire aretēlerin ideasını, hiçbir zaman kadın biçimine dönüşmeyen kızlığa ekmesi yaraşır. Ey psykhē, Tanrı'nın evinde bakire kalman ve epistēmēye sarılman gerekirken neden bunlardan uzaklaşıp seni kadınsılaştıran ve kirleten hissi kucaklıyorsun? Bu yüzden karmakarışık ve büsbütün yıkıcı bir ürün doğuracaksın: kardeş katili ve lanetli Kabil'i, edinilmeye değmeyen bir edinimi; çünkü Kabil "edinim" demektir.
τὸν οὖν ἀγένητον καὶ ἄτρεπτον θεὸν ἀθανάτων καὶ παρθένων ἀρετῶν σπείρειν ἰδέας μηδέποτε εἰς γυναικὸς μεταβαλλούσῃ σχῆμα παρθενίᾳ πρεπῶδες. τί οὖν, ὦ ψυχή, δέον ἐν οἴκῳ θεοῦ παρθενεύεσθαι καὶ ἐπιστήμης περιέχεσθαι, τούτων μὲν ἀποστατεῖς, αἴσθησιν δὲ ἀσπάζῃ τὴν ἐκθηλύνουσάν σε καὶ μιαίνουσαν; τοιγάρτοι γέννημα πάμφυρτον καὶ πανώλεθρον ἀποτέξῃ τὸν ἀδελφοκτόνον καὶ ἐπάρατον Κάιν, κτῆσιν οὐ κτητήν· λέγεται γὰρ ὁ Κάιν κτῆσις.
53Kanun koyucunun pek çok yerde alışılmış olandan saparak kullandığı anlatım tarzına insan hayran kalır. Topraktan doğanlardan sonra insanlardan doğan ilk kişiyi anlatmaya başlarken, onun hakkında hiçbir şey söylememiş olduğu hâlde, sanki adını daha önce birçok kez anmış da şimdi ilk kez söze katmıyormuş gibi "Kabil'i doğurdu" der. Hangi Kabil'i, ey usta? Onun hakkında daha önce küçük büyük ne anlatmıştın?
Θαυμάσειε δ’ ἄν τις τὸν τῆς ἑρμηνείας τρόπον, ᾧ πολλάκις ἐπὶ πολλῶν ὁ νομοθέτης χρῆται τὸ σύνηθες ἐξαλλάττων. μετὰ γὰρ τοὺς φύντας ἐκ γῆς ἀρχόμενος δηλοῦν τὸν γεννηθέντα πρῶτον ἐξ ἀνθρώπων, περὶ οὗ τὸ παράπαν οὐδὲν εἴρηκεν, ὡς ἤδη πολλάκις τοὔνομα αὐτοῦ προειπὼν ἀλλὰ μὴ νῦν αὐτὸ κατατάττων εἰς τὴν ἐν λόγῳ χρῆσιν, φησὶν ὅτι ἔτεκε τὸν Κάιν. ποῖον, ὦ τεχνῖτα; περὶ οὗ τί μικρὸν ἢ μέγα πάλαι δεδήλωκας;
54Oysa adların yerli yerince konmasını bilmez değilsin; nitekim biraz ilerde aynı kişi hakkında şöyle diyerek bunu göstereceksin: "Âdem karısı Havva'yı bildi; o da gebe kalıp bir oğul doğurdu ve adını Şit koydu" (Tekvin 4:25). Öyleyse insanların birbirinden doğmasının başlangıcı olan ilk doğan için çok daha önce, doğanın tabiatını, yani erkek olduğunu belirtmek, sonra da ona uygun adı, örneğin Kabil'i koymak gerekirdi.
καὶ μὴν οὐκ ἀγνοεῖς τὴν οἰκείαν θέσιν τῶν ὀνομάτων· ἤδη γοῦν προελθὼν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ δηλώσεις προσώπου φάσκων, ὅτι „ἔγνω Ἀδὰμ Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ· καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν υἱὸν καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ“ (Gen. 4, 25). οὐκοῦν πολὺ μᾶλλον ἐχρῆν ἐπὶ τοῦ πρωτοτόκου, ὃς ἦν ἀρχὴ τῆς ἐξ ἀλλήλων γενέσεως ἀνθρώποις, τήν τε φύσιν τοῦ ἀποκυηθέντος δηλῶσαι πρῶτον ὅτι ἄρρεν, εἶτα τὸ οἰκεῖον ὄνομα θέσθαι, Κάιν εἰ τύχοι.
55Kabil'le ilgili sözlerde alışılmış kullanımı, adların hangi yollarla konması gerektiğini bilmediği için bırakmadığı açık olduğuna göre, ilk insanlardan doğanları neden ad koyma biçimiyle değil de geçerken anlatma biçimiyle andığını incelemek gerekir. Benim tahminime göre sebep şudur.
ἐπειδὴ τοίνυν οὐκ ἀπειρίᾳ τρόπων, καθ’ οὓς ὀνόματα δεῖ τίθεσθαι, φαίνεται τὴν συνήθη χρῆσιν ἐπὶ τῶν περὶ Κάιν ἀνελών, σκεπτέον ἂν εἴη, τίνος αἰτίας ἕνεκα οὕτως ἐκάλεσε τοὺς ἐκ τῶν πρώτων παραδιηγήσεως μᾶλλον ἢ θέσεως ὀνομάτων τύπῳ χρησάμενος. ἔστι δ’, ὡς ἔμοιγε στοχαζομένῳ καταφαίνεται, ἡ αἰτία ἥδε.
56Öbür bütün insanlar şeylere şeylerden farklı adlar koyarlar; öyle ki şeyler bir şey, onlara verilen adlar başka bir şeydir. Musa'da ise adların konuluşu şeyleri en çarpıcı biçimde açığa vurur; öyle ki şeyin kendisi zorunlu olarak hemen ad olur, ad da konduğu şeyden hiç farklı olmaz. Ne demek istediğimi önümüzdeki örnekten daha açık öğrenebilirsin.
ὁ μὲν ἄλλος ἅπας ἀνθρώπων ὅμιλος ὀνόματα τίθεται πράγμασι διαφέροντα τῶν πραγμάτων, ὥσθ’ ἕτερα μὲν εἶναι τὰ τυγχάνοντα, ἑτέρας δὲ κλήσεις τὰς ἐπ’ αὐτοῖς· παρὰ Μωυσεῖ δὲ αἱ τῶν ὀνομάτων θέσεις ἐνάργειαι πραγμάτων εἰσὶν ἐμφαντικώταται, ὡς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐξ ἀνάγκης εὐθὺς εἶναι τοὔνομα καὶ ⟨τοὔνομα καὶ⟩ καθ’ οὗ τίθεται διαφέρειν μηδέν. μάθοις δ’ ἂν σαφέστερον κἀκ τοῦ προτεθέντος ὃ λέγω.
57İçimizdeki nous —ona Âdem denilsin— canlıların ancak onunla yaşar göründüğü hisse —ona da Havva denir— rastlayıp ona yaklaştığında, his de dıştaki duyulur şeyi tabiatı gereği bir ağla tutar gibi tutup avladığında —gözlerle rengi, kulaklarla sesi, burun deliklerinden kokuyu, tat organlarıyla tadı, dokunma organlarıyla her cismi—, gebe kalır, hemen sancılanır ve psykhēnin kötülüklerinin en büyüğünü, kibri doğurur. Çünkü nous gördüğü, işittiği, tattığı, kokladığı, dokunduğu her şeyin kendi mülkü olduğunu sandı, her şeyin bulucusu ve ustası olarak kendini gördü.
ὅταν ὁ ἐν ἡμῖν νοῦς — κεκλήσθω δὲ Ἀδάμ — ἐντυχὼν αἰσθήσει, παρ’ ἣν ζῆν δοκεῖ τὰ ἔμψυχα — καλεῖται δὲ Εὔα —, [συνουσίας ἴσης ὀρεχθεὶς] πλησιάζῃ, ἡ δὲ συλλαμβάνῃ καθάπερ δικτύῳ καὶ θηρεύῃ φυσικῶς τὸ ἐκτὸς αἰσθητόν, διὰ μὲν ὀφθαλμῶν τὸ χρῶμα, διὰ δὲ ὤτων φωνήν, διὰ δὲ μυκτήρων ἀτμόν, χυλόν γε μὴν διὰ τῶν γεύσεως ὀργάνων, καὶ διὰ τῶν ἁφῆς ἅπαν σῶμα, συλλαβοῦσα ἐγκύμων τε γίνεται καὶ εὐθὺς ὠδίνει καὶ τίκτει κακῶν ψυχῆς τὸ μέγιστον, οἴησιν· ᾠήθη γὰρ αὑτοῦ πάντ’ εἶναι κτήματα, ὅσα εἶδεν, ὧν ἤκουσεν, ὧν ἐγεύσατο, ὧν ὠσφρήσατο, ὧν ἥψατο, καὶ πάντων ὑπέλαβεν εὑρετὴν καὶ
58Bunu sebepsiz yere yaşamadı. Çünkü bir zaman vardı ki nous hisle konuşmuyor, hisse sahip değildi; sürü hâlinde ve topluca yaşayan hayvanlardan pek uzak, tek başına ve yalnız yaşayan hayvanlara benziyordu. O zaman kendi başına bulunduğundan hiçbir cisme dokunmuyordu, çünkü çevresinde dıştakini avlayacağı bir organlar bütünü yoktu; kördü ve güçsüzdü. Ama çoğunluğun gözleri sakatlanmış birine kör dediği anlamda değil; çünkü o tek bir histen yoksun kalmıştır, öbürlerinden ise bol bol yararlanır.
τεχνίτην ἑαυτόν. ἔπαθε δὲ τοῦτο οὐκ ἀλόγως· ἦν γάρ ποτε χρόνος, ὅτε νοῦς οὐ διελέγετο αἰσθήσει οὐδ’ εἶχεν αἴσθησιν, πάμπολυ διεστὼς τῶν συννόμων καὶ ἀγελαίων, ἐοικὼς τοῖς μονοτρόποις καὶ μονωτικοῖς ζῴοις· τότε δὴ καθ’ ἑαυτὸν ἐξεταζόμενος σώματος οὐκ ἐφήπτετο, ἀθροῦν ⟨οὐκ⟩ ἔχων ὄργανον περὶ ἑαυτόν, ᾧ θηρεύσει τὸ ἐκτός, ἀλλ’ ἦν τυφλὸς καὶ ἀδύνατος, οὐχ ὃν οἱ πολλοὶ λέγουσιν, ὅταν πηρωθέντα τὰς ὄψεις θεάσωνται· μίαν γὰρ οὗτος αἴσθησιν ἀφαιρεθεὶς τῶν ἄλλων ἄγει πολλὴν περιουσίαν·
59Nous ise bütün his yetilerinden yoksun bırakılmıştı; gerçekten güçsüzdü, kâmil psykhēnin yarısıydı; cisimleri kavramaya yarayan güçten yoksundu; tabiatça kendisiyle birlikte büyümüş olandan ayrı düşmüş talihsiz bir parçaydı; sendelerken dayanabileceği his organları değneğinden yoksundu. Bu yüzden bütün cisimlerin üstüne derin bir karanlık çökmüştü, hiçbiri görünemiyordu; çünkü onları tanıtacak olan his yoktu.
ἐκεῖνος δὲ πάσας τὰς αἰσθητικὰς δυνάμεις περικεκομμένος, ἀδύνατος ὄντως, ἥμισυ ψυχῆς τελείας, ἐνδέων δυνάμεως, ᾗ καταλαμβάνεσθαι σώματα πέφυκε, τμῆμα καθ’ ἑαυτὸν στερόμενον τοῦ συμφυοῦς οὐκ εὐτυχές, [οὐκ] ἄνευ βάκτρων τῶν αἰσθητικῶν ὀργάνων ἐτύγχανεν, οἷς ἱκανὸς ἦν σκηρίπτεσθαι κραδαινόμενος· παρ’ ἣν αἰτίαν καὶ πολὺ σκότος πάντων κατεκέχυτο τῶν σωμάτων, οὐδενὸς φανῆναι δυναμένου· ᾧ γὰρ γνωρίζεσθαι ἔμελλεν, αἴσθησις οὐκ ἦν.
60Bunun üzerine Tanrı ona yalnız cisimsiz şeylerin değil katı cisimlerin de kavranışını sağlamak isteyerek, önceden yapılmış parçaya öbür parçayı dokuyup bütün psykhēyi tamamladı; bu parçaya cins adıyla kadın, özel adıyla Havva diyerek hissi ima etti.
βουληθεὶς οὖν ὁ θεὸς μὴ μόνον τῶν ἀσωμάτων ἀλλὰ καὶ στερεῶν σωμάτων κατάληψιν αὐτῷ παρασχεῖν, ἐξεπλήρου τὴν ὅλην ψυχὴν τὸ ἕτερον τῷ προειργασμένῳ τμῆμα συνυφαίνων, ὃ κέκληκε προσηγορικῶς μὲν γυναῖκα ὀνομαστικῶς δὲ Εὔαν αἰνιττόμενος αἴσθησιν.
61His meydana gelir gelmez kendi parçalarının her birinden, deliklerden geçer gibi nousa birden ışık doldurdu; sisi dağıtıp ona, bir efendiye yaraşır biçimde, cisimlerin tabiatlarını uzaktan ve son derece açık görme imkânı sağladı.
ἡ δὲ εὐθὺς γενομένη δι’ ἑκάστου τῶν μερῶν αὑτῆς ὥσπερ διά τινων ὀπῶν ἀθρόον φῶς εἰς τὸν νοῦν ἐπεισέχεε καὶ τὴν ἀχλὺν ἀποσκεδάσασα τηλαυγῶς καὶ σφόδρα ἐκδήλως τὰς φύσεις τῶν σωμάτων ἰδεῖν καθάπερ δεσπότην παρεσκεύασεν.
62Nous ise geceden çıkıp parıl parıl parlayan güneş ışığıyla aydınlanmış gibi, ya da derin bir uykudan uyanmış ya da kör iken birden gözleri açılmış gibi, oluşa tabi olan her şeyle birden karşılaştı: gökle, yerle, suyla, havayla, bitkilerle, hayvanlarla; bunların bağıntılarıyla, keyfiyetleriyle, yetileriyle, melekeleriyle, yatkınlıklarıyla, hareketleriyle, faaliyetleriyle, eylemleriyle, değişmeleriyle, bozuluşlarıyla. Bunların kimini gördü, kimini işitti, kimini tattı, kimini kokladı, kimine dokundu; haz verenlere yöneldi, elem verenlerden yüz çevirdi.
ὁ δ’ ὥσπερ ἐκ νυκτὸς ἡλιακῷ φέγγει καταυγασθεὶς ἀπαστράπτοντι ἢ ἐκ βαθέος ὕπνου περιαναστὰς ἢ οἷα τυφλὸς ἐξαίφνης ἀναβλέψας ἐνετύγχανε πᾶσιν ἀθρόως ὧν γένεσίς ἐστιν, οὐρανῷ, γῇ, ὕδατι, ἀέρι, φυτοῖς, ζῴοις, σχέσεσιν αὐτῶν, ποιότησι, δυνάμεσιν, ἕξεσι, διαθέσεσι, κινήσεσιν, ἐνεργείαις, πράξεσι, μεταβολαῖς, φθοραῖς, καὶ τὰ μὲν ἑώρα, τῶν δὲ ἤκουε, τῶν δὲ ἐγεύετο, τῶν δὲ ὠσφραίνετο, τῶν δὲ ἥπτετο· καὶ πρὸς ἃ μὲν ἐπικλινῶς εἶχεν, ἡδονὰς ἐργαζόμενα, τῶν δὲ ἀπεστρέφετο, ἐμποιούντων ἀλγηδόνας.
63Böylece oraya buraya bakınıp kendini ve yetilerini gözden geçirince, Makedonya kralı İskender'in böbürlendiği gibi böbürlenmeye cüret etti. Anlatıldığına göre İskender de Avrupa'nın ve Asya'nın egemenliğini ele geçirmiş göründüğünde elverişli bir yerde durup her yana bakmış ve "şuradakiler de buradakiler de benim" demiş; bununla kral psykhēsinin değil, gerçekten çocuksu, toy ve sıradan bir psykhēnin hafifliğini göstermiştir.
περιβλεψάμενος οὖν ὧδε κἀκεῖσε καὶ περιαθρήσας ἑαυτόν τε καὶ τὰς δυνάμεις ἐτόλμησε ταὐτὸν αὔχημα αὐχῆσαι τῷ βασιλεῖ Μακεδόνων Ἀλεξάνδρῳ· καὶ γὰρ ἐκεῖνόν φασιν, ἡνίκα Εὐρώπης καὶ Ἀσίας ἔδοξεν ἀνάψασθαι τὸ κράτος, ἐν ἐπικαίρῳ χώρῳ στάντα καὶ πάντα περιαθρήσαντα εἰπεῖν, ὅτι „καὶ τὰ τῇδε καὶ τὰ τῇδε ἐμά“, μειρακιώδους καὶ νηπίας καὶ ἰδιωτικῆς τῷ ὄντι ψυχῆς, οὐ βασιλικῆς, ἐπιδειξάμενον κουφότητα.
64Ama nous ondan önce his yetisini kendine bağlayıp onun aracılığıyla cismin her biçimini avlayınca akıldan yoksun bir gururla doldu ve şişindi; öyle ki her şeyi kendi mülkü sandı, başka hiç kimsenin hiçbir şeyi olmadığını düşündü.
πρότερος δ’ ὁ νοῦς τὴν αἰσθητικὴν δύναμιν ἐξαψάμενος καὶ δι’ αὐτῆς πᾶσαν ἰδέαν θηρεύσας σώματος, ὑποπλησθεὶς ἀλόγου φρονήματος, ἐφυσήθη, ὡς τὰ πάντα ἑαυτοῦ νομίσαι κτήματα καὶ μηδενὸς ἄλλου τὸ παράπαν μηδέν.
65Musa'nın içimizde bir tutum olarak tasvir edip Kabil diye adlandırdığı budur; Kabil "edinim" diye çevrilir ve saflıkla, daha doğrusu dinsizlikle doludur. Çünkü her şeyin Tanrı'nın mülkü olduğunu düşüneceği yerde kendisinin olduğunu sanmıştır; oysa kendine bile sağlam biçimde sahip olamaz, hatta kendi ousiasının ne olduğunu bile bilmez. Yine de dıştaki duyulur şeyi avlamaya yeterli diye hislere güvendiyse, yanlış görmekten, yanlış işitmekten ya da başka bir histe yanılmaktan artık nasıl kaçınabileceğini söylesin.
οὗτός ἐστιν ὃν χαρακτηρίσας Μωυσῆς τρόπον ἐν ἡμῖν ἐπεφήμισε Κάιν, ἑρμηνευόμενον κτῆσιν, εὐηθείας μᾶλλον δὲ ἀσεβείας μεστὸν ὄντα· ἀντὶ γὰρ τοῦ νομίσαι θεοῦ πάντα κτήματα, ὑπέλαβεν ἑαυτοῦ, μηδ’ αὑτὸν ἔχειν βεβαίως δυνάμενος, ἀλλὰ μηδ’ ὅστις ἐστὶ τὴν οὐσίαν εἰδώς. ἀλλ’ ὅμως εἰ πεπίστευκε ταῖς αἰσθήσεσιν ὡς ἱκαναῖς θηρεῦσαι τὸ ἐκτὸς αἰσθητόν, εἰπάτω, πῶς παρορᾶν ἢ παρακούειν ἢ κατά τινα ἄλλην αἴσθησιν μὴ ἁμαρτάνειν ἔτι δυνήσεται.
66Oysa organlarımız ne kadar kusursuz olursa olsun bu kaymalar her birimizin başına her zaman gelir. Çünkü yanlış kanaat doğuran sayısız şey içimizde, çevremizde ve dışımızda, bütün ölümlü soyda bulunduğundan, tabiattan gelen belalardan ve istemeden düşülen yanılgıdan büsbütün sıyrılmak güçtür, hatta imkânsızdır. Demek ki şımarıklıkla burnu havada dolaşsa da her şeyin kendi mülkü olduğunu sanması sağlıklı bir düşünce değildir.
καὶ μὴν τοὺς ὀλίσθους ἀνάγκη τούτους περὶ ἕκαστον ἡμῶν ἀεὶ συμβαίνειν, κἂν τὰ μάλισθ’ ἡμεῖς ἠκριβωμένοις τοῖς ὀργάνοις χρώμενοι τυγχάνωμεν· τὰς γὰρ φυσικὰς κῆρας καὶ τὸν ἀκούσιον πλάνον εἰσάπαν ἐκδῦναι χαλεπόν, μᾶλλον δ’ ἀμήχανον, ἀπείρων ὅσων ψευδοῦς δόξης ποιητικῶν ἔν τε ἡμῖν καὶ περὶ ἡμᾶς καὶ ἐκτὸς ἡμῶν ἐν ἅπαντι τῷ θνητῷ γένει ὑπαρχόντων. οὐκ ἄρα ὑγιῶς κτήμαθ’ ἑαυτοῦ ὑπέλαβε τὰ πάντα, κἂν φρυαττόμενος ὑψαυχενῇ.
67Keyfiyetlere bağlanmış Laban da bana kalırsa, bunların ötesinde keyfiyetsiz tabiatı gören Yakup'a bol bir gülme sebebi vermiştir; çünkü ona şöyle demeye cüret etmişti: "Kızlar benim kızlarım, oğullar benim oğullarım, sürüler benim sürülerim; gördüğün her şey benim ve kızlarımındır" (Tekvin 31:43). Her birine "benim" sözünü ekleyerek kendinden söz etmekten ve böbürlenmekten geri durmaz.
Γέλωτά μοι πλατὺν καὶ Λάβαν ὁ τῶν ποιοτήτων ἠρτημένος δοκεῖ παρασχεῖν Ἰακὼβ τῷ πρὸ τούτων τὴν ἄποιον φύσιν ὁρῶντι, ἡνίκα ἐτόλμα πρὸς αὐτὸν λέγειν, ὅτι "αἱ θυγατέρες θυγατέρες μου καὶ οἱ υἱοὶ υἱοί μου καὶ τὰ κτήνη κτήνη μου καὶ πάντα ὅσα σὺ ὁρᾷς ἐμά ἐστι καὶ τῶν θυγατέρων μου“ (Gen. 31,43 )· ἐφ’ ἑκάστου γὰρ οὗτος τὸ „ἐμὸν“ προστιθεὶς περὶ αὑτοῦ λέγων ἅμα καὶ σεμνομυθῶν οὐ παύεται.
68Söyle bana, kızları —bunlar psykhēnin tekhnēleri ve epistēmēleridir— kendi kızların mı sayıyorsun? Nasıl? Önce onları sana öğreten noustan almadın mı? Sonra başka şeyler gibi bunları da yitirmeye yatkın değil misin: ya başka kaygıların ağırlığı yüzünden unutarak, ya bedenin ağır ve onulmaz hastalıkları yüzünden, ya yaşlılara biçilmiş tedavisiz hastalık olan ihtiyarlık yüzünden, ya da sayısını bulmak imkânsız olan binlerce başka sebeple? Ya şuna ne dersin?
τὰς θυγατέρας, εἰπέ μοι, — τέχναι δέ εἰσι καὶ ἐπιστῆμαι ψυχῆς — θυγατέρας σαυτοῦ λέγεις εἶναι; τίνα τρόπον; οὐ πρῶτον μὲν παρὰ τοῦ διδάξαντος αὐτὰς νοῦ παραλαβὼν ἔχεις; εἶτα καὶ πέφυκας ἀποβάλλειν, ὥσπερ ἄλλ’ ἄττα, καὶ ταύτας ἢ διὰ μέγεθος ἑτέρων φροντίδων ἐκλαθόμενος ἢ διὰ χαλεπὰς καὶ ἀνηκέστους ἀρρωστίας σώματος ἢ διὰ τὴν ὡρισμένην τοῖς πρεσβύταις ἀθεράπευτον νόσον γῆρας ἢ δι’ ἄλλα μυρία, ὧν ἀριθμὸν ἄπορον εὑρεῖν. τί δέ;
69Oğulların —oğullar psykhēnin tek tek akıl yürütmeleridir— senin olduğunu söylerken aklın başında mı, yoksa böyle düşünecek kadar deli misin? Çünkü kara sevdaların, sayıklamaların, akıldan çıkışların, dayanaksız tahminlerin, şeylere dair yanlış tasavvurların, kendiliklerinden çekişler ve kasılmalar doğuran, düşlere benzeyen boş düşüncelerin, psykhēnin can yoldaşı olan hastalık unutkanlık ve sayılanlardan daha fazlası, efendiliğinin sağlamlığını elinden alır ve bunların senin değil, başkasının mülkü olduğunu gösterir.
τοὺς υἱοὺς — υἱοὶ δέ εἰσιν οἱ κατὰ μέρος τῆς ψυχῆς λογισμοί — φάσκων εἶναι σαυτοῦ σωφρονεῖς ἢ μέμηνας τοιαῦτα δοξάζων; αἱ γὰρ μελαγχολίαι σου καὶ παράνοιαι καὶ φρενῶν ἐκστάσεις καὶ εἰκασίαι ἀβέβαιοι καὶ φαντασίαι πραγμάτων ψευδεῖς καὶ κενοί τινες ἐννοημάτων ὀνείροις ἐοικότες ⟨λογισμοὶ⟩ ἑλκυσμοὺς καὶ σπασμοὺς ἐνδιδόντες ἐξ ἑαυτῶν καὶ ἡ σύντροφος ψυχῆς νόσος λήθη καὶ ἄλλα τῶν εἰρημένων πλείω τὸ ἐχυρόν σου τῆς δεσποτείας ἀφαιρεῖται καὶ ἐπιδείκνυται ταῦτα ἑτέρου τινός, οὐχὶ σά, κτήματα.
70Sürüleri —sürüler hislerdir, çünkü his akıldan yoksun ve hayvancadır— kendi malın diye nasıl söylemeye cüret ediyorsun? Söyle bana, hep yanlış görüp yanlış işittiğin, tatlı tatları bazen tuzlu, tersine acıları tatlı sandığın, her histe isabet ettiğinden çok yanılmaya alışkın olduğun hâlde kızarmıyor musun da, psykhēdeki bütün yetileri ve faaliyetleri hiç sürçmeden kullanıyormuşsun gibi kibirlenip şişiniyorsun?
πῶς δὲ τὰ κτήνη — κτήνη δέ εἰσιν αἱ αἰσθήσεις, ἄλογον γὰρ καὶ κτηνῶδες αἴσθησις — σαυτοῦ λέγειν εἶναι τολμᾷς; παρορῶν, εἰπέ μοι, παρακούων ἀεί, τοὺς γλυκεῖς χυλοὺς ἁλμυροὺς ἔστιν ὅτε καὶ ἔμπαλιν τοὺς πικροὺς γλυκεῖς ἡγούμενος καὶ κατὰ πᾶσαν αἴσθησιν πλείω τῶν κατορθουμένων εἰωθὼς διαμαρτάνειν οὐκ ἐρυθριᾷς, ἀλλ’ ὥσπερ ἀπταίστοις κεχρημένος ταῖς περὶ ψυχὴν ἁπάσαις δυνάμεσί τε καὶ ἐνεργείαις γαυριᾷς καὶ πεφύσησαι;
71Ama değişir ve gereken akla sahip olursan, her şeyin senin değil Tanrı'nın mülkü olduğunu söyleyeceksin: düşünceler, epistēmēler, tekhnēler, kuramlar, tek tek akıl yürütmeler, hisler, psykhēnin bunlar aracılığıyla ve bunlarsız yaptığı faaliyetler. Ama kendini sonuna dek terbiyesiz ve öğretimsiz bırakırsan, sonsuza dek zalim hanımlara, yani kuruntulara, arzulara, hazlara, haksızlıklara, akılsızlıklara, yanlış kanaatlere kul olacaksın.
ἀλλ’ ἐὰν μεταβάλῃς καὶ ὧν χρὴ φρενῶν μοιραθῇς, ἐρεῖς πάντα τοῦ θεοῦ κτήματα, οὐχὶ σαυτοῦ, τὰς διανοήσεις, τὰς ἐπιστήμας, τὰς τέχνας, τὰ θεωρήματα, τοὺς ἐν μέρει λογισμούς, τὰς αἰσθήσεις, τὰς διὰ τούτων καὶ ἄνευ αὐτῶν ψυχῆς ἐνεργείας· ἐὰν δὲ μέχρι παντὸς ἀπαιδαγώγητον καὶ ἀδίδακτον ἐάσῃς σεαυτόν, δουλεύσεις τὸν αἰῶνα χαλεπαῖς δεσποίναις, οἰήσεσιν, ἐπιθυμίαις, ἡδοναῖς, ἀδικίαις, ἀφροσύναις, ψευδέσι δόξαις.
72Nitekim [Yasa] şöyle der: "Eğer köle cevap verip 'Efendimi, karımı ve çocuklarımı seviyorum; hür olarak gitmem' derse", Tanrı'nın divanına götürülür ve O'nu yargıç olarak bulunca istediği şeye kalıcı olarak sahip olur; ama önce kulağı bizle delinir (Çıkış 21:5–6), ta ki psykhēnin hürriyetine dair ilahî bir söz işitmesin.
„εἰ“ γάρ φησιν „ἀποκριθεὶς εἴποι ὁ παῖς Ἠγάπηκα τὸν κύριόν μου καὶ τὴν γυναῖκά μου καὶ τὰ παιδία, οὐκ ἄπειμι ἐλεύθερος“, ἀχθεὶς πρὸς τὸ κριτήριον τοῦ θεοῦ καὶ δικαστοῦ τυχὼν αὐτοῦ βέβαιον σχήσει ὃ ᾐτήσατο, πρότερον τρυπηθεὶς τὸ οὖς ὀπητίῳ (Exod. 21, 5. 6), ἵνα μὴ δέξηται θείαν ἀκοὴν ὑπὲρ ἐλευθερίας ψυχῆς·
73Çünkü "Nousu severim, nousu kendi efendim ve velinimetim sayarım; hissi pek severim, onu kendi mülküm ve iyilerin en büyüğü bilirim; bu ikisinin çocuklarını da severim" diye büyüklenmek, kutsal bir yarışmadan elenmiş gibi ayıklanıp reddedilmiş bir kölenin, yani gerçekten de tam bir bebek olan bir aklın işidir. Nousun çocukları kavramak, akıl yürütmek, düşünmek, danışıp karar vermek, tahmin etmektir; hissin çocukları ise görmek, işitmek, tatmak, koklamak, dokunmak, kısacası hissetmektir.
ἐκκεκριμένου γάρ ἐστιν ὥσπερ ἐξ ἀγῶνος ἱεροῦ καὶ ἀποδεδοκιμασμένου παιδὸς ὄντως νηπίου κομιδῇ λογισμοῦ σεμνολογεῖν ἐπὶ τῷ τὸν νοῦν ἠγαπηκέναι καὶ τὸν νοῦν νομίζειν ἑαυτοῦ κύριον εἶναι καὶ εὐεργέτην καὶ ἐπὶ τῷ τὴν αἴσθησιν σφόδρα στέργειν καὶ κτῆμα ἴδιον αὐτὴν καὶ ἀγαθῶν τὸ μέγιστον ἡγεῖσθαι καὶ τὰ τούτων ἀμφοῖν παιδία, τοῦ μὲν τὸ νοεῖν, τὸ λογίζεσθαι, τὸ διανοεῖσθαι, τὸ βουλεύεσθαι, τὸ στοχάζεσθαι, τῆς δὲ τὸ ὁρᾶν, τὸ ἀκούειν, τὸ γεύεσθαι, τὸ ὀσφραίνεσθαι, τὸ ἅπτεσθαι, κοινῶς τὸ αἰσθάνεσθαι.
74Bunları kendine yakın sayan birinin hürriyeti rüyasında bile görmemiş olması kaçınılmazdır; çünkü emniyete ancak onlardan kaçarak ve onlara yabancılaşarak kavuşuruz. Bir başkası ise bencilliğine deliliği de ekleyerek şöyle der: Biri onları elimden almaya kalksa bile, kendi malı için savaşan biri gibi zafer benim olacak. Nitekim der ki: "Kovalayıp yakalayacağım, ganimeti paylaşacağım, psykhēmi doyuracağım; kılıcımla öldüreceğim, elim hükmedecek" (Çıkış 15:9).
ἀνάγκη μέντοι τὸν τούτοις οἰκειούμενον μηδ’ ὄναρ ἐλευθερίας ἐπῃσθῆσθαι· φυγῇ γὰρ αὐτῶν καὶ ἀλλοτριώσει μεταποιούμεθα ἀδείας. ἄλλος δέ τις πρὸς τῷ φιλαύτῳ καὶ τὸ μανιῶδες ἐπιδεικνύμενός φησιν ὅτι, κἂν ἀφαιρῆταί μέ τις, ὡς περὶ οἰκείων ἀγωνισάμενος οἴσομαι τὸ κράτος· „διώξας“ γάρ φησιν „καταλήψομαι, μεριῶ σκῦλα, ἐμπλήσω ψυχήν μου· ἀνελῶ τῇ μαχαίρᾳ μου, κυριεύσει ἡ χείρ μου“ (Exod. 15, 9).
75Ona şöyle derdim: Ey ahmak, oluş dünyasında kovaladığını sanan herkesin aslında kovalandığını fark etmedin mi? Hastalıklar, yaşlılık ve ölüm, isteyerek ve istemeyerek başımıza gelen öteki kötülüklerin kalabalığıyla birlikte her birimizi sürer, savurur, kovalar; yakaladığını ya da hükmettiğini sanan, yakalanır ve hükmedilir. Ganimet toplamayı umup yağmanın paylarını şimdiden dağıtan nicesi, galip gelen düşmanlarına yenik düşmüştür: psykhēsine doluluk yerine boşluk, efendilik yerine kölelik almış, öldüreceği yerde öldürülmüş, yapmayı tasarladığı her şeye bütün şiddetiyle kendisi uğramıştır.
πρὸς ὃν εἴποιμ’ ἄν· λέληθέ σε, ὦ μωρέ, ὅτι πᾶς ὁ δοκῶν ἐν γενέσει διώκειν διώκεται· νόσοι γὰρ καὶ γῆρας καὶ θάνατος μετὰ τῆς ἄλλης τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ⟨κακῶν⟩ πληθύος ἕκαστον ἡμῶν ἐλαύνουσι καὶ στροβοῦσι καὶ διώκουσι, καὶ ὁ νομίζων καταλαμβάνειν ἢ κρατεῖν καταλαμβάνεται καὶ κρατεῖται, καί τις λαφυραγωγήσειν ἐλπίσας καὶ μοίρας λείας διατιθεὶς ἡττηθεὶς ὑπὸ κεκρατηκόσιν ἐχθροῖς ἐγένετο, κένωσιν ἀντὶ πλησμονῆς καὶ δουλείαν ἀντὶ δεσποτείας ψυχῇ δεξάμενος τῇ ἑαυτοῦ καὶ ἀντὶ τοῦ ἀνελεῖν ἀναιρεθεὶς καὶ πάνθ’ ὅσα δράσειν ἐνενόησε παθὼν ἀνὰ κράτος.
76Çünkü bu adam gerçekten de ikna eden logosun ve bizzat tabiatın düşmanıydı: yapmaya ait her şeyi kendine mal ediyor, etkilenmeye ait hiçbir şeyi artık hatırlamıyordu; sanki her birinden gelebilecek felaketlerin hepsinden birden sıyrılmıştı.
ἦν μὲν γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐχθρὸς οὗτος αἱροῦντος λόγου καὶ φύσεως αὐτῆς, καὶ τὰ ἐν τῷ ποιεῖν ἅπαντα περιάπτων αὑτῷ καὶ μηδενὸς τῶν ἐν τῷ πάσχειν ἔτι μεμνημένος, ὡς τὰς ἀφ’ ἑκάστου κῆρας ἀθρόας ἐκδεδυκώς.
77Nitekim "Düşman dedi ki: Kovalayıp yakalayacağım" der. Büyüklenip Tanrı'ya has olanı kendi payına geçiren kimseden daha amansız bir düşmanı olabilir mi psykhēnin? Tanrı'ya has olan yapmaktır ve bunu yaratılmış bir varlığın kendine yazması caiz değildir; yaratılmışa has olan ise etkilenmektir.
„εἶπε“ γάρ φησιν „ὁ ἐχθρός Διώξας καταλήψομαι“. τίς οὖν ἂν γένοιτο δυσμενέστερος ψυχῇ πολέμιος τοῦ διὰ μεγαλαυχίας τὸ ἴδιον θεοῦ προσκληροῦντος ἑαυτῷ; ἴδιον μὲν δὴ θεοῦ τὸ ποιεῖν, ὃ οὐ θέμις ἐπιγράψασθαι γενητῷ, ἴδιον δὲ γενητοῦ τὸ πάσχειν.
78Bunu önceden kendine ait ve zorunlu bir şey olarak kabullenen kimse, başına gelenlere, en ağırları da olsa, kolayca katlanır. Onu kendine yabancı sayan ise bitmek bilmeyen bir yükün altında ezilerek Sisyphos'un cezasını üstlenir: başını kaldıracak kadar bile güç bulamaz, üstüne saldırıp onu yere çalan bütün belaların altında kalır ve her birine bir de boyun eğişini, kolayca teslim oluşunu ekler. Bunlar soysuz ve yüreksiz bir psykhēnin hâlleridir. Oysa dayanmak, karşı koymak, kararını kendi metanetiyle ve sabrıyla, yani en güçlü aretēlerle tahkim edip siper alarak direnmek gerekirdi.
ὃ προλαβὼν μέν τις ὡς οἰκεῖον καὶ ἀναγκαῖόν ἐστι, ῥᾳδίως οἴσει τὰ προσπίπτοντα, κἂν ᾖ βαρύτατα, νομίσας δὲ ἀλλότριον ἀνηνύτῳ πιεζόμενος ἄχθει Σισύφειον τιμωρίαν ἀναδέξεται, μηδ’ ὅσον ἀνακῦψαι δυνάμενος, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς ἐπιτρέχουσι καὶ τραχηλίζουσι δεινοῖς ὑποβεβλημένος καὶ προστιθεὶς ἑκάστῳ τὸ ὑπεῖκον καὶ εὐένδοτον, ἀγεννοῦς καὶ ἀνάνδρου ψυχῆς πάθη· τλῆναι γὰρ ἔδει καὶ ἀντιτάξασθαι καὶ ἀντερείσασθαι γνώμην ὀχυρωσάμενον καὶ ἀναφραξάμενον τῇ ἑαυτοῦ καρτερίᾳ καὶ ὑπομονῇ, δυνατωτάταις ἀρεταῖς.
79Kırkılmanın iki türü vardır: biri karşı direnerek karşılık veren, öteki boyun eğip altta kalan türden. Koyun, post ya da yapağı denen şey kendiliğinden hiçbir şey yapmaz, yalnız başkasının elinde etkilenerek kırkılır; insan ise saçı kesilirken işe katılır, başını uygun duruma getirir, kendini elverişli kılar, etkilenmeye yapmayı karıştırır. Dövülmek de böyledir:
ὥσπερ γὰρ τὸ κείρεσθαι διττόν, τὸ μὲν ὡς ἀντιπεπονθὸς κατὰ ἀντέρεισιν, τὸ δὲ ὡς ὑπεῖκον καθ’ ὑπόπτωσιν — πρόβατον μὲν γὰρ ἢ δέρμα ἢ τὸ λεγόμενον κῴδιον οὐδὲν ἐνεργοῦν ἐξ αὑτοῦ πάσχον δὲ μόνον ὑφ’ ἑτέρου κείρεται, ὁ δ’ ἄνθρωπος συνδρῶν καὶ σχηματίζων καὶ ἐπιτήδειον παρέχων ἑαυτόν, ἀνακιρνὰς τῷ πάσχειν τὸ ποιεῖν —, οὕτως καὶ τὸ τύπτεσθαι·
80biri, dayağı hak edecek bir suç işlemiş köleye ya da kötü işleri yüzünden çarka gerilmiş hür bir adama yahut cansız şeylerden birine olan dövülmedir (çünkü taşlar, tahtalar, altın, gümüş ve bakırcı atölyesinde dövülerek uzatılan ya da kesilip bölünen bütün maddeler dövülür); öteki ise zafer ve çelenk için yumruk dövüşünde ya da pankrationda yarışan atlete olandır.
τὸ μὲν ὃ συμβέβηκε πληγῶν ἄξια ἠδικηκότι οἰκέτῃ ἢ ἐλευθέρῳ διὰ ῥᾳδιουργίαν ἐπὶ τροχοῦ κατατεινομένῳ ἤ τινι τῶν ἀψύχων — τύπτονται γὰρ λίθοι καὶ ξύλα καὶ χρυσὸς καὶ ἄργυρος καὶ ὅσαι ἐν χαλκοτυπείῳ ἐλαυνόμεναι ὗλαι ἢ διαιρούμεναι —, τὸ δὲ ⟨ὃ⟩ συμβέβηκεν ἀθλητῇ πυγμὴν ἢ παγκράτιον περὶ νίκης καὶ στεφάνων ἀγωνιζομένῳ·
81Atlet üstüne gelen darbeleri iki eliyle savuşturur, boynunu bir o yana bir bu yana çevirerek darbe yememeye bakar; çoğu zaman da ayak parmaklarının ucuna basıp kendini yukarı kaldırarak ya da büzülüp toparlanarak rakibini yumruklarını boşluğa savurmaya, gölgeyle dövüşür gibi bir şey yapmaya zorlar. Köle ya da bakır ise hiçbir karşılık vermeden yere serilmiş yatar; kendisini elinde tutan ne yapmayı tasarlarsa hepsine uğrayacaktır.
οὗτος μὲν οὖν τὰς ἐπιφερομένας πληγὰς ἑκατέρᾳ τῶν χειρῶν ἀποσείεται καὶ τὸν αὐχένα περιάγων ὧδε κἀκεῖσε τὸ μὴ τυφθῆναι φυλάσσεται, πολλάκις δὲ καὶ δακτύλοις ποδῶν ἄκροις ἐπιβεβηκὼς καὶ πρὸς ὕψος αὑτὸν ἐξάρας ἢ στείλας καὶ συναγαγὼν ἔμπαλιν κατὰ κενοῦ φέρειν τὰς χεῖρας τὸν ἀντίπαλον ἠνάγκασε σκιαμαχίᾳ τι παραπλήσιον δρῶντα· ὁ δὲ οἰκέτης ἢ ὁ χαλκὸς μηδὲν ἀντιδρῶν ὑπέρριπται πάντα πεισόμενος, ὅσα ἂν ὁ διατιθεὶς ἐργάσασθαι διανοῆται.
82Bu hâli ne bedenimizde ne de, hele hele, psykhēmizde hiçbir zaman kabul etmeyelim; ötekini, karşı direnerek karşılık vereni ise kabul edelim, çünkü ölümlünün etkilenmesi zorunludur. Böylece kadınsı adamlar gibi kırılıp gevşeyerek, daha darbe gelmeden yere yığılarak, psykhēnin yetileri çözülüp güçten düşmeyiz; aksine zihnin diriliğiyle kuvvetlenip üstümüze çöken belaların ağırlığını hafifletmeye güç yetiririz.
τοῦτο μὲν οὖν τὸ πάθος μήτε σώματι μήτε πολὺ μᾶλλον ψυχῇ δεξώμεθά ποτε, τὸ δ’ ἀντιπεπονθὸς ἐκεῖνο — ἐπειδὴ πάσχειν ἀνάγκη τὸ θνητόν —, ἵνα μὴ καθάπερ οἱ θηλυδρίαι κεκλασμένοι καὶ παρειμένοι καὶ προαναπίπτοντες μετ’ ἐκλύσεως ψυχικῶν δυνάμεων ἐξασθενῶμεν, ἀλλ’ ἐρρωμένοι τοῖς διανοίας τόνοις ἐπελαφρίζειν κἀπικουφίζειν ἰσχύωμεν τὴν φορὰν τῶν ἐπαρτωμένων δεινῶν.
83Hiçbir ölümlünün hiçbir şeyin sağlam ve kalıcı biçimde efendisi olmadığı gösterildiğine, efendi denenler gerçekte değil yalnız kanaatte böyle adlandırıldığına ve nasıl itaat eden ve kul olan varsa evrende bir yöneten ve efendinin de bulunması zorunlu olduğuna göre, gerçek hükümdar ve yönetici tek olan Tanrı'dır; her şeyin kendi
ἐπειδὴ τοίνυν θνητὸς οὐδεὶς οὐδενὸς ἐπιδέδεικται παγίως καὶ βεβαίως κύριος, οἱ δὲ λεγόμενοι δεσπόται δόξῃ μόνον, οὐ πρὸς ἀλήθειαν, ὀνομάζονται, ἀνάγκη δ’ ὡς ὑπήκοον καὶ δοῦλον, οὕτως ἡγεμόνα ἐν τῷ παντὶ εἶναι καὶ κύριον, γένοιτ’ ἂν ὁ τῷ ὄντι ἄρχων καὶ ἡγεμὼν εἷς ὁ θεός, ᾧ λέγειν ἦν πρεπῶδες, ὅτι πάντα
84mülkü olduğunu söylemek de O'na yaraşırdı. Bunu hem ne görkemli hem ne Tanrı'ya yaraşır biçimde anlattığını görmek için "Hepsi benimdir" sözüne bakalım. "Hepsi" dediği şeyler, "sakladığınız ve bayramlarımda bana sunacağınız armağanlar, bağışlar ve ürün sunularıdır" (Sayılar 28:2). Böylece pek açık biçimde gösteriyor ki var olanların bir kısmı orta derecede bir lütfa layık görülmüştür, buna bağış (dosis) denir; bir kısmı daha üstün bir lütfa layık görülmüştür, bunun kendine has adı armağandır (dōrea); bir kısmı da öyledir ki aretēleri meyve olarak vermekle kalmaz, baştan başa yenebilir bir meyve olmuştur ve temaşa sevenin psykhēsi yalnız onunla beslenir.
αὐτοῦ κτήματα. καὶ ὡς μεγαλοπρεπῶς ἅμα καὶ θεοπρεπῶς διεξέρχεται περὶ τούτων, κατανοήσωμεν τὸ „ὅλα μου, φησίν, ἐστίν“. ὅλα δ’ ἐστὶν ἅ φησι „δῶρα καὶ δόματα καὶ καρπώματα, ἃ διατηροῦντες προσοίσετε ἐν ταῖς ἐμαῖς ἑορταῖς ἐμοί“ (Num. 28, 2), πάνυ ἐκδήλως παριστὰς ὅτι τῶν ὄντων τὰ μὲν χάριτος μέσης ἠξίωται, ἣ καλεῖται δόσις, τὰ δὲ ἀμείνονος, ἧς ὄνομα οἰκεῖον δωρεά, τὰ δὲ τοιαῦτα γέγονεν, ὡς μὴ μόνον δύνασθαι καρποφορεῖν ἀρετάς, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλων ἤδη πεφυκέναι καρπὸς ἐδώδιμος, ᾧ μόνῳ ψυχὴ τοῦ φιλοθεάμονος τρέφεται.
85Bunları öğrenen ve zihninde saklayıp koruyabilen kimse, Tanrı'ya kusursuz ve en güzel kurbanı, imanı, ölümlülerin olmayan bayramlarda sunacaktır. Çünkü [Tanrı] bayramları kendine ayırmış, böylece felsefenin müritleri için son derece gerekli bir öğreti koymuştur.
ὁ δὴ ταῦτα διδαχθεὶς καὶ διατηρεῖν καὶ διαφυλάττειν ἐν διανοίᾳ δυνάμενος ἄμωμον καὶ κάλλιστον ἱερεῖον οἴσει θεῷ πίστιν ἐν οὐ θνητῶν ἑορταῖς· ἑαυτῷ γὰρ τὰς ἑορτὰς προσκεκλήρωκε δόγμα τιθεὶς ἀναγκαιότατον τοῖς φιλοσοφίας θιασώταις.
86Bu öğreti şudur: Gerçek anlamda bayram eden yalnız Tanrı'dır. Çünkü sevinen, neşelenen, şenlenen yalnız O'dur; savaşla hiç karışmamış bir barışı yaşamak da yalnız O'na nasip olmuştur. O acı nedir bilmez, korku nedir bilmez, kötülüklere ortak değildir; boyun eğmez, ağrı çekmez, yorulmaz, katıksız saadetle doludur. Tabiatı en mükemmel olandır; daha doğrusu saadetin zirvesi, gayesi ve sınırı bizzat Tanrı'dır. Kendini daha iyi kılmak için başka hiçbir şeye katılmaz, ama kendine has olanı güzelin kaynağından, yani kendinden, tek tek bütün varlıklara pay etmiştir. Çünkü dünyadaki güzel şeyler, gerçekten güzel olan o yaratılmamış, kutlu ve bozulmaz ilk örneğe göre suret olarak biçimlenmeseydi asla böyle olmazlardı.
τὸ δὲ δόγμα τοῦτ’ ἐστί· μόνος ὁ θεὸς ἀψευδῶς ἑορτάζει· καὶ γὰρ μόνος γήθει καὶ μόνος χαίρει καὶ μόνος εὐφραίνεται καὶ μόνῳ τὴν ἀμιγῆ πολέμου συμβέβηκεν εἰρήνην ἄγειν· ἄλυπός ἐστι καὶ ἄφοβος καὶ ἀκοινώνητος κακῶν, ἀνένδοτος, ἀνώδυνος, ἀκμής, εὐδαιμονίας ἀκράτου μεστός· τελειοτάτη ἡ τούτου φύσις, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ἄκρα καὶ τέλος καὶ ὅρος εὐδαιμονίας ὁ θεός, μετέχων μὲν οὐδενὸς ἑτέρου πρὸς βελτίωσιν, τὸ δὲ ἴδιον μεταδεδωκὼς ἅπασι τοῖς ἐν μέρει τῆς τοῦ καλοῦ πηγῆς, ἑαυτοῦ· τὰ γὰρ ἐν κόσμῳ καλὰ οὔποτ’ ἂν ἐγεγένητο τοιαῦτα, μὴ πρὸς ἀρχέτυπον τὸ πρὸς ἀλήθειαν καλὸν τὸ ἀγένητον καὶ μακάριον καὶ ἄφθαρτον ἀπεικονισθέντα.
87Bu yüzden Musa yasasının birçok yerinde "sebt"in (anlamı "dinlenme"dir) insanların değil "Tanrı'nın" olduğunu söyler (Çıkış 20:10 vd.). Bununla tabiat bilgisine ait zorunlu bir hakikate dokunur: doğrusunu söylemek gerekirse, var olanlar içinde dinlenen tek varlık Tanrı'dır. Ama dinlenme derken eylemsizliği kastetmez, çünkü her şeyin sebebi tabiatça etkindir ve en güzel şeyleri yapmaktan hiç durmaz; kastettiği, sıkıntı çekmeden, büyük bir kolaylıkla, hiç yorulmadan sürdürülen faaliyettir.
καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸ „σάββατον“ — ἑρμηνεύεται δ’ ἀνάπαυσις — „θεοῦ“ φησιν εἶναι Μωυσῆς πολλαχοῦ τῆς νομοθεσίας (Exod. 20, 10 al.), οὐχὶ ἀνθρώπων, ἁπτόμενος φυσιολογίας ἀναγκαίας — τὸ γὰρ ἐν τοῖς οὖσιν ἀναπαυόμενον, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἕν ἐστιν ὁ θεός —, ἀνάπαυλαν δὲ οὐ τὴν ἀπραξίαν καλῶν, ἐπειδὴ φύσει δραστήριον τὸ τῶν ὅλων αἴτιον παῦλαν οὐδέποτε ἴσχον τοῦ ποιεῖν τὰ κάλλιστα, ἀλλὰ τὴν ἄνευ κακοπαθείας μετὰ πολλῆς εὐμαρείας ἀπονωτάτην ἐνέργειαν·
88Güneş, ay, bütün gök ve evren için ise sıkıntı çektiklerini söylemek caizdir, çünkü kendi kendilerinin hâkimi değildirler, durmaksızın hareket eder ve dönerler. Yorgunluklarının en açık tanığı yılın mevsimleridir: göktekilerin en başta gelenleri hareketlerini değiştirir, dönüşlerini kimi zaman kuzeye, kimi zaman güneye, kimi zaman başka yönlere yapar; hava da ısınıp soğuyarak, her türlü değişime uğrayarak, başına gelenlerle yorulduğunu ele verir. Çünkü değişmenin asıl sebebi yorgunluktur.
ἥλιον μὲν γὰρ καὶ σελήνην καὶ τὸν σύμπαντα οὐρανόν τε καὶ κόσμον, ἅτε καὶ οὐκ ὄντα αὐτεξούσια καὶ κινούμενα καὶ φερόμενα συνεχῶς, θέμις εἰπεῖν κακοπαθεῖν· καὶ τοῦ καμάτου μαρτύριον ἐναργέστατον αἱ ἐτήσιοι ὧραι· τά τε γὰρ συνεκτικώτατα τῶν ἐν οὐρανῷ τὰς κινήσεις ἐναλλάττει, τοτὲ μὲν βορείους τοτὲ δὲ νοτίους τοτὲ δὲ ἀλλοίας ποιούμενα τὰς περιφοράς, ὅ τε ἀὴρ ἀλεαινόμενος καὶ ψυχόμενος καὶ πάσας τροπὰς τρεπόμενος ἐκ τῶν ἰδίων παθημάτων ἐλέγχεται κάμνων, ἐπεὶ τὸ συνεκτικώτατον μεταβολῆς αἴτιον κάματος·
89Karada ve suda yaşayan varlıklar hakkında uzun uzun konuşup onların küllî ve cüzî değişimlerini en ince ayrıntısına kadar anlatmak saflık olur. Bunlar en aşağı ve topraksı ousiadan en çok pay aldıkları için, doğal olarak göktekilerden çok daha fazla zayıflığa açıktır.
εὔηθες δ’ ἐστὶ περὶ τῶν χερσαίων ἢ καθ’ ὕδατος μακρηγορεῖν τὰς καθόλου καὶ κατὰ μέρη τροπὰς αὐτῶν ἐπὶ μήκιστον διεξιόντα· ταῦτα γὰρ πολὺ πλείω τῶν μεταρσίων κατὰ τὸ εἰκὸς ἀσθένειαν ἐνδέχεται, ἅτε πλεῖστον μετέχοντα τῆς ὑστάτης καὶ γεώδους οὐσίας.
90Değişen şeyler tabiatları gereği yorgunlukla değiştiğine, Tanrı ise dönüşmez ve değişmez olduğuna göre, O tabiatça yorulmaz. Zayıflıktan hiç payı olmayan ise her şeyi yapsa bile sonsuza dek dinlenmekten hiç geri kalmaz. Demek ki dinlenmek en çok, hatta yalnız Tanrı'ya yakışır. Bayram etmenin de O'na düştüğü gösterilmişti; öyleyse yedinci günler de bayramlar da yalnız sebebe aittir, insanlardan hiçbirine değil.
ἐπειδὴ τοίνυν τὰ μὲν τρεπόμενα καμάτῳ πέφυκε μεταβάλλειν, ἄτρεπτος δὲ καὶ ἀμετάβλητος ὁ θεός, ἀκμὴς ἂν εἴη φύσει· τὸ δ’ ἀσθενείας ἀμέτοχον, κἂν πάντα ποιῇ, δι’ αἰῶνος ἀναπαυόμενον οὔποτε λήξει· ὥστε οἰκειότατον μόνῳ θεῷ τὸ ἀναπαύεσθαι. ἐδείχθη δὲ καὶ τὸ ἑορτάζειν ἐπιβάλλον αὐτῷ· μόνου ἄρα καὶ ἑβδόμαι καὶ ἑορταὶ τοῦ αἰτίου, ἀνθρώπων δὲ συνόλως οὐδενός.
91Haydi, istersen meşhur bayram şenliklerimize birlikte bir göz atalım. Barbar ve Yunan milletleri arasında efsane uydurmalarından doğmuş, her yerde başka başka olan ve gayesi boş bir kibirden ibaret bulunan şenlikleri bir yana bırakalım; çünkü bütün bir insan ömrü bile her birindeki saçmalıkları tek tek saymaya yetmez. Ama fırsatı gözeterek çok söz yerine hepsi için söylenebilecek birkaç şey varsa, onlar söylenmelidir.
ἴθι γάρ, εἰ θέλεις, συνεπίσκεψαι τὰς ἀοιδίμους πανηγύρεις ἡμῶν. ὅσαι μὲν δὴ κατ’ ἔθνη βαρβαρικά τε καὶ ἑλληνικὰ ἐκ μυθικῶν πλασμάτων συνέστησαν ἄλλαι παρ’ ἄλλοις κενὸν τῦφον ἔχουσαι τὸ τέλος, ἀφείσθωσαν· καὶ γὰρ οὐδ’ ὁ σύμπας ἀνθρώπων βίος ἐξαρκέσει πρὸς τὸ τὰς ἐνυπαρχούσας ἀτοπίας ἑκάσταις ἀκριβῶσαι· ἃ δ’ ⟨ἂν⟩ ἀντὶ πολλῶν εἴποι τις ἐφ’ ἁπάσας ὀλίγα στοχαζόμενος τοῦ καιροῦ, λεκτέον.
92Bizdeki her bayramın ve şenliğin hayranlık uyandıran, uğrunda yarışılan işleri şunlardır: başıboşluk, gevşeklik, tatil, sarhoşluk, içkili taşkınlık, cümbüş, sefahat, şımarıklık, sevgililerin kapısı önünde sabahlamalar, bütün gece süren eğlenceler, yakışıksız hazlar, gün ortasında birleşmeler, en azgın saldırganlıklar, nefsine hâkim olamamanın talimleri, akılsızlığın idmanları, çirkin işlere düşkünlük, güzelin büsbütün yıkımı, doymak bilmez arzular uğruna uykusuz geceler, uyanık kalınacak vakitte gündüz uykusu; kısacası tabiatın işlerinin tersine çevrilmesi.
πάσης ἑορτῆς τε καὶ πανηγύρεως τῶν παρ’ ἡμῖν τὰ θαυμαστὰ καὶ περιμάχητα ἔργα ταῦτα· ἄδεια ἄνεσις ἐκεχειρία μέθη παροινία κῶμοι χλιδὴ θρύψις θυραυλίαι παννυχίδες, ἀπρεπεῖς ἡδοναί, μεθημερινοὶ γάμοι, βιαιόταται ὕβρεις, ἀσκήσεις ἀκρασίας, ἀφροσύνης μελέται, ἐπιτηδεύσεις αἰσχρῶν, φθορὰ παντελὴς τοῦ καλοῦ, νυκτεγερσίαι πρὸς ἀπλήστους ἐπιθυμίας, ὕπνος ἐν ἡμέρᾳ, ὁπότε καιρὸς ἐγρηγόρσεως, φύσεως ἔργων ἐναλλαγή·
93O zaman aretē zararlı bir şeymiş gibi alaya alınır, kötülük ise faydalıymış gibi kapışılır; o zaman yapılması gerekenler itibarsız, yapılmaması gerekenler itibarlıdır; o zaman musiki, felsefe ve bütün terbiye, yani ilahî psykhēnin gerçekten ilahî süsleri susar, hazları mideye ve midenin altındakilere pazarlayan pezevenk sanatlar ise nutuk atar.
τότε ἀρετὴ μὲν ὡς βλαβερὸν γελᾶται, κακία δὲ ὡς ὠφέλιμον ἁρπάζεται, τότε τὰ μὲν πρακτέα ἄτιμα, τὰ δὲ μὴ πρακτέα ἐπίτιμα, τότε μουσικὴ μὲν καὶ φιλοσοφία καὶ πᾶσα παίδευσις, τὰ τῆς θείας ψυχῆς θεῖα ὡς ἀληθῶς ἀγάλματα, ἀφωνίαν ἴσχει, αἱ δὲ μαστροπεύουσαι καὶ προξενοῦσαι τὰς ἡδονὰς γαστρὶ καὶ τοῖς μετὰ γαστέρα ῥητορεύουσι.
94Mesut denen kimselerin bayramları işte böyledir. Evlerde ya da kutsal olmayan yerlerde edepsizlik ettikleri sürece, bana kalırsa daha az günah işlerler. Ama bir sel gibi her yana yayılıp tapınakların en kutsal köşelerine dek ulaşarak oraya zorla girdiklerinde, oradaki bütün mukaddes şeyleri hemen yerle bir ederler. Ortaya kutsallıktan yoksun kurbanlar, sunulmamış sunular, kabul görmeyen dualar, sırra erdirmeyen sırra ermeler, ayinsiz ayinler, sahte dindarlık, kalp takva, kirli temizlik, yalana bulanmış hakikat, soytarıca bir Tanrı hizmeti çıkar.
τοιαῦται τῶν λεγομένων εὐδαιμόνων αἱ ἑορταί. καὶ μέχρι μὲν ⟨ἐν⟩ οἰκίαις ἢ χωρίοις βεβήλοις ἀσχημονοῦσιν, ἧττον ἁμαρτάνειν μοι δοκοῦσιν· ἐπειδὰν δὲ ὥσπερ χειμάρρου φορὰ πάντῃ νεμηθεῖσα καὶ ἱερῶν τοῖς ἁγιωτάτοις προσπελάσασα βιάσηται, τὰ ἐν τούτοις εὐαγῆ πάντα εὐθὺς ἔρριψεν, ὡς ἀπεργάσασθαι θυσίας ἀνιέρους, ἱερεῖα ἄθυτα, εὐχὰς ἀτελεῖς, ἀμυήτους μυήσεις, ἀνοργιάστους τελετάς, νόθον εὐσέβειαν, κεκιβδηλευμένην ὁσιότητα, ἁγνείαν ἄναγνον, κατεψευσμένην ἀλήθειαν, βωμολόχον θεραπείαν θεοῦ.
95Dahası, bedenlerini yıkanmalarla ve arınma ayinleriyle temizlerler, ama psykhēnin hayatı kirleten duygularını yıkayıp arıtmayı ne isterler ne de buna emek verirler. Beyazlara bürünüp lekesiz elbiselerle tapınaklara gitmeye özen gösterirler, ama lekeli bir zihni ta en içteki kutsal odaya kadar sokmaktan utanmazlar.
καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὰ μὲν σώματα λουτροῖς καὶ καθαρσίοις ἀπορρύπτονται, τὰ δὲ ψυχῆς ἐκνίψασθαι πάθη, οἷς καταρρυπαίνεται ὁ βίος, οὔτε βούλονται οὔτε ἐπιτηδεύουσι· καὶ λευχειμονοῦντες μὲν εἰς τὰ ἱερὰ βαδίζειν σπουδάζουσιν ἀκηλιδώτους ἐσθῆτας ἀμπεχόμενοι, διάνοιαν δὲ κεκηλιδωμένην ἄχρι τῶν ἀδύτων εἰσάγοντες οὐκ αἰδοῦνται.
96Kurbanlık hayvanlardan biri tam ve eksiksiz bulunmazsa, arınma kaplarının dışına sürülür, sunaklara yaklaştırılmasına izin verilmez; oysa bütün bu bedensel kusurlar istemeden başına gelmiştir. Kendileri ise psykhēleri kötülüğün karşı konulmaz gücünün getirdiği ağır hastalıklarla yaralanmış, daha doğrusu en güzel şeyleri, yani phronēsis, metanet, adalet, dindarlık ve insan cinsinin tabiatça taşıyabildiği öteki aretēler kesilip budanmış olduğu ve bu sakatlıkları kendi istekleriyle kabullendikleri hâlde, yine de kurban sunmaya cüret ederler. Sanırlar ki Tanrı'nın gözü güneşin yardımıyla yalnız dışarıdakileri görür de kendi ışığını kullanarak görünenlerden önce görünmeyenleri seyredemez.
κἂν μέν τι τῶν θρεμμάτων μὴ παντελὲς καὶ ὁλόκληρον εὑρίσκηται, ἔξω περιρραντηρίων ἀπελαύνεται βωμοῖς οὐκ ἐώμενον προσαχθῆναι, καίτοι ταῖς σωματικαῖς λώβαις ἁπάσαις κεχρημένον ἀκουσίοις· κατατετρωμένοι δὲ τὰς ψυχὰς ἐκ νοσημάτων χαλεπῶν, ἃ κακίας ἀμήχανος δύναμις προσέβαλε, μᾶλλον ⟨δὲ⟩ ἠκρωτηριασμένοι καὶ ἐκτετμημένοι τὰ κάλλιστα, φρόνησιν καρτερίαν δικαιοσύνην εὐσέβειαν, τὰς ἄλλας ὅσας τὸ ἀνθρώπειον γένος χωρεῖν πέφυκεν ἀρετάς, καὶ καθ’ ἑκούσιον γνώμην ἐνδεδεγμένοι τὰς λύμας, ὅμως ἱερουργεῖν τολμῶσι νομίζοντες τὸν τοῦ θεοῦ ὀφθαλμὸν τὰ ἐκτὸς μόνα ὁρᾶν ἡλίου συνεργοῦντος, ἀλλ’ οὐχὶ πρὸ τῶν ἐμφανῶν τὰ ἀφανῆ καταθεᾶσθαι φωτὶ χρώμενον ἑαυτῷ·
97Çünkü Var Olan'ın gözü kavramak için başka bir ışığa muhtaç değildir; kendisi ilk örnek parıltı olarak sayısız ışın saçar ve bunların hiçbiri hisle algılanmaz, hepsi akılla kavranır. Bu yüzden onları yalnız akılla kavranan Tanrı kullanır, oluşa pay almış olanlardan hiçbiri kullanamaz. Çünkü oluşan şey hisle algılanır,
ὁ γὰρ τοῦ ὄντος ὀφθαλμὸς φωτὸς ἑτέρου πρὸς κατάληψιν οὐ δεῖται, αὐτὸς δ’ ὢν ἀρχέτυπος αὐγὴ μυρίας ἀκτῖνας ἐκβάλλει, ὧν οὐδεμία ἐστὶν αἰσθητή, νοηταὶ δ’ ἅπασαι· παρὸ καὶ μόνος ὁ νοητὸς θεὸς αὐταῖς χρῆται, τῶν δὲ γενέσεως μεμοιραμένων οὐδείς· αἰσθητὸν γὰρ τὸ
98akılla kavranan tabiat ise hisle kavranamaz. Madem ki [Tanrı] psykhēnin bu bölgesine görünmeden girer, o yeri olabildiğince güzel hazırlayalım ki Tanrı'ya layık bir mesken olsun; yoksa O, biz fark etmeden, kendisi için daha iyi kurulmuş görünen başka bir eve göçüp gider.
γενόμενον, αἰσθήσει δὲ ἀκατάληπτος ἡ νοητὴ φύσις. ἐπειδὴ τοίνυν ἀοράτως τόδε τῆς ψυχῆς χωρίον εἰσδύεται, παρασκευάζωμεν τὸν τόπον ἐκεῖνον ὡς ἔνεστι κάλλιστον, ἀξιόχρεων ἐνδιαίτημα θεοῦ γενησόμενον· εἰ δὲ μή, λήσεται μεταναστὰς εἰς ἕτερον οἶκον, ὃς ἂν ἄμεινον αὐτῷ δοκῇ δεδημιουργῆσθαι.
99Krallar ağırlayacağımız zaman evlerimizi daha parlak hâle getirir, süs için hiçbir şeyi esirgemez, her şeyi çekinmeden ve cömertçe kullanır, onların konaklamasını hem en hoş hem de itibarlarına yaraşır kılmaya çalışırız. Öyleyse krallar kralı ve bütün evrenin yöneticisi olan Tanrı, yumuşaklığından ve insan sevgisinden ötürü yaratılmışı ziyarete layık gördüğünde ve soyumuza iyilik etmek için göğün uçlarından yerin en uzak köşelerine dek indiğinde, O'nun için nasıl bir ev hazırlamak gerekir?
εἰ γὰρ βασιλεῖς ὑποδέχεσθαι μέλλοντες λαμπροτέρας κατασκευάζομεν τὰς ἰδίας οἰκίας, μηδενὸς τῶν εἰς κόσμον ὀλιγωροῦντες, ἀλλὰ πᾶσιν ἀδεῶς καὶ ἀφθόνως χρώμενοι, τοῦ τὴν καταγωγὴν ἡδίστην ἅμα καὶ μετὰ τοῦ πρέποντος ἀξιώματος αὐτοῖς γενέσθαι στοχαζόμενοι, τῷ βασιλέων βασιλεῖ καὶ τῶν συμπάντων ἡγεμόνι θεῷ δι’ ἡμερότητα καὶ φιλανθρωπίαν ἀξιώσαντι τὸ γενητὸν ἐπισκέψεως καὶ ἀπ’ οὐρανοῦ περάτων μέχρι γῆς ἐσχάτων ἐπ’ εὐεργεσίᾳ τοῦ γένους ἡμῶν κατελθόντι ποδαπὸν οἶκον ἄρα χρὴ κατασκευάζεσθαι;
100Taştan mı, ağaçtan mı? Hâşâ, bunu söylemek bile dine aykırıdır! Çünkü bütün yeryüzü birden değişip altın ya da altından daha değerli bir şey olsa, sonra da bunun hepsi revaklar, ön kapılar, salonlar, avlular ve tapınaklar yapan ustaların tekhnēleriyle harcansa, yine de O'nun ayaklarına
λίθων μὲν ἢ ξυλίνης ὕλης; ἄπαγε, ἀλλ’ οὐδ’ εἰπεῖν εὐαγές· οὐδὲ γάρ, εἰ πᾶσα γῆ χρυσὸς ἤ τι χρυσοῦ τιμαλφέστερον μεταβαλοῦσα ἐξαίφνης γένοιτο κἄπειτα δημιουργῶν τέχναις στοὰς καὶ προπύλαια καὶ ἀνδρῶνας καὶ προτεμενίσματα καὶ νεὼς κατασκευαζόντων ἀναλωθείη, γένοιτ’ ἂν βάσις αὐτοῦ τοῖς
101basamak olamazdı. Ama O'na layık bir ev vardır: elverişli bir psykhē. Görünmeyen psykhēye görünmeyen Tanrı'nın yeryüzündeki evi dersek, hem hak hem kanun gereği doğru söylemiş oluruz. Bu evin sağlam ve pek güzel olması için temeline iyi yaratılış ve öğretim konsun, üstüne güzel işlerle birlikte aretēler kurulsun, süsleri de genel öğretimin hazırlık derslerini edinmek olsun.
ποσίν· ἀξιόχρεως μέντοι γε οἶκος ψυχὴ ἐπιτήδειος. οἶκον οὖν ἐπίγειον τὴν ἀόρατον ψυχὴν τοῦ ἀοράτου θεοῦ λέγοντες ἐνδίκως καὶ κατὰ νόμον φήσομεν. ἵνα δὲ βέβαιος καὶ περικαλλέστατος εἴη ὁ οἶκος, θεμέλιοι μὲν ὑποβεβλήσθωσαν εὐφυΐα καὶ διδασκαλία, ἀρεταὶ δὲ μετὰ καλῶν πράξεων ἐποικοδομείσθωσαν αὐτῷ, τὰ δὲ προκοσμήματα ἔστω ἡ ἀνάληψις τῶν ἐγκυκλίων προπαιδευμάτων·
102Çünkü iyi yaratılıştan kavrayış çabukluğu, sebat ve bellek; öğretimden de öğrenme kolaylığı ve dikkat doğar. Bunlar ileride ehlî meyveler verecek bir ağacın kökleri gibidir; onlarsız zihnin yetkinliğe ermesi imkânsızdır.
ἐκ μὲν γὰρ εὐφυΐας εὐθιξία ἐπιμονὴ μνήμη, ἐκ δὲ διδασκαλίας εὐμάθεια προσοχὴ καθάπερ τινὸς ῥίζαι δένδρου μέλλοντος ἡμέρους καρποὺς ἀποκυΐσκειν συνίστανται, ὧν ἄνευ τελεσιουργηθῆναι διάνοιαν ἀμήχανον·
103Aretēlerden ve onlara uygun işlerden ise emniyetli bir yerleşimin sağlamlığı ve kalıcılığı kazanılır; psykhēyi güzelden ayırmaya, onu sürgüne yollayıp yurdundan etmeye niyetlenen güç, bu kadar sağlam bir kuvvet karşısında takatsiz kalır.
ἐκ δὲ ἀρετῶν καὶ τῶν κατ’ αὐτὰς πράξεων τὸ ἐχυρὸν καὶ βέβαιον τῆς ἀσφαλοῦς ἱδρύσεως περιγίνεται, τοῦ διαστῆσαι καὶ φυγαδεῦσαι καὶ μετανάστιν ἀπεργάσασθαι τοῦ καλοῦ ψυχὴν ἐγνωκότος πρὸς οὕτως καρτερὰν ἰσχὺν ἐξασθενοῦντος·
104Genel hazırlık derslerine yapılan çalışmaya ise psykhēnin bir yuva gibi süslenmesi bağlıdır. Nasıl sıvalar, resimler, levhalar, yalnız duvarları değil zeminleri de süsleyen değerli taş döşemeler ve bu türden başka şeyler sağlamlığa hiçbir katkıda bulunmaz da yalnız içinde oturanlara zevk verirse,
ἐκ δὲ τῆς ἐγκυκλίου τῶν προπαιδευμάτων μελέτης τὰ πρὸς κόσμον τῆς ψυχῆς ὡς ἑστίας ἤρτηται· καθάπερ γὰρ κονιάματα καὶ γραφαὶ καὶ πινάκια καὶ λίθων πολυτελῶν διαθέσεις, αἷς οὐ μόνον τοίχους ἀλλὰ καὶ τὰ ἐδάφη ποικίλλουσι, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα πρὸς μὲν ἰσχὺν οὐ συμβάλλεται, τέρψιν δὲ περιποιεῖ μόνον τοῖς ἐνοικοῦσιν,
105genel derslerin epistēmēsi de psykhēnin evini baştan başa öyle süsler. Gramer şiiri inceler, eski olayların tarihini izler; geometri orantıya dayalı eşitliği kazandırır; içimizdeki ritimsiz, ölçüsüz ve ahenksiz olanı ise incelikli bir musiki aracılığıyla ritimle, ölçüyle ve ahenkle tedavi eder; retorik her konuda sözün etkili imkânlarını araştırır, hepsine uygun ifadeyi uydurur, coşkulu yükselişler ve duygu yüklü anlatımlar, tersine de gevşemeler ve hazlar kazandırır; bunu da hoş bir konuşkanlıkla, dilin ve ses organlarının yatkınlığıyla yapar.
οὕτως ἡ τῶν ἐγκυκλίων ἐπιστήμη τὸν ψυχικὸν οἶκον ἅπαντα διακοσμεῖ, γραμματικὴ μὲν ποιητικὴν ἐρευνῶσα καὶ παλαιῶν πράξεων ἱστορίαν μεταδιώκουσα, γεωμετρία δὲ τὴν κατ’ ἀναλογίαν ἰσότητα περιποιοῦσα, τὸ δὲ ἐν ἡμῖν ἄρρυθμον καὶ ἄμετρον καὶ ἐκμελὲς ῥυθμῷ καὶ μέτρῳ καὶ μέλει διὰ μουσικῆς ἀστείου θεραπεύουσα, ῥητορικὴ δὲ τάς τε ἐν ἑκάστοις δεινότητας ἐξετάζουσα καὶ πᾶσιν τὴν πρέπουσαν ἑρμηνείαν ἐφαρμόζουσα, τονώσεις καὶ περιπαθήσεις καὶ ἔμπαλιν ἀνέσεις καὶ ἡδονὰς μετὰ στωμυλίας καὶ τῆς περὶ γλῶτταν καὶ τὰ φωνητήρια ὄργανα εὐπραγίας περιποιοῦσα.
106Ölümlü soy arasında böyle bir ev hazırlandığında, yeryüzündeki her şey Tanrı'nın kuvvetlerinin inişini bekleyerek güzel umutlarla dolacaktır. Gökten kanunlar ve hükümler getiren bu kuvvetler, Babalarının emri uyarınca [evi] takdis etmek ve kutsamak için gelecek; sonra aretē seven psykhēlerle aynı evde yaşayıp aynı sofraya oturarak onlarda mesut soyu ekecekler. Nitekim bilge İbrahim'e de, yanında konakladıkları için, en mükemmel lütuf olan İshak'ı bağışlamışlardı.
τοιούτου κατασκευασθέντος οἴκου παρὰ τῷ θνητῷ γένει, χρηστῶν ἐλπίδων τἀπίγεια πάντα ἀναπλησθήσεται κάθοδον δυνάμεων θεοῦ προσδοκήσαντα· αἱ δὲ νόμους ἀπ’ οὐρανοῦ καὶ θεσμοὺς ἐπιφερόμεναι τοῦ καθαγιάσαι καὶ καθιερῶσαι χάριν ἀφίξονται κατὰ τὴν τοῦ πατρὸς αὐτῶν ἐπικέλευσιν· εἶθ’ ὁμοδίαιτοι καὶ ὁμοτράπεζοι ταῖς φιλαρέτοις γενόμεναι ψυχαῖς σπείρουσιν ἐν αὐταῖς γένος τὸ εὔδαιμον, καθὰ καὶ Ἀβραὰμ τῷ σοφῷ τῆς παρ’ αὐτῷ καταγωγῆς τὸν Ἰσαὰκ τελειοτάτην χάριν δεδώρηνται.
107Arınmış zihni hiçbir şey, her şeyin yöneticisini efendisi bildiğini itiraf etmek kadar sevindirmez. Çünkü Tanrı'ya kul olmak en büyük övünçtür; yalnız hürriyetten değil, zenginlikten, iktidardan ve ölümlü soyun bağrına bastığı her şeyden daha değerlidir.
χαίρει δ’ ἐπ’ οὐδενὶ μᾶλλον ἡ κεκαθαρμένη διάνοια ἢ τῷ δεσπότην ἔχειν τὸν ἡγεμόνα πάντων ὁμολογεῖν· τὸ γὰρ δουλεύειν θεῷ μέγιστον αὔχημα καὶ οὐ μόνον ἐλευθερίας ἀλλὰ καὶ πλούτου καὶ ἀρχῆς καὶ πάντων ὅσα τὸ θνητὸν ἀσπάζεται γένος τιμιώτερον.
108Var Olan'ın hükümranlığına ilahî söz gerçek bir tanıktır; şöyle der: "Toprak kalıcı olarak satılmayacaktır, çünkü bütün toprak benimdir; siz ise benim önümde yabancı ve konuksunuz" (Levililer 25:23). Bununla, mülkiyet bakımından her şeyin Tanrı'nın olduğunu, yaratılmışa ise yalnız kullanmanın düştüğünü son derece açık göstermiyor mu?
τῆς δὲ τοῦ ὄντος ἡγεμονίας ὁ χρησμὸς ἀληθὴς μάρτυς λέγων ὧδε· „καὶ ἡ γῆ οὐ πραθήσεται εἰς βεβαίωσιν· ἐμὴ γάρ ἐστι πᾶσα ἡ γῆ, διότι προσήλυτοι καὶ πάροικοι ὑμεῖς ἐστε ἐναντίον ἐμοῦ“ (Lev. 25, 23). ἆρ’ οὐκ ἐναργέστατα παρίστησιν, ὅτι κτήσει μὲν τὰ πάντα θεοῦ, χρήσει δὲ μόνον γενέσεώς ἐστι;
109Diyor ki oluş âlemindeki hiçbir şey hiç kimseye kalıcı olarak satılmış olmayacaktır, çünkü bütün varlıkların asıl ve kalıcı mülkiyeti yalnız Bir'e aittir. Tanrı yaratılmış her şeyi herkese ödünç vermiştir. Tek tek şeylerden hiçbirini kendi kendine yeter yapmamıştır, her biri mutlaka başkasına muhtaçtır; öyle ki muhtaç olduğu şeye kavuşmayı arzulayan, zorunlu olarak onu sağlayabilecek olana yaklaşsın, o da buna yaklaşsın ve ikisi birbirine.
βεβαίως, γάρ φησιν, οὐδὲν οὐδενὶ πεπράσεται τῶν ἐν γενέσει, ὡς [ἂν] ἑνὸς ὄντος οὗ κυρίως βεβαία ἡ τῶν ὅλων κτῆσις· κέχρηκε γὰρ ὁ θεὸς τὰ γενητὰ πάντα πᾶσιν, οὐδὲν τῶν κατὰ μέρος τέλειον ἐργασάμενος, ὃ μὴ πάντως χρεῖον ἄλλου, ἵν’ οὗ δεῖται τυχεῖν γλιχόμενον ἐξ ἀνάγκης τῷ παρασχεῖν δυναμένῳ πλησιάζῃ καὶ ἐκεῖνο τούτῳ καὶ ἀμφότερα ἀλλήλοις·
110Böylece farklı seslerden akort edilmiş bir lir gibi birbirine geçip karışarak ortaklığa ve uyuma varacak, birlikte çınlayacaklardı; her şey her şeyle bir tür alışverişe ve karşılıklı ödeşmeye katlanarak bütün evrenin tamamlanmasına hizmet edecekti.
οὕτως γὰρ ἐπαλλάττοντα καὶ ἐπιμιγνύμενα λύρας τρόπον ἐξ ἀνομοίων ἡρμοσμένης φθόγγων εἰς κοινωνίαν καὶ συμφωνίαν ἐλθόντα συνηχήσειν ἔμελλεν, ἀντίδοσίν τινα καὶ ἀντέκτισιν πάντα διὰ πάντων ὑπομένοντα πρὸς τὴν τοῦ κόσμου παντὸς ἐκπλήρωσιν·
111Bu yüzden cansızlar canlılara, akılsızlar akıllılara, ağaçlar insanlara, insanlar bitkilere, vahşiler evcillere, evciller vahşilere, erkek dişiye, dişi erkeğe, kısacası karada yaşayanlar sudakilere, sudakiler havada uçanlara, kanatlılar da öncekilere âşıktır. Dahası gök yere, yer göğe, hava suya, su rüzgâra âşıktır; aradaki tabiatlar birbirine ve uçlara, uçlar da ortadakilere ve birbirine âşıktır.
ταύτῃ καὶ ἄψυχα ἐμψύχων καὶ ἄλογα λογικῶν καὶ δένδρα ἀνθρώπων καὶ ἄνθρωποι φυτῶν καὶ ἡμέρων ἀτίθασα καὶ ἀγρίων χειροήθη καὶ ἄρρεν θήλεος καὶ θῆλυ ἄρρενος καὶ συνελόντι φράσαι χερσαῖα ἐνύδρων καὶ ἔνυδρα ἀεροπόρων καὶ πτηνὰ τῶν προειρημένων καὶ προσέτι γῆς μὲν οὐρανός, οὐρανοῦ δὲ γῆ, ἀὴρ δὲ ὕδατος, ὕδωρ δὲ πνεύματος, καὶ πάλιν αἱ μεταξὺ φύσεις ἀλλήλων τε καὶ τῶν ἄκρων καὶ αἱ ἄκραι τῶν μέσων καὶ ἑαυτῶν ἐρῶσι·
112Kış yaza, yaz kışa, ilkbahar ikisine, sonbahar ilkbahara, her biri her birine, tek kelimeyle her şey her şeye muhtaç ve ihtiyaç içindedir; ta ki bunların parça olduğu bütün, yani bu evren, kusursuz ve yaratıcısına layık bir eser olsun.
χειμών γε μὴν θέρους καὶ θέρος χειμῶνος καὶ ἔαρ ἀμφοῖν καὶ μετόπωρον ἔαρος καὶ ἕκαστον ἑκάστου καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν πάντα πάντων ἐπιδεᾶ τε καὶ χρεῖα, ἵνα τὸ ὅλον, οὗ μέρη ταῦτα, παντελὲς ἔργον ἄξιόν τε εἴη τοῦ
113Böylece onları bir araya getirdikten sonra her şeyin hâkimiyetini kendine ayırdı, kullanımlarını ve onlardan yararlanmayı ise tebaasına pay etti; hem kendilerinden hem birbirlerinden yararlansınlar diye. Çünkü kendimize de çevremizdeki her şeye de yalnız kullanmak için sahibiz. Mesela ben psykhē ve bedenden oluşmuşum, nous, logos ve his sahibi gibi görünüyorum; ama bunların hiçbirini kendime ait bulmuyorum.
δημιουργοῦ, ὅδε ὁ κόσμος. οὕτως οὖν αὐτὰ συνθεὶς τὸ μὲν κράτος ἁπάντων ἀνῆψεν ἑαυτῷ, τὴν δὲ χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν ἔνειμε τοῖς ὑπηκόοις ἑαυτῶν τε καὶ ἀλλήλων· καὶ γὰρ ἑαυτοὺς καὶ ὅσα περὶ ἡμᾶς χρῆσιν ἔχομεν· ἐγὼ γοῦν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος συνεστώς, νοῦν λόγον αἴσθησιν ἔχειν δοκῶν, οὐδὲν αὐτῶν ἴδιον εὑρίσκω·
114Doğmadan önce bedenim neredeydi? Ben göçüp gidince nereye gidecek? Var olduğu sanılan bu bedenin yaş evrelerindeki farklar nerede? Nerede o bebek, nerede çocuk, nerede ergenliğin eşiğindeki oğlan, nerede bıyığı yeni terlemiş olan, nerede delikanlı, sakalı yeni bitmiş genç, genç adam, olgun erkek? Psykhē nereden geldi, nereye gidecek, ne kadar zaman bizimle birlikte yaşayacak? Ousiasının ne olduğunu söyleyebilir miyiz? Ona ne zaman sahip olduk? Doğmadan önce mi? Ama o zaman yoktuk. Ölümden sonra mı? Ama o zaman bedenlerle birleşmiş belirli nitelikte varlıklar olan bizler olmayacağız; bedensiz şeylerle birleşmiş belirli nitelikte varlıklar olarak yeniden doğuşa koşacağız.
ποῦ γάρ μου τὸ σῶμα πρὸ γενέσεως ἦν; ποῖ δὲ καὶ χωρήσει μεταστάντος ⟨μου⟩; ποῦ δὲ καὶ τοῦ δοκοῦντος ὑφεστάναι τῶν ἡλικιῶν αἱ διαφοραί; ποῦ τὸ βρέφος, ποῦ ὁ παῖς, ποῦ ⟨ὁ⟩ ἀντίπαις, ποῦ ὁ ἄρτι ἡβῶν, ποῦ τὸ μειράκιον, ὁ πρωτογένειος, ὁ νεανίας, ὁ τέλειος ἀνήρ; πόθεν δὲ ἦλθεν ἡ ψυχή, ποῖ δὲ χωρήσει, πόσον δὲ χρόνον ἡμῖν ὁμοδίαιτος ἔσται; τίς δέ ἐστι τὴν οὐσίαν, ἔχομεν εἰπεῖν; πότε δὲ καὶ ἐκτησάμεθα αὐτήν; πρὸ γενέσεως; ἀλλ’ οὐχ ὑπήρχομεν· μετὰ τὸν θάνατον; ἀλλ’ οὐκ ἐσόμεθα οἱ μετὰ σωμάτων σύγκριτοι ποιοί, ἀλλ’ εἰς παλιγγενεσίαν ὁρμήσομεν οἱ μετὰ ἀσωμάτων σύγκριτοι ποιοί.
115Şimdi, yaşarken de, hükmetmekten çok hükmediliriz, tanımaktan çok tanınırız. Çünkü psykhē, biz onu tanımadan bizi tanır ve buyruklar verir; biz de hanımına hizmet eden köleler gibi zorunlu olarak bu buyruklara uyarız. Ne zaman isterse yöneticiye ayrılık başvurusunu yapıp göçüp gidecek, evimizi hayattan yoksun bırakacaktır; kalması için zorlasak bile çözülüp gidecektir, çünkü tabiatı öyle incedir ki bedene hiçbir tutamak vermez.
ἀλλὰ νῦν ὅτε ζῶμεν κρατούμεθα μᾶλλον ἢ ἄρχομεν καὶ γνωριζόμεθα μᾶλλον ἢ γνωρίζομεν· οἶδε γὰρ ἡμᾶς οὐ γνωριζομένη πρὸς ἡμῶν καὶ ἐπιτάγματα ἐπιτάττει, οἷς ἐξ ἀνάγκης ὑπηρετοῦμεν ὡς οἰκέται δεσποίνῃ· ἀπόλειψίν τε ὅταν ἐθέλῃ πρὸς τὸν ἄρχοντα χρηματίσασα μεταναστήσεται ἔρημον καταλιποῦσα ζωῆς τὸν ἡμέτερον οἶκον, κἂν ἐπιμένειν βιαζώμεθα, διαλύσεται· λεπτομερὴς γὰρ αὐτῆς ἡ φύσις, ὡς μηδεμίαν ἐμπαρέχειν λαβὴν σώματι.
116Peki nous benim malım mı? Yanlış tahminler yürüten, yanılan, kuruntulu, aklı şaşan, ahmaklaşan, kendinden geçişlerde, kara safrada ve ileri yaşlılıkta akılsız kalan nous mu? Yoksa logos mu benim mülküm, ya da ses organları mı? Küçük bir hastalık bahanesi dili sakatlamamış, en usta konuşmacıların bile ağzını dikmemiş midir? Bir felaket beklentisi binlerce kişiyi dehşete düşürüp dilini tutmamış mıdır?
ὁ δὲ νοῦς ἐμόν ἐστιν διαίτημα; ὁ ψευδῶν εἰκαστικός, ὁ πλάνης, ⟨ὁ⟩ οἰητικός, ὁ παρανοῶν, ὁ μωραίνων, ὁ εὑρισκόμενος ἄνους ἐν ἐκστάσει καὶ μελαγχολίᾳ καὶ μακρῷ γήρᾳ; ἀλλ’ ὁ λόγος κτῆμα ἐμόν; ἢ τὰ φωνῆς ὄργανα; μικρὰ νόσου πρόφασις οὐ τὴν γλῶτταν ἐπήρωσεν, οὐ τὸ στόμα καὶ τῶν πάνυ λογίων ἀπέρραψεν; οὐχὶ δεινοῦ προσδοκία καταπλήξασα μυρίους ἀχανεῖς ἐποίησε;
117Hissin de efendisi değilim; belki de onun kölesiyim ve beni nereye götürürse, renklere, şekillere, seslere, kokulara, tatlara, öteki cisimlere, peşinden giderim. Bütün bunlarla şunun gösterildiğini düşünüyorum: Başkasına ait mülkleri kullanıyoruz; ne şöhrete, ne zenginliğe, ne şereflere, ne makamlara, ne de beden ya da psykhēyle ilgili herhangi bir şeye kendimizinmiş gibi sahibiz, hatta yaşamanın kendisine bile.
καὶ μὴν οὐδὲ τῆς αἰσθήσεως ἡγεμὼν εὑρίσκομαι, τάχα δέ που καὶ δοῦλος ἀκολουθῶν ᾗ ἂν ἄγῃ, πρὸς χρώματα, πρὸς σχήματα, πρὸς φωνάς, πρὸς ὀσμάς, πρὸς χυλούς, πρὸς τὰ ἄλλα σώματα. δι’ ὧν ἁπάντων δεδηλῶσθαι νομίζω, ὅτι τοῖς ἀλλοτρίοις κτήμασι χρώμεθα, καὶ οὔτε δόξαν οὔτε πλοῦτον οὔτε τιμὰς οὔτε ἀρχὰς οὔθ’ ὅσα περὶ σῶμα ἢ ψυχὴν ἴδια κεκτήμεθα, ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὸ τὸ ζῆν·
118Ama onları yalnız kullandığımızı bilirsek, Tanrı'nın mülkü olarak onlara özen gösteririz; efendinin, ne zaman isterse kendi malını geri almasının kanun olduğunu önceden kabullenmiş oluruz. Böylece elimizden alındıklarında duyduğumuz kederi hafifletiriz. Şimdiyse çoğu insan her şeyi kendi mülkü sandığından, bir şey yitip gidince ya da eksik kalınca hemen sarsılır.
χρῆσιν δὲ ἔχοντες ἐὰν μὲν γνῶμεν, ἐπιμελησόμεθα ὡς θεοῦ κτημάτων, προλαβόντες ὅτι τῷ δεσπότῃ νόμος ὅταν θέλῃ τὰ ἑαυτοῦ κομίζεσθαι· οὕτως γὰρ τὰς ἐπὶ ταῖς ἀφαιρέσεσιν ἀνίας ἐπικουφιοῦμεν· νυνὶ δὲ οἱ πολλοὶ νομίζοντες ἑαυτῶν πάντα κτήματα κατὰ τήν τινος ἀπουσίαν καὶ ἔνδειαν εὐθὺς περιπαθοῦσι.
119Demek ki evrenin ve evrendeki şeylerin onları yaratanın hem eseri hem mülkü olduğu düşüncesi yalnız doğru değil, aynı zamanda teselliye en çok yardım eden düşüncelerden biridir. Sahibi kendi eserini, ona ihtiyacı olmadığı için bağışlamıştır; kullanan ise onun sahibi değildir, çünkü her şeyin tek bir hâkimi ve efendisi vardır ve O pek doğru olarak şöyle diyecektir: "Bütün toprak benimdir" (yani yaratılmış her şey benimdir), "siz ise benim önümde yabancı ve konuksunuz" (Levililer 25:23).
γίνεται οὖν οὐ μόνον ἀληθὲς ἀλλὰ καὶ τῶν μάλιστα συντεινόντων εἰς παρηγορίαν τὸ τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν κόσμῳ τοῦ γεννήσαντος ἔργα τε εἶναι καὶ κτήματα. τὸ δὲ ἔργον τὸ ἴδιον ὁ κεκτημένος δεδώρηται, ὅτι οὐ δεῖται· ὁ δὲ χρώμενος οὐχὶ κέκτηται, ὅτι κύριος εἷς ἁπάντων καὶ δεσπότης ἐστίν, ὃς ὀρθότατα ἐρεῖ· „ἐμὴ πᾶσά ἐστιν ἡ γῆ“ — ἴσον τῷ, τὸ γενητὸν ἅπαν ἐμόν —, „ὑμεῖς δὲ προσήλυτοι καὶ πάροικοι ἐναντίον ἐμοῦ“ (Lev. 25, 23).
120Çünkü yaratılmış olanların hepsi birbirlerine göre yerli ve soylu vatandaş konumundadır, hepsi eşit itibardan ve eşit haklardan yararlanır; ama Tanrı'ya göre yabancı ve konuktur. Her birimiz bu evrene yabancı bir şehre gelir gibi geldik; doğmadan önce o şehirde hiçbir payımız yoktu, gelince de bize ayrılan ömrü tüketinceye dek orada konuk olarak yaşarız.
πρὸς μὲν γὰρ ἀλλήλους οἱ γενόμενοι πάντες αὐτοχθόνων καὶ εὐπατριδῶν ἔχουσι λόγον, πάντες ἰσοτιμίαν καὶ ἰσοτέλειαν καρπούμενοι, πρὸς δὲ θεὸν ἐπηλύτων καὶ παροίκων· ἕκαστος γὰρ ἡμῶν ὥσπερ εἰς ξένην πόλιν ἀφῖκται τόνδε τὸν κόσμον, ἧς πρὸ γενέσεως οὐ μετεῖχε, καὶ ἀφικόμενος παροικεῖ, μέχρις ἂν τὸν ἀπονεμηθέντα τοῦ βίου χρόνον διαντλήσῃ.
121Aynı zamanda son derece hikmetli bir öğreti de ortaya koyar: Asıl anlamda vatandaş yalnız Tanrı'dır, yaratılmış her şey ise konuk ve yabancıdır; vatandaş denenler gerçekte değil, kelimeyi yerinde kullanmamaktan böyle adlandırılır. Bilge kimselere, tek vatandaş olan Tanrı'yla karşılaştırıldıklarında, yabancı ve konuk mertebesini almak yeterli bir armağandır. Çünkü akılsızlardan hiçbiri Tanrı'nın şehrinde düpedüz bir yabancı ya da konuk bile olamaz, her hâlükârda bir sürgün olarak bulunur. Nitekim pek öğretici bir söz de ekledi: "Toprak satışla satılmayacaktır" dedi, ama kim tarafından satılmayacağını söylemedi; ta ki tabiat bilgisine yabancı olmayan kimse, bu sessiz geçilen şeyden epistēmeye doğru yararlansın.
ἅμα μέντοι καὶ δόγμα εἰσηγεῖται πάνσοφον, ὅτι μόνος κυρίως ὁ θεὸς πολίτης ἐστί, πάροικον δὲ καὶ ἐπήλυτον τὸ γενητὸν ἅπαν, οἱ δὲ λεγόμενοι πολῖται καταχρήσει μᾶλλον ὀνόματος ἢ ἀληθείᾳ προσαγορεύονται· δωρεὰ δὲ ἀποχρῶσα σοφοῖς ἀνδράσι πρὸς τὸν μόνον πολίτην θεὸν ἀντεξετασθεῖσιν, ἐπηλύτων καὶ παροίκων λαβεῖν τάξιν, ἐπειδὴ τῶν ἀφρόνων ἔπηλυς μὲν ἢ πάροικος ἁπλῶς οὐδεὶς ἐν τῇ τοῦ θεοῦ πόλει γίνεται, φυγὰς δὲ πάντως ἀνευρίσκεται, οἷον δὴ καὶ προσανεφθέγξατο ὡς δογματικώτατον. „πράσει“ φησίν „οὐ πραθήσεται ἡ γῆ“· καὶ ὑπὸ τίνος ἡσύχασεν, ἵν’ ἐκ τοῦ παρασιωπηθέντος ὁ μὴ φυσιολογίας ἀμύητος εἰς ἐπιστήμην ὠφελῆται.
122Dikkatle bakarsan, bağışta bulunduğu söylenenlerin hepsinin aslında hediye etmekten çok sattığını, lütuf aldığını sandıklarımızın da gerçekte satın aldığını görürsün. Çünkü verenler karşılık olarak övgü ya da itibar avlar, lütuflarına karşılık ararlar; böylece armağan gibi güzel bir adın ardında aslında satış yaparlar, zira satanların da verdikleri şeye karşılık bir şey almaları âdettir. Armağanları kabul edenler ise karşılığını vermeyi tasarlayıp vakti gelince verdikleri için alıcıların işini yaparlar; çünkü alıcılar da hem almayı hem karşılığını ödemeyi bilir.
εὑρήσεις τοίνυν σκοπῶν ἅπαντας καὶ τοὺς λεγομένους χαρίζεσθαι πιπράσκοντας μᾶλλον ἢ δωρουμένους καὶ οὓς οἰόμεθα λαμβάνειν χάριτας πρὸς ἀλήθειαν ὠνουμένους· οἱ μὲν γὰρ διδόντες, ἀμοιβὴν ἔπαινον ἢ τιμὴν θηρώμενοι, ζητοῦντες χάριτος ἀντίδοσιν, εὐπρεπεῖ δωρεᾶς ὀνόματι κυρίως πρᾶσιν ἐργάζονται, ἐπεὶ καὶ τοῖς πωλοῦσιν ἀνθ’ ὧν ἂν παράσχωσιν ἔθος λαμβάνειν ἐστίν· οἱ δὲ προσιέμενοι τὰς δωρεάς, μελετῶντες ἀποδοῦναι καὶ ἐπὶ καιρὸν ἀποδιδόντες, ἔργον ὠνουμένων δρῶσι, καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ὥσπερ λαβεῖν ἴσασι καὶ ἀποδοῦναι.
123Tanrı ise mallarını ucuza pazarlayan bir satıcı değildir; her şeyi armağan eder, lütfun hiç kurumayan kaynaklarını akıtır ve karşılık beklemez. Çünkü ne kendisi bir şeye muhtaçtır ne de yaratılmışlardan biri O'nun armağanına karşılık verebilecek güçtedir.
ὁ δὲ θεὸς οὐ πωλητὴρ ἐπευωνίζων τὰ ἑαυτοῦ κτήματα, δωρητικὸς δὲ τῶν ἁπάντων, ἀενάους χαρίτων πηγὰς ἀναχέων, ἀμοιβῆς οὐκ ἐφιέμενος· οὔτε γὰρ ἐπιδεὴς αὐτὸς οὔτε τις τῶν γεγονότων ἱκανὸς ἀντιδοῦναι δωρεάν.
124Her şeyin Tanrı'nın mülkü olduğu, hem doğru sözlerle hem de yalan tanıklıkla suçlanması düşünülemeyecek tanıklıklarla kabul edildiğine göre (tanıklık edenler, Musa'nın kutsal kitaplara yazdığı ilahî sözlerdir), şu nousu reddetmek gerekir: hisle birleşmesinden doğanı kendi mülkü sanan, ona Kabil (Edinim) adını veren ve "Tanrı aracılığıyla bir insan edindim" diyen, üstelik bunda da yanılan nousu.
Πάντων οὖν ἀνωμολογημένων θεοῦ κτημάτων λόγοις τε ἀληθέσι καὶ μαρτυρίαις, ἃς οὐ θέμις ψευδομαρτυριῶν ἁλῶναι — χρησμοὶ γάρ, οὓς ἐν ἱεραῖς βίβλοις Μωυσῆς ἀνέγραψεν, οἱ μαρτυροῦντές εἰσι —, παραιτητέον τοίνυν τὸν νοῦν, ὃς τὸ γεννηθὲν κατὰ τὴν πρὸς αἴσθησιν σύνοδον κτῆμα ἴδιον ᾠήθη τε καὶ ἐκάλεσε [τὸν] Κάιν καὶ εἶπεν· „ἐκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ θεοῦ“, καὶ κατὰ τοῦτο διαμαρτών·
125Neden yanılmıştır? Çünkü Tanrı sebeptir, alet değil; oluşan şey ise bir alet aracılığıyla ama her hâlükârda bir sebep tarafından oluşur. Bir şeyin oluşması için birçok şeyin bir araya gelmesi gerekir: onu meydana getiren, onun kendisinden yapıldığı, onun kendisi aracılığıyla yapıldığı ve onun kendisi için yapıldığı şey. Meydana getiren yapıcı sebeptir; kendisinden yapılan madde, kendisi aracılığıyla yapılan alet, kendisi için yapılan ise maksattır.
τί δήποτε; ὅτι ὁ θεὸς αἴτιον, οὐκ ὄργανον, τὸ δὲ γινόμενον δι’ ὀργάνου μὲν ὑπὸ δὲ αἰτίου πάντως γίνεται. πρὸς γὰρ τήν τινος γένεσιν πολλὰ δεῖ συνελθεῖν, τὸ ὑφ’ οὗ, τὸ ἐξ οὗ, τὸ δι’ οὗ, τὸ δι’ ὅ· καὶ ἔστι τὸ μὲν ὑφ’ οὗ τὸ αἴτιον, ἐξ οὗ δὲ ἡ ὕλη, δι’ οὗ δὲ τὸ ἐργαλεῖον, δι’ ὃ δὲ ἡ αἰτία.
126Mesela biri, bir evin ya da bütün bir şehrin kurulması için nelerin bir araya gelmesi gerektiğini sorsa: bir yapı ustası, taşlar, keresteler ve aletler değil mi? Usta, yapıyı meydana getiren sebepten başka nedir? Taşlar ve keresteler, yapının kendisinden yapıldığı maddeden başka nedir? Aletler, yapının kendileri aracılığıyla yapıldığı şeylerden başka nedir? Peki ev ne için yapılır? Barınmak ve korunmak için değil mi? Maksat işte budur.
φέρε γάρ, εἴ τις ἀνέροιτο, οἰκία καὶ πόλις πᾶσα ἵνα κατασκευασθῇ, τίνα συνελθεῖν δεῖ; ἆρ’ οὐ δημιουργὸν καὶ λίθους καὶ ξύλα καὶ ὄργανα; τί οὖν ἐστι δημιουργὸς πλὴν τὸ αἴτιον ὑφ’ οὗ; τί δὲ λίθοι καὶ ξύλα πλὴν ἡ ὕλη, ἐξ ἧς ἡ κατασκευή; τί δὲ τὰ ὄργανα πλὴν τὰ δι’ ὧν; τίνος δὲ ἕνεκα πλὴν σκέπης καὶ ἀσφαλείας, τὸ δι’ ὃ τοῦτό ἐστι;
127Şimdi tek tek yapılardan geçip en büyük eve ya da şehre, bu evrene bak. Göreceksin ki onu meydana getiren sebep Tanrı'dır; maddesi, kendilerinden karışıp birleştiği dört unsurdur; aleti, kendisi aracılığıyla kurulduğu Tanrı'nın logosudur; kuruluşunun maksadı ise yaratıcının iyiliğidir. Doğru ve sağlıklı epistēmēye ulaşmak isteyen hakikat severlerin ayrımı budur. Bir şeyi Tanrı aracılığıyla edindiklerini söyleyenler ise sebebi, yani yaratıcıyı alet, aleti, yani insan nousunu da sebep sayarlar.
μετελθὼν οὖν ἀπὸ τῶν ἐν μέρει κατασκευῶν ἴδε τὴν μεγίστην οἰκίαν ἢ πόλιν, τόνδε τὸν κόσμον· εὑρήσεις γὰρ αἴτιον μὲν αὐτοῦ τὸν θεὸν ὑφ’ οὗ γέγονεν, ὕλην δὲ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἐξ ὧν συνεκράθη, ὄργανον δὲ λόγον θεοῦ δι’ οὗ κατεσκευάσθη, τῆς δὲ κατασκευῆς αἰτίαν τὴν ἀγαθότητα τοῦ δημιουργοῦ. φιλαλήθων ἥδε διάκρισις ἐπιστήμης ἀληθοῦς καὶ ὑγιοῦς ἐφιεμένων· οἱ δὲ φάσκοντες διὰ τοῦ θεοῦ τι κεκτῆσθαι τὸ μὲν αἴτιον ὄργανον τὸν δημιουργόν, τὸ δ’ ὄργανον αἴτιον τὸν ἀνθρώπινον νοῦν ὑπολαμβάνουσιν.
128Doğru logos, rüyaların yorumunun Tanrı aracılığıyla bulunacağını söyleyen Yusuf'u da kınayabilir (Tekvin 40:8). Çünkü gizli şeylerin açılıp aydınlanmasının, gerektiği gibi, sebep olarak O'nun tarafından gerçekleşeceğini söylemesi gerekirdi. Zira biz, gerilip gevşetilen ve tek tek faaliyetlerin kendileri aracılığıyla gerçekleştiği aletleriz; beden ve psykhē yetilerinin tellerine vuran, her şeyi hareket ettiren usta ise O'dur.
αἰτιάσαιτ’ ἂν ὁ ὀρθὸς λόγος καὶ Ἰωσὴφ εἰπόντα, διὰ τοῦ θεοῦ τὴν σαφήνειαν εὑρεθήσεσθαι τῶν ἐνυπνίων (Gen. 40,8)· ἐχρῆν γὰρ εἰπεῖν, ὑπ’ αὐτοῦ ὡς αἰτίου τὴν τῶν ἀφανῶν ἀνάπτυξίν τε καὶ ἀκρίβειαν δεόντως ἔσεσθαι· ὄργανα γὰρ ἡμεῖς, δι’ ὧν αἱ κατὰ μέρος ἐνέργειαι, ἐπιτεινόμενα καὶ ἀνιέμενα, τεχνίτης δὲ ὁ τὴν πλῆξιν ἐργαζόμενος τῶν σώματός τε καὶ ψυχῆς δυνάμεων, ὑφ’ οὗ πάντα κινεῖται.
129Şeyler arasındaki farkları ayırt edemeyenler bilgisiz kimseler olarak yeniden eğitilmeli; çekişme hırsıyla kelimelerin anlam sırasını değiştirenlerden kavgacı tartışmacılar olarak kaçınılmalı; meseleye giren her şeyi titizlikle araştırıp bulduğu her şeye kendine has yerini verenler ise sahte olmayan bir felsefenin peşinden gidenler olarak övülmelidir.
τοὺς μὲν οὖν πραγμάτων διαφορὰς ἀδυνατοῦντας διαστέλλειν ὡς ἀμαθεῖς ἀναδιδακτέον, τοὺς δὲ ὑπὸ φιλονεικίας τὰς τῶν σημαινομένων τάξεις ἐναλλάττοντας ὡς ἐριστικοὺς φευκτέον, τοὺς δὲ μετὰ τῆς τῶν ἐμφερομένων ἀκριβοῦς ἐρεύνης ἑκάστῳ τῶν εὑρεθέντων τὴν οἰκείαν χώραν προσνέμοντας ὡς ἀψευδῆ φιλοσοφίαν μετιόντας ἐπαινετέον.
130Nitekim Musa, kötü olanın bütün ordusuyla kendilerini kovalayıp yok etmesinden korkanlara şöyle der: "Durun ve Rab'den gelen, size yapacağı kurtuluşu görün" (Çıkış 14:13). Bununla kurtuluşun Tanrı aracılığıyla değil, sebep olarak O'ndan geldiğini öğretir.
Μωυσῆς γοῦν τοῖς δεδιόσι, μή ποτε πρὸς τοῦ φαύλου πανστρατιᾷ διώκοντος ἀπόλωνται, φησί· „στῆτε καὶ ὁρᾶτε τὴν σωτηρίαν τὴν παρὰ τοῦ κυρίου, ἣν ποιήσει ὑμῖν“ (Exod. 14, 13), ἐκδιδάσκων ὅτι οὐ διὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ παρ’ αὐτοῦ ὡς αἰτίου τὸ σῴζεσθαι.