İçeriğe geç
Ksenophon

Ksenophon

Gelirler

Πόροι ἢ περὶ Προσόδων

1.11. Bölüm

Ben her zaman şuna inanmışımdır: Önderler nasılsa, yönetim düzenleri de öyle olur. Atina'nın önde gelenlerinden bazıları, adaletin ne olduğunu başka hiçbir insandan daha az bilmediklerini, ama halkın yoksulluğu yüzünden öteki şehirlere karşı daha adaletsiz davranmak zorunda kaldıklarını söylediler. Bunun üzerine vatandaşların bir şekilde kendi topraklarından —ki en adil yol da budur— geçinip geçinemeyeceklerini incelemeye koyuldum. Bu olursa hem yoksulluklarına çare bulunacağını hem de Yunanlıların onlara duyduğu şüphenin giderileceğini düşünüyordum.

1.1

ἐγὼ μὲν τοῦτο ἀεί ποτε νομίζω, ὁποῖοί τινες ἂν οἱ προστάται ὦσι, τοιαύτας καὶ τὰς πολιτείας γίγνεσθαι. ἐπεὶ δὲ τῶν Ἀθήνησι προεστηκότων ἔλεγόν τινες ὡς γιγνώσκουσι μὲν τὸ δίκαιον οὐδενὸς ἧττον τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, διὰ δὲ τὴν τοῦ πλήθους πενίαν ἀναγκάζεσθαι ἔφασαν ἀδικώτεροι εἶναι περὶ τὰς πόλεις, ἐκ τούτου ἐπεχείρησα σκοπεῖν εἴ πῃ δύναιντʼ ἂν οἱ πολῖται διατρέφεσθαι ἐκ τῆς ἑαυτῶν, ὅθενπερ καὶ δικαιότατον, νομίζων, εἰ τοῦτο γένοιτο, ἅμα τῇ τε πενίᾳ αὐτῶν ἐπικεκουρῆσθαι ἂν καὶ τῷ ὑπόπτους τοῖς Ἕλλησιν εἶναι.

1.2Düşündüklerimi incelerken hemen şu ortaya çıktı: Bu ülke tabiatça en çok gelir sağlayabilecek türdendir. Bunu doğru söylediğim anlaşılsın diye önce Attika'nın tabiatını anlatacağım.

1.2

σκοποῦντι δή μοι ἃ ἐπενόησα τοῦτο μὲν εὐθὺς ἀνεφαίνετο, ὅτι ἡ χώρα πέφυκεν οἵα πλείστας προσόδους παρέχεσθαι. ὅπως δὲ γνωσθῇ ὅτι ἀληθὲς τοῦτο λέγω, πρῶτον διηγήσομαι τὴν φύσιν τῆς Ἀττικῆς.

1.3Burada mevsimlerin son derece ılıman olduğuna yetişen ürünler de tanıklık eder: Başka pek çok yerde filizlenemeyecek şeyler bile burada meyve verir. Toprak gibi, ülkeyi çevreleyen deniz de son derece bereketlidir. Dahası tanrıların mevsim mevsim verdiği bütün nimetler de burada her yerden erken başlar, her yerden geç biter.

1.3

οὐκοῦν τὸ μὲν τὰς ὥρας ἐνθάδε πρᾳοτάτας εἶναι καὶ αὐτὰ τὰ γιγνόμενα μαρτυρεῖ· ἃ γοῦν πολλαχοῦ οὐδὲ βλαστάνειν δύναιτʼ ἂν ἐνθάδε καρποφορεῖ. ὥσπερ δὲ ἡ γῆ, οὕτω καὶ ἡ περὶ τὴν χώραν θάλαττα παμφορωτάτη ἐστίν. καὶ μὴν ὅσαπερ οἱ θεοὶ ἐν ταῖς ὥραις ἀγαθὰ παρέχουσι, καὶ ταῦτα πάντα ἐνταῦθα πρῳαίτατα μὲν ἄρχεται, ὀψιαίτατα δὲ λήγει.

1.4Ülke yalnız bir yıl içinde serpilip solan şeylerde üstün değildir; kalıcı nimetleri de vardır. Topraklarında bol miktarda taş vardır; en güzel tapınaklar, en güzel sunaklar, tanrılara en yakışan heykeller bu taştan yapılır. Yunanlılardan da barbarlardan da pek çoğu bu taşa ihtiyaç duyar.

1.4

οὐ μόνον δὲ κρατεῖ τοῖς ἐπʼ ἐνιαυτὸν θάλλουσί τε καὶ γηράσκουσιν, ἀλλὰ καὶ ἀίδια ἀγαθὰ ἔχει ἡ χώρα. πέφυκε μὲν γὰρ λίθος ἐν αὐτῇ ἄφθονος, ἐξ οὗ κάλλιστοι μὲν ναοί, κάλλιστοι δὲ βωμοὶ γίγνονται, εὐπρεπέστατα δὲ θεοῖς ἀγάλματα· πολλοὶ δʼ αὐτοῦ καὶ Ἕλληνες καὶ βάρβαροι προσδέονται.

1.5Ekildiğinde ürün vermeyen, ama kazıldığında, buğday verseydi besleyeceğinden kat kat fazla insanı besleyen bir toprağı da vardır. Altında gümüş bulunması da açıkça ilahi bir lütuftur; nitekim karadan da denizden de komşusu olan birçok şehir varken bunların hiçbirine gümüş cevherinin küçücük bir damarı bile uzanmaz.

1.5

ἔστι δὲ καὶ γῆ ἣ σπειρομένη μὲν οὐ φέρει καρπόν, ὀρυττομένη δὲ πολλαπλασίους τρέφει ἢ εἰ σῖτον ἔφερε. καὶ μὴν ὑπάργυρός ἐστι σαφῶς θείᾳ μοίρᾳ· πολλῶν γοῦν πόλεων παροικουσῶν καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν εἰς οὐδεμίαν τούτων οὐδὲ μικρὰ φλὲψ ἀργυρίτιδος διήκει.

1.6Şehrin Yunanistan'ın, hatta bütün meskûn dünyanın ortasında kurulduğunu düşünen biri de haksız sayılmaz. Çünkü ondan ne kadar uzaklaşılırsa o kadar sert soğuklarla ya da sıcaklarla karşılaşılır. Yunanistan'ın bir ucundan öbür ucuna gitmek isteyenlerin hepsi de Atina'yı, bir dairenin merkezini dolaşır gibi, ya gemiyle kıyısından ya da karadan yanından geçerek dolaşır.

1.6

οὐκ ἂν ἀλόγως δέ τις οἰηθείη τῆς Ἑλλάδος καὶ πάσης δὲ τῆς οἰκουμένης ἀμφὶ τὰ μέσα οἰκεῖσθαι τὴν πόλιν. ὅσῳ γὰρ ἄν τινες πλέον ἀπέχωσιν αὐτῆς, τοσούτῳ χαλεπωτέροις ἢ ψύχεσιν ἢ θάλπεσιν ἐντυγχάνουσιν· ὁπόσοι τʼ ἂν αὖ βουληθῶσιν ἀπʼ ἐσχάτων τῆς Ἑλλάδος ἐπʼ ἔσχατα ἀφικέσθαι, πάντες οὗτοι ὥσπερ κύκλου τόρνον τὰς Ἀθήνας ἢ παραπλέουσιν ἢ παρέρχονται.

1.7Etrafı denizle çevrili olmadığı hâlde, bir ada gibi her rüzgârla ihtiyaç duyduğu şeyleri getirtir, istediğini dışarı gönderir; çünkü iki yanı denizdir. Kara yoluyla da ticaretle pek çok şey alır; çünkü anakaradadır.

1.7

καὶ μὴν οὐ περίρρυτός γε οὖσα ὅμως ὥσπερ νῆσος πᾶσιν ἀνέμοις προσάγεταί τε ὧν δεῖται καὶ ἀποπέμπεται ἃ βούλεται· ἀμφιθάλαττος γάρ ἐστι. καὶ κατὰ γῆν δὲ πολλὰ δέχεται ἐμπορίᾳ· ἤπειρος γάρ ἐστιν.

1.8Ayrıca şehirlerin çoğuna komşu olan barbarlar onlara sıkıntı verir; Atina'nın komşuları ise kendileri de barbarlardan çok uzakta olan şehirlerdir.

1.8

ἔτι δὲ ταῖς μὲν πλείσταις πόλεσι βάρβαροι προσοικοῦντες πράγματα παρέχουσιν· Ἀθήναις δὲ γειτονεύουσιν αἳ καὶ αὐταὶ πλεῖστον ἀπέχουσι τῶν βαρβάρων.

2.12. Bölüm

Dediğim gibi, bütün bunların sebebinin ülkenin kendisi olduğunu düşünüyorum. Ama bu kendiliğinden var olan nimetlerin yanında önce metoikoslarla ilgilenilse —çünkü bu gelir bana en güzel gelirlerden biri gibi görünüyor: Kendi geçimlerini kendileri sağlayıp şehirlere pek çok yarar sağladıkları hâlde ücret almıyor, üstüne bir de metoikos vergisi ödüyorlar—

2.1

τούτων μὲν οὖν ἁπάντων, ὥσπερ εἶπον, νομίζω αὐτὴν τὴν χώραν αἰτίαν εἶναι. εἰ δὲ πρὸς τοῖς αὐτοφυέσιν ἀγαθοῖς πρῶτον μὲν τῶν μετοίκων ἐπιμέλεια γένοιτο· αὕτη γὰρ ἡ πρόσοδος τῶν καλλίστων ἔμοιγε δοκεῖ εἶναι, ἐπείπερ ⟨αὐτοὶ⟩ αὑτοὺς τρέφοντες καὶ πολλὰ ὠφελοῦντες τὰς πόλεις οὐ λαμβάνουσι μισθόν, ἀλλὰ μετοίκιον προσφέρουσιν—

2.2bu ilgi için bence şunlar yeterdi: Şehre hiçbir yararı olmadığı hâlde metoikoslara onursuzluk gibi gelen şeyleri kaldırmamız, metoikosların vatandaşlarla birlikte hoplit olarak sefere çıkmasını da kaldırmamız. Çünkü bu onlar için büyük bir tehlikedir; çocuklarından ve evlerinden ayrılmak da büyük bir yüktür.

2.2

ἐπιμέλειά γε μὴν ἥδʼ ἂν ἀρκεῖν μοι δοκεῖ, εἰ ἀφέλοιμεν μὲν ὅσα μηδὲν ὠφελοῦντα τὴν πόλιν ἀτιμίας δοκεῖ τοῖς μετοίκοις παρέχειν, ἀφέλοιμεν δὲ καὶ τὸ συστρατεύεσθαι ὁπλίτας μετοίκους τοῖς ἀστοῖς. μέγας μὲν γὰρ ὁ κίνδυνος ἀπόντι· μέγα δὲ καὶ τὸ ἀπὸ τῶν τέκνων καὶ τῶν οἰκιῶν ἀπιέναι.

2.3Vatandaşlar, şimdiki gibi Lydialılar, Phrygialılar, Suriyeliler ve her türden başka barbarla aynı saflarda değil de kendi aralarında sefere çıksalar, şehir de bundan yarar görürdü; çünkü metoikosların çoğu böyle insanlardır.

2.3

ἀλλὰ μὴν καὶ ἡ πόλις γʼ ἂν ὠφεληθείη, εἰ οἱ πολῖται μετʼ ἀλλήλων στρατεύοιντο μᾶλλον ἢ εἰ συντάττοιντο αὐτοῖς, ὥσπερ νῦν, Λυδοὶ καὶ Φρύγες καὶ Σύροι καὶ ἄλλοι παντοδαποὶ βάρβαροι· πολλοὶ γὰρ τοιοῦτοι τῶν μετοίκων.

2.4Bunların saflarda yer almaktan muaf tutulmasının iyiliğine ek olarak, Atinalılar savaşlarda yabancılardan çok kendilerine güveniyor görünürlerse bu şehre şeref de kazandırır.

2.4

πρὸς δὲ τῷ ἀγαθῷ τῷ τούτους [ἐκ] τοῦ συντάττεσθαι ἀφεθῆναι καὶ κόσμος ἂν τῇ πόλει εἴη, εἰ δοκοῖεν Ἀθηναῖοι εἰς τὰς μάχας αὑτοῖς μᾶλλον πιστεύειν ἢ ἀλλοδαποῖς.

2.5Metoikoslara, paylaşılması güzel olan başka şeylerin yanında süvari birliğine katılma hakkını da tanırsak, bence onları kendimize daha iyi niyetli kılar, aynı zamanda şehri daha güçlü ve daha büyük hâle getirmiş oluruz.

2.5

καὶ μεταδιδόντες δʼ ἄν μοι δοκοῦμεν τοῖς μετοίκοις τῶν ⟨τʼ⟩ ἄλλων ὧν καλὸν μεταδιδόναι καὶ τοῦ ἱππικοῦ εὐνουστέρους ἂν ποιεῖσθαι καὶ ἅμα ἰσχυροτέραν ἂν καὶ μείζω τὴν πόλιν ἀποδεικνύναι.

2.6Sonra, surların içinde birçok boş ev ve arsa bulunduğuna göre, şehir başvurup layık görülenlere ev yapmak üzere mülk edinme hakkı verse, bence bu sayede de çok daha fazla ve daha iyi insan Atina'da oturmaya heves ederdi.

2.6

εἶτα ἐπειδὴ καὶ πολλὰ οἰκιῶν ἔρημά ἐστιν ἐντὸς τῶν τειχῶν καὶ οἰκόπεδα, εἰ ἡ πόλις διδοίη οἰκοδομησομένοις ἐγκεκτῆσθαι οἳ ἂν αἰτούμενοι ἄξιοι δοκῶσιν εἶναι, πολὺ ἂν οἴομαι καὶ διὰ ταῦτα πλείους τε καὶ βελτίους ὀρέγεσθαι τῆς Ἀθήνησιν οἰκήσεως.

2.7Yetimleri koruyan makam gibi metoikosları koruyan bir makam kursak ve en çok metoikos kazandıranlara bir şeref tanınsa, bu da metoikosları daha iyi niyetli kılardı; muhtemelen bütün yurtsuzlar Atina'da metoikos olmaya heves eder ve gelirleri artırırlardı.

2.7

καὶ εἰ μετοικοφύλακάς γε ὥσπερ ὀρφανοφύλακας ἀρχὴν καθισταῖμεν, καὶ τούτοις τιμή τις ἐπείη οἵτινες πλείστους μετοίκους ἀποδείξειαν, καὶ τοῦτο εὐνουστέρους ἂν τοὺς μετοίκους ποιοίη καί, ὡς τὸ εἰκός, πάντες ἂν οἱ ἀπόλιδες τῆς Ἀθήνησι μετοικίας ὀρέγοιντο καὶ τὰς προσόδους ἂν αὔξοιεν.

3.13. Bölüm

Şimdi de şehrin ticaret için ne kadar hoş ve kârlı olduğunu anlatacağım. Önce elbette gemiler için en güzel ve en güvenli limanlara sahiptir; buraya girip demir atanlar fırtına zamanı korkusuzca dinlenebilir.

3.1

ὥς γε μὴν καὶ ἐμπορεύεσθαι ἡδίστη τε καὶ κερδαλεωτάτη ἡ πόλις, νῦν ταῦτα λέξω. πρῶτον μὲν γὰρ δήπου ναυσὶ καλλίστας καὶ ἀσφαλεστάτας ὑποδοχὰς ἔχει, ὅπου γʼ ἔστιν εἰσορμισθέντας ἀδεῶς ἕνεκα χειμῶνος ἀναπαύεσθαι.

3.2Tüccarlar şehirlerin çoğunda karşılığında başka bir yük almak zorundadır; çünkü oralarda dışarıda işe yaramayan paralar kullanılır. Atina'da ise insanların ihtiyaç duyduğu şeylerin çoğu karşılık olarak dışarı götürülebilir; karşılık yük almak istemezlerse gümüş götürseler bile iyi bir mal götürmüş olurlar. Çünkü onu nerede satsalar, her yerde ana paradan fazlasını alırlar.

3.2

ἀλλὰ μὴν καὶ τοῖς ἐμπόροις ἐν μὲν ταῖς πλείσταις τῶν πόλεων ἀντιφορτίζεσθαί τι ἀνάγκη· νομίσμασι γὰρ οὐ χρησίμοις ἔξω χρῶνται· ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις πλεῖστα μὲν ἔστιν ἀντεξάγειν ὧν ἂν δέωνται ἄνθρωποι, ἢν δὲ μὴ βούλωνται ἀντιφορτίζεσθαι, καὶ [οἱ] ἀργύριον ἐξάγοντες καλὴν ἐμπορίαν ἐξάγουσιν. ὅπου γὰρ ἂν πωλῶσιν αὐτό, πανταχοῦ πλέον τοῦ ἀρχαίου λαμβάνουσιν.

3.3Ticaret makamına, anlaşmazlıkları en adil ve en çabuk biçimde çözen için ödüller konsa, böylece ayrılmak isteyen hiç kimse gemiyle ayrılmaktan alıkonmasa, bu sayede de çok daha fazla insan çok daha severek ticaret yapardı.

3.3

εἰ δὲ καὶ τῇ τοῦ ἐμπορίου ἀρχῇ ἆθλα προτιθείη τις ὅστις δικαιότατα καὶ τάχιστα διαιροίη τὰ ἀμφίλογα, ὡς μὴ [ἀπο]κωλύεσθαι ἀποπλεῖν τὸν βουλόμενον, πολὺ ἂν καὶ διὰ ταῦτα πλείους τε καὶ ἥδιον ἐμπορεύοιντο.

3.4Değerli gemileri ve mallarıyla şehre yarar sağladığı görülen tüccarları ve gemi sahiplerini ön sıralarda yer vererek onurlandırmak, kimi zaman da konuk sofralarına çağırmak iyi ve güzel olurdu. Böyle onurlandırılanlar yalnız kazanç için değil, şeref için de, dostlarının yanına koşar gibi gelirlerdi.

3.4

ἀγαθὸν δὲ καὶ καλὸν καὶ προεδρίαις τιμᾶσθαι ἐμπόρους καὶ ναυκλήρους, καὶ ἐπὶ ξένιά γʼ ἔστιν ὅτε καλεῖσθαι, οἳ ἂν δοκῶσιν ἀξιολόγοις καὶ πλοίοις καὶ ἐμπορεύμασιν ὠφελεῖν τὴν πόλιν. ταῦτα γὰρ τιμώμενοι οὐ μόνον τοῦ κέρδους ἀλλὰ καὶ τῆς τιμῆς ἕνεκεν ὡς πρὸς φίλους ἐπισπεύδοιεν ἄν.

3.5Buraya ne kadar çok kişi yerleşir ve gelirse, o kadar çok malın getirileceği, götürüleceği, gönderileceği ve satılacağı, o kadar çok ücret ödenip vergi toplanacağı açıktır.

3.5

ὅσῳ γε μὴν πλείους εἰσοικίζοιντό τε καὶ ἀφικνοῖντο, δῆλον ὅτι τοσούτῳ ἂν πλέον καὶ εἰσάγοιτο καὶ ἐξάγοιτο καὶ ἐκπέμποιτο καὶ πωλοῖτο καὶ μισθοφοροῖτο καὶ τελεσφοροίη.

3.6Gelirlerin böyle artırılması için insancıl kararlardan ve özenden başka önceden hiçbir harcama yapmak gerekmez. Ama bana göre elde edilebilecek öteki gelirler için bir sermaye gerekeceğini biliyorum.

3.6

εἰς μὲν οὖν τὰς τοιαύτας αὐξήσεις τῶν προσόδων οὐδὲ προδαπανῆσαι δεῖ οὐδὲν ἀλλʼ ἢ ψηφίσματά τε φιλάνθρωπα καὶ ἐπιμελείας. ὅσαι δʼ ἂν ἄλλαι δοκοῦσί μοι πρόσοδοι γίγνεσθαι, γιγνώσκω ὅτι ἀφορμῆς δεήσει εἰς αὐτάς.

3.7Yine de vatandaşların böyle işlere seve seve katkıda bulunacağından ümitsiz değilim; çünkü şehrin, Lysistratos komutasında Arkadialılara yardıma giderken de, Hegesileos zamanında da büyük paralar topladığını hatırlıyorum.

3.7

οὐ μέντοι δύσελπίς εἰμι τὸ μὴ οὐχὶ προθύμως ἂν τοὺς πολίτας εἰς τὰ τοιαῦτα εἰσφέρειν, ἐνθυμούμενος ὡς πολλὰ μὲν εἰσήνεγκεν ἡ πόλις, ὅτε Ἀρκάσιν ἐβοήθει ἐπὶ Λυσιστράτου ἡγουμένου, πολλὰ δὲ ἐπὶ Ἡγησίλεω.

3.8Triērlerin çoğu zaman büyük masrafla gönderildiğini de biliyorum; hem de sonucun iyi mi kötü mü olacağı belli değilken, buna karşılık katkıda bulunanların verdiklerini asla geri almayacakları ve onlardan hiçbir pay görmeyecekleri kesinken.

3.8

ἐπίσταμαι δὲ καὶ τριήρεις πολλάκις ἐκπεμπομένας σὺν πολλῇ δαπάνῃ, καὶ ταύτας γενομένας, τούτου μὲν ἀδήλου ὄντος εἴτε βέλτιον εἴτε κάκιον ἔσται, ἐκείνου δὲ δήλου ὅτι οὐδέποτε ἀπολήψονται ἃ ἂν εἰσενέγκωσιν οὐδὲ μεθέξουσιν ὧν ἂν εἰσενέγκωσι.

3.9Oysa sermayeye önceden yatıracakları paradan daha güzel bir kazanç hiçbir şeyden elde edemezler. On mina katkıda bulunan, günde üç obol alacağı için, neredeyse beşte bir faizli bir deniz ödüncü vermiş gibi olur; beş mina katkıda bulunan için ise kazanç üçte birden fazladır.

3.9

κτῆσιν δὲ ἀπʼ οὐδενὸς ἂν οὕτω καλὴν κτήσαιντο ὥσπερ ἀφʼ οὗ ἂν προτελέσωσιν εἰς τὴν ἀφορμήν· ᾧ μὲν γὰρ ἂν δέκα μναῖ εἰσφορὰ γένηται, ὥσπερ ναυτικόν, σχεδὸν ἐπίπεμπτον αὐτῷ γίγνεται, τριώβολον τῆς ἡμέρας λαμβάνοντι· ᾧ δέ γʼ ἂν πέντε μναῖ, πλέον ἢ ἐπίτριτον.

3.10Atinalıların çoğu da bir yılda yatırdıklarından fazlasını alacaktır. Çünkü bir mina yatıranlar iki minaya yakın bir gelir elde edecek, hem de bunu insan işleri içinde en güvenli ve en kalıcı görünen şeyden, şehirden alacaklardır.

3.10

οἱ δέ γε πλεῖστοι Ἀθηναίων πλείονα λήψονται κατʼ ἐνιαυτὸν ἢ ὅσα ἂν εἰσενέγκωσιν. οἱ γὰρ μνᾶν προτελέσαντες ἐγγὺς δυοῖν μναῖν πρόσοδον ἕξουσι, καὶ ταῦτα ἐν πόλει, ὃ δοκεῖ τῶν ἀνθρωπίνων ἀσφαλέστατόν τε καὶ πολυχρονιώτατον εἶναι.

3.11Bence, sonsuza dek hayırsever olarak kayda geçeceklerini bilseler, yabancılardan da birçoğu katkıda bulunurdu; bu kayda heves eden bazı şehirler bile çıkardı. Bazı kralların, tiranların ve satrapların da bu minnetten pay almayı arzu edeceğini umuyorum.

3.11

οἶμαι δὲ ἔγωγε, εἰ μέλλοιεν ἀναγραφήσεσθαι εὐεργέται εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον, καὶ ξένους ἂν πολλοὺς εἰσενεγκεῖν, ἔστι δʼ ἃς ἂν καὶ πόλεις τῆς ἀναγραφῆς ὀρεγομένας. ἐλπίζω δὲ καὶ βασιλέας ἄν τινας καὶ τυράννους καὶ σατράπας ἐπιθυμῆσαι μετασχεῖν ταύτης τῆς χάριτος.

3.12Sermaye olduğunda, gemi sahipleri için limanların çevresinde mevcut olanlara ek olarak konaklama yerleri yapmak iyi ve güzel olurdu; tüccarlara alım satıma uygun yerler, gelen ziyaretçilere de kamu konukevleri yapmak güzel olurdu.

3.12

ὁπότε γε μὴν ἀφορμὴ ὑπάρχοι, καλὸν μὲν καὶ ἀγαθὸν ναυκλήροις οἰκοδομεῖν καταγώγια περὶ λιμένας πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι, καλὸν δὲ καὶ ἐμπόροις [ἐπὶ] προσήκοντας τόπους ⟨ἐπʼ⟩ ὠνῇ τε καὶ πράσει, καὶ τοῖς εἰσαφικνουμένοις δὲ δημόσια καταγώγια.

3.13Esnaf için de hem Pireus'ta hem şehirde konutlar ve satış yerleri yapılsa, bu hem şehre güzellik katar hem de bunlardan çok gelir elde edilirdi.

3.13

εἰ δὲ καὶ τοῖς ἀγοραίοις οἰκήσεις τε καὶ πωλητήρια κατασκευασθείη καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν τῷ ἄστει, ἅμα τʼ ἂν κόσμος εἴη τῇ πόλει καὶ πολλαὶ ἂν ἀπὸ τούτων πρόσοδοι γίγνοιντο.

3.14Bence şunu denemek de iyi olur: Şehrin kamuya ait triērleri olduğu gibi kamuya ait yük gemileri de edinmesi ve bunları öteki kamu malları gibi kefil karşılığında kiraya vermesi mümkün olur mu? Bu da mümkün görünürse bunlardan da çok gelir elde edilirdi.

3.14

ἀγαθὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι πειραθῆναι, εἰ καὶ ὥσπερ τριήρεις δημοσίας ἡ πόλις κέκτηται, οὕτω καὶ ὁλκάδας δημοσίας δυνατὸν ἂν γένοιτο κτήσασθαι καὶ ταύτας ἐκμισθοῦν ἐπʼ ἐγγυητῶν ὥσπερ καὶ τἆλλα δημόσια. εἰ γὰρ καὶ τοῦτο οἷόν τε ὂν φανείη, πολλὴ ἂν καὶ ἀπὸ τούτων πρόσοδος γίγνοιτο.

4.14. Bölüm

Gümüş madenleri gereği gibi işletilirse, öteki gelirler bir yana, yalnız onlardan bile çok büyük paralar geleceğini düşünüyorum. Bunların imkânlarını bilmeyenlere de göstermek istiyorum; çünkü bunu öğrenirseniz onlardan nasıl yararlanmanız gerektiği konusunda da daha iyi karar verirsiniz.

4.1

τά γε μὴν ἀργύρεια εἰ κατασκευασθείη ὡς δεῖ, πάμπολλα ἂν νομίζω χρήματα ἐξ αὐτῶν καὶ ἄνευ τῶν ἄλλων προσόδων προσιέναι. βούλομαι δὲ καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι τὴν τούτων δύναμιν δηλῶσαι. ταύτην γὰρ γνόντες καὶ ὅπως χρῆσθαι δεῖ αὐτοῖς ἄμεινον ἂν βουλεύοισθε.

4.2Madenlerin çok eski zamanlardan beri işletildiğini herkes bilir; nitekim kimse ne zamandan beri işletildiğini söylemeye bile kalkışmaz. Ama gümüş cevheri bu kadar uzun zamandır kazılıp çıkarıldığı hâlde, dışarı atılmış yığınların, tabiatın yarattığı, altı gümüş dolu tepelerin yanında ne kadar küçük kaldığını bir düşünün.

4.2

οὐκοῦν ὅτι μὲν πάνυ πάλαι ἐνεργά ἐστι, πᾶσι σαφές· οὐδεὶς γοῦν οὐδὲ πειρᾶται λέγειν ἀπὸ ποίου χρόνου ἐπεχειρήθη· οὕτω δὲ πάλαι ὀρυττομένης τε καὶ ἐκφορουμένης τῆς ἀργυρίτιδος κατανοήσατε τί μέρος οἱ ἐκβεβλημένοι σωροὶ τῶν αὐτοφυῶν τε καὶ ὑπαργύρων λόφων.

4.3Gümüşlü bölge de hiç daralmıyor, tersine hep daha geniş bir alana yayıldığı görülüyor. İçlerinde en çok insanın çalıştığı zamanlarda bile hiç kimse işsiz kalmamış, iş her zaman çalışanlardan fazla olmuştur.

4.3

οὐδὲ μὴν ὁ ἀργυρώδης τόπος εἰς μεῖόν τι συστελλόμενος, ἀλλʼ ἀεὶ ἐπὶ πλέον ἐκτεινόμενος φανερός ἐστιν. ἐν ᾧ γε μὴν χρόνῳ οἱ πλεῖστοι ἄνθρωποι ἐγένοντο ἐν αὐτοῖς, οὐδεὶς πώποτε ἔργου ἠπόρησεν, ἀλλʼ ἀεὶ τὰ ἔργα τῶν ἐργαζομένων περιῆν.

4.4Bugün de madenlerde köle çalıştıranlardan hiçbiri kölelerinin sayısını azaltmaz, tersine her zaman elinden geldiğince çok köle daha edinir. Çünkü bence az kişi kazıp aradığında bulunan servet de az olur, çok kişi aradığında ise kat kat fazla gümüş cevheri ortaya çıkar.

4.4

καὶ νῦν δὲ οἱ κεκτημένοι ἐν τοῖς μετάλλοις ἀνδράποδα οὐδεὶς τοῦ πλήθους ἀφαιρεῖ, ἀλλʼ ἀεὶ προσκτᾶται ὁπόσα ἂν πλεῖστα δύνηται. καὶ γὰρ δὴ ὅταν μὲν ὀλίγοι ὀρύττωσι καὶ ζητῶσιν, ὀλίγα οἶμαι καὶ τὰ χρήματα εὑρίσκεται· ὅταν δὲ πολλοί, πολλαπλασία ἡ ἀργυρῖτις ἀναφαίνεται.

4.5Bu yüzden bildiğim işler arasında yalnız bunda kimse, işletmesini genişletenleri kıskanmaz. Üstelik tarla sahiplerinin hepsi, toprakları için kaç çift öküzün ve kaç işçinin yettiğini söyleyebilir; biri gereğinden fazlasını koyarsa bunu zarar sayarlar. Gümüş madenlerinde ise herkes işçi sıkıntısı çektiğini söyler.

4.5

ὥστε ἐν μόνῳ τούτῳ ὧν ἐγὼ οἶδα ἔργων οὐδὲ φθονεῖ οὐδεὶς τοῖς ἐπικατασκευαζομένοις. ἔτι δὲ οἱ μὲν ἀγροὺς κεκτημένοι πάντες ἔχοιεν ἂν εἰπεῖν ὁπόσα ζεύγη ἀρκεῖ εἰς τὸ χωρίον καὶ ὁπόσοι ἐργάται· ἢν δʼ ἐπὶ πλέον τῶν ἱκανῶν ἐμβάλλῃ τις, ζημίαν λογίζονται· ἐν δὲ τοῖς ἀργυρείοις ἔργοις πάντες δή φασιν ἐνδεῖσθαι ἐργατῶν.

4.6Bu iş başka işlere de benzemez: Bakırcılar çoğalınca bakır işleri ucuzlar ve bakırcılar batar, demirciler de aynı şekilde; buğday ve şarap bollaşınca ürünler ucuzladığı için çiftçilik kârsız hâle gelir, pek çok kişi toprağı işlemeyi bırakıp tüccarlığa, perakendeciliğe ve faizciliğe yönelir. Oysa gümüş cevheri ne kadar çok bulunur ve gümüş ne kadar çoğalırsa, bu işe o kadar çok insan girer.

4.6

καὶ γὰρ οὐδʼ ὥσπερ ὅταν πολλοὶ χαλκοτύποι γένωνται, ἀξίων γενομένων τῶν χαλκευτικῶν ἔργων, καταλύονται οἱ χαλκοτύποι, καὶ οἱ σιδηρεῖς γε ὡσαύτως· καὶ ὅταν γε πολὺς σῖτος καὶ οἶνος γένηται, ἀξίων ὄντων τῶν καρπῶν, ἀλυσιτελεῖς αἱ γεωργίαι γίγνονται, ὥστε πολλοὶ ἀφέμενοι τοῦ τὴν γῆν ἐργάζεσθαι ἐπʼ ἐμπορίας καὶ καπηλείας καὶ τοκισμοὺς τρέπονται· ἀργυρῖτις δὲ ὅσῳ ἂν πλείων φαίνηται καὶ ἀργύριον πλέον γίγνηται, τοσούτῳ πλείονες ἐπὶ τὸ ἔργον τοῦτο ἔρχονται.

4.7Gerçekten de ev eşyasını, evine yetecek kadar edinen kişi artık pek satın almaz; ama hiç kimse daha fazlasına ihtiyaç duymayacak kadar çok gümüş edinmemiştir. Tersine, kimilerinin elinde pek çok gümüş birikirse, fazlasını toprağa gömmekten onu harcamaktan aldıkları kadar zevk alırlar.

4.7

καὶ γὰρ δὴ ἔπιπλα μέν, ἐπειδὰν ἱκανά τις κτήσηται τῇ οἰκίᾳ, οὐ μάλα ἔτι προσωνοῦνται· ἀργύριον δὲ οὐδείς πω οὕτω πολὺ ἐκτήσατο ὥστε μηκέτι προσδεῖσθαι· ἀλλʼ ἤν τισι γένηται παμπληθές, τὸ περιττεῦον κατορύττοντες οὐδὲν ἧττον ἥδονται ἢ χρώμενοι αὐτῷ.

4.8Şehirler iyi durumdayken de insanlar gümüşe çok ihtiyaç duyar. Erkekler güzel silahlara, iyi atlara, görkemli evlere ve eşyalara para harcamak ister; kadınlar ise pahalı giysilere ve altın süslere yönelir.

4.8

καὶ μὴν ὅταν γε εὖ πράττωσιν αἱ πόλεις, ἰσχυρῶς οἱ ἄνθρωποι ἀργυρίου δέονται. οἱ μὲν γὰρ ἄνδρες ἀμφὶ ὅπλα τε καλὰ καὶ ἵππους ἀγαθοὺς [τε] καὶ οἰκίας καὶ κατασκευὰς μεγαλοπρεπεῖς βούλονται δαπανᾶν, αἱ δὲ γυναῖκες εἰς ἐσθῆτα πολυτελῆ καὶ χρυσοῦν κόσμον τρέπονται.

4.9Şehirler kıtlık ya da savaş yüzünden hastalandığında ise toprak işlenmez kaldığı için hem erzak hem paralı askerler için paraya çok daha fazla ihtiyaç duyarlar.

4.9

ὅταν τε αὖ νοσήσωσιν ⟨αἱ⟩ πόλεις ἢ ἀφορίαις καρπῶν ἢ πολέμῳ, ἔτι καὶ πολὺ μᾶλλον, ἀργοῦ τῆς γῆς γιγνομένης, καὶ εἰς ἐπιτήδεια καὶ εἰς ἐπικούρους νομίσματος δέονται.

4.10Biri altının da gümüş kadar işe yaradığını söylerse buna itiraz etmem; ama şunu bilirim: Altın bol miktarda ortaya çıktığında kendisi değer kaybeder, gümüşün değerini ise artırır.

4.10

εἰ δέ τις φήσειε καὶ χρυσίον μηδὲν ἧττον χρήσιμον εἶναι ἢ ἀργύριον, τούτῳ μὲν οὐκ ἀντιλέγω, ἐκεῖνο μέντοι οἶδα, ὅτι καὶ χρυσίον ὅταν πολὺ παραφανῇ, αὐτὸ μὲν ἀτιμότερον γίγνεται, τὸ δὲ ἀργύριον τιμιώτερον ποιεῖ.

4.11Bunları şunun için açıkladım: Gümüş madenlerine olabildiğince çok insanı gönül rahatlığıyla götürelim, oralarda gönül rahatlığıyla tesisler kuralım; çünkü ne gümüş cevheri hiç tükenecek ne de gümüş hiç değersizleşecektir.

4.11

ταῦτα μὲν οὖν ἐδήλωσα τούτου ἕνεκα, ὅπως θαρροῦντες μὲν ὅτι πλείστους ἀνθρώπους ἐπὶ τὰ ἀργύρεια ἄγωμεν, θαρροῦντες δὲ κατασκευαζώμεθα ἐν αὐτοῖς, ὡς οὔτε ἐπιλειψούσης ποτὲ ⟨τῆς⟩ ἀργυρίτιδος οὔτε τοῦ ἀργυρίου ἀτίμου ποτὲ ἐσομένου.

4.12Bence şehir de bunu benden önce anlamıştır; nitekim yabancılardan dileyene de vatandaşlarla eşit vergi ödeyerek madenlerde çalışma hakkı tanır.

4.12

δοκεῖ δέ μοι καὶ ἡ πόλις προτέρα ἐμοῦ ταῦτʼ ἐγνωκέναι· παρέχει γοῦν ἐπὶ ἰσοτελείᾳ καὶ τῶν ξένων τῷ βουλομένῳ ἐργάζεσθαι ἐν τοῖς μετάλλοις.

4.13Geçim konusunu daha açık anlatmak için şimdi gümüş madenlerinin nasıl işletilirse şehre en çok yarar sağlayacağını anlatacağım. Söyleyeceklerimden ötürü, bulunması zor bir şey bulmuşum diye bana hayran olunmasını hiç beklemiyorum; çünkü anlatacaklarımın bir kısmını bugün hâlâ hepimiz görüyoruz, geçmişe ait olanları da hepimiz aynı şekilde işitiyoruz.

4.13

ἵνα δὲ καὶ σαφέστερον περὶ τῆς τροφῆς εἴπω, νῦν διηγήσομαι ὡς κατασκευασθέντα τὰ ἀργύρεια ὠφελιμώτατʼ ἂν εἴη τῇ πόλει. ἀπʼ αὐτῶν μὲν οὖν ἔγωγε [ἀφʼ] ὧν μέλλω λέγειν οὐδέν τι ἀξιῶ θαυμάζεσθαι ὡς δυσεύρετόν τι ἐξηυρηκώς· τὰ μὲν γὰρ ὧν λέξω καὶ νῦν ἔτι πάντες ὁρῶμεν, τὰ δὲ παροιχόμενα πάντες κατὰ ταὐτὰ αὖ ἀκούομεν.

4.14Ama şehrin şu hâline çok şaşmak gerek: Pek çok özel kişinin gümüş cevherinden zenginleştiğini gördüğü hâlde onları taklit etmiyor. Bu işlerle ilgilenenlerden çoktan beri duyarız ki bir zamanlar Nikeratos oğlu Nikias gümüş madenlerinde bin köle edinmiş ve onları Thrakialı Sosias'a, her biri için günde vergisiz bir obol ödemesi ve sayıyı hep eksiksiz tutması şartıyla kiraya vermişti.

4.14

τῆς μέντοι πόλεως πάνυ ἄξιον θαυμάσαι τὸ αἰσθανομένην πολλοὺς πλουτιζομένους ἐξ αὐτῆς ἰδιώτας μὴ μιμεῖσθαι τούτους. πάλαι μὲν γὰρ δήπου οἷς μεμέληκεν ἀκηκόαμεν ὅτι Νικίας ποτὲ ὁ Νικηράτου ἐκτήσατο ἐν τοῖς ἀργυρείοις χιλίους ἀνθρώπους, οὓς ἐκεῖνος Σωσίᾳ τῷ Θρᾳκὶ ἐξεμίσθωσεν, ἐφʼ ᾧ ὀβολὸν μὲν ἀτελῆ ἑκάστου τῆς ἡμέρας ἀποδιδόναι, τὸν δʼ ἀριθμὸν ἴσους ἀεὶ παρέχειν.

4.15Hipponikos'un da aynı şekilde kiraya verilmiş altı yüz kölesi vardı; bunlar ona günde vergisiz bir mina getirirdi. Philemonides'in üç yüz kölesi günde yarım mina getirirdi; başkalarının da sanırım her birinin gücü ölçüsünde köleleri vardı.

4.15

ἐγένετο δὲ καὶ Ἱππονίκῳ ἑξακόσια ἀνδράποδα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τοῦτον ἐκδεδομένα, ἃ προσέφερε μνᾶν ἀτελῆ τῆς ἡμέρας, Φιλημονίδῃ δὲ τριακόσια ⟨ἃ⟩ ἡμιμναῖον, ἄλλοις δέ γε ὡς, οἴομαι, δύναμις ἑκάστοις ὑπῆρχεν.

4.16Ama eski zamanları anlatmaya ne gerek var? Bugün de gümüş madenlerinde bu şekilde kiraya verilmiş pek çok insan var.

4.16

ἀτὰρ τί τὰ παλαιὰ δεῖ λέγειν; καὶ γὰρ νῦν πολλοί εἰσιν ἐν τοῖς ἀργυρείοις ἄνθρωποι οὕτως ἐκδεδομένοι.

4.17Söylediklerim gerçekleşirse yeni olan tek şey şu olur: Nasıl özel kişiler köle edinip kendilerine tükenmez bir gelir kurmuşsa, şehir de her Atinalıya üç köle düşünceye kadar kamu köleleri edinir.

4.17

περαινομένων γε μὴν ὧν λέγω τοῦτʼ ἂν μόνον καινὸν γένοιτο, εἰ ὥσπερ οἱ ἰδιῶται κτησάμενοι ἀνδράποδα πρόσοδον ἀέναον κατεσκευασμένοι εἰσίν, οὕτω καὶ ἡ πόλις κτῷτο δημόσια ἀνδράποδα, ἕως γίγνοιτο τρία ἑκάστῳ Ἀθηναίων.

4.18Söylediklerimiz mümkün mü, dileyen her birini tek tek inceleyerek karar versin. Kölelerin bedelini özel kişilerden çok kamunun karşılayabileceği açıktır. Meclis'in de dileyenin köle getirmesini ilan ettirmesi ve getirilenleri satın alması kolaydır.

4.18

εἰ δὲ δυνατὰ λέγομεν καθʼ ἓν ἕκαστον αὐτῶν σκοπῶν ὁ βουλόμενος κρινέτω. οὐκοῦν τιμὴν μὲν ἀνθρώπων εὔδηλον ὅτι μᾶλλον ἂν τὸ δημόσιον δύναιτο ἢ οἱ ἰδιῶται παρασκευάσασθαι. τῇ γε μὴν βουλῇ ῥᾴδιον καὶ κηρύξαι ἄγειν τὸν βουλόμενον ἀνδράποδα καὶ τὰ προσαχθέντα πρίασθαι.

4.19Satın alındıktan sonra, aynı şartlarla tutacaksa, biri kamudan kiralamakta özel kişilerden kiralamaktan neden daha isteksiz olsun? Nitekim insanlar kutsal alanları ve evleri şehirden kiralar, vergi toplama hakkını da şehirden satın alırlar.

4.19

ἐπειδὰν δὲ ὠνηθῇ, τί ἂν ἧττον μισθοῖτό τις παρὰ τοῦ δημοσίου ἢ παρὰ τῶν ἰδιωτῶν, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς μέλλων ἕξειν; μισθοῦνται γοῦν καὶ τεμένη [καὶ ἱερὰ] καὶ οἰκίας καὶ τέλη ὠνοῦνται παρὰ τῆς πόλεως.

4.20Satın alınanların korunması için kamu, vergi toplama hakkını satın alanlardan olduğu gibi köle kiralayanlardan da kefil alabilir. Üstelik vergi toplama hakkını satın alanın hile yapması, köle kiralayanınkinden daha kolaydır.

4.20

ὅπως γε μὴν τὰ ὠνηθέντα σῴζηται, τῷ δημοσίῳ ἔστι λαμβάνειν ἐγγύους παρὰ τῶν μισθουμένων, ὥσπερ καὶ παρὰ τῶν ὠνουμένων τὰ τέλη. ἀλλὰ μὴν καὶ ἀδικῆσαί γε ῥᾷον τῷ τέλος πριαμένῳ ἢ τῷ ἀνδράποδα μισθουμένῳ.

4.21Çünkü kamuya ait gümüş dışarı çıkarılırken, kişinin kendi gümüşünden farkı olmadığı için, nasıl yakalanabilir? Oysa kamu mührüyle damgalanmış köleleri, hem satana hem dışarı çıkarana ceza konmuşken, kim çalabilir? Demek ki buraya kadar şehrin insan edinmesi de onları elinde tutması da mümkün görünüyor.

4.21

ἀργύριον μὲν γὰρ πῶς καὶ φωράσειεν ἄν τις τὸ δημόσιον ἐξαγόμενον, ὁμοίου τοῦ ἰδίου ὄντος αὐτῷ; ἀνδράποδα δὲ σεσημασμένα τῷ δημοσίῳ σημάντρῳ καὶ προκειμένης ζημίας τῷ τε πωλοῦντι καὶ τῷ ἐξάγοντι, πῶς ἄν τις ταῦτα κλέψειεν; οὐκοῦν μέχρι μὲν τούτου δυνατὸν φαίνεται τῇ πόλει εἶναι τὸ ἀνθρώπους καὶ κτήσασθαι καὶ φυλάξαι.

4.22Biri de, işçiler çoğalınca onları kiralayacak çok kişinin nasıl çıkacağını düşünüyorsa, şunu göz önüne alıp içini rahatlatsın: Tesis kurmuş olanların birçoğu kamu kölelerini ek olarak kiralayacaktır (çünkü ellerinde çok imkân var); madenlerde çalışarak yaşlanmış olanlardan da birçoğu vardır; ayrıca bedenleriyle çalışmayı ne isteyecek ne de buna güçleri yetecek, ama işi akıllarıyla yönetip geçimlerini seve seve sağlayacak başka pek çok Atinalı ve yabancı vardır.

4.22

εἰ δʼ αὖ τις τοῦτʼ ἐνθυμεῖται, πῶς ἐπειδὰν πολλοὶ ἐργάται γένωνται, πολλοὶ φανοῦνται καὶ οἱ μισθωσόμενοι, ἐκεῖνο κατανοήσας θαρρείτω, ὅτι πολλοὶ μὲν τῶν κατεσκευασμένων προσμισθώσονται τοὺς δημοσίους (πολλὰ γάρ ἐστι τὰ ὑπάρχοντα), πολλοὶ δʼ εἰσὶ καὶ αὐτῶν τῶν ἐν τοῖς ἔργοις γηράσκοντες, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι καὶ Ἀθηναῖοι καὶ ξένοι οἳ τῷ σώματι μὲν οὔτε βούλοιντʼ ἂν οὔτε δύναιντʼ ἂν ἐργάζεσθαι, τῇ δὲ γνώμῃ ἐπιμελόμενοι ἡδέως ἂν τὰ ἐπιτήδεια πορίζοιντο.

4.23İlk aşamada bin iki yüz köle toplanırsa, yalnız bunların getirdiği gelirle beş altı yıl içinde sayının altı binden aşağı olmaması muhtemeldir. Bu altı binin her biri günde vergisiz bir obol getirirse yıllık gelir altmış talent olur.

4.23

ἤν γε μέντοι τὸ πρῶτον συστῇ διακόσια καὶ χίλια ἀνδράποδα, εἰκὸς ἤδη ἀπʼ αὐτῆς τῆς προσόδου ἐν ἔτεσι πέντε ἢ ἓξ μὴ μεῖον ἂν τῶν ἑξακισχιλίων γενέσθαι. ἀπό γε μὴν τούτου τοῦ ἀριθμοῦ ἢν ὀβολὸν ἕκαστος ἀτελῆ τῆς ἡμέρας προσφέρῃ, ἡ μὲν πρόσοδος ἑξήκοντα τάλαντα τοῦ ἐνιαυτοῦ.

4.24Bunun yirmi talenti başka kölelere yatırılırsa, şehir kalan kırk talenti ihtiyaç duyduğu başka işlerde kullanabilir. Sayı on bine ulaşınca gelir yüz talent olacaktır.

4.24

ἀπὸ δὲ τούτων ἢν εἰς ἄλλα ἀνδράποδα τιθῆται εἴκοσι, τοῖς τετταράκοντα ἤδη ἐξέσται τῇ πόλει χρῆσθαι εἰς ἄλλο ὅ τι ἂν δέῃ. ὅταν δέ γε μύρια ἀναπληρωθῇ, ἑκατὸν τάλαντα ἡ πρόσοδος ἔσται.

4.25Madenlerin bunun kat kat fazlasını kaldırabileceğine, Dekeleia olaylarından önce köle vergisinin ne getirdiğini hatırlayanlardan hâlâ hayatta olan varsa onlar bana tanıklık eder. Şu da tanıklık eder: Bütün zaman boyunca madenlerde sayısız insan çalışmış olduğu hâlde, madenler bugün atalarımızın anlattığından hiç farklı değildir.

4.25

ὅτι δὲ δέξεται πολλαπλάσια τούτων μαρτυρήσαιεν ἄν μοι εἴ τινες ἔτι εἰσὶ τῶν μεμνημένων ὅσον τὸ τέλος ηὕρισκε τῶν ἀνδραπόδων πρὸ τῶν ἐν Δεκελείᾳ. μαρτυρεῖ δὲ κἀκεῖνο, ὅτι εἰργασμένων ἀνθρώπων ἐν τοῖς ἀργυρείοις ἐν τῷ παντὶ χρόνῳ ἀναριθμήτων νῦν οὐδὲν διαφέρει τὰ ἀργύρεια ἢ οἷα οἱ πρόγονοι ἡμῶν ὄντα ἐμνημόνευον αὐτά.

4.26Bugün olan her şey de oraya hiçbir zaman işlerin gerektirdiğinden fazla köle girmeyeceğini gösterir; çünkü kazanlar ne derinliğin ne de galerilerin sonunu bulabiliyor.

4.26

καὶ τὰ νῦν δὲ γιγνόμενα πάντα μαρτυρεῖ ὅτι οὐκ ἄν ποτε πλείω ἀνδράποδα ἐκεῖ γένοιτο ἢ ὅσων [ἂν] τὰ ἔργα δεῖται. οὔτε γὰρ βάθους πέρας οὔτε ὑπονόμων οἱ ὀρύττοντες εὑρίσκουσι.

4.27Yeni damar açmak da bugün eskisinden daha az mümkün değildir. Bilen hiç kimse, işlenmiş yerlerde mi yoksa işlenmemiş yerlerde mi daha çok gümüş cevheri bulunduğunu söyleyemez.

4.27

καὶ μὴν καινοτομεῖν γε οὐδὲν ἧττον ἔξεστι νῦν ἢ πρότερον. οὐ τοίνυν οὐδʼ εἰπεῖν ἂν ἔχοι εἰδὼς οὐδεὶς πότερον ἐν τοῖς κατατετμημένοις πλείων ἀργυρῖτις ἢ ἐν τοῖς ἀτμήτοις ἐστί.

4.28"Peki neden," diyebilir biri, "bugün de eskiden olduğu gibi birçok kişi yeni damar açmıyor?" Çünkü madencilerin durumu bugün daha kötüdür; işletmeler ancak yeni yeniden kurulmaya başladı. Yeni damar açan için tehlike de büyüktür:

4.28

τί δῆτα, φαίη ἄν τις, οὐ καὶ νῦν, ὥσπερ ἔμπροσθεν, πολλοὶ καινοτομοῦσιν; ὅτι πενέστεροι μὲν νῦν εἰσιν οἱ περὶ τὰ μέταλλα· νεωστὶ γὰρ πάλιν κατασκευάζονται· κίνδυνος δὲ μέγας τῷ καινοτομοῦντι·

4.29İyi bir damar bulan zengin olur, bulamayan ise harcadığı her şeyi kaybeder. Bugünküler de bu tehlikeye pek atılmak istemiyor.

4.29

ὁ μὲν γὰρ εὑρὼν ἀγαθὴν ἐργασίαν πλούσιος γίγνεται, ὁ δὲ μὴ εὑρὼν πάντα ἀπόλλυσιν ὅσα ἂν δαπανήσῃ. εἰς τοῦτον οὖν τὸν κίνδυνον οὐ μάλα πως ἐθέλουσιν οἱ νῦν ἰέναι.

4.30Ama bu konuda da yeni damarın en güvenli biçimde nasıl açılabileceğine dair bir öğüt verebileceğimi sanıyorum. Atinalıların elbette on phylesi vardır. Şehir her birine eşit sayıda köle verse ve phyleler talihi paylaşarak yeni damar açsa, içlerinden yalnız birinin bulması bile hepsine kazanç sağlar; iki, üç, dört phyle ya da yarısı bulursa işlerin daha da kârlı olacağı açıktır.

4.30

ἐγὼ μέντοι ἔχειν μοι δοκῶ καὶ περὶ τούτου συμβουλεῦσαι ὡς ἂν ἀσφαλέστατα καινοτομοῖτο. εἰσὶ μὲν γὰρ δήπου Ἀθηναίων δέκα φυλαί· εἰ δʼ ἡ πόλις δοίη ἑκάστῃ αὐτῶν ἴσα ἀνδράποδα, αἱ δὲ κοινωσάμεναι τὴν τύχην καινοτομοῖεν, οὕτως ἄν, εἰ μία εὕροι,

4.31Hepsinin eli boş dönmesi ise geçmişte olan hiçbir şeye benzemez.

4.31

πάσαις ἂν λυσιτελὲς ἀποδείξειεν, εἰ δὲ δύο ἢ τρεῖς ἢ τέτταρες ἢ αἱ ἡμίσειαι εὕροιεν, δῆλον ὅτι ⟨ἔτι⟩ λυσιτελέστερα ἂν τὰ ἔργα ταῦτα γίγνοιτο. τό γε μὴν πάσας ἀποτυχεῖν οὐδενὶ τῶν παρεληλυθότων ἐοικός.

4.32Özel kişiler de bu şekilde birleşip talihi paylaşarak daha güvenli biçimde risk alabilir. Bu şekilde kurulan kamu işletmesinin özel kişilere, ya da özel kişilerin kamuya zarar vereceğinden de korkmayın. Nasıl müttefikler ne kadar çok bir araya gelirse birbirlerini o kadar güçlü kılarsa, gümüş madenlerinde de ne kadar çok kişi çalışırsa o kadar çok servet bulup çıkaracaklardır.

4.32

οἷόν τε δὴ οὕτως καὶ ἰδιώτας συνισταμένους καὶ κοινουμένους τὴν τύχην ἀσφαλέστερον κινδυνεύειν. μηδὲ μέντοι τοῦτο φοβεῖσθε, ὡς ἢ τὸ δημόσιον οὕτω κατασκευαζόμενον παραλυπήσει τοὺς ἰδιώτας ἢ οἱ ἰδιῶται τὸ δημόσιον· ἀλλʼ ὥσπερ σύμμαχοι, ὅσῳ ἂν πλείους συνιῶσιν, ἰσχυροτέρους ἀλλήλους ποιοῦσιν, οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἀργυρείοις ὅσῳπερ ἂν πλείους ἐργάζωνται, τόσῳ πλείω τἀγαθὰ εὑρήσουσί τε καὶ ἐκφορήσουσι.

4.33Böylece şehir bu şekilde düzenlenirse bütün Atinalılara ortak kaynaktan yeterli geçim sağlanacağını nasıl düşündüğümü anlatmış oldum.

4.33

καὶ ἐμοὶ μὲν δὴ εἴρηται ὡς ἂν ἡγοῦμαι κατασκευασθείσης τῆς πόλεως ἱκανὴν ἂν πᾶσιν Ἀθηναίοις τροφὴν ἀπὸ κοινοῦ γενέσθαι.

4.34Bazıları da bütün bunlar için çok büyük bir sermaye gerektiğini hesaplayıp yeterli paranın hiçbir zaman toplanamayacağını düşünüyorsa, bu yüzden de cesaretleri kırılmasın.

4.34

εἰ δέ τινες λογιζόμενοι παμπόλλης ἂν δεῖν ἀφορμῆς εἰς ταῦτα πάντα οὐχ ἡγοῦνται ἱκανὰ ἄν ποτε χρήματα εἰσενεχθῆναι, μηδὲ οὕτως ἀθυμούντων.

4.35Çünkü bütün bunların aynı anda yapılması gerektiği, yoksa hiçbir yararı olmayacağı söz konusu değildir; tersine hangi ev yapılır, hangi gemi inşa edilir, hangi köle satın alınırsa, hemen yarar sağlamaya başlar.

4.35

οὐ γὰρ οὕτως ἔχει, ὡς ἀνάγκῃ ἅμα ταῦτα πάντα γίγνεσθαι ἢ μηδὲν ὄφελος αὐτῶν εἶναι· ἀλλʼ ὁπόσα ἂν ἢ οἰκοδομηθῇ ἢ ναυπηγηθῇ ἢ ἀνδράποδα ὠνηθῇ, εὐθὺς ταῦτα ἐν ὠφελείᾳ ἔσται.

4.36Hatta şu bakımdan da işleri hep birden değil, kısım kısım yapmak daha yararlıdır: Hep birden inşa edersek, kısım kısım yaptığımızdan daha pahalıya ve daha kötü bitiririz; pek çok köleyi birden aradığımızda da daha kötülerini daha pahalıya almak zorunda kalırız.

4.36

ἀλλὰ μὴν καὶ τῇδέ γε συμφορώτερον τὸ κατὰ μέρος ἢ τὸ ἅμα πάντα πράττεσθαι. οἰκοδομοῦντές τε γὰρ ἁθρόοι πολυτελέστερον ἂν καὶ κάκιον ἢ κατὰ μέρος ἀποτελοῖμεν, ἀνδράποδα δὲ παμπληθῆ ζητοῦντες ἀναγκαζοίμεθʼ ἂν καὶ χείρω καὶ τιμιώτερα ὠνεῖσθαι.

4.37Gücümüz yettiğince adım adım ilerlersek, iyi karar verilmiş işleri yeniden yapabiliriz; bir yanlış yapılırsa da ondan uzak dururuz.

4.37

κατά γε μὴν τὸ δυνατὸν περαίνοντες τὰ μὲν καλῶς γνωσθέντα καὶ αὖθις ἂν ἡμῖν οἰόμεθα·

4.38Ayrıca her şey aynı anda yapılırsa her şeyin parasını bizim bulmamız gerekir; ama bir kısmı tamamlanıp bir kısmı sırasını beklerse, elde edilmiş gelir gerekeni karşılamaya yardım eder.

4.38

εἰ δέ τι ἁμαρτηθείη, ἀπεχοίμεθα ἂν αὐτοῦ. ἔτι δὲ πάντων ἅμα γιγνομένων ἡμᾶς ἂν ἅπαντα δέοι ἐκπορίζεσθαι· εἰ δὲ τὰ μὲν περαίνοιτο, τὰ δὲ μέλλοι, ἡ ὑπάρξασα πρόσοδος τὸ ἐπιτήδειον συγκατασκευάζοι ἄν.

4.39Herkese belki en korkunç görünen şey, şehir çok fazla köle edinirse madenlerin gereğinden fazla dolmasıdır. İşlerin kendisinin her yıl istediğinden fazla insanı oraya koymazsak bu korkudan da kurtulmuş oluruz.

4.39

ὃ δὲ ἴσως φοβερώτατον δοκεῖ πᾶσιν εἶναι, μή, εἰ ἄγαν πολλὰ κτήσαιτο ἡ πόλις ἀνδράποδα, ὑπεργεμισθείη ἂν τὰ ἔργα, καὶ τούτου τοῦ φόβου ἀπηλλαγμένοι ἂν εἴημεν, εἰ μὴ πλείονας ἀνθρώπους ἢ ὅσους αὐτὰ τὰ ἔργα προσαιτοίη κατʼ ἐνιαυτὸν ἐμβάλοιμεν.

4.40Böylece bana öyle geliyor ki bu işleri en kolay yoldan yapmak, aynı zamanda en iyi yoldan yapmaktır. Yok eğer şimdiki savaşta ödenen vergiler yüzünden hiçbir katkıda bulunamayacağınızı düşünüyorsanız, şöyle yapın: Barıştan önce vergiler ne kadar para getiriyorduysa gelecek yıl şehri o kadarla yönetin; barış olduğu için, metoikoslara ve tüccarlara iyi davranıldığı için, insanlar çoğaldığından daha çok mal girip çıktığı için, liman ve pazar gelirleri arttığı için fazladan elde edilecek parayı ise alıp gelirleri olabildiğince artıracak işlere yatırın.

4.40

οὕτως ἔμοιγε δοκεῖ, ᾗπερ ῥᾷστον, ταύτῃ καὶ ἄριστον εἶναι ταῦτα πράττειν. εἰ δʼ αὖ διὰ τὰς ἐν τῷ νῦν πολέμῳ γεγενημένας εἰσφορὰς νομίζετʼ ἂν μηδʼ ὁτιοῦν δύνασθαι εἰσενεγκεῖν, ὑμεῖς δὴ ὅσα μὲν πρὸ τῆς εἰρήνης χρήματα ηὕρισκε τὰ τέλη, ἀπὸ τοσούτων καὶ τὸ ἐπιὸν ἔτος διοικεῖτε τὴν πόλιν, ὅσα δʼ ἂν ἐφευρίσκῃ διὰ τὸ εἰρήνην τε εἶναι καὶ διὰ τὸ θεραπεύεσθαι μετοίκους καὶ ἐμπόρους καὶ διὰ τὸ πλειόνων ἀνθρώπων πλείω εἰσάγεσθαι καὶ ἐξάγεσθαι καὶ διὰ τὸ ⟨τὰ⟩ ἐλλιμένια καὶ τὰς ἀγορὰς αὐξάνεσθαι, ταῦτα λαμβάνοντες κατασκευάζεσθε ὡς ἂν πλεῖσται ⟨αἱ⟩ πρόσοδοι γίγνοιντο.

4.41Bazıları da bir savaş çıkarsa bu yatırımın boşa gideceğinden korkuyorsa şunu düşünsünler: Bunlar gerçekleşirse savaş şehirden çok, savaş açanlar için korkunç olacaktır.

4.41

εἰ δέ τινες αὖ φοβοῦνται μὴ ματαία ἂν γένοιτο αὕτη ἡ κατασκευή, εἰ πόλεμος ἐγερθείη, ἐννοησάτωσαν ὅτι τούτων γιγνομένων πολὺ φοβερώτερος ὁ πόλεμος τοῖς ἐπιφέρουσιν ἢ τῇ πόλει.

4.42Savaş için insandan daha yararlı ne mülk olabilir? Bu köleler kamu adına birçok gemiyi tayfayla donatmaya yeter; iyi bakılırlarsa birçoğu piyade olarak da düşmana ağır gelebilir.

4.42

τί γὰρ δὴ εἰς πόλεμον κτῆμα χρησιμώτερον ἀνθρώπων; πολλὰς μὲν γὰρ ναῦς πληροῦν ἱκανοὶ ἂν εἶεν δημοσίᾳ· πολλοὶ δʼ ἂν καὶ πεζοὶ [δημοσίᾳ] δύναιντʼ ἂν βαρεῖς εἶναι τοῖς πολεμίοις, εἴ τις αὐτοὺς θεραπεύοι.

4.43Ben savaş çıksa bile gümüş madenlerini terk etmemenin mümkün olduğunu hesaplıyorum. Madenlerin yakınında, güney denizi tarafında Anaphlystos'ta bir sur, kuzey denizi tarafında Thorikos'ta bir sur vardır; bunlar birbirinden altmış stadion kadar uzaktadır.

4.43

λογίζομαι δʼ ἔγωγε καὶ πολέμου γιγνομένου οἷόν τʼ εἶναι μὴ ἐκλείπεσθαι τὰ ἀργύρεια. ἔστι μὲν γὰρ δήπου περὶ τὰ μέταλλα ἐν τῇ πρὸς μεσημβρίαν [θαλάττῃ] τεῖχος ἐν Ἀναφλύστῳ, ἔστι δʼ ἐν τῇ πρὸς ἄρκτον τεῖχος ἐν Θορικῷ· ἀπέχει δὲ ταῦτα ἀπʼ ἀλλήλων ἀμφὶ τὰ ἑξήκοντα στάδια.

4.44Bunların ortasında, Besa'nın en yüksek yerinde üçüncü bir kale yapılsa, işletmeler bütün surlardan tek bir yerde birleşir ve düşmanca bir şey fark edilirse herkesin güvenli yere çekilmek için gideceği yol kısa olur.

4.44

εἰ οὖν καὶ ἐν μέσῳ τούτων γένοιτο ἐπὶ τῷ ὑψηλοτάτῳ Βήσης τρίτον ἔρυμα, συνήκοι τʼ ἂν τὰ ἔργα εἰς ἓν ἐξ ἁπάντων τῶν τειχῶν, καὶ εἴ τι αἰσθάνοιτο πολεμικόν, βραχὺ ἂν εἴη ἑκάστῳ εἰς τὸ ἀσφαλὲς ἀποχωρῆσαι.

4.45Düşman büyük bir kuvvetle gelse bile, dışarıda buğday, şarap ya da koyun bulursa bunları alıp götüreceği açıktır; ama gümüş cevherini ele geçirince onu taştan başka ne işe yarayabilir ki?

4.45

εἰ δὲ καὶ ἔλθοιεν πλείους οἱ πολέμιοι, δῆλον ὅτι εἰ μὲν σῖτον ἢ οἶνον ἢ πρόβατα ἔξω εὕροιεν, ἀφέλοιντʼ ἂν ταῦτα· ἀργυρίτιδος δὲ κρατήσαντες τί ἂν μᾶλλον ἢ λίθοις ἔχοιεν χρῆσθαι;

4.46Hem düşman madenlere nasıl yürüyebilir ki? Gümüş madenlerine en yakın şehir olan Megara beş yüz stadiondan çok daha uzaktadır; ondan sonra en yakın olan Thebai ise altı yüz stadiondan çok daha uzaktadır.

4.46

πῶς δὲ καὶ ὁρμήσειαν ⟨ἄν⟩ ποτε πολέμιοι πρὸς τὰ μέταλλα; ἀπέχει μὲν γὰρ δήπου τῶν ἀργυρείων ⟨ἡ⟩ ἐγγύτατα πόλις Μέγαρα πολὺ πλέον τῶν πεντακοσίων σταδίων· ἀπέχει δὲ ἡ μετὰ ταῦτα πλησιαίτατα Θῆβαι πολὺ πλέον τῶν ἑξακοσίων.

4.47Buralardan birinden gümüş madenlerine yürürlerse Atina'nın yanından geçmek zorunda kalacaklardır. Az sayıda olurlarsa hem süvarilerin hem sınır devriyelerinin elinde yok olmaları muhtemeldir. Büyük bir kuvvetle yürüyüp kendi topraklarını boş bırakmak ise zordur; çünkü Atinalıların şehri onların şehirlerine, madenlerin başındaki kendilerinden çok daha yakın olur.

4.47

ἢν οὖν πορεύωνται ἐντεῦθέν ποθεν ἐπὶ τὰ ἀργύρεια, παριέναι αὐτοὺς δεήσει τὴν πόλιν· κἂν μὲν ὦσιν ὀλίγοι, εἰκὸς αὐτοὺς ἀπόλλυσθαι καὶ ὑπὸ ἱππέων καὶ ὑπὸ περιπόλων. πολλῇ γε μὴν δυνάμει πορεύεσθαι ἐξερημοῦντας τὰ ἑαυτῶν χαλεπόν· πολὺ γὰρ ἐγγύτερον ἂν εἴη ταῖς πόλεσιν αὐτῶν τὸ τῶν Ἀθηναίων ἄστυ ἢ αὐτοὶ [οἱ] πρὸς τοῖς μετάλλοις ὄντες.

4.48Gelseler bile erzakları olmadan nasıl kalabilirler? Bir kısmı erzak toplamaya giderse hem gidenler hem de uğruna savaştıkları şey tehlikeye girer; hepsi birden hep erzak toplamaya giderse de kuşatan değil, kuşatılan olurlar.

4.48

εἰ δὲ καὶ ἔλθοιεν, πῶς ἂν καὶ δύναιντο μένειν μὴ ἔχοντες τὰ ἐπιτήδεια; ἐπισιτίζεσθαί γε μὴν μέρει μὲν κίνδυνος καὶ περὶ τῶν μετιόντων καὶ περὶ ὧν ἀγωνίζονται· πάντες δὲ ἀεὶ μετιόντες πολιορκοῖντʼ ἂν μᾶλλον ἢ πολιορκοῖεν.

4.49Şehrin geçimini artıracak olan yalnız kölelerin getirdiği kira da değildir; madenlerin çevresinde kalabalık bir nüfus toplandıkça oradaki pazardan, gümüş madenleri çevresindeki kamu evlerinden, ergitme fırınlarından ve öteki her şeyden de pek çok gelir elde edilir.

4.49

οὐ τοίνυν μόνον ἡ ἀπὸ τῶν ἀνδραπόδων ἀποφορὰ τὴν διατροφὴν τῇ πόλει αὔξοι ἄν, ἀλλὰ πολυανθρωπίας περὶ τὰ μέταλλα ἁθροιζομένης καὶ ἀπʼ ἀγορᾶς τῆς ἐκεῖ καὶ ἀπʼ οἰκιῶν περὶ τἀργύρεια δημοσίων καὶ ἀπὸ καμίνων καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων πρόσοδοι ἂν πολλαὶ γίγνοιντο.

4.50Böyle düzenlenirse orası kendi başına çok kalabalık bir şehir olur; oradaki arazilerin değeri de sahipleri için şehrin çevresindekilerden hiç aşağı olmaz.

4.50

ἰσχυρῶς γὰρ καὶ αὐτὴ πολυάνθρωπος ἂν γένοιτο πόλις, εἰ οὕτως κατασκευασθείη· καὶ οἵ γε χῶροι οὐδὲν ἂν εἶεν μείονος ἄξιοι τοῖς κεκτημένοις ἐνταῦθα ἢ τοῖς περὶ τὸ ἄστυ.

4.51Söylediklerim yapılırsa şehrin yalnız para bakımından daha varlıklı olmayacağını, aynı zamanda daha itaatli, daha düzenli ve savaşa daha hazır olacağını söylüyorum.

4.51

πραχθέντων γε μὴν ὧν εἴρηκα [ξύμ]φημὶ ἐγὼ οὐ μόνον ἂν χρήμασιν εὐπορωτέραν τὴν πόλιν εἶναι, ἀλλὰ καὶ εὐπειθεστέραν καὶ εὐτακτοτέραν καὶ εὐπολεμωτέραν γενέσθαι.

4.52Çünkü idman yapmakla görevlendirilenler, geçimlerini gymnasionlarda aldıkları için, meşale yarışlarında bir gymnasiarkhosun yönetiminde idman yaptıklarından çok daha özenle idman yaparlar. Kalelerde nöbet tutmakla, peltast olarak hizmet etmekle ve ülkede devriye gezmekle görevlendirilenler de, her işin karşılığında geçimleri verildiği için, bütün bunları daha istekle yaparlar.

4.52

οἵ τε γὰρ ταχθέντες γυμνάζεσθαι πολὺ ἂν ἐπιμελέστερον τοῦτο πράττοιεν ἐν τοῖς γυμνασίοις τὴν τροφὴν ἀπολαμβάνοντες [πλείω] ἢ ἐν ταῖς λαμπάσι γυμνασιαρχούμενοι· οἵ τε φρουρεῖν ἐν τοῖς φρουρίοις οἵ τε πελτάζειν καὶ περιπολεῖν τὴν χώραν πάντα ταῦτα μᾶλλον ἂν πράττοιεν, ἐφʼ ἑκάστοις τῶν ἔργων τῆς τροφῆς ἀποδιδομένης.

5.15. Bölüm

Bütün gelirlerin eksiksiz gelmesi için barışın şart olduğu açık görünüyorsa, barış muhafızları diye bir makam kurmaya değmez mi? Çünkü seçilecek bu makam da şehri bütün insanlar için çok daha sevimli ve ziyaret etmesi çok daha rahat bir yer hâline getirir.

5.1

εἰ δὲ σαφὲς δοκεῖ εἶναι ὡς, εἰ μέλλουσι πᾶσαι αἱ πρόσοδοι ἔκπλεῳ προσιέναι, ὅτι εἰρήνην δεῖ ὑπάρχειν, ἆρʼ οὐκ ἄξιον καὶ εἰρηνοφύλακας καθιστάναι; πολὺ γὰρ ἂν καὶ αὕτη αἱρεθεῖσα ἡ ἀρχὴ προσφιλεστέραν καὶ οἰκειοτέραν εἰσαφικνεῖσθαι πᾶσιν ἀνθρώποις ποιήσειε τὴν πόλιν.

5.2Bazıları şehir barış içinde yaşamayı sürdürürse daha güçsüz, daha itibarsız ve Yunanistan'da daha az tanınır olacağını düşünüyorsa, bence onlar da yanlış hesap ediyor. Çünkü elbette en mesut şehirler, en uzun süre barış içinde yaşayanlar olarak anılır; bütün şehirler içinde de Atina tabiatça barışta büyümeye en yatkın olanıdır.

5.2

εἰ δέ τινες οὕτω γιγνώσκουσιν, ὡς ἐὰν ἡ πόλις εἰρήνην ἄγουσα διατελῇ, ἀδυνατωτέρα τε καὶ ἀδοξοτέρα καὶ ἧττον ὀνομαστὴ ἐν τῇ Ἑλλάδι ἔσται, καὶ οὗτοί γε ὡς ἐμῇ δόξῃ παραγγέλλω σκοποῦσιν. εὐδαιμονέσταται μὲν γὰρ δήπου πόλεις λέγονται, αἳ ἂν πλεῖστον χρόνον ἐν εἰρήνῃ διατελῶσι· πασῶν δὲ πόλεων Ἀθῆναι μάλιστα πεφύκασιν ἐν εἰρήνῃ αὔξεσθαι.

5.3Şehir sükûnet içindeyken, gemi sahiplerinden ve tüccarlardan başlayarak, kim ona ihtiyaç duymaz? Buğdayı bol olanlar, şarabı bol olanlar duymaz mı? Ya zeytinyağı bol olanlar, ya sürüleri bol olanlar, ya aklıyla ve parasıyla kazanç sağlayabilenler?

5.3

τίνες γὰρ ἡσυχίαν ἀγούσης τῆς πόλεως οὐ προσδέοιντʼ ἂν αὐτῆς ἀρξάμενοι ἀπὸ ναυκλήρων καὶ ἐμπόρων; οὐχ οἱ πολύσιτοι, οὐχ οἱ πολύοινοι [οὐχ οἱ ἡδύοινοι]; τί δὲ οἱ πολυέλαιοι, τί δὲ οἱ πολυπρόβατοι, οἱ δὲ γνώμῃ καὶ ἀργυρίῳ δυνάμενοι χρηματίζεσθαι;

5.4Ya zanaatkârlar, sofistler ve filozoflar, ya şairler ve onların eserlerini icra edenler, ya görülmeye ve dinlenmeye değer kutsal ya da kutsal olmayan şeylere hevesli olanlar? Dahası pek çok şeyi çabucak satmak ya da almak isteyenler bunu Atina'dan daha kolay nerede bulabilir?

5.4

καὶ μὴν χειροτέχναι τε καὶ σοφισταὶ καὶ φιλόσοφοι, οἱ δὲ ποιηταί, οἱ δὲ τὰ τούτων μεταχειριζόμενοι, οἱ δὲ ἀξιοθεάτων ἢ ἀξιακούστων ἱερῶν ἢ ὁσίων ἐπιθυμοῦντες; ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ δεόμενοι πολλὰ ταχὺ ἀποδίδοσθαι ἢ πρίασθαι ποῦ τούτων μᾶλλον ἂν τύχοιεν ἢ Ἀθήνησιν;

5.5Buna kimse itiraz etmiyor da bazıları şehrin önderliği yeniden ele almasını isteyip bunun barıştan çok savaşla başarılacağını düşünüyorsa, önce Pers Savaşlarını düşünsünler: Deniz önderliğine ve Yunan hazinesinin yönetimine Yunanlılara zor kullanarak mı, yoksa onlara iyilik ederek mi kavuştuk?

5.5

εἰ δὲ πρὸς ταῦτα μὲν οὐδεὶς ἀντιλέγει, τὴν δὲ ἡγεμονίαν βουλόμενοί τινες ἀναλαβεῖν τὴν πόλιν, ταύτην διὰ πολέμου μᾶλλον ἢ διʼ εἰρήνης ἡγοῦνται ἂν καταπραχθῆναι, ἐννοησάτωσαν πρῶτον μὲν τὰ Μηδικά, πότερον βιαζόμενοι ἢ εὐεργετοῦντες τοὺς Ἕλληνας ἡγεμονίας τε τοῦ ναυτικοῦ καὶ ἑλληνοταμιείας ἐτύχομεν.

5.6Sonra şehir, önderliği fazla sert yürüttüğü kanısı yayılınca egemenliğini yitirdiğinde, haksızlık etmekten vazgeçtiğimiz zaman adalılar bizi kendi istekleriyle yeniden deniz önderliğine getirmediler mi?

5.6

ἔτι δὲ ἐπεὶ ὠμῶς ἄγαν δόξασα προστατεύειν ἡ πόλις ἐστερήθη τῆς ἀρχῆς, οὐ καὶ τότε, ἐπεὶ τοῦ ἀδικεῖν ἀπεσχόμεθα, πάλιν ὑπὸ τῶν νησιωτῶν ἑκόντων προστάται τοῦ ναυτικοῦ ἐγενόμεθα;

5.7Thebaililer de iyilik görünce önderliklerini Atinalılara bırakmadılar mı? Lakedaimonlular da bizim zorlamamızla değil, iyilik gördükleri için önderlik konusunda Atinalılara diledikleri gibi karar verme hakkını bıraktılar.

5.7

οὔκουν καὶ Θηβαῖοι εὐεργετούμενοι ἡγεμονεύειν αὑτῶν ἔδωκαν Ἀθηναίοις; ἀλλὰ μὴν καὶ Λακεδαιμόνιοι οὐ βιασθέντες ὑφʼ ἡμῶν ἀλλʼ εὖ πάσχοντες ἐπέτρεψαν Ἀθηναίοις περὶ τῆς ἡγεμονίας θέσθαι ὅπως βούλοιντο.

5.8Bugün ise bana öyle geliyor ki Yunanistan'daki karışıklık şehrin önüne, Yunanlıları zahmetsiz, tehlikesiz ve masrafsız yeniden kazanma fırsatını çıkarmıştır. Birbiriyle savaşan şehirleri barıştırmaya çalışmak, kendi içinde iç çekişmeye düşenleri uzlaştırmak mümkündür.

5.8

νῦν δέ γε διὰ τὴν ἐν τῇ Ἑλλάδι ταραχὴν παραπεπτωκέναι μοι δοκεῖ τῇ πόλει ὥστε καὶ ἄνευ πόνων καὶ ἄνευ κινδύνων καὶ ἄνευ δαπάνης ἀνακτᾶσθαι τοὺς Ἕλληνας. ἔστι μὲν γὰρ πειρᾶσθαι διαλλάττειν τὰς πολεμούσας πρὸς ἀλλήλας πόλεις, ἔστι δὲ συναλλάττειν, εἴ τινες ἐν αὑταῖς στασιάζουσιν.

5.9Delphoi tapınağının eskisi gibi özerk olması için de savaşa katılarak değil, Yunanistan'ın dört bir yanına elçiler göndererek uğraştığınız görülürse, Phokisliler tapınağı bıraktığında onu ele geçirmeye kalkışacaklara karşı bütün Yunanlıları aynı görüşte, yeminli müttefikler olarak yanınızda bulsanız, buna hiç şaşmam.

5.9

εἰ ⟨δὲ⟩ καὶ ὅπως τὸ ἐν Δελφοῖς ἱερὸν αὐτόνομον ὥσπερ πρόσθεν γένοιτο φανεροὶ εἴητʼ ἐπιμελούμενοι, μὴ συμπολεμοῦντες ἀλλὰ πρεσβεύοντες ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐγὼ μὲν οὐδὲν ἂν οἶμαι θαυμαστὸν εἶναι, εἰ καὶ πάντας τοὺς Ἕλληνας ὁμογνώμονάς τε καὶ συνόρκους καὶ συμμάχους λάβοιτε ἐπʼ ἐκείνους, οἵτινες ἐκλιπόντων Φωκέων τὸ ἱερὸν καταλαμβάνειν πειρῷντο.

5.10Bütün karada ve denizde barış olması için uğraştığınız görülürse, bence herkes kendi vatanından sonra en çok Atina'nın selameti için dua eder.

5.10

εἰ δὲ καὶ ὅπως ἀνὰ πᾶσαν γῆν καὶ θάλατταν εἰρήνη ἔσται φανεροὶ εἴητε ἐπιμελόμενοι, ἐγὼ μὲν οἶμαι πάντας ἂν εὔχεσθαι μετὰ τὰς ἑαυτῶν πατρίδας Ἀθήνας μάλιστα σῴζεσθαι.

5.11Biri de para bakımından savaşın şehre barıştan daha kârlı olduğunu düşünüyorsa, bunu yargılamanın, şehrin geçmişte yaşadıklarının nasıl sonuçlandığını yeniden incelemekten daha iyi bir yolunu bilmiyorum.

5.11

εἰ δέ τις αὖ εἰς χρήματα κερδαλεώτερον νομίζει εἶναι τῇ πόλει πόλεμον ἢ εἰρήνην, ἐγὼ μὲν οὐκ οἶδα πῶς ἂν ἄμεινον ταῦτα κριθείη ἢ εἴ τις τὰ προγεγενημένα ἐπανασκοποίη τῇ πόλει πῶς ἀποβέβηκεν.

5.12Görecektir ki eskiden barış zamanında şehre pek çok para getirilmiş, savaş zamanında ise hepsi harcanıp tüketilmiştir. İncelerse şunu da anlayacaktır: Bugün de savaş yüzünden gelirlerin çoğu kesilmiş, gelenler de türlü türlü şeylere harcanıp tükenmiştir; denizde barış sağlanınca ise gelirler artmış ve vatandaşlar bunları diledikleri gibi kullanabilir olmuştur.

5.12

εὑρήσει γὰρ τό τε παλαιὸν ἐν εἰρήνῃ μὲν πάνυ πολλὰ χρήματα εἰς τὴν πόλιν ἀνενεχθέντα, ἐν πολέμῳ δὲ πάντα ταῦτα καταδαπανηθέντα· γνώσεται δʼ, ἢν σκοπῇ, καὶ ἐν τῷ νῦν χρόνῳ διὰ μὲν τὸν πόλεμον καὶ τῶν προσόδων πολλὰς ἐκλιπούσας καὶ τὰς εἰσελθούσας εἰς παντοδαπὰ [πολλὰ] καταδαπανηθείσας, ἐπεὶ δὲ εἰρήνη κατὰ θάλατταν γεγένηται, ηὐξημένας τε τὰς προσόδους, καὶ ταύταις ἐξὸν τοῖς πολίταις χρῆσθαι ὅ τι βούλονται.

5.13Biri bana "Yani biri şehre haksızlık etse, ona karşı da barış içinde kalmak mı gerekir diyorsun?" diye sorsa, hayır derim. Tersine, kimseye haksızlık etmiyorsak onlardan çok daha çabuk öç alacağımızı söylüyorum; çünkü hiçbir müttefik bulamazlar.

5.13

εἰ δέ τίς με ἐπερωτῴη· ἦ καί, ἄν τις ἀδικῇ τὴν πόλιν, λέγεις ὡς χρὴ καὶ πρὸς τοῦτον εἰρήνην ἄγειν; οὐκ ἂν φαίην· ἀλλὰ μᾶλλον λέγω ὅτι πολὺ θᾶττον ἂν τιμωροίμεθα αὐτούς, εἰ μηδένα ὑπάρχοιμεν ἀδικοῦντες· οὐδένα γὰρ ἂν ἔχοιεν σύμμαχον.

6.16. Bölüm

Söylediklerimin hiçbiri imkânsız ya da zor değilse ve bunlar yapılınca Yunanlılara daha sevimli gelecek, daha güvenli yaşayacak, daha şanlı olacaksak; halk geçimini rahatça sağlayacak, zenginler savaş masraflarından kurtulacak, büyük bir bolluk doğunca bayramları şimdikinden de görkemli kutlayacak, tapınakları onaracak, surları ve tersaneleri yeniden kuracak, rahiplere, Meclis'e, yöneticilere ve süvarilere atalardan kalma haklarını geri verecek olursak, şehri daha kendi zamanımızda güven içinde mesut görebilmek için bu işlere bir an önce girişmeye nasıl değmez?

6.1

ἀλλʼ εἴ γε μὴν τῶν εἰρημένων ἀδύνατον μὲν μηδέν ἐστι μηδὲ χαλεπόν, πραττομένων δὲ αὐτῶν προσφιλέστεροι μὲν τοῖς Ἕλλησι γενησόμεθα, ἀσφαλέστερον δὲ οἰκήσομεν, εὐκλεέστεροι δὲ ἐσόμεθα, καὶ ὁ μὲν δῆμος τροφῆς εὐπορήσει, οἱ δὲ πλούσιοι τῆς εἰς τὸν πόλεμον δαπάνης ἀπαλλαγήσονται, περιουσίας δὲ πολλῆς γενομένης μεγαλοπρεπέστερον μὲν ἔτι ἢ νῦν ἑορτὰς ἄξομεν, ἱερὰ δʼ ἐπισκευάσομεν, τείχη δὲ καὶ νεώρια ἀνορθώσομεν, ἱερεῦσι δὲ καὶ βουλῇ καὶ ἀρχαῖς καὶ ἱππεῦσι τὰ πάτρια ἀποδώσομεν, πῶς οὐκ ἄξιον ὡς τάχιστα τούτοις ἐγχειρεῖν, ἵνα ἔτι ἐφʼ ἡμῶν ἐπίδωμεν τὴν πόλιν μετʼ ἀσφαλείας εὐδαιμονοῦσαν;

6.2Bunları yapmaya karar verirseniz, size hem Dodona'ya hem Delphoi'ye elçi gönderip tanrılara, şehrin bu şekilde düzenlenmesinin hem bugün hem gelecekte daha hayırlı ve daha iyi olup olmayacağını sormanızı öğütlerim.

6.2

εἴ γε μὴν ταῦτα δόξειεν ὑμῖν πράττειν, συμβουλεύσαιμʼ ἂν ἔγωγε πέμψαντας καὶ εἰς Δωδώνην καὶ εἰς Δελφοὺς ἐπερέσθαι τοὺς θεοὺς εἰ λῷον καὶ ἄμεινον εἴη ἂν τῇ πόλει οὕτω κατασκευαζομένῃ καὶ αὐτίκα καὶ εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον.

6.3Tanrılar buna onay verirse, o zaman da bu işleri en güzel ve en iyi şekilde yapabilmek için hangi tanrıları kendimize yardımcı edinmemiz gerektiğini sormalıyız derim. Tanrıların bildirdiği tanrılara uğurlu kurbanlar kestikten sonra işe başlamak yerinde olur. Çünkü tanrının yardımıyla yapılan işlerin şehir için hep daha hayırlı ve daha iyiye doğru ilerlemesi beklenir.

6.3

εἰ δὲ ταῦτα συναινοῖεν, τότʼ ἂν αὖ φαίην χρῆναι ἐπερωτᾶν τίνας θεῶν προσποιούμενοι ταῦτα κάλλιστα καὶ ἄριστα πράττοιμεν ἄν· οὓς δʼ ἀνέλοιεν θεούς, τούτοις εἰκὸς καλλιερήσαντας ἄρχεσθαι τοῦ ἔργου. σὺν γὰρ θεῷ πραττομένων εἰκὸς καὶ τὰς πράξεις προϊέναι ἐπὶ τὸ λῷον καὶ ἄμεινον ἀεὶ τῇ πόλει.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…