İçeriğe geç
Yuhanna İncili Üzerine Fragmanlar

Origenes · Yuhanna İncili Üzerine Fragmanlar

Giriş

1Katenalarda, yani Kutsal Kitap ayetlerine göre dizilmiş şerh derlemelerinde Origenes adına korunmuş parçalar. Her fragmanın başında ilgili ayet gösterilir; kaynaktaki bozuk yerler zihinde düzeltilerek çevrilmiştir.

Yuhanna 1,1 üzerine.

Yuhanna, onu her şeyin yaratıcısı olarak ortaya koyarken ona Logos adını veriyor. Çünkü yaratmanın hemen her türü bir logosa bağlıdır; bu yüzden onun her şeyin yapıcısı olduğunu başka türlü göstermesi gerekmezdi. Tekhnē de doğru bir logosla birlikte iş gören bir melekedir. Tanrı'nın oğlu ise bilgelikten ve tekhnēden başka bir şeyin yaratıcısı olmadığından, haklı olarak logos diye adlandırılır. Çünkü logostan ayrı bir ousia olup var olanları onun aracılığıyla yapmaz; yapan kendisidir, zira kendisi Tanrı olan logostur.

Sonra bu logos, ousiaca Tanrı ve tam da Tanrı'nın oğlu olduğu hâlde insanların kurtuluşu için insan olduğundan, "beden" diye adlandırıldı. Ve doğru inançtan sapan bazıları onun ancak bakireden insan olarak çıktığı andan beri var olduğunu sandıklarından, ilahiyatçı Yuhanna böylelerine karşı pek yerinde olarak "Başlangıçta logos vardı" diye yazar. Fiilleri de yerli yerince kullanarak "oldu" sözüyle bedeni, "vardı" sözüyle tanrılığını gösterir.

Tanrı olan logos için "vardır" demek elbette daha doğru olurdu. Ama evangelist, belli bir zamanda gerçekleşen insan oluştan ayırmak için logosun varlığını gösterdiğinden, "vardır" yerine "vardı" sözünü kullanmıştır. Ezelî şeylerde fiilleri asıl anlamlarıyla almamak gerekir. Çünkü fiillerin gösterdiği şeylerin varlığı zamanla ölçüldüğünde "vardı" artık olmayanı, "vardır" şimdi olanı, "olacak" ise ileride olacak olanı gösterir. Oysa Tanrı'nın logosu Tanrı olduğundan ezelîdir. Bu yüzden fiilleri onun için zaman anlamı katarak almamak gerekir, çünkü fiillerin gösterdiği şey zamanın altında değildir.

Bu düşünceyi ilahiyatçının kendi sözlerinden de yakalamak mümkündür. Eserine başlar başlamaz şöyle yazar: "Başlangıçta logos vardı." Çünkü başlangıçta göğü ve yeri yaparken vardı. "Her şey onun aracılığıyla oldu" ise ve gök ile yer de bu her şeyin içindeyse, bunlar var edilirken onların yaratıcısı olarak vardı. Sonra, "şunun başlangıcında logos vardı" demediğine göre, sözü genel anlamda almak gerekir. O zaman anlatılan şudur: meleklerin başlangıcında, başmeleklerin başlangıcında logos vardı; kısacası görünen görünmeyen bütün yaratıkların başlangıcında logos vardı, hepsinin hem ilkesi hem yapıcısıydı.

Çünkü "her şey", "göklerde ve yerde olanlar, görünenler ve görünmeyenler, tahtlar, egemenlikler, yönetimler ve hükümranlıklar", Mesih'te yaratıldı: "Her şey onun aracılığıyla ve onun için yaratıldı. O her şeyden önce vardır ve her şey onda ayakta durur. O başlangıçtır, ölüler arasından ilk doğandır." Her şey onda ayakta duruyorsa ve o her şeyden önceyse, onların varlığının sebebi olarak ilkeleriyse, o hâlde onun her şeyin var edilişinde var olduğunu söylememiz gerekir. Yaratıcı olduğuna göre onlardan önce ve varoluşlarının başlangıcında bulunması nasıl gerekmesin?

Sonra onun başlangıçta var olduğunu söylediğine göre, nasıl ve kimin yanında bulunarak yaptığını da göstermesi gerekiyordu. Bu yüzden "Başlangıçta logos vardı" sözüne "logos Tanrı'nın yanındaydı" sözünü ekledi. Çünkü bakireden doğup yanımıza geldiğinde Baba tarafından gönderilmişti. Bu yüzden "aramızda konakladı" ve adı da tam olarak "Tanrı bizimle" oldu. Yaratırken ise her şeyi insan olarak Baba tarafından gönderilerek var etmediğinden, hem Tanrı'nın yanındaydı hem de Tanrı'ydı.

Tanrı'nın oğluna bilgelik de denir: Süleyman'ın Özdeyişleri'ne göre Tanrı'nın yollarının başlangıcı olarak yaratılmış bilgelik. Tanrı'nın bilgeliği, kimin bilgeliğiyse onun yanında bulunuyordu ve başka hiçbir şeyle ilişkisi yoktu. Ama Tanrı'nın lütfuyla yaratıkların var olmasını diledi. Bu bilgelik böylece var olacak olanlarla yaratıcı bir ilişki kurmak istedi. Tanrı'nın yollarının başlangıcı olarak yaratılması da bunu gösterir; Tanrı bu yollarda, yaratılmış bu bilgelikte, ousialara düzen vererek, onları gözeterek, iyilik ve lütufta bulunarak ilerler.

Demek ki logosun ilke olduğunu söylerler. Logos ousiaca ondan başka değil, yalnız kavram ve ilişki bakımından başkadır. Kutsal Yazılar'ın burada ousiaca andığı varlık aynıdır: Tanrı'ya ait olduğu yönüyle bilgelik, yaratılmışlara yöneldiği yönüyle, deyim yerindeyse, yaratıcı logostur.

Tanrı'nın oğluna yalnız burada logos denmiş değildir. Bunu yalnız Yeni Ahit'ten değil, Eski Ahit'ten de sözlerle göstermek mümkündür: "Gökler Rab'bin logosuyla pekiştirildi"; "logosunu gönderdi ve onları iyileştirdi." Luka da "Başlangıçtan beri görgü tanığı olanların ve logosa hizmet edenlerin bize aktardığı gibi" der.

1

Ζu Joh. 1, 1. Δημιουργὸν τῶν πάντων τιθέμενος αὐτὸν τὸ τοῦ Λόγου ὄνομα κατηγορεῖ αὐτοῦ. ἐπεὶ γὰρ ὡς ἐπίπαν πᾶσα δημιουργία ἤρτηται λόγου, οὐκ ἄλλως ἔδει αὐτὸν τῶν πάντων δηλῶσαι ὄντα ποιητὴν ἔχουσιν (αὕτη δέ ἐστιν ἕξις μετὰ ἀδόλου λόγου ποιητική), ὁ δὲ τοῦ θεοῦ υἱός, οὐκ ἄλλος ὢς ⟨ἢ⟩ σοφίας καὶ τέχνης δημιουργός, εἰκότως ⟨λόγος⟩ ὀνομάζεται. οὐ γὰρ ἄλλη τις ὢν οὐσία παρὰ τὸν λόγου δι᾿ αὐτοῦ ποιεὶ τὰ ὄντα, ἀλλ᾿ αὐτός ἐστιν ὁ ποιῶν, θεὸς ὢν λόγος. εἶτ᾿ ἐπεὶ ὁ λόγος οὗτος, θεὸς ὢν κατ’ οὐσίαν καὶ αὐτὸ τοῦτο θεοῦ υἱὸς ὑπάρχων, τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας χάριν ἄνθρωπος γεγένηται, »Σὰρξ« ὁ λόγος ὠνομάσθη. καὶ ἐπεί τινες τῆς ὀρθῆς πίστεως ἐκπεσόντες οἴονται ἀπὸ τότε αὐτὸν μόνον εἶναι ἀφ’ οὑ ἐκ τῆς παρθένου ἄνθρωπος γεγονὼς προῆλθεν, ὀρθότατα πρὸς τοὺς τοιούτους ὁ θεολόγος γράφει τὸ »Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος« καὶ καταλλήλως τοῖς ῥήμασι χρησάμενος, τῷ μὲν »Ἐγένετο« ἐπὶ τῆς σαρκὸς, τῷ δὲ »Ἦν« ἐπὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ σημαίνει]. καὶ ἦν μὲν κυριώτερον ἐπὶ τοῦ θεοῦ λόγου τὸ »Ἔστιν« εἰπεῖν· ἀλλ᾿ ἐπεὶ πρὸς διαφορὰν τῆς ἐνανθρωπήσεως γενομένης ἔν τινι καιρῷ ἐδήλου τὴν ὓπαρξιν τοῦ λόγου, ἀντὶ τοῦ »Ἔστιν« τῷ »Ἦν« ὁ εὐαγγελιστὴς κέχρηται. τῶν δὲ ῥημάτων τὰς κυρίας σημασίας ἐκλαμβάνειν οὐ δεῖ ἐπὶ τῶν ἀιδίων· ὅτε μὲν γὰρ τὰ σημαινόμενα ὑπὸ τούτων χρόνῳ συμμετρουμένην ἔχει τὴν ὕπαρξιν, ⟨ὡς⟩ τὸ Ἦν ⟨τὸ⟩ μηκέτ’ ὄν, ἀλλά ποτε ὁμοίως τὸ Ἔστι δηλοῖ τὸ νῦν ὑπάρχον, ὡς τὸ Ἔσται τὸ μέλλον ὑπάρξαι]]. ἀλλ᾿ ἐπεὶ ὁ λόγος τοῦ θεοῦ ἀίδιός ἐστι, τυγχάνων θεός, τὰ ῥήματα ἐπ᾿ αὐτοῦ οὐ μετὰ τοῦ προσσημαίνειν χρόνον ἐκλαμβάνειν δεῖ, τοῦ σημαινομένου ὑπ᾿ αὐτῶν οὐχ ὑπὸ χρόνον ὄντος. ἔστι δὲ ἀπ᾿ αὐτῶν τῶν τοῦ θεολόγου φωνῶν θηρεῦσαι τὴν διάνοιαν. εὐθὺς γὰρ ἀρχόμενος τῆς κατ’ αὐτὸν συντάξεως, γράφει· »Ἐν »Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος( ἦν γὰρ ἐν ἀρχῇ ποιῶν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. εἰ γὰρ »Πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο«, τῶν πάντων δὲ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ ὑπῆρχεν, ἐν τῇ τούτων οὐσιώσει αὐτὸς ἠν κτίστης αὐτῶν. εἶτ᾿ ἐπεὶ μὴ εἶπεν έν τῇ τινὸς ἀρχῇ ὁ λόγος ἦν, καθόλου ληπτέον αὐτό, ἕν’ ᾖ τὸ δηλούμενον τοιοῦτον· έν ἀρχῇ τῶν ἀγγέλων, καὶ ἐν ἀρχῇ τῶν ἀρχαγγέλων ἦν ὁ λόγος· καὶ συνελόντι εἰπεῖν, ἐν ἀρχῇ τῶν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων κτισμάτων ἦν ὁ λόγος, πάντων αὐτῶν ὢν ἀρχὴ τε καὶ ποιητής. ἐν Χριστῷ γὰρ »ἐκτίσθη τὰ πάντα«, τά τε »ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τά τε ὀρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, »εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες· πάντα δι᾿ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἐκτισται· καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων καὶ τὰ πάντα έν αὐτῷ συνέστηκεν, ὅς ἐστιν ἀρχὴ, πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν( εἰ γὰρ τὰ πάντα έν αὐτῷ συνέστηκεν, καὶ πρὸ αὐτῶν ἐστιν, ἀρχὴ αὐτῶν κατὰ τὸ εἶναι αἴτιος ὑπάρχων, ἀκολούθως ῥητέον εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ πάντων οὐσιώσει. πῶς γὰρ οὐκ ἔδει αὐτὸν εἶναι πρὸ αὐτῶν καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν κτίστην ὄντα; εἶτ᾿ ἐπεὶ ἐν ἀρχῇ αὐτὸν εἶπεν εἶναι ἔδει δηλῶσαι καὶ πῶς καὶ πρὸς τίνα ὄντα ποιεῖν αὐτὸν ἐχρῆν. διὸ ἐπήγαγεν τῷ »Ἐν τῇ ἀρχῇ ἦν »Ὁ λόγος« καὶ τὸ »Ἧν ὁ λόγος πρὸς τὸν θεόν«· πρὸς ἡμᾶς μὲν γὰρ ἐλθών, ὅτε ἐκ παρθένου ἐτέχθη, ἀπέσταλτο ὑπὸ τοῦ πατρός· διὸ καὶ »Ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν« καὶ ὄνομα ἔοχεν αὐτὸ δὴ τοῦτο »Μεθ᾿ »ἡμῶν ὁ θεός« ὅτε δὲ ἐδημιούργησεν, ἐπεὶ μὴ ὡς ἄνθρωπος ἀποσταλεὶς ὑπὸ τοῦ πατρὸς εἰς οὐσίαν ἔφερε τὰ πάντα, καὶ πρὸς τὸν θεὸν ἦν καὶ θεὸς ἦν· λέγεται δὲ καὶ σοφία ὁ τοῦ θεοῦ υἱός, ἀρχὴ ὁδῶν τοῦ θεοῦ κτισθεῖσα κατὰ τὴν τῶν Παροιμιῶν γραφήν, ὅτι ἡ τοῦ θεοῦ σοφία, πρὸς τὸν οὗ ἐστι σοφία ὑπάρχουαα, οὐδεμίαν σχέοιν πρὸς ἕτερόν τινα εἶχεν, ἀλλ᾿ εὐδοκία θεοῦγενόμενος τὰ κτίοματα ὑπάρξαι ἠβονλήθη. ἠθέλησεν οὖν ἀναλαβεῖν αὕτη ἡ σοφία σχέσιν δημιουργικὴν πρὸς τὰ ἐσόμενα καὶ τοῦτό ἐστι τὸ δηλούμενον διὰ τοῦ ἐκτίσθαι αὐτὴν ἀρχὴν ὁδῶν τοῦ θεοῦ, καθ᾿ ἃς ὁδοὺς διαπορεύεται οὐσιῶν διακοσμῶν προνοούμενος, εὐεργετῶν, χαριζόμενος ἐν ταύτῃ τῇ σοφίᾳ κτισθείσῃ. ἀρχὴν ⟨οὖν⟩ εἶναι τὸν λόγον φασὶν οὐχ ἕτερον ὄντα αὐτῆς κατ᾿ οὐσίαν ἀλλ᾿ ἐπινοίᾳ καὶ σγέσει, ἵν᾿ ᾖ ⟨ἡ⟩ αὐτὴ ὕπαρξις ἣν νῦν καλοῦσιν κατ᾿ οὐσίαν αἱ γραφαί, ᾗ μὲν ᾠκείωται τῷ θεῷ σοφία, ᾗ δὲ νένευκεν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, πρὸς τὰ δημιουργήματα ὁ δημιονργικὸς λόγος, οὐκ ἐντανῦθα δὲ μόνον ὁ τοῦ θεοῦ υἱὸς λόγος εἴρηται· ἔστι δὲ παραθέσθαι ἡητὰ οὐκ ἐκ τῆς καινῆς μόνον ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς παλαιᾶς· »Τῷ λόγῳ γὰρ κυρίου οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν«. καὶ τὸ »Ἀπέστειλεν τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς«. καὶ ὁ Λουκᾶς φησιν· »Καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ »ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου«.

2Yuhanna 1,4 üzerine.

Onda, yani logosta olan şey hayattı. Öyle ki Tanrı nasıl her şeyi varlığa getirdiyse, tabiatça yaşaması gerekenler de ona katılarak hayat bulsun. Bu yüzden "Hayat insanların ışığıydı" sözü de yerinde söylenmiştir. Bu ifadeden yola çıkarak logosun sonradan olmuş olduğunu sananlara kulak asmamak gerekir. Çünkü onda olan şey kendiliğinden hayat değildir, ama hayat ona dışarıdan gelmiş de değildir: hayat onda olmuştur. Sonradan olanlar, Baba'nın yanında olduğu gibi, ousiaca hayat olan onu böyle kavrayamazlardı. Çünkü Tanrı'ya şöyle denmiştir: "Hayatın kaynağı sendedir." Bu hayat Baba'nın yanındadır ama ona hayat veren değildir. Çünkü Baba hayata katılarak yaşamaz; Tanrı hayat olduğu için hayatı doğurur, tıpkı bilge olduğu için bilgeliği, güçlü olduğu için gücü doğurması gibi.

Bu hayat akıl sahibi varlıklara yardım etmek isteyince onlarla bir ilişki kurdu. Onlar da yaşamak için, katılma yoluyla onu aldılar. Bunu yalnız onların sıradan yaşayışı için değil, iyi yaşamanın kendisine bağlı olduğu aretē uyarınca yaşayış için de söylemek gerekir. Bu zaten ifadenin kendisinden de anlaşılır, çünkü "Hayat insanların ışığıydı" der. Burada durumun böyle olduğu başka yerden de doğrulanabilir. Tanrı'nın oğlu ve logosu, Tanrı olan logos olarak, biraz önce denildiği gibi Tanrı'nın yanındadır; insanların yanına ise onun gelişini kavrayabildikleri ölçüde gelir. Çünkü şöyle denmiştir: "Rab'bin logosu Hoşea'ya geldi", "Rab'bin logosu Yeremya'ya geldi" ve genel olarak: "Tanrı'nın logosunun geldiği kimselere [tanrılar] dedi." Logos nasıl Tanrı'nın yanındadır ve sonradan olanlara gelirse, hayat olan da Baba'nın yanındadır ve yanına geldiklerine hayat verir; onda, hayat bulanlara uygun, hayat verici bir ilişki oluşur. Ama hayat vermenin yanında hakikatin bilgisini de yerleştirip kendisini kabul edenlerin nousunu aydınlattığı için ona insanların ışığı da denir. İnsanların ışığı olduğuna göre daha yüksek akıl sahibi varlıkları da aydınlattığı açıktır. Çünkü daha aşağıdaki akıl sahibi varlıkların ışığıysa, daha yüksek olanların haydi haydi ışığıdır.

2

Zu Job. 1, 4. Ὃ γέγονεν ἐν αὐτῷ, δηλονότι τῷ λόγῳ, ξωὴ ἦν· ἵν᾿ ὥσπερ θεὸς εἰς ὕπαρξιν ἤγαγεν τὰ πάντα, οὕτω καὶ ζωοποιηθῇ τὰ πεφνκότα ζῆν μετονσίᾳ αὐτοῦ. διὸ καὶ ἁρμοδίως εἴρηται τὸ »Καὶ ἡ »ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων«. οὐ γὰρ προσεκτέον τοῖς ἐκ τῆς λέξεως ταύτης γενητὸν εἶναι τὸν λόγον νομίσασι. τὸ γὰρ γενό- μενον οὐκ αὐτό ἐστι ζωή· ὃ οὐκ ἔξωθεν αὐτῷ ἐπῆλθεν, ἐν αὐτῶ γὰρ γέγονεν ἡ ζωή. οὐ γὰρ οἱοί τε ἠσαν οἱ γενητοὶ οὕτως αὐτὸν ἔχειν τυγχάνοντα κατ᾿ οὐσίαν ζωὴν ὡς ἔστι παρὰ τῷ πατρί. εἴρηται γὰρ πρὸς τὸν θεόν· Παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς«. καὶ ἔστιν ἡ ζωὴ αὓτη παρὰ τῷ πατρὶ οὐ ζωοποιοῦσα αὐτόν· οὐ γὰρ μετουσίᾳ ζωῆς ὁ πατὴρ ζῇ, ἀλλὰ ζωὴ θεὸς ὢν γεννᾷ ζωήν, ὡς καὶ σοφὸς σοφίαν καὶ δυνατὸς δύναμιν. αὕτη ἡ ζωὴ τὰ λογικὰ ὠφελῆσαι βουλομένη σχέσιν τὴν πρὸς αὐτὰ ἀνεδέξατο, ἐπὶ τὸ ζὴν αὐτὰ προσλαβόντα αὐτὴν μετουσίας τρόπῳ· καὶ οὐ περὶ μόνου γε τοῦ κοινοῦ ζῆν αὐτῶν τοῦτο λεκτέον· ἀλλὰ γὰρ καὶ τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν καθ᾿ ὃ συμβαίνει εὖ ζῆν. τοῦτο γοῦν παρίσταται καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς λέξεως· φησὶ γάρ· »Καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων( ὅτι δὲ ἐνταῦθ᾿ οὓτως ἔχει καὶ ἐξ ἐτέρου ἔστι πιστώσασθαι. ὁ τοῦ θεοῦ υἱὸς καὶ λόγος, θεὸς ὢν λόγος, ἐστὶ πρὸς τὸν θεόν, ὡς ἀρτίως εἴρηται, γινόμενος καὶ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ὡς οἷοί τε εἰσὶν χωρεῖν αὐτοῦ τὴν παρουσίαν. εἴρηται γάρ· »Λόγος κυρίου ἐγενήθη πρὸς Ὠσηέ«, καὶ »Ἐγένετο λόγος κυρίου πρὸς Ἰερεμίαν«, καὶ καθόλου· »Ἐκείνους Μὺς εἶπεν πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ θεοῦ ἐγένετο«. ὡς οὖν λόγος μὲν πρὸς τὸν θεόν ἐστι, γίνεται δὲ πρὸς τοὺς γενητούς, οὓτως ζωὴ τυγχάνων ἐστὶ παρὰ τῷ πατρί, ζωοποιῶν πρὸς οὓς ἐπιφοιτᾷ, γινομένης ἐν αὐτῷ ζωοποιητικῆς σχέσεως ἁρμονίως ἐχούσης πρὸς ζωοποιούμενα, ἀλλ’ ἐπεὶ πρὸς τῷ ζωοποιῆσαι καὶ γνῶσιν ἀληθείας ἐμποιεῖ, φωτίζουσα τὸν νοῦν τῶν παραδεχομένων αὐτήν, καὶ φῶς ἀνθρώπων ὀνομάζεται. ἀνθρώπων δὲ φῶς οὖσα δῆλον ὃτι καὶ τὰ ὑπερβεβηκότα λογικὰ φωτίζει. εἰ γὰρ τῶν ἐλαττόνων λογικῶν φῶς ἐστι, πολλῷ μᾶλλον τῶν ὑπεραναβεβηκότων.

3Yuhanna 1,5 üzerine.

Tanrı olan ışık, var olan her karanlığı, bilgisizliği ve kötülüğü ortadan kaldırır. Bu yüzden böyle bir karanlıkta parlar ve karanlık onu kavrayamaz. Çünkü bu ışık Tanrı'nın bilgeliği ve adaletidir: bilgelik olduğu yönüyle nousun bilgisizliğini giderir, adalet olduğu yönüyle ruhun adımlarını doğrultur. Karanlıkta parlaması da budur: aydınlanan insana kendi ışınlarını göndermekten alıkonulmaz. Karanlık onu bu yüzden kavrayamaz; onun gelişiyle çözülür, yok olur. Karanlık, var olup iş görürken onu kavrayamıyor değildir; çözüldüğü, artık olmadığı için kavrayamaz.

Örneğin Pavlos, Mesih'i tanımadığı zaman, karanlık dediğimiz o bilgisizlikten ötürü ona zulmediyordu. Ama zulmettiği ışık kendi ışınlarını saçınca karanlık çözüldü ve böylece zulmettiği ışığı kavrayamadı. Aynı şekilde tövbe eden haydut da önce söz konusu karanlıkla kör olmuş bir hâlde ışığa saldırıyordu. Ama haydudun içindeki karanlık çözüldü ve böylece ışığı kavrayamadı.

Düşünceyi daha açık bir biçime sokayım: ışık hakikattir. Yalan ve her türlü aldatma, yani karanlık, ışığın peşine düştüğünde, peşine düştüğü şeye yaklaşınca çözülüp yok olur. Çünkü hakikat göründüğünde yalan da aldatma da çözülür. Şaşırtıcı bir şey söyleyeyim: karanlık uzaktayken ışığın peşine düşer, onu yakalamak üzere yaklaşınca yok olur. Yalan da hakikatten uzak olduğu ölçüde insanda hüküm sürer ve iş görür, öyle ki hakikati nousun dışına kovalar. Ona yaklaşınca da büsbütün yok olduğu ortaya çıkar. Bu yüzden Tanrı, engelleyebilecekken kötülüğün var olmasına izin vermiştir ki aretēnin büyüklüğü görülsün.

3

Zu Joh. 1, 5. Τὸ θεολογούμενον φῶς λυτικόν ἐστι πάσης σκοτίας καὶ ἀγνοίας καὶ κακίας ὑφισταμένης. διὸ ἐν τῇ τοιαύτῃ σκοτίᾳ φαῖνον οὐ καταλαμβάνεται ὑπ’ αὐτῆς. ὂν γὰρ τοῦτο τὸ φῶς σοφία καὶ δικαιοσύνη θεοῦ, ᾗ μὲν σοφία ἐστὶ λύει τὴν τοῦ νοῦ ἄγνοιαν, ᾐ δὲ δικαιοσύνη τὰ διαβήματα τῆς ψυχῆς κατευθύνει, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνειν αὐτὸ οὐ κωλυόμενον ἐκπέμπειν τὰς οἰκείας αὐγὰς τῷ φωτιζομένῳ ἀνθρώπῳ· διὸ οὐ καταλαμβάνεται ὑπὸ τῆς σκοτίας, λυομένης καὶ ἀφανιζομένης τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ. οὐ γὰρ ὑφεστῶσα καὶ ἐνεργοῦσα οὐ καταλαμβάνει αὐτό, ἀλλὰ λυομένη καὶ μηκέτι οὖσα. οἷον ὁ Παῦλος ὅτε ἠγνόει τὸν χριστὸν ἐδίωκεν αὐτόν, πρὸς τοῦτο ἐκ τῆς προσούσης ἀγνοίας, ἣν εἴπομεν εἶναι σκοτίαν· ἀλλὰ τοῦ διωκομένου φωτὸς ὑπ᾿ αὐτῆς ἐκλάμψαντος τὰς οἰκείας αὐγὰς λέλυται ἡ σκοτία, καὶ ταύτῃ καταλαβεῖν αὑ δεδύνυηται τὸ διωκόμενον ὑπ᾿ αὐτῆς φῶς. ὡσαύτως καὶ ὁ μετανοήσας ἐπὶ τῷ λῃστής, πεπηρωμένος τῇ προειρημένῃ σκοτίᾳ ἐδίωκε τὸ φῶς· ἀλλ’ ἡ ἐν τῷ λῃστῇ σκοτία λέλυται, καὶ οὕτως αὐ καταλαμβάνει τὸ φῶς. καὶ ἴνα ἐπὶ τὸ σαφέστερον μεταβάλω τὸ θεώρημα, φῶς ἐστὶν ἡ ἀλήθεια· ὅταν δὲ τὸ ψεῦδος καὶ ἀπάτη πᾶσα, τουτέστι τὸ σκότος, διώκῃ τὸ φῶς, τότε λύεται καὶ ἀφανίζεται πλησίασαν τῷ διωκομένῳ. τῆς γὰρ ἀληθείας φανείσης τὸ ψεῦδος καὶ ἡ ἀπάτη λύεται. καὶ τὸ παράδοξον ἐρῶ, μακρὰν οὐσα ἡ σκοτία διώκει τὸ φῶς, ἐγγίσασα δὲ ἐπὶ τὸ καταλαβεῖν αὐτὸ ἀφανίζεται. καὶ γὰρ τὸ ψεῦδος, ὃσον ἀφέστηκεν τῆς ἀληθείας, κρατεῖ καὶ ἐνεργεῖ έν τῷ ἀνθρώπῳ, ὡς διώκειν τὴν ἀλήθειαν ἀπὸ τοῦ νοῦ· ὅταν δὲ ἐγγίσῃ αὐτῇ, δείκνυται μηδ᾿ ὃλως ὄν. ὅθεν ἀναγκαίως ἀφῆκεν ὁ θεὸς εἶναι κακίαν, δυνάμενος κωλῦσαι, ἳνα τὸ μέγεθος τῆς ἀρετῆς δειχθῇ.

4Yuhanna 1,6 üzerine.

Bu, insanın sıradan tanımı için değil, daha çok onun Tanrı'nın suretinde ve Tanrı'ya benzemek üzere yaratılmış olması sebebiyle söylenmiştir. Şunu da belirtmek gerekir ki "oldu" sözü her zaman varlığa geçişi göstermez. Burada "oldu" sözü "Tanrı'dan gönderilmiş" ifadesine bağlıdır. Yani söylenen şudur: "Tanrı tarafından tanıklık için gönderilmiş biri oldu." Bu Yuhanna hakkında söylenenler için doğruysa, Tanrı'nın oğlu hakkında yazılan ya da söylenenler için, söylenen ya da yazılan ve var olan biri olarak, haydi haydi doğrudur.

4

Zu Joh. 1, 6. Οὐ τοσοῦτον διὰ τὴν κοινὴν περὶ ἀνθρώπου ἀπόδοσιν ὅσον διὰ τὸ πεφυκέναι αὐτὸν κατ᾿ εἰκόνα καὶ πρὸς θεὸν ὁμοίωσιν. σημειωτέον δὲ ὡς οὐκ ἀεὶ τὸ »Ἐγένετο« τὴν ⟨εἰς⟩ ὕπαρξιν ἄγουσαν δηλοῖ, ἀλλ᾿ ἐνταῦθα τὸ »Ἐγένετο« ἀναφορὰν ἔχει πρὸς τὸ »Ἀπεσταλ- »μένος παρά θεοῦ«· ἴνα ᾐ τὸ λεγόμενον τοιοῦτο· »Ἐγένετο ἀπεσταλμένος παρὰ θεοῦ εἰς μαρτυρίαν«. εἰ δὲ ταῦτα περὶ Ἰωάννου λεγόμενα ὀρθῶς ἔχει, πόσῳ μᾶλλον τὰ περὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ γραφόμενα ἢ λεγόμενα ὡς λεγομένου ἢ γραφομένου καὶ γινομένου.

5Yuhanna 1,7 üzerine.

"Herkes iman etsin diye": Yani herkes iman etmese de, kendisine düşen kadarıyla. Çünkü herkes güneşin ışığını almıyor diye, güneşin herkesi aydınlatmak için doğmadığı söylenemez. Onu gönderenin gayesi herkesin iman etmesiydi.

5

Zu Joh. 1, 7. Ἳνα πάντες πιστεύσωσιν. Ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ δηλονότι, εἰ καὶ μὴ πάντες ἐπίστευσαν· οὐδὲ γάρ, εἰ μὴ πάντες τὸν παρὰ τοῦ ἡλίου δέχοιντο φωτισμόν, ἤδη καὶ τὸν ἥλιον φαίη τις ἂν μὴ ἐπὶ τοῦτο ἀνατέλλειν, ἐφ᾿ ᾧ τε πάντας φωτίζεσθαι. ἡ γὰρ πρόθεσις τοῦ πέμψαντος αὐτὸν ἦν πιστεῦσαι πάντας.]

6Yuhanna 1,8 üzerine.

"O ışık değildi": Yani Tanrı olan ışık değildi. Çünkü sahip olduğu üstünlükler yüzünden bazıları onun Mesih olduğunu sanıyordu. Yuhanna bu yanılgıyı kökünden sökmek için bunu söylüyor. Yahya bir ışık olsa bile, azizlerin Tanrı'ya "Senin ışığında ışığı göreceğiz" derken andıkları ışık değildi. Dolayısıyla Yahya, "Siz dünyanın ışığısınız" sözü uyarınca bir ışık olsa da, o gerçek ışık değildi.

Gerçek ışık, yalana karşıtlıkla değil, suretten ayırmak için söylenmiştir. Çünkü hakikat ve gerçek, kimi zaman yalana ve aldatmaya, kimi zaman surete ve taklide karşı konur. Suret niteliğindeki ışıktan duyulur ışığı, özellikle de güneşi, gerçek ışıktan ise akılla kavranan ışığı, daha doğrusu akılla kavranan varlıkları, yani kutsal güçleri aydınlatan ışığı anlamak mümkündür. Kutsal Yazı'nın şu sözünün de bunu söylediğini düşünüyorum: "Her iyi bağış ve her kusursuz armağan yukarıdandır, ışıkların Babası'ndan iner." Tanrı olan ışık, "dünyaya gelen her insanı aydınlatan gerçek ışık"tı.

"Dünyaya gelen" sözü iki anlama gelebildiğinden, kimi zaman ışığı, kimi zaman insanı gösterebilir ve iki biçimde de yorumlanmalıdır. Önce şöyle anlaşılabilir: bu ışık, dünyaya geliş zamanında gelip dünyada bulunan her insanı aydınlatır; yani ışık insanı aydınlatmak için dünyaya gelir. Sonra da şöyle: gerçek ışık dünyaya gelen her insanı aydınlatır.

6

Zu Job. 1, 8. Οὐκ ἠν ἐκεῖνος τὸ φῶς. Τουτέστι τὸ θεολογούμενον· ὑπείληπτο γὰρ τισι διὰ τὸ προσόντα αὐτῷ πλεονεκτήματα ὡς αὐτὸς εἴη ὁ χριστός. διὰ τοῦτο τοῦτό φησιν ἵνα ὁλόριζον τὴν τοιαύτην ἀνέλῃ πλάνην. κἂν γὰρ φῶς Ἰωάννης ⟨ᾖ⟩ ἀλλ’ οὐκ ἐκεῖνο τὸ περὶ οὑ οἱ ἅγιοι πρὸς τὸν θεόν φασιν· »Ἐν τῷ φωτί σου ὀψόμεθα »φῶς«· ὥστε εἰ καὶ φῶς ἦν Ἰωάννης, κατὰ τὸ εἰρημένον τοῖς »Ὑμεῖς ἐστὲ τὸ φῶς τοῦ κόσμου«· ἀλλ᾿ οὐκ ἐκεῖνο τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. φῶς δὲ ἀληθινὸν οὐ πρὸς ἀντιδιαστολὴν ψεύδους ἀλλὰ πρὸς διαφορὰν εἰκονικοῦ εἵρηται. ἡ γὰρ ἀλήθεια καὶ τὸ ἀληθὲς ὁτέ μὲν τῷ ψεύδει καὶ τῇ ἀπάτῃ, ὁτὲ δὲ εἰκόνι καὶ μιμήματι ἀντιδιαστέλλεται. δυνατὸν δὲ λαβεῖν εἰκονικὸν φῶς τὸ αἰσθητόν, καὶ μάλιστα τὸν ἣλιον, ἀληθινὸν δὲ φῶς τὸ νοητόν· μᾶλλον δὲ τὸ τῶν νοητῶν φωτιστικόν, τῶν ἁγίων δυνάμεων. ὅπερ ἡγοῦμαι εἰρῆσθαι ὑπὸ τῆς γραφῆς· Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνω- »θέν ἐστι, καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων«. τὸ θεολογούμενον γὰρ φῶς ἦν »τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον »ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον«. ἀλλ᾿ ἐπεὶ τὸ Ἐρχόμενον εἰς τὸν »κόσμον« ἀμφιβόλως εἴρηται, δυνάμενον σημαίνειν ὁτὲ μὲν τὸ φῶς, ὁτὲ δὲ τὸν ἄνθρωπον, ἑκατέρως αὐτὸ ἐρμηνευτέον. καὶ πρῶτόν γε δεκτέον τὸ φῶς ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον κατὰ τὸν ἐπιδημίας καιρόν, τὸν ἄνθρωπον ὄντα ἐν τῷ κόσμῳ, ὡς εἴρηται, τὸ φῶς ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ἐπὶ τῷ φωτίσαι τὸν ἄνθρωπον. εἶτα τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν φωτίζει πάντα τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ἄνθρωπον.

7Yuhanna 1,12 üzerine.

Herkes ondan yüz çevirmediği için (birçoğu, özellikle de elçiler onu kabul etti), evangelist şöyle ekliyor: "Onu kabul edenlerin hepsine Tanrı'nın çocukları olma yetkisini verdi." Çünkü imana yeni girenler, belki de ilerlemiş olanlar, Tanrı'nın çocukları olma yetkisine sahiptirler. Yetkiyi şimdilik almışlardır, ama çocuk olmaları aretēde, imanda ve bilgide yetkinleştikleri zaman gerçekleşecektir. Yetkiyi hangi sebeple aldıklarını da bunun onun adına, yani ışığın adına iman edenlere verildiğini yazarak gösterir.

Çünkü ışığın adına iman etmekle ışığa iman etmek aynı şey olmadığı için, onun adına iman edenlere yetki, yani çocuk olmaya yatkınlık verilir. İlerleyerek onun adına iman etmekten ona iman etmeye geçerlerse artık kuvve olarak değil, fiil olarak Tanrı'nın çocukları olurlar. Çünkü ışığa daha sade bir zihinle, pek düşünmeden onay verenler onun adına iman ederler. Epistēmēye dayalı ispatla ve eklemlenmiş bir kavrayışla ona yaklaşanlar ise ona iman eder ve ona yakarırlar. İsa'nın, öğrencileri çok ilerledikten sonra "Tanrı'ya iman ediyorsunuz, bana da iman edin" demesi de bundandır; yani "Benim adıma iman etmekten geçip bana ve Baba'ya iman etme zamanınız geldi." Nitekim en yüce ilahiyat konularını anlattıktan sonra hepsine şöyle demişti: "Benim Baba'da, Baba'nın da bende olduğuna iman etmiyor musun?"

7

Zu Joh. 1, 12. Ἐπεὶ μὴ πάντες ἀπεστράφησαν αὐτόν (πολλοὶ γὰρ ἐξ αὐτῶν προσήκαντο αὐτόν, καὶ μάλιστα οἱ ἀπόστολοι), ἐπιφέρει ὁ εὐαγγελιστής· »Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν ἔσχον ἐξουσίαν τέκνα θεοῦ γενέσθαι«. οἱ γὰρ πρὸς τὴν πίστιν εἰσαγόμενοι, τάχα δὲ καὶ προκόψαντες, ἐξουσίαν ἔχουσι τέκνα τέκνα θεοῦ γενέσθαι, τότε γενησόμενοι τέως τὴν ἐξουσίαν εἰλήφασιν, ὅταν τελειωθῶσιν έν τῇ ἀρετῇ καὶ τῇ πίστει καὶ γνώσει. τίς δὲ ἡ αἰτία, δι᾿ ἣν ἴσχον τὴν ἐξουσίαν, δηλοῖ γράψας δεδόσθαι αὐτὴν τοῖς πιστεύσασιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τοῦ φωτὸς δηλονότι. ἐπειδὴ γὰρ οὐ ταὐτὸν τῷ πιστεῦσαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ φωτὸς τὸ πιστεῦσαι εἰς τὸ φῶς, ἐξουσία δίδοται, τουτέστιν ἐπιτηδειότης πρὸς τὸ γενέσθαι τέκνα, τοῖς πιστεύσασιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. εἰ δὲ μετέλθοιεν διὰ προκοπῆς εἰς τὸ πιστεύειν αὐτῷ ἐκ τοῦ πιστεύειν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐκέτι δυνάμει ἀλλ᾿ ἐνεργείᾳ εἶεν ⟨ἂν⟩ θεοῦ τέκνα. οἱ ⟨μὲν⟩ γὰρ ἁπλουστέρᾳ καὶ μὴ πάνυ διανοίᾳ συγκατατιθέμενοι τῷ φωτὶ πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. οἱ δὲ σὺν ἐπιστημονικῇ ἀποδείξει καὶ διηρθρωμένῃ νοήσει προσεληλυθότες αὐτῶ̣ πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν καὶ ἐπικαλοῦνται αὐτόν. ὅθεν Ἰησοῦς μετὰ πολλὴν προκοπὴν τῶν μαθητῶν φησίν· ἐπεὶ »πιστεύετε »εἰς τόν θεόν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε« ἀντὶ τοῦ Καιρὸν ἔχετε μεταβῆναι ἀπὸ τοῦ πιστεύειν εἰς τὸ ὄνομά μου, ἵν᾿ ἐμοὶ καὶ τῷ πατρὶ πιστεύσητε. ἀμέλει γοῦν καὶ περὶ μεγίστης θεολογίας ἐξηγησάμενος αὐτοῖς ἐπήγαγεν ὡς πρὸς ἅπαντας· »Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ »πατρὶ καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν«;

8Yuhanna 1,13 üzerine.

Tanrı'dan doğanlar, İsa'nın Mesih olduğuna iman etmeleri ve adaleti yerine getirmeleriyle Tanrı'dan doğmuşlardır. Kandan doğuma tabi değildirler, yani doğumlarını maddî şeylerden almazlar. Nitekim Mesih'in yaşayan Tanrı'nın oğlu olduğuna iman eden Petrus'a Kurtarıcı şöyle der: "Ne mutlu sana Yunus oğlu Simun, çünkü bunu sana et ve kan değil, göklerdeki Babam açıkladı."

Başka bir yaklaşımla, kanununun öngördüğü duyulur kurbanları sunarak Tanrı'ya saygılı ve Tanrı'nın oğlu olduğunu sanan kimsenin kanların oğlu olup olamayacağına da dikkat et. Çünkü bunlar, boğazlamalarla ve kan dökerek Tanrı'yı memnun edeceklerini sanırlar. Bunu yapmak eskiden kusur değildi, ama bizim için artık öyle değil, çünkü bizi aklamak için İsa'nın uğrumuzda verilen kanı yeterlidir.

Bütün işlerini insanlara adil görünmek için yapanlar da bedenin isteğine ve insanın iradesiyle doğuma tabidirler. Çünkü bunlar, bedenlerini sünnet ettirerek ve açıkta Yahudi gibi yaşamak isteyerek, yüreğe ve gizli Yahudiliğe önem vermeden, bedenin isteğini hoşnut etmeye çalışırlar. İnsan felsefesine dayanarak kötülükten uzak durup aretēyi benimseyenler de insanın isteğinden doğmuştur. Tanrı'dan doğan ise bunların üzerindedir, çünkü onun adına iman ettikten sonra ona iman etmiştir.

8

Zu Joh. 1, 13. Οἱ γὰρ ἐκ θεοῦ γεννηθέντες, τῷ πεπιστευκέναι ὅτι Ἰησοῦς ο χριστός ἐστι καὶ τῷ ποιεῖν δικαιοσύνην ἐκ τοῦ θεοῦ ἐγεννήθησαν. οὐχ ὑπόκεινται δὲ τῇ ἐξ αἱμάτων γεννήσει, τουτέστιν οὐκ ἐξ ὑλικῶν ἔχουσι τὴν γένεσιν. ἀμέλει γοῦν τῷ Πέτρῳ, πιστεύσαντι ὅτι ὁ χριστός ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὑπὸ τοῦ σωτῆρος λέγεται· »Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ »σοι, ἀλλ᾿ ὁ πατήρ μου ὁ έν τοῖς οὐρανοῖς«. καὶ ἐπίστησον εἰ δύναται κατ’ ἐπιβολὴν ἄλλην υἱὸς αἱμάτων εἶναι ὁ νομίζων θεοσεβὴς καὶ υἱὸς θεοῦ εἶναι διὰ τοῦ προσάγειν τὰς κατὰ νόμον αἰσθητὰς θείας. οὑτοι γὰρ διὰ σφαγῶν καὶ ἐκχύσεως αἱμάτων εὐαρεστεῖν τῷ θεῷ οἴονται καὶ ἀνέγκλητον μὲν ἠν τοῦτο ποιεῖν πρότερον, ἡμῖν δὲ οὐκέτι, διὰ τὸ ἀρκούντως πρὸς δικαίωσιν ἔχειν τὸ δοθὲν ὑπὲρ ἡμῶν Ἰηοοῦς αἷμα. ὑπόκεινται δὲ καὶ θελήματι σαρκὸς καὶ γενέσει ἀνδρὸς οἱ πάντα ποιοῦντες πρὸς τὸ φανῆναι τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι. θελήματι γὰρ σαρκὸς εὐαρεστεῖν οὑτοι προτίθενται τὴν σάρκα περιτεμνόμενοι καὶ έν τῷ προφανεῖ ἰουδαΐζειν θέλοντες, μετὰ τοῦ μὴ ἐπιμελεῖσθαι τῆς καρδίας καὶ τοῦ έν κρυπτῷ Ἰουδαϊσμοῦ. ἔχουσι δὲ καὶ τὴν ἐκ θελήματος ἀνδρὸς γένεσιν οἳ προφάσει ἀνθρωπίνης φιλοσοφίας ἀπέχονται μὲν κακίας, ἀρετὴν δὲ ἀναλαμβάνουσιν. καὶ ὑΠὲρ τούτους οὖν ἐστιν ὁ ἐκ τοῦ θεοῦ γεγεννημένος τῷ μετὰ τὸ πιστευσαι εἰς το ονομα αυτου αυτῳ πεπιστευκέναι.

9Yuhanna 1,14 üzerine.

"Baba'dan gelen biricik oğulunki gibi" sözü, oğlun Baba'nın ousiasından olduğunu düşündürür. Çünkü yaratıklardan hiçbiri Baba'dan değildir; varlığını Tanrı'dan, logos aracılığıyla alır. Başka şeyler de varlıklarını Baba'dan almış olsaydı, Baba'dan var olan çok kişi bulunacağı için "biricik" sözü boşa konmuş olurdu. Oysa Baba'dan gelen bu biricik oğlun lütuf ve hakikatle dolu olduğu söylenmiştir. Dolu olduğu söylenen şeylerden başkası da değildir. Çünkü biricik oğul kendisi için "Hakikat benim" der. Hakikatle dolan şey hakikati alabilir; ama hakikat, olduğu söylenen şey fiilen kendisi olduğundan, hakikati almaz. Aynı şey lütuf için de söylenebilir. Biricik oğul için böyle şeyler söylemek şaşırtıcı değildir, çünkü Baba hakkında da böyle yazılmıştır. Nitekim peygamberde kendisi hakkında "Doluyum" der.

Bu ifadenin, Kurtarıcı'nın gelişinden önceki durum düşünülerek söylenmiş olması da mümkündür. Musa aracılığıyla verilen kanun günahkârları cezalandırıyor, kanuna aykırı yapılanları kimseye bağışlamıyordu. Ayrıca bu kanun, gizli ayinleri suretler ve gölge resimler yoluyla aktarıyor, altında bulunanları elinden tutup Mesih'in öğretisine hazırlıyordu. Kanuna Mesih'e götüren eğitici denmesi de bundandır. Kurtarıcı günahkârları cezalandırmak için değil, yapılanları bağışlamak ve öğretiye son biçimini vermek için, suretlerin yerine hakikatin bilgisini koymak için gelmiş, hakikati bizzat göstermiş, daha doğrusu kendisi hakikat olmuştur. Bu yüzden onu görenlere haklı olarak lütuf ve hakikatle dolu göründü. Çünkü kimine lütfedip kimine lütfetmeseydi lütufla dolu olmazdı. Gölgenin bir kısmına son verip bir kısmına vermeseydi de hakikatle dolu olmazdı. Oysa o bütün gölgeyi ve sureti kaldırdı ve tövbe ederek kendisine sığınanlara bütün günahların bağışlanmasını sağlar. Demek ki hakikatle ve lütufla doludur.

9

Zu Joh. 1, 14. Τὸ »Ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρὸς‘ νοεῖν ὑποβάλλει ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ πατρὸς εἶναι τὸν υἱόν. οὐδὲν γὰρ τῶν κτισμάτων παρὰ πατρός, ἀλλ’ ἐκ θεοῦ διὰ τοῦ λόγου ἔχει τὸ εἶναι. εἰ γὰρ καὶ ἄλλα παρὰ πατρὸς εἶχε τὴν ὕπαρξιν, ματαίως ἡ τοῦ μονογενοῦς ἔκειτο φωνή, πολλῶν ὄντων τῶν παρὰ πατρὸς ἐχόντων τὸ εἶναι. οὗτος δὲ μονογενὴς παρὰ πατρὸς πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας εἴρηται. οὐκ ἄλλος ὢν τούτων ὡν λέγεται εἶναι πλήρης. αὐτὸς γὰρ ὁ μονογενὴς περὶ ἑαυτοῦ λέγει· »Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια«. ἔσται γὰρ δεκτικὸν ἀληθείας τὸ πληρούμενον ὑπ’ αὐτῆς. ἀλλ’ οὐ δεκτικὴ ἀληθείας ἡ ἀλήθεια κατ᾿ ἐνέργειαν οὐσα τοῦτο ὃ λέγεται εἶναι. τὰ δ᾿ αὐτὰ καὶ περὶ τῆς χάριτος ῥηθείη ἄν. καὶ οὐ παράδοξόν γε περὶ τοῦ μονογενοῦς τοιαῦτα λέγειν, ὁπότε καὶ περὶ τοῦ πατρὸς τοιαῦτα ἀναγέγραπται. αὐτὸς γοῦν περὶ ἑαυτοῦ ἐν τῷ προφήτῃ λέγει· Πλήρης »εἰμί«. εἰκὸς δὲ εἰρῆσθαι τὴν λέξιν ταύτην καὶ διὰ τὸ θεωρηθησόμενον πρὸ τῆς τοῦ σωτῆρος ἐπιδημίας. ὁ διὰ Μωϋσέως νόμος τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐκόλαζεν, οὐδενὶ χαριζόμενος τὰ κατὰ παράβασιν αὐτοῦ ἐπιτελεσθέντα. ἔτι μὴν ὁ νόμος οὗτος μυστηρίων τελετὰς δι’ εἰκόνων καὶ σκιογραφιῶν παρεδίδου, χειραγωγῶν καὶ εὐτρεπίζων πρὸς τὴν τοῦ χριστοῦ διδασκαλίαν τοὺς ὑπ᾿ αὐτῶν ἀγομένους· ὅθεν καὶ παιδαγωγὸς ὁ νόμος εἰς Χριστὸν λέγεται. ἐπεὶ τοίνυν ὁ σωτὴρ ἐλήλυθεν οὐ κολάσαι τοὺς ἡμαρτηκότας ἀλλ᾿ ἄφεσιν παρασχεῖν τῶν οὕτως πεπραγμένων, καὶ τέλος ἐπιθεῖναι τῆς διδασκαλίας, καὶ εἰκόνων γνῶσιν τῆς ἀληθείας, αὐτὸς αὐτὴν φανερῶν, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὢν ἡ ἀλήθεια, εἰκότως πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας ὤφθη τοῖς αὐτὸν θεασαμένοις. εἰ γάρ τισι μὲν ἐχαρίζετο τισὶ δὲ οὔ, οὐκ ἦν πλήρης χάριτος, ὡς ἂν εἰ τῆς σκιᾶς τι μὲν ἔπαυεν ἕτερον δέ τι αὐτῆς οὐχί, οὐκ ἦν πλήρης ἀληθείας. ἀλλὰ μὴν πᾶσαν σκιὰν καὶ εἰκόνα περιέγραφεν, καὶ πάντων ἁμαρτημάτων ἄφεσιν παρέχει τοῖς προσφεύγουσι διὰ μετανοίας αὐτῶ̣. πλήρης ἄρα ἀληθείας καὶ χάριτός ἐστιν.

10Yuhanna 1,15 üzerine.

"Haykırdı": Sesin yüksekliğiyle değil, düşüncenin gerilimiyle. Çünkü büyük öğretileri duyuran kişi onları gerektiği gibi, düşüncede yüksek sesle dile getirir. "Önce" sözünü de "benden önce" anlamında almak gerekir. Söylediği şudur: Benden önce var olan ve benden önce gelen İsa, arkamdan ve benden sonra geldi; arkamda kalmak için değil, önüme geçmek için. İsa'nın Yuhanna'nın arkasından gelmesini doğum zamanı bakımından anlamak gerekir. Çünkü Yahya, İsa'dan altı ay önce rahme düşmüştü. İsa bu şekilde arkasından gelmiş, onun Tanrı'sı ve yaratıcısı olduğu ortaya çıkarak önüne geçmiştir.

Şöyle de denebilir: öğrenen herkes öğretmeninin peşinden gider ve bu anlamda arkasından yürüdüğü söylenir. Kurtarıcı da vaftiz eden Yahya'ya vaftiz olmak için geldiğinden, Yahya tarafından vaftiz edilmesi bakımından vaftizcinin arkasından geldiği söylenmiştir. Ama kutsamak ve Baba'nın tanıklığını almak bakımından vaftizcinin önüne geçmiş, ondan daha değerli ve üstün olduğu ortaya çıkmıştır. "Benden önce oldu" demesi de yerindedir, çünkü onun varlığı olmuş olmasından öncedir. Bunun ne büyük bir titizlikle söylendiğine de dikkat et: "Arkamda olan" diye yazılmamıştır. Arkada olan önde olamazdı. Ama ilk olanın arkadan gelmesi imkânsız değildir.

Başka türlü de söylenebilir: "Çünkü onun doluluğundan hepimiz aldık, lütuf üstüne lütuf." Yahya, önüne geçenin ilk olmasının sebebini yine göstererek bu sözü eklemiştir. Doldurulanlardan önce gelen ve onları dolduran nasıl üstün ve ilk olmasın? Kutsallığa yaklaşanları kendisi yetkinleştiriyor, aretē ve bilgelikle dolduruyorsa, nasıl onlardan ilk ve üstün olmasın?

Yazılanlardaki titizliğe dikkat et: "Doluluğu aldık" denmiyor, "Onun doluluğundan hepimiz aldık" deniyor. Çünkü bu hayatta kutsallığa ve hakikatin bilgisine katılanlar, onun doluluğundan kısmen bilmeyi ve kısmen peygamberlik etmeyi almışlardır; onun doluluğunun tamamına sahip değildirler. Ona ancak gelecek çağlarda, asıl hayata erişince sahip olabilirler. Elçi'nin dediği gibi: "Yetkin olan gelince kısmî olan ortadan kalkacaktır." Yuhanna'nın genel mektubundaki şu söz de buna uygundur: "Ne olacağımız henüz belli olmadı, ama o göründüğünde ona benzer olacağımızı biliyoruz, çünkü onu olduğu gibi göreceğiz." Yani sonradan olanların Tanrı'yı bilmesi mümkün olduğu gibi. Çünkü Tanrı'nın kendisinin olduğu gibi kavranması mümkün değildir. Şimdiki durumumuzdan daha çok şeye sahip olacağız: artık kısmen değil, bilgisizlikten soyunmuş olarak en saf hakikate yönelecek ve onu gücümüz yettiğince göreceğiz.

Demek ki Yahya, İsa'nın doluluğundan aldığı için "O benden önce oldu" der; çünkü onun doluluğundan almıştır. Doluluktan yalnız birinin değil bütün azizlerin alması da dolduranın ve yetkinleştirenin üstünlüğünü gösterir. Bütün azizler doluluğun tamamından değil de bir parçasından dolduysa, doluluktan alanlar kendilerine vereninin çok gerisinde görüneceklerdir.

10

Zu Joh. 1, 15. Κέκροπες. Οὐ κατὰ τὴν προφορὰν ἀλλὰ κατὰ τὸ τῆς νοήσεως ἐπιτεταμένον. ὁ γὰρ περὶ τῶν μεγάλων δογμάτων ἀπαγγέλλων ὡς δεῖ μεγαλοφώνως κατὰ τὴν νόησιν αὐτὰ προφέρει. ἀκουστέον δὲ τοῦ »Πρῶτος« ἀντὶ τοῦ . ὅμως ὃ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· πρὸ ἐμοῦ καὶ πρότερός μου τυγχάνων Ἰησοῦς ὀπίσω μου καὶ μετ ἐμὲ ἠλθεν, οὐκ ἐπὶ τῷ ὀπίσω μου μεῖναι ἀλλὰ τῷ πρὸ ἐμοῦ γενέσθαι. ἀκουστέον δὲ τοῦ ὀπίσω αὐτὸν ἔρχεσθαι τοῦ Ἰωάννου κατὰ χρόνον τῆς ἀποτέξεως. πρὸ γὰρ ἓξ μηνῶν Ἰωάννης συνελήφθη τοῦ συλληφθῆναι τὸν Ἰησοῦν. τούτῳ τῷ τρόπῳ ὀπίσω αὐτοῦ ἐλθὼν ὁ Ἴησοῦς ἔμπροσθεν αὐτοῦ γέγονεν ἀναδειχθεὶς θεὸς καὶ δημιουργὸς αὐτοῦ ὑπάρχων. λεχθείη δ᾿ ⟨ἂν⟩ καὶ οὕτως· δόξει πᾶς ὁ μανθάνων τῷ διδασκάλῳ καὶ ταύτῃ ὀπίσω αὐτοῦ λέγεται βαδίζειν. ἐπεὶ τοίνυν καὶ ὁ σωτὴρ βαπτίζοντι τῷ Ἰωάννῃ προσῆλθε βαπτισθῆναι, κατὰ τὸ βαπτίζεσθαι αὐτὸν ὑπὸ Ἰωάννου ὀπίσω τοῦ βαπτίζοντος ἔρχεσθαι εἴρηται, κατὰ δὲ τὸ ἡγιακέναι καὶ μεμαρτυρῆσθαι ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἔμπροσθεν τοῦ βαπτίζοντος γέγονεν, τιμιώτερος καὶ ὑπερέχων αὐτοῦ ἀναδειχθείς. εὖ δὲ καὶ τὸ φάναι· »Ἔμπροσθέν μου γέ- »γονεν«, ὡς τὴν ὕπαρξιν προτέραν εἶναι τοῦ γεγονέναι αὐτόν. καὶ τοῦτο δὲ ἐπίστησον μεθ’ ὅσης ἀκριβείας εἴρηται. οὐ γέγραπται >Ὁ ὀπίσω μου ὤν ἠδύνατο πρὸ αὐτοῦ εἶναι. ἀλλ᾿ οὐκ ἀδύνατον τὸν πρῶτον ὄντα ὀπίσω ἐλθεῖν. ῥηθείη δ᾿ ⟨ἂν⟩ καὶ ἑτέρως. »Ὅτι, φησίν, ἐκ τοῦ » πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἐλάβομεν καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος«· πάλιν γὰρ αἰτίαν ἀποδιδοὺς τοῦ ἔμπροσθεν αὐτοῦ γεγονέναι αὐτοῦ ὄντα πρῶτον ἐπήγαγεν τὸ »Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες »ἐλάβομεν καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος«. πῶς γὰρ οὐκ ἔμπροσθεν κατὰ τὸ προύχειν, καὶ πρῶτος τῶν πληρουμένων ὁ πληρῶν; εἰ γὰρ αὐτὸς τελειοῖ καὶ πληροῖ ἀρετῆς καὶ σοφίας τοὺς ἐφ’ ἁγιότητα ἐρχομένους, πῶς οὐ πρῶτος καὶ προύχων αὐτῶν ὑπάρχει; πρόσχες δὲ τῇ ἀκριβείᾳ τῶν γεγραμμένων. οὐκ εἴρηται Τὸ πλήρωμα , ἀλλ’ »Ἐκ »τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν«. οἱ γὰρ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἁγιότητος μετέχοντες καὶ γνώσεως τῆς ἀληθείας τὸ ἐκ μέρους γινώσκειν καὶ ἐκ μέρους προφητεύειν ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐ πλήρωμα αὐτοῦ ἔχουσιν. σχοῖεν δ᾿ ⟨ἂν⟩ αὐτὸ τὴν ἐπίκαιρον ζωὴν ἐν τοῖς μέλλουσιν αἰῶσι κατὰ τὸν ἀπόστολον· Ὅταν ἔλθῃ, φησί, τὸ τέλειον, τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται·. τούτῳ συνῳδὰ καὶ τὰ ἐν τῇ καθολικῇ Ἰωάννου· Καὶ οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα· οἴδαμεν δὲ ὄντι ἐὰν φανερωθῇ ὅμοιοι † αὐτοῦ »ἐσόμεθα, ὅτι ὀψόμεθα αὐτὸν καθὼς ἔστι« τουτέστι· καθώς ἐστι δυνατὸν τοῖς γενητοῖς γνῶναι τὸν θεόν· οὐ γὰρ οἷόν τε ἐκλαμβάνειν τὸ καθὼς ἔστιν ὁ θεὸς αὐτός. καὶ γὰρ ἕξομέν τι πλέον τῆς παρούσης καταστάσεως, ⟨εἰ⟩ μηκέτι ἐκ μέρους ἀλλὰ γυμνοὶ ἀγνοίας τῇ ἀκραιφνεστάτῃ ἀληθείᾳ προσβαλοῦμεν κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτὸν ὀψόμενοι. διὰ τὸ τοίνυν ἐκ τοῦ πληρώματος Ἰησοῦ εἰληφέναι ὁ Ἰωάννης λέγει περὶ αὑτοῦ ὅτι »Ἔμπροσθέν μου γέγονεν« οὗ ἴσχον ἐκ τοῦ πληρώματος. καὶ τὸ μὴ ἕνα ἀλλὰ πάντας τοὺς ἁγίους ἐκλαμβάνειν ἐκ τοῦ πληρώματος τοῦ Ἰησοῦ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ πληροῦντος καὶ τελειοῦντος φανεροῖ. εἰ γὰρ πάντες ἅγιοι ἐπληρώθησαν οὐκ ἐξ ὅλου τοῦ πληρώματος ἀλλ᾿ ἐκ τινὸς μορίου αὐτοῦ, πολὺ ἀπολειπόμενοι ὀφθήσονται οἱ ἐκ τοῦ πληρώματος λαμβάνοντες τοῦ παρασχόντος αὐτοῖς.

11Yuhanna 1,16 üzerine.

Aretēlerin bir kısmına kendimizden, kendi gücümüzle, prohairesisle sahip oluruz; bir kısmı ise Tanrı'dandır. Kurtarıcı'ya ve Babası'na, elimizden geldiği kadar kendi yetkimizle iman ettikten sonra, Tanrı'dan gelen kısmı istemek bize kalır. Nitekim İsa'nın öğrencileri de ona "İmanımızı artır" derler. Çünkü "artır" sözü, prohairesisle sahip oldukları imana, Tanrı'nın vereceği imanı eklemesini istediklerini gösterir.

Pavlos da "iman ölçüsüne göre" diye yazarak, kendi elimizde olan imanın ölçüsünde Ruh'un armağanlarının verildiğini belirtir. "Birine aynı Ruh'la iman verilir" der. Birine, sahip olduğu imanın ölçüsünde iman veriliyorsa, Tanrı'nın gönderdiği imanın bizim başardığımız imana eklendiği açıktır. İman hakkında söylenenleri öteki aretēler için de söylemek gerekir. Aretē, sahibini lütfa erdiren bir lütuf olduğundan, biz onu prohairesisle başardığımızda Tanrı'dan gelen de eklenir. "Tanrı'nın lütuf üstüne lütuf vermesi" de budur.

11

Zu Joh. 1, 16. Τῶν ἀρετῶν τὸ μὲν οἴκοθεν ἔχομεν καὶ παρ᾿ ἑαυτῶν, ὃ προαιρετικῶς κτώμεθα, τὸ δὲ ἐκ θεοῦ, πιστεύσαντες γοῦν τῷ σωτῆρι καὶ τῷ πατρὶ αὐτοῦ ὡς ἐνεδέχετο ἐκ τοῦ ἐφ᾿ ἡμῖν γενέσθαι. λείπεται ἡμῖν καὶ τὸ ἐκ θεοῦ αἰτεῖν, καθὼς καὶ οἱ μαθηταὶ Ἰησοῦ φασὶν αὐτῶ̣· »Πρόσθες ἡμῖν πίστιν«. ἡ γὰρ λέζις ἡ »Πρόσθες« σημαίνει ἀπαιτεῖν αὐτοὺς θεοδώρητον πίστιν πρὸς ᾐ εἶχον προαιρετικῶς. ἀμέλει καὶ ὁ Παῦλος γράφων φησί· »Κατ᾿ ἀναλογίαν πίστεως‘ τῆς ἐνούσης ἐκ τοῦ ἐφ’ ἡμῖν τὰς δωρεὰς τοῦ πνεύματος δίδοσθαι· »Ἑτέρῳ δίδοται πίστις, φησίν, ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι«. εἰ δὲ πίστις δίδοταί τινι κατὰ ἀναλογίαν ἧς ἔχει πίστεως, φανερὸν ὅτι τῇ ἐφ’ ἡμῖν κατορθωθείσῃ ἡ θεόπεμπτος παραγίνεται πίστις. ἅπερ δὲ περὶ πίστεως ἔρηται, λεκτέον καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. ἐπεὶ οὖν ἡ ἀρετὴ χάρις ἐστὶ κεχαριτωμένον ποιοῦσα τὸν ἔχοντα, ὅταν ἡμῖν προαιρετικῶς κατορθωθῇ αὐτή, τηνικαῦτα τὸ ἐκ θεοῦ παραγίνεται, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ δίδοσθαι παρὰ θεοῦ χάριν ἀντὶ χάριτος.

12Yuhanna 1,17 üzerine.

Kanun Musa aracılığıyla verildi, ama Musa tarafından değil, Tanrı tarafından. Çünkü kanun Tanrı'nındır, yazıldığı gibi: "Rab'bin kanunu kusursuzdur, ruhları döndürür." Ne var ki kanun Musa aracılığıyla verilmiş olsa da "lütuf ve hakikat İsa Mesih aracılığıyla oldu". Lütuf, günahları bağışlayarak kanunun günahkârlara verdiği cezayı engeller; hakikat ise gölgeleri ve örnekleri aşar.

Söyleyeceklerime de dikkat et. Kanun ve peygamberler Yahya'ya kadar sürdü, öyle ki o Eski Ahit'in sonu oldu; Kurtarıcı'nın gelişi de bundan sonra gerçekleşti. Bu yüzden "Arkamdan gelen benden önce oldu" sözü son derece uygundur. Çünkü Kurtarıcı'nın inişi kanun ve peygamberler tarafından önceden duyurulduğu için, geldiğinde arkadan geldiği söylenir. Ama arkadan geldiyse de kanun ile peygamberleri tamamlayarak, onlardaki tanrısal olanı açığa çıkararak öne geçmiş, vaftizci Yahya'ya kadar süren bütün o Tanrı esinli Yazı'nın sebebi olduğu ortaya çıkmıştır.

12

Zu Job. 1, 17. Διά Μωσέως δὲ ὁ νόμος ἐδόθη ἀλλ’ οὐχ ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ θεοῦ. θεοῦ γὰρ ὁ νόμος κατὰ τὸ γεγραμμένον· »Ὁ νόμος Κυ- »ρίου ἄμωμος, ἐπιστρέφων ψυχάς«. πλὴν εἰ καὶ διὰ Μωσέως ὁ νόμος δίδοται, ἀλλά γε »Ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ »ἐγένετο«, τῆς χάριτος δι᾿ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων κωλυούσης τὴν ἐκ τοῦ νόμου κατὰ τῶν ἁμαρτωλῶν κόλασιν· καὶ τῆς ἀληθείας ὑπερβαινούσης τὰς σκιὰς καὶ τοὺς τύπους. ἐπίστησον δὲ καὶ τοῖς λεχθησομένοις. ἐπεὶ καὶ ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται μέχρις Ἰωάννου Παρείλκυσαν, ὡς αὐτὸν πέρας γεγονέναι τῆς παλαιᾶς γραφῆς, μεθ’ ἣν ἡ ἐπιδημία τοῦ σωτῆρος γέγονε, πάνυ συνᾳδόντως τὸ »Ὁ ὀπίσω ’μου ἐρχόμενος ἔμπροσθεν μου γέγονεν« εἴρηται. ἐπειδὴ γὰρ προανεφωνεῖτο ἡ τοῦ σωτῆρος κάθοδος ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, ἐλθὼν ὀπίσω ἐληλυθέναι λέγεται. ἀλλ’ εἰ καὶ ὀπίσω ἐλήλυθεν, ἀλλ᾿ οὐν πληρώσας νόμον καὶ προφήτας τῷ τὸ ἔνθεον αὐτῶν Πεφανερωκέναι ἔμπροσθεν γέγονε, καὶ δηλωθεὶς αἴτιος εἶναι πάσης ἐκείνης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς, παρελκυσάσης ἕως τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου.

13Yuhanna 1,18 üzerine.

Görmenin iki türü vardır, duyularla ve akılla olanı; biri cisimleri, öteki cisimsiz olanları kavrar. Bu yüzden nousun altında bulunan ve onunla görülen şeylere görünmez deriz; görülmedikleri için değil, tabiatları görülmeye uygun olmadığı için. Çünkü cisimlerden hiçbiri görünmez değildir, görme alanının dışında kaldığı için görülmese bile. Görünmez olmak görülmemek demek değil, tabiatça görülmeye uygun olmamak demektir. Bu yüzden "görülmemek" ile "görünmez" birbirinin yerine geçmez: görünmez olan görülmez, ama görülmeyen görünmez olmayabilir. Çünkü birçok cisim görülebilir olduğu hâlde örtülü olduğundan ya da bulunduğu yerde olmadığımızdan görülmez.

Bu ayrım doğru olduğuna göre, söylenen sözü görünmez olan hakkında anlamak gerekir. Çünkü en yüksek güçler bile Tanrı'yı görmez; bu kendi zayıflıklarından değil, Tanrı'nın cisimsizliğindendir. Tanrı nous için de mutlak olarak görünür değildir, yalnız bütün bilgisizlikten, kötülükten ve maddeden kurtulmuş nous için görünürdür. Çünkü şöyle denmiştir: "Ne mutlu yüreği temiz olanlara, çünkü onlar Tanrı'yı görecekler." Burada yüreğe nous deniyor. Söylenen biçimde temizlenen ve aretēde yetkinleşen nous, erişilebildiği ölçüde Tanrı'ya ulaşır.

Durum böyle olunca, hâlâ oluşa ve bu yüzden zamana tabi olan nous Tanrı'yı göremez. Bu yüzden Yuhanna kesin olarak "Tanrı'yı kimse görmedi" demiyor, zamanı gösteren "hiçbir zaman" sözünü ekliyor. Yani söylenen şudur: "hiçbir zaman" sözünün söylenebildiği süre boyunca nous, maddî hayata satılmıştır. Bu yüzden düşüncenin kavrayışıyla Tanrı'yı göremez. Biz de onun hakkındaki ilahiyat kavramlarından ve elimizdeki bilgilerden yola çıkarak onu belli belirsiz, gücümüz yettiğince düşünürüz. Tanrı ise kendini böyle bir şey aracılığıyla değil, kendine yakınlığıyla düşünür; çünkü hem düşünce hem düşünülen kendisidir. Bu yüzden onu yalnız Oğul bilir: Baba tarafından düşünülen ve Baba'yı düşünen Oğul.

13

Zu Joh. 1, 18. Διτιοῦ τοῦ θεωρεῖν ὄντος, αἰσθητικοῦ τε καὶ νοητικοῦ, τὸ μὲν τῶν σωμάτων τὸ δὲ τῶν ἀσωμάτων ἐστὶν ἀντικληπτικόν. διὸ καὶ τὰ ὑποκείμενα τῷ νῷ καὶ τὰ ὑπὸ τούτου θεωρούμενα ἀόρατά φαμεν, οὐ τῷ μὴ ὁρᾶσθαι ἀλλὰ τῷ μὴ πεφυκέναι βλέπεσθαι. οὐδὲν γὰρ τῶν σωμάτων ἀόρατον, κἂν ἔζω ποτὲ τυγχάνον τῆς ὄψεως μὴ ὁρᾶται. οὐ γὰρ τὸ μὴ ὁρᾶσθαι σημαίνει τὸ ἀόρατον, ἀλλὰ τὸ μὴ πεφυκέναι πρὸς τοῦτο. διὸ οὐδὲ ἀντιστρέφει πρὸς ἑαυτὸ τὸ μὴ ὁρᾶσθαι καὶ τὸ ἀνόρατον. τῷ μὲν γὰρ ἀοράτῳ ἀκολουθεῖ τὸ μὴ ὁρᾶσθαι τὸ ἀόρατον. πολλὰ γὰρ τῶν σωμάτων, καίτοι ὄντα ὁρατά, οὐχ ὁρᾶται, ἤτοι σκεπαζόμενα ἢ τῷ μὴ εἶναι ἔνθα ταῦτα τυγχάνει. ταύτης τῆς διαστολῆς ὀρθῶς ἐχούσης ἐκλαμβάνειν δεῖ τὸ εἰρημένον ὡς περὶ ἀοράτου. οὐδὲ γὰρ αἱ ἀνωτάτω δυνάμεις θεὸν ὁρῶσιν, οὐ διὰ τὴν σφῶν ἀσθένειαν ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ θεοῦ ἀσωματότητα. ἀλλ οὐδὲ νῷ ὁρατός ἐστιν ἁπλῶς, ἀλλὰ τῷ πάσης ἀγνοίας καὶ κακίας καὶ ὕλης ἀπηλλαγμένῳ. »Μακάριοι, γάρ φησιν, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, »ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὄψονται«. καρδίαν δὲ τὸν νοῦν ὀνομάζει. ὅστις καθαρὸς τῷ εἰρημένῳ τρόπῳ γεγονὼς τελειωθεὶς κατ᾿ ἀρετὴν προσβάλλει θεῷ καθ’ ὃ ἐφικτόν. τούτων οὕτως ἐχόντων ὁ νοῦς ὁ ἔτι ὑποκείμενος γενέσει, καὶ διὰ τοῦτο καὶ χρόνῳ, οὐχ ὁρᾷ τὸν θεὸν ὡς διὸ διὸ οὐ καθάπαξ εἴρηκεν· »Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν«, ἀλλὰ μετὰ προσθήκης τῆς »Πώποτε«, σημαινούσης χρονικόν τι, ἵν᾿ ᾖ τὸ λεγόμενον τοιοῦτον· ὅσον χρόνον τὸ »Πώποτε« δύναται λέγεσθαι, ὡς σημαῖνόν τι ὑποκείμενον, ὁ νοῦς ἐμπέπραται τῇ ἐνύλῳ ςωῇ. διὸ ἰδεῖν τὸν θεὸν οὐ δύναται κατὰ προσβολὴν νοήσεως. καὶ ἡμεῖς μὲν ἐκ τῶν περὶ αὐτοῦ θεολογουμένων ἐννοιῶν καὶ ὡν ἔχομεν ἀμυδρῶς αὐτὸν νοοῦμεν ὡς οἶόν τε· αὐτὸς δὲ ὁ θεὸς οὐ διά τινος τοιούτου ἀλλ’ οἰκειότητι τῇ πρὸς ἑαυτὸν νόησιν ἔχει περὶ ἑαυτοῦ, αὐτὸς ὢν καὶ ἡ νόησις καὶ τὸ νοούμενον. διὸ μ·όνος ἐπίσταται αὐτὸν ὁ υἱὸς ὑπὸ τοῦ πατρὸς νοούμενος καὶ νοῶν τὸν πατέρα.

14Yuhanna 1,18 üzerine.

Onun biricik Tanrı ve Oğul olmasına uygun olarak Baba'nın bağrından söz edilmiştir. Tanrılıkla ilgili her şey adlandırılamaz olduğu hâlde, biz insanlara insan sözleriyle anlatılır. Bu yüzden evangelist, bildiğimiz şeylerden yola çıkarak Baba'yla yakınlığı göstermek için haklı olarak "Baba'nın bağrında olan" diye yazmıştır. Kurtulan ve Tanrı'nın vaatlerini alan herkes için İbrahim'in bağrına girecekleri yazılır; bunun anlamı da onun iman edenlerin babası olmasından başka bir şey değildir. Aynı şekilde Tanrı'nın oğlu olan da kendisini doğuranın bağrındadır. İman eden insanlar iman eden İbrahim'in bağrına nasıl giriyorsa, Oğul olan da öyle bağırdadır. Baba'nın bağrını da Tanrı hakkında insanca söylenen öteki şeyler gibi anlamak gerekir.

Peygamberler, atalar ya da melekler için Tanrı'yı gördükleri söyleniyorsa, Kutsal Yazı kendisiyle çelişmiş olmaz. Çünkü görünür şeyleri bakışımızı yönelterek gördüğümüz söylenir, ama hiç kimse kendi düşüncesini yönelterek Tanrı'yı göremez. Tanrı, kendini göstermeye karar verdiklerine görünür. Biri Tanrı'yı görseydi, deyim yerindeyse, onu nasıl ve ne kadarsa öyle görürdü. Ama kendisi görmediği, Tanrı kendini gösterdiği için, sonradan olanların kavrayabileceği ölçüde kendini onlara açar. Kurtarıcı'nın dediği gibi: "Kendimi ona göstereceğim." Çünkü "O beni görecek" demedi, "Ben kendimi ona göstereceğim" dedi. Ve bu … [metnin devamı kayıp]

14

Zu Joh. 1, 18. Καταλλήλως δὲ τῷ μονογενῆ θεὸν καὶ υἱὸν αὐτὸν εἶναι πατρὸς ὠνομάσθησαν κόλποι. ἐπεὶ γὰρ τὰ περὶ τῆς θεότητος πάντα ἀκατονόμαστα δηλοῦται ἡμῖν ταῦτα ἀνθρώποις οὖσι διὰ λέξεων ἀνθρωπίνων, εἰκότως ἀφ’ ὧν ἴσμεν σημαίνεσθαι τὴν πρὸς τὸν πατέρα οἰκειότητα γέγραφεν ὁ εὐαγγελιστής· »Ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ »πατρός«. ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν σωζομένων πάντων καὶ τὰς ἐπαγγελίας τοῦ θεοῦ λαμβανόντων γράφεται ὅτι γενήσονται εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ, οὐκ ἄλλο τι ἢ ὅτι πατὴρ πιστῶν χρηματίζει· οὕτω καὶ ὁ θεοῦ υἱὸς ὢν ἐν κόλποις τοῦ γεννήσαντος λέγεται. καὶ ὥσπερ ἄνθρωποι πιστοὶ ἐν κόλποις πιστοῦ τοῦ Ἀβραὰμ γίνονται, οὕτως καὶ ὁ υἱὸς ὢν ἐν κόλποις. κόλπον δὲ πατρὸς ἀκούειν δεῖ ὡς καὶ τὰ ἄλλα τὰ λεγόμενα ἀνθρωπίνως περὶ θεοῦ. εἰ δὲ περὶ τῶν προφητῶν ἢ πατριαρχῶν ἢ ἀγγέλων λέγεται ὡς θεὸν ἑωρακότων, οὐκ ἀντικείμενα ἑαυτῇ φησιν ἡ θεία γραφή. θεὸν γὰρ οὐδεὶς ὁρᾷ προσβαλὼν νοήσει τῇ ἑαυτοῦ, ὥσπερ κατ´ ἐπιβολὴν ὄψεως ὁρᾶν λεγόμεθα τὰ ὁρατά. ὁρᾶται δὲ καὶ θεὸς οἷς ἐὰν κρίνῃ ὁραθήναι ἀποκαλύπτων ἑαυτόν. εἰ γὰρ ἑώρα τις τὸν θεόν, οὕτως ἐθεώρει αὐτόν, ἵν´ οὕτως εἴπω, οἷος καὶ ὅσος ἐστίν. ἐπεὶ δὲ μὴ αὐτὸς ὁρᾷ ἀλλὰ θεὸς ἑαυτὸν δείκνυσιν, ὡς οἷόν τέ ἐστιν τοῖς γενητοῖς παρέχει ἑαυτὸν εἰς κατανόησιν· καθὼς καὶ ὁ σωτήρ φησι· »Καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν«. οὐ γὰρ εἶπεν· ἐκεῖνός με ἴδῃ, ἀλλ´ ἐγὼ ἐμαυτὸν ἐκείνῳ ἐμφανίσω· καὶ αὕτη ἐστίν * * *

17Yuhanna 1,23 üzerine.

Öncü, Kurtarıcı'nın farklı yönlerine göre farklı adlarla anılır. Tanrı'nın peygamberi olarak; ışığın kandili olarak, bilgisizlik gecesinde olanları önceden aydınlatıp ruhun gözünü büyük ışığa koşabilecek hâle alıştırarak; güneşin habercisi sabah yıldızı olarak, üzerimize doğacak günün gelişini işaret ederek; logosun sesi olarak. Çünkü logostan önce ses olmak zorundadır. Bu yüzden "Ben çölde haykıranın sesiyim" der. Haykıran dediği logostur; çöl ise tanrısal öğretiyi tanımayan ruhtur. Tanrı'nın logosundan ve onu gösteren sesten yoksun olan ruh nasıl çöl olmasın?

Sesin görevi anlatılan şeyi açıklamaktır, ki gösterilen logos karışıklık olmadan kavranabilsin. Haykıranın sesi çöle ne buyuruyor? "Rab'bin yolunu düzeltin" diyor. Çöl, sesten sonra geleni tanımayan herkesi gösterir. Kralın önünden giden kişi, kralın gideceği kimselere yolu düz yapmalarını nasıl buyurursa, Yahya da logosun öğretisine gelenlerin yolunu düzeltmeyi öyle buyurur. Çünkü ses nasıl logostan önce koşarsa, Yahya da logos olan Mesih'ten önce bir ses gibi koşar.

17

Zu Joh. 1, 23. Ὁ πρόδρομος κατὰ διαφόρους ἐπινοίας τοῦ σωτῆρος ὑπάρχων· ὡς θεοῦ προφήτης· ὡς φωτὸς λύχνος, προφωτίζων τοὺς ἐν νυκτὶ τῆς ἀγνοίας ὄντας καὶ προεθίζων τῆς ψυχῆς τὸ ὄμμα πρὸς τὸ δυνηθῆναι καὶ τῷ μεγάλῳ φωτὶ προσδραμεῖν· ὡς ἑωσφόρος ἡλίου προάγγελος τῆς μελλούσης ἐφ´ ἡμᾶς διαυγάζειν ἡμέρας κατασημαίνων τὴν ἄφιξιν ὡς λόγου φωνή· ἀνάγκη γὰρ πρὸ λόγου φωνὴν γίνεσθαι. διό φησιν· »Ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ«, βοῶντα λέγων τὸν λόγον, ἔρημον δὲ τὴν πρὸς τὴν θείαν διδασκαίαν ἄγνωστον ψυχήν. πῶς γὰρ οὐκ ἔρηημος, στερουμένη θεοῦ λόγου καὶ τῆς δηλούσης αὐτὸν φωνῆς; ἔργον δὲ τῆς φωνῆς σαφηνίζειν τὸ σημαινόμενον, ὃπως ἀσυγχύτως ἐπιβάλλειν δυνηθῶσιν τῷ δηλουμένῳ λόγῳ. τί δὲ προστάττει ἡ τοῦ βοῶντος φωνὴ τῇ ἐρήμῳ; »Εὐθύνατε, φησί, τὴν'' »ὁδὸν κυρίου«. δηλοῖ δὲ ἡ ἔρημος πάντας τοὺς ἀφνοοῦντας τὸν μετὰ τὴν φωνὴν ἐρχόμενον. ὡς γὰρ ὁ βασιλέως προοδεύσας προστάττει τοῖς πρὸς οὓς ὁ βασιλεὺς ἔρχεται εὐθεῖαν ποιῆσαι τὴν ὁδὸν τῶν ἐρχομένων πρὸς τὴν τοῦ λόγου διδασκαλίαν, οὓτως ὁ Ἰωάννης τοῦ λόγου. ὡς γὰρ φωνὴ λόγου προτρέχει, οὓτω καὶ τοῦ χριστοῦ, λόγου ὄντος, ὡς φωνὴ ὁ Ἰωάννης.

18Yuhanna 1,23 vd. üzerine.

Yahya'nın "Aranızda tanımadığınız biri duruyor" sözü ne anlama gelir, oysa İsa o sırada orada değildi? Çünkü devamında "Ertesi gün İsa'nın kendisine doğru geldiğini gördü" denir; demek ki Yahya "Aranızda duruyor" derken İsa orada değildi. Yahya ışığa tanıklık ediyordu ve onun aynı zamanda Tanrı olan logos olduğunu biliyordu; bu logos da akıl sahibi her varlığın yanındadır. Bazıları, kimilerinin yöneten kısım dediği düşünme yetimizin en ortamızda olduğunu sanır; orada da akıl sahibi olmamızı sağlayan logos bulunur, bu da insanın kendisine göre yaratıldığı Tanrı suretiyle aynıdır. Yahya, kendisi tarafından vaftiz edilmek üzere gelecek olanın Tanrı'nın logosu olduğunu göstererek "Aranızda, sizin tanımadığınız biri duruyor" der. Onu tanımamanız da şundandır: aranızda bulunduğu hâlde, gereken işleri yapmanız gerekirken, onu içinizde sessiz ve deyim yerindeyse işsiz bırakıyorsunuz; akla uygun hiçbir şey yapmıyor, düşünmüyorsunuz.

Logosun ousiası hakkında bunları söyledikten sonra gelişinden söz etmeye geçiyor: "Arkamdan gelen", yani kanun ve peygamberlerden sonra gelen. Çünkü ben onların simgesi ve sonuyum. O ise kendisi hakkında söylenen bütün peygamberlikleri tamamlayarak arkamdan geliyor. Çünkü peygamberliği yapılan, önceden duyurulanların arkasından ve sonrasında gelir. "Aranızda duruyor" sözünü açıkladık. "Çarığının bağını çözmeye layık olmadığım kişi."

"Çarığın bağı"nı şöyle anlayacaksın. Tanrı'nın logosu insanlar için düzenlediklerini çıplak tanrılığıyla yapmaz, köle biçimini alarak yapar; öyle ki düzenleme işindeki yürüyüşü örtülüdür. Mezmurlar'da da onun için şöyle denir: "Gökleri eğip indi, ayaklarının altında koyu bulut vardı." Yani yürüyüşünün çevresinde, anlaşılmazlığı yüzünden karanlık bir şey vardır. Çarığının bağı, yani ayaklarının çevresindeki koyu bulutun bağı, kavranması güç olanın logosudur. Bu, ayaklarındaki çarığı sıkıp tutar. Bağı çözmek de Tanrı'nın, yeryüzündeki düzenleme için yürüyen gücünü örtüp saklayarak nasıl beden aldığını açıklamak ve sözle göstermektir. Bu birleşmenin nasıl olduğunu göstermek hiçbir insanın gücü dahilinde olmadığından, peygamberden üstün olan, kadınlardan doğanların en büyüğü Yahya, onun çarığının bağını çözmeye gücünün yetmediğini haklı olarak itiraf ediyor.

18

Zu Joh. 1, 23f. Τί δὲ βούλεται τὸ ὑπὸ Ἰωάννου λεχθέν· »Μέσος ὑμῶν ἔστηκεν »ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε«, οὔπω τότε τοῦ Ἰησοῦ ὄντος ἐκεῖ; ἐν γὰρ τοῖς ἑξῆς λέγεται· »Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς »αὐτὸν« ὡς οὐκ ὄντα ἐκεῖ δηλονότι ὅτε ἔφασκε· »Μέσος ὑμῶν »ἓστηκε« μαρτυρῶν ὁ Ἰωάννης περὶ τοῦ φωτός. ᾔδει γὰρ ὃτι καὶ θεὸς λόγος ἦν· οὖτος δὲ παντὶ λογικῷ πάρεστι. καὶ ἐπεὶ ὑπονοεῖταί τισιν ἐν τῷ μεσαιτάτῳ ἡμῶν εἶναι τὸ διανοητικόν, ὅ τινες ἡγεμονικὸν καλοῦσιν, ἐκεῖ δέ ἐστιν ὁ λόγος καθ'ὃν ἐσμεν λογικοί, ὁ αὐτὸς ὤν τῇ εἰκόνι τοῦ θεοῦ καθ' ἣν γέγονεν ὁ ἄνθρωπος κατ'εἰκόνα θεοῦ, δεικνὺς ὅτι ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ἐστὶν ὁ μέλλων ἔρεχεσθαι βαπτισ- θῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ, φησί· »Μέσος ὑμῶν ἕστηκεν« ἀγνοούμενος ὑφ᾿ ὐμῶν· διὰ τοῦτο δὲ ὑμῖν ἀγνοεῖται, ἐπεὶ δέον ἔχοντας αὐτὸν μέσον ἐνεργεῖν τὰ ἐπιβάλλοντα ἠρεμοῦντα αὐτὸν καί, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, ἀνενέργητον ἔχετε παρ᾿ ἑαυτοῖς, οὐδὲν πράττοντες ἢ νοοῦντες λογικῶς. ταῦτα περὶ τῆς οὐσίας τοῦ λόγου εἰπὼν συνάπτει ἑξῆς καὶ τὰ περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, λέγων· »Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος« μετὰ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας· ἐγὼ γὰρ εἰμι σύμβολον καὶ τέλος ἐκείνων. ἔρχεται δὲ ὀπίσω μου πληρῶν πάντα τὰ προφητευθέντα περὶ αὐτοῦ. ὀπίσν γὰρ καὶ μετὰ τὰ προαναφωνηθέντα ὁ προφητευόμενος ἔρχεται· »μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν«, ὡ ἤδη ἀποδεδώκαμεν, »οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος λῦσαι τὸνν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος«. »ἱμάντα δὲ ὑποδήματος« νοήσεις οὕτως. ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ἃ εἰς ἀνθρώπους οἰκονομεῖ οὐ γυμνῇ τῇ θεότητι ἐνεργεῖ, ἀλλὰ μορφὴν δούλου λαβών, ὡς τὴν πορείανν αὐτοῦ τὴνν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς οἰκονομίας κεκαλυμμένην εἶναι. τοῦτο γοῦν καὶ ἐν Ψαλμοῖς περὶ αὐτοῦ λέγεται· »Καὶ ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη, καὶ γνόφος ὑπὸ »τοὺς πόδας αὐτοῦ«. σκοτεινόν τι περὶ τὴν πορείαν αὐτοῦ διὰ τὸ ἀσαφὲς ὑπάρχειν. ἱμὰς τοίνυν ὑποδήματος αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ γνόφους τοῦ περὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὁ τῆς δυσκαταληψίας ἐστὶ λόγος, συσφίγγων καὶ συγκρατῶν τὸ ὑπόκημα περὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὡς λύσιν τοῦ ἱμάντος εἶναι τὸ σαφηνίσαι καὶ παραστῆσαι λόγῳ τίνα τρόπον θεὸς ἀνέλαβε σῶμα, σκεπάζων καὶ κρύπτωνν αὐτοῦ τὴν ἐπὶ τὴν οἰκονομίαν πορευτικὴν δύναμιν. ἐπεὶ τοίνυν οὐδενὶ ἀνθρώπων δυνατὸν τὸ δεῖξαι ἀπόδειξιν τῆς ἑνώσεως τὸν τρόπον, εἰκότως ὁ περισσότερον προφήτου ἔχων, οὗ μηδεὶς μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν, ὁμολογεῖ μὴ ἱκανὸς εἶναι λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ.

19Yuhanna 1,29 üzerine.

"Kaldıran" demesi de yerindedir; "kaldırdı" ya da "kaldıracak" demiyor. Çünkü kendisine sığınanların günahını kaldırma işini her zaman yapar. Bundan onun geçmişte kaldırdığı, şimdi kaldırmakta olduğu ve gelecekte kaldıracağı sonucunu çıkarırız; kaldırma her zamana uygun düşer.

19

Zu Joh. 1, 29. Εὖ δὲ καὶ φάναι· »Ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν« οὐχ >ὁ ἄρας⟨ ἢ ⟩μέλλων αἴρειν<. ἀεὶ γὰρ ἐνεργεῖ τὸ αἴρεσθαι τὴν ἁμαρτίαν τῶν 5 προσφευγόντων αὐτῷ. παρίσταμεν οὖν ἐκ τούτου ὅτι καὶ ᾗρεν καὶ αἴρει καὶ ἀρεῖ, καθ᾿ ἕκαστον καιρὸν ἐφαρμοττομένου τοῦ αἴρειν.

20Yuhanna 1,31 üzerine.

"Ben de onu tanımıyordum": Öğreten kişi, Mesih hakkındaki bu sözleri tabiat gereği ya da insanların ortak kavrayışıyla söylemedim, diyor. Çünkü onu tanımıyordum; Kutsal Ruh ve Baba onun hakkındaki tanıklıkları bana açıkladığı için söyledim. Çünkü ışığa tanıklık etmek için gönderildim ve tanıklık ettiğim kişiyi tanımaya gönderildiğim anda başladım.

Tanımamayı başka türlü de ele almak gerekir. Kurtarıcı için "Ben de onu tanımıyordum" dese de, onun hakkındaki tanıklıklarıyla çelişmiş olmaz. Bu sözle, önceden tanımadığını, ama Tanrı ona açıkladığı için şimdi onu bildiğini gösterir. Bu, hemen ardından söyleneceklerden de anlaşılır. Çünkü Yahya, Ruh'un güvercin biçiminde Rab'bin üzerine indiğini gördüğünü söyler: "Ben de onu tanımıyordum, ama beni suyla vaftiz etmeye gönderen bana şöyle dedi: Ruh'un kimin üzerine indiğini görürsen, benim oğlum odur. Ben de gördüm ve tanıklık ettim." Demek ki Ruh'un inişinden önce onu kuzu, adam, o peygamber, Mesih ve gerçek ışık olarak bilse de, Tanrı'nın oğlu hakkındaki ve Kutsal Ruh'la vaftiz edenin o olduğu hakkındaki bilgisi eksikti. Bu bilgiye verilen işaret görülünce sahip oldu.

Durum böyle olunca, Yahya'nın Ruh'u nasıl gördüğünü söylediğini araştırmak gerekir. Çünkü akılla kavranan bir varlığı olan Ruh'un duyularla görüldüğünü düşünmek câiz değildir. Sorun genel olarak ele alınınca, peygamberliklerde benzer biçimde söylenen şeyler de bununla birlikte incelenecektir. Çünkü peygamberlerin çoğunun ve genel olarak kutsal kişilerin görümler ve rüyetler gördükleri yazılmıştır. Görmek ve bakmak başka yerlerde de his ile düşünce diye ikiye ayrıldığından, kutsal kişilerin Tanrı'yı, genel olarak Üçlü'yü ya da onun altında akılla kavranan varlıkları duyularla görmüş olmaları imkânsızdır. Geriye, bu görümleri düşünceyle görmüş olmaları kalır; gerçek varlıklarıyla değil, bir benzetme yoluyla görülebildikleri gibi.

Nitekim Kutsal Ruh'un şekli, biçimi ya da genel olarak eidosu olmadığı hâlde güvercin gibi düşünülür; Kutsal Ruh yer değiştirerek hareket etmediği hâlde, vaftiz edilen İsa'nın üzerine gökten indiği görülür. Bunlardan hiçbirinin duyularla kavranmadığını şu ek de gösterir: "Kimin üzerine indiğini ve kaldığını görürsen." Bir şeyin inişini, eğer cisimse, duyularla görmek mümkündür. † Ama indiği kişinin üzerinde kaldığı yalnız bakışla değil, düşünceyle de görülür; his, kalan şeyleri bu seyri doğrulayacak biçimde kavrayamaz.

Başka bir ispatla da şunu söylemek gerekir: öteki evangelistler, Ruh'un Oğul'un üzerine inişinin Yahya tarafından görüldüğünü söylerler; o, göklerin açıldığını ya da yarıldığını da görmüştür. Göklerin açılmasını ya da yarılmasını duyularla görmek mümkün değildir. Daha yoğun cisimlerde, yani suda, havada, eter de göklerden farklı bir şeyse eterde bile böyle bir şey görülemez. Sürekli cisimlerin içinden geçen şeyler, bu cisimler sert değilse, onların içinden geçerler; açılma ve geçit başka bir yerden gelmez. Geçen şeyler bu cisimleri açar, onlar da geçişten sonra yeniden birleşir. Daha katı bir cisim araya girmeden suyun yarıldığını göremezsin. Bu doğruysa göklerin açılması da görülemez, çünkü oradan inen Kutsal Ruh cisim değildir. Demek ki bunlar da vaftizci tarafından akılla görülmüştür.

Kutsal Ruh'un yalnız İsa'nın üzerinde kalmasına da dikkat etmek gerekir. Çünkü başkasının üzerine inip kalsaydı, Kutsal Ruh'la vaftiz edeni gösteren bir işaret olmazdı. Bunu da şöyle ispat etmek gerekir: Kutsal Ruh lekesiz ve temiz ruhlarda yerleşir, günahın bulunduğu yerde kalmaya dayanamaz. Çünkü "terbiyenin Kutsal Ruhu hileden kaçar, akılsız düşüncelerden uzaklaşır". Davut da bir günaha düştüğünde Tanrı'ya şöyle yalvarır: "Kutsal Ruhunu benden alma." Yalnız İsa günah işlemediğinden ve ağzında hile bulunmadığından (çünkü "günahı bilmeyen" sözü yalnız onun için söylenmiştir), Kutsal Ruh haklı olarak üzerine inip kaldı.

Bütün bunlar, yani Ruh'un gökten İsa'nın üzerine inmesi ve üzerinde kalması, tarihî bir anlatım olarak değil, daha önce söylendiği gibi akılla kavranacak bir seyir olarak, ilahî düzen uğruna yazılmıştır. Çünkü Kutsal Ruh Oğul'dan ayrılmaz; Oğul da Baba da bir yerde değildir ki Kutsal Ruh yer değiştirerek Baba'dan Oğul'a geçsin. Genel olarak tanrılıkla ilgili şeyleri, insanca söylenmiş olsalar bile akılla anlamak gerekir: durmak, oturmak, yükselmek ve tanrılık hakkında yazılmış buna benzer her şey gibi.

20

Zu Joh. 1, 31. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν. Ὁ διδάσκων, φησίν, ἐγὼ οὐ κατὰ φύσιν οὐδὲ κατὰ κοινὴν ἀνθρώπων ἔννοιαν ταῦτα περὶ χριστοῦ εἶπον· οὐ γὰρ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλὰ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου καὶ τοῦ πατρὸς φανερώσαντός μοι τὰς περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας εἶπον. ἐπεστάλην γὰρ μαρτυρῆσαι περὶ τοῦ φωτός, τότε ἀρχὴν τῆς γνώσεως τοῦ μαρτυρουμένου λαβὼν ὅτε ἀπεστάλην. ἐπιχειρητέον δὲ καὶ ἄλλως τι δὲ μὴ εἰδέναι. κἂν λέγῃ οὖν περὶ τοῦ σωτῆρος· »Κἀγὼ »οὐκ ᾔδειν αὐτὸν« οὐκ ἀντικείμενα τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ μαρτυρηθεῖσι λέγει, δηλοῦται δὲ διὰ τῆς λέξεως τὸ πρότερον μὲν ἀγνοεῖν, νῦν δὲ εἰδέναι αὐτὸν τοῦτον, τοῦ θεοῦ φανερώσαντος αὐτῷ. τοῦτο δὲ παρίσταται ἐκ τῶν εὐθέως λεχθηυσομένων. πάλιν γὰρ αὐτὸς ὁ Ἰωάννης τεθεᾶσθαι λέγει τὸ πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς κατελθὸν ἐπὶ τὸν κύριον. »Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, φησίν, ἀλλ᾿ ὁ πέμψας με »βαπτίζειν ἐν ὕδατι ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῆς τὸ πνεῦμα »καταβαῖνον ἐπ᾿ αὐτόν, οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου. κἀγὼ ἑώρακα καὶ »μεμαρτύρηκα«. εἰ τοίνυν καὶ πρὸ τῆς καθόδου τοῦ πνεύματος ἀμνὸν καὶ ἄνδρα καὶ τὸν προφήτην καὶ τὸν χριστὸν καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν αὐτὸν ᾔδει, ἀλλ᾿ οὖν ἔλειπεν αὐτῷ ἡ περὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ γνῶσις, καὶ ὅτι αὐτὸς ἐστὶν ὁ βαπτίζων ἐν πνεύματι ἁγίῳ, ἥντινα ἔσχεν ὀφθέντος τοῦ δοθέντος σημείου. τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων ζητητέον πῶς λέγει τεθεᾶσθαι τὸ πνεῦμα ὁ Ἰωάννης· οὐ γὰρ θεμιτὸν νομίζειν αἰσθητῶς ὁρᾶσθαι τὸ πνεῦμα νοητὴν ὕπαρξιν ἔχον. τῷ προκειμένῳ ⟨οὖν⟩ συνεξετασθήσεται, καθόλου τοῦ προβλήματος γινομένου, τὰ ἐν ταῖς προφητείαις ὁμοιοτρόπως λεχθέντα. ποολλοὶ γὰρ τῶν προφητῶν καὶ ἁπαξαπλῶς τῶν ἁγίων ἀνδρῶν ὀπτασίας καὶ ὁράσεις ἑωρακότες ἀνεγράφησαν τεθεωρηκέναι. ἐπειδὴ γὰρ καὶ ἐν ἄλλοις τὸ ἰδεῖν καὶ ὁρᾶς διχῶς ἐτμήθη, εἴς τε τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν νόησιν, τὸ μὲν αἰσθητῶς ἑωρακέναι θεὸν τοὺς ἁγίους ἄνδρας ἀδύνατόν ἐστι καὶ συνόλως τὴν τριάδα ἢ τὰ ὑπὸ ταύτην νοητὴν ὕπαρξιν ἔχοντα· λείπεται ⟨δὲ⟩ κατὰ τὴν νόησιν τεθεωρηκέναι αὐτοὺς τὰς ὀπτασίας οὐχ ὡς ἔχουσιν ὑποστάσεως, ἀλλ᾿ ὡς ὁρᾶς δύνανται δι᾿ ἀναλόγου τινός. ἀμέλει γοῦν τοῦ ἁγίου πνεύματος σχῆμα ἢ μορφὴν ἢ συνόλως εἶδος οὐκ ἔχοντος, ὡς περιστερᾶς νόησιν δέχεται, καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος, μεταβατικῶς οὐ κινουμένου, κάθοδον βλέπει γινομένην ἐπὶ τὸν βαπτιζόμενον Ἰησοῦν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. καὶ ὅτι οὐδενὸς τούτων αἰσθητικὴ ἡ ἀντίληψις τὸ ἐπιφερόμενον δηλοῖ· »Ἐφ᾿ ὃν γὰρ ἂν ἴδῃς, φησί, καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ᾿ αὐτόν«. κατάβασιν μὲν γάρ τινος καὶ αἰσθητικῶς ἔστιν ἰδεῖν, ὅτε σῶμα τυγχάνει. † οὐ μὴν καὶ δι᾿ ὄψεως ἀλλὰ καὶ διὰ νοήσεως ὀρᾶται τὸ κατεληλυθὸς μὲν ἐφ᾿ ὃν κατελήλυθεν· οὐχὶ δὲ καὶ μενόντων ἀντιληπτικὴ μὲν ἐφ᾿ ὃν κατελήλυθεν· οὐχὺ δὲ καὶ μενόντων ἀντιληπτικὴ ἡ αἴσθησις πρὸς τὸ βεβαιῶσαι τὴν θεωρίαν ταύτην. καὶ δι᾿ ἑτέρας δὲ ἀποδείξεως ῥητέον ὡς οἱ ἕτεροι εὐαγγελισταὶ τὴν κατάβασιν τοῦ πνεύματος ἐπὶ τὸν υἱὸν ἑωρᾶσθαι τῷ Ἰωάννῃ λέγουσιν, ἰδόντι καὶ ἀνοιχθέντας ἢ σχισθέντας τοὺς οὐρανούς. ἄνοιξιν δὲ ἢ σχίσιν οὐρανῶν αἰσθητικῶς οὐκ ἔστιν ἰδεῖν, ὁπότε οὐδὲ τῶν παχυτέρων σωμάτων, ὕδατος καὶ ἀέρος λέγω, ἔστω δὲ καὶ αἰθέρος, εἴ γε ἄλλο παρὰ τοὺς οὐρανούς ἐστι. τὰ γὰρ διερχόμενα διὰ τῶν συνεχῶν σωμάτων, ὅτε μὴ σκληρά ἐστι, διαβαίνει διὰ τούτων, οὐ ἄλλοθεν αὐτοῖς τῆς ἀνοίξεως καὶ διόδου γινομένης. αὐτὰ γὰρ τὰ διαβαίνοντα ἀνοίγουσιν αὐτὰ ἑνούμενα μετὰ τὴν δίοδον τῶν διαβεβη- κότων. Διαιρέσεις γοῦν ὕδατος οὐκ ἔστιν ἰδεῖν ἄνευ τοῦ παρεμβεβλῆσθαι στερεώτερον σῶμα. εἰ δὲ τοῦτο, οὐχ ὑποπέσοι; ἂν ὄψει οὐρανῶν ἄνοιξις, οὐδὲ γὰρ σῶμά ἐστι τὸ ἐκεῖθεν καταβεβκὸς ἅγιον πνεῦμα. νοητῶς ἄρα καὶ ταῦτα τῷ βαπτιστῇ τεθεώρηται. ἐπιστατέον δὲ καὶ τῷ μεμενηκέναι τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ μόνον τὸν Ἰησοῦν, εἰ γὰρ καὶ ἐπ᾿ ἄλλον ἔμενεν κατελθόν, οὐκ ἦν σημεῖον δεικνύον τὸν βαπτίζοντα ἐν ἁγίῳ πνεύματι. ἀπιδεικτέον δὲ καὶ τοῦτο οὕτως· τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀχράντοις καὶ καθαραῖς ψυχαῖς ἐνοικίζεται, οὐχ ὑπομένον εἶναι ἔνθα ἁμαρτία. »Ἅγιον γὰρ πνεῦμα »παιδείας φεύξεται δόλον καὶ ἀπαναστήσεται ἀπὸ γογισμῶν ἀσυνέτων«. καὶ ὁ Δαυεὶδ ἐν τινὶ ἁμαρτίᾳ γεγονὼς ἀξιοῖ τὸν θεὸν λέγων· »Τὸ »πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ«. ἐπεὶ οὖν Ἰησοῦς Μόνος ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον ἔσχεν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ (περὶ μόνου γὰρ αὐτοῦ εἴρηται· »Τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν«). εἰκότως κατελθὸν ἐπ᾿ αὐτὸν τὸ ἅγιον πνεῦμα ἔμεινεν. ταῦτα δὲ πάντα, τὸ κατελθεῖν λέγω ἐξ οὐρανοῦ τὸ πνεῦμα ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν καὶ μεῖναι ἐπ᾿ αὐτόν, οἰκονομίας ἕνεκεν γέγραπται, οὐχ ἱστορικὴν διήγησιν ἔχοντα, ἀλλὰ θεωρίαν νοητήν, ὡς ἤδη εἴρηται. ἀχώριστον γὰρ τοῦ υἱοῦ τὸ ἅγιον πνεῦμα· οὐδὲ γὰρ ὁ υἱὸς ἐν τόπῳ οὐδ᾿ αὖ ὁ πατήρ, ἵνα καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα μεταβατικῶς κινούμενον ἐκ τοῦ πατρὸς εἰς τὸν υἱὸν μεταβαίνῃ. καθόλου γὰρ τὰ περὶ τῆς θεότητος νοητῶς ἐκλαμβάνειν προςῆκεν, κἂν ἀνρωπίνως λέγηται, οἷον τὸ ἴστασθαι ⟨καὶ⟩ τὸ καθῆσθαι καὶ τὸ ἀναβαίνειν καὶ ὅσα ὅμοια τουτοις γέγραπται περὶ τῆς θεότητος.

21Yuhanna 1,41 üzerine.

Andreas'ın, İsa'nın vaftizinin ikinci günü hemen kardeşi Petrus'u bulması, başka bir yerde ise Matta'ya göre İsa'nın vaftizden pek çok gün sonra Petrus'u ve kardeşi Andreas'ı bulması nasıl olur, araştırmaya değer. Muhtemelen Andreas önce Petrus'u İsa'ya götürmüş, öğretmenden biraz faydalanmış, kardeşi de fayda gördükten sonra kendi işlerine dönmek üzere çekilmiştir. İsa ise ilk çağrıdan sonra, kendisine sürekli uymaları için onları çağırmış, verdiği öğretiyle insanları avlama yetkisini de onlara vermiştir.

"Gelin ve görün" diyor. Belki "gelin" sözüyle onları yapıp etmeye çağırıyor, "görün" sözüyle de isteyenlere, bu işlerde devam edilirse doğru işleri başarmanın ardından seyrin de geleceğini gösteriyor.

21

Zu Joh. 1, 41. Ἄξιον ζητῆσαι πῶς νῦν μὲν Ἀνδρέας τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ ἀπὸ τοῦ Βαπτίσματος Ἰησοῦ εὐθὺς εὑρίσκει τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Πέτρον. ἀλλαχοῦ δὲ ὁ Ἰησοῦς μετὰ πολλὰς ἡμέρας τοῦ βαπτίσματος εὑρίσκει Πέτρον καὶ Ἁνδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κατὰ τὸν Ματθαῖον. εἰκὸς οὖν πρῶτον τὸν Ἀνδρέαν ἀναγαγόντα τὸν Πέτρον πρὸς τὸν Ἰησοῦν ὠφελεῖσθαι μικρὸν παρὰ τοῦ διδασκάλου, εἶτα μετὰ τὴν ὠφέλειαν τοῦ ἀδελφοῦ ἀνακεχωρηκέναι πρὸς τὸ τοῖς ἰδίοις σχολάζειν, τὸν δὲ Ἰησοῦν μετὰ τὴν προτέραν κλῆσιν κακληκέναι αὐτοὺς ἐπὶ τῷ ἕπεσθαι αὐτῷ διηνεκῶς, ἔχοντας ἐξουσίαν ἀνθρώπους ἁλιεύειν δι᾿ ἧς παρέσχεν αὐτοῖς διδασκαλίας. »Ἔρχεσθε, φησί, καὶ ἴδετε«· τάχα διὰ τοῦ »Ἔρχεσθε« ἐπὶ τὸ πρακτικὸν αὐτοὺς παρακαλῶν, διὰ δὲ τοῦ »Ἴδετε« τὴν ἀκολουθοῦσαν τῆς κατορθώσεως τῶν πράξεων θεωρίαν πάντως ἔσεσθαι τοῖς βουλομένοις ὑπογράφων γινομένην ἐν τῇ τούτων διαμονῇ.

22Yuhanna 1,42 üzerine.

Ona Petrus adının verileceğini söyledi; bu ad, Mesih olan kayadan (petra) gelir. Bilgelikten bilge, kutsallıktan kutsal olunduğu gibi, kayadan da Petrus olunur. Bu, Kurtarıcı'nın böyle adlandırdığı kişiye söylediği sözden anlaşılır: "Sen Petrus'sun ve kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım."

22

Zu Joh. 1, 42. Πέτρον δὲ αὐτὸν κληθήσεσθαι εἶπεν, παρονομασθέντα ἀπὸ τῆς πέτρας, ἥτις ἐστὶν ὁ χριστός· ἵν᾿ ὥσπερ ἐκ σοφίας σοφὸς καὶ ἅγιος ἐξ ἁγιότητος, οὕτως καὶ ἐκ τῆς πέτρας Πέτρος * *. ἀποδείκνυται δὲ τοῦτο ἐξ ὧν εἶπεν ὁ σωτὴρ πρὸς τὸν οὕτως ὠνομασμένον· »Σὺ εἶ, »φησίν, Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκ- »κλησίαω«. <lωb

23Yuhanna 1,43 üzerine.

"Ertesi gün Galile'ye gitmek istedi" sözü iki anlama gelir: giden Andreas olabilir, İsa da olabilir. Söz daha çok Andreas hakkında görünüyor: Galile'ye gitmiş ve Filipus'u bulmuştur. Andreas'ın bulduğu bu Filipus'a İsa "Beni izle" der. İsa'yı izlemek, doğru iş yapıp doğru düşünerek logosa, bilgeliğe ve adalete uymaktır. Beytsayda, Yunancada "Avcılar Evi" anlamına gelir. İsa bu avcılara "Ardımdan gelin, sizi insan balıkçısı yapacağım" demiştir. Tanrı'nın gönderdiği bu avcılar hakkında Yeremya'da, Tanrı'nın ağzından şöyle bir peygamberlik vardır: "İşte size sizi avlayacak birçok avcı gönderiyorum."

23

Zu Joh. 1, 43. Τὸ »Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν« ἀμφιβόλως εἰρημένον δηλοῖ ὁτὲ τὸν Ἀνδρέαν εἶναι τὸν ἐξεληλυθότα, ὁτὲ δὲ τὸν Ἰησοῦν. δοκεῖ δὲ μᾶλλον περὶ τοῦ Ἀνδρέα εἶναι τὸ λεγόμενον, ἐξεληλυθότος εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ εὑρόντος τὸν Φίλιππον. τούτῳ τῷ εὑρεθέντι ὑπὸ ἀνδρέου Φιλίππῳ λέγει ὁ Ἰησοῦς· »Ἀκο- »λούθει μοι«. ἔστι δὲ τὸ ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ τὸ ἕπεσθαι λόγῳ, σοφίᾳ, δικαιοςύνῃ, πράττοντα καὶ φρονοῦντα ὀρθῶς. μεταλαμβάνεται δὲ ἡ Βηθσαϊδὰ Ἑλλάδι φωνῇ εἰς τὸ >Οἶκος θηρευτῶν<, οἷς [ὁ] Ἰησοῦς εἶπεν· »Δεῦτε ὀπίσω μου καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀν- »θρώπων«. περὶ τῶν τοιούτων θηρευτῶν ὡς ἐκ θεοῦ πεμπομένων ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ προφητεία φέρεται ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ ἔχουσα οὕτως· »Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω εἰς ὑμᾶς πολλοὺς θηρευτὰς οἳ »θηρεύσουσιν ὑμᾶς«.

24Yuhanna 1,45 üzerine.

Bununla peygamberlerin "İsa, Nasıralı Yusuf'un oğlu olacak" diye yazdığını söylemek istemiyor. Musa'nın kanunda ve peygamberlerin sözünü ettiği kişinin bu olduğunu bulduğumuzu söylüyor.

24

Zu Joh. 1, 45. Οὐ τοῦτο δὲ εἰπεῖν βούλεται, ὅτι οἱ προφῆται οὕτως ἔγραψαν ὅτι Ἰησοῦς ἔσται ὁ υἱὸς Ἰωσὴφ ἀπὸ Ναζαρὲτ« τοῦτον εὑρήκαμεν ὄντα ἐκεῖνον περὶ οὗ Μωϋσῆς τε ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ προφῆται εἶπον.

25Yuhanna 1,46 üzerine.

"Nasıra'dan iyi bir şey çıkabilir mi?" sözü iki türlü anlaşılabilir. Ya şüpheyle söylenmiştir: Böylesine büyük bir iyilik Nasıra'dan çıkabilir mi? Ya da güvenle: Bulunan kişi gerçekten Nasıralıysa, o gerçekten iyidir. Filipus da ona, bulunan İsa'yı kastederek, "Gel ve gör" der; çünkü onun bu konuda kulaktan duyduklarıyla değil, kendi gözüyle kesin kanaate varmasını ister.

25

Zu Joh. 1, 46. Τὸ »Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;« ἤτοι ἀμφιβάλλων, ἆρα ἐκ τῆς Ναζαρὲτ τηλικοῦτον ἀγαθὸν δύναται; ἢ τεθαρρηκότως λέγει, ἐκ τῆς Ναζαρέτ ἐστιν ὄντως ὁ εὑρεθεὶς καὶ ἀληθῶς ἀγαθόν ἐστιν. πρὸς ὃν Φίλιππος· »Ἔρχου καὶ ἴδε« τὸν εὑρεθέντα Ἰησοῦν, 20 τῇ ὄψει αὐτὸν μᾶλλον πληροφορῆσαι ἢ ἀκοῇ περὶ τοῦ εὑρεθέντος βουλόμενος.

26Yuhanna 1,49 üzerine.

Natanael'in İsa'ya söylediği sözü de şöyle açıklamıştır: "Sen Tanrı'nın Oğlusun; sen, derinden gören İsrail soyunun kralısın." Çünkü kalbi görmek, kimin içinde hile bulunup kimin içinde bulunmadığını bilmek Tanrı'nın Oğluna mahsustur. Bu da çok sayıdaki oğuldan biri değil, seçilmiş soyun kralı olan biricik Oğuldur. İsa da odur; bu yüzden Tanrı'nın Oğlu idi.

26

Zu Joh. 1, 49. Καὶ τὸ ὑπὸ Ναθαναὴλ δὲ εἰρημένον πρὸς τὸν Ἰησοῦν οὕτως ἀπέδωκεν >Σὺ ⟨εἶ⟩ ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ· σὺ τοῦ Ἰσραήλ, τοῦ διορατικοῦ γένους, βασιλεὺς ὑπάρχεις<. τὸ γὰρ καρδίαν βλέπειν καὶ γινώσκειν τίς δόλον ἔχει ἐν ἑαυτῷ καὶ τίς οὔ, υἱοῦ θεοῦ τυγχάνει καὶ οὐχ ἐνός γε τῶν πολλῶν υἱῶν, ἀλλὰ τοῦ μονογενοῦς, βασιλέως ὄντος τοῦ ἐκλεκτοῦ γένους. τοῦτο δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐστί, διὸ καὶ υἱὸς θεοῦ ἦν.

27Yuhanna 1,50 üzerine.

Natanael'in demek istediği şudur: Filipus beni çağırmadan önce, incir ağacının altındayken beni gördün. İsa bunu duyunca der ki: "Seni incir ağacının altında gördüm" dediğim için mi iman ediyorsun? Bunlardan daha büyüklerini göreceksin.

Sözün lafzen açıklanmasından sonra alegorik anlamına geçmek gerekir. Filipus, Tanrı'nın Logos'u ve Tanrı'nın bilgeliği olan İsa'nın ardından gittiği için, Tanrı'nın, onlara yarar sağlayabilecek olanlara verdiği psykhēlerin avcısı olmuştur; çünkü Natanael "Rab'bin armağanı" demektir. Kendisine verilen bu öğrenciye Tanrı'nın Oğlunun tanrılığına dair şeyleri hemen açmaz; önce onun insan oluşundan söz eder: Biz bütün İbraniler, Musa'nın ve peygamberlerin yazılarında geleceğini ortaklaşa okuduğumuz kişiyi bulduk, der. Bu kişi, bir erkeğin tohumu olmadan bakireden doğan İsa'dır; Meryem'le nişanlanmış olan Yusuf'un oğlu diye anılır, Nasıra'dan da mekân bakımından gelir, çünkü Nasıra bakirenin şehridir.

Öğrenci Natanael bunları, artık öğretmeni olmuş Filipus'tan alınca, kendisine öğretene şöyle der: Bulunan şey Nasıra'dansa, iyi midir? Filipus onu hemen, işi kendi gözüyle görmeye çağırarak "Gel ve gör" der; çünkü öğrencinin hep sözlerin dinleyicisi kalmasını değil, sözleri dinledikten sonra temaşaya koşarak hakikatin seyircisi olmasını ister.

İsa, Natanael'in yalnız yürüyerek değil, ilerleyişiyle de temaşaya doğru geldiğini görünce, hakikati kavramak için böylesine çaba gösteren bu adam hakkında tanıklık eder ve yanındakilere der ki: Gelen bu adamı görüyor musunuz? O yalnız görünürde ve beden bakımından değil, ruh ve anlayış bakımından da İsraillidir. Çünkü Tanrı'yı temaşa eden bir nous'u vardır; o gerçekten İsraillidir, adı yalan değildir, zira her türlü hileden arınmış olarak hakikatin dostudur.

27

Zu Joh. 1, 50. Εἶδές με τότε ὅτε ὑπὺ τὴν συκὴν ἐτύγχανον, πρὶν ὑπὸ Φιλίππου· κληθῶ. Ἰησοῦς ταῦτα ἀκούσας φησίν· Ἐπειδὴ »εἶπόν σοι ὅτι εἶδόν »σε ὑπὸ τὴν συκὴν πιστεύεις;« μείζονα τούτων ὄψει. μετὰ δὲ τὴν ὡς τοῦ τὸ ῥητὸν σαφήνειαν τὰ πρὸς ἀλληγορίαν ῥητέον. Φίλιππος ἐκ τοῦ ἀκολουθεῖν Ἰησοῦ, ὄντι θεοῦ λόγῳ καὶ θεοῦ σοφίᾳ, θηρευτικὸς γέγονε τῶν διδομένων ὑπὸ θεοῦ ψυχῶν τοῖς δυναμένοις αὐτὰς ὠφελεῖν. >δόμα γὰρ κυρίου< ἑρμηνεύεται Ναθαναήλ. τούτῳ τῷ δοθέντι αὐτῷ μαθητῇ οὐκ εὐθὺς τὰ περὶ τῆς θεότητος τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ἀνακοινοῦται, ἀλλὰ τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ λέγων, Ὅν ἀναγινώσκομεν κοινῇ πάντες οἱ Ἑβραῖοι ἐλευσόμενον ἐν τοῖς γράμμασιν Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν εὑρήκαμεν , Ἰησοῦν τὸν γεννηθέντα ἐκ τῆς παρθένου ἄνευ καταβολῆς σπέρματος ἀνδρός, ὅστις υἱὸς τοῦ Ἰωσὴφ τοῦ μνηστευσαμένου τὴν Μαρίαν χρηματίζει, ἔχων τὴν γένεσιν ἐκ Ναζαρὲτ τοπικῶς. πόλις γὰρ ἡ Ναζαρὲτ τῆς παρθένου. ταῦτα παραλαβὼν. ὁ μαθητὴς Ναθαναὴλ παρὰ Φιλίππου, ἤδη διδασκάλου αὐτοῦ γεγενημένου, λέγει πρὸς τὸν διδάξαντα· Εἰ ἐκ τῆς Ναζαρέτ ἐστι τὸ εὑρεθέν, ἀγθόν ἐστι; πρὸς ὃν εὐθέως ὁ Φίλιππος εἰς αὐτὴν τὴν αὐτοψίαν τοῦ πράγματος καλῶν· · »Ἔρχου »καὶ ἴδε«, οὐ βουλόμενος ἀεὶ τὸν μαθητὴν φωνῶν ἀκροατὴν ὑπάρχειν ἀλλὰ θεωρὸν τῆς ἀληθείας εἶναι, μετὰ τὴν τῶν λόγων ἀκρόασιν ἐπὶ θεωρίαν σπεύδοντα. τὸν Ναθαναὴλ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς οὐ μόνον κατὰ τὸ βαδίζειν ἀλλὰ καὶ κατὰ προκοπὴν ἐρχόμενον πρὸς τὴν θεωρίαν , μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ οὕτως προθυμουμένου ἡ γραφή] πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας νόησιν· καὶ φησι τοῖς συνοῦσι· Τοῦτον τὸν ἐρχόμενον ὁρᾶτε; οὐ μόνον αἰσθητῶς καὶ κατὰ σάρκα Ἰσραηλίτης ἐστίν , ἀλλὰ καὶ κατὰ πνεῦμα καὶ νόησιν. νοῦν γὰρ ἔχει θεωροῦντα θεόν· ἐστὶ γὰρ Ἰcραηλίτης ἀληθῶς καὶ οὐ ψευδωνύμως, ἐπεὶ παντὸς δόλου καθαρεύων ἀληθείας φίλος ὑπάρχει.

28Yuhanna 2,1 üzerine.

İsa'nın vaftiz edilmesinden bu yana üçüncü gündü. Celile'nin Kana kasabasında bir düğün vardı; İsa'nın annesi oradaydı, İsa da öğrencileriyle birlikte çağrıldı. İsa, erkeğin de kadının da yaratıcısı olduğu için düğüne çağrılmayı reddetmez; Havva'yı yarattıktan sonra onu Âdem'e getiren odur. Bu yüzden İncil'de de evlilik birliği hakkında "Tanrı'nın birleştirdiğini insan ayırmasın" der. İsa düğüne çağrıldığına ve annesi de orada bulunduğuna göre, evliliği reddeden sapkınlar utansın. Meryem'in İsa'nın annesi olmadığını söyleyen Maniciler de çürütülmelidir, çünkü müjdeci İsa'nın bir annesi olduğuna tanıklık etmektedir.

28

Zu Joli. 2, 1. Τρίτης ἤδη ἡμέρας ἐνεστηκυίας ἀφ’ οὗ ὁ Ἰησοῦς ἐβαπτίσθη, γάμου ἐν Κανὰ τῆς Γαλιλαίας γενομένου , καὶ οὔσης τῆς μητρὸς Ἰησοῦ ἐκεῖ καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἐκλήθη ἅμα τῶν μαθητῶν. Καὶ γὰρ ποιητὴς ὢν ὁ Ἰησοῦς τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικὸς οὐ παραιτεῖται κληθῆναι ἐν γάμῳ, αὐτὸς ὢν ὁ μετὰ τὸ πλάσαι τὴν Εὔαν ἀγαγὼν αὐτὴν πρὸς τὸν Ἀδάμ. διὸ καὶ έν εὐαγγελίῳ περὶ τῆς συνόδου λέγει· »Ἅ ὁ θεὸς συνέζευξεν ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω«. ἐντρεπέσθωσαν τοίνυν οἱ τὸν γάμον ἀθετοῦντες αἱρετικοί, Ἰησοῦ εἰς γάμον καλουμένου καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ οὔσης ἐκεῖ. ἐλεγκτέον δὲ καὶ Μανιχαίους λέγοντας μὴ εἶναι τὴν Μαρίαν Ἰησοῦ μητέρα, τοῦ εὐαγγελιστοῦ μαρτυροῦντος ὅτι Ἰησοῦς μητέρα εἶχεν.]

29Yuhanna 2,7 üzerine.

Müjdecinin titizliği bu anlatıda da görülebilir. Yahudiler arasındaki kötü niyetli kurnazların İsa'nın kudretli işlerini kötülemeye hazır olduğunu bildiği için, İsa'yı suyun çekilmesi emrini kendi öğrencilerine değil, ziyafetin hizmetkârlarına verirken gösterir. Çünkü suyu İsa'nın öğrencileri çekmiş olsaydı, iftiracılar "Küpleri suyla doldurmuş gibi yapıp şarapla doldurdular" derdi. "Küpleri ağzına kadar doldurdular" sözü de aynı mantıkla yazılmıştır: bir hileye bahane kalmasın diye. Küpler suyla tam dolmamış olsaydı, üstlerine şarap dökülmüş de sonra hepsi sudan olmuş sanılmış denebilirdi.

29

Zu Joh. 2, 7. Ενεστι τὴν ἀκρίβειαν τοῦ εὐαγγελιστοῦ καὶ ἐκ τοῦ διηγήματος τούτου θεωρῆσαι. ἐπειδὴ γὰρ ᾔδει τοὺς ἐθελοκάκους ἐν Ἰουδαίοις πανούργους ἑτοίμως ἔχοντας πρὸς τὸ κακολογεῖν τὰς Ἰησοῦ δυνά- μεις, εἰσάγει τὸν Ἰησοῦν μὴ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἀλλὰ τοῖς τοῦ συμποσίου διακόνοις προστάττοντα περὶ τῆς τοῦ ὕδατος ἀντλήσεως· εἰπόντων ἂν τῶν διαβόλων , εἰ οἱ μαθηταὶ τοῦ Ἰησοῦ ἀντλήσαντες ἦσαν τὸ ὕδωρ, Οἴνου ἐπλήρωσαν τὰς ὑδρίας ὑποκρινόμενοι αὐτὰς ὕδατος πεπληρωκέναι. ταύτῃ τῇ ἀκολουθίᾳ κεῖται καὶ τὸ » Ἐγέ- »μισαν τὰς ὑδρίας ἕως ἄνω«]]· καὶ ὑπὲρ τοῦ μὴ καταλείπειν σοφιστείας πρόφασιν , οὐ πληρωθεισῶν τῶν ὐδριῶν ὕδατος, οἶνος ἐπιβληθείς, ἔδοξε νομισθῆναι τὸν πάντα ἐξ ὕδατος γεγενῆσθαι]].

30Yuhanna 2,11 üzerine.

"İman ettiler" sözü "pekiştiler" yerine söylenmiştir; zira iman kelimesini çoğu kez daha ziyade pekişme için kullanır. Onlara görkemini de daha açık gösterdi. Çünkü bir ousia'yı değiştirmek yaratılmış bir varlığın değil, yaratıcının işidir. Suyun şarap olması da basit bir keyfiyet değişikliği değil, ousia değişikliğidir.

30

Zu Joh. 3, 11. Τὸ »Ἐπίστευσαν« ἀντὶ τοῦ >Ἐβεβαιώθησαν< εἴρηται. τὴν πίστιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μᾶλλον ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως λέγει. τούτοις οὖν καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ μᾶλλον ἐφανέρωσεν. κτιστοῦ γὰρ καὶ οὐ κτίσματος τὸ οὐσίαν μεταβαλεῖν. οὐ γὰρ ποιότητος ἁπλῶς ἀλλ᾿ οὐσίας μεταβολὴ τὸ ἐξ ὕδατος οἶνον γενέσθαι.

31Yuhanna 2,12 üzerine.

"Bundan sonra kendisi, annesi, kardeşleri ve öğrencileriyle birlikte Kefarnahum'a indi." Meryem ölünceye kadar bakire kaldığına göre İsa'nın kardeşleri nasıl olabilir, diye çoklarınca soruluyor. Tabiatça kardeşleri yoktu: bakire başka çocuk doğurmamıştı, kendisi de Yusuf'tan değildi. Demek ki onlar kanun bakımından kardeşleri sayılıyordu; Yusuf'un daha önce ölmüş bir karısından olma oğullarıydılar, Meryem de sözleşmeyle onun karısı sayılıyordu. Musa'nın kanunu bunu öğretir: nişanlı bir bakireyle yatan adama zina cezası öngörür ve "Komşusunun karısını alçalttığı için ölecektir" diye ekler. Kanun, Yusuf'la nişanlanan bakireyi onun karısı saydığına göre, bu hükme uygun olarak Yusuf'un oğullarına, İsa kendisi ondan olmasa da, İsa'nın kardeşleri denmiştir.

31

Zu Job. 2, 11. Καὶ μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καφαρναούμ, αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Ζητεῖται παρὰ πολλοῖς περὶ τῶν ἀδελφῶν Ἰησοῦ πῶς εἶχεν τούτους, τῆς Μαρίας μέχρι τελευτῆς παρθένου διαμεινάσης.]] ἀδελφοὺς μὲν οὐκ εἶχεν φύσει οὔτε τῆς παρθένου τεκούσης ἕτερον, οὐδ᾿ αὐτὸς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ τυγχάνων. νόμω τοιγαροῦν ἐχρημάτισαν αὐτοῦ ἀδελφοί, υἱοὶ τοῦ Ἰωσὴφ ὄντες ἐκ προτεθνηκυίας γυναικός· καὶ ἐπεὶ καθ’ ὁμολογὶαν γυνὴ αὐτοῦ ἡ Μαριὰμ ἐχρημάτισεν. τοῦτο γὰρ ὁ Μω¨θσέως διδάσκει νόμος, μοιχείας τιμωρίαν ἐπάγων κατὰ τοῦ ἐπιβαίνοντος μνηστευθείσῃ παρθένῳ· ἐπιφέρεται γὰρ τὸ Ἀνθ’ ὧν ἐταπείνωσε τὴν γυναῖκα τοῦ πληοίον. ἀποθανεῖται· εἰ τοίνυν ὁ νόμος γυναῖκα τοῦ Ἰωσὴφ τὴν κατεγγυηθεῖσαν αὐτῷ παρθένον λέγει, ἀκολούθως τῇ τοιαύτῃ διατάξει ἀδελφοὶ τοῦ Ἰησοῦ εἴρηνται οἱ ἐκ τοῦ Ἰωσήφ, εἰ καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ μὴ τυγχάνει.

32Yuhanna 2,13 üzerine.

Büyük din önderi Musa'nın İbranilere bıraktığı üç halk bayramından biri Fısıh denen bayramdı. Mısır'dan kurtuluşu ve kutsal topraklara geçişi gösterdiği için öteki ikisinden üstündü. Bütün Yahudi halkı bu bayram için bütün şehir ve köylerden Kudüs'e koşardı; çünkü kanuna göre Fısıh kurbanı yalnız bu şehirde kesilebilirdi. Üç bayram da onları buyuran Tanrı'nın adıyla anılırdı. Ama Yahudiler bayramları artık buyruğa göre değil, kendi isteklerine ve hazlarına göre kutlar olunca, müjdeci "Tanrı'nın Fısıhı" değil, "Yahudilerin Fısıhı" der. Çünkü Kudüs'e artık ibadet için değil, keyif sürmek için geliyorlardı. Ziyafetlik her şey çevredeki bütün yerlerden oraya taşınıyor ve Tanrı'nın evinde satılıyordu. Nitekim müjdeci, sığırların, koyunların ve güvercinlerin orada bir pazaryerindeymiş gibi satıldığını söyler.

Bayrama gelenler yanlarında bu kadar para getirmedikleri için, bazı sarraflar orada masa kurup para bozmayı, yani ödünç vermeyi akıl etti; bayram etmekten çok içip keyif sürmeye gelmiş, gümüş paraya ihtiyaç duyan kimselerden altın alıyorlardı. Bütün Yahudi halkı orada toplanmış, kendini içkiye vermişken İsa Tanrı'nın evine girdi ve elinde iplerden yapılmış bir kırbaçtan başka bir şey olmadan herkesi oradan kovdu. Sıradan bir insan olsaydı, buna kalkışsa da bunu başaramazdı; çünkü yalnız öteki kalabalığı değil, ziyafetlik şeyleri satanların kendilerini de evden attı. Kimse bunun öteki mucizelerden aşağı olduğunu sanmasın. Tanrısal bir kudret olmadan tek bir insanın bunca kalabalığı kovması mümkün değildi, hele onlar öfkeden kudurmuş, onu öldürmeye hazırken. Nitekim Yahudilerin kendileri de bu cüret karşısında şaşkına dönüp az sonra ona şöyle derler: "Bunları yaptığına göre bize ne işaret gösteriyorsun?" Yani: Gücün ne kadar büyük, nasıl bir dindarlık gösterebiliyorsun ki böyle şeyler yapıyor, kalabalık bir halkın tamamını tek başına kovmaya cesaret ediyorsun?

32

Ζu Joh. 2, 13. Τριῶν ἑορτῶν δημοτελῶν παραδοθεισῶν τοῖς Ἑβραίοις ὑπὸ τοῦ μεγάλου ἱεροφάντου Μωϋσέως μία ἠν ἡ καλουμένη Πάσχα, ὑπερκειμένη τὰς ἑτέρας δύο ἅτε σωτηρίαν ἐμφαίνουσα τὴν ἐξ Αἰγύπτου καὶ μετάβασιν ἐπὶ τὴν ἁγίαν γῆν. ταύτῃ γοῦν τῇ πανηγύρει τὸ πᾶν τῶν Ἰουδαίων ἔθνος ἐκ πασῶν τῶν πόλεων καὶ κωμῶν ἔσπευδον ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλήμ. ἐν μόνῃ γὰρ ταύτῃ τῇ πόλει παραδέδοτο ὑπὸ τοῦ νόμου τὸ πάσχα θύεσθαι. ἐχρημάτιζον δὲ αἱ τρεῖς ἑοπταὶ ἀπὸ τοῦ νομοθετήσαντος αὐτὰς θεοῦ. ἐπεὶ δὲ Ἰουδαῖοι οὐκέτι κατὰ τὴν διάταξιν ἀλλὰ κατὰ τὰς ἰδίας ὀρέξεις τε καὶ ἡδονὰς ἠγον τὰς ἑορτάς, οὐ πάσχα τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τῶν Ἰουδαίων ὀ εὐαγγελιστὴς λέγει. οὐκέτι γὰρ λατρείας ἕνεκα ἁλλὰ τρυφῆς χάριν ἤρχοντο εἰς ἱερουσαλήμ. πάντα γὰρ εἰς εὐωχίαν ἐκ πάντων τῶν πέριξ τόπων ἐν αὐτῇ ἐκομίζετο καὶ ἐν τῷ οἵκῳ τοῦ θεοῦ ἐπιπράσκετο. βόας γὰρ καὶ πρόβατα καὶ περιστερὰς Πωλεῖσθαι ἐκεῖ ὥσπερ ⟨ἐν⟩ ἐμπορίῳ τινὶ εἶπεν ὁ εὐαγγελιστής. ἀλλ’ ἐπεὶ συνέβαινε μὴ τοσαῦτα αὐτοὺς ἐπικομίζεσθαι ἀργύρια ἐρχομένους ἐπὶ τὴν ἑορτήν, ἐπενόησάν τινες ἀργυραμοιβοὶ τραπέζας ἐκεῖ τιθέναι καὶ κολλυβίζειν, τουτέστι δανείζειν, χρυσία λαμβάνοντες παρὰ τῶν χρῃζόντων ἀργυρίων, πρὸς τὸ μεθύειν καὶ τρυφᾶν μᾶλλον ἢ ἑορτάζειν ἐληλυθότων. παντὸς τοιγαροῦν τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους ἐκεῖ τυγχάνοντος καὶ σχολάζοντος μέθαις, Ἰησοῦς εἰς τὸν τοῦ θεοῦ οἶκον εἰσελθὼν πάντας ἀπήλασεν ἐκεῖθεν αὐτὸ μόνον φραγέλλιον ἐκ σχοινίων ἔχων. οὐκ ἂν δὲ τοῦτο κατωρθοῦτο, εἰ ὁ τυχὼν ἄνθρωπος ἦν † καὶ ἐπιλαμβανόμενος τοῦτο πράττειν· οὐ μόνον γὰρ τὸ ἄλλο πλῆθος ἐξέβαλε τοῦ οἴκου ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς πιπράσκοντας τὰ πρὸς τὴν εὐωχίαν. μηδεὶς δὲ νομιζέτω τοῦτο τῶν ἄλλων θαυμάτων ἔλαττον εἶναι. οὐ γὰρ ἄνευ θεϊκῆς ἐνεργείας οἷόν τε ἦν ἕνα ἄνθρωπον τοσοῦτον πλῆθος ἐκβάλλειν, καὶ μάλιστα ἐξηγριωμένων καὶ φονώντων κατ’ αὐτοῦ. καὶ αὐτοὶ γοῦν οἱ Ἰουδαῖοι καταπλαγέντες ἐπὶ τῷ τολμηθέντι φασὶν ἐν τοῖς ἑξῆς πρὸς αὐτόν· »Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν ὅτι ταῦτα »ποιεῖς;« Δυνάμει, λέγοντες, πηλίκος εἶ καὶ ποίαν θεοσέβειαν τελεῖν δυνάμενος, ὅτι τοιαῦτα πράττεις, τολμῶν ὅλον πολυάνθρωπον ἔθνος ἀπελαύνειν μόνος;]

33Yuhanna 2,23 üzerine.

Ona değil, adına iman ediyorlardı. Yukarıda da sözü edilen bu kimselerin bilgisi sağlam ve kâmil değildir, kolayca yıkılabilir. Bu yüzden İsa kendini onlara emanet etmedi, çünkü her şeyi yüzeyden değil, zihnin derinliğinden biliyordu. Bazılarını eylemlerinden ve sözlerinden tanımak sıradan bir insanın da elinden gelir. Ama İsa sıradan bir insan değil, insan olmuş Tanrı olduğu için her şeyi bilir ve nousun gizlisini kavrar. Çünkü "Gizli şeyleri bilen ve her şeyi oluşundan önce tanıyan" sözü yalnız Tanrı için söylenir. İsa Tanrı olarak kalbin gizlisini bildiğinden, insandan tanıklık almaya ihtiyacı yoktur; insanın içinde ne olduğunu bilir. Nitekim insanı genel olarak bildiği değil, insanın içinde ne olduğunu bildiği söylenmiştir.

Adına duydukları imanda sebat etmeyeceklerini bildiği için kendini onlara emanet etmedi. Çünkü onlar Tanrı hakkında bir kavrayışla değil, işaretlerden dolayı iman etmişlerdi. Bu yüzden, ya kendi kendilerini aldatarak ya da işaretlerin gerçek veya doğru biçimde olmadığını söyleyip onları kandıran başkalarına uyarak çabucak dönebilirlerdi. Oysa ona iman edip Tanrı'dan doğru kavrayışı alan kimse kolay aldanmaz.

33

Zu Joh. 2, 23. Ἐπίστευον δὲ οὐκ εἰς αὐτόν, ἀλλ᾿ εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. οὑτοι δὲ οὐ βεβαίαν οὐδὲ τελείαν ἔχουσιν γνῶσιν, περὶ ὡν καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἴρηται, ἀλλὰ ῥᾷστα διαπεσεῖν δυναμένην. ὅθεν οὐδὲ ἐπίστευσεν ἑαυτὸν αὐτοῖς, διὰ τὸ εἰδέναι αὐτὸν οὐκ ἐξ ἐπιπολῆς ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ βάθους τῆς διανοίας πάντα. τὸ γὰρ ἐκ πράξεων καὶ λόγων ἐπίστασθαί τινας καὶ ἀνθρώπῳ ψιλῷ δυνατόν. ἀλλ’ Ἰησοῦς, οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος ὤν, ἀλλὰ θεὸς γενόμενος ἄνθρωπος, πάντα οἶδεν , τὸ κρυπτὸν καταλαμβάνων τοῦ νοῦ. περὶ μόνου γὰρ θεοῦ λέγεται τὸ » Ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης καὶ εἰδὼς πάντα πρὶν γενέ- »σεως αὐτῶν‘.]] καὶ ἐπεὶ Ἰησοῦς, θεὸς ὤν, τῆς καρδίας τὸ κρυπτὸν ἐπίσταται, οὐ χρῄζει παρ᾿ ἀνθρώπου μαρτυρίαν λαβεῖν, ἐπιστάμενος τί ἐστιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. οὐ γὰρ εἴρηται γινώσκειν τὸν ἄνθρωπον ἁπλῶς, ἀλλὰ τί ἐστιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. καὶ ἐπεὶ ἐγίνωσκεν μὴ ἐμμένοντας αὐτοὺς ἐν ἡ εἶχον εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ πίστιν, οὐκ ἐπίστευσεν ἑαυτὸν αὐτοῖς. ἐκ σημείων γάρ, ἀλλ’ οὐκ ἐκ νοήσεως τῆς περὶ θεοῦ ἐπεπιστεύκεισαν. διὸ καὶ ταχέως μεταπίπτειν ἠδύναντο ἀπατηθησόμενοι παρ’ ἑαυτῶν ἢ παρ᾿ ἑτέρων σοξιζομένων μένων αὐτοὺς μὴ ἄρa τὰ σημεῖα οὐκ ἀληθῶς ἢ οὐκ ὀρθῶς γέγονεν. ἀλλ’ οὐκ εὐεξαπάτητος ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν παρὰ θεοῦ διάληψιν ἔχων.

34Yuhanna 3,1 üzerine.

İsa'nın adına iman eden o pek çok kişinin arasına, Ferisilerden biri ve Yahudilerin önderlerinden olan Nikodim de konmalıdır. Nitekim sözlerinden anlaşıldığı üzere İsa'yı, Tanrı yanında olan bir öğretmen sanıyor, Tanrı olduğunu düşünmüyordu. Çünkü "Tanrı'dan gelmiş bir öğretmensin" diyor ve bir öğretmen hakkındaki bu bilgisini doğrulamak ister gibi ekliyor: "Tanrı yanında olmadıkça kimse senin yaptığın bu işaretleri yapamaz." Bu yüzden müjdeci, onun geceleyin geldiğini tutarlı olarak kaydetmiştir: Mensubu olduğu birçok Ferisiden gizli kalacağı bir zamanda gelmişti. Daha doğrusu ve itiraz götürmez olanı şudur: Geceleyin gelmiştir, çünkü yanına geldiği Tanrı hakkında bilgisizdi, henüz aydınlanmamıştı. Adalet güneşi, o düşünülür günün yaratıcısı, ona henüz doğmamıştı; İbrahim de bu günün aşkına tutulup onu görmeye hazırlanmış, görünce sevinmişti.

Ferisiler, Yahudilikte önde gelen sınıf ve mezhebin mensuplarıdır; sıkı bir hayat ile kanun ve peygamberler konusunda titizlik iddia ederler. Bu yüzden genellikle cüretkâr ve kibirlidirler; adlarını da buradan almışlardır. Çünkü İbranicede "Fares" [ayıran] demektir. Onlar da phronēsis ve hayat tarzı bakımından üstün sayarak kendilerini bütün Yahudi halkından ayırdıkları için, Fares'ten ad almak isterler.

34

Zu Joh. 3, 1. Ἐν τοῖς πολλοῖς τοῖς πεπιστευκόσιν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ τακτέον καὶ τὸν Νικόδημον, ἕνα τῶν Φαρισαίων ὄντα καὶ ἄρχοντα τῶν Ἰουδαίων ὑπάρχοντα. ἀμέλει γοῦν διδάσκαλον εἶναι Ἰησοῦν ἔχοντα θεὸν μεθ᾿ ἐαυτοῦ, ἀλλ᾿ οὐ θεὸν εἶναι ἐνόμιζεν, ὡς αἱ αὐτοῦ λέξεις σημαίνουσιν, εἰπόντος ὅτι »Ἀπὸ θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος«, καὶ ὥσπερ ἀλήθειαν ἐπιφέρων τῆς γνώσεως τῆς περὶ διδασκάλου ἑξῆς λέγει· »Οὐδεὶς γὰρ δύναται τὰ σημεῖα ταῦτα ποιεῖν ἃ σὺ ἐργάζῃ, ἐὰν μὴ ᾖ ὁ θεὸς μετ᾿ αὐτοῦ«. ὅθεν τὴν πρόσοδον αὐτοῦ νυκτὸς γενομένην ἀκολούθως ἀνέγραψεν ὁ εὐαγγελιστής, προσελθόντος ἐν τοιούτῳ καιρῷ ἐν ᾡ λήσειν ἔμελλε τοὺς πολλοὺς Φαρισαίους ὧν εἷς ὑπῆρχε. μᾶλλον δ᾿, ὅπερ ἐστὶν ἀναντίρρητον, διὰ τοῦτο νυκτὸς προσελήλυθεν, ἐπείπερ ἄγνοιαν ἔχων τὴν περὶ θεοῦ ᾧ προσήρχετο οὔπω πεφώτιστο. οὐ γὰρ ἀνατετάλκει αὐτῷ ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, ὁ ποιητικὸς τῆς νοητῆς ἡμέρας, ἧς καὶ ὁ Ἀβραὰμ ἔρωτα λαβὼν παρεσκεύαστο πρὸς τὸ ἰδεῖν αὐτήν, καὶ θεασάμενος ἐχάρη. Φαρισαῖοι δὲ ἄνθρωποί εἰσι τὴν προύχουσαν ἐν Ἰουδαϊσμῷ τάξιν καὶ αἵρεσιν μετερχόμενοι, εὔτονον βίον ἐπαγγελλόμενοι καὶ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν ἀκρίβειαν. διὸ καὶ ὡς ἐπίπαν θρασεῖς εἰσὶ καὶ ὑπερήφανοι. ὅθεν καὶ ταύτην ἔσχον τὴν ὀνομασίαν. Φαρὲς γὰρ παρ᾿ Εβραίοις Ὁ . ἐπεὶ οὐν καὶ οὑτοι διαιροῦσιν ἑαυτοὺς ἀπὸ Παντὸς ἔθνους τῶν Ἰουδαίων , ὡς ὑπερβάλλοντες φρονήσει καὶ βίῳ, ἀπὸ τοῦ Φαρὲς θέλουσι χρηματίζειν.

35Yuhanna 3,3 üzerine.

"Anōthen" kelimesi bazen [yukarıdaki] şeylerden demektir: "Yukarıdan gelen her şeyin üstündedir" sözünde olduğu gibi. Bazen de [yeniden] demektir: "Yeniden köle olmak istediğiniz" sözünde olduğu gibi. Kurtarıcının öğrettiği yukarıdan doğuş, aretēyi benimsemekle ve onun buyruklarını tutmakla gerçekleşir. Çünkü öğrencilerine der ki: "Düşmanlarınızı sevin, size zulmedenler için dua edin ki göklerdeki Babanızın oğulları olasınız."

Nikodim söylenenlere yanlış karşılık vermiş olsa da, kendisi farkında olmasa bile sözlerinde bir doğruluk payı vardır. Gerçekten de insan olmakta kalan, insanî hâl içinde yaşlanan kimse ruhça ve yukarıdan doğuşu alamaz. Haksız ve imansız kalan kimse nasıl adalet ve imana göre doğamazsa, insanî şeylerde kalıp onların içinde eskiyen kimse de yenileyen doğuşu edinemez. Bu yüzden hakikatin öğretmeni, tanrısal doğuşa ulaşmaya gayret edenlere, eski insanı işleriyle birlikte üzerlerinden çıkarmalarını yazar; öyle ki o atıldıktan sonra "Tanrı'ya göre adalette yaratılmış" yeni insanı giysinler. Yukarıdan doğmuş olan bu yeni insan ise hayatın yeniliği içinde yürüyecektir.

İsa da yakınlarını bu doğuşa teşvik ederek şöyle diyordu: "Dönüp çocuklar gibi olmazsanız, Göklerin Krallığına giremezsiniz." Bu sözün inceliğine de dikkat et. Çocuklar kendilerine haksızlık edenden öç almaz, hoş şeylerin kaybına üzülmez, tatlı şeylere de kalıcı biçimde bağlanmaz. İsa, çocuklar yaşları gereği nasılsa bizim de tutumumuzla öyle olmamızı ister. Çocuklar böyle olmayı logosla yapmaz; İsa'nın buyruğu uyarınca onlar gibi olanlar ise logos ve en iyi meleke sayesinde böyle bulunmaya çalışırlar. Demek ki Nikodim bunları bilgisizlikle söylemiş, sözlerinde yatan doğruyu da fark etmemiştir.

35

Zu Joh. 3, 3. Τὸ »Ἄνωθεν« ὁτὲ μὲν ἐκ τῶν < καὶ , ὡς τὸ »Ὁ »ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν‘, ὁτὲ δὲ τὸ , ὡς ἐν τῷ »Οἷς ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε«, τουτέστιν . γίνεται δὲ ἡ ἄνωθεν γέννησις, περὶ ἧς ὁ σωτὴρ διδάσκει, ἐξ ἀναλήψεως ἀρετῆς καὶ τηρήσεως τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ. φησὶ γὰρ πρὸς τοὺς μαθητάς· »'Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν διωκόντων »ὑμᾶς, ἵνα γένησθε υἱοὶ τοῦ πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς‘. πλὴν εἰ καὶ ἐσφαλμένως ὁ Νικόδημος ἀπήντησε τοῖς εἰρημένοις, ἀλλ οὐν ἔχει τι ἀληθὲς τὰ ὐπ᾿ αὐτοῦ λεχθέντα, εἰ καὶ μὴ αὐτὸς ἐνενόει αὐτά. ἀληθῶς γὰρ οὐδεὶς καταμένων ἐν τῷ ἄνθρωπος εἶναι ὡς γηρᾶν ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ καταστάσει τὴν κατὰ πνεῦμα καὶ ἄνωθεν γέννησιν δέξασθαι δύναται. ὡς γὰρ οὐδεὶς ἄδικος καὶ ἄπιστος μένων κατὰ δικαιοσύνην καὶ πίστιν γεννηθῆναι δύναται, οὕτως οὐδεὶς καταμένων ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις καὶ παλαιούμενος ἐν αὐτοῖς τὴν ἀνανεοῦσαν γέννησιν οἷός τέ ἐστι λαβεῖν. ὅθεν ὁ τῆς ἀληθείας διδάσκαλος γράφει τοῖς προθυμουμένοις ἐπὶ τὴν θείαν γέννησιν ἐλθεῖν ἐκδύσασθαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ, ἴνα τούτου ἀποβληθέντος ἐνδύσωνται τὸν νέον »ἄνθρωπον τὸν κατὰ θεὸν κτισθέντα ἐν » δικαιοσύνῃ«, ᾡ ἕψεται, ὡς ἄνωθεν γεννηθέντι, ἐν καινότητι ζωῆς περιπατῆσαι. ἐπὶ ταύτην τὴν γέννησιν παρορμῶν ὁ Ἰησοῦς τοῖς γνωρίμοις ἔλεγεν· »Ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ »μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν( πρόσχες καὶ τούτου τὴν ἀκρίβειαν. τὰ μὲν παιδία οὐκ ἀμύνεται τοὺς ἠδικηκότας, οὐ λυπεῖται ἐπὶ τῇ ἀποβολῇ τῶν ἡδέων, οὐ προσπάσχει μετὰ βαβαιότητος τοῖς οὐσι προσηνέσι. βούλεται τοίνυν τοιούτους εἶναι ἡμᾶς ἐκ διαθέσεως οἷα τυγχάνει τὰ παιδία ἐξ ἡλικίας. ἐκεῖνα μὲν γὰρ οὐ λόγῳ ἐστὶ τοιαῦτα, οἱ δὲ ὡς ταῦτα γινόμενοι κατὰ πρόσταξιν Ἰησοῦ λόγῳ καὶ ἕξει βελτίστῃ σπεύδουσιν εὑρεθῆναι οὕτως ἔχοντες. κἂν τοίνυν ὁ Νικόδημος σὺν ἀμαθίᾳ τὰ προκείμενα εἶπεν, ἀλλ᾿ οὖν ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ κείμενόν τι ἀληθὲς ἠγνοεῖτο αὐτῷ.

36Yuhanna 3,5 üzerine.

Kurtarıcı, "yukarıdan doğmanın" nasıl olduğunu açıklayarak şunu söyler: Madem amaç Tanrı'nın Krallığına girmektir ve sudan ve Ruh'tan doğmamış olan buna erişemez, o hâlde yukarıdan doğmak, sudan ve Ruh'tan doğmak demektir. Ruh'tan doğan, onun sayesinde kutsal ve ruhanî kılınan kimsedir. Madem Tanrı'nın Krallığına giren kimse yalnız Ruh'tan değil sudan da doğar, su hakkında da Kutsal Yazı'dan bir şey devşirmek yerinde olur.

Bak, belki de su Ruh'tan gerçek varlık bakımından değil, yalnız kavram bakımından ayrılır. Çünkü Kurtarıcı biraz sonra şöyle der: "Bana iman edenin, Yazı'nın dediği gibi, içinden diri su ırmakları akacak. Bunu, kendisine iman edenlerin alacağı Ruh hakkında söylüyordu." Eğer Ruh hakkında, iman edenden ırmak gibi çıkan diri su olduğu söylenmişse, su Ruh'tan yalnız kavramca farklıdır. Nasıl bir kimse Kurtarıcı'dan, bilgelikten bilge olarak doğuyorsa, Ruh'tan da kutsal ve ruhanî olarak doğar; sudan arınıp meyve vermek için sulanarak da sudan ve Ruh'tan doğmuş olur.

Bir başkası da şöyle diyecektir: Burada su, psykhēyi arındıran öğretidir ve bu da yukarıdan doğmaya katkıda bulunur. İlahiyi söyleyen, tanrısal terbiyeyle gerçekleşen bu arınma hakkında Tanrı'ya şöyle diyordu: "Beni yıkayacaksın, kardan daha beyaz olacağım." İsrail halkına da [peygamber] der ki: "Ey Kudüs, kurtulmak için kalbini kötülükten yıka; zahmet veren düşüncelerin ne zamana kadar içinde kalacak?" Zahmet veren düşüncelerle, kötülük içinde kurulmuş düşüncelerini kasteder. Kendini Yazıların terbiyesiyle yıkamazsa bunlar yüzünden cezalandırılacaktır.

Ayrıca kurtuluşa yalnız psykhē değil, psykhēnin faaliyetlerinde alet olarak kullandığı beden de çağrıldığına göre, bedenin de tanrısal öğretide "yeniden doğuş yıkaması" denen şeyle kutsanması gerekir; buna tanrısal vaftiz de denir. O artık yalnız su değildir, çünkü gizemli bir yakarışla kutsanır. Kurtarıcı'nın öğrencilerine verdiği talime dikkat edersen, bu vaftizin ne kadar büyük ve kudretli olduğunu görürsün. Şöyle der: "Gidin, bütün milletleri öğrenci yapın; onları Baba, Oğul ve Kutsal Ruh adına vaftiz edin, tutmalarını öğretin" ve devamı. Bir kimse önce hakikatin öğretilerini alarak öğrenci olmalı, sonra ahlakî aretēler konusunda onlara buyurulanları tutmalı ve ancak böyle Baba, Oğul ve Kutsal Ruh adına vaftiz edilmeliyse, bunlarla birlikte alınan su nasıl hâlâ yalnız su olabilir? O su mümkün olduğu kadar Kutsal Üçlü'nün kudretine katılmış, ahlakî ve zihnî aretēyle birleşmiştir.

Ne için alındığını düşünürsen büyüklüğünü de anlarsın. Tanrı'nın Krallığına girmek için alınıyorsa ve bu krallık üstünlükte her şeyi aşıyorsa, oraya girmenin sebebi nasıl büyük olmasın? Tanrı'nın Krallığı, onun kanunlarına göre düzenli yaşayanların hâli olarak anlaşılmalıdır. Bu hâl, kendine özgü yerde, yani göklerde kalıcı olacaktır. Ama burada "Tanrı'nın Krallığı", Matta'da ise "Göklerin Krallığı" denmiştir. Şöyle söylemek gerekir: Matta onu yönetilenlerden ya da bunların bulunduğu yerlerden, Yuhanna ve Luka ise kral olan Tanrı'dan adlandırmıştır. Biz de "Romalıların krallığı" derken onu yönetilenlerle gösteririz; onu dünyanın ya da meskûn âlemin krallığı diye anarken de yerle belirtiriz.

36

Zu Joh. 3, 5. Τὸν τρόπον τοῦ πῶς ἔστι »γεννηθῆναι ἄνωθεν« ἑρμηνεύων ὁ σωτὴρ λέγει· Ἐπεὶ πρόκειται εἰσιέναι εἰς τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν, τυχεῖν δὲ τούτου ἀδύνατον μὴ γεγεννημένον ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος ἀκολουθεῖ τὸ γεννηθῆναι ἄνωθεν τῷ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος γεννηθῆναι. γεννᾶται δὲ ἐκ πνεύματος ὁ κατ᾿ αὐτὸ ποιηθείς, ἅγιος καὶ πνευματικὸς ἐξ αὐτοῦ γινόμενος. εἶτ᾿ ἐπεὶ μὴ ἐκ μόνου τοῦ πνεύματος ἀλλὰ καὶ ἐξ ὕδατος γεννᾶται ὁ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ εἰσερχόμενος, ἀκόλουθόν ἐστι καὶ περὶ τοῦ ὕδατος ἐκ τῆς γραφῆς τι θηρεῦσαι. καὶ ὅρα μὴ ἄρα ἐπινοίας μόνης ἀλλ’ οὐχ ὑποστάσεως διαφορὰν ἔχει Πρὸς τὸ πνεῦμα. φησὶ γὰρ μεθ᾿ ἕτερα ὁ σωτήρ· »Ὁ »πιστεύων εἰς ἐμέ, καθὼς εἶπεν ἡ γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας »αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος. τοῦτο δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ πνεύματος »οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν«. εἰ γὰρ περὶ τοῦ πνεύματος εἴρηται ὡς ὕδωρ ζῶν ποταμῶν δίκην ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ πιστεύοντος, ἐπινοίᾳ μόνῃ διοίσει τοῦ πνεύματος τὸ ὕδωρ. ὡς οὐν γεννᾶταί τις ἐκ τοῦ σωτῆρος σοφὸς ἐκ σοφίας, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ πνεύματος ἅγιος καὶ πνευματικός· καὶ ἐκ τοῦ ὕδατος καθαιρόμενος καὶ πρὸς καρποφορίαν ποτιζόμενός τις γεννᾶται ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος. ἄλλος δέ τις ἐρεῖ ὕδωρ ἐνταῦθα εἰρῆσθαι τὴν καθαρεύουσαν διδασκαλίαν τὴν ψυχήν, ἥτις καὶ αὐτὴ συντελεῖ πρὸς τὸ γεννηθῆναι ἄνωθεν. περὶ τούτου τοῦ καθαρισμοῦ, γινομένου ἐκ θεϊκῆς παιδεύσεως, ὁ ὑμνῳδὸς ἔλεγε πρὸς τὸν θεόν· »Πλυνεῖς με καὶ ὑπὲρ χιόνα »λευκανθήσομαι«. καὶ πρὸς τὴν τοῦ Ἰσραὴλ πληθὺν ὁ φησίν· »Ἀπόπλυνε ἀπὸ κακίας τὴν καρδίαν σου, Ἱερουσαλήμ, ἵνα »σωθῇς· ἕως πότε ὑπάρξουσιν ἐν σοὶ διαλογισμοὶ πόνων σου;« διαλογισμοὺς πόνων αὐτῆς λέγων τοὺς κατὰ κακίαν πεποιημένους, δι οὕς κολάζεσθαι μέλλει, εἰ μὴ πλυνεῖ ἑαυτὴν τῇ παιδεύσει τῶν γραφῶν. εἶτ᾿ ἐπεὶ μὴ μόνη ἡ ψυχὴ ἐπὶ σωτηρίαν καλεῖται, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα, ᾧ ὀργάνῳ χρᾶται πρὸς τὰς ἑαυτῆς ἐνεργείας, εἰκότως καὶ τοῦτο αγιασθῆναι δεῖ διὰ τοῦ λεγομένου έν τῇ θείᾳ διδασκαλίᾳ » Λου- »τροῦ παλιγγενεσίας«, ὃ καὶ βάπτισμα θεῖον ὀνομάζεται, οὐκέτι μὲν ψιλὸν ὕδωρ· ἁγιάζεται γὰρ μυστικῇ τινὶ ἐπικλήσει. καὶ ὅρα γε οἴου μεγέθους καὶ δυνάμεως ἐστὶν ἐπιστήσας τῇ γενομένῃ παρὰ τοῦ σωτῆρος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ μυσταγωγίᾳ. φησὶ γάρ· »Πορευθέντες »μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς »τηρεῖν« καὶ τὰ ἑξῆς. εἰ γὰρ μαθητευθήναι δεῖ πρότερον παραλαβόντα τὰ δόγματα τῆς ἀληθείας, εἶτα τηρῆσαι ἃ ἐνετείλατο αὐτοῖς περὶ τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν, καὶ οὕτω βαπτισθήναι εἰς ὄνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος, πῶς ἔτι ψιλὸν εἶναι δύναται τὸ ἅμα τούτοις παραλαμβανόμενον ὕδωρ, μετεσχηκὸς ὡς οἷόν τε τῆς δυνάμεως τῆς ἁγίας τριάδος καὶ ἀρετῇ ἠθικῇ τε καὶ διανοητικῇ συνεζευγμένον; σκόπησον δὲ τὸ μέγεθος αὐτοῦ ἐπιστήσας τίνος ἕνεκεν παραλαμβάνεται. εἰ γὰρ τοῦ εἰσελθεῖν χάριν εἰς τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν, ὑπερβάλλει δ᾿ οὕτη τῇ ὑπεροχῇ, Πῶς οὐ μέγα τὸ αἴτιον τοῦ εἰσιέναι εἰς αὐτὴν ὑπάρχει; βασιλείαν δὲ θεοῦ λεκτέον τὴν κατάστασιν τῶν κατὰ τοὺς νόμους αὐτοῦ τεταγμένως βιούντων. αὕτη δὲ καὶ ἐν οἰκείῳ χώρῳ φημὶ δὲ τῷ έν τοῖς οὐρανοῖς) τὴν μονὴν ἕξει· ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἐνταῦθα μὲν βασιλεία θεοῦ, παρὰ δὲ Ματθαίῳ βασιλεία οὐρανῶν προσηγόρευται, λεκτέον Ματθαῖον μὲν ἀπὸ τῶν βασιλευομένων, ἢ τῶν τόπων ἐν οἷς εἰσὶν οὗτοι, τὸν δὲ Ἰωάννην καὶ Λουκᾶν ἀπὸ τοῦ βασιλεύοντος θεοῦ ὠνομακέναι· ὡς ὅταν καὶ ἡμεῖς βασιλείαν Ῥωμαίων λέγοντες αὐτὴν διὰ τῶν βασιλευομένων σημαίνωμεν, δηλοῦντες αὐτὴν ἢ ἀπὸ τοῦ τόπου † ὅταν τῆς γῆς αὐτοῦ] ἢ τῆς οἰκουμένης αὐτὴν ἀπαγγείλωμεν.

37Yuhanna 3,8 üzerine.

Bu sözler şöyle bir anlam taşır: Kutsal Ruh yalnız erdemlilere gelir, kötülerden uzaktır. Uzak ve yakın sözlerini mekân bakımından değil, cisimsiz varlıklar için düşünülebileceği biçimde anlamak gerekir. Çünkü Tanrı için de sık sık yazılan bu tür sözler mekân aralıkları göstermez. Ruh, kötülerden uzak durup imanı ve aretēsi olanları doldurduğu için, haklı olarak "Ruh dilediği yerde eser" denmiştir.

Bu, Ruh'un bir ousia olduğunu da gösterir. Çünkü bazılarının sandığı gibi, onlara göre kendine özgü bir varlığı olmayan, Tanrı'nın bir faaliyeti değildir. Elçi de Ruh'un armağanlarını sayıp hemen şunu ekler: "Bütün bunları, her birine dilediği gibi ayrı ayrı dağıtan bir ve aynı Ruh yapar." Dileyen, yapan ve dağıtan bir şey faaliyet değil, faaliyet gösteren bir ousiadır. Elçilerin İşleri'ndeki "Kutsal Ruh'a ve bize uygun göründü" sözü de dilemekten uzak değildir. Bundan başka, kutsal metinlerde, özellikle Elçilerin İşleri'nde, onun sözleri de aktarılır: "Onlar oruç tutup Rab'be ibadet ederken Kutsal Ruh dedi ki: Pavlus'la Barnabas'ı, onları çağırdığım iş için bana ayırın." Aynı kitapta da Agabos adında bir peygamber şöyle der: "Kutsal Ruh şunu söylüyor: Bu kuşağın sahibini böyle bağlayacaklar" ve devamı.

Ruh dilediği yerde esse de, Nikodim İsa'ya gerektiği gibi iman etmediği için onu içinde taşımıyor, yalnız sesini duyuyor; nereye gidip nereden geldiğini bilmiyordu. Ruh'un yazılarını anlamadan okuyan kimse de yalnız sesini duyar. Oysa okumaya dikkat eden, Yazıları anlamak için araştıran herkes, Ruh'un tanrısal sözlerin terbiyesiyle yürüdüğü yolun nereden gelip nereye vardığını bilir. Ruh'un öğretisinin insanlara hangi sebeple verildiğini bilen, nereden geldiğini bilir; ne için ve hangi gaye uğruna verildiğini gören de nereye gidip dinlendiğini bilir.

37

Zu Joh. 3, 8. Δηλοῦσιν αἱ λέξεις αὗται νόησιν τοιάνδε. τὸ ἅγιον πνεῦμα μόνοις σπουδαίοις ἐπιφοιτᾷ, τῶν φαύλων μακρὰν ὑπάρχον. οὐ τοπικῶς δὲ τοῦ μακρὰν καὶ τοῦ ἐγγὺς ἀκούειν δεῖ, ἀλλ᾿ ὡς ἐνδέχεται περὶ ἀσωμάτων αὐτὰ νοεῖν. αἱ γὰρ τοιαῦται φωναί, καὶ περὶ θεοῦ πολλάκις ἀναγραφεῖσαι, οὐ τοπικὰς σημαίνουσι διαστάσεις. ἐπεὶ οὖν τῶν φαύλων ἀπαλλοτριούμενον τὸ πνεῦμα πληροῖ τοὺς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἔχοντας, εἰκότως εἴρηται· »Τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ«. σημαίνει δὲ τοῦτο καὶ ουσίαν εἰναι το πνευμα. οὐ γὰρ, ὡς τινες οἴονται, ἐνέργειά ἐστι θεοῦ, οὐκ ἔχον κατ᾿ αὐτοὺς ὑπάρξεως ἰδιότητα. καὶ ὁ ἀπόστολος δέ, ἀπαριθμησάμενος μησάμενος τὰ τοῦ πνεύματος χαρίσματα ἐπήνεγκεν εὐθέως· »Ταῦτα δὲ ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πνεῦμα. »διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.« εἰ δὲ θέλει καὶ ἐνεργεῖ καὶ διαιρεῖ, οὐσία γοῦν ἐστὶν ἐνεργητική, ἀλλ᾿ οὐκ ἐνέργεια. ἀλλὰ καὶ τὸ »Ἔδοξε δὲ τῷ ἁγίῳ πνεύματι καὶ ἡμῖν« ἐν ταῖς Πράξεσιν εἰρημένον, οὐ μακράν ἐστι τοῦ θέλειν καὶ βούλεσθαι. πρὸς τούτοις καὶ λόγοι αὐτοῦ φέρονται ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς, καὶ μάλιστα ἐν ταῖς τῶν Ἀποστόλων Πράξεσιν· »Νηστευόντων γὰρ αὐτῶν καὶ λειτουρ- »γούντων τῷ κυρίῳ, εἶπεν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· Ἀφορίσατέ μοι τόν τε Παῦλον καὶ τὸν Βαρνάβαν εἰς τὸ ἔργον ὃ προσκέκλημαι αὐτούς‘. καὶ ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ· Προφήτης τις, Ἄγαβος ὄνομα αὐτῷ, φησί· Τάδε λέγει τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸν ἄνδρα οὑ ἐστὶν ἡ ζώνη »αὕτη οὕτω δήσουσι« καὶ τὰ ἑξῆς.]] πλὴν εἰ καὶ τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ, ὁ Νικόδημος οὐκ ἔχων αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ, τῷ μὴ πεπιστευκέναι ὡς δεῖ τῷ Ἰησοῦ, μόνην τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούων, ο·ὐκ οἶδεν ποῦ ὑπάγει καὶ πόθεν ἔρχεται. μόνον δὲ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούει ὁ ἐντυγχάνων ταῖς τοῦ πνεύματος γραφαῖς μετὰ τοῦ μὴ νοεῖν αὐτάς· παντὸς τοῦ προσέχοντος τῇ ἀναγνώσει καὶ ἐρευνῶντος τὰς γραφὰς ἐν τῷ νοεῖν αὐτὰς εἰδότος πόθεν ἔρχεται καὶ ποῦ λήγει ἡ ὁδὸς τοῦ πνεύματος, ἣν ἐπιπορεύεται διὰ τῆς τῶν θείων λογίων παιδεύσεως. τὴν γὰρ αἰτίαν εἰδώς τις δι᾿ ἣν τοῦ πνεύματος ἡ διδασκαλία ἀνθρώποις δέδοται, οἶδεν πόθεν ἔρχεται· ἀλλὰ καὶ τὸ οὑ ἕνεκεν καὶ ἐπὶ τίνι τέλει δέδοται αὕτη θεωρήσας οἶδεν ποῦ ὑπάγων καταπαύει.

38Yuhanna 3,12–13 üzerine.

Kurtarıcı'nın Tanrı'nın Krallığı, yukarıdan doğuş, Kutsal Ruh ve ondan doğmak hakkında öğrettiği hâlde, nasıl olup da yeryüzüne ait şeyler söylediğini ifade ettiği sorulmaya değer. Çünkü bunların hiçbiri yeryüzüne ait değil, hepsi göksel şeylerdir. Buna şöyle cevap verilebilir: İsa "Size topraktan şeyler söyledimse" demiyor, "yeryüzündeki şeyler" diyor. Bununla, hâlâ yeryüzünde yaşayan insanlara nasip olabilecek ve onlarca anlaşılabilecek şeyleri kasteder. Bunlar kendi tabiatları bakımından yeryüzüne ait değildir; göksel oldukları hâlde Tanrı'nın lütfuyla insanlara verilmiştir.

Yeryüzündeki insanlara verilen şeylerin yukarıdan ve göksel olduğunu Yakup yazar: "Her iyi bağış ve her kâmil armağan yukarıdan, ışıkların Babasından iner." Bunu da "Baba, kendisinden isteyenlere gökten iyi şeyler verecek" diyen Kurtarıcı'dan öğrenmiştir.

Tanrı'nın sunduklarının bir kısmı kısmen bilenlere öğretilebilir, bir kısmı ise gelecek çağda kemale erenlere verilir; o zaman kâmil olan gelince kısmî olan ortadan kalkar. Bu yüzden şu söz pek yerindedir: "Size göksel şeyleri söylersem nasıl inanacaksınız?" Çünkü kısmî olana inanmayan, kâmil olana da inanmaz.

38

Zu Joh. 3, 13. Ζητῆσαί γε ἄξιον πῶς ὁ σωτὴρ ἐπίγεια εἶπεν εἰρηκέναι, περὶ βασιλείας θεοῦ καὶ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως, καὶ περὶ τοῦ ἀπίου πνεύματος καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ γεννηθῆναι διδάξας. οὐδὲν γὰρ τούτων ἐπίγειον ἀλλ’ ἕκαστον οὐράνιον. ῥηθείη δ’ ⟨ἂν⟩ πρὸς τοῦτο ὅτι οὐκ ὁ Ἰησοῦς· Εἰ τὰ γήϊνα εἶπον ὑμῖν, ἀλλὰ »Τὰ ἐπίγεια«· ἐπίγεια λέγων ἃ τοῖς ἐπὶ γῆς ἔτι διατρίβουσιν ἀνθρώποις δύναται ὑπάρξαι τε καὶ νοηθῆναι. οὐ γὰρ παρὰ τὴν ἑαυτῶν φύσιν ἐπίγεια ἀλλ᾿ ἐπουράνια ὄντα δωρεᾷ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις δέδοται. ὅτι δὲ τὰ τοῖς ἐπὶ ἀνθρώποις διδόμενα ἄνωθεν καὶ οὐράνιά ἐστιν ὁ Ἰάκωβος γράφει· »Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πάν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον »παρὰ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων( τοῦτο δὲ εἶπεν παρὰ τοῦ σωτῆρος αὐτὸ μαθὼν εἰρηκότος· » Δώσει ὁ πατὴρ ἐξ οὐρανοῦ ἀγαθὰ τοῖς »αἰτοῦσιν αὐτόν.« εἶτα ἐπεὶ τῶν ἐκ θεοῦ χορηγουμένων τὰ μὲν οἷά τέ ἐστιν ὑπαχθῆναι τοῖς ἐκ μέρους γινώσκουσι, τὰ δὲ τοῖς ἐπὶ τελειότητα φθάσασιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, ὅτε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται ἐλθόντος τοῦ τελείου, πάνυ ἁρμοδίως εἴρηται· Μῶς ἐὰν εἴπω »ὑμῖν τὰ ἐπουράνια πιστεύσετε«; ὅτι ⟨ὁ⟩ ἐκ μέρους μὴ πιστεύων οὐδὲ τοῖς τελείοις πιστεύσει.

39Yuhanna 3,14 üzerine.

Yılanla ilgili buyruğu Tanrı vermişti. Musa'nın yönettiği kişiler şunu bilsin diye: Kendilerine toprağı vaat eden Tanrı'ya güvenmedikleri için zehirli hayvanlarca öldürüldükleri gibi, yükseltilen yılana bakarak da bunu buyuran Tanrı sayesinde kurtulacaklardı. Onlara kurtuluşun sebebini sağlayan, yapılan nesnenin tabiatı değil, bunun yapılmasını emreden idi.

Düşünülür yılanlar da kendi kötülüklerinin zehrini insanlara akıtıp onları günahlarla ölüme sürüklediler. Psykhēlerin ölümü, yani günahın ardından gelen ölüm çoğalınca, Tanrı yakarışlar üzerine kendi Oğlunun yükseltilmesini uygun gördü. Öyle ki iman yoluyla ona bakanların hepsi düşünülür yılanların verdiği zarardan kurtulsun ve ebedî hayata sahip olsun. Ebedî hayat ise başka canlılarda da bulunan ortak hayat değil, iman ile öteki aretēden doğan hayattır.

39

Zu Joh. 3, 14. Προσετέτακτο δὲ τὸ τοῦ ὄφεως ὑπὸ τοῦ θεοῦ, ὅπως ἔχωσιν εἰδέναι οἱ ὑπὸ Μωϋσέως ἀγόμενοι ὅτι ὥσπερ ἀνῃροῦντο ὑπὸ τῶν ἰοβόλων θηρίων ἀπιστήσαντες θεῷ, τῷ τὴν γῆν αὐτοῖς ἐπαγγειλαμένῳ, οὕτως σωθήσονται ἀτενίζοντες τῷ ὑψωθέντι ὄφει διὰ τὸν προστάξαντα τοῦτο γενέσθαι θεόν. οὐ γὰρ ἡ τοῦ κατασκευάσματος φύσις ἀλλ’ ὁ ἐντειλάμενος αὐτοῖς τοῦτο γενέσθαι τῆς σωτηρίας αὐτοῖς τὴν αἰτίαν παρέσχεν. καὶ οἱ νοητοὶ δὲ ὄφεις θανάτω τοὺς ἀνθρώπους ὑπέβαλον δι᾿ ἁμαρτημάτων, τὸν ἐὸν αὐτοῖς τῆς ἰδίας πονηρίας ἐνιέντες. καὶ δὴ πολλοῦ τοῦ κατὰ τῶν ψυχῶν θανάτου γεγενημένου οὗτος δέ ἐστιν ὁ ἑπόμενος τῇ ἁμαρτίᾳ), παρακληθεὶς ὁ θεὸς ὑψωθῆναι τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν εὐδόκησεν, ἵνα πάντες οἱ διὰ πίστεως εἰς αὐτὸν ὁρῶντες ἀπαλλάττωνται τῆς τῶν νοητῶν ὄφεων βλάβης καὶ ζωὴν αἰώνιον ἔχωσι. ζωὴ δὲ αἰώνιός ἐστιν οὐχ ἡ κοινὴ ἥτις καὶ ἑτέροις ζῴοις ὑπάρχει, ἀλλ᾿ ἡ ἐκ τῆς πίστεως καὶ τῆς λοιπῆς ἀρετῆς ἐγγινομένη.

40Yuhanna 3,18 üzerine.

Bu ayetle, "Oğul" adının yalnız Meryem'den doğan için kullanıldığını, Tanrı Logos için kullanılmadığını söyleyenler de çürütülebilir. Çünkü dünyaya gönderilen Tanrı'nın Oğludur. Dünyaya gönderilen, bakireden alınan beden değildi (o burada, ondan doğarak oluşmuştur), gerçekte Tanrı Logos ve hakikî ışık olan idi. Aynı varlık için Tanrı'ya şöyle yakaranlar vardır: "Işığını ve hakikatini gönder." Yine şöyle yazılmıştır: "Tanrı Logos'unu gönderdi ve onları iyileştirdi."

40

Zu Joh. 3, 18. Καὶ ἐκ τοῦ παρόντος ῥητοῦ ἐλέγξαι ἔστι τοὺς λέγοντας τὴν >υἱὸς< προσηγορίαν ἐπὶ μόνου τοῦ ἐκ Μαρίας κεῖσθαι, μὴ μὴν ἐπὶ θεοῦ λόγου. ἰδοὺ γὰρ καὶ ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ ἐστὶν ὁ εἰς τὸν ἀποσταλείς. ἀπεστάλη δὲ εἰς τὸν κόσμον οὐ τὸ ἐκ τῆς παρθένου ληφθὲν (ἐνταῦθα γὰρ συνέστη ἐξ αὐτῆς τεχθέν), ἀλλὰ θεὸς λόγος ὢν αληθείᾳ καὶ φῶς ἀληθινόν. περὶ γὰρ τοῦ αὐτοῦ πρεσβείαν προσάγουσι τῷ θεῷ οἱ λέγοντες· »Ἐξαπόστειλον τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλή- »θειάν σου«, καὶ πάλιν γέγραπται· »Ἐξαπέστειλεν ὁ θεὸς τὸν λόγον » αὐτοῦ καὶ ἰάσατο αὐτούς«.

41Yuhanna 3,18–19 üzerine.

Biri şöyle diyebilir: İsa'nın dünyayı şimdi yargılamak için gelmediği yorumu pek akıllıca değil, çünkü hemen ardından "Yargı şudur: Işık dünyaya geldi" denmektedir. Aynı İncil'de İsa da "Ben bu dünyaya yargı için geldim" der. Bu güçlük çözülmelidir. İsa gelişiyle iki şeyi de, dünyayı yargılamayı da kurtarmayı da yapsa, biri ötekinin uğrunadır. Dünyaya, onu kurtarmak için yargıya gelmiştir (yargılamak için kurtarmaz). Tıpkı hekimin, hastayı iyileştirmek için gelmesi gibi. Hekimin gelişinin gayesi budur; kesme ya da dağlama gibi başka şeyler yapılsa da, ilk amacı kesmek değil, iyileştirmektir.

Bunun ardından "Ona iman eden yargılanmaz" gelir. İman yoluyla kâmil kurtuluşa ulaşan yargıya tabi olmaz. İman etmeyen ise kendi kendini mahkûm ettiği için zaten yargılanmıştır.

41

Zu Joh. 3, 18, 19. Ἐρεῖ δέ τις μὴ πάνυ συνετῶς ἐννοεῖσθαι τὸ ἑρμηνευθὲν ὡς μ·ὴ ἐληλυθότος Ἰησοῦ κρῖναι νῦν τὸν κόσμον, παρατιθέμενος τὸ ἐπιφερόμενον ἑξῆς· »Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς »τὸν κόσμον«. καὶ ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ εὐαγγελίῳ Ἰησοῦς λέγει· »Εἰς κρίμα εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα«. λυτέον οὖν τὸ ἐπαπορηθέν. κἂν ἀμφότερα Ἰησοῦς ἐληλυθὼς ποιῇ , τό τε κρῖναι τὸν κόσμον καὶ τὸ σώζειν αὐτόν, ἀλλὰ θάτερον διὰ θάτερόν ἐστιν. εἰς κρίμα γὰρ ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον ἴνα σώσῃ αὐτόν (οὐ γὰρ σώζει ἵνα κρίνῃ), καὶ ὥσπερ ἰατρὸς πρὸς κάμνοντα ἔρχεται ἕνα ὑγιάσῃ αὐτόν. τοῦτο γὰρ τέλος τῆς τοῦ ἰατροῦ ἀφίξεως, κἂν ἄλλα τινὰ γίνηται, οἶον τομὴ ⟨ἢ⟩ καῦσις. οὐ γὰρ προηγουμένως ἐπὶ τῷ τεμεῖν * * ἡ ἀλλ᾿ ἐπὶ τῷ ὑγιάσαι. ἐξῆς ἐπὶ τούτοις τὸ »Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν »οὐ κρίνεται«. ὁ γὰρ διὰ πίστεως ἐπὶ τὴν τελείαν σωτηρίαν φθάσας οὐχ υποκειται κρίσει. ο μέντοι μη πιστευσας αυτοκατακριτος ων ἤδη κέκριται.

42Yuhanna 3,19 üzerine.

"Yargı şudur: Işık dünyaya geldi, insanlar ise karanlığı ışıktan daha çok sevdi." Işık dünyaya gelmemiş olsaydı, güzel olanı yapmayanlar bilgisizliklerini bahane edebilirdi. Kötülük işleyenler de kötü olduğunu bilmediklerini öne sürerek kendilerini savunacak bir yol bulabilirdi. Ama ışık dünyaya geldiği için bütün aldatıcı savunmalar ortadan kalkmıştır; artık herkesin yaptıklarını ve düşüncesini inceleyen bir yargı olacaktır. Sonuçta ışığı sevenler kabul edilip Tanrı'nın Krallığına erişecektir: Işığa duydukları sevgiyle, iyi işler ve doğru düşünce sayesinde kendileri de ışık olmuş, kötülük ve dinsizlik demek olan karanlıktan nefret etmişlerdir. Aretēden ve onu bağışlayan Tanrı'dan yüz çevirenler ise ebedî azabı tadacaktır. Çünkü kötü işlere sarılmak için çabaladıklarından, kötü işlerini açığa çıkarıp suçladığı için ışıktan nefret etmişlerdir.

"Kötülük yapan herkes ışıktan nefret eder." İşlerinin kötü olduğu ortaya çıkmasın, başkalarınca kınanmasın diye onları gizlemek ister, ışığa asla yaklaşmak istemez. O ışıktan nefret etse de, hakikati işleyen kimse ışığa gelir; yaptığı işlerin Tanrı'da yapılmış olduğunun açığa çıkmasını ister. "Kötülük yapan" ve "hakikati yapan" sözleri yerinde söylenmiştir; çünkü kötülük etmiş olan kötülükten vazgeçip iyiye yönelmeyecek, hakikatten sevinç duyduğunu ilan eden de bir daha kötüye eğilmeyecek değildir. Bu yüzden "yapmış olan" değil, "yapan" demiştir. Kötülüğe düşkün olan güzel olandan hoşlanamaz, hakikati seven de mutlaka güzel olanı arzular.

Işığa gelmek ve gelmemek mekân bakımından değil, eylem bakımından anlaşılmalıdır: Aretēye göre davranan herkes ona gelir, kötü kimse ise kötülük yaparak ışıkla birlikte olmayı reddeder. Çünkü iyi ile kötü, ışık ile karanlık bir arada bulunamaz; bu ifadelerde ışık iyiyle, karanlık kötüyle aynıdır.

Sapkın mezheplerden olanlar bazı kimselerin tabiatça karanlıkta olup onu sevdiğini sanıyor. Ama burada söylenenlere dikkat et: Her biri prohairesisiyle karanlıktadır ve onu sever. Çünkü "İnsanlar karanlığı ışıktan daha çok sevdi, zira işleri kötüydü" denir. Karanlık oldukları için kötü işleri yoktur; kötü işleri olduğu için karanlığı severler. Yine, ışığa gelmedikleri için kötülük yapmazlar; kötülük yaptıkları için ışığa gelmezler. Kötülük yapmak ya da ışığa gelip hakikati yapmak elimizdedir.

42

Zu Joh. 3, 19. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον καὶ ἠγάπησαν. οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ἢ τὸ φῶς. Εἰ γὰρ μὴ ἐληλύθει εἰς τὸν κόσμον τὸ φῶς, εἶχον ἄγνοιαν τῶν καλῶν αἰτιάσασθαι οἱ μὴ πράξαντες αὐτά, ὡς ἂν οἱ τὰς κακίας ἐνεργοῦντες τόπον ἀπολογίας εἶχον, φάσκοντες μὴ ἐγνωκέναι αὐτὰ ὄντα κακά. ἀλλ’ ἐπεὶ τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, πάσης πεπλανημένης ἀπολογίας φυγαδευομένης κρίσις ἔσται ἐξεταστικὴ τῶν πράξεων καὶ τοῦ φρονήματος [ἐξ] ἑκάστου· ὡς ἀποδεχθῶναι βασιλείας θεοῦ τυχεῖν τοὺς τὸ φῶς ἀγαπήσαντας, ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸ ἀγαπήσεως φῶς καὶ αὐτοὺς γεγενημένους δι’ εἴργων ἀγαθῶν καὶ φρονήματος ἀληθοῦς ⟨ὡς⟩ μισῆσαι τὸ σκότος τοῦτο δέ ἐστιν ἡ κακία καὶ ἡ ἀσέβεια), τοὺς δὲ ἀποστραφέντας τὴν ἀρετὴν καὶ τὸν ταύτης πάροχον θεὸν κολάσεων αἰωνίων πειρασθῆναι· ἐπείπερ σπουδάζοντες ἔχειν ἔργα πονηρὰ ἐμίσησαν τὸ φῶς, διὰ φανερώσεως ἐλέγχον αὐτῶν τὰ φαῦλα ἔργα· »Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μιμεῖ »τὸ φῶς«, οὐδ’ ὅλως προσελθεῖν αὐτῷ βουλόμενος, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ ὄντα πονηρά, κρύπτειν αὐτὰ βουλόμενος ἵνα μὴ παρ’ ἄλλους καταγνωσθῇ· ἀλλ’ εἰ καὶ οὗτος μισεῖ τὸ φῶς, ἀλλ᾿ οὖν ὁ τῆς ἀληθείας ἐργάτης ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, φανερωθῆναι θέλων τὰ ἔργα ἃ ποιεῖ ὅτι ἐν θεῷ ἐστιν ἐπιτελούμενα. καλῶς εἶπεν· »Ὁ »τὰ φαῦλα πράσσων« καὶ »Ὁ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν«, οὔτε Ὁ Ὁ ποιήσας ἀποστῆναι μὲν τῆς κακίας † ἰδεῖν δὲ πρὸς τὸ καλόν· καὶ τὸν τῇ ἀληθείᾳ χαίρειν ἐπαγγελλόμενον νεῦσαί ποτε πρὸς τὸ χεῖρον. διὸ εἶπε τὸ »Πράσσων« καὶ τὸ »Ποιῶν«. οὔτε γὰρ ἔνεστι περὶ τὴν κακίαν διακείμενον χαίρειν τῷ καλῷ, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας ἐραστὴς πάντως ἐστὶ τῶν καλῶν ἐπιθυμητής.]] τὸ δὲ ἔρχεσθαι καὶ μὴ ἔρχεσθαι πρὸς τὸ φῶς οὐ τοπικῶς ἀλλ’ ἐνεργητικῶς ἐκλαβεῖν δεῖ, ἐρχομένου πρὸς αὐτὸ παντὸς τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν πράττοντος. ὁ γὰρ φαῦλος, ἐνεργῶν τὴν κακίαν, παραιτεῖται φωτὶ συνεῖναι· ἀσυνύπαρκτα γὰρ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν, τὸ φῶς καὶ τὸ σκότος· ταὐτὸν δὲ ἐν τούτοις φῶς καὶ τὸ ἀγαθόν, τὸ σκότος καὶ τὸ κακόν. ἀλλ᾿ ἐπεὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων οἴονται φύσει τινὰς εἶναι ἐν σκότει καὶ ἀγαπᾶν αὐτό, ἐπίστησον τοῖς εἰρημένοις ὅτι αὐτῶν ἕκαστος προαιρέσει έν σκότει ἐστὶ καὶ ἀγαπᾷ αὐτό· »Ἠγάπήσαν, γάρ φησιν, οἱ ἄνθρωποι † τὸ » σκότος μᾶλλον ἢ τὸ φῶς«, ἦν γὰρ αὐτῶν πονηρὰ τὰ ἔργα. οὐ γὰρ διὰ τὸ σκότος εἶναι πονηρὰ ἔχουσιν ἔργα· ἀλλ᾿ ὅτι πονηρὰ ἔχουσιν ἔργα, τὸ σκότος ἀγαπῶσι. καὶ πάλιν οὐ τῷ μὴ ἔρχεσθαι πρὸς τὸ φῶς φαῦλα πράττουσιν· ἀλλὰ τῷ φαῦλα πράττειν οὐκ ἔρχονται πρὸς τὸ φῶς. ἐφ᾿ ἡμῖν δὲ τὸ πράττειν τὰ φαῦλα ἢ τὸ φῶς καὶ ποιεῖν τὴν ἀλήθειαν.

43Yuhanna 3,19 üzerine.

"İnsanlar karanlığı ışıktan daha çok sevdi" diye yazıldığına göre, ikisini de sevip karanlığı daha çok, ışığı daha az mı sevdikleri sorulmalıdır. Bu, ne çok kötü ne de aretē bakımından kâmil olan insanlar için geçerli görünebilir. Ben ise burada, ikisini de sevip birini ötekinden daha çok sevdiklerinin anlatılmadığını düşünüyorum. Anlam şudur: İnsanlar özgür bir prohairesise sahip oldukları için kendi kendilerinin efendisidir; ışığı kabul edip karanlıktan kaçmaları gerekirken, kötü işleri olanlar tersini yapmış, karanlığı sevmiş, ışığı ise hiç sevmemiştir.

Karanlığı ışıktan daha fazla sevdikleri sözü karşılaştırma olarak anlaşılmamalıdır; zira ışıktan nefret ettikleri için onu hiç sevmemişlerdir. Bu yorumun doğruluğu metnin kendisinden anlaşılır. Karanlığı ışıktan çok sevdiklerini söylemesinin sebebi, kötülük yaptıkları için ışıktan nefret etmeleridir. Ondan nefret ediyorlarsa, karanlığı karşılaştırmalı olarak sevmiyorlar demektir.

Elçi'nin kötü insanlar hakkında yazdığı "Tanrı'yı sevmekten çok hazzı seven" sözünü de bu yönde anlayacaksın. Çünkü bu ifadede de Tanrı'yı değil, yalnız hazzı sevdikleri için onlara "Tanrı'yı sevmekten çok hazzı seven" dendiği gösterilmektedir. Mezmurlarda da kötü bir adam için "Kötülüğü iyilikten çok sevdin" diye yazılmıştır. Çünkü ikisini de sevip kötülüğü daha çok sevmiş değildir.

43

Zu Joh. 3, 19. Ἐπειδὴ γέγραπται· »Ἠγάπησαν μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι τὸ »ὴ τὸ φῶς« ζητητέον εἰ ἀμφότερα ἀγαπήσαντες μᾶλλον τὸ σκότος ἠγάπησαν, ἡττον δὲ τὸ φῶς· ὃ καὶ δοκεῖ χώραν ἔχειν ἐπὶ τῶν μήτε ἄγαν φαύλων ἀνθρώπων μήτε κατὰ τὴν ἀρετὴν τελείων. νομίζω δὲ μὴ τοῦτο δηλούσθαι, τὸ ἀμφότερα αὐτοὺς ἀγαπῶντας μᾶλλον τὸ σκότος ἀγαπᾶν, ἢ μᾶλλον τὸ φῶς ἀγαπᾶν, ἁλλὰ τοιαύτην εἶναι τὴν διάνοιαν· α'ὐτεξούσιοι ὄντες οἱ ἄνθρωποι, τῷ προαίρεσιν ἐλευθέραν ἔχειν, ὀφείλοντες τὸ φῶς ἀποδέχεσθαι καὶ τὸ σκότος φεύγειν ἀνάπαλιν πεποιήκασιν οἱ ἔχοντες ἔργα πονηρά, ὡς τὸ σκότος ἀγαπῆσαι, μηδαῶς μῶς δὲ τὸ φῶς. συγκριτικῶς δὲ ἀκούειν οὐ χρὴ τοῦ πλεῖον ἠγαπηκέναι αὐτοὺς τὸ σκότος ὑπὲρ τὸ φῶς· οὐδ᾿ ὅλως γὰρ αὐτὸ ἠγάπησαν, μισήσαντες αὐτό. καὶ ὅτι αὕτη ἡ νόησις ὀρθῶς ἔχει ἐξ αὐτοῦ τοῦ προκειμένου παρίσταται. διὰ τοῦτο γὰρ αὐτοὺς ἠγαπηκέναι τὸ σκότος λέγει ἢ τὸ φῶς ἐπείπερ φαῦλα πράσσοντες μισοῦσι τὸ φῶς. εἰ δὲ μισοῦσιν αὐτό, οὐ συγκριτικῶς ἀγαπῶσι τὸ σκότος. εἰς τοῦτο λήψει καὶ τὸ γραφόμενον ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου περὶ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων, ὡς εἶεν »φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι«. καὶ ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ λέξει δηλοῦται ὅτι μόνην τὴν ἡδονὴν ἀλλ' οὐ θεὸν φιλοῦντες μᾶλλον φιλήδονοι ἢ φιλόθεοι εἴρηνται. καὶ ἐν Ψαλμοῖς δὲ περὶ φαύλου τινὸς γέγραπται· »Ἠγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην«. οὐ γὰρ ἀμφότερα ἀγαπῶν μᾶλλον τὴν κακίαν ἠγάπησεν.

44Yuhanna 3,26–27 üzerine.

"Herkes ona gidiyor" sözü iyi niyetle [çok kişi] yerine anlaşılmalıdır. "İnsan, gökten kendisine verilmedikçe hiçbir şey alamaz" sözü de: Yani insan, gökten kendisine verilmedikçe tanrısal bir armağana sahip olamaz. Tanrı'nın armağanları, iman ve aretēyle onları almaya hazırlanmış olanlara verilir.

Bilin ki, Yahya der, tövbe için suyla vaftiz etme yetkisini Tanrı'nın Oğlundan almış olsam da, bunu bana verenden çok geride kalırım. Bunu şimdi değil, daha önce de söylediğime, kendisine "Mesih ben miyim" diye soranlara verdiğim cevaba, sizin kendiniz tanıklık edersiniz. Çünkü ben kendimin Mesih olmadığını, Mesih'in öncüsü olduğumu söylerken yanımdaydınız. "İnsan hiçbir şey alamaz" sözünü yanlış söylenmiş sayıp kimse takılmasın.

44

Zu Joh. 3, 26f. Εὐγνωμόνως δεῖ ἀκούειν τὸ » Πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν« ἀντὶ τοῦ , καὶ τὸ »Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀφ᾿ ἑαυτοῦ λαμ- »βάνειν οὐδέν, ἐὰν μὴ ᾖ δεδόμενον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ‘· τουτέστιν Οὐ δύναται ἄνθρωπος ἔχειν τι χάρισμα θεῖον, ἐὰν μὴ ᾖ δοθὲν αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. δίδοται δὲ τὰ ἐκ θεοῦ χαρίσματα τοῖς πίστει καὶ ἀρετῇ πρὸς τὸ λαβεῖν αὐτὰ παρεσκευασμένοις. μάθετε τοίνυν ὡς κἂν ἐγὼ λαβὼν παρὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ἔχω τὸ βαπτίζειν δι᾿ ὕδατος εἰς μετάνοιαν, πολὺ ἀπολείπομαι τοῦ δεδωκότος μοι αὐτό. καὶ ὅτι οὐ νῦν ἀλλὰ πρότερον ταῦτα λέγω, ἡμᾶς ἔχω μάρτυρας ὡν εἶπον τοῖς ἐρωτήσασιν εἰ ἐγώ εἰμι ὁ χριστός. παρῆτε γὰρ λέοντός μου ὡς τοῦ χριστοῦ πρόδρομός εἰμι, καὶ οὐκ αὐτὸς ὁ χριστός. μὴ προσκοπτέτω δέ τις ὡς οὐκ ὀρθῶς εἰρημένῳ τῷ »Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν »οὐδέν«.

45Yuhanna 3,29 üzerine.

İnsan psykhēsinin de parçası olduğu akıllı ousia, iyi şeylerin kabul edicisi olsa da, kendiliğinden hiçbirini doğuramaz. Bu yüzden, doğurabileceği ameli ve zihnî aretēleri kadın gibi başka birinden doğurur. Bu nedenle ona gelin diyeceğim; ama herhangi birinin değil, yalnız iyi şeylerin tohumunu ekenin gelini. Bu da İsa'dan başkası değildir: Vaftiz ettiğini söylediğiniz, herkesin ona gittiğini ileri sürdüğünüz, benim tanıklık ettiğim kişi. Siz de iyi şeyler doğurmak istiyorsanız ona gidin; çünkü akıllıların ousiasından olduğunuz için gelinin bir parçasısınız.

O güveydir; ben ise onun dostuyum, iradesinin hizmetkârıyım. Eğittiklerimi ona takdim etmeyi amaçlıyorum. Benim öğrencilerim olmuş olsanız da ben güvey, yani kâmil öğretmen değilim. Bu yüzden, kâmil öğretmene bağlanmaya ihtiyacınız olduğu için size de ona gitmenizi öğütlüyorum. Ben de onun dinleyicisi olmayı dilerim, çünkü sesini duymaktan sevinç duyarım. Daha önce yanıma gelip gidenlerin, onun değerli olanlara öğrettiği bilgeliği kavrayacak kadar bir zihnî meleke edinmesi de benim için sevinçtir. Çünkü bilirsiniz ki yukarıdan gelen o, kral ve her şeye hükmeden olarak herkesin üstündedir. Herkesin üstündeyse, benim de üstümde olduğu açıktır. Bu yüzden onun büyümesi, benim küçülmem gerekir.

Pavlus'un Korintlilere yazdığı şu sözler de bu anlamda alınmalıdır: "Sizi bir tek erkeğe, Mesih'e temiz bir bakire olarak takdim etmek üzere nişanladım." Burada gelin dediği, öğretilerinin ve ahlakının doğruluğu sayesinde temiz bir bakire olan bütün kilisedir. Aynı Elçi başka bir kiliseye yazarken de Âdem ile karısını andıktan sonra şöyle der: "Bu büyük bir sırdır; ben bunu Mesih ve kilise için söylüyorum." Öyle ki onlar nasıl bütün insanların ana babası olduysa, Mesih ve kilise de bütün iyi işlerin, düşüncelerin ve sözlerin ana babası olsun.

Sözü edilen güveyin dostu Yahya'dır. Ona sarsılmaz bir imanı olduğu için, sağlam bir onayla yanında durur; böyle dururken de güveyin konuşmasından ötürü sevinçle sevinir. Bu yüzden, herkes İsa'ya giderken, hemen "İşte benim bu sevincim tamamlandı" der. Çünkü herkes benim sayemde ona iman etsin diye ona tanıklık etmeye geldim; bu yüzden onun büyümesi, benim küçülmem gerekir.

Buna da akıllıca dikkat etmek gerekir: Kurtarıcı bir şey ekleyerek büyümez, Yahya da bir şey kaybederek küçülmez; ikisi de aynı kalır. Söz şöyle anlaşılır: Sabah yıldızı, gözleri daha büyük bir ışığa alıştırmak için güneşten önce doğar ve belli bir büyüklüğü vardır. İlk bakışta güneşten büyük görünür; ama güneş yavaş yavaş belirdikçe sabah yıldızı küçülür. Kendi büyüklüğünden bir şey kaybetmez, yalnız açığa çıkan güneş ışığıyla karşılaştırılır. Yahya da böyledir: Kutsallığının doluluğuyla büyük biridir. İsa, daha önce söylendiği gibi onun ardından geldi, vaftiz edildi, ondan tanıklık aldı. Bu işler yapılıp İsa'nın tanrılığı gösterildikten sonra biri kul, öteki efendi olarak ortaya çıktı.

45

Zu Joh. 3, 29. Ἡ λογικὴ οὐσία, ἧς μέρος ἐστὶ καὶ ἡ ἀνθρώπου ψυχή, ἐξ ἑαυτῆς οὐδενός ἐστι τῶν ἀγαθῶν γεννητική , εἰ καὶ δεκτική ἐστι τούτων. αὕτη τοιγαροῦν γυναικὸς τρόπῳ ἐξ ἄλλου γεννᾶν πέφυκεν ἃς δύναται τίκτειν ἀρετὰς πρακτικάς τε καὶ διανοητικάς. διὸ νύμφην αὐτὴν ἐρῶ, οὐ τοῦ τυχόντος ἀλλὰ μόνου τοῦ σπορέως τῶν ἀγαθῶν. οὐκ ἄλλος δ᾿ ἐστὶ τοῦ Ἰησοῦ, οὑ εἰρήκατε βαπτίζειν, ὑπ᾿ ἐμοῦ με μεμαρτυρημένου, πρὸς ὃν ἔρχεσθαι πάντας φατέ. εἰ θέλετε οὖν καὶ ὑμεῖς ἀγαθὰ τεκεῖν, πρὸς αὐτὸν ἀπέλθετε. μέρος γὰρ τῆς νύμφης ἐστέ, ὄντες τῆς οὐσίας τῶν λογικῶν. πλὴν εἰ καὶ νυμφίος ἐκεῖνος, ἀλλ’ ἐγὼ φίλος ὑπάρχων αὐτοῦ, ὑπηρέτης ὢν τοῦ βουλήματος αὐτοῦ, οὓς παιδεύω αὐτῷ παραστῆσαι σκοπὸν ἔχω. κἂν τοίνυν γεγόνατέ μου μαθηταί, οὐκ εἰμὶ ὁ νυμφίος, τουτέστιν οὐχ ὁ τέλειος διδάσκαλος. διὸ καὶ ὑμῖν παραινῶ ὤχραν ἔχουσι συναρμοσθῆναι τῷ τελείῳ διδασκάλῳ πρὸς ἐκεῖνον γενέσθαι. ὡς καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἀκροατὴς αὐτοῦ εὔχομαι εἲναι· χαίρω γὰρ ἀκούων τῆς φωνῆς αὐτοῦ. διὸ καὶ χαρὰ ἐστιν ἡμετέρα ὅταν οἱ παρ᾿ ἐμοὶ φοιτήσαντες πρότερον τοσαύτην νοητικὴν ἕξιν ἀναλάβωσιν ὡς χωρεῖν τὴν παρ᾿ ἐκείνου διδασκομένην τοῖς ἀξίοις σοφίαν. ἴστε γὰρ ἐκεῖνον ἄνωθεν ἐρχόμενον ἐπάνω πάντων εἶναι βασιλέα τε καὶ παντοκράτορα τυγχάνοντα. εἰ δὲ πάντων ἐπάνω ἐστίν , δῆλον ὅτι καὶ αὐτοῦ ἐμοῦ· ὅθεν αὐξάνειν ἐκεῖνον προσήκει, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. εἰς ταύτην τὴν διάνοιαν ληπτέα καὶ τὰ Παύλῳ Κορινθίοις γραφέντα, σύνταξιν ἔχοντα τοιαύτην· »Ἡρμοσάμην ὑμᾶς »ἑνὶ ἀνδρί, παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ χριστῷ«, νύμφην λέγων τὴν ὅλην ἐκκλησίαν, τυγχάνουσαν ἁγνὴν παρθένον διὰ τὴν τῶν δογμάτων καὶ ἠθῶν ὀρθότητα. καί ἑτέρᾳ δὲ ἐκκλησίᾳ γράφων ὁ αὐτὸς ἀπόστολος μνημονεύσας τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς γυναικὸς ἐπιφέρει· Τὸ »μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστιν· ἐγὼ δὲ λέγω εἰς χριστὸν καὶ τὴν ἐκ- »κλησίαν«, ἕνα ὡς ἐκεῖνοι γονεῖς ἐγένοντο πάντων ἀνθρώπων, οὕτως ὁ χριστὸς καὶ ἡ ἐκκλησία πάντων τῶν ἀγαθῶν ἔργων, νοημάτων τε καὶ λόγων, γεννήτορες ὦσιν.]] τοῦ τοίνυν ἑρμηνευομένου νυμφίου φίλος ἐστὶν ὁ Ἰωάννης, ἑστηκὼς παρ᾿ αὐτῷ βεβαίᾳ συγκαταθέσει τῷ παγίαν ἔχειν εἰς αὐτὸν τὴν πίστιν, καὶ οὕτως ἑστηκὼς χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν τοῦ νυμφίου λαλἰάν. ὅθεν ἑξῆς ἐπιφέρει τὸ »Αὕτη οὐν ἡ »ἐμὴ χαρὰ πεπλήρωται« πάντων πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀπιόντων. ἐλήλυθα γὰρ μαρτυρῆσαι αὐτῷ, ἵνα πάντες πιστεύσωσιν αὐτῷ δι᾿ ἐμοῦ· ὅθεν ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι. καὶ τοῦτο δὲ φρονί- μως ἐπιστῆσαι δεῖ οὐ γὰρ προσλαβάνων τι αὐξάνει ὁ σωτήρ, οὐδὲ ἀποβάλλων τι ὁ Ἰωάννης ἐλαττοῦται, μένει γὰρ ὁ αὐτὸς ἑκάτερος. νοεῖται δὲ τὸ λεγόμενον οὕτως· ὁ ἑωσφόρος πρὸ τοῦ ἡλίου ἀνατέλλων ἐπὶ τῷ συνεθίσαι τὰς ὄψεις προσβάλλειν καὶ μείζονι φωτὶ μέγεθος ἔχει ὡρισμένον. οὑτος μείζων φαίνεται τοῦ ἡλίου πρώτῃ ὄψεως προσβολῇ· κατ’ ὀλίγον δὲ τοῦ ἡλίου φανερουμένου ὁ ἑωσφόρος ἐλαττοῦται, οὐκ ἀποβάλλων τι τοῦ ἰδίου μεγέθους, ἀλλὰ συγκρινόμενος τῷ ἡλιακῷ φωτὶ φανερωθέντι. οὕτως καὶ Ἰωάννης μέγας τις ὑπάρχει πληρότητι ἁγιότητος. ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς ὀπίσω αὐτοῦ κατὰ τὰ προειρημένα, ἐβαπτίσθη, ἐμαρτυρήθη ὑπ᾿ αὐτοῦ. μετὰ τὴν περὶ τούτων οἰκονομίαν ἀναδειχθείσης τῆς Ἰησοῦ θεότητος, ὁ μὲν δοῦλος, ὁ δὲ δεσπότης ἀποδέδεικται.

46Yuhanna 3,31 üzerine.

Yukarıdan ve Baba'dan her şeye hükmeden olarak geliyorsa, herkesin üstünde olduğu açıktır. Maddî düşünenler ise topraktan olanın suretini taşır, onlar yerden konuşur. Bu yüzden bir öğreti iddia etseler bile, Yakup'un yazdığı bilgeliğe sahiptirler: yerden, nefsanî, şeytanî. İşaya da bu tür kimseler için, onların yerden olduğunu ve yerden konuştuğunu yazar. Oysa yukarıdan gelen Tanrı Logos'u herkesin üstündedir, gördüğünü ve duyduğunu konuşur.

Peygamberler de, yukarıdan kendilerine gelen Logos'a sahip olarak, zihinleriyle gördüklerini ve iç insanın kulaklarıyla duyduklarını, göksel ve tanrısal şeyleri konuşurlar. Her biri "Rab şöyle diyor" ve "Rab'bin sözü bana geldi" der. Süleyman da bunu daha açık biçimde söyler: "Sözlerim Tanrı tarafından söylenmiştir." Bu yüzden şöyle yazılmıştır: "Tanrı eskiden atalarımıza peygamberler aracılığıyla çok kez ve çeşitli yollarla konuşmuştu; bu son günlerde, yani gelişi zamanında bulunan bize, Oğul aracılığıyla konuştu."

Evet, gördüğünü ve duyduğunu insanlara öğreterek söylüyordu. Bunlar ise onun beden alışıyla ilgili düzene uyar; tanrılığına uygulanması doğru olmaz.

46

Zu Joh. 3, 31. Εἰ γὰρ ἄνωθεν καὶ ἐκ πατρὸς ἔρχεται ὡς παντοκράτωρ, δῆλον ὅτι ἐπάνω πάντων ἐστίν. οἱ δὲ ὑλικὸν φρόνημα ἔχοντες τὴν εἰκόνα φοροῦσι τοῦ χοϊκοῦ, οἳ καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλοῦσι. διὸ καὶ εἴ ποτε διδασκαλίαν ἐπαγγέλλονται, σοφίαν ἔχουσιν ἣν Ἰάκωβος γράφει, ἐπίγειον, ψυχικήν, δαιμονιώδη. περὶ τῶν τοιούτων καὶ Ἡσαίας γράφει, ὡς ὄντων ἐκ τῆς γῆς καὶ ἐξ αὐτῆς φωνούντων· τοῦ ἄνωθεν ἐρχομένου θεοῦ λόγου ἐπάνω πάντων ὑπάρχοντος καὶ λαλοῦντος ἃ ἑώρακεν καὶ ἤκουσεν. ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται, ἔχοντες τὸν ἄνωθεν ἐρχόμενον πρὸς αὐτοὺς λόγον, ἃ εἶδον διανοίᾳ καὶ ἤκουσαν τοῖς ὠσὶ τοῦ ἴσω ἀνθρώπου λαλοῦσιν οὐράνια καὶ θεϊκά. ἕκαστος γὰρ αὐτῶν ἐρεῖ· »Τάδε λέγει Κύριος‘· καὶ »Ἐγένετο λόγος Κυρίου πρός με«, λέγων. φανερώτερον περὶ τούτου φησὶν ὁ Σολομὼν ε3ἰπών· »Οἱ ἐμοὶ λόγοι »εἴρηνται ὑπὸ θεοῦ.« διὸ γέγραπται· » Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως »πάλαι ὁ θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ᾿ ἐσχά- »του τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν, τοῖς κατὰ τὴν ἐπιδημίαν τυγχά- »νουσιν, ἐν υἱῷ «.]] ἀμέλει γοῦν ἃ ἑώρακε καὶ ἤκουσε ταῦτα διδακτι- κῶς τοῖς ἀνθρώποις ἐλάλει. ταῦτα δὲ ἐφαρμόζει τῇ οἰκονομίᾳ· περὶ γὰρ τῆς θεότητος ταῦτα οὐκ ἀκόλουθον ἐκλαμβάνειν.

47Yuhanna 3,32–33 üzerine.

"Yine de kimse onun tanıklığını kabul etmiyor." Oysa pek çok kişi onun tanıklığını kabul etmiştir; nitekim Yahya hemen ardından "Onun tanıklığını kabul eden, Tanrı'nın doğru olduğunu mühürlemiştir" der. Bazıları tanıklığını kabul ettiği hâlde "Kimse onun tanıklığını kabul etmiyor" sözü nasıl doğru olabilir?

Bu güçlük şöyle çözülmelidir: İsa yukarıdan gelmiş, duyduğunu ve gördüğünü konuşarak Baba ve kendisi hakkında pek yüce ve pek büyük bir tanıklık yapmaktadır. Bu tanıklığı, kendisinin söylediği gibi kimse kabul etmez; çünkü kabule yeni başlayan dinleyiciler tanıklığın büyüklüğünden çok geride kalır. Yine de kimse tanıklığını böyle alamasa da, imana yeni gelenlerin alabileceği ölçüde onu kabul etmek mümkündür. Bu yüzden "Onun tanıklığını kabul eden" sözü, kimsenin onu kabul etmediği sözüyle çelişmez; çünkü bir anlamda kabul edilmemiş, [başka bir anlamda edilmiştir]. Bunlar İsa'nın tanıklığını kabul ettikleri için, Tanrı'nın doğru olduğunu sağlam bir onayla mühürlerler. Tanrı'nın gönderdiği kişinin Tanrı'nın sözlerini konuştuğunu öğrenmişlerdir, çünkü o yerden değildir, yerden de konuşmaz. Zira Tanrı Ruh'u ölçüyle vermez.

47

Zu Joh. 3, 31. Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει· καίτοι πολλῶν εἰληφότων τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, ὡς αὐτὸς πάλιν ὁ Ἰωάννης ἐπιφέρει, φάσκων· »Ὁ λαβὼν τὴν αὐτοῦ μαρτυρίαν ἐσφράγισεν ὅτι ὁ θεὸς ἀλη- »θής ἐστι«. πῶς δὲ οἶόν τε εἶναι ἀληθές, λαμβανόντων αύτοῦ τὴν μαρτυρίαν τινῶν, τὸ Καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει«; λυτέον οὖν τὸ ἠπορημένον οὕτως· Ἰησοῦς, ἄνωθεν ἐληλυθὼς λαλῶν τε ἃ ἤκουσε καὶ εἶδεν, ὑψηλοτάτην καὶ πάνυ μεγάλην τὴν μαρτυρίαν λέγει περὶ τοῦ πατρὸς καὶ ἑαυτοῦ· καὶ οὐδεὶς λαμβάνει ταύτην τὴν μαρτυρίαν ὡς αὐτὸς αὐτὴν λέγει, τῷ τοὺς ἀκροατὰς ἀρχὴν τοῦ λαμβάνειν ἔχοντας πολὺ ἀπολείπεσθαι τοῦ μεγέθους τῆς μαρτυρίας. ὅμως εἰ καὶ οὐδεὶς οἷός τε δέξασθαί ἐστι τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὕτως, ἀλλ᾿ οὐν ἔστι λαβεῖν αὐτὴν ὡς δυνατὸν δέξασθαι τοὺς ἄρτι προσερχομένους τῇ πίστει. ὅθεν οὐ μάχεται τὸ »Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν« τῷ μηδένα αὐτὴν εἰληφέναι, τῷ ἑτέρως μὲν μὴ λαμβάνεσθαι αὐτήν, * * * οἳ καὶ ἐκ τοῦ εἰληφέναι τὴν Ἰησοῦ μαρτυρίαν σφραγίζουσι καταθέσει βεβαίᾳ τὸν θεὸν ἀληθῆ εἶναι, μαθόντες ὅτι ⟨ὁ⟩ παρ’ αὐτοῦ ἀποσταλεὶς τοῦ θεοῦ τὰ ῥήματα λαλεῖ· ἐπείπερ οὐκ ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς, οὐδὲ ἐκ ταύτης φθέγγεται. οὐ γὰρ ἐκ μέρους δίδωσι τὸ πνεῦμα ὁ θεός.]]

48Yuhanna 3,34 üzerine.

Bilge adamlar Tanrı'yı içlerinde bulundurup Tanrı'nın sözlerini söylemiş olsalar da, Ruh'a kısmen sahiptiler. Çünkü Tanrı "Ruhumdan bütün insanların üzerine dökeceğim" der. Oysa Tanrı'nın sözlerini söylemek üzere gönderilen Kurtarıcı Ruh'u kısmen vermez. O, kendisi alıp başkalarına sunmaz; yukarıdan gönderilmiş ve her şeyin üstünde olarak verir, zira Ruh'un kaynağıdır.

"Kimse onun tanıklığını kabul etmiyor" sözünü başka türlü de yorumlayacağız. Yazıları araştıran kimse onların Mesih'e tanıklık ettiğini bulur. Yazıları incelemeden okuyan Yahudilerden hiçbiri ona ilişkin tanıklığı kabul etmiyordu. Ancak "Musa'nın kanunda ve peygamberlerin yazdığı İsa'yı bulduk" diyebilen herkes bu tanıklığı kabul eder ve İncil'i peygamberler aracılığıyla önceden vaat eden Tanrı'nın doğru olduğunu mühürler.

Başka nüshalarda "Çünkü Ruh'u kısmen vermez" diye yazılıdır. Bu ibare de gönderilenin ölçüye bakmadığını gösterir: O, Ruh'u sakınarak, kısmen ve sayılı kişilere değil, almaya layık bulunan herkese bol bol ve zengince sunar.

48

Zu Joh. 3, 34. Εἰ γὰρ καὶ ἄνδρες σοφοὶ θεὸν ἐσχηκότες ἐλάλησαν τὰ τοῦ θεοῦ ῥήματα, ἀλλ’ οὖν ἐκ μέρους εἶχον τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ λέγοντος· »Ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα«. ὁ δέ γε σωτὴρ ἀποσταλεὶς ἐπὶ τῷ τὰ ῥήματα τοῦ θεοῦ λαλεῖν οὐκ ἐκ μέρους δίδωσι τὸ πνεῦμα. οὐ γὰρ λαβὼν αὐτὸς ἑτέροις παρέχει, ἀλλ᾿ ἀποσταλεὶς ἄνωθεν καὶ ἐπάνω πάντων ὑπάρχων δίδωσιν αὐτό, τυγχάνων αὐτοῦ πηγή. ἑρμηνεύσομεν δὲ καὶ ἑτέρως τὸ »Τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς »λαμβάνει«. ἐπεὶ γὰρ ὁ ἐρευνῶν τὰς γραφὰς εὑρίσκει αὐτὰς μαρτυρούσας περὶ Χριστοῦ. οὐδεὶς τῶν ἀνεξετάστως ἐντυγχανόντων ταῖς γραφαῖς ἰουδαίων ἐλάμβανε τὴν [ περὶ αὐτοῦ] μαρτυρίαν· μόνου καὶ παντὸς τοῦ δυναμένου εἰπεῖν· »Ὃν ἔγραψε Μωσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ »οἱ προφῆται, εὑρήκαμεν Ἰησοῦν« λαμβάνοντος τὴν περὶ μαρτυρίαν καὶ σφραγίζοντος ὅτι ὁ θεὸς ἀληθής ἐστιν, προεπαγγειλάμενος τὸ εὐαγγέλιον διὰ τῶν προφητῶν. φέρεται δὲ καὶ ἐν ἑτέροις ἀντιγράφοις· »Οὐ γὰρ ἐκ μέρους δίδωσι τὸ πνεῦμα« σημαινούσης καὶ ταύτης τῆς γραφῆς μὴ μέτροις 〈προσ〉έχειν τὸν ἀποσταλέντα, ὥστε πεφεισμένως καὶ ἐκ μέρους παρέχειν καὶ εὐαριθμήτοις τισίν, ἀλλὰ δαψιλῶς καὶ πλουσίως πᾶσι τοῖς εὑρισκομένοις τοῦ λαβεῖν ἀξίοις.

49Yuhanna 3,31.34 üzerine.

Her konuda zihinlerini çarpıtan sapkınlar Tanrılığı bölerler ve bu yüzden Eski Yazı'yı bir Tanrı'ya, Yeni Ahit'i başka bir Tanrı'ya atfederler. Bunlar Yahya'nın "Yerden olan yerden konuşur" sözünü kendisi ve öteki peygamberler için, "Tanrı'nın gönderdiği, Tanrı'nın sözlerini konuşur" sözünü de Mesih ve elçileri için söylediğini ileri sürerler. Bu yalan, daha doğrusu dinsizce öğretileri çürütülmelidir.

Vaftizci kendisi hakkında şöyle der: "Beni suyla vaftiz etmeye gönderen bana dedi ki: Ruh'un kimin üzerine inip orada kaldığını görürsen, Kutsal Ruh'la vaftiz edecek olan odur. Ben de gördüm ve bunun Tanrı'nın Oğlu olduğuna tanıklık ettim." Onu vaftiz etmeye gönderen, Ruh'un inişini ve Mesih'in kendi Oğlu olduğunu söyleyen Baba ise, Mesih'in Babasından duyduklarını söyleyen Yahya nasıl yerden konuşmuş olur? Üstelik müjdeci onun hakkında şöyle yazar: "Tanrı'dan gönderilmiş bir adam vardı, adı Yahya idi. Bu adam tanıklık için, ışığa tanıklık etmek için geldi." Yahya'dan önceki peygamberler de yerden konuşmuşsa, Mesih'e nasıl tanıklık edebilirler? Oysa Kurtarıcı onların yazıları için "Bana tanıklık eden bunlardır" demiştir.

49

Zu Joh. 3, 31. 34. Ἐπειδὴ οἱ διὰ πάντων τὸν ἑαυτῶν νοῦν διαστρέφοντες αἱρετικοί, διαιροῦντες τὴν θεότητα καὶ διὰ τοῦτο τὴν παλαιὰν γραφὴν ἑτέρου λέγοντες θεοῦ καὶ ἑτέρου τὴν καινὴν διαθήκην τιθέντες, φασὶ τὸν Ἰωάννην περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἑτέρων προφητῶν εἰρηκέναι τὸ »Ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ«, περὶ δὲ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ· »Ὃν γὰρ ἐπέστειλεν ὁ θεὸς τὰ ῥήματα αὐτο·ῦ »λαλεῖ«, ἐλεγκτέον αὐτοὺς ψευδῶς μᾶλλον δὲ ἀσεβῶς τοῦτο δογματίζοντας. αὐτὸς γὰρ ὁ βαπτιστὴς περὶ ἑαυτοῦ λέγει· »Ὁ πέμψας »με βαπτίζειν ἐν τῷ ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Ἐφ’ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ »πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ’ αὐτόν, † ἐκεῖνός ἐστιν ὁ βαπτί- »ζων έν πνεύματι ἁγίῳ. κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός »ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ«. εἰ γὰρ ὁ πέμψας αὐτὸν βαπτίζειν ὁ πατήρ ἐστι, λέγων αὐτῷ περὶ τῆς καθόδου τοῦ πνεύματος, καὶ ὡς ὁ χριστὸς υἱὸς αὐτοῦ τυγχάνει, πῶς λέγων ἃ παρὰ τοῦ πατρὸς τοῦ χριστοῦ ἤκουσεν ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ; ἅμα καὶ τοῦ εὐαγγελιστοῦ γράφοντος περὶ αὐτοῦ· »Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ θεοῦ, »ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης. οὗτος ἠλθεν εἰς μαρτυρίαν , ἵνα μαρτυρήσῃ »περὶ τοῦ φωτός«. εἰ γὰρ καὶ οἱ πρὸ τοῦ Ἰωάννου πρφῆται ἐκ τῆς γῆς ἐλάλουν , πῶς περὶ Χριστοῦ μαρτυροῦσιν; ὡς περὶ τῶν γραφῶν αὐτῶν ὁ σωτὴρ εἶπεν· »Αὑταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ »ἐμοῦ».

50Yuhanna 3,35 üzerine.

Hakkında "Ben, adaleti seven ve haksızlıkla kapılanlardan nefret eden Tanrı'yım" diye yazılan, her kötülükten nefret eden Tanrı nasıl sevmesin? Tanrı, günahkârın sevindiği kötülük çeşitlerinden nefret eder. Oğlu ise aretēyi sunduğu, kötülüğü yok edip bozduğu için sever. Bu yüzden "Baba Oğlu sever" denmiştir; kendisi de Oğul tarafından sevilir.

Burada "sevmek" kelimesi yine insanî bir söyleyiş olarak duyulur, ama öyle anlaşılmamalıdır. Tanrı adaleti sevdiğinde, adil insan gibi onu kendinde taşımak ve ona göre şekillenmek için sevmez. Aynı şekilde, logos, hakikat, bilgelik ve kutsallık olan Oğlunu da böyle arzulamaz. Bu söz Baba ile Oğul arasındaki yakınlığı göstermek için de kullanılmış olabilir. Çünkü doğuranların doğurduklarını sevmesi tabiat kanunudur. İnsanlarda çocuklara karşı duyulan sevgi tabiîdir, başka biçimde sevilenlere karşı duyulan ise farklıdır. Tanrı da böyledir: Dünyayı Tanrı olarak, Oğlu Baba olarak sever. Bu yüzden "Tanrı" değil, "Baba Oğlu sever ve her şeyi onun eline vermiştir" denmiştir.

Bu söz iman ve phronēsisle anlaşılmalıdır. "Her şey onun aracılığıyla var olduğuna" göre, yaratma ve inayet bakımından her şey onun elinin altındadır. Ama bunlar günah yüzünden kendilerini koruyan elin dışına çıkıp uzaklaşmıştır. Bu yüzden Baba, kurtulmaları için onları Oğlun eline verir; Oğula bir eklenti bağışlamak için değil, onların iyileşmesi için verir. Öğretmene ve hekime verir gibi verir ki onları bilgisizlikten ve hastalıktan, yani kötülükten kurtarıp himayesi ve hükmü altında bulundursun, artık etkin ve inayetli eli altında tutsun.

Bu yorumun doğruluğunu şu söz gösterir: "Oğula iman edenin ebedî hayatı vardır." Oğula iman eden ebedî hayata sahipse ve onun eline verilmişse, kendi kurtuluşu ve iyileşmesi için verilmiştir, Oğlun fazladan bir şeye sahip olması için değil. Peki her şeyin Oğlun eline verilmesi ne zaman tamamlanır? Göktekilerin, yerdekilerin ve yer altındakilerin her dizinin ona çöktüğü zaman değil mi?

50

Zu Joh. 3, 35. Πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ἀγαπᾶν ὁ πάσαν κακίαν μισῶν θεός, περὶ οὑ γέγραπται· »Ἐγὼ θεὸς ἀγαπῶν δικαιοσύνην καὶ μισῶν ἁρπάγματα »ἐξ ἀδικίας«; μισεῖ δὲ ὁ θεὸς τά εἴδη τῆς κακίας, ἐφ’ οἶς ὁ ἁμαρτωλὸς χαίρει. ἀγαπᾷ τοίνυν τὸν υἱὸν ὡς τῆς ἀρετῆς παρεκτικόν, ἀφανιστικὸν δὲ τῆς κακίας καὶ φθαρτικόν· διὸ εἴρηται· »Ὁ πατὴρ »ἀγαπᾷ τὸν υὁόν«, ἀγαπώμενος ὑπὸ τοῦ υἱοῦ, τοῦ ἀγαπῶν πάλιν ἀνθρωπινώτερον ἀκουομένου , οὐ μὴν νοουμένου. εἰ γὰρ δικαιοσύνην ἀγαπῶν ὁ θεὸς οὐχ οὕτως αὐτὴν ἀγαπᾷ ὡς ὁ δίκαιος ἄνθρωπος. ἐπὶ τῷ ἔχειν αὐτὴν ἐν ἑαυτῷ καὶ πεποιῶσθαι κατ’ αὐτήν, οὕτω τὸν υἱὸν λόγον ὄντα ἀλήθειάν τε καὶ σοφίαν καὶ ἁγιασμὸν ποθεῖ. δυνατὸν δὲ παραστατικὸν οἰκειότητος τοῦ πατρὸς πρὸς τὸν υἱὸν εἶναι τὸ ῥῆμα. νόμος γὰρ φυσικὸς τοῖς γεννῶσιν ἀγαπᾶν τὰ γεννώμενα. καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων φυσικὴ μὲν διάθεσις ἡ πρὸς τὰ τέκνα, ἄλλως δέ πως γινομένη πρὸς τὰ ἑτέρως ἀγαπώμενα, οὕτω καὶ ὁ θεὸς ἀγαπῶν μὲν τὸν κόσμον ᾗ ὁ θεός, τὸν δὲ υἱὸν ᾗ ὁ πατήρ. διὸ οὐκ εἴρηται Ὁ , ἀλλ᾿ »Ὁ πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν υἱόν, καὶ τὰ πάντα δίδωσιν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ«. τοῦτο δὲ πιστῶς καὶ φρονίμως ἐκλαβεῖν δεῖ. εἰ γὰρ »πάντα δι᾿ αὐτοῦ εγένετο«, ὑπὸ χεῖρα αὐτοῦ τὰ πάντα τυγχάνει κατὰ τὸν τῆς δημιουργίας καὶ προνοίας λόγον· ἀλλ᾿ ἀπεφοίτησε ταῦτα δι᾿ ἁμαρτίας ἔξω τῆς σκεπούσης αὐτὰ χειρὸς γενέσθαι. ὑπὲρ οὖν τῆς αὐτῶν σωτηρίας δίδωσιν αὐτὰ ὁ πατὴρ ἐν τῇ χειρὶ τοῦ υἱοῦ, οὐ τῷ υἱῷ προσθήκην χαριζόμενος ἀλλ᾿ αὐτοῖς βελτίωσιν. ὡς διδασκάλῳ γὰρ καὶ ἰατρῷ δίδωσιν, ἴν ἀγνοίας καὶ νόσου, τουτέστι κακίας, ἐκτὸς αὐτὰ ποιήσας ὲ́χῃ αὐτὰ σκεπαζόμενα καὶ βασιλευόμενα ὑπ᾿ αὐτοῦ, ἤδη αὐτὰ ἔχων ὑπὸ τὴν δραστήριον καὶ προνοητικὴν αὐτοῦ χεῖρα. δείκνυσι δὲ τὴν αλήθειαν τούτου τοῦ νοήματος τὸ ἐπιφερόμενον· »Ὁ πιστεύων † τῷ »υἱῲ ἔχει ζωὴν αἰώνιον«. εἰ γὰρ ζωὴν αἰώνιον ἔχει ὁ πιστεύων τῷ υἱῷ, δοθεὶς ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, ὑπὲρ τῆς ἰδίας σωτηρίας καὶ βελτιώσεως δίδοται, ἀλλ᾿ οὐκ ἐπὶ τῷ πλέον τι ἔχειν τὸν υἱόν. πότε δὲ πληροῦται τὸ δέδοσθαι πάντα ἐν τῇ χειρὶ τοῦ υἱοῦ ἢ ὅτε αὐτῷ πᾶν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων;

51Yuhanna 3,36 üzerine.

Yazıların birçok yerinde kötülere verilen cezalara Tanrı'nın öfkesi denir. Musa'nın Mısırlılar için söylediği söz gibi: "Öfkeni gönderdin, onları anız gibi yiyip bitirdi." Pavlus da Yahudiler için şöyle yazar: "Öfke sonunda onlara ulaştı." Öfke derken, Tanrı'nın üzerlerine gönderdiği cezaları kasteder. İyiliği ve sabrı küçümseyene de der ki: "İnadın ve tövbe etmeyen kalbinle öfke gününde kendine öfke biriktiriyorsun." Tanrı'nın öfkesi denen şey onun bir duygusu sanılmamalıdır. Duygudan münezzeh olanda nasıl duygu bulunabilir? Tanrı değişmez olduğu için bir etkilenme yaşamaz; öfkesi denen şey söylendiği yerlere göre yorumlanmalıdır.

51

Zu Joh. 3, 36. Πολλαχοῦ τῶν γραφῶν]] αἱ κατὰ τῶν φαύλων τιμωρίαι ὀργὴ λέγονται θεοῦ· ὡς τὸ λεχθὲν περὶ τῶν Αἰγυπτίων ὑπὸ Μωϋθσέως· » Ἐξαπέστειλας τὴν ὀργήν σου, καὶ κατέφαγεν αὐτὸς ὡσεὶ καλάμην«. καὶ Παύλος περὶ τῶν ἰουδαίων γράφει· »῎Εφθασεν δὲ αὐτοὺς ἡ »ὀργὴ εἰς τέλος«, ὀργὴν λέγων τὰς ἐπελθούσας ἐπ᾿ αὐτοὺς θεηλάτους τιμωρίας. ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν καταφρονοῦντα τῆς χρηστότητος καὶ μακροθυμίας φησί· »Κατὰ δὲ τὴν σκληρότητά σου καὶ ἀμετα- »νόητον καρδίαν θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργὴν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς«.]] οὐ γὰρ νομιστέον πάθος εἰναι θεοῦ τὴν ὀνομαζομένην αὐτοῦ ὀργήν. πῶς γὰρ δυνατὸν πάθος εἶναι περὶ τὸν ἀπαθῆ; ἀλλ’ ἐπεὶ μὴ πάσχει θεὸς ἀναλλοίωτος ὤν , ἑρμηνευτέον τὴν λεγομένην αὐτοῦ ὀργὴν καθ’ ἃ εἴρηται.

52Yuhanna 4,6 üzerine.

Bütün insan bedenlerinin oluştuğu şeylerden oluşan gerçek bir bedeni olduğundan, bedeni de zorunlu olarak ortak etkilenmelere tabiydi. Yalnız yaralar ve benzerlerini değil, çok şiddetli ve sürekli hareketten doğan yorgunlukları da kastediyorum. Güneşin kavurduğu öğle vakti uzun yol yürüdüğü için, sıcağın yakıcılığı bedeninin nemini tükettiğinden çok yoruldu; çünkü günün altıncı saatiydi. Bu yorgunluğu gidermek isteyerek, sözü edilen Yusuf'un arazisindeki pınarın başına oturdu. Aynı zamanda, pınardan su çekmeye gelecek kadının yararını da gözetiyordu.

52

Zu Joh. 4, 6. Ἐπεὶ σῶμα κατ’ ἀλήθειαν ἔσχεν συμπληρούμενον ἐξ ὧν καὶ πάντα τὰ ἀνθρώπινα σώματα , ἀναγκαίως ὑπόκειται καὶ τὸ αὐτοῦ σῶμα τοῖς κοινοῖς πάθεσιν· οὐ τρώσεσι μόνον καὶ τοῖς παραπλησίοις λέγω, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπιγενομένοις ἐκ σφοδροτάτης καὶ συνεχοῦς]] κινήσεως καμάτοις. τῷ γὰρ μεσημβρινῷ καιρῷ, έν ᾡ ὁ ἥλιος καθάπτεται, ὁδὸν ἀνύσας πλείονα κάματον ἀνεδέξατο, ἀναλωθείσης τῆς ὑγρότητος τοῦ σώματος αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ φλογμοῦ τοῦ καύσωνος. ἕκτη γὰρ ὥρα τῆς ἡμέρας ἦν. τοῦτον τὸν κάματον διαναπαῦσαι θελήσας ἐπὶ τῇ οὔσῃ πηγῇ ἐν τῷ προειρημένῳ χωρίῳ τοῦ Ἰωσὴφ ἐκαθέσθη· ἅμα προνοούμενος ὠφελείας τῆς μελλούσης ἐπὶ τῷ ἀντλῆσαι ὕδωρ ἐκ τῆς πηγῆς ἔρχεσθαι γυναικός.

53Yuhanna 4,9 üzerine.

Yahudilerin Samirililerle ilişki kurmamasının sebebini araştıran olabilir. Bunu Krallar'ın üçüncü ve dördüncü kitaplarındaki anlatılarda, ayrıca Tarihler'in ikinci kitabında bulmak mümkündür. Kanun "Murdara dokunmayın" dediği için yabancıların tenine dokunmaya bile cesaret etmezlerdi, bundan kirleneceklerini sanırlardı.

Belki biri "Öğrencileri yiyecek almak için kente gitmişti" sözüne itiraz ederek şöyle diyecektir: Çölde kadınlardan ve pek çok çocuktan başka beş bin ve dört bin kişiyi, bir keresinde beş, bir keresinde yedi ekmekle doyurduysa, öğrencilerin kente satın almaya gitmeden, İsa'nın kendi kudretiyle sağladığı yiyeceğe kavuşması ne kadar büyük bir şeydi ki?

Buna şöyle cevap verilmelidir: İnsan olan İsa her şeyi hakikaten Tanrı olarak yapsaydı, insan olduğu anlaşılmazdı; her şeyi insan olarak yapsaydı da tanrılığı gölgede kalırdı. Bu yüzden olağanüstü bir işe ihtiyaç duyulduğunda azdan çok kişiyi doyuruyordu; bunu doyurmaktan çok, tanrısal kudreti göstermek için yapıyordu. Hiçbir şeyden yiyecek bolluğu sağlamak pek gerekmediğinde ise öğrenciler ekmek almaya gidiyordu. İsa bunları insanlığını kanıtlamak ve tanrılığını göstermek için yaptığı hâlde birçok kişi İncil'e takılmıştır: Kimileri onun gerçekten değil, görünüşte insan olduğunu, kimileri de yalnız insan olduğunu öne sürmüştür. Eğer onun tanrılığını ve insanlığını göstermek için özenle hiçbir şey yapılıp yazılmamış olsaydı, bu konudaki anlatıyı dikkatli ve akıllıca okumayanlar ne kadar daha fazla aldanırdı!

53

Zu Joh. 4, 9. Ἴσως δ’ ⟨ἂν⟩ ἐπιζητήσειέ τις τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν Ἰουδαῖοι οὐ συγχρῶνται Σαμαρείταις, ἥντινα εὑρεῖν δυνατὸν έν τῇ τρίτῃ καὶ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν ἱστοριῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παρα- λειπομένων. τοῦ γὰρ νόμου εἰρηκότος· »Ἀκαθάρτου μὴ ἅψησθε« οὐδὲ τῆς σαρκὸς τῶν ἀλλογενῶν ἐτόλμων ἅψασθαι, νομίζοντες ἐκ τούτου μολύνεσθαι. ἴσως δέ τις φήσει, ἐνιστάμενος τῷ »Οἱ μαθη- »ταὶ αὐτοῦ ἀπελύνεσθαι. εἰς τὴν πόλιν , ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι«, λέγων Εἰ ἐν ἐρήμῳ πεντακισχιλίους καὶ τετρακισχιλίους μετὰ καὶ πλήθους γυναικῶν καὶ πολλοῦ ἀριθμοῦ παιδίων ἔθρεψεν, ὁτὲ μὲν ἐκ πέντε, ὁτὲ δὲ ἐξ ἑπτὰ ἄρτων· τί μέγα ἠν τὸ εὐπορῆσαι τοὺς μαθητὰς τροφῆς ἄνευ τοῦ ἀπελθεῖν ἐν τῇ πόλει ἐπὶ ἀγορασίᾳ ταύτης, τοῦ Ἰησοῦ παρασχόντος αὐτὴν τῇ ἰδίᾳ δυνάμει; λεκτέον οὖν πρὸς τοῦτο ὅτι Ἰησοῦς, ἄνθρωπος γεγονώς, εἰ ὡς έν ἀληθείᾳ θεὸς πάντα ἐνήργει, ἠγνοήθη ⟨ἂν⟩ ἄνθρωπος γεγονώς, ὡς ἄν, εἰ πάντα ὡς ἔπραττεν, ἐπεσκιάζετο ἡ θεότης. ὅθεν εἴ ποτε χρεία παραδοξοποιΐας ἐγίνετο, ἐξ ὀλίγου πολλοὺς ἔτρεφεν, οὐ τοσοῦτον τοῦ χορτά- σαι χάριν ὅσον τοῦ φανερῶσαι τὴν θεϊκὴν δύναμιν. ὅτε δὲ οὐ πάνυ κατήπειγεν ἐξ ἀπόρων τροφῆς εὐπορίαν παρασχεῖν, ἐπὶ τὸ πρίασθαι ἄρτους ἀπήρχοντο οἱ μαθηταί. εἰ γὰρ ταῦτα τοῦ Ἰησοῦ ποιοῦντος πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ φανέρωσιν τῆς θεότητος πολλοὶ τῷ εὐαγγελίῳ προσέκοψαν τῶν μὲν δοκήσει αὐτὸν ἄνθρωπον ἀλλ᾿ οὐκ ἀληθείᾳ αὐτὸν γεγονέναι ὁρισάντων, τῶν δὲ μόνον ἄνθρωπον ὑπειληφότων αὐτόν· πόσῳ μᾶλλον, εἰ μηδὲν πρὸς ἀκρίβειαν πέπρακτο καὶ γέγραπτο περὶ φανερώσεως τῆς θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, ἔμελλον ἀπατάσθαι οἱ μὴ ἀκριβῶς καὶ φρονίμως ἐντυγχάνοντες τῇ περὶ τούτων ἱστορίᾳ;]]

54Yuhanna 4,12 üzerine.

Samiriyeli kadın, Samiriyeliler'in itibarını yüceltmeye ve onu Yahudi töre ve öğretilerinin üstüne çıkarmaya elinden geldiğince çaba gösteriyordu. Bu yüzden Kurtarıcı ona diri su vermeyi vaat edince "Sen atamız Yakup'tan daha mı büyüksün?" diye karşılık verdi. Kurtarıcı ise her şeyi hikmetle düzenlemeyi bilirdi. Yahudilerinkini yüceltmenin ve "daha büyüğüm" demenin, henüz görülenlerin ötesinde hiçbir şey tasavvur edemeyen kadının zihnini hemen yaralayacağını biliyordu. Bu yüzden bunu sessizliğe bıraktı; aynı şeyi kanıtlamaya yetecek, ama kulağı okşayan başka sözlerle onun fikrini daha elverişli hâle getirdi. Karşılaştırmayı ve itibardaki farkı kendisi yapmadı; söyleyeceklerinden üstünlüğün büyüklüğünü kadının kendisinin çıkarmasını sağladı.

Şöyle dedi: "Bu sudan içen yine susar; benim vereceğim sudan içen ise sonsuza dek susamaz." Sözlerin bilgeliğine ve kudretine bak. "Yine susar" sözü başka bir yerden kanıt gerektirmez, çünkü kadın kendiliğinden tanıktır. "Sonsuza dek susamaz" sözüyle ise vaadin büyüklüğü sayesinde onu sözün üzerine uyandırır. İkisiyle de onu daha tanrısal bir kavrayışa yöneltir. Âdeta şöyle der: Yakup'u, içenin yine aynı susuzluğa döndüğü suyu size sağladığı için bu kadar saygıya ve hayranlığa değer görüyorsan, bedensel susuzluğu kısa süre dindirmekle kalmayıp içen kimsede tükenmez su kaynağı olacak, kurtuluş ırmakları sağlayacak suyu verebileni ne saymalısın? O ırmaklar, su alanları sular ve onlara hayat bağışlar.

Su nasıl susuzluğu giderip bedenin dışındaki kiri temizlerse, İsa'nın öğretisinin zihnî ve göksel kaynakları ile onun hakkındaki daha tanrısal kavrayış da imansızlıktan doğan susuzluğu iyileştirir; günahların kiri ve dinsiz kanaatlerin karanlık düşüncesiyle kirlenmiş psykhēyi temizler.

54

Zu Joh. 4, 12. Ἡ μὲν Σαμαρεῖτις τῶν Ἰουδαϊκῶν Μῶν τε καὶ δογμάτων τὰ τῆς Σαμαρείτιδος δόξης ἐξαίρειν καὶ ὑπερτιθέναι τὴν ὅτι μάλιστα σπουδὴν κατεβάλλετο. διὸ καὶ τὸ Μὴ μείζων εἶ σὺ τοῦ πατρὸς »ἡμῶν Ἰακώβ;« ὕδωρ ςῶν ὑποσχομένου τοῦ σωτῆρος παρασχεῖν ἀντεφθέγξατο. ὁ δὲ σωτὴρ οἰκονομεῖν ἅπαντα σοφῶς εἰδὼς τὸ μὲν ἐξάραι τὰ ἰουδαίων καὶ τὸ Μείζων‘ εἰπεῖν, αὐτόθι πλῆξαι πρόχειρον ἐπιστάμενος καὶ τότε γυναικὸς διάνοιαν, οὐδὲν τῶν αἰσθητῶν ὑψηλότερον τέως φανταζομένης, τοῦτο μὲν ἀποθησυρίζει τῇ σιωπῇ, διὰ δὲ ῥημάτων ἑτέρων οὐδὲν μὲν ἡττον τοῦτο κατασκευάζειν δυναμένων, λεαίνειν δὲ τὴν ἀκοήν , ἐπιτηδειοτέραν τὴν γνώμην παριστᾷ. οὐδὲ γὰρ τὴν σύγκρισιν καὶ τὴν ἐν δόξῃ διαφορὰν αὐτὸς ἐπάγει, ἀλλὰ παραπέμπει τὸ γύναιον ἐκ τῶν ῥηθησομένων τῆς ὑπεροχῆς τὴν ὑπερβολὴν συλλογίσασθαι. καὶ γὰρ ἐκ τούτου, φησί, τοῦ ὕδατος ὁ πίνων »διψήσει πάλιν· ὃς δ᾿ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὑ ἐγὼ δώσω αὐτῷ οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα«. καὶ ὅρα τὸ σοφὸν τῶν λόγων καὶ τὴν δύναμιν. τὸ μὲν ὅτι »Διψήσει πάλιν‘ εἰπεν οὐ δεόμενον κατασκευῆς ἀλλαχόθεν· αὐτόκλητον γὰρ εἶχε τὴν γυναῖκα μάρτυρα· τὸ δὲ »Οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα« τῷ μεγέθει τῆς ἐπαγγελίας † εἰσέφερεν αὐτὴν τῆς ὑποσχέσεως διανιστῶν. δι᾿ ἀμφοῖν δὲ πρὸς ἐπίστασιν ἄγων θειοτέρας ὑπολήψεως, μονονουχὶ λέγων Εἰ τὸν Ἰακὼβ ἄγεις ἐν μείζονι τιμῇ καὶ θαυμασίῳ κατορθώματι, ἐπεὶ παρέσχεν ὑμῖν ὕδωρ ἐξ οὐ πάλιν ὁ πίνων εἰς τὴν αὐτὴν ἐπαναστρέφει δίψαν, τίνα ἄν σε λογίσασθαι χρὴ ὃς ὕδωρ παρασχεῖν ἐστὶ δυνατὸς οὐ σωματικὴν δίψαν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πραΰνον, ἀλλὰ δυνάμενον τῷ πιόντι πηγὴ χρηματίσαι ὕδατος ἀεννάου, καὶ παρέχειν ῥεπῖθρα σωτηρίας, ἃ τοῖς ἀρυσαμένοις καταρδεύει καὶ προξενεῖ ζωὴν τὴν < ὥσπερ γὰρ· τὸ ὕδωρ θεραπεύει μὲν τὴν δίψαν καθαίρει δὲ τὸν ἔξωθεν τοῦ σώματος μολυσμόν, οὕτω καὶ τὰ νοερὰ καὶ οὐράνια τῆς διδασκαλίας τοῦ Ἰησοῦ νάματα καὶ ἡ περὶ αὐτοῦ θειοτέρα ὑπόληψις ἐᾶται μὲν τὴν ἀπὸ τῆς ἀπιστίας δίψαν, καθαίρει δὲ τὴν ψυχὴν τῶν ῥυπασμάτων, ἣν ἁμαρτημάτων κατερρύπωσεν μολυσμὸς καὶ λογισμὸς ζοφώδης δυσσεβούντων δοξασμάτων.

55Yuhanna 4,12 üzerine.

Alegorik olarak Yakup'un kuyusunun Musa'nın Yazısı olduğu söylenmelidir: Yakup oğullarıyla birlikte ondan ruhanî olarak içiyordu, Yakup'un sürüleri de ondan içiyordu. Sürüler de alegorik olarak, logossuz bir sükûnet ve yumuşaklığa sahip olanlar anlamında alınmalıdır; asıl anlamda Yakup'un sürüleri ve koyunları da bunlardır.

55

Zu Joh. 4, 12. Φρέαρ τοῦ Ἰακὼβ εἶναι πρὸς ἀλληγορίαν τὴν Μωσέως γραφὴν ῥητέον, ἀφ᾿ ἡς ὁ Ἰακὼβ ἅμα τοῖς υἱοῖς πνευματικῶς ἔπινεν, πινόντων ἀπ' αὐτοῦ καὶ τῶν θρεμμάτων ἅ ἦν τοῦ Ἴακώβ: θρεμμάτων]] πρὸς ἀλληγορίαν λαμβανομένων τῶν τὸ εὐσταθὲς καὶ πρᾶον ἄνευ λόγου ἐχόντων, ἅ καὶ κυρίως ἀγέλας καὶ πρόβατα τοῦ Ἰακὼβ εἶναι ῥητέον.

56Yuhanna 4,13 üzerine.

Madem su, Musa aracılığıyla verilen kanundur, İsa ondan içenin nasıl yine susayacağını söylüyor? Şöyle demek gerekir: Kanun insanlara, ona göre sürekli yaşamak için değil, belli bir zamana kadar verilmiştir. Böylece sözü edilen kuyudan içmek daha büyük bir su ortaya çıkana kadar yeter. Çünkü kanunun emirleri düzeltilme zamanına kadar konmuştur. Bu yüzden kanunun suyundan içen, İncil içeceğini arzu ederek yine susar. İşaya'da söylenen sözü de bu yönde anlayacaksın: "Önce bunu iç, çabuk davran." Ondan sonra içilecek bir şey olmasaydı, "önce bunu iç" denmezdi. İncil kanunun yerini aldığı için, kanun öğretisini içen, İncil öğretisini de içmek üzere yine susar.

İncil'in ise yerini alacak başka bir şey yoktur; bu yüzden ondan içen sonsuza dek susamaz. Çünkü İsa "Gök ve yer geçecek, ama sözlerim asla geçmeyecek" demiştir. Bu sudan içenin içinde herhangi bir su değil, ebedî hayata fışkıran bir suyun kaynağını edineceğini söyler. Hayata fışkıran bu su, onu içinde kaynak gibi taşıyanı yükseltir ve hayata çıkarır.

56

Zu Joh. 4, 13. Τοῦ νόμου τοίνυν τοῦ διὰ Μωϋσέως τοῦ ὕδατος ὄντος, πῶς εἶπεν Ἰησοῦς διψᾶν πάλιν τὸν πίνοντα ἀπ' αὐτοῦ; καὶ λεκτέον γε ὅτι ὁ νόμος τοῖς ἀνθρώποις δέδοται, οὐκ ἐπὶ τῷ ἀεὶ κατ' αὐτὸν βιοῦν, ἀλλὰ μέχρι καιροῦ τινός, ὡς τὴν πόσιν τοῦ ἑρμηωευομένου φρέατος διαρκεῖν μέχρι ἀναδείξεως μείζονος ὕδατος. τὰ γὰρ παραγγέλματα τοῦ νόμου μέχρι καιροῦ διορθώσεως ἔκειτο. διὸ διὸ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τοῦ νομικοῦ διψήσει πάλιν, ὄρεξιν ἔχων τοῦ εὐαγγελικοῦ πόματος. εἰς τοῦτο λήψει τὸ ἐν Ἡσαίᾳ λεχθέν· » Τοῦτο πρῶτον πίε, » ταχὺ ποίει «. εἰ γὰρ μὴ ἠν καὶ μετ' ἐκεῖνο πιεῖν, οὐκ ἂν ἐλέγετο· Τοῦτο πρῶτον πίε«. καὶ ἐπεὶ διαδέχεται τὸν νόμον τὸ εὐαγγέλιον, ὁ πίνων τὴν νομικὴν διδασκαλίαν διψήσει πάλιν ἐπὶ τῷ καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πιεῖν.]] τὸ δὲ εὐαγγέλιον ἐπεὶ ἀδιάδοχόν ἐστιν, ὁ πίνων ἐξ αὐτοῦ οὐ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα. » Ὁ γὰρ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, » οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν« εἶπεν ὁ Ἰησοῦς.]] τὸν γὰρ πίνοντα τοῦτο τὸ ὕδωρ φησὶν έν ἑαυτῷ κτᾶσθαι πηγήν, οὐ τοῦ τυχόντος ὕδατος ἀλλὰ τοῦ εἰς ζωὴν αἰώνιον ἁλλομένου. ὅπερ ἁλλόμενον εἰς ζωὴν ὕδωρ μετεωρίζει καὶ πρὸς ζωὴν ἀναβιβάςει τὸν ἔχοντα αὐτό, οἷα πηγὴν ἐν ἑαυτῷ.

57Yuhanna 4,15 üzerine.

Kadın, susuzluğunu dindirmek için İsa'dan su almak istediğini söyleyerek, onu içinde kaynak olarak taşımayı dilediğini gösterdi. Bu sözle önceki suyu çekmenin çok zahmetli olduğunu kabul etti ve bunda haklıydı, çünkü kanunu lafzına göre tutmak çok zahmetlidir.

Kurtarıcı da ona haklı olarak şöyle der: Madem kendini adadığın ve koca gibi birlikte yaşadığın kanun hâlâ yürürlükte, git onu çağır ki onda yazılanları benim söylediklerim ve yaptıklarımla karşılaştır. Böylece önceki sudan içenin, yine susayacağı için başka bir su bekleyeceğini bulabilirsin. Kadın kocası olmadığını söyleyince Kurtarıcı, Samiriyeli görüşünü usulca suçlayarak "Kocam yok demekle doğru söyledin" der. Çünkü sen, Eski Ahit'in tamamını, yani hakkında "Kanunun gayesi, adalet için Mesih'tir" diye yazılmış olan kanunu bütünüyle kabul etmedin. Bu kocaya sahip değilken, Yazı'nın yalnız görülen yönlerini kabul ederek beş kocaya sahip oldun. Eğer bütün Eski Ahit'le birlikte yaşasaydın, kanundan ve peygamberlerden sonra beklenen Tanrı Logos'unu tanıyabilirdin.

"Beş kocan oldu" sözü Musa'nın beş kitabına bağlanmalıdır, çünkü Samiriyeliler yalnız bunları kabul eder. Beş kocadan başka sahip olduğu, onun kocası da olmayan altıncı kim peki? Peygamber olduğu fikrinin kastedildiği söylenmelidir. Kadın, sözlerden zorlanarak ama gerçek bir onayla olmaksızın bunu kabul etmişti. Bu yüzden "Şimdi sahip olduğun da senin kocan değil" sözü yerinde söylenmiştir, çünkü ona içtenlikle gelmedin. Beş kocası hisler anlamına da gelir denmişti; bunlardan sonra İsa'nın terbiyesinden gelen düşünülür bir logosu tam kavramadan kabul etmişti. Bu yüzden şöyle demek son derece isabetlidir: Şimdi sahip olduğunu sandığın ruhanî logos senin kocan değildir.

57

Zu Joh. 4, 15. Εἐπούσης τῆς γυναικὸς τὸ παρὰ Ἰησοῦ θέλειν λαβεῖν ὕδωρ, ἐπὶ τῷ στῆσαι τὸ δίψος, ἔχουσα αὐτὸ πηγὴν ἐν ἑαυτῇ, ἔδειξεν αὐτὸ θέλειν. διὰ γὰρ ταύτης τῆς λέξεως ὡμολόγησε πολὺν κάματον εἶναι τῆς ἀντλείας λείας τοῦ προτέρου ὕδατος, ἀληθεύουσα κατ' αὐτό· καὶ γὰρ πολὺν ἔχει κάματον ἡ πρὸς τὸ γράμμα τήρησις τοῦ νόμου. ὁ δὲ σωτὴρ εἰκότως πρὸς αὐτήν· Ἐπεὶ ἀκμὴν περιέχει ᾡ ἀνέθηκας σεαυτὴν νόμῳ ὡς ἀνδρὶ αὐτῷ συνοῦσα, ἀπιοῦσα κάλεσον αὐτὸν ἐπὶ τὸ συμβαλεῖν τὰ ἐν αὐτῷ γεγραμμένα τοῖς ὑπ' ἐμοῦ λεγομένοις καὶ πραττομένοις. οὕτω γὰρ εὑρεῖν δυνήσῃ ὡς ὁ πίνων ἐκ τοῦ προτέρου ὕδατος ἕτερον προσδοκήσει, ὅτι διψήσει πάλιν. τῆς δὲ ἀρνησαμένης μὴ ἔχειν ἄνδρα, ὁ σωτήρ, ἠρέμα τὴν Σαμαρειτικὴν αὐτῆς γνώμην ἐλέγχων, φησίν· Καλῶς λέγεις ἄνδρα μὴ «. οὐ γὰρ ἐξ ὁλοκλήρου συγκατέθου πάσῃ τῇ παλαιᾷ διαθήκῃ, ἥτις ἐστὶν ὁ νόμος, περὶ οὗ γέγραπται· » Τέλος νόμου Χριστὸς εἰς δικαιοσύνη«. τοῦτον δὲ τὸν ἄνδρα μὴ ἔχουσα πέντε ἴσχες, τοῖς αἰσθητοῖς μόνοις συγκαταθεμένη τῆς γραφῆς. εἰ γὰρ πάσῃ τῇ παλαιᾷ συνεβίους, γνωρίζειν ἠδύνω τὸν προσδοκώμενον μετὰ νόμον καὶ προφήτας θεὸν λόγον. τὸ » Πέντε γὰρ » ἄνδρας ἔσχες‘ ἀνακτέον ἐπὶ τὰ πέντε Μωσέως βιβλία. μόνα γὰρ ταῦτα οἱ Σαμαρεῖται δέχονται. τίς δὲ καὶ ὅν ἔχει παρὰ τοὺς πέντε ἄνδρας ἕκτος, ὅστις οὐδὲ ἀνὴρ αὐτῆς τυγχάνει; λεκτέον τὸν περὶ τοῦ εἶναι προφήτην λόγον. ἤδη γὰρ συγκατετέθειτο τούτῳ, ἀνγκαζομένη ἐκ τῶν λεγομένων, ἀλλ' οὐ κατ' ἀληθῆ συγκατάθεσιν. διὸ ἁρμοδίως εἴρηται τὸ » Κὰὶ νῦν ὃν ἔχεις οὐκ ἔστι σου ἀνήρ‘· οὐ γὰρ γνησίως αὐτῷ προσελήλυθας. ἐπειόὴ δὲ καὶ τὰ αἰσθμὰ οἱ πέντε ἄνδρες αὐτῆς ἐλέγοντο εἶεἶναι. μεθ’ ἃ συγκατέθετο οὐκ ἠκριβωμένως νοητῷ τινὶ λόγῳ ἐκ τῆς Ἰησοῦ παιδεύσεως , εὐθυβολώτατα εἴρηται· Καὶ ὅν νῦν δοκεῖς ἔχειν πνευματικὸν λόγον οὐκ ἀνήρ σού ἐστιν.

58Yuhanna 4,22 üzerine.

Kurtuluşun Yahudilerden olduğunu duyduğunda, bu sözleri söyleyen için söylendiğini anla. Çünkü milletlerin beklediği, beden bakımından Davut'un soyundan doğan oydu.

58

Zu Joh. 4, 22. Ὅταν ἀκούσῃς ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν, περὶ τοῦ ταῦτα λέγοντος ἄκουε τὰ εἰρημένα. αὐτὸς γὰρ ἦν ἡ τῶν ἐθνῶν προσδοκία, ὁ γεννώμενος ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα.]]

59Yuhanna 4,33 üzerine.

"Biri ona yiyecek mi getirdi?" sözü, onun getirenlerin hizmetini kabul ettiğini gösterir; oysa beslenmeye ihtiyaç duymadan besleyebilirdi. Mesih'i beslemek ise en büyük bir faaliyetti ve bunu isteyenlerden esirgemezdi; bu yüzden öğrencilere de aynısını buyurdu. Öğrenciler kanunu bilen ve sözden hoşlanan kimselerdi. Yemek vaktinin geldiğini düşünerek, Tanrı'nın emriyle Habakkuk'un Babil'e Daniel'e öğle yemeği götürmesi ve yolculuğunda İlyas'a bir melek ile kargaların yiyecek vermesi gibi, belki İsa'ya da yiyecek getirilmiştir diye tahmin ettiler. Öğrenciler görülür yiyecek hakkında böyle düşünmüş olsa da, İsa hangi yiyecekten söz ettiğini onlara açıklar.

Yemek vaktinin geldiğini şundan çıkardım: Günün altıncı saatinde İsa pınarın başında oturup Samiriyeli kadınla konuşmuş, öğrenciler yiyecek almaya gitmişti. Artık tahmin edildiğine göre günün akşamı yaklaşmıştı. Bu da, asıl yiyeceği değil, gelenlerin yararını gözetenlerin yemek vaktidir.

59

Zu Joh. 4, 33. Τὸ » Mήτις ἤνεγκεν αὐτῷ φαγεῖν; « δηλοῖ ὅτι τὰς διακονίας τῶν προσφερόντων ἐδέχετο, καίτοι δυνατὸς ὤν τρέφειν καὶ μὴ τρέφεσθαι. ἐνεργείας δὲ μεγίστης τὸ τρέφειν Χριστόν, ἡς οὐκ ἐφθόνει τοῖς βουλομένοις· διὸ καὶ τοῖς μαθηταῖς τὸ ἴσον ἔταξεν. νομομαθεῖς δὲ καὶ φιλολογεῖς ὄντες, σκοπήσαντες ὅτι καιρὸς ἦν λοιπὸν τροφῆς ἐτόπασαν μὴ ἄρα ὡς τῷ Δανιὴλ εἰς Βαβυλῶνα προστάξει θεοῦ ἄριστον προκεκόμιστο ὑπὸ τοῦ Ἀμβακούμ, καὶ τῷ Ἠλίᾳ ἐν τῇ ὁδοιπορὶᾳ τροφὴ ἐδίδοτο ὑπ᾿ ἀγγέλου καὶ ὑπὸ κοράκων, οὕτω καὶ τῷ Ἰησοῦ τροφὴ ἠνέχθη. ὅμως εἰ καὶ περὶ αἰσθητῆς τροφῆς οἱ μαθηταὶ ὑπενόησαν, αὐτὸς φανεροποιεῖ περὶ ποίας τροφῆς ἀπήγγελκεν αὐτοῖς. εἶπον δὲ τὸν καιρὸν αὐτοῦ τροφῆς εἶναι ἐκ τῶνδε· ἕκτης ὥρας τῆς ἡμέρας οὔσης ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ πηγῇ καθεσθεὶς διελεθη τῇ Σαμαρείτιδι, τῶν μαθητῶν ἐπὶ τῷ ἀγοράσαι τροφὰς ἀπεληθότων , ὡς λοιπὸν στοχαζόμενον εἰπεῖν ἑσπέραν τῆς ἡμέρας εἶναι. οὗτος δὲ τῆς τροφῆς ὁ καιρὸς τῶν μάλιστα ⟨μὴ⟩ προηγουμένως τροφὴν μεταδιώκουσιν ἀλλὰ τὴν τῶν προσερχομένων ὠφέλειαν.

60Yuhanna 4,44 üzerine.

Yahudiye'ye onun memleketi der; zaten bu yüzden oradan ayrılmıştır. Çünkü müjdeci Celile'ye gidişinin sebebini açıklarken "Peygamberin kendi memleketinde itibarı yoktur" diye yazar. Bu tanıklık öteki İncillerde de vardır. Kurtarıcı der ki: "Peygamber ancak kendi memleketinde, akrabaları ve ev halkı arasında itibarsızdır." Nitekim onun gelişinden öncekilerin hepsi Kudüs'te ve Yahudiye'de itibarsız kılındı. Çünkü orası onların toprağı ve memleketiydi. Bu yüzden Kurtarıcı genel olarak "Ey Kudüs, Kudüs, peygamberleri öldüren, sana gönderilenleri taşlayan!" demiştir.

60

Zu Joh. 4, 44. Πατρίδα αὐτοῦ τὴν Ἰουδαίαν καλεῖ, ἣν καὶ διὰ τοῦτο καταλέλοιπε. τὴν γὰρ αἐτίαν τῆς ἐπὶ τὴν Γαλιλαίαν ἀφίξεως ἀποδιδοὺς ὁ εὐαγγελιστὴς γράφει, ὅτι »Προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει«. φέρεται ἡ μαρτυρία αὕτη ⟨καὶ⟩ ἐν τοῖς ἑτέροις εὐαγγελίοις. φησὶ γὰρ ὁ σωτήρ· »Οὐκ ἔστι προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι »καὶ ἐν τοῖς συγγενέσι καὶ τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ«. ἀμέλει γοῦν πάντες οἱ πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἠτιμάσθησαν ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ καὶ Ἰουδαίᾳ. αὕτη γὰρ γή καὶ πατρὶς αὐτῶν· ὡς κοθόλου τὸν σωτῆρα εἰπεῖν· » Ἱερου- »σαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ ἀποκτέννουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβο- »λοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν«.

61Yuhanna 5,3 üzerine.

"Kudüs'te" ve devamı. Kendini beğenmişlikle suçlanmamak için dolaşıp hangi durumda olursa olsun hastaları iyileştirmeyi gerekli görmedi. Tek birini iyileştirerek onun aracılığıyla kendini herkese tanıttı. Bu sebeple beş sundurmalı Koyun Havuzu'na gitti; çepeçevre dört sundurmanın ortasında bir başkası daha vardı. Koyun Havuzu denmesinin sebebi, bayramlarda sunulacak koyunların orada toplanması ve kesilen koyunların bağırsaklarının o suda yıkanmasıydı. Bu yüzden çeşitli hastalıklara yakalanmış pek çok kişi, Tanrı'ya sunulup kesilenlerin bağırsaklarının atıldığı bu suyun mutlaka bir etkisi olacağı kanaatiyle iyileşme ümidiyle oraya toplanmıştı.

Tanrı da bu kanaatlerine yardım ederek belirsiz zamanlarda suyun hareketlenmesini sağlıyordu. Bunun tanrısal bir faaliyetle gerçekleştiğine inanıp suya iniyor ve şifa buluyorlardı. Aynı anda birçoğu iyileşmiyor, yalnız ilk inen lütuftan yararlanıyordu; öyle ki şifanın kolaylığı mucizeyi küçültmesin. Daha uyanık durup suyun hareketini büyük bir istekle beklemek, onlara iyileştikten sonra da uygun bir düşünce taşımayı öğretiyordu.

Hastalar çoktu; hepsini iyileştirmedi. Kudretini göstermek için özellikle ağır bir hastalığa yakalanmış, uzun zamandan ötürü kurtulma ümidi kalmamış bir kişiyi seçti: Otuz sekiz yıldır bu hastalığa tutulmuş bir felçli. Yanına gidince hemen "Yatağını al ve yürü" demedi; ona söylediği sözlere belli bir düzenle başladı. Samiriyeli kadınla yaptığı da budur.

61

Zu Job. 5, 3. Ἔστι δέ, φηοίν, ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸ μὲν περιιέναι καὶ τοὺς ὁποιδήποτε ὄντας τῶν ἀρρώστων θεραπεύειν οὐκ ἀναγκαῖον ἔκρινεν, ἕστε μὴ φιλαυτίας ἀπενέγκασθαι δόξαν, ἕνα δὲ θεραπεύσας δἱ ἐκείνου καταφανῆ τοῖς πᾶσιν ἑαυτὸν καθίστησι. ταύ- της ἕνεκα τῆς αἰτίας ἄπεισι μὲν ἐπὶ τὴν προβατικὴν κολυμβήθραν, ἔχουσαν πέντε στοάς· μετὰ γὰρ τὰς ἐν κύκλῳ τεσσάρας μέσην εἶχεν ἑτέραν. προβατικὴ δὲ κολυμβήθρα ἐλέγετο ἀπὸ τοῦ τὰ προσαγόμενα πρόβατα ταῖς ἑορταῖς ἐκεῖ συναθροίζεσθαι, καὶ ἀπὸ τοῦ θυομένων τῶν προβάτων ἐν ἐκείνῳ πλύνεσθαι τῷ ὕδατι τὰ ἐγκατα. ἐντεῦδεν γοῦν καὶ πολὺ πλῆθος τῶν διαφόροις ἀρρωστήμασι κατεχομένων ἐν τῷ τόπῳ συνείλεκτο ἐπὶ θεραπείας ἐλπίδι, ὡς ἂν τοῦ ὕδατος αὐτοῦ δυναμένου τι πάντως, ἐν ᾡπερ τῶν προσαγομένων μένων τῷ θεῷ καὶ θυομένων ἐνεβάλλετο τὰ ἔγκατα. ταύτῃ δὲ αὐτῶν τῇ ὑπολήψει καὶ ὁ θεὸς συνεργῶν κατά τινας ἀδήους καιροὺς κίνησιν τοῦ ὕδατος γίνεσθαι παρεσκεύαζεν, ἥν ὡς κατά τινα θείαν ἐνέργειαν ἀποτελεῖσθαι πιστεύοντες, οὕτω κατιόντες τὴν θεραπείαν ἐκομίζοντο, πολλῶν μὲν κατὰ ταὐτὸν οὐ θεραπευομένων , τοῦ δὲ πρώτου καταβάντος τῆς χάριτος ἀπολαύοντος, ἵνα μὴ τὸ πρόχειρον τῆς θεραπείας ἐλαττώσῃ τὸ θαῦμα. μειζόνως δὲ νήφοντες καὶ μετὰ πολλῆς διαθέσεως τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν ἀναμένοντες, ἐντεῦθεν παιδεύονται τὸν προσήκοντα καὶ μετὰ τὴν θεραπείαν ἔχειν λογισμόν. πολλῶν τοίνυν ὄντων τῶν ἀρρώστων πάντας μὲν οὐκ ἐθεράπευσεν, δεικνὺς δὲ τὴν οἰκείαν δύναμιν ἕνα ἐπελέξατο τὸν βαρυτέρῳ μάλιστα κατεχόμενον πάθει καὶ τῷ μήκει τοῦ χρόνου τὴν σωτηρίαν ἀνέλπιστον ἔχοντα. παράλυτος γὰρ ἦν ἐν αὐτοῖς ἐπὶ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτεσι τῷ πάθει κατεχόμενος. πρὸς τοῦτον ἀπελθὼν οὐκ εὐθὺς εἶπεν· »Ἀρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει«, » ἀλλ' ἀπό τινος ἀκολουθίας τῶν πρὸς αὐτὸν ἄρχεται λόγων. ὅτερ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς Σαμαρείτιδος πεποίηκε.

63Yuhanna 9,6 üzerine.

Sanırım bu, Mesih'in tükürüğünün iyileştirici bir kudrete sahip olduğunu göstermek için söylenmiştir. Kör kendisi görmek için yalvarmamış olsa da, kendini gözlerine çamur süren İsa'ya bırakması ve İsa göreceğini söylemediği hâlde buyrulanı tereddütsüz yapması sebebiyle övgüye değer bulunacaktır.

Belki Rab'bin tükürüğü, sözlerin en yücesinin simgesiydi; insan tabiatı bundan büyüğünü kavrayamaz. Ama böyle bir söz insanlara madde ve bedensel örneklerden soyunmuş olarak gelmediği için, İsa yere tükürüp çamur yapar. Şimdi bak: Bütün Kutsal Yazı'yı ve oradaki anlatım tarzını anlatırken, tanrısal düşünceler bakımından Mesih'in tükürüğünden, tarihî ve insanî olaylar gibi anlatılması bakımından da yerdeki topraktan oluştuğunu söyleyebilir misin? Öyle ki kanunun, peygamberlerin ve öteki Yazıların bütün lafzı bu türden bir çamurdandır. Görmeyenlerin gözlerine sürülmesi gereken de budur. Bundan sonra Tanrı'nın gönderdiğinin Siloam'ına gitmek gerekir. Bu, araştırmalar ve hakikat konusundaki güçlükler içinde âdeta yüzmeyi gösterir; nitekim Eyüp bir yerde "Fani ise sözlerde başkaca yüzer" der.

Öyleyse gözlerimize sürülen çamuru "Gönderilmiş" olanın havuzunun suyunda yıkayalım ki bundan sonra görebilelim. Çamuru Tanrı sözlerinin ilk unsurları olarak anlayacaksın; onlara göre bebekler gibi sütle besleniriz. Ama bebeğe ait şeyler ortadan kalkıp katı yiyeceğe geçtiğimizde çamuru atarız ki görerek İsa'ya dönelim. Bütün bunlar Tanrı'nın Oğlu etrafında döner, çünkü çeşitli kavramlar altında "Gönderilmiş" de odur. Onun insanî yönlerini Siloam'dan önceki aşama olarak kabul et; gönderilen suyu ve Siloam'ı onun daha tanrısal yönlerine bağla.

İşaya'da da tanrısal ve sarsılmaz sözün bunlarla gösterildiğini anlayacaksın; Resin ile Remalya'nın oğlu ise [yabancı] ve sapkın sözleri gösterir. Yoksa halk nasıl Siloam'ın suyu yerine krallar istemiş olur? Asur kralı ve bütün gücü nasıl güçlü ve bol ırmak suyu olur? Meğer ki kendisi karşıt bir güç olsun ve Siloam'ın suyunu istemeyen Yahudiye'yi inandırıcı sözlerinin çokluğuyla basıp ona hâkim olsun.

Yanında iyileştirmeyip gidip yıkanmasını buyurması ve yıkanınca şifa vermesi ise, olan mucizenin kimseden gizli kalmaması için bir düzenlemeydi. Felçliye, bunun yapılmasına izin verilmeyen bir günde yatağını almasını nasıl buyurduysa, öyle ki herkes bu kanunsuzluğu suçlarken olan mucizenin büyüklüğünü öğrensin, bu adama da havuzdan uzakta olduğu için gidip yıkanmasını buyurdu.

63

Zu Joh. 9, 6. Νομίςω τοῦτο λελέχθαι πρὸς παράστασιν τοῦ ποιότητα δυνάμεως ἰατρικῆς ἐσχηκέναι τὸν σίελον τοῦ χριστοῦ. εἰ καὶ μὴ αὐτὸς δὲ ὁ τυφλὸς περὶ τῆς ἀναβλέψεως παρεκάλεσεν, ὅμως εὑρεθήσεται ἐπαινετὸς έν τῷ παρέχειν ἑαυτὸν τῷ Ἰησοῦ ἐπιχρίοντι πηλῷ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ τῷ ἀδιστάκτως ποιῆσαι τὸ προστεταγμένον, οὐδὲ εἰρηκότος αὐτὸν ἀναβλέψειν τοῦ Ἰησοῦ. μήποτε δὲ ὁ τοῦ κυρίου σίελος σύμβολον ἦν λόφου ὡς ἐν λόγοις ἐσχάτου, οὑ μείζονα χωρῆσαι ἀνθρωπίνη οὐ δύναται φύσις. ἀλλ' ἐπεὶ ὁ τοιοῦτος λόγος οὐ γυμνὸς ὕλης καὶ σωματικῶν παραδειγμάτων εἰς ἀνθρώπους ἔρχεται, διὰ τοῦτο Μύει χαμαὶ ὁ Ἰησοῦς καὶ ποιεῖ πηλόν. ὅρα τοίνυν εἰ δύνασαι πᾶσαν τὴν γραφὴν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐν αὐτῇ ἀπαγγελίας διηγούμενος εἰπεῖν συνεστηκέναι διὰ μὲν τὰ θεῖα νοήματα ἀπὸ τοῦ σιέλου τοῦ χριστοῦ, διὰ δὲ τὴν ὡς ἐν ἱστορίαις καὶ ἀνθρωπίνοις πράγμασιν ἀπαγγελιαν ἐκ τῆς ἀπὸ τῶν χαμαὶ γῆς. ὡς εἶναι τὸ πᾶν γράμμα τοῦ νόμου καὶ προφητῶν καὶ τῶν λοιπῶν γραφῶν ἀπὸ τοῦ τοιοῦδε πηλοῦ, ᾡ καὶ χρίσαι δεῖ τοὺς τῶν μὴ βλεπόντων ὀφθαλμούς, μετὰ δὲ τοῦτο ἀπελθεῖν εἰς τὸν Σιλωὰμ τοῦ ἀπεσταλμένου ὑπὸ τοῦ θεοῦ· δι’ οὑ δηλοῦται ἡ έν ταῖς ζητήσεσι καὶ τῆς ἀληθείας διαπορήσεσιν ὡσπερεὶ κολύμβησις, καὶ γὰρ Ἰώβ πού φησι· » Βροτὸς δὲ ἄλλως νήχεται λόγοις«. ἀπονιψώμεθα τοιγαροῦν τῷ ὕδατι τῆς κολυμβήθρας » τοῦ ἀπεσταλμένου« τὸν ἐπιχρισθέντα τοῖς ὀφθαλμοῖς πηλόν , ἵνα μετὰ τοῦτο άναβλέψαι δυνηθῶμεν. νοήσεις δὲ πηλὸν τὴν ἀρχὴν τῶν στοιχεὶων τῶν λογίων τοῦ θεοῦ, καθ’ ἥν ὡς νήπια γάλακτι τρεφόμεθα· ἐπειδὰν δὲ καταργηθῇ τὰ τοῦ νηπίου καὶ στερεᾶς τροφῆς μεταλάβωμεν, ἀπορριπτόμεθα τὸν πηλόν , ἵνα ἐπανέλθωμεν πρὸς τὸν Ἰησοῦν βλέποντες. πάντα δὲ ταῦτα περὶ τὸν υἱὸν· τοῦ θεοῦ στρέφεται· κατὰ γὰρ διαφόρους ἐπινοίας αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀπεσταλμένος. καὶ τὰ μὲν ἀνθρώπινα ἐκδέχου πρὸ τοῦ Σιλωάμ, ἐπὶ δὲ τὰ θειότερα αὐτοῦ ἀνάφερε τὸ ἀπεσταλμένον ὕδωρ καὶ Σιλωάμ. καὶ παρὰ τῷ Ἡσαίᾳ νοήσεις τὸν θεῖον καὶ εὐσταθῆ λόγον διὰ τούτων σημαίνεσθαι, λόγους δὲ Μνῶν καὶ ἑτεροδόξων τὸν Ῥαασὼν καὶ τὸν τὸν Ῥομελίου. ἐπεὶ πῶς ἀντὶ τοῦ ὕδατος τοῦ Σιλωὰμ βασιλεῖς ἤθελεν ὁ λαός, πῶς δὲ καὶ ὕδωρ ποταμοῦ έστιν ἰσχυρὸν καὶ πολύ, τῶν Ἀσσυρίων βασιλεὺς καὶ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτοῦ, ἐὰν μὴ καὶ αὐτὸς δύναμίς τις ἀντικειμένη τυγχάνῃ, κατακλύζουσα τῷ πλήθει τῶν ἑαυτῆς πιθανῶν τὴν μὴ θέλουσαν Ἰουδαίαν ὕδωρ τοῦ Σιλωὰμ καὶ ἐπικρατοῦσαν αὐτοῦ; τὸ δὲ μὴ παρόντα θεραπεῦσαι, κελεῦσαι δὲ ἀπελθόντα νίψασθαι, καὶ νιψαμένῳ τὴν θεραπείαν παρασχεῖν , οἰκονομοῦντος ἠν τὸ μηδένα λαθεῖν τὸ γινόμενον θαῦμα. ὥσπερ γὰρ τῷ παραλύτῳ τὸν κράββατον λαβεῖν ἐκέλευσεν ἐν ἡμέρᾳ καθ' ἣν οὐκ ἐξῆν τοῦτο ποιεῖν, ἵν' οὕτως ἕκαστος ἐγκαλῶν ἐπὶ τῇ παρανομίᾳ τοῦ γεγονότος θαύματος μανθάνῃ τὸ μέγεθος, οὕτω καὶ τούτῳ πόρρωθεν ὄντι τῆς κολυμβήθρας ἐκέλευσεν ἀπελθόντι νίψασθαι.

64Yuhanna 9,8 üzerine.

Dilenci, zarurî şeylerden yoksun olduğu ve daha onurlu yoldan geçinemediği için dilenir. Hakikati ilan eden Yunanlılarla barbarlardan âdeta yarar dilenenleri de böyle bulursun; çünkü onlar akıl sahibine yaraşan bir geçimden, hakikatin engelsiz zenginliğindeki temaşalardan yoksundur. Ama Logos bu tür arayışı yasaklayarak bir yerde şöyle der: "Çocuğum, dilenci hayatı yaşama; ölmek dilenmekten iyidir."

İncillerdeki haksız kâhya da dilenmekten utanır. Bu yüzden yüz kor buğday borcu olana "Senedini al, altmış yaz", yüz bat zeytinyağı borcu olana "Senedini al, seksen yap" der. Utanç içinde dilenmektense efendisine borçlu olandan almayı tercih eder ve bu yüzden övülür.

İsa doğuştan kör olanı yalnız körlükten değil, dilenmekten de kurtardı. Çünkü görmeyle birlikte ona, psykhēnin kurtuluşu için gerekli şeyleri nasıl edineceğine dair temaşayı da bağışladı. Burada dilenmenin sebebi körlüktür, Elçilerin İşleri'nde ise topallıktır. Bunlardan kurtulan artık dilenmeyecektir.

64

Zu Joh. 9, 8. Ὁ προσαίτης δι' ἀπορίαν τῶν ἀναγκαίων καὶ ἀδυναμίαν τοῦ εὐσχημονέστερον πορίζειν πορίζειν ἐπαιτεῖ. τοιούτους δ’ ἂν εὕροις τοὺς ἀπὸ τῶν ἐπαγγελλομένων τὴν ἀλήθειαν Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων οἱονεὶ αἰτοῦντας ὠφέλειαν , ἀπορίᾳ πρέποντος πορισμοῦ † τῷ λογικῷ τῆς ἀληθείας ἀπεριστάτως πλουσίων θεωρημάτων. ἀλλ ἀπαγορεύων τὴν τοιαύτην διαζήτησιν ὁ λόγος φησί που· Τέκνον, ζωὴν ἐπαιτήσεως † μὴ βιώσῃ, ὡς κρεῖττον ἀποθανεῖν ἢ ἐπαιτεῖν«. ἐπαιτεῖν δὲ αἰσχύνεται ὁ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις οἰκονόμος τῆς ἀδικίας, καὶ διὰ τοῦτο τῷ μὲν ὀφείλοντι ἑκατὸν κόρους σίτου ἔλεγε· » Δάξαι σου τὸ γράμμα καὶ γράφε ἑξήκοντα«, τῷ δὲ ἑκατὸν βάτους ἐλαίου· »Δέξαι σου τὸ γράμμα καὶ ποίησον ὀγδοήκοντα«, προκρίνας τοῦ μετ αἰσχύνης ἐπαιτεῖν τὸ λαβεῖν ἀπὸ τοῦ ὀφείλοντος τῷ κυρίῳ , καὶ διὰ τοῦτο ἐπαινεθείς. οὐ μόνον τοίνυν ὁ Ἰησοῦς ἀπήλλαξε τὸν ἀπὸ γενετῆς τῆς τυφλότητος, ἀλλὰ καὶ τοῦ προσαιτεῖν. ἐχαρίσατο γὰρ αὐτῷ ἅμα τῷ βλέπειν καὶ θεωρίαν πῶς ποριστέον αὐτῷ ἔσται τὰ πρὸς σωτηρίαν ψθχῆς ἀναγκαῖα. ἐνταῦθα μὲν οὐν ἡ τυφλότης τοῦ προσαιτεῖν αἰτία, ἐν δὲ ταῖς Πεάξεσιν ἡ χωλότης, ὡν ὁ ἀπαλλαγεὶς οὐ προσαιτήσει ἔτι.

65Yuhanna 9,16 üzerine.

Ferisilerin sandığı gibi, onların Şabat saydığı şeyi tutmayan Tanrı'dan gelmiş olamazsa, tapınakta Şabatı çiğneyen kâhinler de Tanrı'dandı. Demek ki, onların Şabatını tutmayanın Tanrı'dan olmadığı apaçık değildi. Bu yüzden bu söz o zamanki Ferisilerin hepsince söylenmemiştir; müjdecinin dediği gibi "Ferisilerden bazıları" böyle söylüyordu.

"Böyle işaretler" sözünün boş yere konmadığına da dikkat et. İşaretler arasında farklar vardır: Elçinin dediği gibi işaret yapan, Rab'bin ağzının soluğuyla yok edeceği, her türlü güç ve yalan işaret ve harikalarla gelen kanunsuz da vardır, peygamberleri aracılığıyla Tanrı da vardır. Bu yüzden "böyle" denmiştir, çünkü Mesih aracılığıyla yapılanlar yeryüzünde hem gerçek hem büyük olmakla ötekileri aşar.

Biri "Günahkâr bir insan nasıl böyle işaretler yapabilir?" sözünü doğru bulmayarak, [buna itiraz edecek olursa], Şimşon'un işlerini okuyup şunu söyleyecektir: Şimşon'un yaptıkları, örneğin kadınlarla ilgili olanlar, günah değil, gösterilen bir tanrısal tasarrufa bağlıdır; çünkü orada "Rab'bin önünde kötü olanı yaptı" ifadesi eklenmemiştir.

65

Zu Joh. 9, 16. Εἵπερ δὲ ὡς ὑπελάμβανον οἱ Φαρισαῖοι, ὁ μὴ τηρῶν ὃ ἐκεῖνοι ἐνόμιζον εἶναι σάββατον οὐκ ἔστι παρὰ θεοῦ, οἱ δὲ ἐν τῷ ἱερῷ ἱερεῖς τὸ σάββατον βεβηλοῦντες παρὰ θεοῦ ἦσαν, οὕτω δὲ οὐκ έναργὲς ἠν τὸ μὴ εἶναι παρὰ Μοῦ τὸν τὸ σάββατον αὐτῶν μὴ τηροῦντα· ὡς μηδέ ὑπὸ πάντων τῶν τότε Φαρισαίων τὸν λόγον εἰρῆσθαι, ἀλλ’ ἐκ τῶν Φαρισαίων τινὲς τοῦτο ἔλεγον, ὥς φησιν ὁ εὐαγγελιστής. πρόσχες δὲ καὶ τῷ » Τοιαῦτα σημεῖα« μὴ μάτην κειμένῳ. ἐπειδὴ γὰρ σημείων διαφοραὶ εἰσιν, ὥστε ποιεῖν , καθ’ ἅ φησιν ὁ ἀπόστολος, καὶ τὸν ἐν νόμῳ καὶ τὸν ἄνομον, ὅν ὁ κύριος ἀναλοῖ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, ἐν πάσῃ δυνάμει, σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, καὶ τὸν θεὸν διὰ τῶν προφητῶν, τῷ » Τὰ » τοιαῦτα« εἴρηται ὡς ὑπερβαίνει τὰ διὰ Χριστοῦ γενόμενα τῷ καὶ ἀληθῆ εἶναι καὶ μεγάλα ἐπὶ γῆς. εἰ δέ τις ὡς οὐχ ὑγιῶς λεγομένῳ τῷ » Πῶς δύναται ἄνθρωπος ἁμαρτωλὸς τοιαῦτα σημεῖα ποιεῖν; « * * ἀναγινώσκων τὰς τοῦ Σαμφὼν πράζεις ἐρεῖ μηδὲ ἁμαρτήματα εἶναι τὰ ὑπὸ τοῦ Σαμψὼν γενόμενα, οἷον τὰ περὶ γυναῖκας, ἀλλ’ οἰκονομίας δηλουμένας· οὐ γὰρ πρόσκειται τὸ » Ἐποίησε τὸ πονηρὸν » ἐνώπιον Κυρίου«.

66Yuhanna 9,14 üzerine.

Müjdecinin anlatımına dikkat etmek gerekir: Körün gözlerinin açıldığını da gördüğünü de söyler. "Çamuru yapıp gözlerini açtığı gün Şabat idi" sözüyle açıldığını, "Yıkandı ve görerek geldi" sözüyle gördüğünü belirtir. Bu ifadeler arasındaki farkı Tobit'ten göstereceğiz: Onun gözlerinde beyaz lekeler olduğu için gözlerinin açıldığı değil, görmeye başladığı yazılmıştır. Kör hakkındaki pasajın tamamında her ikisini de göreceksin; kimileri birini, kimileri ötekini söyler ve bir ayrılık çıkar. İşaya'nın Mesih'in gelişine dair peygamberliğinde de, onun körlerin gözlerini açmaya geldiğini göreceksin.

Sonra cevap verenin ilk sorana ve ikinci sorana nasıl cevap verdiğini görmek gerekir. İlk sorana daha ayrıntılı cevap verir, çünkü onlar komşularıydı ve daha önce dilenci olduğunu görmüşlerdi. Ferisilere ise ne Siloam'ı, ne Kurtarıcı'nın çamuru yaptığını, ne de ona bir şey buyurduğunu anlatır. İyileşen kimse belki de birincilerin sorusunun iyi niyetli, ikincilerinkinin kötü niyetli olduğunu görerek, her birine öyle cevap verir.

66

Zu Joh. 9, 14. Παρατηρητέον δὲ τὸ πρόσωπον τοῦ εὐαγγελιστοῦ ὅτι φησὶ καὶ ἀωεῴχθαι τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ ⟨καὶ⟩ βεβλεφέναι αὐτόν· ἀνεῴχθαι μὲν διὰ τοῦ »Ἠν δὲ σάββατον ἐν ᾗ ἡμέρᾳ τὸν πηλὸν » ἐποίησε καὶ ἤνοιξεν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμούς‘· βεβλεφέναι δὲ διὰ τοῦ » Καὶ ἐνίψατο καὶ ἠλθε βλέπων«. τῶν δὲ λεγομένων τὴν διαφορὰν παραθσόμεθα ἀπὸ τοῦ Τωβήθ, περὶ οὑ, ἐπείπερ λευκώματα ἐγεγόνει ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, οὐκ ἀναγέγραφεν ὅτι ἀνεῴχθησαν αὐτοῦ οἱ ὀφθαλμοί, ἀλλ' ὅτι ἐνέβλεψε. δι’ ὅλου δὲ τοῦ περὶ τοῦ τυφλοῦ τόπου τηρήσεις ἀμφότερα, τῶν μὲν τοῦτο λεγόντων τῶν δὲ ἐκεῖνο, καὶ σχίσματος γενομένου. τηρήσεις δὲ καὶ ἐν τῷ Ἡσαίᾳ προφητεύοντι περὶ Χριστοῦ ἐπιδημίας ὅτι ἐρχεται ὀφθαλμοὺς τυφλῶν ἀνοῖξαι. ἑξῆς δὲ ἔστιν ἰδεῖν καὶ τὸν ἀποκρινάμενον πῶς μὲν τοῖς προτέροις πῶς δὲ τοῖς δευτέροις ἀποκρίνεται τοῖς μὲν προτέροις ἀκριβέστερον, ὡς γείτοσι καὶ θεωροῦσιν αὐτὸν τὸ πρότερον ὅτι προσαίτης ἠν, τοῖς δὲ Φαρισαίοις οὔτε τὰ περὶ τοῦ Σιλωὰμ διηγήσατο, οὔθ' ὅτι ὁ σωτὴρ τὸν πηλὸν ἐποίησεν, οὔθ' ὅτι προσέταξέ τι αὐτῷ. καὶ τάχα ὁρῶν ὁ θεραπευθεὶς τῶν μὲν προτέρων ἐχομένην τὴν πεῦσιν πεῦσιν τῶν δὲ δευτέρων κακοηθείας, οὕτως ἑκατέροις ἀποκρίνεται.

67Yuhanna 9,21 üzerine.

Yalan söylemelerinin yanı sıra başka bir günah da işlediler: Oğullarını apaçık bir kötülüğe attılar. Sanırım şunun da bir sebebi vardır: Mesih körün gözlerini açarken bir çocuğun değil, erişkin birinin gözlerini açmıştır ki bir erkek olarak görsün. Görme kazanan öteki körler de böyleydi. Doğrudur ki erişkin olan kendisi hakkında konuşabilir, özellikle İsa onu gördürdüğünde. Çünkü artık onun adına aracılık edecek başka birine ihtiyacı yoktur.

67

Zu Joh. 9, 21. Πρὸς τῷ διεψεῦσθαι καὶ ἄλλο ἥμαρτον εἰς προῦπτον κακὸν περιβάλλοντες ἑαυτῶν τὸν υἱόν. οἶμαι δὲ καὶ τοῦτο λόγον ἔχειν, ὅτι τυφλοῦ τυφλοῦ ἀνοίγων χριστὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς οὐ παιδίου ἀνέῳξεν ἀλλ' ἡλικίαν ἔχοντος, ἕνα βλέπῃ ὡς ἀνήρ. τοιοῦτοι δὲ ἦσαν καὶ οἱ λοιποὶ ἀναβλέψαντες τυφλοί. ἀληθὲς δὲ ὅτι καὶ ἡλικίαν ἔχων αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ λαλῆσαι δύναται, καὶ μάλιστα ὅτε Ἰησοῦς αὐτὸν ἀναβλέψαι ποιεῖ. οὐδὲ γὰρ δεῖται οὑτος ἑτέρου πρεσβεύοντος ὑπὲρ ἑαυτοῦ.

68Yuhanna 9,27 üzerine.

Burada "Dinlemediniz" sözü "Kabul etmediniz, [gerçeği] istemediniz" ile eşittir. "Neden yine dinlemek istiyorsunuz?" sözü de şuna denktir: Ey siz, şimdi neyi dinlemek istiyorsunuz? Bana inanmıyorsanız dinlemeniz boşunadır. Oysa ben size hakikati söylüyor ve başıma gelenleri öğrenen herkesi, bütün insanî öğretiden daha tanrısal şeyler öğreten kimseye öğrenci olmaya çağırıyorum.

68

Zu Joh. 9, 27. Νῦν τὸ μὲν » Oὐκ ἠκούσατε « ἴσον ἐστὶ τῷ » Οὐ παρεδέξασθε, οὐκ ἠθελήσατε τὸ . τὸ δὲ »Τί οὖν πάλιν θέλετε ἀκούειν;« ἰσοόυναμεῖ τῷ Τί δὲ, ὠ οὑτοι, ἄρα νῦν ἀκούειν < μάτην γὰρ θέλετε ἀκούειν, εἰ μὴ πιστεύετέ μοι ἀληθεύοντι, προσκαλεσα- μένω πάντα τὸν μανθάνοντα τὸ ἐμοὶ συμβεβηκὸς ἐπὶ τὸ μαθητευθῆναι αὐτῷ, ὡς θειότερον πάσης διδασκαλίας ἀνθρωπίνης διδάξαντι.

69Yuhanna 9,30 üzerine.

"Şaşılacak olan bu" sözü dikkate değer bir anlama sahiptir. Çünkü sıradan insanların İsa'nın nereden geldiğini bilmesi gerçekten şaşılacak şeydi; onlar onun kökünü ve kaynağını, yani Baba'yı görmezler.

69

Zu Joh. 9, 30. Ἐχεταί τινος ἀξιολόγου ὑπονοίας τὸ » Ἐν τούτω θαυμαστόν »ἐστι «. θαυμαστὸν γάρ ἐστιν εἰ Ἰησοῦς πόθεν ἐστὶν ὑπὸ τῶν τυχόντων γινώσκεται· οὐ γὰρ ὁρῶσιν αὐτοῦ τὴν ῥίζαν καὶ τὴν πηγήν, τὸν πατέρα.

70Yuhanna 9,31 üzerine.

Günahkârın Tanrı tarafından dinlenmediği gibi büyük bir öğreti doğru olsaydı, sessizce geçilmezdi; inanılmaya layık biri, örneğin [Tanrı'nın] kulu ya da peygamberlerden biri onu söylerdi. Tanrı günahkârı dinlemeseydi, günahkârlara nasıl "Bizim de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi, sen de suçlarımızı bağışla" demeleri öğretilirdi? Öyleyse Tanrı kimi dinler? Henüz günahkâr olmaktan çıkmamış olsalar da tövbeye yönelenleri. Tanrı günahkârları dinlemeseydi, Kurtarıcımız vergi toplayıcılarla ve günahkârlarla yiyip içmezdi. Hastalıkları yüzünden hekime ihtiyacı olanlar dinlenmeseydi, onları iyileştirmezdi.

Bu yüzden, günah işlemiş ama asla inançsız olmayanların duası yararlı olduğu için, "Ya Rab, suçları gözetsen, kim dayanabilir?" denmiştir. Belki de bu söz günahkârın herhangi bir duası için değil, İsa'nın yaptığı gibi büyük işler için söylenmiştir. Çünkü Tanrı bu tür işler için günahkârların yalvarmasını dinlemez.

70

Zu Joh. 9, 31. Οὐκ ἂν δὲ τηλικοῦτο δόγμα τι εἰ ἦν ἀληθές, τὸ μὴ ἀκούεσθαι τὸν ἁμαρτωλὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ, ἀποσεσιώπητο , ἀλλ' εἴρητο ἂν ὑπό τινος ἀξίου πιστεύεσθαι, φέρε εἰπεῖν ἢ τοῦ θεράποντος ἤ τινος τῶν προφητῶν. πῶς δὲ εἰ ἁμαρτωλὸν οὐκ ἤκουσεν ὁ θεός, ἐδιδάσκοντο οἱ ἁμαρτωλοὶ λέγειν· »Ἄφες ἡμὶν τὰ παραπτώματα ἡμῶν, »ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν«; τίνων οὖν ἀκούει θεός; τῶν νευόντων εἰς μετάνοιαν , κἂν μήπω ἐπαύσαντο τοῦ εἶναι ἁμαρτωλοί. εἰ μὴ ἤκουεν ὁ θεὸς ἁμαρτωλῶν, οὐκ ἂν μετὰ τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἤσθιεν καὶ ἔπινεν. ἀλλὰ μὴ ἐπακουομένων τῶν διὰ τὸ κακῶς ἔχειν χρῃζόντων ἰατρῶν, οὐκ ἂν ἐθεράπευσεν αὐτούς.]] διόπερ ὡς ἀνυοήσης τῆς εὐχῆς τῶν ἡμαρτηκότων μὲν οὐ πάντως δὲ ἀπιστούντων ἔτι λέγεται τὸ » Ἐὰν ἐνομίας »παρατηρήσῃς, Κύριε, Κύριε τίς ὑποστήσεται;« ἴσως δὲ οὐ περὶ οὑ ἔτυχεν ἐν τῇ εὐχῇ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἀλλὰ περὶ τῶν τηλικούτων ἔργων φησίν, ὁποῖα ἦν τὰ τοῦ Ἰησοῦ ἔργα. περὶ γὰρ τῶν τοιούτων ἔργων ἀξιούμενος ὁ θεὸς ὑπὸ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἀκούει.

71Yuhanna 9,35 üzerine.

"İsa onu dışarı attıklarını duydu ve onu bulup dedi ki: Sen İnsanoğluna iman ediyor musun?" Yahudiler onu, Kurtarıcı konusundaki cesur sözleri yüzünden yanlarından dışarı attılar; bu yüzden İsa onu buldu. Kurtarıcı kaybolanı aramak ve kurtarmak için geldiyse ve arayanın gayesi aradığını bulmaksa, "Onu bulup" sözü basitçe anlaşılmamalıdır. O kişinin, İsa hakkındaki tanıklığı kabul etmeyenlerce dışarı atıldığı anda bulunması gerekiyordu. Çünkü onların dışına çıktığında bulunmaya elverişli hâle geldi. "İsa onu dışarı attıklarını duydu" sözü de daha akıllıca anlaşılmalıdır. Bunu duyunca, hakkında duyduğu kimseyi kendi duymasına layık bulur.

Onu bulunca bulunana sorar: Seni bulan İnsanoğluna iman ediyor musun? Belki yeni başlayan İnsanoğluna iman eder, ilerleyen ise Tanrı'nın Oğluna iman etmeye yükselir. Öyle ki şunu söyleyebilir: Mesih'i bir zamanlar beden bakımından bilmişsek de, artık onu yalnız beden bakımından değil, Tanrı'nın Oğlu olarak da biliyoruz.

Her şeyi bilen nasıl soru sorar? "Rab kendisinin olanları bildi" ve "Sizi tanımıyorum" sözlerini getirerek buna cevap verip veremeyeceğine bak. Çünkü kimse bulunduğu anda, "Şimdi Tanrı'yı tanıdınız, daha doğrusu onun tarafından tanındınız" sözü uyarınca tanınmaya layık olmaz. Girişten sonra, Tanrı'ya görünmek ve onun tarafından tanınmak için ilerleme gerekir. Bu yüzden Kurtarıcı ona "Sen İnsanoğluna iman ediyor musun?" diye sorar. Adam henüz "İman ediyorum" diyemediği için, bilmeyen biri gibi "Rab, o kimdir ki ona iman edeyim?" diye cevap verir. Yani, deyim yerindeyse, imansızlık ile iman arasındaki sınırdaydı. Bu yüzden Kurtarıcı ona "Onu gördün; seninle konuşan odur" der.

71

Zu Job. 9, 35. Ἤκουσεν ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐξέβαλον αὐτὸν ἔφω, καὶ εὑρὼν αὐτὸν εἶπεν αὐτῷ· Σὺ πιστεύεις εἰς τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; Ἐπεὶ ἐξέβαλον αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἔξω ἀπ᾿ αὐτῶν διὰ τὴν ἐπὶ τῷ σωτῆρι παρρησίαν, διὰ τοῦτο εὑρεν αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς. εἰ ἐπὶ τὸ ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλὸς ἐλήλυθεν ὁ σωτήρ, τέλος δὲ τῷ ζητοῦντί ἐστιν ἡ εὕρεσις τοῦ ζητουμένου, δῆλον ὅτι οὐχ ἁπλῶς γε ἀκουστέον τὸ »Εὑρὼν αὐτόν«. καὶ γὰρ αὐτὸν τότε μάλιστα ἐχρῆν εὑρίσκεσθαι ὅτε ἐξεβλήθη ὑπὸ τῶν μὴ παραδεξαμενων τὴν περὶ Ἰησοῦ μαρτυρίαν. ἐκείνων γὰρ ἔξω γενόμενος ἐπιτήδειος πρὸς τὸ εὑρεθῆναι γεγένηται. συνετώτερον δὲ ἀκουστέον καὶ τὸ »Ἤκουσεν ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐξέβαλον αὐτὸν ἔξω«. ἐπεὶ ἀκούσας τὸ τοιοῦτον τῆς ἀκοῆς αὐτοῦ ἄξιον εὑρίσκει τὸν περὶ οὗ ἤκουσεν. εὑρὼν δὲ αὐτὸν ἠρώτα τὸν εὑρεθέντα Σὺ πιστεύεις εἰς τὸν εὑρόντα υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; καὶ τάχα ὁ μὲν ἀρχόμενος πιστεύει εἰς τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ὁ δὲ διαβαίνων ἀναβαίνει καὶ ἐπὶ τὸ πιστεῦσαι εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ· ὥστ᾿ ἂν εἰπεῖν αὐτόν· Εἰ καὶ Χριστόν ποτε κατὰ σάρκα ἔγωνμεν, ἀλλὰ νῦν αὐτὸν οὐκέτι γινώσκομεν κατὰ σάρκα μόνον, ἀλλὰ καὶ υἱὸν τοῦ θεοῦ. πῶς δὲ ἐρωτᾷ ὁ πάντα εἰδώς; καὶ ὅρα εἰ πρὸς τοῦτο φήσεις, παρατιθέμενος τὸ »Ἔγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ« καὶ τὸ »Οὐκ οἶδα ὑμᾶς«; οὐ γὰρ ἅμα τῷ εὑρεθῆναί τις ἄξιός ἐστι τοῦ γινώσκεσθαι κατὰ τὸ Νῦν δὲ γνόντες θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες »ὑπ᾿ αἰτοῦ‘. ἀλλὰ μετὰ τὴν εἰσαγωγήν προκοπῆς δεῖ, ἱν ὀφθῇ τις καὶ γνωσθῇ τῷ θεῷ. διὰ τοῦτο ἐρωτῶν αὐτὸν ὁ σωτήρ φησι· »Σὺ »πιστεύεις εἰς τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;« ἐπεὶ δὲ οὐδέπω ἐδύνατο λέγειν ὅτι Πιστεύω, ἀλλ’ ὡς ἀγνοῶν ἀποκριθεὶς εἶπε τὸ Τίς ἐστι, Κύριε, ἵνα πιστεύω εἰς αὐτόν;« ἐν μεθορίῳ τοίνυν ὑπῆρχεν, ἵν οὕτως εἴπω, ἀπιστίας καὶ πίστεως. διὰ τοῦτό φησι πρὸς αὐτὸν ὁ σωτήρ· »Καὶ ἑώρακας αὐτὸν καὶ ὁ λαλῶν μετά σου ἐκεῖνός ἐστιν«.

72Yuhanna 9,39 üzerine.

Yahudiler arasında böyle bir gelenek ve kanaat hâkimdi. Bu yüzden öğrenciler de İsa'ya "Bu mu günah işledi, yoksa anne babası mı?" diye soruyordu. Ama Rab, daha önce söylendiği gibi, "Ne bu, ne anne babası" diye hükmetti.

72

Zu Joh. 9, 39. Τοιαύτη γὰρ παράδοσις καὶ δόξα παρὰ Ἰουδαίοις ἐκράτει· ὅθεν καὶ οἱ μαθηταὶ ἠρώτων τὸν Ἰησοῦν· »Οὗτος ἥμαρτεν ἢ οἱ γονεῖς αύτοῦ;« ἀλλ᾿ ἀπεφήνατο λέγων ὁ κύριος ὅτι »Οὔτε οὗτος οὔτε οἱ »γονεῖς αὐτοῦ«, περὶ οὑ έν τοῖς ἔμπροσθεν εἴρηται.

73Yuhanna 9,37 üzerine.

"Gördün" sözünün geçmiş zamana, "seninle konuşan" sözünün ise şimdiki zamana ait olması üzerinde durmak gerekir: Görülen, şimdi onunla konuşanla aynıdır. Buna şu söz de eklenir: "Bu kadar zamandır sizinleyim, beni tanımadın mı Filipus? Beni gören Baba'yı görmüştür." Çünkü pek çok kişi onu görmüş ama tanımamıştır. Onu asıl anlamda gören, psykhēsinin gözleri Tanrı'nın kendisi tarafından aydınlatılan kimsedir. Bir zamanlar kör olan adam, görmekten de sözden de yararlanarak, yalnız "İman ediyorum, Rab" demekle kalmadı, ona secde de etti.

Eustathios, De engastrimytho 21'den: Taşlama olayını da daha az gözden geçirmez; çünkü bunu da tropolojik olarak yorumlamaya çalışarak (yani Origenes) İncil'in lafzını yalanlıyor ve şöyle diyor: "Daha önce Yahudilerin onu taşlamak için taş aldığını araştırdığımızda pek bulamadık." Sonra biraz ilerde der ki: "Yine aldılarsa, daha önce de almışlardır."

73

Zu Joh. 9, 37. Οὐ παρέργως ἀκουστέον τοῦ μὲν »Ἑώρακας« ἐπὶ τὸν παρελθόντα χρόνον ἀναφερομένου, τοῦ δὲ »Ὁ λαλῶν μετά σου« ἐπὶ τὸν ἐνεστηκότα, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ἑωραμένος ὁ αὐτός ἐστι τῷ νῦν λαλοῦντι μεταὐτοῦ, παρατιθέμενον· »Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι καὶ οὐκ »ἔγνωκάς με, Φίλιππε; ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα( πολλοὶ γὰρ ἑωρακότες αὐτὸν οὐκ ἔγνωσαν αὐτόν. ἑώρακεν οὖν κυρίως αὐτὸν ὁ τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ θεοῦ φωτιζόμενος. ἀπὸ ἀμφοτέρων τοίνυν ὠφεληθεὶς ὁ ποτὲ τυφλός, ἀπό τε τοῦ ὁρᾶν καὶ ἀπὸ τοῦ λόγου, οὐ μόνον εἶπε· »Πιστεύω, Κύριε«, ἀλλὰ καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ. Οὐκ ἔλαττον δὲ καὶ τὸ τῆς λιθοβολίας δρᾶμα θεωρῶν, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο πειρᾶται (d. h. Origenes) τροπολογῆσαι τοῦ εὐαγγελικοῦ καταψεύδεται γράμματος Οὐ πάνυ τι, λέγων, εὕραμεν ζητήσαντες ἐν τοῖς πρὸ τούτου ὅτι ἐβάστασαν οἱ Ἰουδαῖοι λίθους, ἵνα λιθάσωσιν αὐτόν. εἶτα μετ’ ὀλίγα φησίν· Εἰ γὰρ πάλιν ἐβάστασαν πρότερον ἐβάστασαν.

74Yuhanna 10,31 üzerine.

Yine taş aldılarsa, daha önce de almışlardır. Bu yazılı olanı gözden kaçırmıyorsak, "yine" kelimesinin eklenme sebebini araştırmak gerekir. Sanırım kötü söz söyleyen, kötülediği kimseye bir tür taş atar. Onlar da daha yukarıda, sözleri yüzünden Yahudiler arasında ayrılık çıktığında onu kötülüyordu. Demek ki küfür sözlerinin yükünü yine yüklenip, ona taş atar gibi, onu kötüleyerek taşlamaya koştular. Bu yüzden Bilgelik der ki: "Taşı yukarı atan kendi başına atar." Çünkü yukarıya haksızlık söyleyene yukarı taş atan denir.

Kutsal Yazı'da, özellikle Yuhanna'da, tarihî anlatı gibi görünen şeylerin zihin alıştırmasıyla karıştığını bulacaksın. Samiriyeli kadınla konuşmaya bak: "İsa pınarın başına oturdu" sözü bedensel bir pınar ve duyulur bir beden hakkında anlatıdır. Ama "İsa ona şöyle cevap verdi: Tanrı'nın armağanını ve sana 'Bana içecek ver' diyenin kim olduğunu bilseydin, sen ondan isterdin, o da sana diri su verirdi" dendiğinde artık bedensel içecek anlaşılamaz.

Benzer şekilde: "Size birçok iş gösterdim; hangisi için beni taşlıyorsunuz?" Biri geri dönüp İncil'in başından itibaren İsa'nın işlerini toplasa ve onları ruhanî faaliyetlere bağlasa, İsa'yı taşlamak için taş alanlara hangi çok işi gösterdiğini en iyi o görecektir. Örneğin güzel işlerden biri Kana'daki işaretti: Önceki şarap tükenmişti, çünkü kanun ve peygamberler Yahya'ya kadardı; bize güzel şarap bolluğu verildi, İsa da bizimle sofradadır. Bu, milletlerden gelen halkın çağrılmasında işaretlerinin başlangıcıdır; çünkü "İsa işaretlerinin bu başlangıcını yaptı" diye yazılmıştır. Bundan sonra gelen iş, ticarethaneye dönmüş olan Babasının evini, yeniden Babasının evi olacak şekilde eski hâline getirmesidir. Babasından gelen hangi güzel işleri yaptığını saymaya ne gerek var?

74

Zu Joh. 10, 31. Εἰ πάλιν ἐβάστασαν πρότερον ἐβάστασαν. εἴπερ οὖν μὴ λανθάνει ἡμᾶς τοῦτο γεγραμμένον, ἀναγκαῖον ζητῆσαι τὴν αἰτίαν τῆς προσθήκης τοῦ Πάλιν‘. οἶμαι δὲ ὅτι ὁ κακῶς λέγων τινὰ λίθον ἐπὶ τὸν κακολογούμενον βάλλει. κακῶς δὲ αὐτὸν ἔλεγον έν τοῖς ἀωντέρω, ὅτε καὶ σχίσμα ἐγένετο ἐν τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τοὺς λόγους αοὐτοῦ«. πάλιν οὖν τὸ βάρος τῶν δυσφήμων βαστάσαντες λόγων τρόπον ἀφιεμένων ἐπ᾿ αὐτὸν λίθων ὥρμησαν ἐπὶ τὸ Μάσαι αὐτὸν τῇ κακολογίᾳ. διὰ τοῦτό φησιν ἡ σοφία· »Ὁ βάλλων λίθον εἰς ὕψος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει«. βάλλειν γὰρ λίθον εἰς ὕφος λέγεται ὁ ἀδικίαν εἰς ὕψος λαλῶν. εὑρήσεις δὲ ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ μίγμα τοῦ ὡσὰν ἱστορικοῦ πρὸς τὸ γυμναστικόν, καὶ μάλιστα παρὰ Ἰωάννῃ. τήρει γὰρ ἐν τῇ πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν διαλέξει πῶς τὸ μὲν »Ἐκαθέζετο ἐπὶ πηγῆς ὁ Ἰησοῦς« ἀπαγγελία ἐστὶν ὡς περὶ σωματικῆς τπηγῆς καὶ σώματος αἰσθητοῦ· οὐκέτι δὲ δυνατὸν περὶ τοῦ σωματικοῦ ποτοῦ ἀκούειν ὅτε »Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· Εἰ ᾔδεις τὴν »δωρεὰν τοῦ θεοῦ καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι· Δός μοι πιεῖν, σὺ ἂν ᾔτησας αὐτὸν καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζῶν«. καὶ τὰ παραπλήσια· Πολλὰ »ἔργα ἔδειξα ὑμῖν· διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον λιθάζετέ με;« εἴ τις ἐπανελθὼν συναγάγοι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ εὐαγγελίου τὰ ἔργα Ἰησοῦ, ἀναγαγὼν αὐτὰ ἐπὶ τὰς πνευματικὰς ἐργασίας, οὗτος μάλιστα ὄψεται ποῖα πολλὰ ἔργα ἔδειξε τοῖς βαστάσασι λίθους, ἵνα λιθάσωσι τὸν Ιησοῦν· οἷον ἔν τῶν καλῶν ἔργων ἠν τὸ ἐν Κανὰ σημεῖον, ὅτε ὑστέρησεν ὁ πρότερος οἶνος διὰ τὸ »Ὀ νόμος καὶ οἱ προφῆται μέχρι Ἰωάννου, τὸ καλόν οἴνου εὐπορηκέναι ἡμᾶς, οἷς συνανάκειται Ἰησοῦς. καὶ αὕτη γε ἀρχὴ τῶν σημείων ἐστὶν αὐτοῦ έν τῇ κλήσει τοῦ ἀπὸ τῶν Μνῶν λαοῦ· ἐπεὶ καὶ γέγραπται· Ταύτην τὴν ἀρχὴν τῶν ση- »μείων ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς«. τὸ δὲ ἑξῆς τούτῳ ⟨τὸ⟩ τὸν οἶκον τοῦ αὐτοῦ, οἶκον ἐμπορίου γενόμενον, ἀποκαταστῆσαι εἰς τὸ πάλιν γενέσθαι οἶκον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. καὶ τί με δεῖ λέγειν ὅσα πεποίηκεν ἔργα καλὰ ἐκ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ;

75Yuhanna 10,40 üzerine.

Yakalamaya çalışanlarla, yakalanmadan daha uzun süre bir arada kalarak tanrılığını fazla açığa vurmamak ve insanî düzenin ölçüsünü bozmamak için. "Şeria'ya gitti" denmemiş, onun ötesine, "karşı yakasına" denmiştir. Bunun bir sebebi olup olamayacağına dikkat et. Tıpkı Musa aracılığıyla toprak payı alanların, Yeşu aracılığıyla pay alanlardan aşağı olarak Şeria'nın karşı yakasında pay almaları gibi. Orada kutsal topraktaki sunağın simgesi olan bir sunak yapmışlardı, ama üzerinde kurban ya da yakmalık sunu sunmuyorlardı.

Artık daha mecazi olarak şunu anlıyoruz: "Şeria'nın karşı yakasına, Yahya'nın daha önce vaftiz ettiği yere gitti." Nun oğlu Yeşu da halkı olağanüstü güçlerle Şeria'nın karşı yakasından geçirdi. İlyas da ateşten atlar ve ateşten arabayla göğe alınacakken, cübbesiyle nehrin akıntısını yararak Şeria'nın karşı yakasına geçti.

75

Zu Joh. 10, 40. Ἰνα μὴ ἐκφανῆ σφόδρα τὴν θεότητα καταστήσῃ, συνὼν ἐπὶ πλέον τοῖς κατέχειν ἐπειγομένοις καὶ μὴ κατεχόμενος, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης τάξεως παραχαράξει τὸν ῥυθμόν. πρόσχες δὲ εἰ δύναταί τινα λόγον ἔχειν τὸ μὴ ἁπλῶς γεγράφθαι τὸ >Ἀπῆλθεν εἰς τὸν , ἀλλ᾿ ἐπέκεινα καὶ »πέραν« αὐτοῦ. ὥσπερ καὶ οἱ διὰ Μωσέως κληροδοτούμενοι τὴν γῆν, ἥττους ὄντες τῶν διὰ τοῦ Ἰησοῦ κληροδοτουμένων, ἐν τῷ πέραν τοῦ Ἰορδάνου ἐκληρώθησαν· ἔνθα βωμὸν μέν, σύμβολον τοῦ ἐν τῇ ἁγίᾳ γῇ θυσιαστηρίου, κατεσκεύασαν, θυσίαν θυσίαν ἢ ὁλοκαυτώματα ἐπ᾿ αὐτοῦ οὐκ ἀνέφερον. ἀλλ᾿ ἤδη τροπικώτερον ἀκούομεν τοῦ· »Ἀπῆλθεν πέραν τοῦ Ἰορδάνου εἰς τὸν τόπον ὅπου ἦν »ὁ Ἰωάννης τὸ πρότερον βαπτίζων«. καὶ ὁ τοῦ Ναυῆ μέντοιγε Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου μετὰ τεραστίων δυνάμεων διαβιβάζει τὸν λαόν. ἀλλὰ καὶ Ἡλίας μέλλων ἀναλαμβάνεσθαι ὡς εἰς τὸν οὐρανὸν ἅρματι πυρὸς καὶ ἵπποις πυρὸς ἀπὸ τοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου τῇ μηλωτῇ διασχίσας τὸ ῥεῦμα τοῦ ποταμοῦ διέρχεται.

76Yuhanna 10,39 üzerine.

"Yine onu yakalamaya çalıştılar, ama o ellerinden kurtuldu." Yüksek anlamda şöyle denebilir: Hristiyan öğretisini avlamak, altüst edip yok etmek isteyen bazıları vardır; şimdi bunlara İsa'yı yakalamak isteyenler denebilir. Ama "Bilgelik kötü niyetli psykhēye girmez" ve "Sınanan kudret ahmakları suçlar" denildiği için, hakikat logosu, onu tuttuklarını sananların elinden çıkar. Onu tutamazlar, ellerinin dışına çıkar. Bu yüzden altüst ettiklerini sandıklarında bile hakikati altüst etmezler, çünkü kendileri anlamazlar.

Ellerinden çıkınca [iniş] anlamına gelen Şeria Nehri'ne gelir. Orada açılan gökler Logos'a tanıklık eder: "Bu Tanrı'nın Oğludur, Baba onda hoşnut oldu." Bir kimse nehrin karşı yakasında olsa bile, yaklaşınca İsa'nın Yahya'dan daha iyi vaftiz ettiğini bulur. Yahya önce görünür vaftizi yaptı, İsa ise düşünülür vaftizi; çünkü o Kutsal Ruh'la ve ateşle vaftiz ediyordu, üstelik çalıda görünen ve yakmayan ateşten daha fazlasıyla.

"Yahya'nın önce vaftiz ettiği yer" sözüne dikkat et. Belirsiz söylenmiştir; kelimenin her iki anlamını görüp hangisini kabul etmek gerektiğine karar ver. Birincisi: Yahya önce Şeria'nın karşı yakasında, sonra Salim'e yakın Aynon'da vaftiz etti; İsa da Yahya'nın, Aynon'da yaptığı vaftizden önce vaftiz ettiği yere, Şeria'nın karşı yakasına gitti. Ya da şöyle: İlk vaftizi Yahya Şeria'nın karşı yakasında yaptı, ikincisini İsa Mesih, Yahya'nın ilk vaftizi verdiği yerde yaptı. Bana ikincisi öncekinden daha mantıklı görünüyor.

Önceki yorum hakkında da şöyle denebilir: Yahya ilk vaftizi [iniş] anlamına gelen Şeria'nın karşı yakasında verir, ikincisini ise Salim'e yakın Aynon'da. Aynon "göz", Salim de "kendi" demektir. Demek ki ikinci kurtuluşu alanlar daha keskin görür; çok çile ve emekle psykhēnin gözünü edinmişlerdir. İlk vaftizin inişte, ikincisinin çıkan birinin yanında olması uygundur.

76

Zu Joh. 10, 39. Ἐςήτουν πάλιν αὐτὸν πιάσαι· καὶ ἐξῆλθεν ἐκ τῆς χειρὸς αὐτῶν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν εἰσί τινες βουλόμενοι θηρεῦσαι τὸν κατὰ Χριστιανισμὸν λόγον λόγον τὸ ἀνατρέψαι καὶ ἀνελεῖν αὐτόν οὗτοι νῦν λέγοιντ᾿ ἂν ζητοῦντες πιάσαι τὸν Ἰησοῦν. ἀλλ᾿ ἐπεὶ »Εἰς κακότεχνον ψυχὴν οὐκ εἰσελεύσεται σοφία« καὶ »Δοκιμαζομένη ἡ ἐν τῷ λόγῳ δύναμις ἐλέγχει τοὺς ἄφρονας«, διὰ τοῦτο ἐξέρχεται, ὅτε δοκεῖ τοῖς κρατοῦσιν εἶναι ἐν τῇ χειρὶ αὐτῶν ὁ τῆς ἀληθείας λόγος, καὶ ἔξω γίνεται τῆς χειρὸς αὐτῶν, οὐ δυναμένων αὐτὸν κατασχεῖν. διόπερ ὅτε καὶ δοκοῦσιν ἀνατρέπειν οὐ τὸ ἀληθὲς ἀνατρέπουσιν, οὐ γὰρ συνίασιν αὐτοί. ἐξελθὼν δὲ ἐκ τῆς χειρὸς αὐτῶν ἔρχεται παρὰ τῷ ποταμῷ Ἰορδάνῃ, ὃς ἑρμηνεύεται , ἔνθα οἱ οὐρανοὶ ἀνοιγόμενοι μαρτυροῦσι τῷ λόγω̣ ὅτι »Οὑτός ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, »εἰς ὃν εὐδόκησεν ὁ πατήρ‘. κἂν πέραν δέ τις τυγχάνῃ τοῦ ποταμοῦ. ἀλλ’ ἐγγίσας αὐτῷ εὑρήσει τὸν Ἰησοῦν τὸ βέλτιον Ἰωάννου βαπτίζοντα. Ἰωάννης μὲν γὰρ τὸ αἰσθητὸν πρῶτον ἐβάπτισεν βάπτισμα, Ἰησοῦς δὲ τὸ νοητόν, εἴ γε ἐν πνεύματι ἁγίῳ ἐβάτιζεν καὶ πυρί, μᾶλλον τοῦ ὀφθέντος ἐπὶ τῆς βάτου πυρὸς μὴ κατακαίοντι. πρόσχες δὲ ἐπιμελῶς τῷ »Ὅπου ἠν Ἰωάννης τὸ πρῶτον βαπτίζων« ἀνμφιβόλως εἰρημένῳ καὶ ἀμφότερα ἰδὼν τὰ σημαινόμενα ἀπὸ τῆς λέξεως κρῖνον ὁπότερον χρὴ αὐτῶν παραδέξασθαι· πρῶτον ἐβάπτιζεν Ἰωάννης πέραν τοῦ Ἰορδάνου· δεύτερον δὲ ἐν Αἰνών, ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ. ἀπῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πέραν τοῦ Ἰορδάνου ἔνθα πρότερον ἐβάπτισεν Ἰωάννης τοῦ βαπτίσματος οὗ ἐβάπτιζεν ἐν Αἰνών· ἢ καὶ οὕτως· τὸ μὲν πρῶτον βάπτισμα Ἰωάννης ἐβάπτισε πέραν τοῦ Ἰορδάνου, τὸ δὲ δεύτερον Ἰησοῦς ὁ χριστὸς ἐβάπτισεν ὅπου τὸ πρῶτον βάπτισμα δοὺς Ἰωάννης ἐβάπτισε. δοκεῖ δέ μοι τὸ δεύτερον ἔχειν λόγον μᾶλλον παρὰ τὸ πρότερον. εἴποι δ᾿ ἄν τις καὶ περὶ τῆς προτέρας τοιαῦτα· τὸ πρῶτον βάπτισμα πέραν τοῦ Ἰορδάνου δίδωσιν Ἰωάννης, ὃ ἑρμηνεύεται , τὸ δὲ δεύτερον έν Αἰνών, ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ. Αἰνὼν δὲ ἑρμηνεύεται Ὀφθαλμὸς < καὶ Σαλὴμ Αὐτὸς ὁ . ἤδη οὐν διορατικώτεροι εἰσὶν οἱ τὸ δεύτερον λαμβάνοντες λύτρον, καὶ ἀπὸ πολλῆς βασάνου καὶ πόνου κτησάμενοι τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμόν. καὶ ἔπρεπέ γε τὸ πρῶτον εἶναι βάπτισμα παρὰ καταβάσει, τὸ δὲ δεύτερον παρὰ ἀναβαίνοντι.

77Yuhanna 11,1 üzerine.

Lazar adını İncillerde iki kez buluruz. Birincisi Luka'da, zengin ile Lazar denen adam meselinde; orada ölür ve İbrahim'in kucağına gider. İkincisi burada. Peki bu, iki ayrı Lazar'ın adaşlığı mı, yoksa aynı kişi mi? İki müjdecinin de bir kişiden söz ettiğini öne sürmek isteyen şöyle der: Arada geçen üç gün boyunca (çünkü Lazar dördüncü gün dirildi) melekler onu İbrahim'in kucağına götürdü ve orada dinlendi. Zengin "Ey baba, sana yalvarırım, onu babamın evine gönder ki onlar da bu azap yerine gelmesin" dediğinde, İbrahim onu "Musa ve peygamberleri var" diyerek göndermedi. Ama Kurtarıcımız ve Rabbimiz onu diriltti; belki gördüklerini ve psykhēlerle ilgili düzeni sessizce anlatsın diye.

Ama bunlar saçmadır. Zenginin yanındaki kimsesizdi ve kapıda yatıyordu. Bu ise Yahudiler arasında tanınmış, varlıklı kız kardeşleri Meryem ve Marta'ya sahipti; öyle ki İsa'yı ağırlıyorlardı. Müjdeci Yuhanna'nın kendisinin ne dediğini dinle: "Rab'be güzel koku süren Meryem idi." Güzel kokuya sahip olan ve İsa'nın sevdiği kadın, zenginin sofrasından düşen kırıntılarla doyma arzusundaki kardeşine acımaz mıydı? Bu hiç mantıklı olmaz.

Beytanya'dandı; bu [itaat] evi demektir. Belki Beytanya'dan olan, itaate yakınlaşan herkes İsa'nın dostudur. İnsan tabiatı değişken olduğu için, İsa'nın dostu da bir gün hastalanabilir. İsa yanında olmayan hastalanır, hatta yalnız hastalanmakla kalmaz, ölür de.

77

Zu Joh. 11, 1. Τὸ ὄνομα τοῦ Λαζάρου δὶς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εὕρομεν· πρότερον μὲν ἐν τῷ κατὰ λουκᾶν ἐν τῇ παραβολῇ τοῦ πλουσίου καὶ τοῦ καλουμένου λαζάρου, ὅτε καὶ ἀπέθανε καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραὰμ ἀπῆλθεν· δεύτερον δὲ κατὰ τὴν ἐκκειμένην λέξιν. πότερον δὲ ὁμωνυμία ἐστὶ δύο ὄντων Λαζάρων, ἢ ἐκεῖνός ἐστιν οὗτος; φήσει γὰρ ὁ βουλόμενος περὶ ἑνὸς λέγειν ἀμφοτέρους τοὺς εὐαγγελιστὰς ὅτι ἐν ταῖς τρισὶ ταῖς μεταξύ τεταρταῖος γὰρ ἀνέστη Λάςαρος), ἀπενεχθεὶς ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον τοῦ Ἀβραὰμ ἀνεπαύσατο. καὶ διὰ τὰ ὑπὸ τοῦ πλουσίου εἰρημένα ἐν τῷ »Ἐρωτῶ οὗν »σέ, πάτερ, ἵνα πέμψῃς αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου, ἵνα »μὴ κοὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου« ὑπὸ μὲν τοῦ Ἀβραὰμ οὐκ ἀπεστάλη, εἰπόντος· »Ἔχουσι Μωσέα καὶ τοὺς »προφήτας«· ὁ δὲ σωτὴρ καὶ κύριος ἡμῶν ἀνέστησεν αὐτόν, τάχα κατὰ τὸ σιωπώμενον ἀπαγγελοῦντα περὶ ὧν ἑώρακεν καὶ τὰ περὶ τὰς ψυχὰς οἰκονομούμενα. ἀλλὰ ταῦτα λῆρος· ὁ μὲν γὰρ παρὰ τῷ πλουσίω ἀπερίστατος ἠν καὶ ἀπερριμμένος ἐν τῷ πυλῶνι, ὁ δὲ εἶχε Μαρίαν καὶ Μάρθαν ἀδελφὰς εὐπόρους καὶ περιβοήτους παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ὡς καὶ τὸν Ἰησοῦν ὑποδέχεσθαι. καὶ ἄκουσον τί φησιν αὐτὸς ὁ εὐαγγελιστὴς ἰωάννης· »Ἦν δὲ Μαρία ἡ ἀλείψασα τὸν κύριον μύρῳ«. ἡ ἔχουσα μύρον κοὶ ἀγαπωμένη ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἠλέησε τὸν ἀδελφόν, ἐπιθυμοντα κορεσθῆναι ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου; ἀλλ’ οὐκ ἂν ἔχοι λόγον. ἀπὸ Βηθανίας δὲ ἠν, ὅπερ ὅπερ ἑρμηνεύεται Οἶκος . τάχα πᾶς ὁ ἀπὸ Βηθανίας ᾠκειωμένος ὑπακοῇ φίλος ἐστὶ τοῦ Ἰησοῦ. ἐπεὶ δὲ τρεπτή έστιν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, κἂν ἀσθενήσαι ποτὲ τοῦ Ἰησοῦ φίλος· ἀσθενήσαι δ᾿ ὂν ἂν μὴ πάρεστιν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐ μόνον ἀσθενήσαι ἀλλὰ καὶ. ἀποθάνοι.

78Yuhanna 11,2 üzerine.

Meryem'in, Luka'da Rab'be güzel koku süren kadınla aynı kişi olduğu açıktır. Luka onun adını söylememiş, Yuhanna ise onun atladığını tamamlamıştır. İsa'nın Meryem hakkındaki böyle bir tanıklığını gören kim, önceki yaptıkları yüzünden kendinden ümit kesmeyip gelerek İsa'nın ayakları dibine oturmaya ve öğrencisi olmaya yönelmez? Çünkü bu kadın için "şehirde günahkâr bir kadındı" denir; "Ferisinin evinde sofrada oturduğunu öğrenince kaymak taşından bir kap güzel koku getirdi, arkasına, ayakları yanına durup ağlayarak gözyaşlarıyla ayaklarını ıslatmaya başladı."

Biri şöyle diyebilir: Meryem milletlerden gelenlerin, Marta sünnetlilerin, ölümden dirilen kardeşleri de bazı günahlar yüzünden "Günahkârlar ölüler diyarına dönsün" sözü uyarınca ölüler diyarına inmiş olanların simgesidir. Marta'ya "Marta, Marta, birçok şey için telaşlanıp dağılıyorsun, oysa az şeye ihtiyaç var" denmesini de Musa kanunundaki yaşama tarzıyla açıklaması inandırıcı olur. Çünkü kurtuluş için kanunun lafzındaki çok sayıda emre değil, bütün kanunun ve peygamberlerin kendilerine bağlı olduğu az sayıdaki emre, sevgiye dair buyruklara ihtiyaç vardır.

78

Zu Joh. 11, 2. Ὅτι Μαρία ἡ οὐτή ἐστι καὶ παρὰ τῷ Λουκᾷ ἡ ἀλείψασα τὸν κύριον μύρῳ δῆλον. ἀλλ᾿ ἐκεῖνος μὲν αὐτῆς ἀπεσιώπησεν τοὔνομα· Ἰωάννης δὲ καὶ τὸ ἐκείνῳ παραλειφθὲν ἀνεπλήρωσεν. τίς Δ’ ἂν μὴ παρατραπείη ἐκ τῆς τοιαύτης τοῦ Ἰησοῦ μαρτυρίας περὶ Μαρίας πρὸς τὸ μὴ ἀπογνοὺς ἑαυτὸν ἐπὶ τοῖς πρότερον ἥκειν καὶ παρακαθέζεσθαι τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ μαθητεύεσθαι αὐτῷ; καὶ γὰρ αὕτη, φησί, »γυνὴ ἦν ἐν τῇ πόλει ἁμαρτωλός«, ἥτις »ἐπιγνοῦσα ὅτι ·κατάκειται ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Φαρισαίου, κομίσασα ἀλάβαστρον μύρου καὶ στᾶσα ὀπίσω παρὰ τοὺς πόδας κλαίουσα τοῖς δάκρυσιν ἤρξατο »βρέχειν τοὺς πόδας αὐτοῦ‘. εἴποι δ’ ἄν τις τὴν μὲν Μαρίαν σύμβολον εἶναι τῶν ἀπὸ Μνῶν, τὴν δὲ Μάρθαν τῶν ἐκ περιτομῆς, τὸν δὲ ἐκ νεκρῶν ἀνιστάμενον ἀδελφὸν αὐτῶν τῶν διά τινα ἁμαρτήματα εἰς ᾄδου καταβεβηκότων κατὰ τὸ »Ἀποστραφήτωσαν οἱ ἁμαρτωλοὶ »εἰς τὸν ᾄδην«· καὶ οὐκ ἀπιθάνως διὰ τὴν ἐν τῷ Μωϋσέως νόμῳ πολιτείαν φήσει εἰρῆσθαι τῇ Μάρθᾳ· »Μάρθα Μάρθα, περὶ πολλὰ θορυβῇ καὶ περισπᾶσαι, ὀλίγων δέ ἐστι χρεία«· εἰς σωτηρίαν γὰρ οὐ τῶν πολλῶν κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου ἐντολῶν χρεία, ἀλλ’ ὀλίγων, ἐν οἷς κρέμαται ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται, τῶν περὶ ἀγάπης νενομοθετημένων.

79Yuhanna 11,4 üzerine.

Bu söz simgesel olarak tarihî ölümü göstersin; yüksek anlamda ise, psykhēlerinin gözleri Tanrı tarafından aydınlatılmamış olanların bazen uyuduğu ölümü belirtsin. Aydınlatılmamış olanlar her zaman ölüm uykusuna yatmaz, ama bu mümkündür; bu yüzden ilahi söyleyen "Gözlerimi aydınlat ki ölüm uykusuna yatmayayım" der. "Ki ... yatmayayım" ifadesine dikkat et.

Bunun üzerine öğrencilerine açıkça söyledi, çünkü önce "Lazar uyudu" diye dolaylı konuşmuştu: "Orada olmadığıma sizin için seviniyorum." Orada olsaydı Lazar ölmezdi, çünkü İsa yanındayken kimsenin ölmesi imkânsızdır. Ölünün ölülerden dirilmesi için ise İsa'nın ona gelmesi gerekir. Sizin için seviniyorum, der; ben yanında değilken öldüğünü öğrenip iman edesiniz ve imanda pekişesiniz diye. Lazar'ı uyandıran yalnız kendisidir; öğrencilerin işi ise, elleri ve ayakları sargılarla bağlı, yüzü mendille sarılı ölüyü, ölülerin bağlarından çözmek ve İsa'nın buyruğuyla gitmesine izin vermekti.

Tomas "Gidelim ki onunla ölelim" der. Kurtarıcı hakkındaki peygamberlikleri okumuş olan Tomas, muhtemelen Tanrı'nın Oğlunun psykhēlerle ilgili bir işi kaldığını da duymuştu; onların yerine inip, vaktiyle söz dinlemeyen, zindandaki ruhlara giderek vaaz edecekti. "Onu uyandırmaya gidiyorum" sözünü duyunca, İsa psykhēlerin yerine inmedikçe Lazar'ın uyanıp ölülerden dirilmeyeceğini düşündü. Belki de Kurtarıcı'nın "Canımı benden kimse almaz, ben onu kendiliğimden veririm" gibi sözlerini duymuştu. Sonra gerçek bir öğrenci olarak, nereye giderse ardından gitmeye karar vermişti; İsa'nın lütfuyla kendisinin ve öteki öğrencilerin de onunla birlikte bedenlerini bırakmasını istiyordu. Belki de, Pavlus'un düşündüğü gibi, onunla ölmeden İsa ile yaşamanın mümkün olmadığını biliyordu. Bunu bu sebeple söylediğini kabul etmek istemeyenler ise, Lazar'ın dirilmesinden doğacak Yahudi kıskançlığını ve ardından gelecek tehlikeyi sezdiği için böyle söylediğini ileri sürecektir.

"İsa geldiğinde onu dört gündür [mezarda] buldu." Dört sayısı maddî ve bedensel olduğu için kötülük getiricidir, çünkü cisimlerin cinsleri dörttür. Bu yüzden köleleştirilen ve kötülük görenler, "Onlara kötülük edecek ve dört yüz yıl alçaltacaklar" sözü uyarınca dört yüz yıl acı çeker. Belki bu yüzden bedenin tabiatından doğan günahların temizlenmesi için Musa kırk gün oruç tutar, İlyas da o kadar tutar, Kurtarıcı da bizim günahlarımız için tutar.

Şimdi de İsa gelince Lazar'ı dört gündür mezarda buldu; mezar ölülerin konutudur. Çünkü günahkârların evi mezarlardır, bu yüzden cinlere tutulmuş olanlar kendi yerleri gibi mezarlara sığınır. Onlar içeride oldukça kimse o yoldan geçemez; dışarı çıkınca çıplaklığı üstlerinden atar, giyinir, akıllanır ve İsa'nın ayakları dibine otururlar. İsa ise yeni bir mezara konur, temiz keten beze sarılır ve ölüler arasında dört güne varmaz. Bu yüzden "ölüler arasında özgür" idi ve özgür ve kutsal üç sayısında dirilir. Bu sayıda bizi su yıkamasıyla da kutsar: Baba, Oğul ve Ruh adına vaftiz edilmemiz gerektiğini söyleyerek.

79

Zu Joh. 11, 4. Ὡς μὲν ἐν συμβόλῳ δηλούτω τὸν κατὰ τὴν ἱστορίαν θάνατον· ὡς δὲ πρὸς ἀναγωγὴν παριστάτω θάνατον ὃν ἔσθ᾿ ὅτε ὑπνοῦσιν οἱ μὴ ὑπὸ θεοῦ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς πεφωτισμένοι. οὐ πάντως δὲ οἱ μὴ πεφωτισμένοι κοιμῶνται εἰς θάνατον, ἀλλὰ τῶν ἐνδεχομένων ἐστί * * καὶ διὰ τοῦτό φησιν ὁ ψαλμῳδός· »Φώτισον τοὺς »ὀφθαλμούς μου, μήποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον( καὶ πρόσεχε ἐπιμελῶς τῷ »Μήποτε«. εἶπε τοίνυν τοῖς μαθηταῖς παρρησίᾳ, τὸ πρῶτον γὰρ ἐν παροιμίαις εἴρηκεν· »Λάζαρος κεκοίμηται«, »Καὶ χαίρω δι’ »ὑμᾶς ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ‘· εἰ γὰρ ἠν ἐκεῖ οὐκ ἂν τεθνήκει Λάζαρος· ἀδύνατον γὰρ ἀποθανεῖν τινα παρόντος Ἰησοῦ. ἵνα δὲ ἀναστῇ ἐκ νεκρῶν ὁ ἀποθανών, ἐλθεῖν δεῖ τὸν Ἰησοῦν πρὸς τὸν ἀποθανόντα. δι’ ὑμᾶς μέν. φησί, χαίρω, πιστεύοντας ἐκ τοῦ μαθεῖν, ὅτι ἀπέθανεν ἐκεῖνος οὐκ ὄντος μου παρ’ αὐτῷ, καὶ ἵνα βεβαιωθῆτε ἐν τῇ πίστει. αὐτὸς μὲν οὖν μόνος ἐξυπνίζει τὸν Λάςαρον, τῶν δὲ μαθητῶν ἔργον ἦν τεθνηκότα δεδεμένον τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας κειρίαις, καὶ τῆς ὄψεως αὐτοῦ σουδαρίῳ περιδεδεμένης, λῦσαι αὐτὸν δεσμοῖς νεκρῶν δεδεμένον καὶ ἀφιέναι αὐτὸν ὑπάγειν κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ κέλευσιν· φησὶ δὲ ὁ Θωμᾶς· »Ἄγωμεν ἴνα συναποθάνωμεν αὐτῷ‘. ἀναγνοὺς ὁ Θωμᾶς τὰς περὶ τοῦ σωτῆρος προφητείας· εἰκὸς δὲ ὅτι καὶ ἠκηκόει λείπεσθαι οἰκονομίαν τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ τὴν περὶ ψυχῶν, ἣν ἔμελλε ποιεῖν καταβὰς εἰς τὸ χωρίον αὐτῶν ἵνα τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι κηρύξῃ, πορευθεὶς πρὸς αὐτά, ἀπειθήσασί ποτε. ἀκούσας ὅτι »Πορεύομαι ἕνα ἐξυπνίσω αὐτὸν« ᾤετο οὐκ ἄλλως ἂν ἐξυπνισθήσεσθαι καὶ ἐκ νεκρῶν ἀναστήσεσθαι τὸν Λάζαρον ἢ τοῦ Ἰησοῦ καταβάντος εἰς τὸ τῶν ψυχῶν χωρίον. τὰ δὲ καὶ τοῦ σωτῆρος εἰπόντος· »Οὐδεὶς αἴρει τὴν ψυχήν μου ἀπ’ ἐμοῦ ἀλλ’ ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ᾿ »ἐμοῦ« καὶ τὰ ὅμοια, εἶτα ὡς γνήσιος αὐτοῦ μαθητής, κρίνας αὐτῷ ἀκολουθεῖν ὅποι ποτ’ ἂν ἀπίῃ, ἐβούλετο αὐτῷ καὶ τοὺς λοιποὺς μαθητὰς χάριτι τοῦ Ἰησοῦ συναποθέσθαι τὸ σῶμα. μήποτε δὲ καὶ τοῦτο ἠπίστατο ὅτι οὐκ ἄλλως ἔσται συζῆσαι τῷ Ἰησοῦ μὴ συναποθανόντα αὐτῶ, καθὰ καὶ Παῦλος δοκεῖ. οἱ δὲ μὴ βουλόμενοι διὰ τοῦτο αὐτὸν λέγειν φήσουσιν ὅτι ὑποπτεύων τὸν ἐσόμενον φθόνον τῶν Ἰουδαίων ἐκ τοῦ ἀναστῆναι τὸν Λάζαρον καὶ τὸν ἑπόμενον κίνδυνον τοῦτο αὐτὸν αὐτὸν εἰρηκέναι. Ἐλθὼν οὖν ὁ Ἰησοῦς εὗρεν αὐτὸν τέσσαρας ἡμέρας ἔχοντα. ὁ τέταρτος ἀριθμὸς ὑλικός τις καὶ σωματικὸς ὢν κακωτικός ἐστιν, ἐπεὶ τὰ γενικὰ σώματα τέσσαρά ἐστιν· ὅθεν οἱ δουλούμενοι καὶ οἱ κακούμενοι τέσσαρσιν ἑκατοντάσιν ἐτῶν πάσχουσι κατὰ τὸ εἰρημένον· Κακώσουσιν αὐτοὺς καὶ ταπεινώ- »σουσιν αὐτοὺς ἴτη τετρακόσια( τάχα δὲ κατὰ τοῦτο εἰς καθαίρεσιν τῶν τῇ φύσει τοῦ σώματος ἀκολουθησάντων ἁμαρτημάτων τεσσαράχοντα νηστεύει Μωσῆς ἡμέρας, ὁμοίας δὲ καὶ Ἡλίας, καὶ ὑπὲρ τῶν ἡμέτέρων ἁμαρτημάτων ὁ σωτήρ. καὶ νῦν οὐν ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εὗρε τὸν Λάζαρον τέσσαρας ἤδη ἡμέρας ἔχοντα ἐν τῷ μνημείῳ, ὅπερ ἐστὶ νεκρῶν οἰκητήριον· ἁμαρτωλοῖς γὰρ οἱ τάφοι οἰκίαι εἰσίν, ὅθεν καὶ οἱ δαιμονιζόμενοι ὡς ἐπὶ οἰκεῖον τόπον εἰς τὰ μνημεῖα καταφεύγουσιν· οἵτινες ὅσον μὲν ἔνδον εἰσίν, οὐδεὶς ἰσχύει διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης ἀπελθεῖν, ὅταν δὲ ἐξέλθωσι τὴν γυμνότητα ἀποτιθέμενοι, ἱματισμῷ κοσμοῦνται καὶ σωφρονοῦσι, καὶ τοῖς ποσὶ τοῦ Ἰησοῦ παρακαθέζονται. ὁ δὲ Ἰησοῦς έν καινῷ τίθεται μνμμείῳ καὶ καθαρᾷ εἰλίσσεται σινδόνι, καὶ οὐ φθάνει ἐπὶ τῶν τεσσάρων ἡμερῶν ὢν ἐν νεκροῖς. διὸ καὶ »ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος« ἦν, κοὶ έν ἐλευθέρῳ καὶ ἁγίῳ ἀριθμῶ̣ τῷ τρία ἐγείρεται. ἐν ᾧ καὶ ἁγιάζει ἡμᾶς τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος, εἰπὼν δεῖν βαπτίζεσθαι ἡμᾶς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ πνεύματος.

80Yuhanna 11,18 üzerine.

Beytanya "itaat evi", Kudüs [barış görüşü] demektir. Aralarında on beş stadion vardır; tapınağın basamakları da o kadardır. On beş sayısı, Şabatın yedisine ve sünnetin sekizine bölünür. Vaiz, yalnız bunlara pay vermeyi öğütler: "Yediye ve sekize pay ver."

Meryem temaşa hayatının, Marta eylem hayatının, Lazar ise imandan sonra günaha düşenin simgesiyse, Meryem ve Marta'nın Lazar'a yas tutması ve yasta kardeşleri için teselli aramaları doğaldır. Bu teselliyi onlara Yahudiler, yani zamanın dolmasından önceki sözler sunmak ister, ama kız kardeşin ölü için yasını dindirebilmekten ümit kesmişlerdir.

Burada Marta, Meryem'den daha gayretli görünür: Marta İsa'ya koşmuş, Meryem evde oturup kalmıştır. Yüzbaşı gibi İsa'yı ağırlamaya yeterli olmayanlar, sinagog başkanı gibi layık olanlar vardır. Bu yüzden Marta daha aşağıda olduğu için İsa'ya koşar, Meryem ise onun gelişini kavrayabilecek durumda olduğu için evde onu ağırlamayı bekler. Kız kardeşinin "Öğretmen burada, seni çağırıyor" dediğini duymasaydı evinden çıkmazdı. Kalktığında da basitçe kalkmadı, çabucak kalktı. İsa'nın ayaklarına kapanıp söylediklerini söyledi; öteki ise kapanmamıştı.

80

Zu Job. 11, 18. Βηθανία ἑρμηνεύεται x003E;Οἶκος ὑπακοῆς<, Ἱερουσαλὴμ . γειτνιᾷ τοίνυν ἐν μέσῳ σταδίων ιε΄, ὅσοι καὶ τοῦ ναοῦ ἀναβαθμοί. διαιρεῖται δὲ ὁ ιε΄ ἀριθμὸς εἰς τὸν ζ΄ τοῦ σαββάτου καὶ τὸν η΄ τῆς περιτομῆς, οἷς μόνοις μερίδα διδόναι ὁ Ἐκκλησιαστὴς παραινεῖ· »Δὸς μερίδα, λέγων, τοῖς ἑπτὰ καί γε τοῖς ὀκτώ( εἴπερ δὲ σύμβολόν ἐστι Μαρία μὲν τοῦ θεωρητικοῦ βίου, Μάρθα δὲ τοῦ πρακτικοῦ, Λάζαρος δὲ τοῦ μετὰ τὴν πίστιν ἐν ἁμαρτίαις γενομένου, εἰκότως Μαρία καὶ Μάρθα πενθοῦσι τὸν Λάζαρον, καὶ πενθοῦσαι δέονται τῆς περὶ τοῦ ἀδελφοῦ παραμυθίας, ἣν βούλονται μὲν προσάγειν αὐταῖς Ἰουδαῖοι. πρὸ τοῦ πληρώματος τοῦ χρόνου λόγοι, ἀπογινώσκουσι ⟨δὲ⟩ τοῦ δύνασθαι παῦσαι τοῦ ἐπὶ τῷ νεκρῶ̣ τὴν ἀδελφὴν τοῦ τεθνεῶτος. δοκεῖ δὲ ἡ Μάρθα νῦν σπουδαιοτέρα εἶναι τῆς Μαρίας, εἴ γε Μάρθα μὲν ἔδραμε πρὸς τὸν Ἰησοῦν, Μαρία δὲ οἴκοι ἔμενε καθεζομένη. εἰσὶ δέ τινες, ὡς ἑκατόνταρχος, μὴ ὄντες ἱκανοὶ τὸν Ἰησοῦν ὑποδέξασθαι, ἕτεροι δὲ ἄξιοι, ὡς ὁ ἀρχισυνάγωγος· ὅθεν Μάρθα ὡς ὑποδεεστέρα ἔδραμε πρὸς τὸν Ἰησοῦν, ἡ δὲ Μαρία ἀναμένει οἴκοι αὐτὸν ὑποδέξασθαι, ὡς χωρητικὴ τῆς αὐτοῦ ἐπιδημίας. καὶ οὐκ ἂν ἐξῆλθε τοῦ ἑαυτῆς οἴκου, εἰ μὴ ἤκουσε τῆς ἀδελφῆς λεγούσης· »Ὁ διδάσκαλος πάρεστι καὶ φωνεῖ σε«. καὶ ἐγερθεῖσα οὐχ ἁπλῶς ἠγέρθη ἀλλὰ ταχύ. καὶ πεσοῦσα πρὸς τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ εἶπεν ἃ εἶπεν, ἐκείνης μὴ προσπεσούσης.

81Yuhanna 11,26 üzerine.

Kurtarıcı, Marta'nın söylenenlere inanıp inanmadığını bilmediği için "Buna iman ediyor musun?" diye sormaz; bunu, bizim ya da orada bulunanların, onun cevabından yatkınlığını öğrenmesi için sorar. Başka biri de "Buna iman ediyorsun" sözünün soru değil, hüküm olduğunu söyleyecektir. Marta Kurtarıcı'nın hükmünü tamamlayarak "Evet, Rab" der. Yani: Yalnız söylediğine iman etmiyorum; senin Mesih olduğuna da yalnız şimdi değil, önceden iman etmişimdir; dünyaya gelen ve sana iman edenlerin hepsine mührünü vuran Tanrı'nın Oğlu olduğuna da.

81

Zu Joh. 11, 26. Οὐκ ἀγνοῶν ὁ σωτὴρ πότερον πιστεύει ἡ Μάρθα τοῖς λεγομένοις ἢ μή πυνθάνεται λέγων· »Πιστεύεις τοῦτο;‘ ἀλλ᾿ ὑπὲρ τοῦ ἡμᾶς ἢ καὶ τοὺς τότε παρόντας μαθεῖν ἐκ τῆς ἀποκρίσεως αὐτῆς τὴν αὐτῆς διάθεσιν. ἄλλος δέ τις φήσει ὅτι οὐδὲ πυνθάνεται, ἀλλ ἀποφαίνεται τὸ »Πιστεύεις τοῦτο;‘ εἶτα πληροῦσα ἡ Μάρθα τὴν ἀπόφασιν τοῦ σωτῆρος λέγει· Ναὶ κύριε((· καὶ οἷον οὐ μόνον τοῦτο ὃ σὺ λέγεις πιστεύω, τὸ δὲ σὲ εἶναι τὸν χριστὸν οὐ μόνον ἄρτι πιστεύω ἀλλὰ καὶ πεπίστευκα. καὶ ὅτι σὺ εἶ ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ ὁ εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενος, καὶ ἐπισημῶν πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς σέ.

82Yuhanna 11,32 üzerine.

Yüksek anlamı araştıran biri, "Burada olsaydın" sözünün neden söylendiğini sorabilir: İsa'nın bulunmadığı bir yer var mıdır? İki ya da üç kişi onun adıyla toplandığında onların ortasındadır, ama onu tanımayanların ortasında da durur. Meryem ile Marta'nın yanında da böyle bulunuyordu; çünkü onu orada bulunuyor olarak tanıyacak kadar ilerlememişlerdi.

82

Zu Joh. 11, 32. Ζητήσαι δ’ ἄν τις διὰ τί λέγει· »Εἰ ἦς ὧδε« ἐξετάζων τὰ τῆς ἀναγωγῆς, εἰ ἔστιν ὅπου οὔκ ἐστιν ὁ Ἰησοῦς; ὥσπερ ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ αὐτοῦ ὄνομα, ἐκεῖ ἐστὶν ἐν μέσῳ αὐτῶν· ἄλλων δὲ μέσος ἕστηκεν τῶν μὴ γινωσκόντων αὐτόν· οὕτως παρῆν τῇ Μαρίᾳ καὶ τῇ Μάρθᾳ. οὐχ οὕτω γὰρ προκεκόφεισαν ὡς γινώσκειν αὐτὸν παρόντα.

83Yuhanna 11,34 üzerine.

"Onu nereye koydunuz?" sözünün bilmeyen biri tarafından söylenmiş gibi olmasına şaşırma. Yazı, belli bir anlamda yalnız Kurtarıcı'nın değil, Baba'nın da bilmediğini söyler: "Aranızda ruhanî olan varsa, size yazdıklarımın Tanrı'dan olduğunu kabul etsin; bilmeyen ise bilinmez." "Onu nereye koydunuz?" diye sorar, tıpkı öğrencilere ölüleri bırakmayı buyurduğu gibi. Dostlarından biri mezara girerse İsa ağlar.

83

Zu Joh. 11, 34. Τὸ δὲ »Ποῦ τεθείκατε αὐτόν;« μὴ θαυμάσῃς εἰ ὥσπερ ὑπὸ ἀγνοοῦντος λέγεται. ἀγνοεῖν γὰρ οὐ μόνον τὸν σωτῆρα ἀλλὰ καὶ τὸν πατέρα φησὶν ἡ γραφὴ κατὰ σημαινόμενον κατὰ τὸ »Εἴ τις ἐν »ὑμῖν πνευματικὸς ἐπιγινωσκέτω ἃ γράφω ὑμῖν, ὅτι τοῦ θεοῦ ἐστίν· »εἰ δέ τις ἀγνοεῖ ἀγνοεῖται«. ἐρωτᾷ· Μοῦ τεθείκατε αὐτόν;« ὥς γε τοῖς μαθηταῖς ἐντέλλεται ἀφιέναι τοὺς νεκρούς. δακρύει δὲ ὁ Ἰησοῦς, ἐάν τις αὐτοῦ τῶν φίλων ἐν μνημείῳ γένηται.

84Yuhanna 11,38 üzerine.

Mezardan uzaktayken ruhunda sarsıldı. Ölüye yaklaşınca artık ruhunda sarsılmaz, sarsıntıyı kendi içinde tutar. Bu yüzden "İçinde sarsılarak mezara geldi" denir. Yine hâle karşı sert davranır; öğrenelim ki, değişmeden, bizim gibi insan olmuştur.

"Bir mağaraydı ve üzerinde taş vardı." Çünkü yapılmış bir mezara değil, oyulmuş bir mezara konmuştu. Belki de bu yüzden mezar ve anıt yapanların vay haline; çünkü yapılması gereken evler, tapınak ve yaşayanlara yararlı olan şeylerdir.

Sonra "Taşı kaldırın" der. Mağara mezar olduğu için taşa kendisi dokunmadı, işe elverişli başkalarına kaldırmalarını söyledi. Tekvin'de ise kuyunun ağzındaki ve koyunların su içmesini engelleyen ve işaretli hayvanlarla Yakup'un payı o koyunlardan çıkacağı için, taşı Yakup'un kendisi tutup yuvarlamalıydı. Kuyuya Yakup'un kendisi yaklaşmalıydı, mağaranın dışında ise İsa durmalıydı.

84

Zu Joh. 11, 38. Μακρὰν μὲν τυγχάνων τοῦ μνημείου ἐνεβριμήσατο τῷ πνεύματι. ὅτε δὲ ἐγγὺς γίνεται τῷ νεκρῷ, οὐκέτι ἐμβριμᾶται τῷ πνεύματι, ἀλλὰ συνέχει ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐμβρίμησιν. διὸ λέγεται· »Ἐμβριμώμενος ἐν »ἑαυτῷ ἔρχεται εἰς τὸ μνημεῖον( πάλιν δὲ ἐπιτιμᾷ τῷ πάθει, ἵνα μάθωμεν ὅτι ἄνθρωπος γέγονεν ἀτρέπτως ὡς ἡμεῖς. »Ἠν δὲ σπήλαιον καὶ λίθος ἐπέκειτο ἐπ’ αὐτοῦ«. ἐτέθη γὰρ οὐκ ἐν οἰκοδο- μητῷ τινι μνημείῳ ἀλλ’ ἐν λαξευτῷ. καὶ τάχα διὰ τοῦτο οὐαὶ τοῖς οἰκοδομοῦσι τάφους ἢ μνημεῖα. οἰκοδομεῖσθαι γὰρ δεῖ οἰκίας, καὶ ναόν, καὶ εἴ τι τοῖς ζῶσίν ἐστι χρήσιμον. εἶτά φησιν· »Ἄρατε τὸν λίθον«· ἐπεὶ τὸ σπήλαιον μνημεῖον ἠν, οὐχ ἥψατο αὐτὸς τοῦ λίθου, ἀλλ᾿ ἑτέροις ἐπέτρεψεν ἀραι τοῖς ἐπιτηδείοις πρὸς τὸ ἔργον. τοῦ δὲ ἐπικειμένου τῷ στόματι τοῦ φρέατος ἐν τῇ Γενέσει καὶ ἐμποδίζοντος τὰ πρόβατα τοῦ πίνειν, ἀφ’ ὧν ἔμελλε γενέσθαι τὰ ἐπί σημα καὶ ἡ μερὶς τοῦ Ἰακώβ, αὐτὸν ἔδει ἐπιλαβέσθαι τὸν Ἰακώβ, καὶ προσελθόντα τῷ λίθῳ ἀποκυλίσαι αὐτόν. καὶ ἔδει γε ἐπὶ μὲν τοῦ φρέατος αὐτὸν προσελθεῖν τὸν Ἰακώβ, ἔξω δὲ τοῦ σπηλαίου στῆναι τὸν ἰησοῦν.

85Yuhanna 11,51 üzerine.

Peygamberlikte bulunan herkes peygamber değildir, ama peygamber olan peygamberlikte bulunur. Çünkü Balam kâhin olduğu hâlde peygamberlikte bulunur. Tıpkı hekimlik yönünden bir şey yapanın hemen hekim, yapı işi yapanın hemen mimar olmaması gibi.

Bazıları Kayafa'nın bunu Kutsal Ruh'tan söylemediğini ileri sürer. Davut'un günah işledikten sonra "Kutsal Ruhunu benden alma" demesini ve Ruh'un günaha borçlu bedende oturmamasını delil getirirler; onlara göre bu, kötü ruhların faaliyetiyle olmuştur. Çünkü cinlerin bazen geleceği söyleyebildiğini belirtirler: Pavlus karşısındaki falcı ruh ve Kurtarıcı karşısındaki "Ey Tanrı'nın Oğlu, bizden ne istiyorsun?" gibi. İnsanların her şeyi kendiliğinden söylemediğini, bazı şeyleri daha üstün ya da daha aşağı bir kudretin etkisiyle söylediğini öğreniriz. Ancak bazı sapkınlar Yazı'nın anlamını nasıl çarpıtıyorsa, Ferisiler de Kayafa'nın sözünü kendi anlayışlarına göre alır.

85

Zu Joh. 11, 51. Οὐκ, εἴ τις προφητεύει, προφήτης· ἀλλ᾿ εἴ τις προφήτης, οὑτος προφητεύει. Βαλαὰμ γὰρ μάντις ὢν προφητεύει. οὐ γάρ, εἵ τις ἰατρικόν τι ἐποίησεν, ἤδη καὶ ἰατρός· ἢ καὶ οἰκοδομικόν τι ποιήσας ἤδη καὶ οἰκοδόμος. καί τινες μὲν βούλονται μὴ ἀπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος ματος τὸν καινάφαν εἰρηκέναι διὰ τὸ λέγειν τὸν Δαυεὶδ ἁμαρτήσαντα· Καὶ τὸ πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ’ ἐμοῦ‘ , καὶ μὴ κατοικεῖν αὐτὸ ἐν σώματι κατάχρεῳ ἀμαρτίᾳ, ἀλλ’ ὑπὸ ἐνεργείας πονηρῶν πνευμάτων. δύνασθαι γάρ φασιν ἔστιν ὅτε προλέγειν τοὺς δαί- μονας ὡς ἐπὶ Παύλου τὸ πνεῦμα τοῦ πύθωνος, καὶ ἐπὶ τοῦ σωτῆρος τὸ »Ἔα, τί ἡμῖν καὶ σοί, υἱὲ τοῦ θεοῦ;« μανθάνομεν δὲ ὅτι οὐ πάντα λέγουσιν ἀφ᾿ ἑαυτῶν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλά τινα καὶ ἐνεργούμενοι ἢ ὑπὸ κρείττονός τινος δυνάμεως ἢ ὑπὸ χείρονος. πλὴν ὥσπερ τινὲς τῶν ἑτεροδόξων τὸν νοῦν τῆς γραφῆς ᾶρελδἐχπμται, οὕτως οἱ Φαρισαῖοι τὸ ὑπὸ Καιάφα ῥηθὲν πρὸς τὸν ἐαυτῶν ἐκλαμβάνουσι νοῦν.

86Yuhanna 11,54 üzerine.

Logos bizi tehlikelerin üzerine, hakikat uğruna bile olsa, akılsızca ve hararetle atılmaktan vazgeçirmek ister. Yakalandığımızda dayanmalı, ama beklerken sonucun belirsizliği yüzünden geri çekilmeliyiz.

Yüksek anlamda şöyle demek gerekir: İsa eskiden peygamberler aracılığıyla Yahudiler arasında açıkça dolaşıyordu, artık dolaşmıyor. Çünkü onların içinde Tanrı'nın sözü yoktur; onlardan çöle gitmiştir. Çöl için "Kimsesiz kadının çocukları kocalı kadınınkilerden daha çoktur" denmiştir. Efrayim'e yakındır; bu [meyve verme] demektir. Efrayim, "unutuştan" anlamındaki büyük kardeş Manaşşe'nin kardeşidir; çünkü "unutuştan" sonra milletler halkının "meyve vermesi" gelir. Orada öğrencileriyle kaldı; yani meyve vermede hazır bulunur. Efrayim'in doğumu üzerine, kendini alçaltıp ölüme kadar itaat eden, bize ekmek ölçen Rabbimiz şöyle diyebilir: "Tanrı beni alçaltılmışlığımın toprağında büyüttü."

86

Zu Joh. 11, 54. Καὶ βουλομένου τοῦ λόγου ἐπιστρέφειν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἀλογώτερον καὶ θερμότερον ἐπιπηδᾶν τοῖς κινδύνοις μηδ᾿ ἂν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ὦσιν, ἀλλὰ καταλαμβανομένους μὲν ἵστασθαι, μέλλοντας δὲ ἀναδύεσθαι, διὰ τὸ τῆς ἐκβάσεως ἄδηλον. πρὸς δὲ ἀναγωγήν ῥητέον ὅτι Ἰησοῦς πάλαι μὲν παρρησίᾳ τοῖς Ἰουδαίοις περιεπάτει διὰ τῶν προφητῶν, νῦν νῦν οὐκέτι. οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτοῖς λόγος θεοῦ, ἀλλ ἀπῆλθεν ἀπ᾿ αὐτῶν εἰς τὴν ἔρημον, περὶ ἡς λέγεται ὄτι] »πολλὰ πολλὰ τὰ »τέκνα τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα«· ἐγγὺς Ἐφραίμ, ἥτις ἑρμηνεύεται · αδελφὸς ὢν Μανασσῆ πρεσβυτέρου τοῦ ἀπὸ λήθης< μετὰ γὰρ τὸν >ἀπὸ λήθης< λαὸν ἐθνῶν >καρποφορία<. κἀκεῖ ἔμεινεν μετὰ τῶν μαθητῶν· πάρεστι τῇ >καρποφορίᾳ<. καὶ ἐπὶ τῇ γενέσει μὲν τοῦ Ἐφραὶμ εἴποι ἂν ὁ αὐτὸν σιτομέτρης ἡμῶν κύριος, ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου· »Ηὔξησέ με ὁ θεὸς ἐν γῇ τῆς τα- »πεινώσεώς μου«.

87Yuhanna 12,26 üzerine.

Onun ardından giden, ardından giderek ona hizmet eder. Ona hizmet eden onun hizmetkârıdır; bu yüzden Logos neredeyse o da oradadır. Bu vaat bedensel ve mekânsal olarak anlaşılmamalıdır. Bedensel yerler gibi, eterin en saf ve ışığın inceliğiyle en parlak bölgelerinde bir yer varsa, şöyle demek yanlış olmaz: Bedende olanların üstün gelenleri, dirilişte hak ettikleri üzere üstün ve seçkin bir görkem bedeni alacak ve Tanrı Logos'unun temaşalarıyla meşgul olmaya en elverişli o yerlerde bulunacaktır. Hizmetkârın, Tanrı Logos'u neredeyse orada bulunması kavram bakımından başka bir şeydir, ama gerçekte Baba tarafından onurlandırılmasıyla aynıdır. Çünkü Baba'dan gelen onurla, onurlandırılan kişi Tanrı Logos'unun bulunduğu yerde olur.

87

Zu Joh. 12, 26. Ὁ ἑπόμενος αὐτῷ τῷ ἕπεσθαι αὐτῶ̣ διακονεῖ αὐτῶ̣. ὁ δὲ διακονῶν αὐτῶ διάκονος αὐτοῦ ἐστι· καὶ διὰ τοῦτο ὅπου ὅπου ὁ λόγος, καὶ αὐτὸς ἔστιν. οὐ σωματικῶς δὲ καὶ τοπικῶς τὴν ἀπαγγελίαν νοητέον. εἰ δὲ ὡς ἐν σωματικοῖς τόποις ἔστι τις τόπος τοῦ αἰθέρος ἐν τοῖς καθαρωτάτοις καὶ λεπτότητι φωτὸς διαυγεστέροις, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τις τῶν ἐν σώματι τοὺς διαφέροντας ἀπολαμβάνοντας κατὰ τὴν ἀξίαν ἐν τῇ ἀναστάσει σῶμα δόξης ὑπερεχούσης καὶ διαφερούσης ἐν ἐκείνοις γίνεσθαι τοῖς χωρίοις ὡς ἐπιτηδειοτάτοις πρὸς τὴν σχολὴν τῶν θεωρημάτων τοῦ θεοῦ λόγου. καἰ τῇ μὲν ἐπινοίᾳ ἕτερόν ἐστι τὸ ὅπου ἔστιν ὁ θεὸς λόγος ἐκεῖ εἶναι τὸν διάκονον αὐτοῦ, τῷ δὲ πράγματι ταὐτόν ἐστι τῷ τιμᾶσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πατρός. τῇ γὰρ τιμῇ τῇ ἀπὸ τοῦ πατρὸς τὸ τιμώμενον γίνεται ὅπου ὁ θεὸς λόγος.

88Yuhanna 12,27 üzerine.

Kurtarıcının acı çekme zamanında Şeytan'ın bütün güçleri önderleriyle birlikte ona karşı sefere çıktı. Kurtarıcının psykhēsi onları görünce insanca sarsıldı. Ölümden korktuğu için değil (bu da insanîdir gerçi), yenilmemek için sarsıldı. Çünkü Mesih ona zaman zaman kendine özgü hâlleri yaşama fırsatı veriyordu. Kendisine itaat edenlerin ebedî kurtuluşunun sebebi olacağı için, psykhēsi onlar için üzülüyor ve sarsılıyordu. Ama sanılabileceği gibi sarsıntıya yenilmiyor, bu bir anlık oluyordu. "Şimdi" kelimesinin gösterdiği de budur: Başladığı anda sona erdi, deyim yerindeyse bir zaman noktasıydı. Ona karşı sefere çıkan kötü güçlerle mücadelenin de zamana yayılmadan, "şimdi" içinde olması için dua ettiğini gör; bu "şimdi", İsa'nın psykhēsi için kötünün bütün gücünü yenmeye yetiyordu.

88

Zu Joh. 12, 27. Πᾶσαι αἱ τοῦ Σατανᾶ δυνάμεις ἅμα τοῦ αὐτῆς ἡγεμόνος μόνος κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σωτηρίου πάθους ἐπεστράτευσε τῷ σωτῆρι· ἃς ὁρῶσα ἡ τοῦ σωτῆρος ψυχὴ ἀνθρωπίνως ἐταράττετο, οὐ τὸν θάνατον δειλιῶσα, εἰ καὶ τοῦτο ἀνθρώπινον, ἀλλὰ τὸ μὴ ἡττηθῆναι. ἐνεδίδου γὰρ αὐτῇ ὁ χρωτὸς καὶ πάσχειν ἔσθ᾿ ὅτε τὰ ἴδια, καὶ ἐπείπερ ἔμελλε τοῖς ὑπακούουσιν αὐτῷ αἴτιος σωτηρίας αἰωνίου γίνεσθαι, δαὶ τοῦτο περὶ τούτων ἐλυπεῖτο αὐτοῦ ἡ ψυχὴ καὶ ἐταράττετο, οὐχ ὡς ἄν τις νομίσειεν ὑπὸ τῆς ταραχῆς κατακρατούμενος ἀλλ’ ἀκαριαίως· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ νῦν· ἅμα γὰρ τῷ ἄρξασθαι καὶ ἐπαύσατο, καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν σημεῖον ἠν χρόνου. ὅρα δὲ μήποτε καὶ αὐτὸς πρὸς τὰς στρατευομένας κατ᾿ αὐτοῦ· δυνάμεις πονηρὰς ἀγῶνα εὔχεται γενέσθαι οὐκ ἐν παρατάσει χρόνου ἀλλ᾿ ἐν τῷ νῦν, ὃ τῇ Ἰησοῦ ψυχῇ ἤρκει πρὸς τὸ νικηθῆναι πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ πονηροῦ.

89Yuhanna 12,31 üzerine.

Çarmıhtaki acısı bütün bu dünyanın yargısıydı. Çünkü "çarmıhının kanıyla yerdeki ve gökteki her şeyle barış yaptıktan" sonra, soyduğu önderlikler ve hükümranlıklar üzerinde ağaçta zafer alayıyla göklerde oturdu ve her şeyi herkese uygun ve yaraşır gayeye geri getirdi. Var olan her şeyin yargısını içeren şey çarmıhtaki düzen olduğu için, acı çekme zamanı yaklaşınca "Şimdi bu dünyanın yargısıdır" dedi.

89

Zu Joh. 12, 31. Τὸ ἐν τῷ σταυρῷ πάθημα αὐτοῦ κρίσις ἦν τοῦ κόσμου τούτου παντός, ἐπείπερ »εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ »εἴτε τὰ ἐπὶ γῆς εἴτε τὰ ἐν εὐρανοῖς«, μετὰ θριαβεύσεως ἐν τῷ ξύλῳ, ἃς ἀπεξεδύσατο ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας, ἐκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, ἀποκαθιστὰς πάντα ἐπὶ τὸ ἑκάστῳ ἁρμόζον καὶ πρέπον τέλος. ἐπεὶ οὖν τὸ συνέχον τὴν περὶ ἑκάστου τῶν ὄντων κρίσιν ἡ ἐν τῷ σταυρῷ οἰκονομία ἠν, διὰ τοῦτο, ἐγγίσαντος τοῦ κατὰ τὸ ἐν αὐτῷ πάθος καιροῦ, εἶπεν τὸ Νῦν ἡ κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου«.

90Yuhanna 12,31 ve devamı üzerine.

Kurtarıcımızın acısı, önceden bilinip dünyayı yargılayacak olanların arınması için gerçekleştiği için "Şimdi bu dünyanın yargısıdır" denmiştir. Yani: Dünyayı yargılayacak olanların ortaya çıkma zamanıdır. Ya da Kurtarıcı'nın acı çekeceği zamanda zorba devrileceği için "Şimdi bu dünyanın önderi dışarı atılacak" denmiştir; belki de dıştaki karanlığa atılacak anlamında.

Kalabalığın sözü, peygamberler konusundaki bilgisizliklerini açığa vurur ve yazılanları iyi bilmediklerini gösterir. Mesih'in sonsuza dek kalacağını bu tür sözlerden almışlardır. Ama arada gerçekleşen ölüm sırrını, psykhēnin bedenden kısa süre ayrılmasını anlamıyor, kavrayamıyorlardı. Sebebini şöyle bilmeleri gerekirdi: Mesih'in iki gelişi önceden bildirilmişti. Yahudi kalabalığı çağın sonunda olacak daha görkemli gelişi bekliyor, ondan öncekini pek anlamıyordu. Bu yüzden evleri ıssız bırakılıyor.

90

Zu Joh. 12, 31 ff. Ἐπεὶ τὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν πάθος ἐπὶ καθαρισμῷ τῶν προεγνωσμένων εγωνσμένων ἐγίνετο ἐν οἷς ὁ κόσμος κρίνεσθαι ἔμελλε, διὰ τοῦτο λέλεκται τὸ »Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου«, ὡσανεὶ ὡσανεὶ ἔλεγεν· καιρὸς ἀναδείξεως τῶν κρινούντων τὸν κόσμον· ἢ ἐπεὶ τῷ καιρῷ τοῦ σωτηρίου πάθους ἔμελλεν ὁ τύραννος καθαιρεθήσεσθαι, λέλεκται τὸ Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου ἐκβληθήσεται« ἢ τάχα κατὰ τὸ ἐξώτερον σκοτος. Ἀγνοιαν δὲ αὐτῷ ἐλέγχουσι τὴν περὶ τοὺς προφήτας καὶ τὴν οὐκ ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν γεγραμμένων ὑποδεικνύουσιν. τὸ μὲν γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα μένειν τὸν χριστὸν ἀπὸ τῶν τοιούτων εἰλήθασι φωνῶν· τὸ δὲ τοῦ θανάτου μυστήριον μεταξὺ γινόμενον καὶ τὴν πρὸς ὀλίγον διάλυσιν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος οὐ συνίεσαν οὐδὲ ἐξηκρίβουν. τὴν δὲ αἰτίαν αὐτοὺς ἔδει εἰδέναι ὅτι δύο προφητευομένων Χριστοῦ ἐπιδημιῶν, τὴν μὲν ἐνδοξοτέραν καὶ ἐπὶ συντελείᾳ ἐσομένην τοῦ αἰῶνος ὁ ὄχλος τῶν Ἰουδαίων ἤλπιζε, τὴν δὲ πρὸ αὐτῆς οὐ πάνυ τι συνίει. διὸ καταλείπεται ὁ οἶκος αὐτῶν.

91Yuhanna 12,35 üzerine.

Sahip olan herkese verileceği ve bolluk içinde olacağı gibi, sahip olmayandan da sahip olduğunu sandığı alınacaktır. Bir kimse aldığı mina'yı mendile bağlarsa, "Işık az bir süre daha sizinledir" sözünü duyar. Çünkü az sonra "Mina'yı ondan alın" denecektir; zira "Azda haksız olan çokta da haksızdır."

Bu pasajı şöyle de açıklayabiliriz: Tanrı'nın Krallığı Yahudilerin yanında olduğu gibi, ışık da onların arasındaydı. Tanrı'nın Krallığına düşen meyveleri vermedikleri için "Tanrı'nın Krallığı sizden alınacak ve onun meyvelerini veren millete verilecek" sözünü duydular. Aynı şekilde, ışık aralarındayken karanlık onları yakalamasın diye yürümedikleri için, az bir zaman sonra aralarındaki ışık alındı. O ışık, meyvelerini veren, göğün yıldızları gibi çoğalan, "Dünyanın ışığı" adını taşıyan millete verildi; bunu da "Dünyanın ışığı benim" diyenden almıştır.

91

Zu Joli. 12, 35. Ἐπείπερ ὡς παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται, οὕτως ἀπὸ τοῦ μὴ ἔχοντος καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ᾿ αὐτοῦ· εἵ τίς τε] λαβὼν τὴν μνᾶν δεσμεύσει αὐτὴν ἐν σουδαρίῳ, ἀκούσεται τὸ »Ἔτι μικρὸν τὸ φῶς ἐν ὑμῖν ἐστιν«· ὅσον γὰρ οὐδέπω λέξεται τὸ »Ἄρατε ἀπ᾿ αὐτοῦ τὴν μνᾶν«, ἐπείπερ »ὁ ἐν ὀλίγῳ ἄδικος καὶ ἐν πολλῷ ἄδικός ἐστι«. καὶ οὕτω δ᾿ ἄν τις τὰ κατὰ τὸν τόπον διηγήσαιτο· ὥσπερ ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ παρὰ Ἰουδαίοις ἦν, οὕτω καὶ τὸ φῶς ἐν αὐτοῖς ἐτύγχανε· καὶ ὥσπερ διὰ τὸ μὴ ἀποδεδωκέναι αὐτοὺς τοὺς ἐπιβάλλοντας τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ καρποὺς ἤκουσαν τὸ »Ἀρθήσεται ἀφ᾿ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς«, ουτως ἐπείπερ οντος του φωτὸς ἐν αὐτοῖς οὐ περιεπάτησαν ὡς μὴ σκοτίαν αὐτοὺς λαβεῖν, διὰ τοῦτο μετὰ τὸν μικρὸν χρόνον τὸ ἐν αὐτοῖς φῶς ἀπ’ αὐτῶν ἀφηρέθη καὶ ἐδόθη τῷ ποιοῦντι τοὺς καρποὺς τοῦ φωτὸς ἔθνει γενομένῳ ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ καὶ χρηματίζοντι φῶς τοῦ κόσμου, καὶ τοῦτο εἰληφότι ἀπὸ τοῦ φήσαντος· »Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου«.

92Yuhanna 12,39–40 üzerine.

Kutsal Yazı'nın bizi kendi kendimizin efendisi olarak bildiğini, günah işleyenleri kendi hatalarıyla kınanacak, tanrısal buyruğu tutanları kendi sayelerinde övülecek kimseler saydığını görmek için Tesniye'de ne dediğini dinle: "Şimdi ey İsrail, Tanrın Rab senden ne istiyor? Yalnız Tanrın Rab'den korkmanı, bütün yollarında yürümeni, onu sevmeni, bütün kalbinle ve bütün psykhēnle Tanrın Rab'be kulluk etmeni, bugün sana buyurduğum Rab'bin buyruklarını ve hükümlerini tutmanı; öyle ki iyi olasın." Mikah'ta da: "Ey insan, sana iyi olanın ne olduğu bildirildi mi? Rab senden ne ister? Yalnız adaleti yapmanı, merhameti sevmeni ve Tanrın Rab'le yürümeye hazır olmanı." Bunlara göre her birimizin adil ya da haksız olması mümkündür.

Şu hâlde "Gözlerini kör etti ve kalplerini katılaştırdı" sözünün, yukarıda denildiği gibi, kötüye işaret ettiğini anlayacaksın. O, bazılarının gözlerini kör edip kalplerini sakatlar ki gözleriyle görmesinler, kalpleriyle anlamasınlar, dönüp Rab'bin kendilerini iyileştirmesine imkân olmasın. Çünkü "Gözlerini kör etti ve kalbini katılaştırdı" dediği gibi "Dönmesinler ve onları iyileştirmesin" diye yazılmış değildir. Demek ki gözleri kör edip kalbi katılaştıran başkadır, dönenleri, kalbi kırıkları ve körleri iyileştiren başkadır. Elçi de Korintliler'e ikinci mektubunda şunu söyler: "Müjdemiz örtülüyse, helak olanlar için örtülüdür. Bu çağın tanrısı, Tanrı'nın sureti olan Mesih'in görkemli müjdesinin aydınlığı onlara parlamasın diye, imansızların zihinlerini kör etmiştir."

Günahları yüzünden kendilerini kötüye teslim edenlerin onun tarafından gözlerinin kör edilmesi ve onun iradesi uyarınca kalplerinin katılaşması şaşırtıcı değildir. O, gözleriyle görmesinler, kalpleriyle anlamasınlar ve dönmesinler diye her şeyi yapar.

"Bu yüzden iman edemediler" sözü için de şöyle demek gerekir: Kurtarıcımızın sonra iyileştirdiği doğuştan kör için biri "Kör olduğu için göremez" derse, onun asla göremeyeceğini söylemiş olmaz. Çünkü İsa körlerin gözlerini açarak onlara görmeyi bağışlıyor, o ana kadar göremeyenlerin sonradan görmesi mümkün oluyordu. Aynı şekilde, kötünün gözlerini kör etmesi yüzünden iman edemeyenlerin, İsa'ya gelip "Davut Oğlu, bize acı" diyerek görmeyi yalvarması hâlinde iman etmeleri imkânsız değildi.

İncil'de yer alan sözün peygamberde aynı kelimelerle söylenmemiş olması şaşırtıcı değildir. Yeni Ahit'in sözlerine hizmet edenler bunu birçok yerde yapmıştır, başka yerlerde de gördüğümüz gibi. Yine de İşaya'nın sözleri İncil'dekilerle aynı anlamdadır.

92

Zu Joh. 12, 39f. Ὀτι γὰρ αὐτεξουσίους ἡμᾶς οἶδεν ἡ θεία γραφή, ψέγουσα μὲν ὡς παρ᾿ ἐαυτοὺς ψεκτοὺς τοὺρ ἁμαρτάνοντας, ἐπαινοῦσα δὲ ὡς παρά τὴν ἑαυτῶν αἰτίαν ἐπαινετοὺς τοὺς τηροῦντας τὴν θείαν ἐντολήν, ἄκουσον τί φησιν έν τῷ Δευτερονομίῳ· »Καὶ νῦν, Ἰσραήλ, τί Κύριος ὁ θεός σου αἰτεῖ παρά σου ἀλλ᾿ ἢ φοβεῖσθαι Κύριον τὸν θεόν σου, »πορεύεσθαι έν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ καὶ ἀγαπᾶν αὐτὸν καὶ λα- »τρεύειν Κυρίῳ τῷ θεῷ σου ἐξ ὅλης καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, φυλάσσεσθαι τὰς ἐντολὰς τοῦ κυρίου καὶ τὰ δικαιώματα »αὐτοῦ, ὅσα ἐγώ σοι ἐντέλλομαι σήμερον, ἕνα εὖ ἦ σοί;‘ ἐν δὲ τῷ Μιχαίᾳ· »Εἰ ἀναγγέλῃ σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν; ἢ τί Κύριος ἐκζητεῖ παρά σου ἀλλ’ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα καὶ ἀγαπᾶν ἔλεος, καὶ ἕτοιμον »εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου τοῦ θεοῦ σου;‘]] ὅσον οὖν ἐπὶ τούτοις δυνατόν ἐστιν ἔκαστον ἡμῶν γενέσθαι δίκαιον ἢ ἄδικον. νοήσεις οὖν τὸ »Ἐτύφλωσεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἐπώρωσεν »αὐτῶν τὰς καρδίας« ἀναφέρεσθαι ἐπὶ τὸν πονηρόν, καθὰ προείρη- ται. τυφλώσαντά τινων τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πηρώσαντα αὐτῶν τὴν καρδίαν, ἵνα μὴ ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ ἵνα νὴ νοήσωσι τῇ καρδίᾳ, καὶ ἴνα μεταστραφῶσι καὶ ἰάσηται αὐτοὺς ὁ κύριος. οὐ γὰρ ὥσπερ εἴρηκεν· Τετύφλωκεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πεπώρωκεν αὐτῶν τὴν καρδίαν,]] οὕτω γέγραπται καὶ τὸ »Ἵνα μὴ στραφῶσι καὶ ἰάσηται αὐτούς«. ἄλλος οὖν ὁ τυφλῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ πωρῶν τὴν καρδίαν, καὶ ἄλλος ὁ τοὺς ἐπιστρέφοντας ἰώμενος καὶ τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν καὶ τοὺς τυφλούς. καὶ ὁ ἀπόστολος δὲ ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρᾳ τοῦτό φησιν· »Εἰ δέ ἐστι »κεκαλυμμένον τὸ εὐαγγέλιον ἠμῶν, ἐν τοῖς ἐστὶν κεκαλυμμένον, ἐν »οἷς ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, »εἰς τὸ μὴ διαυγάσαι τὸν φωτισμὸν τῆς δόξης τοῦ εὐαγγελίου τοῦ »χριστοῦ, ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ θεοῦ«.]] καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ ὑποβάλλοντες ἑαυτοὺς δι᾿ ἥμαρτον τῷ πονηρῷ τυφλοῦνται τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπ᾿ αὐτοῦ καὶ πωροῦνται κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ τὴν ἑαυτῶν καρδίαν, πάντα ποιοῦντος ἵνα μὴ ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ νοήσωσι τῇ καρδίᾳ καὶ στραφῶσιν. ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Διὰ τοῦτο οὐκ ἠδύναντο πιστεύειν‘ τοιαῦτα λεκτέον, ὅτι ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ἀπὸ γενετῆς τυφλοῦ, ὃν ὕστερον ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἰάσατο, εἴ τις ἔλεγεν ὅτι Οὐδὲ δύναται βλέπειν διὰ τὸ τυφλὸν εἶναι, οὐ τοῦτο ἔλεγεν, ὅτι οὐ δυνατὸν]] αὐτόν ποτε ἰδεῖν· δυνατὸν γὰρ ἦν, Ἰησοῦ τῷ ἀνοῖξαι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν τυφλῶν χαριζομένου τοῖς τυφλοῖς τὸ βλέπειν]], τοὺς τέως μὴ δυνηθέντας βλέπειν ὕστερον ἰδεῖν, οὕτω τούς ποτε μὴ δυναμένους πιστεύειν διὰ τὸ τετυφλῶσθαι αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπὸ τοῦ πονηροῦ]] οὐκ ἀδύνατον ἦν πιστεῦσαι προσελθόντας τῷ Ἰησοῦ καὶ εἰπόντας· »Υἱὲ Δαβίδ, ἐλέησον ἡμᾶς« καὶ ἀξιώσαντας ἀναβλέψαι]]. περὶ δὲ τοῦ μὴ αὐταῖς λέξεσιν εἰρῆσθαι παρὰ τῷ προφήτῃ τὸ κείμενον ἐν τῷ εὐαγγελίῳ οὐ θαυμαστόν, πολλαχοῦ τοῦτο ποιησάντων τῶν διακονησαμένων τὰ τῆς καινῆς διαθήκης λόγια, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις τετηρήκαμεν. πλὴν ἰσοδυναμεῖ τὰ τοῦ Ἡσαίου ῥητὰ τοῖς ἐγκειμένοις ἐν τῷ εὐαγγελίῳ.

93Yuhanna 12,44 üzerine.

Bu ifadede Kurtarıcı hakkında iki şeyin söylendiğini de görmek gerekir. Birincisi önce gerçekleşendir, ona iman etmek. İkincisi yol üzerinde sonra gelendir; bu imanın üstündeki şeydir, yani Logos'u temaşa etmek ve Logos'u temaşa ederken Baba'yı temaşa etmek. Tanrı'ya yönelen kalabalığa iman ulaşır; Logos'u temaşa edip onda Baba'yı kavramak ise artık bütün imanlılara değil, yalnız kalbi temiz olanlara ulaşır.

"Beni gören Baba'yı görmüştür" sözünü de böyle anlıyorum. Çünkü bedensel gözlerindeki görme gücünü İsa'nın bedenine yönelten kimse, Babasını ve Tanrısını görmüş değildir. Sanırım İsa'yı böyle görmek ve Oğulu görürken Baba'yı da temaşa etmek için zaman ve alıştırma gerekiyordu. Bu yüzden "Bize Baba'yı göster, bu bize yeter" diyen Filipus'a İsa "Bu kadar zamandır sizinleyim, beni tanımadın mı? Beni gören Baba'yı görmüştür" dedi.

İman etmek ile temaşa etmek arasındaki farka bakarak şunu da kavrayıp kavrayamayacağını düşün: Neden "Bana iman eden bana değil, beni gönderene iman eder" sözüne benzer biçimde "Beni temaşa eden beni değil, beni göndereni temaşa eder" denmemiş, "Beni temaşa eden beni göndereni temaşa eder" denmiştir? Çünkü Oğula iman eden, Oğula değil, her şeyin Babası olan Tanrı'ya iman eder. Oysa Logos'u, bilgeliği ve hakikati temaşa eden yalnız bunu değil, Baba'yı da temaşa eder.

Sanırım hem Oğula iman etmekte hem de onu temaşa etmekte gösterilen sırrın büyüklüğünü belirtmek için, "Bana iman eden" ve "Beni temaşa eden" sözlerinden önce "İsa yüksek sesle dedi ki" denmiştir; çünkü bunlar hakkındaki sırlı ses büyüktü. Temaşaya iman edip onu temaşa etmemenin mümkün olduğunu müjdeci şu sözle açıklar: "İsa kendisine iman etmiş Yahudilere dedi ki: Sözümde kalırsanız hakikati bileceksiniz ve hakikat sizi özgür kılacak." Dikkat et: "Sözümde kalırsanız hakikati bileceksiniz" sözünü, hakikati henüz bilmeyip yalnız ona iman etmiş olanlara söyler.

93

Zu Joh. 13, 44. Καὶ τοῦτο δὲ ἐν τῇ προκειμένῃ λέξει κατανοητέον, ὅτι δύο πράγματα λέγεται περὶ τοῦ σωτῆρος. πρότερον μὲν ὃ καὶ πρότερον γίνεται, πρότερον γὰρ τὸ πιστεύειν εἰς αὐτόν· δεύτερον δὲ ὃ καὶ δεύτερον ὁδῷ παραγίνεται· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ὑπὲρ τὸ πιστεύειν, ὅπερ ἐστὶ θεωρεῖν τὸν λόγον, καὶ ἐν τῷ θεωρεῖν τὸν λόγον θεωρεῖν τὸν πατέρα. φθάνει δὲ τὸ μὲν πιστεύειν καὶ ἐπὶ τὸ πλῆθος τῶν προσερχομένων τῇ θεοσεβείᾳ, τὸ δὲ θεωρεῖν τὸν λόγον καὶ ἐν αὐτῷ τὸν πατέρα κατανοεῖν οὐκέτι ἐπὶ πάντας τοὺς πιστεύοντας ἀλλ᾿ ἐπὶ μόνους τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ. οὕτως δὲ ἀκούω καὶ τοῦ »Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα( οὐ γὰρ ὁ προσβάλλων τὴν ἐν τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρατικὴν δύναμιν τῷ τοῦ Ἰησοῦ τῷ] τε] σώματι ἑώρακε τὸν πατέρα καὶ θεὸν αὐτοῦ. οἶμαι δὲ ὅτι καὶ ἐδεῖτο χρόνου καὶ συνασκήσεως ἵν᾿ οὕτως ἔδῃ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ὁρῶν τὸν υἱὸν θεωρήσῃ καὶ τὸν πατέρα. διόπερ εἰπόντι τῷ Φιλίππῳ· »Δεῖξον ἡμῖν τὸν πατέρα καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν« εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· »Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι καὶ οὐκ ἔγνωκάς με; ὁ ἑωρακὼς »ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα«. πρόσχες δὲ εἰ δύνασαι τῇ διαφορᾷ τοῦ πιστεύειν καὶ τοῦ θεωρεῖν ἐνιδὼν συνεῖναι καὶ τὴν αἰτίαν δι’ ἣν οὔτε ὁμοίως τῷ »Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ ἀλλ᾿ εἰς »τὸν πέμψαντά με« εἴρηται τὸ »Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέμ- »ψαντά με« οὔτε παραπλησίως τῷ »Ὁ θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέμXCIII. Ι ℵ] 9 λέγ »ψαντά με« λέλεκται τὸ »Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ ἀλλ’ εἰς τὸν πέμψαντά με«. πιστεύων μὲν γὰρ εἰς τὸν υἱὸν οὐκ εἰς τὸν υἱὸν ἀλλ’ εἰς τὸν πατέρα τῶν ὅλων πιστεύει θεόν. θεωρῶν δέ τις τὸν λόγον καὶ τὴν σοφίαν καὶ τὴν ἀλήθειαν οὐχὶ θεωρεῖ ταύτην μόνην ἀλλὰ καὶ πατέρα. οἶμαι δὲ ὅτι εἰς παράστασιν τοῦ μέγα εἶναι τὸ δηλούμενον μυστήριον, πρῶτον μὲν ἐν τῷ πιστεύειν εἰς τὸν υἱόν, δεύτερον δὲ ἐν τῷ θεωρεῖν αὐτόν, λέλεκται πρὸ τοῦ »Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ καὶ θεωρῶν ἐμέ‘ τὸ »Ἰησοῦς δὲ ἔκραξε καὶ »εἶπε«· μεγάλη γὰρ ἡ περὶ τούτων ἠν μυστικὴ φωνή. ὅτι δὲ δυνατὸν πιστεύειν τῇ θεωρίᾳ καὶ μὴ θεωρεῖν αὐτῇ δῆλον ποιήσει ὁ εὐαγγελιστὴς λέγων· »Ἔλεγεν ὁ Ἰησοῦς πρὸς τοὺς πειστευκότας »αὐτῷ Ἰουδαίους· Ἐὰν μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, γνώσεσθε τὴν »ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς«. πρόσχες γὰρ ἐπιμελῶς ὅτι τοῖς πεπιστευκόσι λέγει ὡς μηδέπω ἐπεγνωκόσι τὴν ἀλήθειαν ἀλλὰ μόνον αὐτῇ πεπιστευκόσι τὸ »Ἐὰν μείνητε έν τῷ λόγῳ »τῷ ἐμῷ, γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν«.

94Yuhanna 12,46 üzerine.

Dünyanın Kurtarıcısı gelince hakikî ışık parladı. Ama onlar ona bakmak ve öğretilerinin nurlu parıltısında yürümek istemediler. Bu yüzden önceki kötülüklerinin bedelini isteyerek karanlık onları yakaladı. Haklı olarak bunun kör edilmek ve katılaşmak olduğu söylenebilir. Işıkta yürümek isteyen nereye gittiğini bilir; ışıkta yürümek istemeyen ise karanlıkta yürür, körlerin ve katılaşmışların yolunu acınacak biçimde tamamlar.

Daha önce de, efendimizin kurtarıcı öğretisinin şimşeğinin Yahudileri nasıl kör ve katılaşmış olarak teşhir ettiği söylenmişti. O şimşek, psykhēlerinin gözlerinde önceden bulunan yarayı ve körlüğü daha açık ve belirgin kılmıştır. Duyulur güneş parlak ışınlarını gönderip gözü hasta olanları nasıl ele verirse, düşünülür güneş de batmayan, akşamsız ışığı dünyaya gösterip tanrıya yaraşır, akıl almaz mucizelerle tanrılığının parıltısını çaktırarak, nankör Yahudilerin psykhē gözlerini önceden kaplamış olan karanlığı ve körlüğü daha da açığa vurmuştur.

94

Zu Joh. 12, 46. Ἔλαμψε μὲν γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν παραγεγονὼς ὁ τοῦ κόσμου σωτήρ· οἳ δὲ οὐκ ἠθέλησαν ἐνατενίσαι πρὸς αὐτὸ οὐδὲ τῇ σελασφόρῳ αἴγλῃ τῶν δογμάτων αὐτοῦ περιπατεῖν. διὸ ἀκολούθως αὐτοὺς κατέλαβεν ἡ σκοτία δίκην ἀπαιτοῦσα τῆς προκατασχούσης αὐτοὺς μοχθηρίας. καὶ τοῦτο λέγοιτ᾿ ἂν τετυφλῶσθαι καὶ πεπωρῶσθαι εἰκότως. καὶ ὥσπερ τῷ θελήσαντι περιπατεῖν ἐν τῷ φωτὶ ἕπεται καὶ τὸ εἰδέναι ποῦ ὑπάγει, οὕτως τῷ μὴ θελήσαντι περιπατεῖν ἐν τῷ φωτὶ συνακολουθεῖ τὸ βαδίζοντα ἐν τῇ σκοτίᾳ εἶναι καὶ τυφλῶν καὶ πεπωρωμένων ὁδὸν ἀθλίως ἐξανύειν. προείρηται δὲ καὶ ὡς τῆς δεσποτικῆς καὶ σωτηρίου διδασκαλίας ἡ ἀστραπὴ τυφλοὺς καὶ πεπωρωμένους ἐστηλίτευσε τοὺς Ἰουδαίους. καὶ τὴν πρὶν ἐνοῦσαν τοῖς ψυχικοῖς αὐτῶν ὄμμασι λύμην καὶ ἀβλεψίαν ἐμφανεστέραν τε καὶ κατάδηλον ἐποίησε μᾶλλον. ὥσπερ γὰρ ὁ αἰσθητὸς ἥλιος λαμ- πρὰς ἐναφιεὶς τὰς ἀκτῖνας ἐλέγχει τοὺς νοσοῦντας τὰ ὄμματα, οὕτω καὶ ὁ νοητὸς ἥλιος τὸ φῶς τὸ ἄδυτον καὶ ἀνέσπερον ἐπισημήσας τῷ κόσμῳ καὶ διὰ τῶν θεοπρεπῶν τε καὶ ὑπὲρ λόγον θαυμάτων ἐναστράψας αὐτοῦ τῆς θεότητος τὴν αἴγλην ἐπὶ πλέον διήλεγξεν τῶν ἀγνωμόνων Ἰουδαίων τὸ προκατασχὸν αὐτῶν τὰ τῆς ψυχῆς ὄμματα σκότος καὶ τὴν ἀβλεψίαν.

95Yuhanna 12,49–50 üzerine.

Bundan sonra, "Ne diyeyim ve ne söyleyeyim?" sözleri birlikte söylendiği için, "demek" ile "söylemek" arasında bir fark olup olmadığını, yoksa aynı şeyin yan yana mı söylendiğini araştıracaksın. "Dedi" diye yazılan sözleri toplayıp "söyledim" denilen yerlerle karşılaştıracaksın. Bunu incelemeye bir katkısı olabilir: Yaratılış anlatısı boyunca Tanrı'nın "söylediği" değil, "dediği" yazılmıştır. Levililer'de ise sürekli "Rab Musa'ya şöyle söyledi" denir; buna da dikkat edeceksin. Bak bakalım, "demek"te yetkiyle buyurmanın, "söyledi"de ise öğretmenin ifade edildiğini ileri sürebilir misin?

"Biliyorum ki onun buyruğu ebedî hayattır." Biri burada neden Tanrı'nın buyruğunun ebedî hayat sağladığı değil de, kendisinin hipostaz olarak ebedî hayat olduğu söylendiğini sorabilir; tıpkı tek gerçek Tanrı'yı ve onun gönderdiği İsa Mesih'i tanımanın ebedî hayat olması gibi. Yani ikisi de ebedî hayattır. Tanrı'nın buyruğu ebedî hayatsa ve Tanrı'nın buyruğu adil kimsede, onun sayesinde saadet içinde yaşayan kimsede bulunuyorsa, bu hayat tercihe değerdir.

95

Zu Joh. 12, 49 f. Μετὰ ταῦτα ζητήσεις, διὰ τὸ ἐν συμπλοκῇ εἰρῆσθαι· »Τί εἵπω »καὶ τί λαλήσω;« πότερον διαφορὰν ἔχει τὸ εἰπεῖν καὶ τὸ λαλῆσαι ἢ ταὐτόν ἐστιν ἐκ παραλλήλου εἰρημένον. παραθήσεις οὖν τὰ ῥήματα ἐν οἷς ἀναγέγραπται τὸ »Εἶπε«, καὶ συνεξετάσεις ἐκείνοις περὶ ὧν εἴρηται τὸ »Ἐλάλησα«. εἰ δὲ συμβάλλεταί τι εἰς τὴν περὶ τούτων ἐξέτασιν τὸ δι᾿ ὅλης τῆς κοσμοποιΐας οὐ λελαληκέναι μὲν θεόν, ἀναγεγράφθαι δὲ περὶ αὐτοῦ τὸ »Εἶπε«, καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις πρὸς τὸ ἐν τῷ Λευιτικῷ συνεχῶς εἰρημένον· »Καὶ ἐλάλησε κύριος πρὸς Μωϋ- »σῆν λέγων«. καὶ ὅρα εἰ δύνασαι ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν τὸ προστακτικὸν ἀπὸ αὐθεντείας φάσκειν σημαίνεσθαι, ἐν ἐν τῷ »Ἐλάλησε« τὸ διδασκαλικόν. »Καὶ οἶδα ὅτι ἡ ἐντολὴ αὐτοῦ ζωὴ αἰώνιός ἐστι«. περὶ οὗ ζητήσαι τις ἂν διὰ τί μὴ λέλεκται ὅτι ζωὴν αἰώνιον περιποιεῖ ἡ ἐντολὴ τοῦ θεοῦ, ἀλλ᾿ ὅτι αὐτή ἐστι καθ᾿ ὑπόστασιν ἡ αἰώνιος ζωή, ὡς καὶ τὸ γινώσκειν τὸν μόνον ἀληθινὸν θεὸν καὶ ὃν ἀπέστειλεν Ἰησοῦν Χριστόν. ἔστιν οὖν ἡ αἰώνιος ζωὴ ἑκάτερον αὐτῶν. εἰ μέντοι ἡ ἐντολὴ τοῦ θεοῦ ζωὴ αἰώνιός ἐστιν, ἐστὶ δὲ ἐν τῷ δικαίῳ ἡ ἐντολὴ τοῦ θεοῦ, τῷ ζῶντι μακαρίως δι᾿ αὐτήν, αἱρετή ἐστιν ἡ ζωή.

105Yuhanna 14,3 üzerine.

Bu söz yukarıda söylenene aykırı görünür. Yukarıda hazırlamaya gerek yokmuş gibi konuşuyor, burada ise "Gidersem size yer hazırlayacağım" diyor. Söylediği şudur: Baba'nın önceden bilerek hazırladığı iyiliklerin bolluğuna bakılırsa, iyi ve tam bir özenle yaşayanlar hazırlanmış güzelliklerde sürekli kalacağı için, benim sizin için hazırlık yapmama gerek yok; gereken, sizin uygun tutumu göstermenizdir. Yine de bunları size hazırlayan ve aracılık eden benim.

"Yine gelip sizi yanıma alacağım" ne demektir? Şöyle der: Göğe yükselişin ve benzer şeylerin tadını çıkarma imkânını size verip bunların sebebinin ben olduğumu gösterdikten sonra yine geleceğim (göklerden ikinci gelişini kastediyor). Sizi alıp bulunduğum göklere çıkacağım; öyle ki siz de yanımda olup aynı şeylerin tadını çıkarın. Çünkü Pavlus "Dayanırsak onunla birlikte hüküm de süreceğiz" der.

105

Zu Joh. 14, 3. Εναντίον εἶναι δοκεῖ τῷ προειρημένῳ. ἄνω μὲν ὡς οὐκ οὔσης τοῦ ἑτοιμάσαι χρείας φησίν, ἐνταῦθα δὲ ὅτι Ἐὰν πορευθῶ, ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν. ὃ οὐν λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· ὅτι ὅσον πρὸς τὴν ἀφθονίαν τῶν ἀγαθῶν ὡν κατὰ πρόγνωσιν ηὐτρέπισεν ὁ πατήρ, ὥστε τοὺς εὐ κοὶ κατὰ πᾶσαν βιοῦντας ἀκρίβειαν ἐνδιαιτᾶσθαι τοῖς ετοιμασθεῖσι καλοῖς διηνεκῶς, οὐ χρεία ὥστε ὑμῖν εὐτρεπισθῆναι παρ’ ἐμοῦ, ἀλλ᾿ ὥστε ὑμᾶς τὴν προσήκουσαν ἐπιδείξασθαι γνώμην. πλὴν ἀλλ’ ἐγὼ τούτων ὑμῖν ἑτοιμαστὴς καὶ πρόξενος γίνομαι. τί γὰρ ⟨τὸ⟩ »Πάλιν »ἔρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτόν;« ἐπειδὰν γάρ, φησί, τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου παρασχῶ ὑμῖν καὶ τῆς τῶν ὁμοίων ἀπολαύσεως τὴν ἀφορμήν, ὥστε φανῆναι τὸν καταστάντα τούτων αἴτιον ὑμῖν, αὐτὸς ἐλεύσομαι πάλιν, (λέγει δὲ τὴν ἐξ οὐρανῶν δευτέραν αὐτοῦ παρουσίαν,) καὶ λαβὼν ὑμᾶς ἀνελεύσομαι εἰς τοὺς οὐρανούς, ὅπου καὶ αὐτός εἰμι, ὥστε καὶ ὑμᾶς ἔχειν μεθ᾿ ἑαυτοῦ τῶν αὐτῶν ἀπολαύοντας ἐμοί. »Εἰ γὰρ ὑπομένομεν , ὁ Παῦλος φησίν, καὶ συμβασι- »λεύσομεν«.

106Yuhanna 20,25 üzerine.

Tomas'ın titiz ve incelemeyi seven bir yanı olduğu anlaşılıyor. Bunu söylediklerinden de görmek mümkün. Sanırım bu sözleri Rab'bi gördüklerini söyleyenlere inanmadığı için değil, onun bir hayalet olabileceğinden çekindiği ve "Birçokları benim adımla gelip 'Ben oyum' diyecek" sözünü hatırladığı için söylemiştir. Sanırım öteki elçiler de bunu yaşamıştır, ama özellikle Tomas. Öteki elçilerin de İsa'yı görünce böyle düşündükleri "Hayalet sandılar" yazılmasından bellidir. O da onlara "Bana dokunun ve görün; hayaletin, gördüğünüz gibi bende olan et ve kemiği yoktur" diye cevap verdi.

Ona "İmansız değil, imanlı ol" denmesi ve Tomas'ın adı hakkında şöyle denebilir: Kurtarıcı, dağdaki suret değişimi, Musa ile İlyas'ın görkem içinde görünüşü konusunda daha büyük temaşaya layık görülecek olanların adlarını değiştirdi. Ötekilerin adlarını değiştirmedi, çünkü adları kendi başına her birinin karakterini göstermeye yetiyordu.

Öteki elçilerden şimdi söz etmek gerekmiyor. Tomas'a gelince, adı "İkiz" demektir. Çünkü sözde ikizdi: Tanrısal şeyleri iki biçimde yazıyor, dışarıdakilerle meselle konuşan, kendi öğrencilerine ise özel olarak her şeyi açıklayan Mesih'i taklit ediyordu. Mesih'in gerçek öğrencilerinin sözde bu ikili yeterliliği başardığını söylemek yersiz değildir; Tomas buna o zamandan beri özellikle sahipti.

Şu da söylenebilir: Yalnız onun adının açıklaması bu yüzden yazılmıştır. Müjdeci, İncil'i okuyan Yunanlıların, yalnız onunkinin böyle açıklanmış olması özelliğine dikkat etmesini ve adının Yunanca da verilmesinin sebebini bulmalarını istemiştir.

106

Zu Joh. 20, 25. Ἔοικέ τι ἀκριβὲς καὶ ἐξητασμένον ἔχειν ὁ Θωμᾶς, ὅπερ παρίσταται καὶ ἐκ τῶν ὑπ᾿ αὐτοῦ λεγομένων, ἅπερ οἶμαι αὐτὸν εἰρηκέναι μὴ ἀπιστοῦντα τοῖς λέγουσι τεθεωρηκέναι τὸν κύριον, ἀλλ᾿ εὐλαβούμενον μήποτε φάντασμά ἐστι, καὶ μεμνημένον τοῦ »Πολλοὶ ἐλεύσονται ἐπὶ »τῷ ὀνόματί μου λέγοντες ὅτι Ἐγώ εἰμι«. τοῦτο δὲ οἶμαι πεπονθέναι καὶ τοὺς λοιποὺς ἀπόστόλους, ἀλλὰ κατ᾿ ἐξοχὴν τὸν Θωμᾶν. ὅτι δὲ καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι τοιοῦτόν τι ἐνενόησαν ἰδόντες τὸν Ἰησοῦν δῆλον ἐκ τοῦ γεγράφθαι ὅτι »Ἐδοκουν ὅτι φάντασμά ἐστι«, καὶ ἀπεκρίθη καὶ εἶπεν αὐτοῖς» Ψηλαφήσατέ με καὶ ἵδετε. ὅτι πνεῦμα ὀστᾶ καὶ σάρκα οὐκ »ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα«. περὶ δὲ τοῦ πῶς λέγεται αὐτῷ »Μὴ γίνου ἄπιστος ἀλλὰ πιστὸς« καὶ εἰς τὸ ὄνομα δὲ τοῦ Θωμᾶ τοιαῦτα ἂν λεχθείη, ὅτι τῶν μὲν ἀξιωθησομένων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος μείζονος θεωρίας περὶ τῆς ἐν τῷ ὄρει μεταμορφώοεως αὐτοῦ καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν δόξῃ Μωσέως καὶ Ἠλίου τὰ ὀνόματα μετεποίησεν. τῶν δὲ λοιπῶν διὰ τοῦτο τὰ ὀνόματα οὐ μετεποίησεν, ἐπεὶ καὶ αὐτάρκη καὶ καθ᾿ ἑαυτὰ ἦν παραοτῆσαι τὸ ἑκάστου ἦθος. περὶ μὲν οὐν τῶν λοιπῶν ἀποστόλων οὐ νῦν πρόκειται λέγειν, περὶ δὲ τοῦ Θωμᾶ, ὃς ἑρμηνεύεται Δίδυμος, διὰ τοῦτο, ἐπεὶ δίδυμός τις τὸν λόγον ἦν ἀπογραφόμενος τὰ θεῖα δισσῶς καὶ μιμητὴς Χριστοῦ τοῖς μὲν ἔξω ἐν παραβολαῖς λαλοῦντος, κατ᾿ ἰδίαν δὲ τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς τὰ πάντα ἐπιλύοντος. καὶ οὐκ ἄτοπόν γε φάσκειν τοὺς γνησίους Χριστοῦ μαθητὰς κατορθοῦν διττὸν τοῦτο ⟨τὸ⟩ τῆς ἐν λόγῳ παρασκευῆς, ὅπερ ἤδη τάχα καὶ ἐξαιρέτως εἶχεν ἔκτοτε ὁ Θωμᾶς. εἴποι δ᾿ ἄν τις καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἑρμηνείαν μόνου τούτου ἀναγεγράφθαι, τῷ βεβουλῆσθαι τὸν εὐαγγελιστὴν Ἕλληνας ἐντυγχάνοντας τῷ εὐαγγελίῳ ἐπιστῆσαι τῇ ἰδιότητι τῆς ἑρμηνείας τοῦ ὀνόματος κατ᾿ ἐξοχὴν μόνον ἑρμηνευθέντος ἐπὶ τῷ εὑρεῖν τὴν αἰτίαν τοῦ καὶ Ἑλληνιστὶ ἐκκεῖσθαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…