İçeriğe geç
Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Khrysippos · Khrysippos: Mantık ve Fizik Fragmanları

Fizik, 7. kısım

1056Fr. 1056 Kaynak: Galenos, Cisimsiz Nitelikler Üzerine 6, c. XIX s. 479 Kühn. Zeus kendini dönüştürerek, söylediğim arazlar kadar sayısız keyfiyet dönüşümü geçiriyorsa, mitlerdeki Proteus'tan daha kötüdür; çünkü Proteus kendini az sayıda tabiata dönüştürüyor ve biçimini değiştiriyordu, bunlar da yakışıksız şeyler değildi (Odysseia IV 456–458): "Önce gür sakallı bir aslan oldu, / sonra bir ejder, bir pars ve kocaman bir yaban domuzu; / akan su oldu, yüksek yapraklı bir ağaç oldu." Zeus ise en çirkin şeyler arasında bile olmadığı şey yoktur … Kendini asla değiştirmiyor da maddeyi değiştiriyor, biçimlendiriyor ve ona keyfiyet veriyorsa, bunları nasıl yapabildiğini soruyorum.

1056

Galenus de qualitatibus incorporeis 6. Vol. XIX p. 479 K. εἰ δὲ μεταποιήσας αὑτὸν ὁ Ζεὺς ἰσαρίθμως οἷς ἔφην συμβεβηκόσι τροπὰς ἔχει ποιοτήτων μυρίας, χείρων ἐστὶ τοῦ μυθολογουμένου Πρωτέως· ὁ μὲν γὰρ εἰς ὀλίγας φύσεις αὑτὸν μετεποίει καὶ μετεμόρφου, καὶ ταύτας οὐκ ἀπρεπεῖς (Od. δ 456-58) ⟨ὃς⟩ ῥ’ ἤτοι πρώτιστα λέων γένετ’ ἠϋγένειος, αὐτὰρ ἔπειτα δράκων καὶ πάρδαλις ἠδὲ μέγας σῦς, γίγνετο δ’ ὑγρὸν ὕδωρ καὶ δένδρεον ὑψιπέτηλον, ὁ δὲ οὐκ ἔστιν ὅ, τι μὴ καὶ τῶν αἰσχίστων γίγνεται — — -. εἰ δ’ αὑτὸν μὲν οὔποτε, τὴν ⟨δʼ⟩ ὕλην μεταλλάττει καὶ σχηματίζει καὶ ποιοῖ, ζητῶ πῶς ἐστιν οἷός τε ταῦτα ποιεῖν.

1058Fr. 1058 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis VII 7, s. 852 Potter. Demek ki tanrı işitebilmek için insan biçimli değildir; Stoacıların düşündüğü gibi hislere, özellikle işitmeye ve görmeye de ihtiyacı yoktur; onlara göre tanrı başka türlü algılayamazmış.

1058

Clemens Al. Stromat. VII 7 p. 852 Pott. οὐκ οὖν ἀνθρωποειδὴς ὁ θεὸς τοῦδ’ ἕνεκα [καὶ] ἵνα ἀκούσῃ· οὐδὲ αἰσθήσεων αὐτῷ δεῖ, καθάπερ ἤρεσεν τοῖς Στωϊκοῖς, μάλιστα ἀκοῆς καὶ ὄψεως· μὴ γὰρ δύνασθαί ποτε ἑτέρως ἀντιλαμβάνεσθαι.

1060Fr. 1060 Kaynak: Herculaneum Papirüsleri (VH¹ VI 2, s. 31; genellikle Metrodoros'un Hisler Üzerine'si sayılır), sütun XVI. … dünyanın tanrısı, ne de "yorulmaz güneşi ve dolunay hâlindeki ayı" (İlyada XVIII 484) … bunu söylemek bir Stoacıya da bir Peripatetiğe de serbesttir … Çünkü küre biçimli olan nasıl kendine özgü bir biçime sahip olur? Üstelik bunu söyleyenler görmüyor ki tabiatın …

1060

V.H.¹ VI 2 p. 31 (vulgo Metrodorus περὶ αἰσθήσεων) col. XVI cf. Scott. Frgm. Herc. p. 250. κόσμου θεὸν οὐδ’ ὴ|έλιον τ’ ἀκάμαντα σε|λήνην τε πλήθουσαν (Il. XVIII 484) | Στωϊκῷ δὲ καὶ Περι|πατητικῷ τοῦτ’ ἔξεσ|τιν λέγειν . . πῶς (γ)ὰρ ἰδί|αν ἔχει μορφὴν τὸ σφαι|ροειδές; ἄλλως θ’ οἱ τοῦ|το λέγοντες οὐ βλέπου|σιν, διότι τῆς φύσεως | . . . . διον των ον.

1062Fr. 1062 Kaynak: Stobaios, Seçmeler I s. 31, 11 Wachsmuth. Khrysippos'tan. Zeus'a, herkese yaşamayı (zēn) verdiği için bu adın verildiği anlaşılır. Ona Dia da derler, çünkü her şeyin sebebidir ve her şey onun aracılığıyladır (dia). Krş. Plutarkhos, Genç Şiiri Nasıl Dinlemeli s. 31e: Khrysippos da birçok yerde bayağı bir kılı kırk yarıcılığa düşer; şaka yapmaz, inandırıcı olmayan biçimde ustalık taslar ve "geniş bakışlı Kronosoğlu"nun, konuşmada usta ve söz gücüyle her şeye nüfuz etmiş kişi anlamına geldiğini zorla söyletir.

1062

Stobaeus Eclogae I p. 31, 11 W. Χρυσίππου. Ζεὺς μὲν οὖν φαίνεται ὠνομάσθαι ἀπὸ τοῦ πᾶσι δεδωκέναι τὸ ζῆν. Δία δὲ αὐτὸν λέγουσιν, ὅτι πάντων ἐστὶν αἴτιος καὶ δι’ αὐτὸν πάντα. (Diels Arii Did. Epitom. phys. frgm. 30). Cf. Plutarchus quom. adul. poët. aud. p. 31 E. καὶ Χρύσιππος δὲ πολλαχοῦ γλίσχρος ἐστίν, οὐ παίζων ἀλλ’ εὑρησιλογῶν ἀπιθάνως καὶ παραβιαζόμενος 'εὐρυόπα Κρονίδην’ εἶναι τὸν δεινὸν ἐν τῷ διαλέγεσθαι καὶ διαβεβηκότα τῇ δυνάμει τοῦ λόγου. Cf. Vol. II n. 101.

1063Fr. 1063 Kaynak: Ioannes Lydos, Aylar Üzerine IV 48. Krates, her şeye nüfuz eden Zeus'un adını (Dia), toprağı ıslatmaktan (diainein), yani verimli kılmaktan aldığını ileri sürer; Poseidonios Dia'nın her şeyi yöneten (dioikounta) olduğunu söyler; Khrysippos ise her şey onun aracılığıyla (di' auton) olduğu için bu adı aldığını söyler.

1063

Ioannes Laurentius Lydus de mensibus IV 48 n. 224 ed. Röther. Κράτης δὲ ἀπὸ τοῦ διαίνειν, τουτέστι πιαίνειν τὴν Γῆν βούλεται ὀνομασθῆναι τὸν Δία, τὸν εἰς πάντα διήκοντα· Ποσειδώνιος τὸν Δία τὸν πάντα διοικοῦντα· Χρύσιππος δὲ διὰ τὸ δι’ αὐτὸν εἶναι τὰ πάντα.

1064Fr. 1064 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 36, s. 1077e. Khrysippos, Zeus'un ve dünyanın insana, inayetin de psykhēye benzediğini söyler. Ateşe dönüşüm olduğunda, tanrılar arasında bozulmaz olan yalnız Zeus olduğundan, Zeus inayete çekilir; sonra ikisi bir araya gelip aitherin tek ousiasında varlıklarını sürdürürler.

1064

Plutarchus de comm. not. cp. 36 p. 1077 e. Λέγει γοῦν Χρύσιππος ἐοικέναι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ τὸν Δία καὶ τὸν κόσμον, τῇ δὲ ψυχῇ τὴν πρόνοιαν· ὅταν οὖν ἐκπύρωσις γένηται, μόνον ἄφθαρτον ὄντα τὸν Δία τῶν θεῶν, ἀναχωρεῖν ἐπὶ τὴν πρόνοιαν, εἶτα ὁμοῦ γενομένους ἐπὶ μιᾶς τῆς τοῦ αἰθέρος οὐσίας διατελεῖν ἀμφοτέρους.

1068Fr. 1068 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 39, s. 1052b. Khrysippos Tanrılar Üzerine'nin üçüncü kitabında öbür tanrıların beslenmesi hakkında şunları söyler: "Öbür tanrılar besine benzer biçimde başvurur ve onunla ayakta kalırlar; Zeus ve dünya ise başka bir biçimde … [öbürleri] tüketilirken ve ateşten oluşurken."

1068

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 39 p. 1052b. Καὶ μὴν ἐν τῷ τρίτῳ περὶ θεῶν ὁ Χρύσιππος περὶ τοῦ τρέφεσθαι τοὺς ἄλλους θεοὺς τάδε λέγει· Τροφῇ τε οἱ μὲν ἄλλοι θεοὶ χρῶνται παραπλησίως, συνεχόμενοι δι’ αὐτήν· ὁ δὲ Ζεὺς καὶ ὁ κόσμος καθ’ ἕτερον τρόπον * ἀναλισκομένων καὶ ἐκ πυρὸς γινομένων.

1071Fr. 1071 Kaynak: Diogenes Laertios VII 187. Khrysippos'u birçok şeyi utanç verici ve ağza alınmaz biçimde yazdığı için kötüleyenler vardır. Eski Tabiat Filozofları Üzerine adlı yazısında Hera ile Zeus'a dair hikâyeyi utanç verici biçimde uydurur; altı yüzüncü satır dolaylarında, ağzını kirletmeyi göze almadıkça kimsenin söylemeyeceği şeyler söyler. Derler ki bu hikâyeyi son derece utanç verici biçimde uydurur, tabiata ilişkin bir anlatı diye övse de; hikâye tanrılardan çok sokak kadınlarına yakışır; üstelik resim katalogları üzerine yazanlarca da kaydedilmemiştir: ne Polemon'da ne Hypsikrates'te, hatta Antigonos'ta bile yoktur; onun kendi uydurmasıdır.

1071

Diogenes Laërt. VII 187. Εἰσὶ δὲ οἳ κατατρέχουσι τοῦ Χρυσίππου ὡς πολλὰ αἰσχρῶς καὶ ἀῤῥήτως ἀναγεγραφότος. Ἐν μὲν γὰρ τῷ περὶ τῶν ἀρχαίων φυσιολόγων συγγράμματι αἰσχρῶς τὰ περὶ τὴν Ἥραν καὶ τὸν Δία ἀναπλάττει, λέγων κατὰ τοὺς ἑξακοσίους στίχους ἃ μηδεὶς ἠτυχηκὼς μολύνειν τὸ στόμα εἴποι ἄν. αἰσχροτάτην γάρ, φασί, ταύτην ἀναπλάττει ἱστορίαν, εἰ καὶ ἐπαινεῖ ὡς φυσικήν, χαμαιτύπαις μᾶλλον πρέπουσαν ἢ θεοῖς, ἔτι τε καὶ παρὰ τοῖς περὶ πινάκων γράψασιν ⟨οὐ⟩ κατακεχωρισμένην· μήτε γὰρ παρὰ Πολέμωνι μήτε παρ’ Ὑψικράτει, ἀλλὰ μηδὲ παρ’ Ἀντιγόνῳ εἶναι, ὑπ’ αὐτοῦ δὲ πεπλάσθαι.

1072Fr. 1072 Kaynak: Romalı Clemens, Vaazlar V 18. Zenon, tanrısal olanın her şeyin içinden geçtiğini söylerken, kayıtsızlığı üstü kapalı öğütlemiyor mu? Öyle ki anlayışlılar şunu anlasın: kişi kiminle birleşirse kendisiyle birleşmiş olur ve zina denen şeyleri ya da anneyle, kızla, kız kardeşle ya da çocuklarla birleşmeyi yasaklamak gereksizdir. Khrysippos da aşk mektuplarında Argos'taki resmi anar; o resimde Hera'nın yüzü Zeus'un edep yerine yaslanmış olarak tasvir edilmiştir.

1072

Clemens Rom. homil. V 18. οὐ Ζήνων ἀδιαφορεῖν αἰνισσόμενος διὰ πάντων τὸ θεῖον εἶναι λέγει, ἵνα γνώριμον τοῖς συνετοῖς γένηται, ὅτι ᾧ ἄν τις μιγῇ ὡς ἑαυτῷ μίγνυται καὶ περισσὸν τὸ ἀπαγορεύειν τὰς λεγομένας μοιχείας ἢ μίξεις μητρὸς ἢ θυγατρὸς ἢ ἀδελφῆς ἢ παίδων; Χρύσιππος δὲ ἐν ταῖς ἐρωτικαῖς ἐπιστολαῖς καὶ τῆς ἐν Ἄργει εἰκόνος μέμνηται, πρὸς τῷ τοῦ Διὸς αἰδοίῳ φύρων τῆς Ἥρας τὸ πρόσωπον.

1073Fr. 1073 Kaynak: Theophilos, Autolykos'a III 8. Pek çok saçma söz söylemiş olan Khrysippos'un da Hera'nın Zeus'la iğrenç bir ağızla birleştiğini anlattığı görülmüyor mu?

1073

Theophilus ad Autolycum III 8. Χρύσιππος δὲ ὁ πολλὰ φλυαρήσας, πῶς οὐχὶ εὑρίσκεται σημαίνειν τὴν Ἥραν στόματι μιαρῷ συγγίνεσθαι τῷ Διΐ.

1074Fr. 1074 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 48, c. I s. 321, 3 Koetschau. Yunanların tanrılar hakkındaki, kendiliğinden utanca değer olan ve üstelik alegoriyle yorumlanan saçma hikâyelerini sayıp dökmeme ne gerek var? Stoa'yı birçok akıllıca yazısıyla süslediği sanılan Soloili Khrysippos bile Samos'taki resmi çarpıtarak yorumlar; o resimde Hera Zeus'a ağza alınmaz bir şey yaparken tasvir edilmiştir. Bu saygıdeğer filozof yazılarında maddenin tanrının tohumsal logoslarını kabul edip bütünün düzenlenmesi için kendi içinde taşıdığını söyler: Samos'taki resimde Hera maddedir, Zeus da tanrı.

1074

Origenes contra Celsum IV 48 Vol. I p. 321, 3 Kö. (p. 540 Delarue). Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν τὰς περὶ θεῶν ἀτόπους Ἑλλήνων ἱστορίας, αἰσχύνης αὐτόθεν ἀξίας καὶ ἀλληγορουμένας, ὅπου γε ὁ Σολεὺς Χρύσιππος, ὁ τὴν Στοὰν τῶν φιλοσόφων πολλοῖς συγγράμμασι συνετοῖς κεκοσμηκέναι νομιζόμενος, παρερμηνεύει γραφὴν τὴν ἐν Σάμῳ, ἐν ᾗ ἀῤῥητοποιοῦσα ἡ Ἥρα τὸν Δία ἐγέγραπτο. Λέγει γὰρ ἐν τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμμασιν ὁ σεμνὸς φιλόσοφος, ὅτι τοὺς σπερματικοὺς λόγους τοῦ θεοῦ ἡ ὕλη παραδεξαμένη ἔχει ἐν ἑαυτῇ εἰς κατακόσμησιν τῶν ὅλων· ὕλη γὰρ ἡ ἐν τῇ κατὰ τὴν Σάμον γραφῇ ἡ Ἥρα καὶ ὁ θεὸς ὁ Ζεύς.

1076Fr. 1076 Kaynak: Philodemos, Dindarlık Üzerine 11 (DDG s. 545b 12). Khrysippos da … Tanrılar Üzerine'nin birinci kitabında Zeus'un her şeyi yöneten logos ve bütünün psykhēsi olduğunu, her şeyin, taşların bile, ondan pay alarak yaşadığını söyler; bu yüzden ona Zēn, her şeyin sebebi ve efendisi olduğu için de Dia denir. Dünyanın psykhēli ve tanrı olduğunu, yöneten kısmın ve bütünün psykhēsinin de [tanrı] olduğunu söyler; Zeus'a … ve her şeyin ortak tabiatı, kader ve zorunluluk adlarının verildiğini; aynı şeyin iyi düzen, hak, uyum, barış ve benzeri her şey olduğunu. Tanrıların, tıpkı şehirlerin ve aretēlerin olmadığı gibi, ne erkek ne dişi olduğunu, aynı şeyler oldukları hâlde yalnız eril ve dişil adlarla anıldıklarını söyler, dişil selēnē (ay) ile eril mēn (ay) gibi. Ares'in savaşa, saf tutmaya ve karşı saf tutmaya atanmış olduğunu; Hephaistos'un ateş, Kronos'un akıntının akışı, Rhea'nın toprak, Zeus'un aither olduğunu; bazılarına göre ise Apollon'un ve Demeter'in toprak ya da topraktaki pneuma olduğunu söyler. Tanrıların, şehirler, nehirler, yerler ve duygular gibi insan biçiminde anlatılmasının, resmedilmesinin ve yontulmasının çocukça olduğunu; Zeus'un toprağın çevresindeki hava, karanlık olanın Hades, toprağın ve denizin içinden geçenin Poseidon olduğunu söyler. Öbür tanrıları da bunlar gibi cansız şeylerle bağdaştırır; güneşi, ayı, öbür yıldızları ve kanunu da tanrı sayar. İnsanların da tanrılara dönüşeceğini söyler.

1076

Philodemus de pietate c. 11 (DDG 545b 12). ἀλλὰ μὴν καὶ Χρύσ(ι)ππος . . . . . ἐν μὲ)ν τῷ πρώτ(ῳ περὶ θεῶ)ν Δία φη(σὶν εἶναι τὸ)ν ἅπαντ(α διοικοῦ)ντα λόγον κ(αὶ τὴν) τοῦ ὅλου ψυχὴ(ν κα)ὶ τῇ τούτου μ(ετοχ)ῇ πάντα (ζῆν)? . . . . . καὶ τοὺς λίθους, (δ)ιὸ καὶ Ζῆνα καλε(ῖσ)θαι, Δία δ’ (ὅ)τι (πάν)των αἴτ(ι)ος (καὶ κύ)ριος· τόν τε κόσμον ἔμψ(υ)χον εἶναι καὶ θεό(ν, κ)αὶ τὸ ἡ(γεμονι)κὸν (κ)αὶ τὴν ὅ(λην ψ)υχ(ή)ν· καὶ . . . . . ιαν ὀν(ομάζεσ)θαι τὸν Δία καὶ τὴν κοινὴν πάντων φύσιν καὶ εἱμαρμ(έ)νην καὶ ἀνά(γ)κην. καὶ τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ εὐνομίαν καὶ δίκην (κ)αὶ ὁμόνοιαν κα(ὶ ε)ἰρήνην καὶ τὸ παρ(α)πλήσιον πᾶν. καὶ μὴ εἶναι θεοὺς ἄῤῥενας μηδὲ θηλείας, ὡς μηδ(ὲ) πόλεις μηδ’ ἀρ(ε)τάς, (ὀ)νομάζεσθαι δὲ μόνον ἀῤῥενικῶς καὶ θη(λ)υ(κ)ῶς ταὐτὰ ὄντα, καθάπερ σελήνην κα(ὶ μῆ)να. καὶ τὸν Ἄρη (κατὰ τ)οῦ πο(λ)έμου τε(τάχθ)αι καὶ τῆς τά(ξεως) καὶ ἀν(τ)ιτάξ(εως. Ἥ)φαιστον δὲ πῦ(ρ εἶν)αι, καὶ Κρόνον (μὲν τὸ)ν τοῦ ῥεύ(μ)ατος ῥ(όο)ν, Ῥέαν δὲ τὴν γῆν, Δία δὲ τὸν αἰθέρα· τοὺς δὲ τὸν Ἀπόλλω[ι] κα(ὶ) τὴν Δήμητρα γ(ῆ)ν ἢ τὸ ἐν αὐτῇ πνεῦμα. καὶ παιδαριωδῶς λέγεσθαι καὶ γράφεσθαι κα[ε]ὶ πλάτ(τ)εσθαι (θεοὺ)ς ἀνθρ(ωποειδεῖς) ὃν τρόπον καὶ πόλεις καὶ ποταμοὺς καὶ τόπους καὶ πάθ(η. Κ)αὶ Δία μὲ(ν εἶ)να(ι τὸν πε)ρὶ τὴν (γῆ)ν ἀέρα, (τ)ὸ(ν) δὲ σκο(τει)νὸν Λἵδ(ην), τὸν δὲ διὰ τῆς γῆ(ς κ)αὶ θαλάτ(τ)ης Ποσ(ειδῶ). Καὶ το(ὺς) ἄλλου(ς δ)ὲ θεοὺς ἀψύχοις ὡς καὶ τούτους συνοικειοῖ· καὶ τὸν ἥλ(ι)όν(τε) καὶ τὴ(ν) σελήνην καὶ τοὺς ἄλλους ἀστέ(ρ)ας θεοὺς οἴεται καὶ τὸν νόμον. Κα(ὶ ἀν)θρώπους εἰς θεο(ύ)ς φησι με(τ)αβαλεῖ(ν).

1078Fr. 1078 Kaynak: Philodemos, Dindarlık Üzerine 13 (DDG s. 547b 16). İkinci kitapta (Tanrılar Üzerine'nin) Orpheus'a ve Musaios'a atfedilenleri, Homeros'taki, Hesiodos'taki, Euripides'teki ve başka şairlerdeki şeyleri, Kleanthes'in de yaptığı gibi, kendi kanaatleriyle bağdaştırmaya çalışır. Her şey aitherdir; o hem baba hem oğuldur; nitekim birinci kitapta da Rhea'nın hem Zeus'un annesi hem kızı olmasının bir çelişki olmadığını söyler.

1078

Philodemus de pietate c. 13 (DDG p. 547b 16) ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ (scil. περὶ θεῶν) τά τε εἰς Ὀρφέα καὶ Μουσαῖον ἀναφερόμενα καὶ τὰ παρ’ Ὁμήρῳ καὶ Ἡσιόδῳ καὶ Εὐριπίδῃ κ[ι]αὶ ποιηταῖς ἄλλοις, ὡς καὶ Κλεάνθης, πειρᾶται συνοικειοῦν ταῖς δόξαις αὐτῶν. ἅπαντά τ’ ἐστὶν αἰθήρ, ὁ αὐτὸς ὢν καὶ πατὴρ καὶ υἱός, ὡς κἀν τῷ πρώτῳ μὴ μάχεσθαι τὸ τὴν Ῥέαν καὶ μητέρα τοῦ Διὸς εἶναι καὶ θυγατέρα.

1081Fr. 1081 Kaynak: Philodemos, Dindarlık Üzerine 14 (DDG s. 547b 3). Kharisler Üzerine'de de aynı bağdaştırmaları yapar; orada Zeus'un kanun olduğunu, Kharislerin de bizim iyiliklere başlamamız ve onlara karşılık vermemiz olduğunu söyler.

1081

Philodemus de pietate c. 14 (DDG p. 547b 3). τὰς δ’ αὐ τὰς ποιε(ῖ)ται σ(υ)νοικει(ώσε)ις κἀν τῷ περὶ (Χ)αρίτων, (ἐν ᾧ τ)ὸν Δία νόμον φησὶν εἶναι καὶ τὰς Χάριτας τὰς ἡμετέ(ρ)ας καταρχὰς κα(ὶ) τὰς ἀνταπ(ο)δόσεις τῶν εὐε(ργ)εσιῶ(ν).

1083Fr. 1083 Kaynak: Cornutus, Yunan Teolojisinin Özeti 15 (Arnim, Seneca'nın tartışmasına bağlı olarak). Bazıları da [Kharislerin] Eurynome'den ("geniş pay") doğduğunu söyler; bu da büyük paylar alanların bir bakıma olması gerekenden daha cömert olduklarını gösterir.

1083

Ad totam Senecae disputationem cf. Cornutus cp. 15 atque maxime haec verba: οἱ δ’ ἐξ Εὐρυνόμης, καὶ τούτου παριστάντος ὅτι χαριστικώτεροί πώς εἰσιν ἢ ὀφείλουσιν εἶναι οἱ μεγάλους κλήρους νεμόμενοι.

1084Fr. 1084 Kaynak: Etymologicum Magnum, "Rhea" maddesi, s. 701, 24. Khrysippos toprağa Rhea dendiğini söyler, çünkü sular ondan akar (rhei).

1084

Etymologicum Magn. s. v. Ῥέα p. 701, 24. Χρύσιππος δὲ λέγει τὴν γῆν Ῥέαν κεκλῆσθαι, ἐπειδὴ ἀπ’ αὐτῆς ῥεῖ τὰ ὕδατα.

1085Fr. 1085 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Scholionlar 135. Rheia yağmurların dökülüşüdür; Khrysippos'a göre ise Rhea bozan topraktır, çünkü onda çözülürüz ve onda bulunanların hepsi akıp dağılır. Themis bütünün değişmez konumu (thesis), Mnemosyne ise canlıların biçimlenişinin kalıcılığıdır. Aynı yerde 136. Phoibe: havanın saflığı; bu yüzden "altın taçlı"dır da, çünkü altın saftır. "Sevimli Tethys": besleyici olan, ya da üzerinde gemi yüzdürülen ve kazanç yoluyla besleyen deniz.

1085

Scholia Hesiod. Theogon. v. 135. Ῥεία ἡ ἐξ ὄμβρων χύσις ἐστί, κατὰ δὲ τὸν Χρύσιππον ἡ γῆ Ῥέα ἡ φθαρτική, ὅτι εἰς αὐτὴν ἀναλυόμεθα καὶ ὅτι πάντες τῶν ἐν αὐτῇ διαῤῥέουσι. Θέμιν γὰρ τὴν θέσιν τοῦ παντὸς τὴν ἀμετάθετον, Μνημοσύνην δὲ τὴν ἐπιμονὴν τῆς διαπλάσεως τῶν ζῴων. Ibid. v. 136. Φοίβην· τὸ καθαρὸν τοῦ ἀέρος, διὰ τοῦτο καὶ χρυσοστέφανον· καθαρὸς γὰρ ὁ χρυσός. Τηθύν τ’ ἐρατεινήν· τὴν τροφὸν ἢ τὴν πλευστὴν θάλασσαν, τὴν διὰ κέρδος τρέφουσαν.

1086Fr. 1086 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Scholionlar 134. Başka biçimde de alegoriyle yorumlarlar: Koios keyfiyettir (poiotēs), Kreios yargıdır (krisis); Hyperion göktür, üstümüzden (hyperanō) giden; Iapetos da onun hareketidir, atılmak (hiesthai) ve uçmak (petesthai) sözlerinden; çünkü gök durmadan hareket eder. Başka bir yorum: Iapetos akıl yürütmenin hareketidir, her şeyi araştırıp her şey hakkında soru sormasından. Krş. Cornutus 17: Koios, var olanların kendisine göre belli bir keyfiyette (poia) olduğu logosa verilen addır; çünkü İonyalılar birçok yerde p yerine k kullanırdı … Hyperion ise kendisine göre bazı şeylerin başkalarının üstünde dolaştığı logostur.

1086

Scholia Hesiod. Theogon. v. 134. ἀλληγοροῦσι δὲ ἄλλως τὸν μὲν Κοῖον εἶναι τὴν ποιότητα καὶ Κρεῖον τὴν κρίσιν· Ὑπερίονα δὲ τὸν οὐρανόν, τὸν ὑπεράνω ἡμῶν ἰόντα, καὶ Ἰαπετὸν τὴν κίνησιν αὐτοῦ, παρὰ τὸ ἵεσθαι καὶ πέτεσθαι. ὁ γὰρ οὐρανὸς ἀεικίνητός ἐστι. ἄλλως· Ἰαπετὸν λέγει τὴν τοῦ λογισμοῦ κίνησιν παρὰ τὸ πάντα ἀνερευνᾶν καὶ ζητεῖν περὶ πάντων. Cf. Cornutus c. 17. Κοῖος δὲ (scil. ὠνομάσθη ὁ λόγος), καθ’ ὃν ποιά τινα τὰ ὄντα ἐστί· τῷ γὰρ κ πολλαχοῦ οἱ Ἴωνες ἀντὶ τοῦ π ἐχρῶντο. — — Ὑπερίων δέ, καθ’ ὃν ὑπεράνω τινὰ ἑτέρων περιπορεύεται.

1087Fr. 1087 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Scholionlar 459. [Kronos] Uranos'un ve Gaia'nın oğlu sayılır, çünkü zaman (khronos) yerin üstündeki ve altındaki yıldızların doğuşundan doğar; gece-gündüzü, ayı ve mevsimi bunlar aracılığıyla belirleriz. Çocuklarını yuttuğu söylenir, çünkü zaman içinde olan her şey zamanla birlikte yine bozulur. Krş. Cornutus 6 (Kronos üzerine): Zaman da böyle bir şeydir; çünkü onda olanlar onun tarafından tüketilir.

1087

Scholia Hesiod. Theog. v. 459. νομίζεται δὲ παῖς Οὐρανοῦ καὶ Γῆς (scil. ὁ Κρόνος) ὅτι ἐκ τῆς ἐπιτολῆς τῶν ὑπὲρ γῆς καὶ ὑπὸ γῆν ἄστρων ὁ χρόνος γίνεται. διὰ γὰρ τούτων καὶ ἡμερονύκτιον καὶ μῆνα καὶ καιρὸν διορίζομεν. καταπίνειν δὲ λέγεται τὰ τέκνα, ὅτι ὅσα διὰ χρόνου γίνεται, τῷ χρόνῳ πάλιν συνδιαφθείρεται. Cf. Cornutus c. 6 (de Crono) καὶ ὁ χρόνος δὲ τοιοῦτόν τί ἐστι· δαπανᾶται γὰρ ὑπ’ αὐτοῦ τὰ γινόμενα ἐν αὐτῷ.

1088Fr. 1088 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Scholionlar 459. Onun (Kronos'un yaptığı) iğdiş etme şöyle açıklanır: Uranos'la toprak birleşince birçok canlı doğuyordu; sonra zaman her şeyi birbirinden ayırıp doğanları birbirleriyle birleşerek canlı doğurur kılınca, Uranos'un iğdiş edildiği söylenmiştir.

1088

Scholia Hesiod. Theog. v. 459. ἡ δὲ ἐκτομὴ αὐτοῦ (scil. τοῦ κρόνου) οὕτως ἀναλύεται· ὅτι τοῦ Οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς μίξεως γενομένης ἐζῳογονεῖτο πολλά· εἶτα τοῦ χρόνου ἕκαστα διακρίναντος καὶ τὰ γεννηθέντα ἐκ τῆς πρὸς ἄλληλα μίξεως ζῳογονοῦντος ἐκτετμῆσθαι τὸν Οὐρανὸν εἴρηται.

1089Fr. 1089 Kaynak: Etymologicum Magnum, "Kronos" maddesi. Kronos'un adını, doğanların her birini karıştırmaktan (kran, kirnan) ve dişiyi erkekle karıştırmaktan aldığını söylerler. Khrysippos ise, bütün evren nemle dolu ve çok yağmur yağarken, bunların ayrılıp dışarı akmasına (ekkrisis) Kronos adı verildiğini söyler.

1089

Etymologicum Magn. s. v. Κρόνος. Τὸν Κρόνον φασὶν ἐκ τοῦ κρᾶν καὶ κιρνᾶν ἕκαστα τῶν γενεθλιωμάτων καὶ μίξαι τὸ θῆλυ τῷ ἄρρενι. Χρύσιππος δέ φησιν [ὅτι] καθύγρων ὄντων τῶν ὅλων καὶ ὄμβρων καταφερομένων πολλῶν, τὴν ἔκκρισιν τούτων Κρόνον ὠνομάσθαι.

1090Fr. 1090 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Scholionlar 459 (s. 256 Flach). Kronos adı, doğanların her birini karıştırmaktan (keran, kirnan) ve dişiyi erkekle karıştırmaktan gelir. Khrysippos ise, bütün evren nemle dolu ve çok yağmur yağarken, bunların ayrılıp dışarı akmasına Kronos adı verildiğini söyler. Krş. aynı yerde 137: Kronos öğelerin ayrılmasıdır; öğeler birbirinden ayrıldıktan sonra düzensiz biçimde kaldılar. 459'a, biraz aşağıda: Başkaları Kronos adının, tanrılardan ilk kez yargıya (krisis) başvuran o olduğu için verildiğini söyler.

1090

Scholia Hesiod. Theog. v. 459 (p. 256 Flach). Κρόνος εἴρηται ἀπὸ τοῦ κερᾶν καὶ κιρνᾶν ἕκαστα τῶν γενεθλιωμάτων καὶ μῖξαι τὸ θῆλυ τῷ ἄῤῥενι. Χρύσιππος δέ φησι, καθύγρων ὄντων τῶν ὅλων καὶ ὄμβρων καταφερομένων πολλῶν, τὴν τούτων ἔκκρισιν Κρόνον ὠνομάσθαι. Cf. ibid. v. 137. Κρόνον τὴν ἀπόκρισιν τῶν στοιχείων, ἢν ἀπ’ ἀλλήλων ποιησάμενα ἄνευ τάξεως λοιπὸν διέμειναν et ad v. 459 paulo infra: ἄλλοι δέ φασι Κρόνον εἰρῆσθαι, ὅτι πρῶτος θεῶν εἰς κρίσιν ἐπέβαλε.

1092Fr. 1092 Kaynak: Hesiodos'un Theogonia'sına Scholionlar 211. Moiraların üç olduğunu söylerler: Klotho, doğuşa tabi olanların her birine kaderini eğirdiği (epiklōthein) için; Lakhesis, pay düşmesinden (lankhanein), birine iyiyi, birine zıddını pay olarak verdiği için; Atropos ise verilen payı döndürülmez kıldığı için. *Krş. Cornutus 13.*

1092

Scholia Hesiod. Theog. v. 211. τρεῖς δέ φασιν εἶναι τὰς Μοίρας, τὴν μὲν Κλωθώ, ὡς ἐπικλώθουσαν ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ὑπὸ γένεσιν τὸ εἱμαρμένον, τὴν δὲ Λάχεσιν ἀπὸ τοῦ λαγχάνειν, ὡς ἐπικληροῦσαν τῷ μὲν ἀγαθόν, τῷ δὲ ἐναντίον, τὴν δὲ Ἄτροπον, ὡς ποιοῦσαν τὸ ἀποκληρωθὲν ἀμετάτρεπτον. Cf. Cornutus cp. 13.

1093Fr. 1093 Kaynak: Plutarkhos, İsis ve Osiris Üzerine 40, s. 367c. Ama bunlar Stoacıların tanrılar hakkındaki öğretilerine benzer. Onlar da doğurgan ve besleyici pneumaya Dionysos, vuran ve bölene Herakles, kabul edene Ammon, toprağın ve meyvelerin içinden geçene Demeter ve Kore, denizin içinden geçene Poseidon derler.

1093

Plutarchus de Iside et Osiride cp. 40 p. 367c. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὅμοια τοῖς ὑπὸ τῶν Στωϊκῶν θεολογουμένοις ἐστί. καὶ γὰρ ἐκεῖνοι τὸ μὲν γόνιμον πνεῦμα καὶ τρόφιμον Διόνυσον εἶναι λέγουσι, τὸ πληκτικὸν δὲ καὶ διαιρετικὸν Ἡρακλέα, τὸ δὲ δεκτικὸν Ἄμμωνα, Δήμητρα δὲ καὶ Κόρην τὸ διὰ τῆς γῆς καὶ τῶν καρπῶν διῆκον, Ποσειδῶνα δὲ τὸ διὰ τῆς θαλάσσης. Cf. cp. 56 apud eundem.

1094Fr. 1094 Kaynak: Plutarkhos, Aşk Üzerine (Erotikos) 13, s. 757b. Khrysippos tanrının (Ares'in) adını açıklarken onu suçlar ve kara çalar: Ares'in "yok etmek" (anairein) olduğunu söyler; böylece içimizdeki kavgacı, çekişmeci ve thymosa ait kısma Ares dendiğini düşünenlere de yol açar.

1094

Plutarchus in Amatorio cp. 13 p. 757 b. ὁ δὲ Χρύσιππος ἐξηγούμενος τοὔνομα τοῦ θεοῦ (scil. Martis) κατηγορίαν ποιεῖ καὶ διαβολήν· ἀναιρεῖν γὰρ εἶναι τὸν Ἄρην φησίν, ἀρχὰς διδοὺς τοῖς τὸ μαχητικὸν ἐν ἡμῖν καὶ διάφορον καὶ θυμοειδὲς Ἄρην κεκλῆσθαι νομίζουσιν.

1095Fr. 1095 Kaynak: Macrobius, Saturnalia I 17, 7. (Macrobius'a göre Khrysippos Apollon adını şöyle açıklar:) ateşin çok sayıdaki ve bayağı ousialarından olmayan olarak (adın ilk harfi olumsuzluk bildirir); ya da tek olduğu ve çok olmadığı için.

1095

Macrobius Saturn. I 17, 7. Plato solem Ἀπόλλωνα scribit cognominatum ἀπὸ τοῦ ἀποπάλλειν τὰς ἀκτῖνας id est a iactu radiorum, Chrysippus Apollinem ὡς οὐχὶ τῶν πολλῶν καὶ φαύλων οὐσιῶν τοῦ πυρὸς ὄντα, primam enim nominis litteram retinere significationem negandi, ἢ ὅτι μόνος ἐστὶ καὶ οὐχὶ πολλοί.

1096Fr. 1096 Kaynak: Iustinus, Birinci Apologia 64. Athena'yı da benzer bir kurnazlıkla Zeus'un kızı saydılar, ama birleşme yoluyla değil: tanrının dünyayı logos aracılığıyla yapmayı düşündüğünü öğrendikleri için Athena'nın bu ilk düşünce olduğunu söylediler.

1096

Iustinus Apol. I 64. Καὶ τὴν Ἀθηνᾶν δὲ ὁμοίως πονηρευόμενοι θυγατέρα τοῦ Διὸς ἔφασαν οὐκ ἀπὸ μίξεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐννοηθέντα τὸν θεὸν διὰ λόγου τὸν κόσμον ποιῆσαι ἔγνωσαν, ὡς τὴν πρώτην ἔννοιαν ἔφασαν τὴν Ἀθηνᾶν.

1097Fr. 1097 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı IX 40. Bazı şeyler belki makuldür; örneğin toprağı tanrı saymak: sabanla yarılan ya da kazılan ousiayı değil, onun içinden geçen kuvveyi, meyve veren tabiatı, gerçekten de en tanrısal olanı.

1097

Sextus adv. math. IX 40. τινὰ μὲν γὰρ λόγου ἴσως ἔχεται, καθάπερ τὸ τὴν γῆν θεὸν νομίζειν, οὐ τὴν αὐλακοτομουμένην ἢ ἀνασκαπτομένην οὐσίαν, ἀλλὰ τὴν διήκουσαν ἐν αὐτῇ δύναμιν καὶ καρποφόρον φύσιν καὶ ὄντως δαιμονιωτάτην.

1098Fr. 1098 Kaynak: Ioannes Lydos, Aylar Üzerine IV 44. Khrysippos ona [Aphrodite'ye] Dione değil Didone denmesi gerektiğini ileri sürer, çünkü doğuşun hazlarını bağışlar (epididonai); Kypris adını gebe kalmayı (kyein) sağladığı için, Kythereia adını da benzer biçimde, gebe kalmayı yalnız insanlara değil hayvanlara da bağışladığı için aldığını söyler.

1098

Ioannes Laurentius Lydus de mensibus IV 44 p. 212 ed. Röther. Ὁ δὲ Χρύσιππος οὐ Διώνην ἀλλὰ Διδόνην αὐτὴν ὀνομάζεσθαι ἀξιοῖ παρὰ τὸ ἐπιδιδόναι τὰς τῆς γενέσεως ἡδονάς, Κύπριν δὲ ὀνομασθῆναι παρὰ τὸ κύειν παρέχειν, καὶ Κυθερείην ὁμοίως παρὰ τὸ μὴ μόνον ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ θηρίοις τὸ κύειν ἐπιδιδόναι.

1099Fr. 1099 Kaynak: Plutarkhos, Sofra Sohbetleri IX 14. (Hatip Herodes söyler:) Ben de Terpsikhore'den bir pay isterim; madem, Khrysippos'un dediği gibi, sohbetlerdeki hoşluk ve zarafet onun payına düşmüştür.

1099

Plutarchus Quaest. Conviv. IX 14. Herodes rhetor dicit: ἐγὼ δὲ μεταποιοῦμαί τι καὶ τῆς Τερψιχόρης· εἴπερ, ὥς φησι Χρύσιππος, αὕτη τὸ περὶ τὰς ὁμιλίας ἐπιτερπὲς εἴληχε καὶ κεχαρισμένον.

1100Fr. 1100 Kaynak: Aratos'a Scholionlar 1. [Şair] adıyla anılan Zeus'tan tabiattaki Zeus'a, yani havaya geçti. Havaya da Zeus derler; çünkü Stoacılara göre her şeyin içinden geçen odur. Nitekim bazıları Proteus'un bu hava olduğunu söyler. Homeros da "akan su oldu, yüksek yapraklı ağaç" ve ateş derken bunu ima eder; çünkü hava her şeyin kaynağıdır.

1100

Scholia in Aratum v. 1. μετέβη ἐπὶ τὸν κατ’ ἐπωνυμίαν Δία, τὸν φυσικόν, ὅς ἐστιν ἀήρ. καὶ γὰρ τὸν ἀέρα Δία λέγουσιν· οὗτος γάρ ἐστι κατὰ τοὺς Στωϊκοὺς ὁ διὰ πάντων διήκων. ἔνιοι γοῦν φασὶ τὸν Πρωτέα τοῦτον εἶναι τὸν ἀέρα. αἰνίττεται γὰρ καὶ Ὅμηρος λέγων γίγνετο δ’ ὑγρὸν ὕδωρ, καὶ δένδρον ὑψιπέτηλον καὶ πῦρ. οὗτος γάρ ἐστι πηγὴ πάντων.

1101Fr. 1101 Kaynak: Aetios, Görüşler I 8, 2. Thales, Pythagoras, Platon ve Stoacılar daimōnların psykhē türünden ousialar olduğunu, kahramanların da bedenlerden ayrılmış psykhēler olduğunu söyler: iyi psykhēler iyi, kötüleri kötü kahramanlardır.

1101

Aëtius Plac. I 8, 2. Θαλῆς Πυθαγόρας Πλάτων οἱ Στωϊκοὶ δαίμονας ὑπάρχειν οὐσίας ψυχικάς· εἶναι δὲ καὶ ἥρωας τὰς κεχωρισμένας ψυχὰς τῶν σωμάτων· καὶ ἀγαθοὺς μὲν τὰς ἀγαθάς, κακοὺς δὲ τὰς φαύλας.

1102Fr. 1102 Kaynak: Diogenes Laertios VII 151. İnsanlara duygudaşlık besleyen, insan işlerini gözeten bazı daimōnların da bulunduğunu, kahramanların ise erdemli kişilerin geride kalan psykhēleri olduğunu söylerler.

1102

Diogenes Laërt. VII 151. φασὶ δὲ εἶναι καί τινας δαίμονας ἀνθρώπων συμπάθειαν ἔχοντας, ἐπόπτας τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων· καὶ ἥρωας τὰς ὑπολελειμμένας τῶν σπουδαίων ψυχάς.

1103Fr. 1103 Kaynak: Plutarkhos, İsis ve Osiris Üzerine 25, s. 360e. Typhon, Osiris ve İsis hakkında anlatılanların ne tanrıların ne de insanların başına gelenler olduğunu, büyük daimōnlara ait olduğunu düşünenler daha iyi düşünür. Platon, Pythagoras, Ksenokrates ve Khrysippos, eski tanrıbilimcileri izleyerek, bunların insanlardan daha güçlü olduğunu, kuvvetleriyle tabiatımızı çok aştıklarını, ama tanrısal olanı katışıksız ve saf olarak değil, psykhēnin tabiatı ve bedenin hissiyle birlikte taşıdıklarını söylerler; bu tanrısal olan hazzı, zahmeti ve bu değişimlerle birlikte doğan bütün hâlleri kabul eder; bunlar kimini daha çok, kimini daha az sarsar.

1103

Plutarchus de Isides et Osiride cp. 25 p. 360e. Βέλτιον οὖν οἱ τὰ περὶ τὸν Τυφῶνα καὶ Ὄσιριν καὶ Ἶσιν ἱστορούμενα μήτε θεῶν παθήματα μήτ’ ἀνθρώπων, ἀλλὰ δαιμόνων μεγάλων εἶναι νομίζοντες, οὓς καὶ Πλάτων καὶ Πυθαγόρας καὶ Ξενοκράτης καὶ Χρύσιππος, ἑπόμενοι τοῖς πάλαι θεολόγοις, ἐῤῥωμενεστέρους μὲν ἀνθρώπων γεγονέναι λέγουσι καὶ πολὺ τῇ δυνάμει τὴν φύσιν ὑπερφέροντας ἡμῶν, τὸ δὲ θεῖον οὐκ ἀμιγὲς οὐδὲ ἄκρατον ἔχοντας, ἀλλὰ καὶ ψυχῆς φύσει καὶ σώματος αἰσθήσει [ἐν] συνειληχός, ἡδονὴν δεχόμενον καὶ πόνον καὶ ὅσα ταύταις ἐγγενόμενα ταῖς μεταβολαῖς πάθη τοὺς μὲν μᾶλλον τοὺς δὲ ἧττον ἐπιταράττει.

1104Fr. 1104 Kaynak: Plutarkhos, Kehanetlerin Sönmesi Üzerine 17. "Ama kötü daimōnların varlığını," dedi, "yalnız Empedokles değil, Platon, Ksenokrates ve Khrysippos, hatta Demokritos da kabul etti."

1104

Plutarchus de oraculorum defectu cp. 17. Ἀλλὰ φαύλους μέν, ἔφη, δαίμονας οὐκ Ἐμπεδοκλῆς μόνον ἀπέλιπεν, ἀλλὰ καὶ Πλάτων καὶ Ξενοκράτης καὶ Χρύσιππος, ἔτι δὲ Δημόκριτος.

1105Fr. 1105 Kaynak: Sextus Empiricus, Matematikçilere Karşı IX 71. Psykhēlerin aşağıya (Hades'e) indiğini düşünmek de mümkün değildir. Çünkü ince parçalı olduklarından ve pneuma niteliğinde oldukları kadar ateş niteliğinde de olduklarından, daha çok yukarıdaki yerlere doğru hafifçe yükselirler. Kendi başlarına da varlıklarını sürdürürler; Epikuros'un dediği gibi bedenlerden ayrılınca duman gibi dağılmazlar. Çünkü daha önce de onları bir arada tutan beden değildi; tersine, bedenin bir arada kalmasının sebebi onlardı, çok daha önce de kendilerinin. Bedenin çadırından çıkınca ay altındaki bölgede otururlar; orada havanın saflığı sayesinde kalıcılık için daha uzun zaman kazanır, öbür yıldızlar gibi topraktan yükselen buharı kendilerine uygun besin olarak kullanırlar; o bölgelerde onları dağıtacak bir şey de yoktur. Psykhēler varlıklarını sürdürüyorsa, daimōnlarla aynı şey olurlar.

1105

Sextus adv. math. IX 71. καὶ γὰρ οὐδὲ τὰς ψυχὰς ἔνεστιν ὑπονοῆσαι κάτω φερομένας (scil. εἰς Ἅιδου). λεπτομερεῖς γὰρ οὖσαι καὶ οὐχ ἧττον πυρώδεις ἢ πνευματώδεις εἰς τοὺς ἄνω μᾶλλον τόπους κουφοφοροῦσιν. καὶ καθ’ αὑτὰς δὲ διαμένουσι καὶ οὐχ, ὡς ἔλεγεν Ἐπίκουρος, ἀπολυθεῖσαι τῶν σωμάτων καπνοῦ δίκην σκίδνανται. οὐδὲ γὰρ πρότερον τὸ σῶμα διακρατητικὸν ἦν αὐτῶν, ἀλλ’ αὐταὶ τῷ σώματι συμμονῆς ἦσαν αἴτιαι, πολὺ δὲ πρότερον καὶ ἑαυταῖς. ἔκσκηνοι γοῦν ⟦ἡλίου?⟧ γενόμεναι τὸν ὑπὸ σελήνην οἰκοῦσι τόπον, ἐνθάδε τε διὰ τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ ἀέρος πλείονα πρὸς διαμονὴν λαμβάνουσι χρόνον, τροφῇ τε χρῶνται οἰκείᾳ τῇ ἀπὸ γῆς ἀναθυμιάσει ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα, τὸ διαλῦόν τε αὐτὰς ἐν ἐκείνοις τοῖς τόποις οὐκ ἔχουσιν. εἰ οὖν διαμένουσιν αἱ ψυχαί, δαίμοσιν αἱ αὐταὶ γίνονται.

1108Fr. 1108 Kaynak: Plutarkhos, İsis ve Osiris Üzerine 45, s. 369a. Bütünün ilkelerini, Demokritos ve Epikuros gibi, cansız cisimlere koymamalı; Stoacılar gibi, keyfiyetsiz maddenin yaratıcısını her şeye üstün gelen ve hükmeden tek bir logos ve tek bir inayet saymamalı.

1108

Plutarchus de Iside et Osiride cp. 45 p. 369a. οὔτε γὰρ ἐν ἀψύχοις σώμασιν τὰς τοῦ παντὸς ἀρχὰς θετέον, ὡς Δημόκριτος καὶ Ἐπίκουρος, οὔτε ἀποίου δημιουργὸν ὕλης ἕνα λόγον καὶ μίαν πρόνοιαν, ὡς οἱ Στωϊκοί, περιγιγνομένην ἀπάντων καὶ κρατοῦσαν.

1115Fr. 1115 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 38, s. 1051e. [Khrysippos] en çok Epikuros'a ve inayeti ortadan kaldıranlara karşı, tanrılar hakkında sahip olduğumuz kavramlardan yola çıkarak savaşır; çünkü tanrıları iyilik eden ve insanları seven varlıklar olarak düşünürüz. Bunlar onlarda birçok yerde yazıldığı ve söylendiği için sözleri aktarmaya hiç gerek yoktu.

1115

Plutarchus de Stoic. repugm. c. 38 p. 1051e. Πρὸς τὸν Ἐπίκουρον μάλιστα μάχεται καὶ πρὸς τοὺς ἀναιροῦντας τὴν πρόνοιαν, ἀπὸ τῶν ἐννοιῶν ἃς ἔχομεν περὶ θεῶν, εὐεργετικοὺς καὶ φιλανθρώπους ἐπινοοῦντες. Καὶ τούτων πολλαχοῦ γραφομένων καὶ λεγομένων παρ’ αὐτοῖς οὐδὲν ἔδει λέξεις παρατίθεσθαι.

1116Fr. 1116 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Pedagog I 8, s. 136 Potter. Yarar sağlayan, yarar sağlamayandan her hâlükârda daha üstün olsa gerek. İyiden üstün hiçbir şey yoktur. Öyleyse iyi yarar sağlar. Tanrının iyi olduğu kabul edilir; öyleyse tanrı yarar sağlar. İyi, iyi olduğu ölçüde yarar sağlamaktan başka bir şey yapmaz; öyleyse tanrı her şeye yarar sağlar. İnsana yarar sağlayıp onu kollamaması, kollayıp onunla ilgilenmemesi de elbette olmaz; çünkü bilerek yarar sağlayan, bilerek yarar sağlamayandan üstündür; tanrıdan üstün hiçbir şey yoktur; bilerek yarar sağlamak da ilgilenmekten başka bir şey değildir. Öyleyse tanrı insanı kollar ve onunla ilgilenir … İyi olmanın da aretēye sahip olmak yüzünden iyi olmak anlamında söylenmediğini ekleyelim; nasıl ki adalete de aretēye sahip olduğu için iyi denmez — çünkü kendisi aretēdir —, kendi başına ve kendi yüzünden iyi olduğu için iyi denir vb.

1116

Clemens Al. Paedag. I 8 p. 136 Pott. τὸ δὲ ὠφελοῦν τοῦ μὴ ὠφελοῦντος πάντως ἄν που κρεῖττον εἴη. τοῦ δὲ ἀγαθοῦ κρεῖττον οὐδὲ ἔν. ὠφελεῖ ἄρα τὸ ἀγαθόν. Ἀγαθὸς δὲ ὁ θεὸς ὁμολογεῖται· ὠφελεῖ ἄρα ὁ θεός. Τὸ δὲ ἀγαθὸν ᾗ ἀγαθόν ἐστιν οὐδὲν ἄλλο ποιεῖ ἢ ὅτι ὠφελεῖ· πάντα ἄρα ὠφελεῖ ὁ θεός. Καὶ οὐ δήπου ὠφελεῖ μέν τι τὸν ἄνθρωπον, οὐχὶ δὲ κήδεται αὐτοῦ, οὐδὲ κήδεται μέν, οὐχὶ δὲ καὶ ἐπιμελεῖται αὐτοῦ· κρεῖττον μὲν γὰρ τὸ κατὰ γνώμην ὠφελοῦν τοῦ μὴ ὠφελοῦντος κατὰ γνώμην· τοῦ δὲ θεοῦ κρεῖττον οὐδέν· καὶ οὐκ ἄλλο τι ἐστὶ τὸ κατὰ γνώμην ὠφελεῖν, εἰ μὴ ἐπιμελεῖσθαι [τοῦ ἀνθρώπου]. κήδεται ἄρα καὶ ἐπιμελεῖται τοῦ ἀνθρώπου ὁ θεός. — — - τὸ δὲ ἀγαθὸν εἶναι οὐ τῷ τὴν ἀρετὴν ἔχειν ἀγαθὸν εἶναι λέγεται· καθὸ καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀγαθὸν εἷναι λέγεται οὐ τῳ ἀρετὴν ἔχειν, ἀρετὴ γάρ ἐστιν αὐτή, ἀλλὰ τῷ αὐτὴν καθ’ αὑτὴν καὶ δι’ αὑτὴν ἀγαθὴν εἶναι etc.

1118Fr. 1118 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Sorular II 21, s. 68, 19 Bruns. Tanrıların kendi fiillerini ölümlülerin korunması için gerçekleştirdiğini söylemek, tanrılara tamamen yabancıdır; bu, özgür insanların ve efendilerin hizmetçiler için var olduğunu söylemeye benzer vb. Aynı yerde 28. Gerçi köleler ve efendiler söz konusu olunca birbirlerinden bir karşılık aldıkları söylenebilir … ama tanrıların korunmasının ölümlülerin etkinliğine muhtaç olduğunu söylemek büsbütün saçma görünür. Nasıl görünmesin? Buna benzer biçimde, tanrıların gayesinin ve iyisinin ölümlülerin düzeninde ve onlara gösterilen inayette olduğunu söylemek de saçmadır … Tanrısal olan kendi fiillerini kendisi için değil de ölümlülerin korunması için gerçekleştirirse, büsbütün ölümlüler için var oluyor gibi görünür. Tanrının ousiasını inayet etmeye koyanlara göre ise tanrı tam da bunu yapacaktır. Çünkü şunları yazana göre tanrısal olan başka ne olacaktır: "Kardan beyazlığı ve soğukluğu alırsan geriye ne kalır? Ateşten sıcaklığı söndürürsen, baldan tatlılığı, psykhēden hareket etmeyi, tanrıdan inayet etmeyi alırsan?" Böyle söyleyen ve yazana göre tanrı için var olmak inayet etmekteyse vb. s. 70, 2. Her şeyi inayete bağlayan, ama yalnız güzelin iyi olduğunu ve bunun da bize bağlı olduğunu söyleyenler için saçma bir sonuç çıkar: onlara göre tanrıların varlığının içinde bulunduğu tanrısal inayet, insanlar için hiçbir iyinin sebebi olamaz. Krş. Olympiodoros, Platon'un Phaidon'una Şerh s. 72 Finckh: Tanrılar nasıl bizim efendilerimizdir, madem efendi kölenin iyisini değil kendi iyisini gözetir? Yöneticiden farkı da budur. Peki insan aracılığıyla tanrı için ne iyilik doğabilir? Yoksa onlarda ikisi birbiriyle örtüşür mü? Buradaki efendi de kölesini düşünür. "Ama kendi için düşünür," der Stoacılar, "tanrılar da böyledir; çünkü her şeyi öncelikle kendileri için yaparlar" … Bize karşı bir tür düzen içinde yönetirler; köle olanlar da yönetilenlerden daha çok tanrılardan pay alır, çünkü bütünüyle onların olurlar ve kendilerine ait hiçbir şey katmazlar.

1118

Alexander Aphrod. Quaest. II 21 p. 68, 19 Bruns. τὸ γὰρ — — τοὺς θεοὺς λέγειν διὰ τὴν τῶν θνητῶν σωτηρίαν τὰς οἰκείας ἐνεργείας ἐνεργεῖν παντελῶς ἀλλότριον θεῶν· παραπλήσιον γὰρ τοῦτο τῷ λέγοντι τοὺς ἐλευθέρους καὶ τοὺς δεσπότας τῶν οἰκετῶν εἶναι χάριν etc. ibid. 28. καίτοι γε ἐπὶ μὲν τῶν δούλων καὶ τῶν δεσποτῶν ἔστιν εἰπεῖν ἀντίδοσιν αὐτοῖς τινα γίγνεσθαι παρ' ἀλλήλων — — τὸ δὲ τὴν τῶν θεῶν σωτηρίαν δεῖσθαι λέγειν τῆς τῶν θνητῶν ἐνεργείας ἄτοπον ἂν εἶναι δόξειε παντάπασιν. Πῶς γὰρ οὔ; Ἄτοπον δὲ τούτῳ παραπλησίως καὶ τὸ τέλος καὶ τἀγαθὸν τῶν θεῶν εἶναι λέγειν ἐν τῇ τῶν θνητῶν τάξει τε καὶ προνοίᾳ. — — ἀλλ’ εἰ τὰς οἰκείας τὸ θεῖον ἐνεργήσει ἐνεργείας τῆς τῶν θνητῶν σωτηρίας, οὐχ αὑτοῦ χάριν, παντάπασιν ἂν δόξειε τῶν θνητῶν εἶναι χάριν. Ποιήσει δὲ (scil. ὁ θεὸς) τοῦτο κατὰ τοὺς ἐν τῷ προνοεῖν τὴν οὐσίαν αὐτοῦ τιθεμένους. Τί γὰρ ἄλλο τὸ θεῖον ἔσται κατὰ τὸν γράφοντα· Επεὶ τί τὸ καταλειπόμενον ἢ τῆς χιόνος, ἂν ἀφέλῃ τὸ λευκὸν καὶ ψυχρόν; τί δὲ πυρός, ἂν τὸ θερμὸν σβέσῃς, μέλιτος δὲ τὸ γλυκύ καὶ ψυχῆς τὸ κινεῖσθαι καὶ τοῦ θεοῦ τὸ προνοεῖν; Εἰ γὰρ ἐν τῷ προνοεῖν τὸ εἶναι θεῷ κατὰ τὸν οὕτω λέγοντά τε καὶ γράφοντα etc.. ibid. p. 70, 2. ἄτοπον δ’ ἂν ἕποιτο τοῖς ἀνατιθεῖσι μὲν πάντα τῇ προνοίᾳ, λέγουσι δὲ καὶ μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν καὶ τοῦτ’ ἐφ’ ἡμῖν εἶναι τιθεμένοις· τινὸς ἀγαθοῦ τοῖς ἀνθρώποις κατ’ αὐτοὺς οὐχ οἷόν τε γίνεσθαι τὴν θείαν πρόνοιαν, ἐν ᾗ τὸ εἶναι τοῖς θεοῖς φασιν εἶναι. Cf. Olympiodorum ad Platonis Phaedon. p. 72 Finckh. πῶς δεσπόται ἡμῶν οἱ θεοί, εἴπερ ὁ δεσπότης οὐ τὸ τοῦ δούλου σκοπεῖ ἀγαθόν, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ; ταύτῃ γὰρ διαφέρει τοῦ ἄρχοντος. τί δὲ ἂν γένοιτο θεῷ ἀγαθὸν δι’ ἀνθρώπου; ἢ ἐκείνοις ἑκάτερον τῷ ἑτέρῳ σύνδρομον, φροντίζει δὲ καὶ ὁ τῇδε δεσπότης τοῦ δούλου. ἀλλὰ δι’ ἑαυτόν, φασὶν οἱ Στωϊκοί, ὥστε οὕτω γε καὶ οἱ θεοί· πάντα γὰρ ποιοῦσι δι’ ἑαυτοὺς προηγουμένως. — — - ἄρχουσι δὲ κατά τινα σύνταξιν τὴν πρὸς ἡμᾶς, καὶ μᾶλλον οἱ δουλεύοντες ἢ οἱ ἀρχόμενοι μετέχουσι τῶν θεῶν, ἅτε ὅλοι ἐκείνων γιγνόμενοι καὶ τὸ οἴκεον οὐ προστιθέντες.

1122Fr. 1122 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 79, c. I s. 349, 21 Koetschau. Dünya inayete göre oluştuysa ve tanrı bütünün başındaysa, insan soyunun kıvılcımlarının başlangıçta daha üstün varlıkların bir tür koruması altında olması zorunluydu; öyle ki başlangıçta tanrısal tabiat ile insanlar birbirine karışmıştı. Askralı şair de bunu düşünerek şöyle demiştir: "Çünkü o zaman sofralar ortaktı, oturaklar ortaktı / ölümsüz tanrılarla ölümlü insanlar arasında."

1122

Origenes contra Celsum IV 79 Vol. I p. 349, 21 Kö. (p. 562 Delarue). εἴπερ γὰρ κατὰ πρόνοιαν ὁ κόσμος γεγένηται καὶ θεὸς ἐφέστηκε τοῖς ὅλοις, ἀναγκαῖον ἦν τὰ ζώπυρα τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἀρξάμενα ὑπό τινα γεγονέναι φρουρὰν τὴν ἀπὸ κρειττόνων, ὥστε κατ’ ἀρχὰς ἐπιμιξίαν γεγονέναι τῆς θείας φύσεως πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, ἅπερ καὶ ὁ Ἀσκραῖος ποιητὴς ἐννοῶν εἶπε· ξυναὶ γὰρ τότε δαῖτες ἔσαν, ξυνοὶ δὲ θόωκοι ἀθανάτοισι θεοῖσι καταθνητοῖς τ’ ἀνθρώποις.

1123Fr. 1123 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Pedagog I 3, s. 102 Potter. Demek ki tanrının yaptığı insan kendi için seçilmeye değerdir. Kendi için seçilmeye değer olan, kimin için böyleyse ona yakındır; bu da hoşa giden ve sevilmeye değer olandır. Ama bir şeyin sevilmeye değer olup da o kişi tarafından sevilmemesi olmaz. İnsanın sevilmeye değer olduğu gösterildi; öyleyse insan tanrı tarafından sevilir.

1123

Clemens Al. Paed. c. 3 p. 102 Pott. ὁ ἄνθρωπος ἄρα ὃν πεποίηκεν ὁ θεὸς δι’ αὑτὸ αἱρετόν ἐστιν· τὸ δὲ δι’ αὑτὸ αἱρετὸν οἰκεῖόν ἐστιν ὅτῳπερ ἂν ᾖ δι’ αὑτὸ αἱρετόν· τοῦτο δὲ καὶ ἀσμενιστὸν καὶ φιλητόν· ἀλλ’ οὐχὶ φιλητὸν μὲν τί ἐστιν, οὐχὶ δὲ καὶ φιλεῖται ὑπ’ αὐτοῦ. φιλητὸς δὲ ὁ ἄνθρωπος ἀποδέδεικται· φιλεῖται ἄρα πρὸς τοῦ θεοῦ ὁ ἄνθρωπος.

1124Fr. 1124 Kaynak: Philodemos, Tanrıların Mutlu Hayatı Üzerine, sütun I (Scott, Herculaneum Fragmanları s. 140). … hepsini, alışılmış anlamda dost denenler gibi dost saymamalı; çünkü birbirini tanımayanların birbirlerinin bilgisine varması mümkün değildir; bu yüzden tanrıların bilgelerin dostları olduğu da söylenemez … [biri] tanrılara …, onların tabiatına ve hâline hayran kalır, ona yaklaşmaya çalışır ve adeta ona dokunmayı ve onunla birlikte olmayı arzularsa, bilgelere tanrıların dostları, tanrılara da bilgelerin dostları desin. Ama bu tür şeylere dostluk demek bize uygun düşmüyor gibi; bu yüzden işlerin kendilerine bakmak, … zorlamamak daha iyidir. Öyleyse tanrıların birbirlerine, eksikliği olanlara kendilerine ait bazı şeylerden pay verir gibi iyilik ettiği söylenmemelidir; çünkü hepsi en yetkin hazzı kendilerine yetecek biçimde sağlayabilir.

1124

Philodemus de deorum vita beata. col. I (Scott. Fragm. Hercul. p. 140) ο)ὐ μὴν ἅπαντα(ς) ε . . . ων οἰητέον (φίλ)ους ᾗ κατὰ τὸ σύν(ηθ)ές γε φίλοι καλοῦνται· τοὺς γὰ(ρ) ἀπείρους (ο)ὐ δυνατὸν ἀλλήλο(ις) εἰ)ς γνῶσιν ἀφικνεῖσθαι· δι’ ὅπερ οὐ(δʼ) α(ὐτῶν ε . ιη . (τῶν σο)φῶν φ(ί)λους ἄν τις εἴποι το)ὺ(ς θεοὺς) 14 . . τοῖς θεοῖς, καὶ θαυμάζει τὴν φύσιν κα)ὶ τὴν διάθεσιν καὶ πειρᾶται συνεγγίζει)ν αὐτῇ καὶ καθαπερεὶ γλίχεται θιγε(ῖ)ν καὶ συ)νεῖναι, καλείτω καὶ τοὺς σοφοὺς τῶν θεῶ)ν φίλους καὶ τοὺς θεοὺς τῶν σοφῶν. (ἀλλ’ ο)ὐκ ἐοίκαμε(ν πρὸς) τὰ τοιαῦτα τὴν φι(λίαν) ἐρεῖν, ὥστε βέλτε(ι)ον αὐτὰ τὰ πράγματα (σκοπ)εῖν, τα . δρ . . . . . . ηστως μὴ παραβιάζεσθαι. καὶ χαρίζεσθαι τοιγαροῦν ἀλλήλοις τοὺς θεοὺς τῆι μέν, ὡς ἐνλείπουσι μετάδοσίν τινων οἰκείων ποιουμένους, οὐ ῥητέον· ἅπαντε(ς γ)ὰ(ρ δὴ) αὐταρκῶς ἑαυτοῖς παρασκευαστικοὶ τῆς τελειοτάτης ἡδο(νῆ)ς εἰ(σιν.

1125Fr. 1125 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 33, s. 1049e. Oysa kendisi Yargılama Üzerine'de ve yine Tanrılar Üzerine'nin ikinci kitabında tanrısal olanın utanç verici şeylere ortak sebep olmasının makul olmadığını söyler: nasıl kanun kanunsuzluğa, tanrılar da dinsizliğe ortak sebep olmazsa, aynı biçimde hiçbir utanç verici şeye ortak sebep olmamaları da makuldür. "Ama Zeus aşkına," diyecektir biri, "Euripides'i de över; çünkü şunları söyler: 'Tanrılar utanç verici bir şey yaparsa tanrı değildir'; ve: 'Söylediğin, tanrıları suçlamak, işin en kolayıdır.'"

1125

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 33 p. 1049e. Καίτοι λέγει γ’ αὐτὸς ἐν τῷ περὶ τοῦ Δικάζειν, καὶ πάλιν ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ Θεῶν, ὡς τῶν αἰσχρῶν τὸ θεῖον παραίτιον γίνεσθαι οὐκ εὔλογόν ἐστιν· ὃν τρόπον γὰρ οὔτε νόμος τοῦ παρανομεῖν παραίτιος γένοιτο ἄν, οὔτε οἱ θεοὶ τοῦ ἀσεβεῖν· οὕτως εὔλογον, μηδ’ αἰσχροῦ μηδενὸς εἶναι παραιτίους. Ἀλλὰ νὴ Δία, φήσει τις, ἐπαινεῖν πάλιν τοῦ Εὐριπίδου λέγοντος Εἰ θεοί τι δρῶσιν αἰσχρὸν οὐκ εἰσὶν θεοί. (Nauck fr. trag. p. 447) καὶ τὸ ῥᾷστον εἶπας αἰτιάσασθαι θεούς. (ibidem p. 434).

1126Fr. 1126 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 32, s. 1075e. Oysa kendileri, inayeti ortadan kaldırarak tanrıların ön kavrayışını karıştırdığı için Epikuros'a karşı "Vay vay, eyvah eyvah!" diye bağırırken alfabenin hiçbir harfini eksik bırakmazlar; çünkü tanrı yalnız ölümsüz ve kutlu olarak değil, insanları seven, onları kollayan ve onlara yarar sağlayan olarak da önceden kavranır ve düşünülür.

1126

Plutarchus de comm. not. cp. 32 p. 1075e. καὶ μὴν αὐτοί γε πρὸς τὸν Ἐπίκουρον οὐδὲν ἀπολείπουσι τῶν γραμμάτων 'ἰού ἰού φεῦ φεῦ' βοῶντες, ὡς συγχέοντα τὴν τῶν θεῶν πρόληψιν, ἀναιρουμένης τῆς προνοίας. οὐ γὰρ ἀθάνατον καὶ μακάριον μόνον, ἀλλὰ καὶ φιλάνθρωπον καὶ κηδεμονικὸν καὶ ὠφέλιμον προλαμβάνεσθαι καὶ νοεῖσθαι τὸν θεόν.

1128Fr. 1128 Kaynak: Iamblikhos, Ruh Üzerine, Stobaios'ta, Seçmeler I s. 372, 7 Wachsmuth. Stoacıların dediği gibi, parçaların ve bütünlerin logosu birdir, düşünüşleri her bakımdan aynıdır, doğru davranışları eşittir, aretēleri de aynıdır.

1128

Jamblichus de anima apud Stobaeum ecl. I p. 372, 7 W. ὡς μὲν οἱ Στωϊκοὶ λέγουσιν, εἷς τέ ἐστιν ὁ λόγος καὶ ἡ αὐτὴ πάντως διανόησις καὶ τὰ κατορθώματα ἶσα καὶ αἱ αὐταὶ ἀρεταὶ τῶν τε μεριστῶν καὶ τῶν ὅλων.

1129Fr. 1129 Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylevler XXXVI 37. Bütünün başındakine kral diyenler, bütünün bir krallıkla yönetildiğini kabul etmezlik edemezler; krallıkla yönetildiğini söyleyenler de onun bir siyasal düzenle yönetildiğini, bütünün bir siyasal düzeni bulunduğunu söylemezlik edemezler. Siyasal düzeni kabul edince de, bu düzenle yönetilenin bir şehir ya da şehre benzer bir şey olduğunu kabul etmekten kaçınamazlar. İşte filozofların öğretisi budur: daimōnlarla insanların iyi ve insansever bir topluluğunu gösterir; kanundan ve siyasal düzenden de rastgele canlılara değil, logostan ve phronēsisten pay alanlara pay verir.

1129

Dio Chrysost. Or. XXXVI § 37 (V. II p. 11, 2 Arn.). οὐ γὰρ δὴ βασιλέα εἰπόντες τὸν ἐπὶ τῶν ὅλων οὐκ ἂν βασιλεύεσθαι τὸ ὅλον ὁμολογοῖεν οὐδὲ βασιλεύεσθαι φήσαντες οὐκ ἂν πολιτεύεσθαι φαῖεν οὐδ’ εἶναι πολιτείαν [βασιλικὴν] τοῦ παντός. πολιτείαν δ’ αὖ συγχωροῦντες, πόλιν οὐκ ἂν ἀποτρέποιντο ὁμολογεῖν ἤ τι τούτῳ παραπλήσιον τὸ πολιτευόμενον. ὅδε μὲν οὖν ὁ τῶν φιλοσόφων λόγος, ἀγαθὴν καὶ φιλάνθρωπον ἀποδεικνὺς κοινωνίαν δαιμόνων καὶ ἀνθρώπων, μεταδιδοὺς νόμου καὶ πολιτείας οὐ τοῖς τυχοῦσι τῶν ζῴων, ἀλλ’ ὅσοις μέτεστι λόγου καὶ φρονήσεως.

1130Fr. 1130 Kaynak: Dion Khrysostomos, Söylevler XXXVI 29. "Şehir sözünü," dedim, "şöyle anlamak gerekir: bizimkiler dünyanın doğrudan bir şehir olduğunu ileri sürmezler; çünkü bu, dediğim gibi insanların bir topluluğu diye tarif ettikleri şehir hakkındaki öğretilerine aykırı düşerdi. Aynı zamanda, dünyanın asıl anlamıyla bir canlı olduğunu söyleyip sonra bir şehir olduğunu söylemek belki uygun da inandırıcı da olmazdı; çünkü aynı şeyin hem şehir hem canlı olduğunu kimse kolay kolay kabullenmez sanırım. Ama şimdiki dünya düzenini, yani bütünün bitkilerin, ölümlü ve ölümsüz canlıların, ayrıca havanın, toprağın, suyun ve ateşin pek çok biçimine ayrılıp bölündüğü, yine de bütün bunlarda tek bir şey olarak bulunduğu ve tek bir psykhē ve kuvve tarafından yönetildiği durumu, içinde doğan ve yok olan şeylerin çokluğu, ayrıca yönetiminin düzeni ve güzel tertibi yüzünden bir bakıma bir şehre benzetirler. Kısacası bu öğreti, insan soyunu tanrısal olanla uyumlu kılmaya ve akla sahip olan her şeyi tek bir logosla kuşatmaya çalışır; topluluğun ve adaletin tek güçlü ve çözülmez ilkesini bunda bulur."

1130

Dio Chrysost. Or. XXXVI § 29 (V. II p. 9, 1 Arn.). τὸ μὲν δὴ τῆς πόλεως οὕτως, ἔφην, δεῖ ἀκούειν, ὡς οὐκ ἄντικρυς τῶν ἡμετέρων τὸν κόσμον ἀποφαινομένων πόλιν· ἐναντίον γὰρ ⟨ἂν⟩ ὑπῆρχε τοῦτο τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῆς πόλεως, ⟨ἣν⟩, ὥσπερ οὖν εἶπον, σύστημα ἀνθρώπων ὡρίσαντο· ἅμα τε οὐκ ἦν ἴσως πρέπον οὐδὲ πιθανὸν κυρίως εἰπόντας εἶναι τὸν κόσμον ζῷον ἔπειτα φάσκειν ὡς ἔστι πόλις· τὸ γὰρ αὐτὸ πόλιν τε καὶ ζῷον οὐκ ἂν οἶμαι ῥᾳδίως ὑπομένοι τις ὑπολαβεῖν. ἀλλὰ τὴν νῦν διακόσμησιν, ὁπηνίκα διήρηται καὶ μεμέρισται τὸ πᾶν εἰς πολλάς τινας μορφὰς φυτῶν τε καὶ ζῴων θνητῶν καὶ ἀθανάτων, ἔτι δὲ ἀέρος καὶ γῆς καὶ ὕδατος καὶ πυρός, ἓν οὐδὲν ἧττον πεφυκὸς ἐν ἅπασι τούτοις καὶ μιᾷ ψυχῇ καὶ δυνάμει διεπόμενον, ἁμῃγέπῃ πόλει προσεικάζουσι διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἐν αὐτῇ γιγνομένων τε καὶ ἀπογιγνομένων, ἔτι δὲ τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐκοσμίαν τῆς διοικήσεως. ὁ δὲ λόγος οὗτος ἔμβραχυ ἐσπούδακε ξυναρμόσαι τῷ θείῳ τὸ ἀνθρώπειον γένος καὶ ἑνὶ λόγῳ περιλαβεῖν πᾶν τὸ λογικόν, κοινωνίας ἀρχὴν καὶ δικαιοσύνης μόνην ταύτην ἰσχυρὰν καὶ ἄλυτον εὑρίσκων.

1132Fr. 1132 Kaynak: Diogenes Laertios VII 148. Tabiat derken bazen dünyayı bir arada tutanı, bazen de yeryüzündeki şeyleri büyüteni kastederler. Tabiat, tohumsal logoslara göre kendi kendinden hareket eden, kendisinden olan şeyleri belirli zamanlarda tamamlayıp bir arada tutan ve ayrılıp çıktığı şeylerle aynı türden şeyler meydana getiren bir melekedir. Tabiatın hem yararlı olanı hem de hazzı hedeflediğini söylerler; bu, insanın yaratılışından belli olur.

1132

Diogenes Laërt. VII 148. φύσιν δὲ ποτὲ μὲν ἀποφαίνονται τὴν συνέχουσαν τὸν κόσμον, ποτὲ δὲ τὴν φύουσαν τὰ ἐπὶ γῆς. ἔστι δὲ φύσις ἕξις ἐξ αὑτῆς κινουμένη κατὰ σπερματικοὺς λόγους, ἀποτελοῦσά τε καὶ συνέχουσα τὰ ἐξ αὐτῆς ἐν ὡρισμένοις χρόνοις καὶ τοιαῦτα δρῶσα ἀφ’ οἵων ἀπεκρίθη. ταύτην δὲ καὶ τοῦ συμφέροντος στοχάζεσθαι καὶ ἡδονῆς, ὡς δῆλον ἐκ τῆς τοῦ ἀνθρώπου δημιουργίας.

1133Fr. 1133 Kaynak: Galenos, Tıbbi Tarifler 95, c. XIX s. 371 Kühn. Tabiat, oluşa doğru yöntemle ilerleyen ve kendi kendinden etkin biçimde hareket eden sanatkâr bir ateştir … Başka bir tarif: tabiat, kendi kendinden hareket eden ve tohumsal kuvvelere göre insanı doğuran, tamamlayan ve koruyan sıcak bir pneumadır. (Ardından buna çok benzeyen birkaç tarif gelir.) Karışıma da tabiat denir, melekeye de, dürtüye göre harekete de. Canlıyı yöneten kuvveye de tabiat denir.

1133

Galenus defin. medicae 95 Vol. XIX p. 371 K. φύσις ἐστὶ πῦρ τεχνικὸν ὁδῷ βαδίζον εἰς γένεσιν καὶ ἐξ ἑαυτοῦ ἐνεργητικῶς κινούμενον. — — ἑτέρως· φύσις ἐστὶ πνεῦμα ἔνθερμον ἐξ ἑαυτοῦ κινούμενον καὶ κατὰ τὰς σπερματικὰς δυνάμεις γεννῶν τε καὶ τελειοῦν καὶ διατηροῦν τὸν ἄνθρωπον. φύσις καὶ ἡ κρᾶσις λέγεται, φύσις καὶ ἡ ἕξις, φύσις καὶ ἡ καθ’ ὁρμὴν κίνησις. φύσις καὶ ἡ διοικοῦσα τὸ ζῷον δύναμις λέγεται.

1134Fr. 1134 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis V 14, s. 708 Potter. Stoacılar tabiatı oluşa doğru yöntemle ilerleyen sanatkâr bir ateş olarak tarif eder.

1134

Clemens Al. Stromat. V 14 p. 708 Pott. πῦρ μὲν οὖν τεχνικὸν ὁδῷ βαδίζον εἰς γένεσιν τὴν φύσιν ὁρίζονται οἱ Στωϊκοί.

1135Fr. 1135 Kaynak: Galenos, Organların Yararı Üzerine XVII 1, c. IV s. 350 Kühn. Bazıları cisimlerin öğelerini, ousiaları bakımından tabiatın tekhnēsiyle birleştirilemeyecek türden şeyler olarak önceden varsaydıkları için tabiata savaş açmak zorunda kaldılar. Birleştirilemeyeceklerini şuradan öğrenmek mümkündür: herhangi bir şeyi sanatla şekillendirecek olan ya ona dışarıdan dokunmalı ya da şekillendirilen şeyin baştan başa içinden geçmiş olmalıdır. Ama bazılarının öğe saydığı bölünmez ya da parçasız cisimlere dışarıdan dokunan bir şeyin onları şekillendirebileceğini kendileri de elbette söylemezler, içlerine baştan başa yayıldığını da. Geriye, bunların rastgele birbirine dolanarak duyulur cisimlerin yapısını meydana getirmesi kalır. Rastgele dolanınca da ortaya çıkan ürün nadiren yararlı, çoğu kez yararsız ve boşuna olur. İşte ilk cisimlerin atomları getirenlerin söylediği türden olduğunu ileri süren o adamların tabiatın sanatkâr olmasını istememesinin sebebi budur. Çünkü bütün canlıların, dışarıdan bakınca hemen görüldüğü gibi, yararsız hiçbir organı bulunmadığı apaçık ortadayken, hiç değilse itiraz için tek bir örnek bulmaya çalışırlar vb.

1135

Galenus de usu partium l. XVII cp. 1 (vol. IV p. 350 K). ἐπεὶ δ’ ἔφθασαν ἔνιοι στοιχεῖα τῶν σωμάτων ὑποθέσθαι τὰ τοιαῦτα ταῖς οὐσίαις, ὡς συναφθῆναι μὴ δύνασθαι τέχνῃ φύσεως, ἠναγκάσθησαν αὐτῇ πολεμεῖν. ὅτι δ’ οὐ δύναται συναφθῆναι, μαθεῖν ἔστιν ἐνθένδε. Τὸ διαπλάττειν μέλλον ὁτιοῦν τεχνικῶς ἤτοι γ’ ἔξωθεν αὐτοῦ ψαύειν ἢ δι’ ὅλου τοῦ διαπλαττομένου διεληλυθέναι χρή. Ἀλλ’ οὔτ’ ἔξωθέν τι ψαῦον τῶν ἀτόμων ἢ ἀμερίστων σωμάτων, ἅπερ ἔνιοι τίθενται στοιχεῖα, διαπλάττειν αὐτὰ πεφυκέναι φασὶν οὐδ’ αὐτοὶ ⟨δήπου⟩ οὔτε δι’ ὅλου ἐκτετάσθαι. Λείπεται οὖν ὡς ἔτυχεν ἀλλήλοις περιπλεκόμενα τὴν τῶν αἰσθητῶν σωμάτων ἐργάσασθαι σύστασιν. Ὡς ἔτυχε δὲ περιπλεκόμενα, σπανίως μέν ποτε χρήσιμον ἐργάζεται τὸ δημιούργημα, πολλάκις δ’ ἄχρηστόν τε καὶ μάταιον. Αὕτη τοιγαροῦν αἰτία τοῦ μὴ βούλεσθαι τὴν φύσιν εἶναι τεχνικὴν ἐκείνους τοὺς ἄνδρας, ὅσοι τὰ πρῶτα σώματα τοιαῦτα εἶναί φασιν, οἷάπερ οἱ τὰς ἀτόμους εἰσάγοντες λέγουσιν. Ὁρωμένων γὰρ ἐναργῶς ἀπάντων τῶν ζῴων εὐθὺς ἔξωθεν οὐδὲν ἄχρηστον ἐχόντων μόριον, ἐπιχειροῦσι καὶ μὴν ἑνὸς εὐπορῆσαί τινος εἰς ἀντιλογίαν etc.

1136Fr. 1136 Kaynak: Galenos, Organların Yararı Üzerine V 4, c. III s. 354 Kühn. Biz yararlı olanı fazla düşünmeden seçeriz, başka bakımlardan, ihtiyaç duyduğumuz konularda yarar sağladığından daha çok zarar verecek türden olsa bile. Tabiat ise eserlerinin hiçbirinde düşüncesizce ya da gevşeklikten ötürü küçük bir iyilik için bazen büyük kötülükler seçmez; her birinde kemiyeti kesin bir ölçüyle belirleyerek iyiyi her zaman kötüden kat kat fazla kılar. Mümkün olsaydı bütün bunları hiçbir kötülük olmadan kurardı; ama hiçbir tekhnē maddenin kusurundan kaçamadığı, ürününü çelikten ve hiç etkilenmez kılamadığı için, ona elden gelen düzeni vermek kalır. Her madde başka bir düzene elverir; çünkü yıldızlar da biz de elbette aynı ousiadan oluşmadık. Öyleyse aynı etkilenmezliği aramamalı ve sayısız yararlı şeyin yanında küçük zararlı bir şey görürsek tabiatı suçlamamalıyız. s. 402. Tabiat hiçbir yerde, hiçbir biçimde hiçbir şeyi ihmal etmemiştir; bir amaç için olan şeylerin ardından zorunlulukla gelecekleri önceden bilir, önceden görür ve hepsi için düzeltmeleri önceden hazırlar.

1136

Galenus de usu partium V 4 Vol. III p. 354 K. ἡμεῖς μὲν γὰρ ἀπερισκεπτότερον αἱρούμεθα τὸ λυσιτελοῦν, εἰ καὶ τύχοι ποτὲ μειζόνως εἰς ἕτερα βλάπτειν πεφυκὸς ἢ ὠφελεῖν εἰς ἃ χρῄζομεν. ἡ φύσις δ’ οὐ καθ’ ἓν τῶν αὑτῆς ἔργων ἀπερισκέπτως οὐδ’ ὑπὸ ῥᾳθυμίας ἐνίοτε μεγάλα κακὰ αἱρουμένη δι’ ἔλαττον ἀγαθόν, ἀλλ’ ἀκριβεῖ μέτρῳ τὸ ποσὸν ἐν ἑκάστῳ κρίνουσα, πολλαπλάσιον ἀεὶ τὸ χρηστὸν ἀποτελεῖ τοῦ μοχθηροῦ. μάλιστα μὲν γάρ, εἴπερ οἷόν τ’ ἦν, ἄνευ παντὸς κακοῦ κατεσκευάσατ’ ἂν ἅπαντα ταῦτα· νυνὶ δέ, οὐ γὰρ ἐνδέχεται τῆς ὕλης φυγεῖν τὴν μοχθηρίαν οὐδεμίαν τῶν τεχνῶν, οὐδ’ ἀδαμάντινόν τε καὶ πάμπαν ἀπαθὲς ἐργάσασθαι τὸ δημιούργημα, καταλείπεται κοσμεῖν αὐτὸ τὸν ἐνδεχόμενον κόσμον. ἐνδέχεται δὲ ἄλλον ἄλλη τῶν ὑλῶν· οὐ γὰρ ἐκ τῆς αὐτῆς δήπουθεν οὐσίας τά τε ἄστρα γέγονε καὶ ἡμεῖς. οὔκουν οὐδὲ τὴν ἀπάθειαν τὴν αὐτὴν ἐπιζητεῖν χρὴ καὶ μέμφεσθαι τῇ φύσει, σμικρὸν εἴ πού τι βλαβερὸν ἴδοιμεν ἐπὶ μυρίοις χρηστοῖς. p. 402. οὐδὲν οὐδαμοῦ τῇ φύσει κατ’ οὐδένα τρόπον ἠμέληται, προγινωσκούσῃ καὶ προορωμένῃ τὰ κατ’ ἀνάγκην ἀκολουθήσοντα τοῖς ἕνεκά του γινομένοις καὶ φθανούσῃ πάντων ἐπανορθώματα παρασκευάζεσθαι.

1137Fr. 1137 Kaynak: Galenos, Organların Yararı Üzerine XVII 1, c. IV s. 355 Kühn. Ama sen, ey tabiatın eserlerinin pek soylu suçlayıcısı, bunların hiçbirini görmüyorsun; yalnız tabiatın on binlerce kez on bin insan arasında bir kez altı parmaklı birini yaptığını görüyorsun.

1137

Galenus de usu partium 1. XVII cp. 1 (vol. IV p. 355 K.). σύ δʼ, ὦ γενναιότατε κατήγορε τῶν ἔργων τῆς φύσεως, οὐδὲν μὲν τούτων βλέπεις, ὅτι δ’ ἐν μυρίοις μυριάκις ἀνθρώποις ἅπαξ πού τινα ἐποίησεν ἓξ δακτύλους ἔχοντα τοῦτο μόνον ὁρᾷς.

1138Fr. 1138 Kaynak: Galenos, Doğal Yetiler Üzerine I 12, c. II s. 27 Kühn. Hekimlikte ve felsefede cins bakımından şu iki okul ortaya çıkmıştır: … okulun bir cinsi, oluşa ve bozulmaya konu olan ousianın bütünüyle birleşik ve aynı zamanda başkalaşabilir olduğunu varsaydı; öbürü ise onu değişmez, başkalaşmaz, küçük parçalara bölünmüş ve aralarındaki boş yerlerle ayrılmış saydı. Varsayımların sonuçlarını kavrayanlar ikinci okula göre ne tabiatın ne de psykhēnin kendine özgü bir ousiası ya da kuvvesi olduğunu, bunların o ilk, etkilenmez ve basit cisimlerin belli bir birleşiminden meydana geldiğini düşünürler. Önce söylenen okula göre ise tabiat cisimlerden sonra değil, onlardan çok önce gelir ve daha eskidir. Bunlara göre canlıların ve bitkilerin bedenlerini tabiat kurar. Tabiatın bazı kuvveleri vardır: kimi kendine uygun olanı çeker ve benzer kılar, kimi yabancı olanı ayırıp atar; tabiat her şeyi doğururken sanatla şekillendirir ve doğanları da başka kuvvelerle gözetir: yavrularını seven ve onlara inayet eden bir kuvveyle, aynı türden olanlara karşı topluluk ve dostluk kuran bir kuvveyle vb.

1138

Galenus de nat. facult. I 12 Vol. II p. 27 Κ. καὶ δύο αὗται γεγόνασιν αἱρέσεις κατὰ γένος ἐν ἰατρικῇ τε καὶ φιλοσοφίᾳ — — - τὴν ὑποβεβλημένην οὐσίαν γενέσει καὶ φθορᾷ πᾶσαν ἡνωμένην τε ἅμα καὶ ἀλλοιοῦσθαι δυναμένην ὑπέθετο θάτερον γένος τῆς αἱρέσεως· ἀμετάβλητον δὲ καὶ ἀναλλοίωτον καὶ κατατετμημένην εἰς λεπτὰ καὶ κεναῖς ταῖς μεταξὺ χώραις διειλημμένην ἡ λοιπή. καὶ τοίνυν ὅσοι γε τῆς ἀκολουθίας τῶν ὑποθέσεων αἰσθάνονται, κατὰ μὲν τὴν δευτέραν αἵρεσιν οὔτε φύσεως οὔτε ψυχῆς ἰδίαν τινὰ νομίζουσιν οὐσίαν ἢ δύναμιν ὑπάρχειν, ἀλλ’ ἐν τῇ ποιᾷ συνόδῳ τῶν πρώτων σωμάτων ἐκείνων καὶ ἀπαθῶν τῶν ἁπλῶν ἀποτελεῖσθαι. κατὰ δὲ τὴν προτέραν εἰρημένην αἵρεσιν οὐχ ὑστέρα τῶν σωμάτων ἡ φύσις, ἀλλὰ πολλῷ προτέρα τε καὶ πρεσβυτέρα· καὶ τοίνυν κατὰ μὲν τούτους αὕτη τὰ σώματα τῶν ζῴων καὶ τῶν φυτῶν συνίστησι, δυνάμεις τινὰς ἔχουσα, τὰς μὲν ἑλκτικάς τε ἅμα καὶ ὁμοιωτικὰς τῶν οἰκείων, τὰς δ’ ἀποκριτικὰς τῶν ἀλλοτρίων, καὶ τεχνικῶς ἅπαντα διαπλάττει τε γεννῶσα καὶ προνοεῖται τῶν γεννωμένων ἑτέραις αὖθίς τισι δυνάμεσι, στοργικῇ μέν τινι καὶ προνοητικῇ τῶν ἐγγόνων, κοινωνικῇ δὲ καὶ φιλικῇ τῶν ὁμογενῶν etc.

1139Fr. 1139 Kaynak: Galenos, Organların Yararı Üzerine XIV 1, c. IV s. 142 Kühn. Tabiat, mümkün olsaydı, en çok kendi ürününü ölümsüz kılmaya çabalardı; ama madde buna izin vermeyince … ona ölümsüzlük için elden gelen yardımı iyi bir şehir kurucusu gibi tasarladı; böyle bir kurucu yalnız şimdiki bir arada yaşamayı düşünmez, şehrinin her zaman ya da olabildiğince uzun süre korunmasını da önceden gözetir. Aynı eser 4 (s. 151). Tabiat, hiçbir canlı türünün yok olmaması için önlem alarak, bedenlerinin zayıflığı yüzünden ya çok kısa ömürlü olacak ya da daha güçlülere yem olacak bütün canlılar için sürekli yok oluşa çare olarak çok doğurganlığı buldu. Aynı yerde (s. 152). Bedenlerinin kuruluğu yüzünden, bütün kuşlarda olduğu gibi, sıvı bir artık (süt) besleyemeyen canlılarda ise yavruları büyütmek için başka bir hüner icat etti: ana babaları yavrularına şaşırtıcı bir şefkatle bağladı; bu sayede onlar için savaşır ve onlara uygun besinler bulurlar.

1139

Galenus de usu partium 1. XIV cp. 1 (vol. IV p. 142 K.). Μάλιστα μὲν οὖν ἀθάνατον ἡ φύσις, εἴπερ οἷόν τ’ ἦν, ἐσπούδασε τὸ ἑαυτῆς ἀπεργάσασθαι δημιούργημα· μὴ συγχωρούσης δὲ τῆς ὕλης — — τὴν ἐνδεχομένην αὐτῷ βοήθειαν εἰς ἀθανασίαν ἐμηχανήσατο δίκην ἀγαθοῦ πόλεως οἰκιστοῦ, μὴ τῆς ἐν τῷ παραχρῆμα συνοικήσεως μόνον φροντίσαντος ἀλλ’ ὅπως ἐπὶ τὸ πᾶν ἢ τὸ πλεῖστόν γε ἡ πόλις αὐτοῦ διαφυλάττοιτο, προνοησαμένου. ibid. cp. 4 (p. 151). προνοουμένη γὰρ ἡ φύσις, ὅπως ἂν μὴ ζῴου τι γένος ἀφανισθείη μηδενός, ὅσα διὰ τὴν τοῦ σώματος ἀσθένειαν ἤτοι βραχυχρόνια τελέως ἢ βορὰ τοῖς ἰσχυροτέροις ἔμελλε γενήσεσθαι, τούτοις ἅπασιν ἴαμα τῆς συνεχοῦς φθορᾶς ἐξεῦρε τὴν πολυγονίαν. ibid. (p. 152). ὁπόσοις δὲ τῶν ζῴων ὑπὸ ξηρότητος τοῦ σώματος οὐχ οἷόν τ’ ὑγρὸν ὑποθρέψαι περίττωμα καθάπερ ἅπασι τοῖς πτηνοῖς, ἕτερον ἐν τούτοις τι τῆς ἀνατροφῆς τῶν ἐκγόνων ἐπετεχνήσατο σόφισμα, θαυμαστὴν κηδεμονίαν εἰς αὐτὰ τῶν γειναμένων συνάψασα, δι’ ἣν ὑπερμαχεῖ τε ἅμα τῶν νεοττῶν - καὶ τροφὰς ἐπιτηδείους αὐτοῖς ἐκπορίζει.

1140Fr. 1140 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Kader Üzerine 11, s. 179, 24 Bruns. Onların (Khrysippos ve çevresinin) da, kabaca bütün filozofların da ortak kanaati olan, tabiatın hiçbir şeyi boşuna yapmadığı görüşü eklenince.

1140

Alexander Aphrod. de fato cp. 11 p. 179, 24 Bruns. προστεθέντος τοῦ αὐτοῖς γε τούτοις (scil. Chrysippo) καὶ κοινῶς πᾶσι σχεδὸν τοῖς φιλοσοφοῦσι δοκοῦντος, τοῦ μηδὲν ὑπὸ τῆς φύσεως γίνεσθαι μάτην.

1151Fr. 1151 Kaynak: Galenos, Organların Yararı Üzerine XVII 1, c. IV s. 358 Kühn. Kim, olağanüstü bir kuvveye sahip bir nousun yeryüzüne gelip onun bütün parçalarına yayıldığını hemen düşünmez? Nitekim her yerde, hepsi olağanüstü bir yapıya sahip canlıların doğduğu görülür. Oysa dünyanın parçaları arasında yeryüzündekilerden daha değersiz ne olabilir? Yine de burada yukarıdaki cisimlerden gelen bir nous görünür; o cisimlere bakan herkes ousialarının güzelliğine hemen hayran kalır: önce ve en çok güneşin, ondan sonra ayın, sonra yıldızların. Bunlarda, cisimlerinin ousiası ne kadar saf ise, içlerinde oturan nousun da yeryüzündeki cisimlerdekinden o kadar iyi ve keskin olması akla yakındır … Bunları düşündükçe bana öyle geliyor ki bizi çevreleyen havanın içinden de azımsanmayacak bir nous yayılmıştır. Çünkü hava güneş ışığından pay almaya elverişli olup da onun kuvvesinden pay almaya elverişsiz değildir ya.

1151

Galenus de usu partium 1. XVII cp. 1 (vol. IV p. 358 K.). τίς δ’ οὐκ ἂν εὐθὺς ἐνεθυμήθη νοῦν τινα, δύναμιν ἔχοντα θαυμαστήν, ἐπιβάντα τῆς γῆς ἐκτετάσθαι κατὰ πάντα τὰ μόρια; πανταχόθεν γοῦν ὁρᾶται γινόμενα ζῷα θαυμαστὴν ἅπαντα κατασκευὴν ἔχοντα. καίτοι τί ἂν εἴη τῶν τοῦ κόσμου μορίων ἀτιμότερον τῶν περὶ τὴν γῆν; ἀλλ’ ὅμως ἐνταῦθα φαίνεται νοῦς τις ἀφικνούμενος ἐκ τῶν ἄνω σωμάτων, ἃ καὶ θεασαμένῳ τινὶ παραχρῆμα θαυμάζειν ἐπέρχεται τὸ κάλλος τῆς οὐσίας, ἡλίου πρῶτον καὶ μάλιστα, μετ’ αὐτὸν δὲ σελήνης, εἶτα τῶν ἀστέρων, ἐν οἷς εἰκός, ὅσῳ πέρ ἐστι καὶ ἡ τοῦ σώματος οὐσία καθαρωτέρα, τοσούτῳ καὶ τὸν νοῦν ἐνοικεῖν πολὺ τοῦ κατὰ τὰ γήϊνα σώματα βελτίω τε καὶ ἀκριβέστερον. — — Ἐμοὶ μὲν γὰρ ταῦτα ἐννοοῦντι καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος οὐκ ὀλίγος τις ἐκτετάσθαι δοκεῖ νοῦς. οὐ γὰρ δὴ αὐτὸς τῆς μὲν αὐγῆς τῆς ἡλιακῆς μεταλαμβάνειν πέφυκεν, οὐχὶ δὲ καὶ τῆς δυνάμεως αὐτῆς.

1152Fr. 1152 Kaynak: Porphyrios, Canlı Etinden Kaçınma Üzerine III 20. Ama Zeus aşkına, Khrysippos'un şu sözü inandırıcıydı: tanrılar bizi kendileri ve birbirimiz için, canlıları da bizim için yaptılar: atları bizimle birlikte savaşmak, köpekleri bizimle birlikte avlanmak için; parsları, ayıları ve aslanları da cesaret alıştırmaları için. Domuz ise — çünkü lütufların en hoşu burada — kurban edilmekten başka bir şey için doğmamıştı; tanrı da bize sofra lezzeti hazırlamak için onun etine psykhēyi tuz gibi katmıştı. Bol çorbamız ve yan yemeklerimiz olsun diye de her türlü istiridyeyi, erguvan salyangozlarını, deniz anemonlarını ve çeşit çeşit kuşu hazırladı; bunu başka bir yerden almadan, adeta kendisinin büyük bir parçasını burada tatlı zevklere çevirerek, sütanneleri bile geride bırakıp yeryüzü bölgesini hazlarla ve zevklerle doldurarak yaptı.

1152

Porphyrius de abstin. III 20. Ἀλλ’ ἐκεῖνο νὴ Δία τοῦ Χρυσίππου πιθανὸν ἦν, ὡς ἡμᾶς αὑτῶν καὶ ἀλλήλων οἱ θεοὶ χάριν ἐποιήσαντο, ἡμῶν δὲ τὰ ζῷα, συμπολεμεῖν μὲν ἵππους καὶ συνθηρεύειν κύνας, ἀνδρείας δὲ γυμνάσια παρδάλεις καὶ ἄρκτους καὶ λέοντας. ἡ δὲ ὗς, ἐνταῦθα γάρ ἐστι τῶν χαρίτων τὸ ἥδιστον, οὐ δι’ ἄλλο τι πλὴν θύεσθαι ἐγεγόνει, καὶ τῇ σαρκὶ τὴν ψυχὴν ὁ θεὸς οἷον ἅλας ἐνέμιξεν, εὐοψίαν ἡμῖν μηχανώμενος. ὅπως δὲ ζωμοῦ καὶ παραδειπνίων ἀφθονίαν ἔχωμεν, ὄστρεα τε παντοδαπὰ καὶ πορφύρας καὶ ἀκαλήφας καὶ γένη πτηνῶν ποικίλα παρεσκεύασεν, οὐκ ἀλλαχόθεν, ἀλλ’ ὡς αὑτοῦ μέγα μέρος ἐνταῦθα τρέψας εἰς γλυκυθυμίας, τὰς τιτθὰς ὑπερβαλόμενος καὶ καταπυκνώσας ταῖς ἡδοναῖς καὶ ἀπολαύσεσιν τὸν περίγειον τόπον.

1155Fr. 1155 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 54. Böyle görüşler ileri sürdüğüne göre Kelsos'un yalnız bize değil, hiç de küçümsenmeyecek bir filozof okuluna, Kitionlu Zenon'un izinden gidenlere de karşı çıkması ve şunu temellendirmesi gerekirdi: canlıların bedenleri tanrının eseri değildir ve onlarda görülen o kadar büyük sanat ilk nousdan gelmemiştir. Evrende bulunan, içlerindeki tasavvurdan yoksun bir tabiatça yönetilen ve insanların, insanlara hizmet eden canlıların —bunlar başka bakımdan nasıl olursa olsun— hiç de küçümsenmeyecek ihtiyacı için meydana gelmiş o sayısız çeşit bitki hakkında da yalnız bir hüküm verip geçmemesi, bitkilerin maddesine bu kadar çok keyfiyeti yetkin bir nousun koymadığını ayrıca öğretmesi gerekirdi.

1155

Origenes contra Celsum IV 54 Vol. I p. 326, 31 Kö. (p. 545 Delarue). τοιαῦτα γὰρ ἐχρῆν αὐτὸν (scil. τὸν Κέλσον) ἀποφαινόμενον καὶ ἐναντία λέγειν οὐ μόνον ἡμῖν προθέμενον, ἀλλὰ καὶ οὐκ ἀγεννεῖ φιλοσόφων αἱρέσει, τῶν ἀπὸ τοῦ Κιτιέως Ζήνωνος, κατασκευάσαι ὅτι τὰ τῶν ζῴων σώματα οὐκ ἔστιν ἔργα τοῦ θεοῦ· καὶ ὅτι ἡ τοσαύτη περὶ αὐτὰ τέχνη οὐκ ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐλήλυθε νοῦ· ἔδει δ’ αὐτὸν καὶ περὶ τῶν τοσούτων καὶ ὑπ’ ἐνυπαρχούσης ἀφαντάστου φύσεως διοικουμένων παντοδαπῶν φυτῶν καὶ πρὸς χρείαν γεγονότων οὐκ εὐκαταφρόνητον ἐν τῷ παντὶ ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀνθρώποις διακονουμένων ζῴων, ὅπως ποτὲ ἄλλως ὄντων, μὴ ἀποφήνασθαι μόνον ἀλλὰ καὶ διδάξαι, ὅτι μὴ τέλειός τις νοῦς τὰς τοσαύτας ἐνεποίησε ποιότητας τῇ ὕλῃ τῶν φυτῶν.

1156Fr. 1156 Kaynak: Origenes'ten, Mezmurlar Üzerine Seçmeler II, s. 532 Delarue. Bazı şeyler asıl maksat olarak meydana gelir, bazıları ise asıl maksat olanlar yüzünden, onların ardından gelen sonuçlar olarak. Asıl maksat olarak meydana gelen, logos sahibi canlıdır; sürü hayvanları ve topraktan biten şeyler ise onun ihtiyacı için vardır.

1156

Ex Origene Selecta in Psalmos II p. 532 Delarue. ἃ μὲν γὰρ προηγουμένως γίνεται, ἃ δὲ κατ’ ἐπακολούθησιν διὰ τὰ προηγούμενα. προηγουμένως μὲν γὰρ τὸ λογικὸν ζῷον, διὰ δὲ τὴν αὐτοῦ χρείαν κτήνη καὶ τὰ ἀπὸ τῆς γῆς φυόμενα.

1157Fr. 1157 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 74. Kelsos, Stoa'dan gelen filozofları da suçladığını görmemiştir. Oysa onlar insanı, genel olarak da logos sahibi tabiatı, haklı olarak bütün logossuz varlıkların önüne koyarlar ve inayetin her şeyi asıl maksat olarak onun için yaptığını söylerler. Asıl maksat olan logos sahibi varlıklar, doğan çocukların yerini tutar; logossuz ve cansız şeyler ise çocukla birlikte oluşan plasentanın yerini. Bana kalırsa, şehirlerde satılık mallara ve çarşıya bakan görevliler bu işi başka hiçbir şey için değil, insanlar için yaparlar, ama bolluktan köpekler ve öbür logossuz hayvanlar da yan yoldan nasiplenir; inayet de böyledir: asıl maksat olarak logos sahibi varlıkları gözetir, logossuz varlıkların insanlar için yapılanlardan faydalanması ise bunun ardından gelmiştir.

1157

Origenes contra Celsum IV 74 Vol. I p. 343, 23 Kö. (p. 559 Del.). ὁ Κέλσος . . . . . . οὐχ ἑώρακεν ὅτι καὶ τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς φιλοσόφων κατηγορεῖ, οὐ κακῶς προταττόντων τὸν ἄνθρωπον καὶ ἁπαξαπλῶς τὴν λογικὴν φύσιν πάντων τῶν ἀλόγων καὶ διὰ ταύτην λεγόντων προηγουμένως τὴν πρόνοιαν πάντα πεποιηκέναι. καὶ λόγον μὲν ἔχει τὰ λογικά, ἅπερ ἐστὶ προηγούμενα, παίδων γεννωμένων· τὰ δ’ ἄλογα καὶ τὰ ἄψυχα χορίου συγκτιζομένου τῷ παιδίῳ. Καὶ ἡγοῦμαί γε ὅτι ὥσπερ ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ προνοούμενοι τῶν ὠνίων καὶ τῆς ἀγορᾶς δι’ οὐδὲν ἄλλο προνοοῦνται ἢ διὰ τοὺς ἀνθρώπους, παραπολαύουσι δὲ τῆς δαψιλείας καὶ κύνες καὶ ἄλλα τῶν ἀλόγων· οὕτως ἡ πρόνοια τῶν μὲν λογικῶν προηγουμένως προνοεῖ, ἐπηκολούθησε δὲ τὸ καὶ τὰ ἄλογα ἀπολαύειν τῶν δι’ ἀνθρώπους γιγνομένων.

1158Fr. 1158 Kaynak: Plutarkhos, Platoncu Sorular II 1, 1000f. Khrysippos'un dediğine göre, plasenta tohumdan oluştuğu hâlde, tohumu verene plasentanın babası denmez.

1158

Plutarchus Quaest. Platon. II 1 p. 1000f. οὐδὲ γὰρ χορίου φησὶ Χρύσιππος πατέρα καλεῖσθαι τὸν παρασχόντα τὸ σπέρμα, καίπερ ἐκ τοῦ σπέρματος γεγονότος.

1159Fr. 1159 Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Kader Üzerine 23, s. 193, 16 Bruns. Bitkilerde ağaç kabuğu meyveyi saran kısım için, meyveyi saran kısım da meyve için varsa; bitki beslensin diye sulanıyor, meyve versin diye besleniyorsa…

1159

Alexander Aphrod. de fato cp. 23 p. 193, 16 Bruns. εἰ δ’ ὁ μὲν φλοιὸς ἐν τοῖς φυτοῖς ἕνεκα τοῦ περικαρπίου, τὸ δὲ περικάρπιον τοῦ καρποῦ χάριν, καὶ ἀρδεύεται μὲν ἵνα τρέφηται, τρέφεται δὲ ἵνα καρποφορῇ etc.

1160Fr. 1160 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 21, 1044e. [Latince bağlamda:] Balıkları, kuşları, balı ve şarabı hazırladığı için inayeti öven Khrysippos.

1160

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 21 p. 1044e. Chrysippus ὁ τὴν πρόνοιαν ἐγκωμιάζων ἰχθῦς καὶ ὄρνιθας καὶ μέλι καὶ οἶνον παρασκευάσασαν.

1163Fr. 1163 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 21, 1044c–d. Tabiat Üzerine adlı eserinde tabiatın birçok canlıyı güzellik için meydana getirdiğini, çünkü güzeli sevdiğini ve çeşitlilikten hoşlandığını yazmış, üstüne de akla en aykırı sözü eklemiştir: tavus kuşu kuyruğu için, kuyruğunun güzelliği yüzünden meydana gelmiştir. Tabiat Üzerine'nin beşinci kitabında ise tahtakurularının bizi işimize yarayacak biçimde uykudan uyandırdığını, farelerin de her şeyi özensizce bırakmamamız için bizi uyardığını, tabiatın da çeşitlilikten hoşlanarak güzeli sevmesinin makul olduğunu söyledikten sonra kelimesi kelimesine şunları demiştir: "Bunun en açık belirtisi tavus kuşunun kuyruğunda görülebilir. Çünkü burada canlının kuyruk için meydana geldiği ortaya çıkar, kuyruğun canlı için değil; erkek böyle meydana gelince dişi de onun ardından gelmiştir."

1163

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 2l p. 1044c. Γράψας τοίνυν ἐν τοῖς περὶ Φύσεως, ὅτι πολλὰ τῶν ζῴων ἕνεκα κάλλους ἡ φύσις ἐνήνοχε, φιλοκαλοῦσα καὶ χαίρουσα τῇ ποικιλίᾳ καὶ λόγον ἐπειπὼν παραλογώτατον ὡς ὁ ταὼς ἕνεκα τῆς οὐρᾶς γέγονε, διὰ τὸ κάλλος αὐτῆς. p. 1044d. Ἐν μὲν οὖν τῷ πέμπτῳ περὶ φύσεως, εἰπὼν ὅτι οἱ κόρεις εὐχρήστως ἐξυπνίζουσιν ἡμᾶς, καὶ οἱ μύες ἐπιστρέφουσιν ἡμᾶς μὴ ἀμελῶς ἕκαστα τιθέναι, φιλοκαλεῖν δὲ τὴν φύσιν τῇ ποικιλίᾳ χαίρουσαν εἰκός ἐστι ταῦτα κατὰ λέξιν εἴρηκε· Γένοιτο δ’ ἂν μάλιστα τούτου ἔμφασις ἐπὶ τῆς κέρκου τοῦ ταώ. ἐνταῦθα γὰρ ἐπιφαίνει τὸ ζῷον γεγονέναι ἕνεκα τῆς κέρκου καὶ οὐκ ἀνάπαλιν τῷ δ’ ἄρρενι γινομένῳ οὕτως ἡ θήλεια συνηκολούθηκεν.

1164Fr. 1164 Kaynak: Galenos, Organların Yararı Üzerine XI 14, c. III s. 899 Kühn. Tabiatın bazen fazladan güzel görünüşü de gözettiğini önceki konuşmalarımın hiçbir yerinde söylememiştim; tabiatla uğraşanların bunu da bilmesi gerektiğinden, şimdi söylemenin tam yeri olduğunu düşündüm. Nitekim çenedeki kıllar yalnız çeneyi örtmekle kalmaz, süse de katkıda bulunur. Çünkü erkek, özellikle yaşı ilerledikçe, bu kıllar her yandan güzelce etrafını sardığında daha ağırbaşlı görünür. Tabiatın "elma" denen yanak tümseklerini ve burnu çıplak, kılsız bırakması da bu yüzdendir; öyle olmasaydı bütün yüz yabani ve hayvani bir görünüş alırdı, uysal ve şehir hayatı süren bir canlıya hiç yakışmazdı.

1164

Galenus de usu partium XI 14 Vol. III p. 899 K. τὸ δ’ ἐξ ἐπιμέτρου ποτὲ καὶ τῆς εὐμορφίας στοχάζεσθαι, ἀναγκαῖον ὑπάρχον καὶ αὐτὸ δὴ γινώσκεσθαι τοῖς περὶ φύσιν [ἔχουσιν], οὐδαμοῦ διὰ τῶν ἔμπροσθεν λόγων εἰρηκώς, νῦν ᾠήθην μάλιστα προσήκειν εἰπεῖν. καὶ γὰρ οὖν καὶ αἱ κατὰ τὰ γένεια τρίχες οὐ μόνον σκέπουσι τὰς γενύας, ἀλλὰ καὶ πρὸς κόσμον συντελοῦσι. σεμνότερον γὰρ τὸ ἄῤῥεν φαίνεται, καὶ μάλιστα ἐν τῷ προϊέναι κατὰ τὴν ἡλικίαν, εἰ πανταχόθεν αὐτῷ καλῶς αὗται περικέοιντο. καὶ διὰ τοῦτο τά τε μῆλα καλούμενα καὶ τὴν ῥῖνα ψιλὰ καὶ γυμνὰ τριχῶν ἡ φύσις ἀπέλιπεν· ἄγριον γὰρ ἂν οὕτω καὶ θηριῶδες ὅλον ἐγένετο τὸ πρόσωπον, οὐδαμῶς οἰκεῖον ἡμέρῳ καὶ πολιτικῷ ζῴῳ.

1168Fr. 1168 Kaynak: Plutarkhos, Ortak Kavramlar Üzerine 34, 1076c. Ama en korkuncu bu değildir. Menandros sahne üslubuyla "İnsanlar arasındaki kötülüklerin en büyük kaynağı fazla iyi giden şeylerdir" (fr. 724 Kock) dediğinde buna kızarlar, çünkü bunun ortak kavrama aykırı olduğunu söylerler; oysa kendileri, iyi olan tanrıyı kötülüklerin kaynağı yaparlar. Çünkü kötülüğü madde kendiliğinden ortaya koymuş değildir: madde keyfiyetsizdir ve kabul ettiği bütün farklılıkları kendisini hareket ettiren ve biçimlendirenden almıştır. Onu hareket ettiren ve biçimlendiren ise içinde bulunan logostur; madde tabiatça ne kendini hareket ettirebilir ne de kendine biçim verebilir.

1168

Plutarchus de comm. not. cp. 34 p. 1076c. Οὐ μὴν ἐνταῦθα τὸ δεινότατόν ἐστιν, ἀλλὰ Μενάνδρῳ μὲν εἰπόντι θεατρικῶς (Kock III fr. 724) ἀρχὴ μεγίστη τῶν ἐν ἀνθρώποις κακῶν τὰ λίαν ἀγαθά δυσκολαίνουσι· τοῦτο γὰρ εἶναι παρὰ τὴν ἔννοιαν· αὐτοὶ δὲ τῶν κακῶν ἀρχὴν ἀγαθὸν ὄντα τὸν θεὸν ποιοῦσιν. οὐ γὰρ ἥ γ’ ὕλη τὸ κακὸν ἐξ ἑαυτῆς παρέσχηκεν· ἄποιος γάρ ἐστι καὶ πάσας ὅσας δέχεται διαφορὰς ὑπὸ τοῦ κινοῦντος αὐτὴν καὶ σχηματίζοντος ἔσχε. κινεῖ δ’ αὐτὴν ὁ λόγος ἐνυπάρχων καὶ σχηματίζει, μήτε κινεῖν ἑαυτὴν μήτε σχηματίζειν πεφυκυῖαν.

1170Fr. 1170 Kaynak: Aulus Gellius, Attika Geceleri VII 1, 7. [Latince bağlamda Gellius, Khrysippos'un aynı kitapta (İnayet Üzerine IV) şu sorunun araştırılmaya değer olduğunu düşündüğünü söyler:] İnsanların hastalıkları tabiata göre mi meydana gelir? [Khrysippos'a göre tabiat insanları hastalıklara açık kılmayı asıl maksat edinmemiştir; hastalıklar, tabiatın meydana getirdiği çok yararlı şeylerle birlikte, onlara zorunlu olarak eşlik eden sonuçlar olarak, onun deyişiyle] yan sonuç olarak (kata parakolouthēsin) [ortaya çıkmıştır.]

1170

Gellius N. A. VII 1, 7. Idem Chrysippus in eodem libro (i. e. quarto περὶ προνοίας tractat consideratque dignumque esse id quaeri putat, εἰ αἱ τῶν ἀνθρώπων νόσοι κατὰ φύσιν γίνονται id est, [si] natura ipsa rerum vel providentia, quae compagem hanc mundi et genus hominum fecit, morbos quoque et debilitates et aegritudines corporum, quas patiuntur homines, fecerit. Existimat autem non fuisse hoc pincipale naturae consilium, ut faceret homines morbis obnoxios, nunquam enim hoc convenisse naturae auctori parentique omnium rerum bonarum. Sed cum multa, inquit, atque magna gigneret pareretque aptissima et utilissima, alia quoque simul adgnata sunt incommoda his ipsis quae faciebat cohaerentia, eaque [neque] per naturam, sed per sequellas quasdam necessarias facta dicit, quod ipse appellat κατὰ παρακολούθησιν. Sicut, inquit, cum corpora hominum natura fingeret, ratio subtilior et utilitas ipsa operis postulavit, ut tenuissimis minutisque ossiculis caput compingeret. Sed hanc utilitatem rei maiorem alia qaedam incommoditas extrinsecus consecuta est, ut fieret caput tenuiter munitum et ictibus offensionibusque parvis fragile. Proinde morbi quoque et aegritudines partae sunt, dum salus paritur. Sicut hercle, inquit, dum virtus hominibus per consilium naturae gignitur, vitia ibidem per adfinitatem contrariam nata sunt.

1171Fr. 1171 Kaynak: Philon, Cesaret Üzerine, c. II s. 413 Mangey. Hekim büyük ve tehlikeli hastalıklarda, bedenin geri kalanının sağlığını gözeterek kimi zaman bedenin bazı parçalarını keser; kaptan da fırtına bastırınca gemidekilerin kurtuluşunu düşünerek yükü denize atar. Ne hekim sakatladığı için ne de kaptan yükü kaybettiği için kınanır; tersine ikisi de hoş olandan önce yararlı olanı gördükleri ve doğru davrandıkları için övülür. Aynı şekilde bütünün tabiatına da her zaman hayran olmak ve dünyada olup biten her şeyden —isteyerek yapılan kötülük dışında— hoşnut olmak gerekir. Bunu yaparken bir şeyin hazzımıza uygun düşüp düşmediğine değil, dünyanın iyi kanunlarla yönetilen bir şehir gibi dizginlenip dümenlenip dümenlenmediğine bakmalıyız.

1171

Philo de fortitudine Vol. II Mang. p. 413 Καθάπερ γὰρ ἰατρὸς μὲν ἐν ταῖς μεγάλαις καὶ ἐπισφαλέσι νόσοις ἔστιν ὅτε σωμάτων μέρη ἀφαιρεῖ, στοχαζόμενος τῆς τοῦ λοιποῦ σώματος ὑγείας, κυβερνήτης δὲ χειμώνων ἐπιγινομένων ἀποφορτίζεται, προνοίᾳ τῆς τῶν ἐμπλεόντων σωτηρίας, καὶ μέμψις οὔτε τῷ ἰατρῷ τῆς πηρώσεως, οὔτε τῷ κυβερνήτῃ τῆς ἀποβολῆς ἕπεται, τοὐναντίον δὲ ἔπαινος ἑκατέρῳ, τὸ συμφέρον πρὸ τοῦ ἡδέος ἰδόντι καὶ κατορθώσαντι, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὴν τῶν ὅλων φύσιν ἀεὶ θαυμαστέον, καὶ τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ πραττομένοις ἅπασιν ἄνευ τῆς ἑκουσίου κακίας εὐαρεστητέον, ἐξετάζοντας, οὐκ εἴ τι μὴ καθ’ ἡδονὴν συμβέβηκεν, ἀλλ’ εἰ τρόπον εὐνόμου πόλεως ὁ κόσμος ἡνιοχεῖταί τε καὶ κυβερνᾶται.

1173Fr. 1173 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 75 ve 78. Tanrı en yabani hayvanlara bile yiyecek hazırladıysa, buna şaşmamak gerekir; çünkü başka filozoflar da bu hayvanların logos sahibi canlıya alıştırma olsun diye meydana geldiğini söylemişlerdir. — Aynı şekilde aslanların, ayıların, parsların, yaban domuzlarının ve benzerlerinin soyunun, içimizdeki cesaret tohumlarına alıştırma olsun diye bize verildiği söylenir.

1173

Origenes contra Celsum IV 75 Vol. I p. 345, 19 Kö. (p. 560 Delarue). εἰ δὲ καὶ τοῖς ἀγριωτάτοις τῶν ζῴων τροφὰς κατεσκεύασεν, οὐδὲν θαυμαστόν· καὶ ταῦτα γὰρ τὰ ζῷα καὶ ἄλλοι τῶν φιλοσοφησάντων εἰρήκασι γυμνασίου ἕνεκα γεγονέναι τῷ λογικῷ ζῴῳ. ibid. 78 Vol. I p. 348, 23 Kö. (p. 562 Del.). οὕτως εἰς γυμνάσιον τῶν τῆς ἀνδρείας ἐν ἡμῖν σπερμάτων δεδόσθαι ἡμῖν λέγεται τὸ λεόντων καὶ ἄρκτων παρδάλεων τε καὶ συῶν καὶ τῶν τοιούτων γένος.

1174Fr. 1174 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 64. [Arnim'e göre bundan önce gelen Khrysippos aktarımı İyiler ve Kötüler Üzerine Giriş'tendir; devamının da oradan alınmış olması muhtemeldir.] Bütünün tabiatı bir ve aynı olsa bile, kötülüklerin meydana gelişi her zaman hiç de aynı değildir. Belirli bir insanın tabiatı bir ve aynı olduğu hâlde, onun yönetici kısmında, logosunda ve eylemlerinde olup bitenler her zaman aynı değildir: kimi zaman henüz logos edinmemiştir; kimi zaman logosla birlikte kötülük de edinmiştir ve bu kötülük içinde daha çok ya da daha az yayılmıştır; kimi zaman aretēye yönelmiş, az ya da çok ilerlemektedir; bazen de aretēnin kendisine ulaşmıştır, bu aretē de daha çok ya da daha az temaşada kendini gösterir. Bütünün tabiatı için bunu söylemek daha da yerindedir: cins bakımından bir ve aynı olsa da bütünde her zaman aynı ya da aynı türden şeyler olmaz. Ne her zaman bereket vardır ne kıtlık, ne bol yağmur ne kuraklık; aynı şekilde daha iyi psykhēlerin bolluğu ya da kıtlığı da, daha kötülerinin az ya da çok yayılması da sabit bir düzene bağlı değildir. Her şeyi elden geldiğince titizlikle incelemek isteyenlerin, kötülüklerin hep aynı durumda kalmadığını da açıklaması zorunludur; çünkü inayet yeryüzündekileri ya korur ya da tufanlarla ve ateşe dönüşmelerle arındırır. Belki de yalnız yeryüzündekileri değil, içinde kötülük çoğaldığında arınmaya muhtaç olan bütün dünyadakileri de.

1174

Origenes contra Celsum IV 64 Vol. I p. 334, 33 Kö. (p. 552 Delarue). (antecessit Chrysippi fragmentum ἐκ τῆς περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν εἰσαγωγῆς, unde sequentia indidem esse desumpta probabile): εἰ γὰρ καὶ μία τῶν ὅλων φύσις καὶ ἡ αὐτή, οὐ πάντως καὶ ἡ τῶν κακῶν γένεσις ἀεὶ ἡ αὐτή. ὡς γὰρ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς οὔσης τῆς τοῦδέ τινος ἀνθρώπου φύσεως, οὐκ ἀεὶ τὰ αὐτά ἐστι περὶ τὸ ἡγεμονικὸν αὐτοῦ καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ καὶ τὰς πράξεις, ὁτὲ μὲν οὐδὲ λόγον ἀνειληφότος ὁτὲ δὲ μετὰ τοῦ λόγου κακίαν καὶ ταύτην ἤτοι ἐπὶ πλεῖον ἢ ἐπ’ ἔλαττον χεομένην, καὶ ἔστιν ὅτε προτραπέντος ἐπ’ ἀρετὴν καὶ προκόπτοντος ἐπὶ πλεῖον ἢ ἐπ’ ἔλαττον, καὶ ἐνίοτε φθάνοντος καὶ ἐπ’ αὐτὴν τὴν ἀρετὴν ἐν πλείοσι θεωρίαις γινομένην ἢ ἐν ἐλάττοσιν· οὕτως ἔστιν εἰπεῖν μᾶλλον καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ὅλων φύσεως, ὅτι εἰ καὶ μία ἐστὶ καὶ ἡ αὐτὴ τῷ γένει, ἀλλ’ οὐ τὰ αὐτὰ ἀεὶ οὐδ’ ὁμογενῆ συμβαίνει ἐν τοῖς ὅλοις· οὔτε γὰρ εὐφορίαι ἀεὶ οὔτ’ ἀφορίαι, ἀλλ’ οὐδὲ ἐπομβρίαι οὐδὲ αὐχμοί, οὕτω δὲ οὐδὲ ψυχῶν κρειττόνων εὐφορίαι τεταγμέναι ἢ ἀφορίαι καὶ χειρόνων ἐπὶ πλεῖον χύσις ἢ ἐπ’ ἔλαττον. Καὶ ἀναγκαῖόν γε τοῖς ἀκριβοῦν πάντα κατὰ τὸ δυνατὸν βουλομένοις ὁ περὶ τῶν κακῶν λόγος οὐ μενόντων ἀεὶ ἐν ταὐτῷ διὰ τὴν ἤτοι τηροῦσαν τὰ ἐπὶ γῆς πρόνοιαν ἢ κατακλυσμοῖς καὶ ἐκπυρώσεσι καθαίρουσαν· καὶ τάχα οὐ τὰ ἐπὶ γῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, δεομένῳ καθαρσίου ὅταν πολλὴ ἡ κακία γένηται ἐν αὐτῷ

1175Fr. 1175 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 15, 1040c. Aynı şekilde Adalet Üzerine'nin birinci kitabında Hesiodos'un şu dizelerini aktarır:

Kronos oğlu gökten büyük bir bela saldı onlara,
kıtlıkla birlikte salgını; halk eriyip tükeniyor. (İşler ve Günler 242)

Sonra tanrıların bunları, kötüler cezalandırıldığında geri kalanlar onları örnek alıp böyle bir şeye daha az kalkışsın diye yaptıklarını söyler.

1175

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 15 p. 1040c. Καὶ ὁμοίως ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Δικαιοσύνης τὰ Ἡσιόδεια ταυτὶ προενεγκάμενος· Τοῖσιν δ’ οὐρανόθεν μέγ’ ἐπήλασε πῆμα Κρονίων, λιμὸν ὁμοῦ καὶ λοιμόν· ἀφοφθινύθουσι δὲ λαοί· (Hesiod. Op. et D. 242) ταῦτά φησι τοὺς θεοὺς ποιεῖν, ὅπως κολαζομένων τῶν πονηρῶν οἱ λοιποὶ παραδείγμασι τούτοις χρώμενοι ἧττον ἐπιχειρῶσι τοιοῦτόν τι ποιεῖν.

1176Fr. 1176 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 35, 1050a. Üstelik tanrının kötülüğü cezalandırdığını ve kötüleri cezalandırmak için birçok şey yaptığını söyler. Tanrılar Üzerine'nin ikinci kitabında, iyi insanların başına gelen sıkıntıların kötülerin başına geldiği gibi ceza olarak değil, şehirlerde olduğu gibi başka bir düzenleme gereği geldiğini söyler. Şu sözlerde de bunu tekrarlar: "Önce kötülükleri, daha önce söylediklerimize benzer biçimde anlamak gerekir; sonra da bunların Zeus'un logosuna göre ya ceza olarak ya da bütünle bir bakıma ilişkili başka bir düzenleme gereği paylaştırıldığını."

1176

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 35 p. 1050a. Ἀλλὰ μὴν τὸν θεὸν κολάζειν φησὶ τὴν κακίαν καὶ πολλὰ ποιεῖν ἐπὶ κολάσει τῶν πονηρῶν, ὥσπερ ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ Θεῶν ποτὲ μὲν τὰ δύσχρηστα συμβαίνειν φησὶ τοῖς ἀγαθοῖς οὐχ ὥσπερ τοῖς φαύλοις κολάσεως χάριν, ἀλλὰ κατ’ ἄλλην οἰκονομίαν, ὥσπερ ἐν ταῖς πόλεσι. καὶ πάλιν ἐν τούτοις· Πρῶτον δὲ τῶν κακῶν παραπλησίως ἐστὶν ἀκουστέον τοῖς προειρημένοις· εἶτα ὅτι ταῦτα ἀπονέμεται κατὰ τὸν τοῦ Διὸς λόγον, ἤτοι ἐπὶ κολάσει ἢ κατ’ ἄλλην ἔχουσάν πως πρὸς τὰ ὅλα οἰκονομίαν.

1177Fr. 1177 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 32, 1049a–b. Bu konuda onu suçlayanlarla öyle alay eder ki, kurtarıcı, soyların atası, Adalet'in, İyi Düzen'in ve Barış'ın babası olan Zeus hakkında Tanrılar Üzerine'nin üçüncü kitabında şunları yazar: "Şehirler fazla kalabalıklaşınca halkı koloniler kurmaya gönderir ve kimilerine karşı savaş açarlar; tanrı da öyle yok oluşun başlangıçlarını verir." Euripides'i ve Truva Savaşı'nın, insanların kalabalığını boşaltmak için tanrılarca çıkarıldığını söyleyen başkalarını da tanık olarak getirir. — Dikkat et: tanrıya hep güzel ve insansever adlar veriyor, ama ona vahşi, barbarca, Galatlara yaraşır işler yüklüyor. (Krş. 30, 1048c: Zeus, Ktēsios [Malı Koruyan], Epikarpios [Ürün Veren] ve Kharidotēs [Lütuf Veren] diye anılmaktan hoşlanıyorsa gülünçtür…)

1177

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 32 p. 1049a. Ὁ δὲ οὕτω καταγελᾷ τῶν ἐπὶ τούτοις ἐγκαλούντων, ὥστε περὶ τοῦ Διός, τοῦ σωτῆρος καὶ γενέτορος καὶ πατρὸς Δίκης καὶ Εὐνομίας καὶ Εἰρήνης ταῦτα γράφειν ἐν τῷ τρίτῳ περὶ Θεῶν· Ὡς δὲ αἱ πόλεις πλεονάσαι εἰς ἀποικίας ἀπαίρουσι τὰ πλήθη καὶ πολέμους ἐνίστανται πρός τινας, οὕτως ὁ θεὸς φθορᾶς ἀρχὰς δίδωσι. καὶ τὸν Εὐριπίδην μάρτυρα καὶ τοὺς ἄλλους προσάγεται τοὺς λέγοντας ὡς ὁ Τρωϊκὸς πόλεμος ὑπὸ τῶν θεῶν ἀπαντλήσεως χάριν τοῦ πλήθους τῶν ἀνθρώπων γένοιτο. p. 1049b. σκόπει δέ, ὅτι τῷ θεῷ καλὰς μὲν ἐπικλήσεις ἀεὶ καὶ φιλανθρώπους, ἄγρια δ’ ἔργα καὶ βάρβαρα καὶ Γαλατικὰ προστίθησιν. Cf. cp. 30 p. 1048c. ὁ δὲ Ζεὺς γελοῖος εἰ Κτήσιος χαίρει καὶ Ἐπικάρπιος καὶ Χαριδότης προσαγορευόμενος etc.

1178Fr. 1178 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 37, 1051b–c. Ayrıca her şey en iyi tabiata göre meydana geldiği için dünyada suçlanacak ya da kınanacak hiçbir şey olmadığını sık sık yazdığı hâlde, bir yerde yine küçük ve önemsiz olmayan şeylerde suçlanacak bazı ihmaller olduğunu kabul eder. Nitekim Varlık Üzerine'nin üçüncü kitabında, iyi ve soylu insanların başına böyle şeyler geldiğini andıktan sonra şöyle der: "Acaba bazı şeyler ihmal edildiği için mi —tıpkı büyük evlerde, bütün ev iyi idare edildiği hâlde, biraz kepeğin, biraz da buğdayın yere dökülüp gitmesi gibi— yoksa böyle işlerin başına, gerçekten suçlanacak ihmallerin içinde ortaya çıktığı kötü daimōnlar konduğu için mi?" Zorunluluğun da işin içine çok karıştığını söyler. İyi ve soylu insanların başına gelen böyle felaketleri —Sokrates'in mahkûm edilmesini, Pythagoras'ın Kylon'un adamlarınca diri diri yakılmasını, Zenon'un tiran Demylos, Antiphon'un da Dionysios tarafından işkenceyle öldürülmesini— yere dökülen kepeğe benzetmenin ne büyük bir hafiflik olduğunu bir yana bırakıyorum. Ama kötü daimōnların inayet gereği böyle görevlere getirilmesi, nasıl olur da tanrı için bir suçlama sebebi olmaz?

1178

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 37 p. 1051b. Ἔτι περὶ τοῦ μηδὲν ἐγκλητὸν εἶναι μηδὲ μεμπτὸν κόσμῳ, κατὰ τὴν ἀρίστην φύσιν ἁπάντων παραγομένων, πολλάκις γεγραφὼς ἔστιν ὅπου πάλιν ἐγκλητάς τινας ἀμελείας οὐ περὶ μικρὰ καὶ φαῦλα ἀπολείπει. Ἐν γοῦν τῷ τρίτῳ περὶ Οὐσίας, μνησθεὶς ὅτι συμβαίνει τινὰ τοῖς καλοῖς καὶ ἀγαθοῖς τοιαῦτα Πότερον, φησίν, ἀμελουμένων τινῶν, καθάπερ ἐν οἰκίαις μείζοσι παραπίπτει τινὰ πίτυρα καὶ ποσοὶ πυροί τινες, τῶν ὅλων εὖ οἰκονομουμένων· ἢ διὰ τὸ καθίστασθαι ἐπὶ τῶν τοιούτων δαιμόνια φαῦλα, ἐν οἷς τῷ ὄντι γίνονται καὶ ἐγκλητέαι ἀμέλειαι; φησὶ δὲ πολὺ καὶ τὸ τῆς ἀνάγκης μεμῖχθαι. Τὸ μὲν οὖν τὰ τοιαῦτα συμπτώματα τῶν καλῶν κἀγαθῶν ἀνδρῶν, οἷον ἡ Σωκράτους καταδίκη καὶ ὁ Πυθαγόρου ζῶντος ἐμπρησμὸς ὑπὸ τῶν Κυλωνείων καὶ Ζήνωνος ὑπὸ Δημύλου τοῦ τυράννου καὶ Ἀντιφῶντος ὑπὸ Διονυσίου στρεβλουμένων ἀναιρέσεις, πιτύροις παραπίπτουσιν ἀπεικάζειν, ὅσης ἐστὶν εὐχερείας, ἐῶ· τὸ δὲ φαύλους δαίμονας ἐκ προνοίας ἐπὶ τὰς τοιαύτας ἐπιστασίας καθίστασθαι, πῶς οὐκ ἐστιν ἔγκλημα τοῦ θεοῦ etc.

1181Fr. 1181 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 35, 1050f; Ortak Kavramlar Üzerine 13–16; Marcus Aurelius VI 42. Çelişkiyi Tabiat Üzerine'nin ikinci kitabında şunları yazarak daha da artırır: "Kötülüğün korkunç felaketlerle ilgili olarak kendine özgü bir hesabı vardır. Çünkü o da bir bakıma tabiatın logosuna göre meydana gelir ve, deyim yerindeyse, bütün için faydasız olarak meydana gelmez; yoksa iyi şeyler de olmazdı."

— Ortak Kavramlar Üzerine 13: Ama korodaki ahenk, korodan kimse detone olmadığında vardır; bedenin sağlığı da hiçbir organı hasta olmadığında. Oysa onlara göre aretē kötülük olmadan meydana gelemez: nasıl bazı ilaçlar için yılan zehri ve sırtlan safrası zorunluysa, Meletos'un alçaklığı da Sokrates'in adaletine, Kleon'un edepsizliği de Perikles'in soyluluğuna öyle yarar. Zeus bize Sardanapalos'u ve Phalaris'i de doğurtmasaydı, Herakles'i ve Lykurgos'u doğurtmanın yolunu nasıl bulurdu? — Bu saçmalıkları söyleyip gevezelik edenlerden, ölçüsüzlüğün kendine hâkim olmak için, adaletsizliğin de adalet için faydasız olarak meydana gelmediğini söyleyenlerin ne farkı var?

— Aynı eser 14: Yoksa onun inceliğinin ve inandırıcılığının en tatlı örneğini mi anlatayım? "Nasıl komedyalarda kendi başına değersiz olan, ama bütün esere bir zarafet katan gülünç dizeler bulunursa," diyor, "sen de kötülüğü kendi başına ele alarak kınayabilirsin; ama öbür şeyler için faydasız değildir."

— Aynı eser 16: Lamprias: … Öğrenmek istiyorum: bu adamlar kötüleri iyilerden, kötülüğü aretēden önce nasıl ortaya koyuyorlar? Diadumenos: … Epeyce kekeleyip duruyorlar; ama sonunda, phronēsis iyilerin ve kötülerin epistēmēsi olduğuna göre, kötüler ortadan kaldırılınca phronēsisin de büsbütün ortadan kalkacağını söylüyorlar. Doğrular varken bazı yanlışların da olmaması nasıl imkânsızsa, iyiler bulunduğu sürece kötülerin de bulunmasının aynı şekilde gerekli olduğunu düşünüyorlar.

— Marcus Aurelius: Ama sen, Khrysippos'un andığı, oyundaki o değersiz ve gülünç dize gibi bir parça olma.

1181

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 35 p. 1050f. ἑπιτείνει δὲ τὴν ὑπεναντίωσιν ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ Φύσεως γράφων τάδε Ἡ δὲ κακία πρὸς τὰ δεινὰ συμπτώματα ἴδιόν τινα ἔχει λόγον· γίνεται μὲν γὰρ καὶ αὐτή πως κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον, καί, ἵν’ οὕτως εἴπω, οὐκ ἀχρήστως γίνεται πρὸς τὰ ὅλα· οὐδὲ γὰρ ἂν τἀγαθὰ ἦν. idem de comm. not. cp. 13 p. 1065b. ἀλλὰ χοροῦ μέν ἐστιν ἐμμέλεια, μηδενὸς ἀπᾴδοντος ἐν αὐτῷ· καὶ σώματος ὑγίεια, μηδενὸς μορίου νοσοῦντος· ἀρετὴ δ’ ἄνευ κακίας οὐκ ἔχει γένεσιν, ἀλλ’ ὥσπερ ἐνίαις τῶν ἰατρικῶν δυνάμεων ἰὸς ὄφεως καὶ χολὴ ὑαίνης ἀναγκαῖόν ἐστιν, οὕτως ἐπιτηδειότης ἑτέρα τῇ Μελήτου μοχθηρίᾳ πρὸς τὴν Σωκράτους δικαιοσύνην, καὶ τῇ Κλέωνος ἀναγωγίᾳ πρὸς τὴν Περικλέους καλοκἀγαθίαν· πῶς δ’ ἂν εὖρεν ὁ Ζεὺς τὸν Ἡρακλέα φῦσαι καὶ τὸν Λυκοῦργον, εἰ μὴ καὶ Σαρδανάπαλον ἡμῖν ἔφυσε καὶ Φάλαριν; —  — Τί γὰρ διαφέρουσι τῶν ταῦτα ληρούντων καὶ φλυαρούντων οἱ λέγοντες μὴ ἀχρήστως γεγονέναι πρὸς τὴν ἐγκράτειαν τὴν ἀκολασίαν, καὶ πρὸς τὴν δικαιοσύνην τὴν ἀδικίαν; idem de comm. not. cp. l4 p. 1065d. Ἢ βούλει τὸ ἥδιστον αὐτοῦ τῆς γλαφυρίας καὶ πιθανότητος ἱστορῆσαι· Ὥσπερ γὰρ αἱ κωμῳδίαι, φησίν, ἐπιγράμματα γελοῖα φέρουσιν, ἃ καθ’ αὑτὰ μέν ἐστι φαῦλα, τῷ δὲ ὅλῳ ποιήματι χάριν τινὰ προστίθησιν· οὕτω ψέξειας ἂν αὐτὴν ἐφ’ ἑαυτῆς τὴν κακίαν· τοῖς δ’ ἄλλοις οὐκ ἄχρηστός ἐστι. ibidem cp. 16 p. 1066d. Λα. —  — ἐπιθυμῶ γὰρ πυθέσθαι, τίνα δὴ τρόπον οἱ ἄνδρες (Stoici) τὰ κακὰ τῶν ἀγαθῶν, καὶ τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς προεισάγουσιν. Διαδ. —  — πολὺς μὲν ὁ ψελλισμὸς αὐτῶν, τέλος δὲ τὴν μὲν φρόνησιν ἐπιστήμην ἀγαθῶν καὶ κακῶν οὖσαν, ⟨ἀναιρεθέντων τῶν κακῶν⟩ καὶ παντάπασιν ἀναιρεῖσθαι λέγουσιν· ὡς δ’ ἀληθῶν ὄντων ἀδύνατον μὴ καὶ ψευδῆ τινα εἶναι, παραπλησίως οἴονται προσήκειν, ἀγαθῶν ὑπαρχόντων καὶ κακὰ ὑπάρχειν.) M. Antoninus VI 42. Ἀλλὰ σὺ μὴ τοιοῦτο μέρος γένῃ, οἷος ὁ εὐτελὴς καὶ γελοῖος στίχος ἐν τῷ δράματι, οὗ Χρύσιππος μέμνηται.

1182Fr. 1182 Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 36, 1051a. Yine Adalet Üzerine'nin birinci kitabında, tanrıların bazı haksızlıklara karşı durduğunu söyledikten sonra şöyle der: "Kötülüğü tümüyle ortadan kaldırmak ne mümkündür ne de kaldırılması iyi olur."

1182

Plutarchus de Stoic. repugn. cp. 36 p. 1051a. Πάλιν ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Δικαιοσύνης εἰπὼν περὶ τῶν θεῶν, ὡς ἐνισταμένων ἐνίοις ἀδικήμασι, Κακίαν δέ φησι καθόλου ἆραι οὔτε δυνατόν ἐστιν οὔτ’ ἔχει καλῶς ἀρθῆναι.

1183Fr. 1183 Kaynak: Philodemos, Tanrıların Yaşayışı Üzerine, sütun 7, 28 ve 8. … bunu yapabilseydi bile, gücü … herkesi bilge ve bahtiyar kılmaya, hiçbir kötülük bırakmamaya da [yeterdi]. Böyle bir şey ise en üstün olana bir zayıflık ve bir eksiklik yükler. Bunu çoğu zaman tanrı kavramını altüst edecek biçimde kabul ederler; nitekim Khrysippos Kehanet Üzerine adlı eserinde tanrının her şeyi bilemeyeceğini söyler, çünkü … da yoktur… — Tanrının üstünlüğüne bakarak cahilce ona her şeye yetecek bir güç verdikten sonra, çürütmelerle sıkıştırıldıklarında, her şeye gücü yetmediği için tanrının bunlara bağlı sonuçları gerçekleştirmediğini söylemeye kaçarlar.

1183

Philodemus περὶ θεῶν διαγωγῆς col. 7, 28 (Scott. Frgm. Herc. p. 156). —  — εἰ καὶ ταῦ(τʼ) ἐ(δύ)νατο, τὴν δύναμιν . . . . . . . . ως καὶ τοῦ πάντ(ας) ποιῆσαι σοφοὺς καὶ μακαρίους καὶ μηδὲν κακόν. τὸ δὲ τοιοῦτον ἀσθένειαν καί τιν’ ἔλλειψιν συνάπτει τῷ κρατίστῳ. πολλάκις δὲ αὐτὸ ἐπ’ ἀνατροπῇ τῆς νοήσεως τοῦ θεοῦ συγχωροῦσι· καθάπερ ὁ (μὲν) Χρύσιππος ἐν τοῖς περὶ μαντικῆς λέγει μὴ δύ(νασθαι) τὸν θεὸν εἰ(δέναι πάντ)α, διὰ τὸ μηδ’ ἔχειν . . . ibid. col. 8 (ibid. p. 157). καὶ κατὰ τὴν (τοῦ θε)οῦ (δια)φορὰ(ν ἰ)διωτικῶς (παν)τὸς αὐτῷ δύναμιν ἀναθέντες, (ὅ)ταν ὑπὸ τῶν ἐλέγχων πιέζωνται, τότε καταφεύγουσιν ἐπὶ τὸ διὰ τοῦτο φάσκειν τὰ συναπτόμενα μὴ ποιεῖν ὅτι οὐ πάντα δύναται.

1184Fr. 1184 Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis I, s. 369 Potter. Sapanların istekleri ve eylemleri de cüzî olduklarından, tıpkı bedenin hastalıkları gibi kötü bir hâlden doğar; ama sebep hastalık yapıcı olsa bile küllî inayet tarafından sağlıklı bir gayeye doğru yönetilir. Tanrısal inayetin en büyük işi, isteyerek yapılan sapmadan doğmuş kötülüğün işe yaramaz ve faydasız kalmasına, hele her bakımdan zararlı olmasına izin vermemektir. Çünkü tanrısal bilgeliğin, aretēnin ve kudretin işi yalnız iyilik yapmak değildir —bu, deyim yerindeyse, tanrının tabiatıdır, tıpkı ısıtmanın ateşin, aydınlatmanın ışığın tabiatı olması gibi—; asıl işi, bazılarının tasarladığı kötülüklerden iyi ve yararlı bir gaye çıkarmak, kötü görünen şeyleri de faydalı biçimde kullanmaktır.

1184

Clemens Al. Stromat. I p. 369 Pott. Ἀλλὰ καὶ αἱ τῶν ἀποστατησάντων βουλαί τε καὶ ἐνέργειαι, μερικαὶ οὖσαι, γίνονται μὲν ἐκ φαύλης διαθέσεως, καθάπερ καὶ αἱ νόσοι αἱ σωματικαί· κυβερνῶνται δὲ ὑπὸ τῆς καθόλου προνοίας ἐπὶ τέλος ὑγιεινόν, κἂν νοσοποιὸς ᾖ ἡ αἰτία. Μέγιστον γοῦν τῆς θείας προνοίας τὸ μὴ ἐᾶσαι τὴν ἐξ ἀποστάσεως ἑκουσίου  φυεῖσαν κακίαν ἄχρηστον καὶ ἀνωφελῆ μένειν μηδὲ μὴν κατὰ πάντα βλαβερὰν αὐτὴν γενέσθαι· τῆς γὰρ θείας σοφίας καὶ ἀρετῆς καὶ δυνάμεως ἔργον ἐστὶν οὐ μόνον τὸ ἀγαθοποιεῖν· φύσις γὰρ ὡς εἰπεῖν αὕτη τοῦ θεοῦ, ὡς τοῦ πυρὸς τὸ θερμαίνειν καὶ τοῦ φωτὸς τὸ φωτίζειν· ἀλλὰ κἀκεῖνο μάλιστα τὸ διὰ κακῶν τῶν ἐπινοηθέντων πρὸς τινῶν ἀγαθόν τι καὶ χρηστὸν τέλος ἀποτελεῖν καὶ ὠφελίμως τοῖς δοκοῦσι φαύλοις χρῆσθαι.

1185Fr. 1185 Kaynak: Origenes, İlkeler Üzerine III, s. 162 Delarue. Bütün dünyayı kuşatan inayetin işleri arasında bazıları inayetin işi oldukları son derece açık biçimde görünür; başkaları ise öyle gizlenmiştir ki, bütünü tarifsiz bir sanat ve kudretle yöneten tanrı hakkında inançsızlığa yer bırakıyormuş gibi görünür. Çünkü inayet edenin sanatkârca düzeni yeryüzündeki şeylerde, güneşte, ayda ve yıldızlarda olduğu kadar açık değildir; insanların başına gelenlerde de, canlıların psykhēlerinde ve bedenlerinde olduğu kadar belli değildir. Canlıların dürtüleri, tasavvurları, tabiatları ve bedenlerinin yapısı üzerinde çalışanlar, bir şeyin ne için ve ne uğruna olduğunu pek çok yerde bulurlar.

1185

Origenes de princip. III p. 162 ed. Delarue. καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν τῆς ἁπτομένης τοῦ παντὸς κόσμου προνοίας ἔργων τινὰ μὲν ἐναργέστατα φαίνεται ᾗ προνοίας ἐστὶν ἔργα, ἕτερα δὲ οὕτως ἀποκέκρυπται, ὡς ἀπιστίας χώραν παρέχειν δοκεῖν τῆς περὶ τοῦ τέχνῃ ἀφάτῳ καὶ δυνάμει διοικοῦντος τὰ ὅλα θεοῦ. Οὐχ οὕτω γὰρ σαφὴς ὁ περὶ τοῦ προνοοῦντος τεχνικὸς λόγος ἐν τοῖς ἐπὶ γῆς, ὡς ἐν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ἄστροις· καὶ οὐχ οὕτω δῆλος ἐν τοῖς κατὰ τὰ ἀνθρώπινα συμπτώματα ὡς ἐν ταῖς ψυχαῖς καὶ τοῖς σώμασι τῶν ζῴων· σφόδρα τοῦ πρὸς τί καὶ ἕνεκα τίνος εὑρισκομένου τοῖς τούτων ἐπιμελομένοις περὶ τὰς ὁρμὰς καὶ τὰς φαντασίας καὶ φύσεις τῶν ζῴων καὶ τὰς κατασκευὰς τῶν σωμάτων.

1190Fr. 1190 Kaynak: Aetios, Görüşler V 1, 1. Platon ve Stoacılar kehaneti, içinde tanrı bulunma, yani tanrıdan esinlenme bakımından [psykhēnin tanrısallığı bakımından; buna tanrısal coşku demiştir] ve rüya görme bakımından kabul ederler. Stoacılar kehanetin kısımlarının çoğunu kabul ederler.

1190

Aëtius Plac. V 1, 1. Πλάτων καὶ οἱ Στωϊκοὶ τὴν μαντικὴν εἰσάγουσι κατὰ τὸ ἔνθεον ὅπερ ἐστὶν ἐνθεαστικὸν [κατὰ θειότητα τῆς ψυχῆς, ὅπερ εἶπεν ἐνθουσιαστικὸν] καὶ τὸ ὀνειροπολικόν. οὗτοι τὰ πλεῖστα μέρη τῆς μαντικῆς ἐγκρίνουσι (sc. Stoici).

1191Fr. 1191 Kaynak: Diogenes Laertios VII 149. Ayrıca, inayet varsa, kehanetin bütünüyle var olduğunu söylerler; Zenon'un ve Khrysippos'un Kehanet Üzerine'nin ikinci kitabında söylediği gibi, bazı kehanetlerin gerçekleşmesine dayanarak onun bir tekhnē olduğunu da ileri sürerler.

1191

Diogenes Laërt. VII 149. καὶ μὴν καὶ μαντικὴν ὑφεστάναι πᾶσάν φασιν, εἰ καὶ πρόνοιαν εἶναι· καὶ αὐτὴν καὶ τέχνην ἀποφαίνουσι διά τινας ἐκβάσεις, ὥς φησι Ζήνων τε καὶ Χρύσιππος ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ μαντικῆς.

1202Fr. 1202 Kaynak: Photios, Sözlük, "neottos" maddesi. Yumurta sarısına "yavru" (neottos) dendiğine Khrysippos da Kehanet Sözleri Üzerine adlı eserinde tanıklık eder. Anlatıldığına göre biri rüyasında yatağından yumurtaların sarktığını görmüş ve bunu bir rüya yorumcusuna danışmış. Yorumcu, "O yeri kazarsan bir hazine bulacaksın" demiş. Adam kazmış, içinde gümüş ve altın bulunan bir küp bulmuş ve gümüşten biraz kâhine götürmüş. Kâhin de, "Yavrudan bana hiçbir şey vermiyor musun?" demiş.

1202

Photius lexicon s. v. νεοττός· —  — ὅτι δὲ τὸ ὠχρὸν νεοττὸν ἔλεγον, μαρτυρεῖ καὶ Χρύσιππος ἐν τῷ περὶ χρησμῶν· ὄναρ γάρ τινα φασὶν θεασάμενον ἐκ τῆς κλίνης αὐτοῦ κρέμασθαι ὠὰ προσαναθέσθαι ὀνειροκρίτῃ, τὸν δὲ εἰπεῖν. ὀρύττων θησαυρὸν εὑρήσεις κατὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον· εὑρόντα δὲ σταμνίον, ἐν ᾧ ἀργύριον ἦν καὶ χρυσίον, ἐνεγκεῖν τι τοῦ ἀργυρίου τῷ μάντει· τὸν δὲ μάντιν εἰπεῖν· τοῦ δὲ νεοττοῦ οὐδέν μοι δίδως;

1203Fr. 1203 Kaynak: Apostolios XII 7. "Yavrudan bana hiçbir şey vermiyor musun?" Khrysippos'un Kehanet Sözleri Üzerine'sinden aktarılır.

1203

Apostolius XII 7. νεοττοῦ οὐδέν μοι δίδως. laudatur Chrysippus ἐν τῷ περὶ χρησμῶν. Cf. Suidas, Photius, Arsenius XXXVII 15.

1205Fr. 1205 Kaynak: Suda, "timōrountos" maddesi. Khrysippos, Megara'da altınla dolu bir kemer taşıyan birinin bir hana konakladığını anlatır. Akşam geç vakit gelen bu adamı ağırlayan hancı, altına göz koyup onu öldürmüş; sonra da öldürdüğü adamı gübre taşıyan bir arabanın içine saklayıp şehirden çıkarmaya hazırlanmış. Bunun üzerine ölünün psykhēsi Megaralı birinin başucuna dikilmiş ve neler çektiğini, kimin elinden ve nasıl öldüğünü, nasıl ve hangi kapıdan dışarı çıkarılacağını anlatmış. O da söylenenleri kulak ardı etmemiş; şafakla birlikte kalkıp pusuya yatmış, arabayı yakalamış ve ölüyü bulup çıkarmış. Ölü gömülmüş, hancı da cezalandırılmış.

1205

Suidas s. v. Τιμωροῦντος· —  — Λέγει γοῦν Χρύσιππος ἐν Μεγάροις καταχθῆναί τινα, χρυσίου ζώνην πεπληρωμένην ἐπαγόμενον. ἀπέκτεινε δὲ ἄρα αὐτὸν πανδοκεὺς ὁ ὑποδεξάμενος ὀψισθέντα, ἐποφθαλμίσας τῷ χρυσίῳ εἶτα ἔμελλεν ἐκκομίζειν ἐφ’ ἁμάξης ἀγούσης κόπρον, ὑποκρύψας ἐν ταύτῃ τὸν πεφονευμένον. ἡ τοίνυν ψυχὴ τοῦ τεθνεῶτος ἐφίσταται Μεγαρεῖ τινι καὶ λέγει ὅσα τε ἔπαθε καὶ ὑφ’ ὅτου καὶ ὅπως ἐκκομίζεσθαι μέλλοι καὶ κατὰ ποίας πύλας· ὁ δὲ οὐκ ἤκουσε ῥᾳθύμως τὰ λεχθέντα, κνεφαῖος δὲ διαναστὰς καὶ παραφυλάξας τοῦ ζεύγους ἐπελάβετο καὶ ἀνίχνευσε τὸν νεκρόν. καὶ ὁ μὲν ἐτάφη, ὁ δὲ ἐκολάσθη.

1212Fr. 1212 Kaynak: Origenes, Kelsos'a Karşı IV 88 ve 90. Önce, kuşlardan kehanet çıkarma diye bir tekhnē, genel olarak da hayvanlar aracılığıyla kehanet olup olmadığı araştırılmıştır. İkinci olarak, kuşlarla kehanetin varlığını kabul edenler arasında bu kehanetin nasıl işlediğinin sebebi konusunda uzlaşma yoktur. Kimileri hayvanlardaki hareketlerin bazı kâhin daimōnlardan ya da tanrılardan geldiğini söyler: kuşlarda çeşitli uçuşlar ve çeşitli sesler, öbür hayvanlarda da şu ya da bu hareketler böyle meydana gelirmiş. Kimileri ise bu hayvanların psykhēlerinin daha tanrısal ve buna elverişli olduğunu söyler; bu ise hiç inandırıcı değildir. — Şunu söylemek gerekir: Onlarda geleceği önceden bilen ve o kadar zengin bir tanrısal tabiat bulunsaydı ki bolluğundan dileyen insana da olacakları gösterebilsin, besbelli kendileriyle ilgili olanları çok daha önce bilirlerdi…

1212

Origenes contra Celsum IV 88 Vol. I p. 360, 13 Kö. (p. 569 Del.). πρῶτον μὲν γὰρ ἐζήτηται πότερον ἔστι τις τέχνη οἰωνιστικὴ καὶ ἀπαξαπλῶς ἡ διὰ ζῴων μαντικὴ ἢ οὐκ ἔστι· δεύτερον δὲ παρὰ τοῖς παραδεξαμένοις εἶναι τὴν δι’ ὀρνίθων μαντικὴν οὐ συμπεφώνηται ἡ αἰτία τοῦ τρόπου τῆς μαντείας· ἐπειδήπερ οἱ μὲν ἀπό τινων δαιμόνων ἢ θεῶν μαντικῶν φασι γίγνεσθαι τὰς κινήσεις τοῖς ζῴοις, ὄρνισι μὲν εἰς διαφόρους πτήσεις καὶ εἰς διαφόρους φωνάς, τοῖς δὲ λοιποῖς εἰς τὰς τοιασδὶ κινήσεις ἢ τοιασδί, ἄλλοι δὲ θειοτέρας αὐτῶν καὶ πρὸς τοῦτ’ ἐπιτηδείους εἶναι τὰς ψυχάς· ὅπερ ἐστὶν ἀπιθανώτατον. ibid. 90 Vol. I p. 362, 22 Kö. (p. 570, 71 Del.). Λεκτέον οὖν ὅτι εἴπερ τις θεία φύσις ἦν ἐν αὐτοῖς τῶν μελλόντων προγνωστικὴ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον πλουσία, ὡς ἐκ περιουσίας καὶ τῷ βουλομένῳ τῶν ἀνθρώπων δηλοῦν τὰ ἐσόμενα, δηλονότι πολὺ πρότερον τὰ περὶ ἑαυτῶν ἐγίγνωσκον etc Cf. etiam 91. 94.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…