İçeriğe geç
Aratos ve Eudoksos'un Phainomena'sı Üzerine Şerh

Hipparkhos · Aratos ve Eudoksos'un Phainomena'sı Üzerine Şerh

I. Kitap

giriş_21. Bölüm

Hipparkhos'tan Aiskhrion'a selam.

giriş_2

Cap. I. Ἵππαρχος Αἰσχρίωνι χαίρειν.

1.1.1Mektubundan, bilgi sevgisine bağlılığını sürdürdüğünü memnuniyetle öğrendim. Hem tabiat hakkında sorduğun şeyler hem de Aratos'un Birlikte Doğuşlar'da söyledikleriyle ilgili soruların bana bu işe epeyce gönül verdiğini gösterdi; hele çok değerli kardeşlerinin vakitsiz ölümü yüzünden hayatın işleriyle daha çok uğraşmak zorunda kaldığını düşününce bu daha da dikkat çekici.

1.1.1

Ἡδέως ἐπέγνων διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ἐπίμονόν σου τῆς πρὸς φιλομαθίαν οἰκειώσεως· τά τε γὰρ φυσικὰ τῶν ἐπιζητηθέντων ὑπὸ σοῦ καὶ τὰ περὶ τῶν παρὰ Ἀράτῳ λεγομένων ἐν ταῖς Συνανατολαῖς ἱκανωτέραν ἐνέφαινέ μοι φιλοτεχνίαν, καὶ πολλῷ γε μᾶλλον, ὅσῳ πεπλεόνακας ἐν ταῖς βιωτικαῖς ἀσχολίαις διὰ τὴν τῶν

1.1.2Öbür konulardaki kanaatimi sana sonra açıkça bildireceğim. Şimdi ise Aratos'un Phainomena'da söyledikleri hakkında sana yazmayı üstlendim; orada doğru ya da yanlış söylenen her şeyi genel olarak göstereceğim. Böylece senin kafanı kurcalayan şeylerin hepsi de sana açık hâle gelecek.

1.1.2

ἀξιολογωτάτων ἀδελφῶν ὠμὴν τελευτήν. περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων μετὰ ταῦτά σοι τὴν ἰδίαν κρίσιν διασαφήσω· περὶ δὲ τῶν ὑπὸ Ἀράτου λεγομένων ἐν τοῖς Φαινομένοις νῦν προτέθειμαί σοι γράψαι, πᾶν καθόλου τὸ καλῶς ἢ κακῶς λεγόμενον 〈ἐν〉 αὐτοῖς ὑποδεικνύων. ἐξ ὧν ἔσται σοι φανερὰ πάντα καὶ τὰ παρὰ σοῦ διαπορηθέντα.

1.1.3Aratos'un Phainomena'sına başka pek çok kişi de şerh yazmıştır; ama bunlar arasında en özenli açıklamayı, çağımızın matematikçisi Attalos yapmış görünüyor.

1.1.3

Ἐξήγησιν μὲν οὖν τῶν Ἀράτου Φαινομένων καὶ ἄλλοι πλείονες συντετάχασιν· ἐπιμελέστατα δὲ δοκεῖ πάντων Ἄτταλος ὁ καθʼ ἡμᾶς μαθηματικὸς τὸν περὶ

1.1.4Gelgelelim şiirlerin anlamını açıklamanın büyük bir emek istediğini sanmıyorum; çünkü şair sade ve özlüdür, üstelik onu az çok izlemiş olanlar için açıktır. Onun gökteki şeyler hakkında söylediklerini kavramak ise, yani hangilerini görünen olaylarla uyumlu, hangilerini yanlış kaydettiğini anlamak, insanın en yararlı sayacağı iştir ve matematik tecrübesine özgüdür.

1.1.4

αὐτῶν πεποιῆσθαι λόγον. ἀλλὰ τὸ μὲν ἐξηγήσασθαι τὴν ἐν τοῖς ποιήμασι διάνοιαν οὐ μεγάλης ἐπιστροφῆς προσδεῖσθαι νομίζω· ἁπλοῦς τε γὰρ καὶ σύντομός ἐστι ποιητής, ἔτι δὲ σαφὴς τοῖς καὶ μετρίως παρηκολουθηκόσι· τὸ δὲ συνεῖναι τὰ λεγόμενα περὶ τῶν οὐρανίων ὑπʼ αὐτοῦ, τίνα τε συμφώνως τοῖς φαινομένοις ἀναγέγραπται καὶ τίνα διημαρτημένως, τοῦτʼ ὠφελιμώτατον ἡγήσαιτʼ ἄν τις καὶ μαθηματικῆς ἴδιον ἐμπειρίας.

1.1.5Aratos'un en önemli ve en yararlı noktaların çoğunda görünen ve gerçekte olup biten olaylarla çeliştiğini, bunların hemen hepsinde de yalnız başkalarının değil Attalos'un bile ona katıldığını gördüm. Bu yüzden, hem senin bilgi sevgin hem de başkalarının ortak yararı için,

1.1.5

Θεωρῶν δʼ οὖν 〈ἐν〉 τοῖς πλείστοις καὶ χρησιμωτάτοις διαφωνοῦντα τὸν Ἄρατον πρὸς τὰ φαινόμενά τε καὶ γινόμενα κατὰ ἀλήθειαν, τούτοις δʼ ἅπασι σχεδὸν οὐ μόνον τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἄτταλον συνεπιγραφόμενον, ἔκρινα τῆς σῆς ἕνεκα φιλομαθίας καὶ τῆς κοινῆς τῶν ἄλλων ὡφελείας ἀναγράψαι τὰ

1.1.6bana yanlış görünen şeyleri kaleme almaya karar verdim. Bunu başkalarını çürütmekle ün kazanmak isteğiyle yapmıyorum (bu boş ve tümüyle küçük ruhlu bir iş olurdu; tersine, ortak yarar için kendi başlarına emek vermeyi üstlenen herkese minnet duymamız gerektiğini düşünüyorum); amacım, ne senin ne de öbür bilgi meraklılarının evrendeki görünen olayları inceleme yolundan sapmamasıdır.

1.1.6

δοκοῦντά μοι διημαρτῆσθαι. τοῦτο δὲ ποιῆσαι προεθέμην οὐκ ἐκ τοῦ τοὺς ἄλλους ἐλέγχειν φαντασίαν ἀπενέγκασθαι προαιρούμενος· (κενὸν γὰρ καὶ μικρόψυχον παντελῶς· τοὐναντίον δὲ δεῖν οἴομαι πᾶσιν ἡμᾶς εὐχαριστεῖν, ὅσοι τῆς κοινῆς ἕνεκεν ὠφελείας ἰδίᾳ πονεῖν ἀναδεχόμενοι τυγχάνουσιν·) ἀλλʼ ἕνεκα τοῦ μήτε σὲ μήτε τοὺς λοιποὺς τῶν φιλομαθούντων ἀποπλανᾶσθαι τῆς περὶ τὰ φαινόμενα κατὰ τὸν κόσμον θεωρίας.

1.1.7Pek çok kişinin başına gelen, anlaşılır bir şekilde budur; çünkü şiirlerin güzelliği söylenen şeylere bir inandırıcılık kazandırır ve bu şairi açıklayanların hemen hepsi onun söylediklerini benimser.

1.1.7

ὅπερ εὐλόγως πολλοὶ πεπόνθασιν· ἡ γὰρ τῶν ποιημάτων χάρις ἀξιοπιστίαν τινὰ τοῖς λεγομένοις περιτίθησι, καὶ πάντες σχεδὸν οἱ τὸν ποιητὴν τοῦτον ἐξηγούμενοι προστίθενται τοῖς ὑπʼ αὐτοῦ λεγομένοις.

1.1.8Görünen olaylar üzerine Aratos'unkiyle aynı düzendeki eseri Eudoksos daha büyük bir bilgiyle yazmıştı. Bu kadar çok ve bu kadar büyük matematikçinin onunla uyuşması yüzünden Aratos'un şiirinin güvenilir sayılması da anlaşılır bir şeydir. Doğrusu, bazı yerlerde yanılsa bile Aratos'a ilişmeye belki değmez; çünkü Phainomena'yı Eudoksos'un eserini izleyerek yazmıştır; kendi gözlemlerine dayanarak ya da gökteki şeyler hakkında matematiksel bir yargı ortaya koyduğunu ileri sürüp de bu konuda yanılarak yazmış değildir.

1.1.8

Ἐμπειρότερον δὲ Εὔδοξος τὴν αὐτὴν τῷ Ἀράτῳ περὶ τῶν φαινομένων σύνταξιν ἀναγέγραφεν. εὐλόγως οὖν καὶ ἐκ τῆς τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων μαθηματικῶν συμφωνίας ἀξιόπιστος ἡ ποίησις αὐτοῦ διαλαμβάνεται. καίτοι γε τοῦ Ἀράτου μὲν ἴσως οὐκ ἄξιον ἐφάπτεσθαι, κἂν ἔν τισι διαπίπτων τυγχάνῃ· τῇ γὰρ Εὐδόξου συντάξει κατακολουθήσας τὰ Φαινόμενα γέγραφεν, ἀλλʼ οὐ κατʼ ἰδίαν παρατηρήσας ἢ μαθηματικὴν κρίσιν ἐπαγγελλόμενος ἐν τοῖς οὐρανίοις προφέρεσθαι καὶ διαμαρτάνων [τῶν] ἐν αὐτοῖς.

1.1.9Eudoksos'un, Aratos'un ve onların görünme kayıtlarını benimseyenlerin Phainomena'da bilmeden yanıldıkları şeyler dışında, sana sabit takımyıldızların her birinin, takımyıldızlara dönüştürülmüş on iki burcun kendileriyle birlikte gerçekte nasıl doğup battığını da yazdım; böylece her birini tam olarak izleyebilir ve öbür herkesin bu konudaki beyanlarını da

1.1.9

Χωρὶς δὲ τῶν ἠγνοημένων ἐν τοῖς Φαινομένοις ὑπό τε Εὐδόξου καὶ τοῦ Ἀράτου καὶ τῶν συνεπιγραφομένων ταῖς φάσεσιν αὐτῶν, ἀναγέγραφά σοι καὶ τὰς κατὰ ἀλήθειαν γινομένας ἑκάστου τῶν ἀπλανῶν ἄστρων σὺν αὐτοῖς τοῖς κατηστερισμένοις δώδεκα ζῳδίοις συνανανατολὰς καὶ συγκαταδύσεις, ἵνα παρακολουθῶν ἑκάστοις ἀκριβῶς καὶ τὰς τῶν ἄλλων ἀπάντων ἀποφάσεις ἐν

1.1.10sınayabilirsin. Yalnızca hangi takımyıldızın hangisiyle birlikte doğup battığını açıklamakla kalmıyorum; her takımyıldızın hangi yıldızlarının ilk, hangilerinin son doğduğunu ya da battığını, öbür yıldızlardan hangilerinin o sırada gökyüzünün tepe noktasından geçtiğini, sabit takımyıldızların her birinin on iki burçla birlikte kaç ekinoks saatinde

1.1.10

τούτοις δοκιμάζῃς. καὶ διασαφῶ μὲν οὐ μόνον τὴν συνανατολὴν ἢ συγκατάδυσιν, ἔτι δὲ καὶ τίνες ἀστέρες ἑκάστου τῶν ἄστρων πρῶτοί τε καὶ ἔσχατοι ἀνατέλλουσιν ἢ δύνουσι, καὶ τίνες τῶν ἄλλων ἀστ τέρων μεσουρα- νοῦσιν, ἕκαστόν τε τῶν ἀπλανῶν ἄστρων σὺν αὐτοῖς τοῖς δώδεκα ζῳδίοις ἐν πόσαις ἰσημεριναῖς ὥραις

1.1.11doğup battığını da açıklıyorum. Bütün bunların üstüne, yirmi dört saatlik aralıkların hepsini hangi yıldızların sınırladığını da gösteriyorum. Bunların her birinin matematikteki pek çok yararlı teoreme katkıda bulunduğunu senin de kolayca anlayacağını düşünüyorum.

1.1.11

ἀνατέλλει ἢ δύνει. ἐπὶ πᾶσι δὲ διασαφῶ καὶ τίνες ἀστέρες ἀφορίζουσι πάντα τὰ εἰκοσιτέσσαρα ὡριαῖα διαστήματα. διότι γὰρ ἕκαστον τούτων συντείνει πρὸς πολλὰ καὶ χρήσιμα τῶν ἐν τοῖς μαθήμασι θεωρημάτων, εὐκατανόητον εἶναι καὶ σοὶ νομίζω.

1.2.12. Bölüm

Aratos'un, Eudoksos'un görünen gök olayları hakkındaki eserini izlediğini, şiirlerinde söylenen her şeyin yanına Eudoksos'taki ifadeleri ayrıntılı olarak koyan kişi öğrenebilir. Ama şimdi de bunu kısaca hatırlatmak

1.2.1

Ὅτι μὲν οὖν τῇ Εὐδόξου περὶ τῶν φαινομένων ἀναγραφῇ κατηκολούθηκεν ὁ Ἄρατος, μάθοι μὲν ἄν τις διὰ πλειόνων παρατιθεὶς τοῖς ποιήμασιν αὐτοῦ περὶ ἑκάστου τῶν λεγομένων τὰς παρὰ τῷ Εὐδόξῳ λέξεις. οὐκ ἄχρηστον δὲ καὶ νῦν διʼ ὀλίγων ὑπομνῆσαι

1.2.2yararsız olmaz, çünkü pek çok kişi bundan şüphe ediyor. Eudoksos'a görünen olaylar üzerine iki kitap atfedilir; bunlar pek az nokta dışında hemen her şeyde birbirleriyle uyuşur. Birinin adı Ayna (Enoptron), öbürününki Phainomena'dır. Aratos şiirini Phainomena'ya göre kurmuştur.

1.2.2

διὰ τὸ διστάζεσθαι τοῦτο παρὰ τοῖς πολλοῖς. ἀναφέρεται δὲ εἰς τὸν Εὔδοξον δύο βιβλία περὶ τῶν φαινομένων, σύμφωνα κατὰ πάντα σχεδὸν ἀλλήλοις πλὴν ὀλίγων σφόδρα. τὸ μὲν οὖν ἓν αὐτῶν ἐπιγράφεται ,,Ἔνοπτρον“, τὸ δὲ ἕτερον ,,Φαινόμενα“. πρὸς τὰ Φαινόμενα δὲ τὴν ποίησιν συντέταχεν.

1.2.3Eudoksos bu eserinde Ejderha hakkında şöyle yazar: “İki Ayı'nın arasında Yılan'ın kuyruğu bulunur; kuyruğun ucundaki yıldız Büyük Ayı'nın başının üstündedir. Yılan, Küçük Ayı'nın başının yanında bir kıvrım yapar ve onun ayaklarının altında uzanır; orada bir kıvrım daha yaptıktan sonra yeniden geriye doğru yükselir ve başını öne doğru tutar.”

1.2.3

Ἐν δὴ τούτῳ τῷ συντάγματι Εὔδοξος περὶ μὲν τοῦ Δράκοντος οὕτως γράφει· ,,μεταξὺ δὲ τῶν Ἄρκτων ,,ἐστὶν ἡ τοῦ Ὄφεως οὐρά, τὸν ἄκρον ἀστέρα ὑπὲρ τῆς ,,κεφαλῆς ἔχουσα τῆς Mεγάλης Ἄρκτου. καμπὴν δὲ ,,ἔχει παρὰ τὴν κεφαλὴν τῆς Mικρᾶς Ἄρκτου καὶ παρα- ,,τέταται ὑπὸ τοὺς πόδας· ἑτέραν δὲ καμπὴν ἐνταῦθα „ποιησάμενος πάλιν ἀνανεύων ἔμπροσθεν ἔχει τὴν κεφα-

1.2.4Aratos ise sanki bunu aktarırcasına şöyle der:

Kuyruğunun ucuyla Ayı'lardan birine uzanır,
öbürünü halkasıyla kuşatır. Kuyruğunun ucu
Ayı Helike'nin başının yanında son bulur,
halkasının içinde Kynosura'nın başını tutar; halka
onun başının çevresine dolanır, ayağına kadar iner,
sonra yeniden geriye dönüp yukarı koşar.

1.2.4

„λήν ὁ δὲ Ἄρατος, ὡς ἂν παραγράφων ταῦτα, φησίν· αὐτὰρ ὅ γʼ ἄλλην μὲν νεάτῃ ἐπιτείνεται οὐρῇ, ἄλλην δὲ σπείρῃ περιτέμνεται. ἡ μέν οἱ ἄκρη οὐρὴ πὰρ κεφαλὴν Ἑλίκης ἀποπαύεται Ἄρκτου, σπείρῃ δʼ ἐν Κυνόσουρα κάρη ἔχει· ἡ δὲ κατʼ αὐτὴν εἰλεῖται κεφαλὴν καί οἱ ποδὸς ἔρχεται ἄχρι, ἐκ δʼ αὖτις παλίνορσος ἀνατρέχει.

1.2.5Çoban (Bootes) hakkında Eudoksos şöyle der: “Büyük Ayı'nın arkasında Ayı Bekçisi (Arktophylaks) bulunur.” Aratos ise:

Helike'nin ardından, sürücüye benzeyerek,
Ayı Bekçisi ilerler.

Yine Eudoksos: “Ayaklarının altında Başak (Parthenos) vardır.” Aratos ise:

Çoban'ın iki ayağının altında görebilirsin
Başak'ı.

1.2.5

Περὶ δὲ τοῦ Βοώτου ὁ μὲν Εὔδοξός φησιν· „ὄπι- „σθεν δὲ τῆς Μεγάλης Ἄρκτου ἐστὶν ὁ Ἀρκτοφύλαξ.“ ὁ δὲ Ἄρατος· ἔξόπιθεν δʼ Ἑλίκης φέρεται, ἐλάοντι ἐοικώς, Ἀρκτοφύλαξ. καὶ πάλιν ὁ μὲν Εὔδοξος· „ὑπὸ δὲ τοὺς πόδας ἡ „Παρθένος ἐστίν“. ὁ δὲ Ἄρατος ἀμφοτέροισι δὲ ποσσὶν ὕπο σκέπτοιο Βοώτεω Παρθένον.

1.2.6Diz Çöken (Engonasin) hakkında Eudoksos şöyle der: “Yılan'ın başının yanında Diz Çöken bulunur; sağ ayağını başın üstünde tutar.” Aratos ise:

kıvrım kıvrım Ejderha'nın başının
ortasının üstünde sağ ayağının ucunu tutar.

Tartıştığımız nokta en açık biçimde bundan anlaşılır; çünkü ikisi de aynı yanlışa düşmüştür: Diz Çöken, Ejderha'nın başının üstünde sağ ayağını değil, sol ayağını tutar.

1.2.6

Ἐπὶ δὲ τοῦ Ἐνγόνασιν ὁ μὲν Εὔδοξός φησι· „παρὰ δὲ τὴν κεφαλὴν τοῦ Ὄφεως ὁ Ἐνγούνασίν „ἐστιν, ὑπὲρ τῆς κεφαλῆς τὸν δεξιὸν πόδα ἔχων.“ ὁ δὲ Ἄρατος· μέσσῳ δʼ ἐφύπερθε καρήνῳ δεξιτεροῦ ποδὸς ἄκρον ἔχει σκολιοῖο Δράκοντος. ἐξ οὗ καὶ μάλιστα φανερὸν γίνεται τὸ προκείμενον· παρʼ ἑκατέρῳ γὰρ αὐτῶν ἠγνόηται· τὸν γὰρ ἀριστερὸν ἔχει πόδα ὁ Ἐνγόνασιν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ Δράκοντος, καὶ οὐ τὸν δεξιόν.

1.2.7Taç'ın (Stephanos) Diz Çöken'in sırtının altında bulunduğunu Eudoksos söyler. Aratos ise şöyle der:

Taç onun sırtına yakındır; başının ucunu ise
Yılancı'nın (Ophiukhos) başının yanında ara.

Bu konuda Eudoksos da şöyle der: “Onun başının yakınında Yılancı'nın başı vardır.”

1.2.7

Τὸν δὲ Στέφανον ὁ μὲν Εὔδοξός φησιν ὑπὸ τὸν νῶτον τοῦ Ἐνγούνασι κεῖσθαι· ὁ δὲ Ἄρατος· νώτῳ μὲν Στέφανος πελάει, κεφαλῇ γε μὲν ἄκρῃ σκέπτεο πὰρ κεφαλὴν Ὀφιούχεο〈ν〉. περὶ ὧν καὶ ὁ Εὔδοξός φησι· „πλησίον δʼ ἐστὶ τῆς „τούτου κεφαλῆς ἡ τοῦ Ὀφιούχου κεφαλή.“

1.2.8Büyük Ayı'nın konumu hakkında Eudoksos şöyle der: “Büyük Ayı'nın başının altında İkizler bulunur, ortasının altında Yengeç, arka ayaklarının altında Aslan. Ayı'nın ön ayaklarının önünde parlak bir yıldız vardır; arka dizlerinin altında daha parlak bir yıldız,

1.2.8

Περὶ δὲ τῆς θέσεως τῆς Μεγάλης Ἄρκτου ὁ μὲν Εὔδοξός φησιν· „ὑπὸ δὲ τὴν κεφαλὴν τῆς Μεγάλης „Ἄρκτου οἱ Δίδυμοι κεῖνται, 〈κατὰ μέσον δὲ ὁ Καρκί- „νος,〉 ὑπὸ δὲ τοὺς ὀπισθίους πόδας ὁ Λέων. πρὸ „δὲ τῶν ἐμπροσθίων ποδῶν τῆς Ἄρκτου ἀστήρ ἐστι „〈λαμπρός〉, λαμπρότερος δὲ ὑπὸ τὰ ὀπίσθια γόνατα,

1.2.9arka ayaklarının altında da bir başkası.” Aratos ise:

Başının altında İkizler, ortasının altında Yengeç,
arka ayaklarının altında da Aslan güzelce parlar.

Sözü edilen yıldızlar hakkında da:

Ayaklarının önünde böyle güzel ve büyük bir yıldız gider:
biri ön bacaklarının altında, biri belinden aşağı inenlerin altında,
biri de arka dizlerinin altında.

1.2.9

„καὶ ἄλλος ὑπὸ τοὺς ὀπισθίους πόδας ὁ δὲ Ἄρατος· κρατὶ δέ οἱ Δίδυμοι, μέσση δʼ ὕπο Καρκίνος ἐστί, ποσσὶ δʼ ὀπισθοτέροισι Λέων ὕπο καλὰ φαείνει. ἐπὶ δὲ τῶν εἰρημένων ἀστέρων· τοῖός οἱ πρὸ ποδῶν φέρεται καλός τε μέγας τε εἷς μὲν ὑπωμαίων, εἷς δʼ ἰξυόθεν κατιόντων, ἄλλος δʼ οὐραίοις ὑπὸ γούνασιν.

1.2.10Arabacı (Heniokhos) hakkında Eudoksos şöyle der: “Arabacı, Büyük Ayı'nın başının karşısında omuzlarını tutar; İkizler'in ayaklarının üstünde eğik olarak uzanır; sağ ayağı, Boğa'nın sol boynuzunun ucundaki yıldızla ortaktır.” Aratos da onun hakkında şöyle der:

Helike'nin başının ucu
onun karşısında döner.

Ve yine:

sol boynuzun ucunu
ve yanında uzanan Arabacı'nın sağ ayağını
tek bir yıldız tutar.

1.2.10

Ἐπὶ δὲ τοῦ Ἡνιόχου ὁ μὲν Εὔδοξός φησι· „κατέ- „ναντι δὲ τῆς κεφαλῆς τῆς Μεγάλης Ἄρκτου ὁ Ἡνίοχος „ἔχει τοὺς ὤμους λοξὸς ὢν ὑπὲρ τοὺς πόδας τῶν „Διδύμων, ἔχων τὸν δεξιὸν πόδα κοινὸν τῷ ἐν ἄκρῳ „τῷ ἀριστερῷ κέρατι τοῦ Ταύρου ὁ δὲ Ἄρατος ἐπ αὐτοῦ φησιν οὕτως· Ἑλίκης δέ οἱ ἄκρα κάρηνα ἀντία δινεύει. καὶ πάλιν· λαιοῦ δὲ κεράατος ἄκρον καὶ πόδα δεξιτερὸν παρακειμένου Ἡνιόχοιο εἷς ἀστὴρ ἐπέχει.

1.2.11Kepheus hakkında Eudoksos şöyle der: “Kepheus ayaklarını Küçük Ayı'nın kuyruğunun altında tutar; ayakları kuyruğun ucuyla birlikte bir eşkenar üçgen oluşturur. Ortası ise iki Ayı'nın arasından geçen

1.2.11

Ἐπὶ δὲ τοῦ Κηφέως ὁ μὲν Εὔδοξος οὕτως· „ὑπὸ „δὲ τὴν οὐρὰν τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου τοὺς πόδας ὁ „Κηρεὺς ἔχει πρὸς ἄκραν τὴν οὐρὰν τρίγωνον ἰσό- ,,πλευρον ποιοῦντας· τὸ δὲ μέσον αὐτοῦ πρὸς τῇ καμπῇ

1.2.12Yılan'ın kıvrımının yanındadır.” Aratos ise şöyle der:

Kuyruğun ucundan iki ayağına uzanan çizgi,
bir ayağından öbür ayağına uzanan çizgiye eşittir;
kuşağından ise azıcık bakışını kaydırırsan
kıvrım kıvrım Ejderha'nın ilk kıvrımına varırsın.

İkisinde de ilk söylenen yanlıştır; çünkü Kepheus'un ayakları arasındaki uzaklık, ayaklardan kuyruğa olan iki uzaklığın her birinden daha kısadır.

1.2.12

„τοῦ διὰ τῶν Ἄρκτων Ὄφεως. ὁ δὲ Ἄρατός φησιν· ἴση οἱ στάθμη νεάτης ἀποτείνεται οὐρῆς εἰς πόδας ἀμφοτέρους, ὅσση ποδὸς εἰς πόδα τείνει, αὐτὰρ ἀπὸ ζώνης ὀλίγον κε μεταβλέψειας πρώτης ἱέμενος καμπῆς σκολιοῖο Δράκοντος. παῤ ἑκατέρῳ δʼ αὐτῶν τὸ πρῶτόν ἐστι ψεῦδος· τὸ γὰρ μεταξὺ τῶν ποδῶν τῶν τοῦ Κηφέως διάστημα ἔλασσόν ἐστιν ἑκατέρου τῶν πρὸς τὴν οὐρὰν διαστημάτων.

1.2.13Kassiepeia hakkında da Eudoksos şöyle der: “Kepheus'un önünde Kassiepeia, onun önünde de Andromeda bulunur. Andromeda sol omzunu kuzeydeki Balık'ın üstünde, kuşağını da Koç'un üstünde tutar; yalnız arada Üçgen vardır. Başındaki yıldız,

1.2.13

Πάλιν ἐπὶ τῆς Κασσιεπείας ὁ μὲν Εὔδοξος· ,,τοῦ ,,μὲν Κηφέως ἔμπροσθέν ἐστιν ἡ Κασσιέπεια, ταύτης ,,δὲ ἔμπροσθεν ἡ Ἀνδρομέδα, τὸν μὲν ἀριστερὸν ὦμον ,,ἔχουσα τῶν Ἰχθύων ὑπὲρ τοῦ πρὸς βορρᾶν, τὴν δὲ ,,ζώνην ὑπὲρ τοῦ Κριοῦ, πλὴν τὸ Τρίγωνον, ὅ ἐστι ,,μεταξύ· τὸν δʼ ἐν τῇ κεφαλῇ ἀστέρα κοινὸν ἔχει τῷ

1.2.14At'ın karnındaki yıldızla ortaktır.” Aratos ise şöyle der:

Onun önünde talihsiz Kassiepeia döner;
büyük değildir, dolunay gecesinde parıldar.

Biraz sonra da:

Onun yanında o korkunç suret de döner,
annesinin altında göze çarpan Andromeda.

Ve yine:

Ortak bir yıldız parlar,
onun göbeğinde, kızın da başının ucunda.

Koç hakkında da yine:

Ama onu Andromeda'nın kuşağından da çıkarabilirsin;
çünkü onun biraz altında durur.

Ve ayrıca:

Andromeda'nın sol omzu sana
kuzeydeki Balık'ın işareti olsun; çünkü ona çok yakındır.

1.2.14

,,τῆς κοιλίας τοῦ Ἵππου·“ ὁ δὲ Ἄρατος· τοῦ δʼ ἄρα δαιμονίη προκυλίνδεται οὐ μάλα πολλὴ νυκτὶ φαεινομένη παμμήνιδι Κασσιέπεια. καὶ μετʼ ὀλίγον· αὐτοῦ γὰρ κἀκεῖνο κυλίνδεται αἰνὸν ἄγαλμα Ἀνδρομέδης ὑπὸ μητρὶ κεκασμένον. καὶ πάλιν· ξυνὸς δʼ ἐπιλάμπεται ἀστὴρ τοῦ μὲν ἐπʼ ὀμφαλίῳ, τῆς δʼ ἐσχατόωντι καρήνῳ. καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ Κριοῦ· ζώνῃ δʼ ἂν ὅμως ἐπιτεκμήραιο Ἀνδρομέδης· ὀλίγον γὰρ ὑπʼ αὐτὴν ἐστήρικται. καὶ ἔτι· Ἀνδρομέδης δέ τοι ὦμος ἀριστερὸς Ἰχθύος ἔστω σῆμα βορειοτέρου· μάλα γάρ νύ οἱ ἐγγύθεν ἐστίν.

1.2.15Perseus hakkında Eudoksos şöyle der: “Perseus omuzlarını Andromeda'nın ayaklarının yanında tutar; sağ elini Kassiepeia'ya doğru uzatır, sol dizini de Ülker'e (Pleiades) doğru.” Aratos ise Andromeda hakkında şöyle der:

İki ayağı da damadı Perseus'u gösterebilir;
çünkü ayakları hep onun omuzlarında taşınır.

Ve yine:

Sağ eli kayınvalidesinin koltuğuna
doğru uzanır.

Biraz sonra da:

Sol dizinin yanında Ülker'in yıldızları
hep birlikte döner; hepsini dar bir yer
kaplar.

1.2.15

Ἐπὶ δὲ τοῦ Περσέως ὁ μὲν Εὔδοξος οὕτως λέγει· ,,παρὰ δὲ τοὺς πόδας τῆς Ἀνδρομέδας ὁ Περσεύς ἔχει ,,τοὺς ὤμους, τὴν δεξιὰν χεῖρα πρὸς τὴν Κασσιέπειαν „ἀποτείνων, τὸ δὲ ἀριστερὸν γόνυ πρὸς τὰς Πλειάδας.“ ὁ δὲ Ἄρατος περὶ τῆς Ἀνδρομέδας φησίν· ἀμφότεροι δὲ πόδες γαμβροῦ ἐπισημαίνοιεν Περσέως, οἵ ῥά οἱ αἰὲν ἐπωμάδιοι φορέονται. καὶ πάλιν· καί οἱ δεξιτερὴ μὲν ἐπὶ κλισμὸν τετάνυσται πενθερίου δίφροιο. καὶ μετʼ ὀλίγον· ἄγχι δέ οἱ σκαιῆς ἐπιγουνίδος ἤλιθα πᾶσαι Πληϊάδες φορέονται· ὁ δʼ οὐ μάλα πολλὸς ἁπάσας 〈χῶρος ἔχει〉.

1.2.16Kuş hakkında Eudoksos şöyle der: “Kepheus'un sağ elinin yanında Kuş'un sağ kanadı bulunur, sol kanadının yanında da At'ın ayakları.” Aratos ise Kuş hakkında şöyle der:

Kepheus'un sağ elinin yanında
kanadının sağ uçlarını gösterir;
sol kanadının yanında At'ın sıçrayan ayakları uzanır.

Sanki ondan aktarılmış gibi görünen daha pek çok yer vardır; ama sözü uzatmamak için bunlar yeter.

1.2.16

Ἐπὶ δὲ τοῦ Ὄρνιθος ὁ μὲν Εὔδοξος· „παρὰ δὲ „τὴν δεξιὰν χεῖρα τοῦ Κηφέως ἡ δεξιὰ πτέρυξ ἐστὶ „τοῦ Ὄρνιθος, παρὰ δὲ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα οἱ „πόδες τοῦ Ἵππου ὁ δὲ Ἄρατός φησιν ἐπὶ τοῦ Ὄρνιθος· κατὰ δεξιὰ χειρὸς Κηφείης ταρσοῖο τὰ δεξιὰ πείρατα φαίνων, λαιῇ δὲ πτέρυγι σκαρθμὸς παρακέκλιται Ἵππου. καὶ ἄλλων δὲ πλειόνων ὄντων, ἅπερ ἂν δόξειεν οἱονεὶ παραγεγράφθαι, ἀρκέσει καὶ ταῦτα χάριν τοῦ μὴ μηκύνειν.

1.2.17Bunlardan başka, takımyıldızların bölüşümü de tartıştığımız noktayı açıkça gösterir. Çünkü Eudoksos da Aratos gibi önce burçlar kuşağının kuzeyindeki takımyıldızları, sonra da güneyindekileri anlatır. Öbür takımyıldızların on iki burçla birlikte doğuşlarını ve batışlarını da Aratos Eudoksos'a benzer biçimde sıralamıştır.

1.2.17

Χωρὶς δὲ τούτων καὶ ἡ διαίρεσις τῶν ἄστρων φανερὸν ποιεῖ τὸ προκείμενον. καὶ γὰρ Εὔδοξος ὡς καὶ ὁ Ἄρατος πρῶτον ἀναγράφει τὰ βορειότερα ἄστρα τοῦ ζῳδιακοῦ, ἔπειθʼ οὕτως τὰ νοτιώτερα. καὶ τὰς συνανατολάς τε καὶ συγκαταδύσεις τοῖς δώδεκα ζῳδίοις τῶν ἄλλων ἄστρων ὁμοίως τέταχεν ὁ Ἄρατος τῷ Εὐδόξῳ.

1.2.18Yaz dönencesi ile kış dönencesi üzerinde, ayrıca ekvator üzerinde dönen yıldızlar hakkında Eudoksos yaz dönencesi için şöyle der: “Bu dairenin üzerinde Yengeç'in ortası, Aslan'ın gövdesinden boylamasına geçen kısımlar, Başak'ın biraz üstü, Yılancı'nın tuttuğu Yılan'ın boynu, Diz Çöken'in sağ eli, Yılancı'nın başı, Kuş'un boynu ve sol kanadı, At'ın ayakları, ayrıca Andromeda'nın sağ eli ve ayaklarının arası, Perseus'un sol omzu ve sol baldırı, bunlardan başka Arabacı'nın dizleri ve İkizler'in başları bulunur; sonra daire

1.2.18

Περὶ δὲ τῶν ἀστέρων τῶν ἐπὶ τοῦ θερινοῦ καὶ χειμερινοῦ τροπικοῦ φερομένων, ἔτι δὲ ἐπὶ τοῦ ἰσημερινοῦ, ὁ μὲν Εὔδοξός φησιν ἐπὶ τοῦ θερινοῦ οὕτως· „ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ μέσα τοῦ Καρκίνου καὶ τὰ διὰ „τοῦ σώματος κατὰ μῆκος τοῦ Λέοντος, τῆς δὲ Παρ- „θένου 〈τὰ〉 μικρὸν ἄνωθεν, καὶ ὁ αὐχὴν τοῦ ἐχο- „μένου Ὄφεως, καὶ ἡ δεξιὰ χεὶρ τοῦ Ἐνγούνασι, καὶ „ἡ κεφαλὴ τοῦ Ὀφιούχου, καὶ ὁ αὐχὴν τοῦ Ὄρνιθος „καὶ ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ, καὶ οἱ τοῦ Ἵππου πόδες, ἔτι „δὲ καὶ ἡ δεξιὰ χεὶρ τῆς Ἀνδρομέδας καὶ τὸ μεταξὺ „τῶν ποδῶν, καὶ τοῦ Περσέως ὁ ἀριστερὸς ὦμος καὶ „ἡ ἀριστερὰ κνήμη, ἔτι δὲ τὰ γόνατα τοῦ Ἡνιόχου „καὶ αἱ κεφαλαὶ τῶν Διδύμων· εἶτα συνάπτει πρὸς τὰ

1.2.19Yengeç'in ortasına kavuşur.” Aratos ise sondakilerden başlayarak şöyle der:

Bu dairenin üzerinde İkizler'in iki başı da döner,
üzerinde sağlam duran Arabacı'nın dizleri yatar;
Perseus'un sol baldırı ve sol omzu da üzerindedir;
Andromeda'nın sağ kolunu da dirseğin üstünden, ortasından keser;
kızın avucu yukarıda, kuzey rüzgârına daha yakın durur,
dirseği ise güneye doğru eğilir;
At'ın toynakları, Kuş'un boynu ile
başının ucu ve Yılancı'nın güzel omuzları

ve devamı.

1.2.19

μέσα τοῦ Καρκίνου ὁ δὲ Ἄρατος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἀρξάμενός φησιν· ἐν δέ οἱ ἀμφότεραι κεφαλαὶ Διδύμων φορέονται, ἐν δὲ τὰ γούνατα κεῖται ἀρηρότος Ἡνιόχοιο, λαιὴ δὲ κνήμη καὶ ἀριστερὸς ὦμος ἐπʼ αὐτοῦ Περσέως, Ἀνδρομέδης δὲ μέσην ἀγκῶνος ὕπερθεν δεξιτερὴν ἐπέχει· τὸ μέν οἱ θέναρ ὑψόθι κεῖται ἀσσότερον βορέαο, νότῳ δʼ ἐπικέκλιται ἀγκών· ὁπλαὶ δʼ Ἵππειοι καὶ ὑπαύχενον Ὀρνίθειον ἄκρῃ σύν κεφαλῇ καλοί τʼ Ὀφιούχεοι ὦμοι καὶ τὰ ἐξῆς.

1.2.20Kış dönencesi hakkında ise Eudoksos şöyle der: “Bu dairenin üzerinde Oğlak'ın ortası, Kova'nın ayakları, Ketos'un kuyruğu, Irmak'ın kıvrımı, Tavşan, Köpek'in ayakları ve kuyruğu, Argo'nun kıçı ve direği, Kentauros'un sırtı ve göğsü, Yaban Hayvanı ve Akrep'in iğnesi bulunur; sonra daire Yay üzerinden Oğlak'ın ortasına

1.2.20

Ἐπὶ δὲ τοῦ χειμερινοῦ τροπικοῦ ὁ μὲν Εὔδοξός φησιν οὕτως· „ἔστι δὲ ἐν αὐτῷ τὰ μέσα τοῦ Αἰγόκερω, „καὶ οἱ πόδες τοῦ Ὑδροχόου, καὶ τοῦ Κήτους ἡ οὐρά, „καὶ τοῦ Ποταμοῦ ἡ καμπή, καὶ ὁ Λαγωός, καὶ τοῦ „Κυνὸς οἱ πόδες καὶ ἡ οὐρά, καὶ τῆς Ἀργοῦς ἡ πρύμνα „καὶ ὁ ἱστός, καὶ τοῦ Κενταύρου ὁ νῶτος καὶ τὰ „στήθη, καὶ τὸ Θηρίον, καὶ τοῦ Σκορπίου τὸ κέντρον· „εἶτα διὰ τοῦ Τοξότου πρὸς τὰ μέσα τοῦ Αἰγόκερω

1.2.21kavuşur.” Aratos ise şöyle der:

Öbür daire, karşıdaki güneyde Oğlak'ın ortasını,
Kova'nın ayaklarını ve Ketos'un kuyruğunu keser;
üzerinde Tavşan vardır; Köpek'ten ise pek az bir kısım,
yalnızca ayaklarının tuttuğu kadarını alır; üzerinde Argo
ve Kentauros'un geniş sırtı, üzerinde Akrep'in
iğnesi, üzerinde çevik Okçu'nun yayı da vardır.

Aratos ekvator dairesi üzerinde bulunan yıldızları da bunlara benzer biçimde aktarmıştır.

1.2.21

„συνάπτει ὁ δὲ Ἄρατός φησιν οὕτως· ἄλλος δʼ ἀντιόωντι νότῳ μέσον Αἰγοκερῆα τέμνει καὶ πόδας Ὑδροχόου καὶ Κήτεος οὐρήν· ἐν δέ οἵ ἐστι Λαγωός· ἀτὰρ Κυνὸς οὐ μάλα πολλὴν αἴνυται, ἀλλʼ ὁπόσην ἐπέχει ποσίν· ἐν δέ οἱ Ἀργὼ καὶ μέγα Κενταύροιο μετάφρενον, ἐν δὲ τὸ κέντρον Σκορπίου, ἐν καὶ τόξον ἐλαφροῦ Τοξευτῆρος. ὁμοίως δὲ τούτοις παραγέγραφεν ὁ Ἄρατος καὶ τὰ ἐπὶ τοῦ ἰσημερινοῦ κύκλου κείμενα.

1.2.22Bunlardan başka Aratos, evrenin eğimini (klima) de Eudoksos'unkiyle aynı kabul eder. Çünkü Eudoksos Ayna adlı kitabında dönencenin, parçaları birbirine beşin üçe oranı gibi bir oranda olacak biçimde bölündüğünü söyler.

1.2.22

Χωρὶς δὲ τούτων καὶ τὸ κλίμα τοῦ κόσμου 〈τὸ αὐτὸ〉 τῷ Εὐδόξῳ ὑποτίθεται ὁ Ἄρατος. καὶ γὰρ ὁ Εὔδοξος ἐν τῷ ἐπιγραφομένῳ Ἐνόπτρῳ τὸν τροπικὸν τέμνεσθαί φησιν οὕτως, ὥστε λόγον ἔχειν τὰ τμήματα πρὸς ἄλληλα τὸν αὐτόν, οἷον ἔχει τὰ εʹ πρὸς τὰ γʹ.

1.3.13. Bölüm

Aratos'un Phainomena'yı Eudoksos'u izleyerek yazdığını, yukarıda söylenenlerle yeterince gösterdiğimi sanıyorum. Şimdi bunların ve onlara katılanların, Attalos da bunlar arasındadır, hangi noktalarda yanıldıklarını göstereceğiz. Her birinin tek başına hangi noktalarda yanıldığını da hemen ortaya koyacağız.

1.3.1

Ὅτι μὲν οὖν Εὐδόξῳ ἐπακολουθήσας ὁ Ἄρατος συντέταχε τὰ Φαινόμενα, ἱκανῶς οἶμαι δεικνύναι διὰ τῶν προειρημένων. ἐν οἷς δὲ διαπίπτουσιν οὗτοί τε καὶ οἱ συνεπιγραφόμενοι αὐτοῖς, ὧν ἐστι καὶ ὁ Ἄτταλος, νῦν ὑποδείξομεν. ἐκθησόμεθα δὲ εὐθέως καὶ ἐν οἷς ἰδίᾳ ἕκαστος αὐτῶν διαμαρτάνει.

1.3.2Önce şunu belirtmek gerekir: Attalos, Aratos'un gökteki şeyler hakkında söylediklerinin hemen hepsini görünen olaylarla uyumlu sözler olarak benimser; yalnızca bir iki nokta bunun dışındadır, bunları da

1.3.2

Προδιαληπτέον δὲ, διότι Ἄτταλος πᾶσι σχεδὸν τοῖς ὑπὸ τοῦ Ἀράτου λεγομένοις περὶ τῶν οὐρανίων συνεπιγράφεται ὡς συμφώνως τοῖς φαινομένοις ὑπʼ αὐτοῦ λεγομένοις, πλὴν ἐφʼ ἑνὸς καὶ θατέρου, ἃ δὴ καὶ

1.3.3ileride göstereceğiz. Nitekim önsözünde şöyle der: “Bu yüzden sana Aratos'un kitabını, tarafımızdan düzeltilmiş olarak ve şerhiyle birlikte gönderdik; her şeyi hem görünen olaylarla uyumlu hem de şairin yazdıklarına uygun hâle getirdik.” Biraz sonra da şöyle der: “Belki bazıları, kitabı şairin amacına uygun olarak düzelttiğimizi hangi gerekçeye dayanarak söylediğimizi soracaktır. Biz de en zorunlu sebep olarak şairin görünen olaylarla uyuşmasını gösteriyoruz.”

1.3.3

ὑποδείξομεν ἐν τοῖς ἐξῆς. λέγει γοῦν ἐν τῷ προοιμίῳ τὸν τρόπον τοῦτον· „διὸ δὴ τό τε τοῦ Ἀράτου βιβλίον „ἐξαπεστάλκαμέν σοι διωρθωμένον ὑφʼ ἡμῶν καὶ τὴν „ἐξήγησιν αὐτοῦ, τοῖς τε φαινομένοις ἕκαστα σύμφωνα ,,ποιήσαντες καὶ τοῖς ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ γεγραμμένοις „ἀκόλουθα καὶ πάλιν ἑξῆς φησι· „τάχα δέ τινες „ἐπιζητήσουσι, τίνι λόγῳ πεισθέντες φαμὲν ἀκολούθως „τῇ τοῦ ποιητοῦ προαιρέσει τὴν διόρθωσιν τοῦ βιβλίου ,,πεποιῆσθαι· ἡμεῖς δὲ ἀναγκαιοτάτην αἰτίαν ἀποδίδομεν „τὴν τοῦ ποιητοῦ πρὸς τὰ φαινόμενα συμφωνίαν

1.3.4Attalos böyle düşündüğüne göre, Aratos'un ve Eudoksos'un ortaklaşa söylediklerinden görünen olaylarla çeliştiğini gösterdiğimiz her şeyde Attalos'un da onlarla birlikte aynı yanlışı beyan ettiğini anlamak gerekir.

1.3.4

τοιαύτην οὖν ἔχοντος τοῦ Ἀττάλου τὴν διάληψιν, ὅσα ἂν ἀποδεικνύωμεν τῶν ὑπὸ τοῦ Ἀράτου καὶ Εὐδόξου κοινῶς λεγομένων διαφωνοῦντα πρὸς τὰ φαινόμενα, δεῖ διαλαμβάνειν καὶ τὸν Ἄτταλον περὶ τῶν αὐτῶν διημαρτημένως συναποφαινόμενον.

1.3.5İlk olarak Aratos bana evrenin eğimini bilmiyor gibi görünüyor; çünkü Yunanistan çevresindeki yerlerde bu eğimin, en uzun günün en kısa güne oranı beşin üçe oranı olacak biçimde olduğunu sanıyor. Yaz dönencesi hakkında şöyle der:

Bu daire, olabildiğince doğru biçimde sekize bölünürse,
beş parçası gündüz, yerin üstünde döner,
üç parçası ise öte yanda.

1.3.5

Πρῶτον μὲν οὖν ὁ Ἄρατος ἀγνοεῖν μοι δοκεῖ τὸ ἔγκλιμα τοῦ κόσμου νομίζων ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις τοιοῦτον εἶναι, ὥστε τὴν μεγίστην ἡμέραν λόγον ἔχειν πρὸς τὴν ἐλαχίστην τὸν αὐτόν, ὃν ἔχει τὰ εʹ πρὸς τὰ γʹ. λέγει γὰρ ἐπὶ τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ· τοῦ μέν, ὅσον τε μάλιστα, διʼ ὀκτὼ μετρηθέντος πέντε μὲν ἔνδια στρέφεται καὶ ὑπέρτερα γαίης, τὰ τρία δʼ ἐν περάτῃ.

1.3.6Oysa herkesin kabul ettiği gibi, Yunanistan çevresindeki yerlerde gnomonun ekinoks günündeki gölgeye oranı dördün üçe oranıdır. Orada en uzun gün on dört ekinoks saati ile aşağı yukarı beşte üç saattir, kutbun yüksekliği de aşağı yukarı

1.3.6

συμφωνεῖται δή, διότι ἐν μὲν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις ὁ γνώμων λόγον ἔχει πρὸς τὴν ἰσημερινὴν σκιάν, ὃν ἔχει τὰ δʹ πρὸς τὰ γʹ. ἐκεῖ δὴ τοίνυν ἡ μεγίστη ἡμέρα ἐστὶν ὡρῶν ἰσημερινῶν ιδʹ καὶ τριῶν ἔγγιστα πεμπτημορίων, τὸ δὲ ἔξαρμα τοῦ πόλου μοιρῶν

1.3.7otuz yedi derecedir. En uzun günün en kısa güne oranının beşin üçe oranı olduğu yerde ise en uzun gün on beş saattir, kutbun yüksekliği de aşağı yukarı kırk bir derecedir. Demek ki en uzun günün en kısa güne söz konusu oranı Yunanistan çevresindeki yerlerde olamaz; daha çok Hellespontos çevresindeki yerlerde olabilir.

1.3.7

λζʹ ὡς ἔγγιστα. ὅπου δὲ ἡ μεγίστη ἡμέρα λόγον ἔχει πρὸς τὴν ἐλαχίστην, ὃν ἔχει τὰ εʹ πρὸς τὰ γʹ, ἐκεῖ ἡ μὲν μεγίστη ἡμέρα ἐστὶν ὡρῶν ιεʹ, τὸ δὲ ἔξαρμα τοῦ πόλου μοιρῶν μαʹ ὡς ἔγγιστα. δῆλον τοίνυν ὅτι οὐ δυνατὸν ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα 〈τόποις〉 τὸν προειρημένον εἶναι λόγον τῆς μεγίστης ἡμέρας πρὸς τὴν ἐλαχίστην, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν τοῖς περὶ τὸν Ἑλλήσποντον τόποις.

1.3.8Gerçi Aratos bu tür konularda kendi yargısını ortaya koyarak yazmamış, bunda da Eudoksos'u izlemiştir. Kendi kafasından yazmış olsa bile, söz konusu eğimin hangi yerlerde geçerli olduğunu açıkça belirtmediği için belki de

1.3.8

Καίτοι γε ὁ μὲν Ἄρατος οὐκ ἀφʼ ἑαυτοῦ κρίσιν περὶ τῶν τοιούτων προφερόμενος γέγραφεν, ἀλλὰ τῷ Εὐδόξῳ καὶ περὶ τούτου κατακολουθήσας. εἰ δὲ καὶ ἀφʼ ἑαυτοῦ γέγραφεν, οὐ διασαφήσας, ἐν ποίοις 〈τόποις〉 ἐστὶν ἡ προειρημένη ἔγκλισις τοῦ κόσμου, τάχα ἂν

1.3.9bu bakımdan suçlamayı savuşturabilir. Ama Attalos, Yunanistan çevresindeki yerlerde en uzun günün en kısa güne oranının beşin üçe oranı olduğunu söylediği için bunu bilmediği açıktır. Çünkü yaz dönencesiyle ilgili dizeleri aktardıktan sonra şunu ekler: “Bununla bütün eserini Yunanistan çevresindeki yerler için yazdığını açıkça gösterir; çünkü orada en uzun günün

1.3.9

κατά γε τοῦτο διακρούοιτο τὸ ἔγκλημα. ὁ μέντοι γε Ἄτταλος ὁμολογουμένως ἠγνόει λέγων ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις τὴν μεγίστην ἡμέραν πρὸς τὴν ἐλαχίστην λόγον ἔχειν, ὃν 〈ἔχει〉 τὰ εʹ πρὸς τὰ γʹ. προεκθέμενος γὰρ τὰ ἐπὶ τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ ποιήματα, ἐπιφέρει ταυτί· „διὰ δὲ τούτου φανερὸν ποιεῖ, διότι τὴν ὅλην „πραγματείαν ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις πεποίηται· „παῤ ἐκείνοις γάρ ἐστιν ἡ μακροτάτη ἡμέρα πρὸς τὴν

1.3.10en kısa geceye oranı beşin üçe oranıdır.” İnsan daha da çok şuna şaşırabilir: Eudoksos'un öbür eserinde bunu farklı biçimde ortaya koyduğunu, dönencenin yerin üstündeki parçasının yerin altındaki parçasına oranının on ikinin yediye oranı olduğunu yazdığını Attalos nasıl fark etmemiştir? Philippos ve çevresindekiler de, başka pek çokları da aynı şeyi kaydeder; yalnız şu farkla ki takımyıldızların birlikte doğuşlarını ve batışlarını Yunanistan çevresindeki yerlerde gözlenmiş gibi sıralamışlar, ama bu yerlerin eğimi konusunda yanılmışlardır.

1.3.10

„μικροτάτην νύκτα ὡς τὰ εʹ πρὸς τὰ γʹ.“ ἔτι δὲ μᾶλλον θαυμάσειεν ἄν τις, πῶς ποτε οὐκ ἐπέστησε τοῦ Εὐδόξου ἐν τῷ ἑτέρῳ συντάγματι διαφόρως ἐκθεμένου καὶ γράφοντος, ὅτι τὸ ὑπὲρ γῆν τοῦ τροπικοῦ τμῆμα πρὸς τὸ ὑπὸ γῆν λόγον ἔχει, ὃν 〈ἔχει〉 τὰ ιβʹ πρὸς τὰ ζʹ, ὁμοίως δὲ τούτῳ καὶ τῶν περὶ Φίλιππον ἀναγραφόντων καὶ ἄλλων πλειόνων, πλὴν ὅτι συντετάχασι μὲν τὰς συνανατολάς τε καὶ συγκαταδύσεις τῶν ἄστρων ὡς ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις τετηρημένων, κατὰ δὲ τὸ ἔγκλιμα τῶν τόπων τούτων διημαρτήκασι.

1.3.11Bu yanlışı bir kenara bırakarak onların bütün düzenini Yunanistan'daki ufka göre inceledik. Çünkü yanlış bir varsayımla her noktada çatışarak, Yunanistan'daki görünen olaylarla uyumlu söylenmiş şeyler bile olsa onlara her yerde saldırmak hakikat seven birinin değil, boş bir hırsa kapılmış birinin işidir.

1.3.11

Παραπέμψαντες 〈οὖν〉 τοῦτο τὸ ἀγνόημα τὴν ὅλην αὐτῶν σύνταξιν ἐπεσκεψάμεθα πρὸς τὸν ἐν τῇ Ἑλλάδι ὁρίζοντα. οὐδὲ γὰρ φιλαλήθους, ἀλλὰ κενοσπούδου, τὸ κατὰ πάντα μαχόμενον τῇ διεψευσμένῃ ὑποθέσει ἐπιλαμβάνεσθαι αὐτῶν, κἂν τύχῃ συμφώνως λεγόμενα

1.3.12İncelememize esas olarak Atina'daki ufku alalım; orada en uzun gün on dört ekinoks saati ile beşte üç saattir, kutbun yüksekliği de otuz yedi derece kadardır.

1.3.12

τοῖς ἐν τῇ Ἑλλάδι φαινομένοις. ὑποκείσθω δὲ ἡμῖν ὁρίζων πρὸς τὴν ἐπίσκεψιν ὁ ἐν Ἀθήναις, οὗ ἐστιν ἡ μεγίστη ἡμέρα ὡρῶν ἰσημερινῶν ιδʹ καὶ τριῶν πεμπτημορίων, τὸ δὲ ἔξαρμα τοῦ πόλου περὶ μοίρας λζʹ.

1.4.14. Bölüm

Kuzey kutbu konusunda Eudoksos yanılıyor. Şöyle diyor: “Hep aynı yerde duran bir yıldız vardır; bu yıldız evrenin kutbudur.” Oysa kutbun üzerinde tek bir yıldız bile yoktur; orası boş bir yerdir. Yanında üç yıldız durur ve kutuptaki nokta bunlarla birlikte aşağı yukarı kare biçiminde bir şekil oluşturur. Massalialı Pytheas da böyle söyler.

1.4.1

Περὶ μὲν οὖν τοῦ βορείου πόλου Εὔδοξος ἀγνοεῖ λέγων οὕτως· „ἔστι δέ τις ἀστὴρ μένων ἀεὶ κατὰ τὸν ,,αὐτὸν τόπον· οὗτος δὲ ὁ ἀστὴρ πόλος ἐστὶ τοῦ κόσμου ἐπὶ γὰρ τοῦ πόλου οὐδὲ εἷς ἀστὴρ κεῖται, ἀλλὰ κενός ἐστι τόπος, ᾧ παράκεινται τρεῖς ἀστέρες, μεθʼ ὧν τὸ σημεῖον τὸ κατὰ τὸν πόλον τετράγωνον ἔγγιστα σχῆμα περιέχει, καθάπερ καὶ Πυθέας φησὶν ὁ Μασσαλιώτης.

1.4.2Hemen ardından hepsi Ejderha'nın konumunda da yanılıyorlar: Ejderha'nın kıvrımını Küçük Ayı'nın başı çevresinde yaptığını sanıyorlar. Oysa Küçük Ayı'nın dörtgenindeki yıldızların en parlakları ve önde gidenleri, ki onlara göre bunlardan kuzeydeki başta, güneydeki ön ayaklardadır, Ejderha'nın kuyruğuna aşağı yukarı paralel durur. Demek ki şu söz yanlıştır:

Kynosura başını kıvrımın içinde tutar; kıvrım da
onun başı çevresinde dolanır.

1.4.2

Ἐχομένως δὲ καὶ διαμαρτάνουσι πάντες ἐν τῇ τοῦ Δράκοντος θέσει, ὑπολαμβάνοντες τὴν καμπὴν αὐτὸν ποιεῖσθαι περὶ τὴν κεφαλὴν τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου. οἱ γὰρ λαμπρότατοι καὶ ἡγούμενοι τῶν ἐν τῷ πλινθίῳ ταύτης ἀστέρων, ὧν ὁ μὲν βορειότερός ἐστι κατʼ αὐτοὺς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, ὁ δὲ νοτιώτερος ἐπὶ τῶν ἐμπροσθίων ποδῶν, παραλλήλως ἔγγιστα κεῖνται τῇ οὐρᾷ τοῦ Δράκοντος. ψεῦδος οὖν ἐστι τὸ σπείρη δʼ ἐν Κυνόσουρα κάρη ἔχει· ἡ δὲ κατʼ αὐτὴν εἰλεῖται κεφαλήν.

1.4.3Eudoksos da aynı şekilde yazar. Aratos ise Ejderha konusunda kendine özgü yanlışlar da yapar. Önce Ayıların “kıvrımın iki yanında ilerlediğini” söyler; oysa onlar kıvrımın değil, kuyruğun iki yanındadır. Ayılar ters yönlere dönük ve âdeta birbirine paralel durdukları için Ejderha'nın kuyruğu aralarında boylu boyunca uzanır; kıvrım ise Küçük Ayı'yı sarar, Büyük Ayı'dan çok uzaktır. Aynı sebepten “iki yanına kırılmış” sözü de yanlıştır. Bu ancak iki Ayı da kıvrımın

1.4.3

ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Εὔδοξος γράφει. ἰδίᾳ δὲ ὁ Ἄρατος ἐπὶ τοῦ Δράκοντος ἀγνοεῖ, πρῶτον μὲν τῷ φάσκειν „σπείρης ἑκάτερθε φέρεσθαι τὰς Ἄρκτους“· τῆς γὰρ οὐρᾶς ἑκατέρωθέν εἰσι, καὶ οὐ τῆς σπείρας. ἀντεστραμμένων γὰρ αὐτῶν καὶ ὡσανεὶ παραλλήλως κειμένων ἡ οὐρὰ τοῦ Δράκοντος μεταξὺ αὐτῶν διὰ μήκους παρα- τέταται· ἡ δὲ σπεῖρα τὴν μὲν Μικρὰν Ἄρκτον περιλαμβάνει, τῆς δὲ Μεγάλης πολὺ κεχώρισται. διὰ τὴν αὐτὴν δὲ αἰτίαν καὶ τὸ ἀμφί τʼ ἐαγὼς ἡμαρτημένως λέγεται· συνέβαινε γὰρ ἂν τοῦτο, εἰ ἐξ ἑκατέρου

1.4.4iki ayrı yanında dursaydı doğru olurdu. Aratos Ejderha hakkında şu sözlerinde de yanılıyor:

Başı eğiktir; Helike'nin kuyruğunun ucuna doğru
başını eğmiş gibidir; ağzı da sağ şakağı da
kuyruğun ucuyla tam bir doğru üzerindedir.

Çünkü Ejderha'nın diliyle ve Büyük Ayı'nın kuyruğunun ucuyla aynı doğru üzerinde olan sağ şakak değil, sol şakaktır.

1.4.4

μέρους τῆς σπείρας ἀμφότεραι ἔκειντο αἱ Ἄρκτοι. ἔτι δὲ ἀγνοεῖ περὶ τοῦ Δράκοντος λέγων οὕτως· λοξὸν δʼ ἐστὶ κάρη, νεύοντι δὲ πάμπαν ἔοικεν ἄκρην εἰς Ἑλίκης οὐρήν, μάλα δʼ ἐστὶ κατʼ ἰθὺ καὶ στόμα καὶ κροτάφοιο τὰ δεξιὰ νειάτῳ οὐρῇ. οὐ γὰρ ὁ δεξιὸς κρόταφος, ἀλλʼ ὁ ἀριστερὸς ἐπʼ εὐθείας ἐστὶ τῇ γλώσσῃ τοῦ Ὄφεως καὶ τῇ ἄκρᾳ οὐρᾷ τῆς

1.4.5Attalos'un dediği gibi Aratos'un Ejderha'nın başını evrenin içine dönük değil de ters dönmüş varsaydığını söylemek ise hiç inandırıcı değildir. Çünkü bütün takımyıldızlar bizim bakışımıza göre, sanki bize dönükmüş gibi yıldızlarla donatılmıştır; meğer ki içlerinden biri yandan görünüşle çizilmiş olsun.

1.4.5

Μεγάλης Ἄρκτου. τὸ μὲν γὰρ λέγειν, ὅτι ἀντεστραμμένην τὴν κεφαλὴν τοῦ Δράκοντος ὑποτίθεται, καὶ οὐχὶ εἰς τὰ ἐντὸς τοῦ κόσμου ἐπεστραμμένην, καθάπερ φησὶν ὁ Ἄτταλος, τελέως ἐστὶν ἀπίθανον. ἅπαντα γὰρ τὰ ἄστρα ἠστέρισται πρὸς τὴν ἡμετέραν θεωρίαν καὶ ὡς ἂν πρὸς ἡμᾶς ἐστραμμένα, εἰ μή τι κατάγραφον

1.4.6Aratos da bunu birçok yerde açıkça gösterir: bir takımyıldızın sağ ya da sol yanını belirttiği her yerde söyledikleri, az önce sözü edilen varsayımla uyuşur. Zaten Attalos'un varsayımı uydurma ve işine göre ayarlanmış bir şeydir. Bu varsayım, bu yanlışın yanı sıra Diz Çöken'in sol ayağıyla ilgili yanlışın da imdadına yetişecektir; ondan ileride söz edeceğiz.

1.4.6

αὐτῶν ἐστι. φανερὸν δὲ τοῦτο ποιεῖ καὶ ὁ Ἄρατος διὰ πλειόνων· ἐφʼ ὧν γὰρ δεξιὸν ἢ ἀριστερὸν μέρος ἄστρου διασαφεῖ, ἐπὶ πάντων συμφωνεῖ τῇ προειρημένῃ ὑποθέσει. καὶ ἄλλως δὲ πλασματώδης ἐστὶν ἡ ὑπόθεσις καὶ ἡρμοσμένη. καὶ τούτῳ δὲ τῷ ἀγνοήματι βοηθήσει καὶ τῷ περὶ τὸν ἀριστερὸν πόδα τοῦ Ἐνγόνασι, περὶ οὗ προελθόντες ἐροῦμεν.

1.4.7Ejderha'nın başının konumu konusunda Eudoksos ile Aratos görünen olaylarla uyumlu, Attalos ise uyumsuz şeyler söyler. Aratos, Eudoksos'u izleyerek, başın daima görünen daire üzerinde ilerlediğini söyler:

O baş, batışların ve doğuşların uçlarının
birbirine karıştığı yerde dolaşır.

Attalos ise başın daima görünen daireden biraz daha güneyde olduğunu, dolayısıyla

1.4.7

Περὶ δὲ τῆς θέσεως τῆς τοῦ Δράκοντος κεφαλῆς οἱ μὲν περὶ τὸν Eὔδοξον καὶ Ἄρατον συμφώνως ἀποφαίνονται τῷ φαινομένῳ, ὁ δὲ Ἄτταλος διαφώνως. ὁ μὲν γὰρ Ἄρατος ἀκολουθῶν τῷ Εὐδόξῳ ἐπὶ τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου φησὶν αὐτὴν φέρεσθαι λέγων οὕτως· κείνη που κεφαλὴ τῇ νείσσεται, ᾗχί περ ἄκραι μίσγονται δύσιές τε καὶ ἀντολαὶ ἀλλήλῃσιν. ὁ δὲ Ἄτταλος μικρῷ νοτιωτέραν αὐτὴν εἶναί φησι τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου, ὥστε αὐτὴν ὑπὸ τὸν ὁρίζοντα

1.4.8kısa bir süre ufkun altına girdiğini söyler. Attalos'un görünen olaylarla çeliştiği şöyle hesaplanabilir: Ejderha'nın ağzının ucundaki yıldız kutuptan otuz dört ve beşte üç derece, güney gözü otuz beş derece, güney şakağı otuz yedi derece uzaktadır. Atina çevresindeki yerlerde, gnomonun ekinoks günündeki gölgeye oranının dördün üçe oranı olduğu yerlerde, daima görünen daire kutuptan aşağı yukarı otuz yedi derece uzaktadır. Demek ki Ejderha'nın başı daima görünen bölümde ilerler, yalnız sol şakağı bu dairenin üzerindedir; Attalos'un dediği gibi daha güneyde olup kısa bir süre batıp yeniden doğmaz.

1.4.8

βραχὺν γίνεσθαι χρόνον. ὅτι δὲ διαφωνεῖ πρὸς τὸ φαινόμενον ὁ Ἄτταλος, οὕτως ἂν ἐπιλογισθείη. ὁ μὲν γὰρ ἐν ἄκρῳ τῷ στόματι τοῦ Δράκοντος ἀπέχει 〈ἀπὸ〉 τοῦ πόλου μοίρας λδʹ καὶ τρία πεμπτημόρια, ὁ δὲ νότιος αὐτοῦ ὀφθαλμὸς μοίρας λεʹ, ὁ δὲ νότιος κρόταφος μοίρας λζʹ. ὁ δὲ ἀεὶ φανερὸς κύκλος ἐν τοῖς περὶ Ἀθήνας τόποις καὶ 〈ὅπου〉 ὁ γνώμων ἐπίτριτός ἐστι τῆς ἰσημερινῆς σκιᾶς, ἀπὸ τοῦ πόλου ἀπέχει περὶ μοίρας λζʹ. δῆλον οὖν ὅτι ἐν τῷ ἀεὶ φανερῷ τμήματι φέρεται ἡ κεφαλὴ τοῦ Δράκοντος, τὸν ἀριστερὸν κρόταφον μόνον ἔχουσα ἐπʼ αὐτοῦ 〈τοῦ κύκλου〉, καὶ οὐχ, ὡς ὁ Ἄτταλός φησι, νοτιωτέρα οὖσα δύνει βραχὺν χρόνον καὶ ἀνατέλλει.

1.4.9Diz Çöken konusunda ise Eudoksos ile Aratos bana yanılmış değil, bir şeyi gözden kaçırmış gibi geliyor: sağ ayağın Ejderha'nın başının ortasında durduğunu söylemişler. Attalos ise bence şairin niyetine aykırı olarak yarım dizeyi değiştiriyor. “Başın ortasının üzerinde” diye yazıyor ve Ejderha'nın başını evrenin dışına çeviriyor, ta ki başın sağ yanı ayağın hizasına gelsin. Oysa dediğim gibi herkes, Aratos'un kendisi de, bütün takımyıldızları evrenin iç tarafına dönük olarak yerleştirir; bütün kitaplarda da şöyle yazılıdır:

Ortadaki başın üzerinde
sağ ayağının ucunu tutar eğri Ejderha'nın.

1.4.9

Ἐπὶ δὲ τοῦ Ἐνγόνασι παρεωρακέναι μοι δοκοῦσιν ὅ τε Εὔδοξος καὶ ὁ Ἄρατος, ἀλλʼ οὐ διημαρτηκέναι, εἰπόντες τὸν δεξιὸν πόδα ἐπὶ μέσης τῆς κεφαλῆς τοῦ Δράκοντος κεῖσθαι. ὁ μέντοι γε Ἄτταλος παρὰ τὸ βούλημα τοῦ ποιητοῦ δοκεῖ μοι τὸ ἡμιστίχιον μετα- τιθέναι γράφων οὕτως· „μέσσου δʼ ἐφύπερθε καρήνου καὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ Δράκοντος ἔξω τοῦ κόσμου στρέφων, ἵνα γένηται αὐτὸ τὸ δεξιὸν μέρος τῆς κεφαλῆς κατὰ τὸν πόδα. τά τε γὰρ ἄστρα πάντα εἰς τὸ ἐντὸς τοῦ κόσμου μέρος ἐπεστραμμένα, ὡς ἔφην, ἀστροθετεῖται ὑπὸ πάντων καὶ ὑπʼ αὐτοῦ τοῦ Ἀράτου, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς βιβλίοις γράφεται· μέσσῳ δʼ ἐφύπερθε καρήνῳ δεξιτεροῦ ποδὸς ἄκρον ἔχει σκολιοῖο 〈Δράκοντος〉.

1.4.10Bundan başka Aratos bize Diz Çöken'in duruşunu ve konumunu açıklamak istediğine göre, hangi ayağının Ejderha'nın başı üzerinde durduğunu belirtmesi de akla yatkındır. Çünkü Ejderha'nın başını başka bir amaçla değil, Diz Çöken'in konumunu izleyebilelim diye anar; bunu başka

1.4.10

πρὸς δὲ τούτῳ καὶ τὸν σχηματισμὸν ἡμῖν τοῦ Ἐνγόνασι καὶ τὴν θέσιν διασαφεῖν βουλόμενος ὁ Ἄρατος εὐλόγως ἂν σημαίνοι καὶ ποῖος αὐτοῦ ποὺς κεῖται ἐπὶ τῆς τοῦ Δράκοντος κεφαλῆς· οὐ γὰρ ἄλλως παρατίθησι τὴν τοῦ Δράκοντος κεφαλήν, ἀλλʼ ἵνα τῇ θέσει τοῦ Ἐνγόνασι παρακολουθῶμεν, ὅπερ καὶ ἐπὶ ἄλλων

1.4.11birçok yerde de yapar. Nitekim Diz Çöken'in başka kısımlarını açıklarken şöyle der:

Sırtına Taç yaklaşır; başının tepesinin yanında ise
Yılancı'nın başını gözle.

Yine Lir için şöyle der:

onun sol dizine yaklaşır.

Perseus için de:

sol dizinin yakınında topluca bütün
Ülker yıldızları dolaşır.

Ve yine:

sağ eli de kayınpederinin tahtının
arkalığına doğru uzanır.

Kuş için de şöyle der:

Kepheus'un elinin sağ yanında
kanadının sağ uçlarını göstererek.

Başka birçok yerde de takımyıldızların yan yana duruşlarını açıklarken bitişik olanın sağ yan mı sol yan mı olduğunu belirtir.

1.4.11

πλειόνων ποιεῖ. καθάπερ καὶ ἐπʼ αὐτοῦ τοῦ Ἐνγόνασι τὰ ἄλλα αὐτοῦ μέρη 〈διασαφῶν〉 φησι· νώτῳ μὲν Στέφανος πελάει, κεφαλῇ γε μὲν ἄκρῃ σκέπτεο πὰρ κεφαλὴν Ὀλφιούχεον. καὶ ἔτι τῇ Λύρᾳ, φησί, γούνατί οἱ σκαιῷ πελάει. καὶ ὡς ἐπὶ τοῦ Περσέως· ἄγχι δέ οἱ σκαιῆς ἐπιγουνίδος ἤλιθα πᾶσαι Πληϊάδες φορέονται. καὶ πάλιν· καί οἱ δεξιτερὴ μὲν ἐπὶ κλισμὸν τετάνυσται πενθερίου δίφροιο. καὶ ὡς ἐπὶ τοῦ Ὄρνιθός φησι· κατὰ δεξιὰ χειρὸς Κηφείης ταρσοῖο τὰ δεξιὰ πείρατα φαίνων. καὶ ἐπʼ ἄλλων δὲ πλειόνων τὰς παραθέσεις τῶν ἄστρων διασαφῶν σημαίνει, πότερον τὰ δεξιὰ ἢ τὰ ἀριστερὰ παράκειται.

1.4.12Ayak meselesinin Eudoksos ile Aratos'ta bir yanlış değil bir gözden kaçırma olduğu, ikisinin de Diz Çöken hakkında söylediği öteki sözlerden anlaşılır. Aratos Lir'den söz ederken onun için şöyle der:

Adı bilinmeyen suretin önüne koydu onu,
göğe çıkararak. Bacaklarının yanında uzanan Lir ise
onun sol dizine yaklaşır.

Lir'in yanındaki bacak da Ejderha'nın

1.4.12

Ὅτι δὲ παρόραμά ἐστι τοῦ Εὐδόξου καὶ τοῦ Ἀράτου τὸ περὶ τὸν πόδα, καὶ οὐχ ἁμάρτημα, δῆλον γίνεται ἐκ τῶν λοιπῶν τῶν λεγομένων ὑφʼ ἑκατέρου περὶ τοῦ Ἐνγόνασι. περὶ μὲν γὰρ τῆς Λύρας ὁ Ἄρατος λέγων κὰδ δʼ ἔθετο (φησὶν αὐτὴν) προπάροιθεν ἀπευθέος εἰδώλοιο οὐρανὸν εἰς ἀγαγών. τὸ δʼ ἐπὶ σκελέεσσι πέτηλον γούνατί οἱ σκαιῷ πελάει. τὸ δὲ πρὸς τῇ Λύρᾳ σκέλος ἐστὶ κείμενον ἐπὶ τῆς τοῦ

1.4.13başı üzerinde duran bacaktır. Öte yandan Diz Çöken'in doğuşundan söz ederken şöyle der:

Kıskaçlar onun yalnız
sağ baldırını, diz kapağına kadar getirir,
hep diz çökmüş, hep Lir'in yanına çömelmiş olanın.

Oysa önce doğan baldır batı tarafındakidir ve bu baldır Ejderha'nın başı üzerinde değildir.

1.4.13

Δράκοντος κεφαλῆς. πάλιν δὲ περὶ τῆς ἀνατολῆς τοῦ Ἐνγόνασι λέγων φησί· μόνην δʼ ἐπὶ Χηλαὶ ἄγουσι δεξιτερὴν κνήμην αὐτῆς ἐπιγουνίδος ἄχρις αἰεὶ γνύξ αἰεὶ δὲ Λύρῃ παραπεπτηῶτος. ἀλλʼ ἡ πρὸς τῇ δύσει κνήμη ἐστὶν ἡ προανατέλλουσα, καὶ οὐκ ἔστιν αὕτη ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ Δράκοντος.

1.4.14Demek ki Aratos öbürüne, başın üzerindekine sol diyor. Bunlarla uyumlu olarak Aslan'ın doğuşu için de şöyle der:

O ise diz çökmüş
oturarak, başka kısımlarını çoktan çevirip çıkarır, ama dizini ve sol ayağını
henüz dalgalanan Okeanos'un altından çıkarmaz.

Bütün bunlardan, Aratos'un Ejderha'nın başına uzanan bacağa sol bacak dediği açıkça anlaşılır.

1.4.14

δῆλον οὖν ὅτι ἐκείνην ἀριστερὰν λέγει. συμφωνῶν δὲ τούτοις καὶ ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς τοῦ Λέοντός φησιν· αὐτὰρ ὅ γε γνὺξ ἥμενος ἄλλα μὲν ἤδη, ἀτὰρ γόνυ καὶ πόδα λαιὸν οὔπω κυμαίνοντος ὑποστρέφει Ὠκεανοῖο. φανερὸν οὖν ἐκ πάντων γίνεται, διότι τὸ ἀριστερὸν σκέλος φησὶ καθήκειν ἐπὶ τὴν τοῦ Δράκοντος κεφαλήν.

1.4.15Bundan sonra Aratos Yılancı hakkında kendine özgü bir şey söyler: onun dik durduğunu, Akrep'in hem gözlerine hem göğsüne bastığını. Oysa Yılancı yalnız uzatılmış sol baldırıyla basar; bu baldır Akrep'in alnıyla göğsünün arasında durur; sağ bacağını ise kıvrık tutar. Eudoksos da onun dik olduğunu belirtmez; sağ ayağının Akrep'in gövdesinin üstünde durduğunu söyler. Gerçekte de böyledir; ayak göğsün üzerinde değildir.

1.4.15

Ἑξῆς δὲ περὶ τοῦ Ὀφιούχου λέγων ἰδίως ὁ Ἄρατος ὀρθόν φησι κεῖσθαι αὐτὸν τῇ θέσει βεβηκότα ἔν τε τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ Σκορπίου καὶ τῷ στήθει. τῇ δὲ ἀριστερᾷ μόνον κνήμῃ βέβηκεν ἀποτεταμένῇ, μεταξὺ κειμένῃ τοῦ τε μετώπου καὶ τοῦ στήθους τοῦ Εκορπίου· τὸ δὲ δεξιὸν σκέλος ἔχει συνεσταλμένον. οὐδὲ ὁ Εὔδοξος δὲ διασαφεῖ, ὅτι ἐστὶν ὀρθός· τὸν γὰρ δεξιὸν πόδα αὐτοῦ ὑπὲρ τὸ σῶμα κεῖσθαί φησι τοῦ Σκορπίου, ὡς καὶ ἔχει τῇ ἀληθείᾳ, καὶ οὐκ ἐπὶ τοῦ στήθους.

1.4.16Aratos bana Yılancı'nın ellerindeki yıldızların büyüklüğünü de bilmiyor gibi görünüyor. Yılancı'nın omuzlarındaki yıldızların dolunayda bile görülebilecek kadar parlak olduğunu söyledikten sonra şunu ekler:

ama elleri onlara pek denk değildir;
çünkü üzerlerinde şurada burada ince bir ışık dolaşır.

1.4.16

Δοκεῖ δέ μοι καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ Ὀφιούχου ἀστέρων κατὰ τὸ μέγεθος αὐτῶν ἀγνοεῖν. τοὺς γὰρ ἐν τοῖς ὤμοις τοῦ Ὀφιούχου φήσας λαμπρούς εἶναι, ὥστε καὶ ἐν πανσελήνῳ ἂν θεωρεῖσθαι, ἐπιφέρει· ἀτὰρ χέρες οὐ μάλʼ ἐῖσαι· λεπτὴ γὰρ 〈καὶ〉 τῇ καὶ τῇ ἐπιδέδρομεν αἴγλη.

1.4.17Oysa Yılancı'nın ellerindeki yıldızlar Yılan'ın da yıldızlarıdır; nitekim Aratos'un kendisi de şöyle der:

İki eli de Yılan'la uğraşır.

Yılancı'nın tuttuğu Yılan'daki yıldızlar ise parlaklıkta omuzlardakilerden geri kalmaz. Bu yüzden insan, Attalos'un da bunların yeterince parlak olmadığını nasıl söyleyebildiğini sorabilir.

1.4.17

ἀλλʼ οἱ ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ Ὀφιούχου ἀστέρες κοινοί εἰσι καὶ τοῦ Ὄφεως, καθάπερ καὶ αὐτὸς ὁ Ἄρατος λέγει· ἀμφότεραι δʼ Ὄφιος πεπονείαται. οἱ δʼ ἐν τῷ Ὄφει ἀστέρες, ὃν ἔχει ὁ Ὀφιοῦχος, οὐ λειπόμενοί εἰσι τῇ λαμπρότητι τῶν ἐν τοῖς ὤμοις [πολλῷ δὲ λαμπρότεροι οἱ ἐν τοῖς ὤμοις]. διὸ καὶ ἐπιστήσειεν ἄν τις, πῶς καὶ ὁ Ἄτταλός φησιν αὐτοὺς 〈μὴ〉 ἱκανῶς λαμπροὺς εἶναι.

1.4.18Bundan sonra Aratos Kıskaçlar için şöyle der:

ama onlar ışıktan yoksundur (ya da: ışıkça kusurludur), hiç de
göz alıcı değildir.

Attalos'a göre ise Aratos Kıskaçlar'ın “ışıkça kusurlu” olduğunu, içlerindeki yıldızlar küçük olduğu için değil, hepsi yalnız dört tane olduğu ve bu yüzden benzetildikleri şeyin şeklini tamamlamadıkları için söylüyor; “hiç de göz alıcı değil” demesi de

1.4.18

Ἑξῆς δὲ περὶ τῶν Χηλῶν ὁ Ἄρατος λέγει· ἀλλʼ αἱ μὲν φαέων ἐπιδευέες (ἢ ἐπιμεμφέες), οὐδὲν ἀγαυαί. φησὶ δὲ ὁ Ἄτταλος μὴ διὰ τὸ μικροὺς εἶναι τοὺς ἐν ταῖς Χηλαῖς ἀστέρας λέγειν τὸν Ἄρατον „φαέων ἐπιμεμφέας αὐτὰς εἶναι, ἀλλὰ διὰ τὸ τέσσαρας μόνον εἶναι τοὺς πάντας, οὓς μὴ συμπληροῦν τὴν ὁμοιότητα αὐτῶν· τὸ δὲ „μηδὲν ἀγαυὰς λέγειν αὐτὸν διὰ τὸ

1.4.19hiçbir şeye benzememelerindendir. Bana kalırsa Aratos onlara bu yüzden “ışıkça kusurlu” ve “hiç de göz alıcı değil” demiyor, parlak olmadıkları için diyor. Nitekim Birlikte Doğuşlar kısmında da onlar için şöyle der:

Kıskaçlar gelirken, hafifçe parlasalar da,
fark edilmeden geçip gitmezler.

1.4.19

μηδὲν ὁμοίας αὐτὰς ὑπάρχειν. οὐ δοκεῖ δέ μοι διὰ τοῦτο λέγειν αὐτὰς ,,φαέων ἐπιμεμφέας· καὶ „μηδὲν ἀγαυάς“, ἀλλʼ ὡς ἂν μὴ λαμπράς· καὶ γὰρ ἐν ταῖς Συνανατολαῖς οὕτως λέγει περὶ αὐτῶν· οὐδʼ ἂν ἐπερχόμεναι Χηλαὶ καὶ λεπτὰ φάουσαι ἄφραστοι παρίοιεν.

1.4.20Hemen ardından şunu ekler:

çünkü Çoban'ın büyük işareti
Arktouros'la belirginleşmiş olarak bir bütün hâlinde doğar.

Yani Kıskaçları Arktouros sayesinde belirleyebiliriz; kendi başlarına ise, onun düşündüğü gibi, küçüklükleri yüzünden kolayca belirleyemeyiz. Çünkü Aratos sönük yıldızlı takımyıldızlara çoğunlukla “ince” ve “hiç de göz alıcı olmayan” der.

1.4.20

ἐπιφέρει γοῦν εὐθέως· ἐπεὶ μέγα σῆμα Βοώτης ἀθρόος ἀντέλλει βεβολημένος Ἀρκτούροιο· ὡς ἂν ἐκ τοῦ Ἀρκτούρου ἡμῶν δυναμένων σημειώσασθαι τὰς Χηλάς, καθʼ αὐτὰς δὲ μὴ ῥᾳδίως διὰ τὴν μικρότητα αὐτῶν, ὡς ὑπολαμβάνει· τὰ γὰρ ἀμαυροὺς ἀστέρας ἔχοντα τῶν ἄστρων εἴθισται καλεῖν ὡς ἐπὶ πολὺ „λεπτὰ καὶ ,οὐδὲν ἀγαυά.

1.5.15. Bölüm

Bundan sonra Ayı hakkında söylediklerinde bana büsbütün yanılıyor gibi görünüyorlar. Eudoksos şöyle der: “Büyük Ayı'nın başının altında İkizler, ortasının altında Yengeç, arka ayaklarının altında Aslan bulunur.” Aratos da şöyle der:

Başının altında İkizler, ortasının altında Yengeç vardır,
arka ayaklarının altında Aslan güzelce parlar.

Attalos da öteki herkes de bunlara katılır.

1.5.1

Ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς περὶ τῆς Ἄρκτου παντελῶς δοκοῦσί μοι ἀγνοεῖν, ὁ μὲν Eὔδοξος οὕτως λέγων· „ὑπὸ δὲ „τὴν κεφαλὴν τῆς Μεγάλης Ἄρκτου οἱ Δίδυμοι κεῖνται, „κατὰ μέσον δὲ ὁ Καρκίνος, ὑπὸ δὲ τοὺς ὀπισθίους „πόδας ὁ Λέων.“ ὁ δὲ Ἄρατος· κρατὶ δέ οἱ Δίδυμοι, μέσσῃ δʼ ὕπο Καρκίνος ἐστί, ποσσὶ δʼ ὀπισθοτέροισι Λέων ὕπο καλὰ φαείνει. οἷς ὅ τε Ἄτταλος καὶ οἱ λοιποὶ πάντες συνεπιγράφονται.

1.5.2Yanıldıkları şuradan bellidir. Sözü edilen adamlara göre Büyük Ayı'nın başı, dörtgende önde giden iki yıldızın kuzeydekidir; ön ayakların üzerinde ise

1.5.2

ὅτι δὲ ἀγνοοῦσιν, ἐκ τούτων ἐστὶ φανερόν. ἡ μὲν γὰρ κεφαλὴ τῆς Μεγάλης Ἄρκτου κατὰ τοὺς προειρημένους ἄνδρας ἐστὶν ὁ βορειότερος ἀστὴρ τῶν δύο τῶν ἡγουμένων ἐν τῷ πλινθίῳ, ἐπὶ δὲ τῶν ἐμπροσθίων ποδῶν

1.5.3aynı yıldızlardan güneydeki durur. Sözü edilen yıldızın onlara göre başta durduğu, Ejderha'nın kuyruğunun ucundaki yıldızın

1.5.3

κεῖται ὁ νοτιώτερος τῶν αὐτῶν ἀστέρων. ὅτι μὲν γὰρ ὁ προειρημένος ἀστὴρ κατʼ αὐτοὺς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς κεῖται, φανερὸν τοῦτο ποιοῦσιν ἔκ [τε] τοῦ λέγειν, τὸν ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τοῦ Δράκοντος ἀστέρα κεῖσθαι κατὰ

1.5.4Ayı'nın başının hizasında durduğunu söylemelerinden bellidir. Çünkü Ejderha'nın kuyruğunun ucundaki yıldızın hizasında, dörtgende önde gidenlerin kuzeydekinden başka yıldız yoktur. Ejderha'nın kuyruk ucundaki yıldız paralel daire boyunca Aslan'ın 3. derecesine düşer; dörtgendeki sözü edilen yıldız ise Aslan'da 3 dereceye biraz

1.5.4

τὴν κεφαλὴν τῆς Ἄρκτου. οὐκ ἄλλος γὰρ κεῖται ἀστὴρ κατὰ τὸν ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τοῦ Δράκοντος, ἀλλʼ ὁ βορειότερος τῶν ἡγουμένων ἐν τῷ πλινθίῳ. ὁ μὲν γὰρ ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τοῦ Δράκοντος ἐπέχει ὡς κατὰ παράλληλον κύκλον τοῦ Λέοντος μοίρας γʹ, ὁ δὲ εἰρημένος ἀστὴρ ἐν τῷ πλινθίῳ ἐπέχει τοῦ Λέοντος μικρῷ

1.5.5varmayan bir yere düşer. Dörtgende önde gidenlerin güneydekinin ön ayakların üzerinde durduğunu ise Eudoksos şu sözüyle açıkça gösterir: “Ayı'nın ön ayaklarının önünde parlak bir yıldız vardır.” Aratos da şöyle der:

Ayaklarının önünde böyle güzel ve büyük bir yıldız ilerler:
biri omuzların altındaki, biri kalçadan inen ayakların önünde.

1.5.5

ἔλασσον τῶν γʹ μοιρῶν. ὅτι δὲ ἐπὶ τῶν ἐμπροσθίων ποδῶν κεῖται ὁ νοτιώτερος τῶν ἡγουμένων ἐν τῷ πλινθίῳ, φανερὸν ποιεῖ ὁ μὲν Εὔδοξος λέγων οὕτως· „πρὸ δὲ τῶν ἐμπροσθίων ποδῶν τῆς Ἄρκτου ἀστήρ „ἐστι λαμπρός.“ ὁ δὲ Ἄρατος· οἷός οἱ πρὸ ποδῶν φέρεται καλός τε μέγας τε εἷς μὲν ὑπωμαίων, εἷς δʼ ἰξυόθεν κατιόντων.

1.5.6Çünkü dörtgende önde gidenlerin güneydekinin önünden yalnız tek bir parlak yıldız gider; bugün ön bacaklarda gösterilen yıldızdır bu. Zaten eskilerin hepsi Ayı'yı yalnız yedi yıldızla

1.5.6

τοῦ γὰρ νοτιωτέρου τῶν ἡγουμένων ἐν τῷ πλινθίῳ εἷς μόνος προηγεῖται λαμπρὸς ἀστήρ, ὁ νῦν ἐν τοῖς ἐμπροσθίοις σκέλεσι δεικνύμενος. καθόλου τε οἱ ἀρχαῖοι πάντες τὴν Ἄρκτον ἐκ τῶν ἑπτὰ μόνων ἀστέ-

1.5.7biçimlendirirdi. Söylediğimiz şey Küçük Ayı'da daha da açık görülür. Herkesin kabul ettiği gibi orada baş da ayaklar da dörtgeni oluşturan dört yıldıza yerleştirilir. Çünkü büyük dörtgende olduğu gibi yanlarında başka belirgin yıldızlar yoktur ki Ejderha'nın kıvrımının sardığı baş ve ayaklar onlarla birlikte şekillendirilebilsin. Nitekim Aratos şöyle der:

Kynosura başını kıvrımın içinde tutar; kıvrım da onun
başı çevresinde dolanır ve ayağına kadar uzanır.

1.5.7

ρων διετύπουν. φανερὸν δὲ μᾶλλον γίνεται τὸ λεγόμενον ὑφʼ ἡμῶν ἐπὶ τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου. ὁμολογουμένως γὰρ ἐπʼ ἐκείνης ἥ τε κεφαλὴ καὶ οἱ πόδες ἐν τοῖς τέσσαρσιν ὑπʼ αὐτῶν τίθενται τοῖς τὸ πλινθίον περιέχουσιν· ἄλλοι γὰρ αὐτοῖς ἐκφανεῖς οὐ παράκεινται, καθάπερ τῷ μεγάλῳ πλινθίῳ, ὥστε συσχηματίσαι τὴν κεφαλὴν αὐτῆς καὶ τοὺς πόδας περιλαμβανομένους ὑπὸ τῆς σπείρας τοῦ Δράκοντος, ὥς φησι· σπείρῃ δʼ ἐν Κυνόσουρα κάρη ἔχει· ἡ δὲ κατʼ αὐτὴν εἰλεῖται κεφαλὴν καί οἱ ποδὸς ἔρχεται ἄχρις.

1.5.8Durum böyle olduğuna göre, Ayı'nın başı da ön ayakları da

1.5.8

Τούτων δʼ οὕτως ἐχόντων, πῶς ἐστι δυνατὸν ὑπὸ τὴν Ἄρκτον τούς τε Διδύμους καὶ τὸν Καρκίνον κεῖσθαι, εἴπερ ἥ τε κεφαλὴ καὶ οἱ ἐμπρόσθιοι πόδες αὐτῆς κατὰ

1.5.9Aslan'ın 3. derecesinin hizasında durduğuna göre, İkizler'le Yengeç Ayı'nın altında nasıl bulunabilir? Demek ki Ayı'nın altına yalnız Aslan'ı yerleştirmek gerekir. Çünkü arka ayaklarındaki yıldız, yani dörtgende arkadan gelenlerin güneydekisi, Aslan'da

1.5.9

τὴν γʹ τοῦ Λέοντος κεῖνται μοῖραν; δεῖ οὖν ὑπὸ μὲν τὴν Ἄρκτον τὸν Λέοντα μόνον τετάχθαι· ὁ γὰρ ἐν τοῖς ὀπισθίοις αὐτῆς ποσίν, ἐφʼ ὧν ἐστιν ὁ νοτιώτερος τῶν ἑπομένων ἐν τῷ πλινθίῳ, τοῦ Λέοντος ἐπέχει

1.5.1025 dereceye varmayan bir yere düşer. Bütünüyle bakılırsa, eğer amaç Ayı'nın bütün uzunluğu boyunca altında kalan burçları belirtmekse, onun altına Başak'ı da, hatta Kıskaçlar'ın bir kısmını da yerleştirmek gerekirdi. Çünkü Ayı'nın kuyruğunun ucundaki yıldız, ki yedi yıldızın doğuya doğru en sondakidir, ekinoks dairesine paralel

1.5.10

ἔλασσον τῶν κεʹ μοιρῶν. τοῖς δʼ ὅλοις, εἴπερ προέκειτο σημῆναί τινα ζῴδια καθʼ ὅλην τὴν Ἄρκτον, ἔδει τὴν Παρθένον ὑπʼ αὐτὴν τάξαι, καὶ νὴ Δία, μέρος τῶν Χηλῶν· ὁ γὰρ ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τῆς Ἄρκτου, ὅς ἐστιν ἔσχατος τῶν πρὸς ἀνατολὰς τῶν ἑπτά, κατὰ παράλληλον

1.5.11daire boyunca Kıskaçlar'ın 4. derecesine düşer. Bunu dönence ve ekinoks noktalarının burçların başlangıcında olduğunu varsayarak söylüyorum. Bu noktalar Eudoksos'un dediği gibi burçların ortasındaysa, Ayı'nın arka ayaklarının altına Aslan'ı değil Başak'ı koymak gerekirdi. Çünkü dörtgende arkadan gelenlerin güneydekisi, burçlar kuşağının bu bölünüşüne göre Başak'ın aşağı yukarı 10. derecesine, kuzeydekisi ise Başak'ın

1.5.11

τῷ ἰσημερινῷ κύκλον ἐπέχει Χηλῶν μοίρας δʹ. λέγω δὲ ὡς τῶν τροπικῶν καὶ ἰσημερινῶν σημείων ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῶν ζῳδίων ὑπαρχόντων. εἰ μέντοι γε τὰ εἰρημένα 〈σημεῖα〉 κατὰ μέσα τὰ ζῴδια κεῖται, ὡς Εὔδοξός φησιν, ὑπὸ μὲν τοὺς ὀπισθίους πόδας τῆς Ἄρκτου οὐ τὸν Λέοντα ἔδει τιθέναι, ἀλλὰ τὴν Παρθένον. ὁ μὲν γὰρ νοτιώτερος τῶν ἑπομένων ἐν τῷ πλινθίῳ ἐπέχει κατὰ τὴν προειρημένην διαίρεσιν τοῦ ζῳδιακοῦ τῆς Παρθένου περὶ μοίρας ιʹ, ὁ δὲ βορειότερος τῆς Παρθένου

1.5.12aşağı yukarı 16. derecesine düşer. Baş ile ön ayakların hizasına da Aslan'ı koymak gerekirdi; çünkü dörtgende önde gidenler

1.5.12

περὶ μοίρας ιϚʹ. κατὰ δὲ τὴν κεφαλὴν καὶ τοὺς ἐμπροσθίους πόδας ἔδει τεθεικέναι τὸν Λέοντα· οἱ γὰρ ἡγούμενοι τῶν ἐν τῷ πλινθίῳ ἐφέξουσι κατὰ τὴν

1.5.13bu bölünüşe göre Aslan'ın 18. derecesine düşecektir. Söylenenlerden açıkça anlaşılıyor ki Eudoksos'a göre de Ayı'nın bütününün altında Aslan, Başak ve Kıskaçlar bulunmalıdır; çünkü Ayı'nın kuyruğunun ucundaki yıldız burçlar kuşağının aynı bölünüşüne göre Kıskaçlar'ın aşağı yukarı 19. derecesine düşer.

1.5.13

προειρημένην διαίρεσιν Λέοντος μοίρας ιηʹ. δῆλον δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων, [καὶ] διότι ὑφʼ ὅλην τὴν Ἄρκτον 〈καὶ〉 κατὰ τὸν Εὔδοξον δεῖ κεῖσθαι [τὸν Καρκίνον καὶ] τὸν Λέοντα καὶ τὴν Παρθένον καὶ τὰς Χηλάς· ὁ γὰρ ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τῆς Ἄρκτου ἐπέχει κατὰ τὴν αὐτὴν διαίρεσιν τοῦ ζῳδιακοῦ Χηλῶν περὶ μοίρας ιθʹ.

1.5.14Aratos Arabacı'dan söz ederken de şunu ekler:

ama Boğa, Arabacı'yla birlikte doğduğu hâlde,
öbür yana inmekte hep ondan öndedir.

Bana kalırsa burada da görünen olaylarla çelişiyor. Çünkü Arabacı'nın yalnız ayakları Boğa'yla birlikte yükselir; gövdesinin geri kalanı Balıklar'la

1.5.14

Πάλιν δὲ ὁ Ἄρατος περὶ τοῦ Ἡνιόχου λέγων ἐπιφέρει ταυτί· ἀλλʼ αἰεὶ Ταῦρος προφερέστερος Ἡνιόχοιο εἰς ἑτέρην καταβῆναι, ὁμηλυσίῃ περ ἀνελθών. διαφωνεῖν οὖν μοι δοκεῖ πρὸς τὰ φαινόμενα καὶ ἐν τούτοις· τοῦ γὰρ Ἡνιόχου οἱ πόδες μόνον ἅμα τῷ Ταύρῳ συναναφέρονται, τὸ δὲ λοιπὸν αὐτοῦ σῶμα τοῖς Ἰχθύσι

1.5.15ve Koç'la birlikte doğar. Aratos'un kendisi de ileride şöyle der:

ama Oğlaklar ve sol ayağın tabanı, Keçi'nin kendisiyle birlikte,
Boğa'yla birlikte yükselir.

Oysa Boğa'yla birlikte yükseldiğini söylediği şeyler, ona göre Koç'la birlikte doğar. Çünkü Birlikte Doğuşlar kısmında bütün takımyıldızlar için şunu belirtir: burcun başlangıcı doğarken hangi takımyıldızların

1.5.15

κοὶ τῷ Κριῷ συνανατέλλει. καὶ αὐτὸς δὲ ἐν τοῖς ἑξῆς φησιν· ἀλλʼ Ἔριφοι λαιοῦ τε θέναρ ποδὸς Αἰγὶ σὺν αὐτῇ Ταύρῳ συμφορέονται. ἀλλʼ ὅσα λέγει Ταύρῳ συναναφέρεσθαι, ταῦτα κατʼ αὐτὸν ἅμα τῷ Κριῷ ἀνατέλλει. ἐπὶ πάντων γὰρ τῶν ἄστρων ἐν ταῖς Συνανατολαῖς οὕτως σημαίνει, οἷον τῆς ἀρχῆς τοῦ ζῳδίου ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς οὔσης, τίνα

1.5.16doğmuş olarak ufkun yakınında göründüğünü. Sağ omuz ile sağ el ise sol ayaktan çok önce doğar. Demek ki Aratos'un kendisine göre de Boğa'yla birlikte yalnız ayakların yanındaki kısımlar doğar; gövdenin geri kalanı ve sol ayağın kendisi

1.5.16

ἀνατεταλκότα ἐγγὺς τοῦ ὁρίζοντος φαίνεται. τοῦ μὲν ἀριστεροῦ ποδὸς πολὺ προανατέλλει ὁ δεξιὸς ὦμος καὶ ἡ δεξιὰ χείρ. πρόδηλον οὖν ὅτι καὶ κατʼ αὐτὸν τὸν Ἄρατον τὰ πρὸς τοῖς ποσὶ μόνον τῷ Ταύρῳ συνανατέλλει, τὸ δὲ λοιπὸν σῶμα καὶ αὐτὸς ὁ ἀριστερὸς ποὺς τὸ

1.5.17Koç'la doğar. Aratos'un sözünün takımyıldızın bütünü için olmadığı, Arabacı'nın Boğa'yla birlikte doğan kısımlarından önce Boğa'nın battığını söylediği ileri sürülerek de ona yardım edilemez. Çünkü bu da yanlıştır: Arabacı'nın ayaklarının yanındaki kısımlar Boğa'dan geride kalmak şöyle dursun, ondan önce batar. Nitekim Arabacı'nın sağ ayağındaki yıldız aşağı yukarı Boğa'nın 27. derecesiyle birlikte

1.5.17

Κριῷ. καὶ μὴν οὐδὲ τοῦτʼ ἔστι βοηθοῦν αὐτῷ, διότι οὐ περὶ ὅλου λέγει, ἀλλʼ ὅτι τῶν ἅμα αὐτῷ συνανατειλάντων μερῶν τοῦ Ἡνιόχου πρότερος καταδύνει ὁ Ταῦρος. ψεῦδος γάρ ἐστι καὶ τοῦτο· τὰ γὰρ πρὸς τοῖς ποσὶν αὐτοῦ μέρη οὐχ οἷον ὑστερεῖ τοῦ Ταύρου, ἀλλὰ καὶ προκαταδύνει. ἐγγίων γοῦν ὁ ἐν τῷ δεξιῷ ποδὶ τοῦ Ἡνιόχου τῇ κζʹ μοίρᾳ τοῦ Ταύρου συγκατα-

1.5.18batar. Attalos'un sandığı gibi Aratos görünen olaylara uygun yazmış olsaydı, Arabacı'nın sağ ayağının sonra doğduğu hâlde önce battığını söylemesi, birlikte doğup sonra battığını söylemesinden çok daha doğru ve daha şaşırtıcı olurdu.

1.5.18

δύνει. εἴπερ οὖν ἀκολούθως τοῖς φαινομένοις ἔγραφεν, ὡς ὁ Ἄτταλος ὑπολαμβάνει, πολλῷ βέλτιον ἦν καὶ παραδοξότερον λέγειν τὸν δεξιὸν πόδα τοῦ Ἡνιόχου ὕστερον ἀνατείλαντα πρότερον καταδύνειν, καὶ μὴ ἅμα ἀνατείλαντα ὕστερον δύνειν.

1.5.19Ardından hepsi Kepheus konusunda yanılıyorlar: onun ayaklarının, Ayı'nın kuyruğunun ucundaki yıldızla birlikte bir eşkenar üçgen oluşturduğunu sanıyorlar. Aratos da şöyle der:

Ayı'nın ucundan iki ayağına uzanan çizgi,
bir ayaktan öbürüne uzanan çizgiye eşittir.

Oysa ayakların arasındaki çizgi öteki iki kenarın her birinden kısadır; bu yüzden üçgen eşkenar değil ikizkenar olur.

1.5.19

Ἑξῆς 〈δὲ〉 ἀγνοοῦσι πάντες περὶ τοῦ Κηφέως, ὅτι οἱ πόδες αὐτοῦ μετὰ τοῦ ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τῆς Ἄρκτου τρίγωνον ἰσόπλευρον περιέχουσιν, ὡς καὶ ὁ Ἄρατός φησιν· ἴση οἱ στάθμη νεάτης ἀποτείνεται Ἄρκτου εἰς πόδας ἀμφοτέρους, ὅσση ποδὸς εἰς πόδα τείνει. ἡ γὰρ μεταξὺ τῶν ποδῶν ἐλάσσων ἐστὶν ἑκατέρας τῶν λοιπῶν, ὥστε ἰσοσκελὲς τρίγωνον γίνεσθαι, καὶ μὴ ἰσόπλευρον.

1.5.20Bundan sonra Aratos Kassiepeia hakkında da yanılıyor; şöyle diyor:

Onun önünde talihsiz Kassiepeia döner.

Oysa Kassiepeia Kepheus'un doğusunda durur. Lir için de Aratos aynı şekilde konuşur:

Hermes onu (Lir'i kastediyor) adı bilinmeyen
suretin önüne koydu.

Oysa Lir Diz Çöken'in doğusunda durur. Aratos'un doğuda duran kısımlara “önce gelen” dediği de söylenemez; tam tersine, birçok yerde batıdaki kısımlara “önce gelen” der. Nitekim Koç'u anlattıktan hemen sonra Balıklar'a geçer ve şöyle der:

Onlar ise daha önde, güneyin çıkıntılarında daha da ileride,
Balıklar,

ki Balıklar Koç'un önünden gider.

1.5.20

〈Ἐν δὲ τοῖς ἐξῆς ἀγνοεῖ ὁ Ἄρατος, λέγων περὶ τῆς Κασσιεπείας· τοῦ δʼ ἄρα δαιμονίη προκυλίνδεται· κεῖται δὲ ἡ Κασσιέπεια πρὸς ἀνατολὰς τοῦ Κηφέως.〉 καὶ ἐπὶ τῆς Λύρας δὲ ὁμοίως λέγει ὁ Ἄρατος· κὰδ δʼ ἔθετο (φησὶν αὐτὴν ὁ Ἑρμῆς) προπάροιθεν ἀπευθέος εἰδώλοιο. κεῖται δὲ πρὸς ἀνατολὰς τοῦ Ἐνγόνασι. καὶ μὴν οὐδὲ τοῦτʼ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τὰ πρὸς ἀνατολὰς κείμενα [ἀρρενικῶς] πρότερα καλεῖ ὁ Ἄρατος· τοὐναντίον γὰρ ἐν πολλοῖς τὰ πρὸς δύσιν μέρη πρότερα καλεῖ, εὐθέως γοῦν τὰ περὶ τοῦ Κριοῦ εἰπὼν ἐπιφέρει τὰ περὶ τοὺς Ιχθύας καί φησιν· 〈οἱ δʼ ἄῤ ἔτι προτέρω, ἔτι δʼ ἐν προβολῇσι νότοιο, Ἰχθύες,〉 οἳ καὶ προηγοῦνται αὐτοῦ.

1.5.21Aratos Kassiepeia hakkında şunu da yanlış söyler:

dolunaylı gecede pek de
büyük görünmeyen Kassiepeia;
çünkü onu çok sayıda, sıra sıra dizilmiş yıldız aydınlatmaz.

Oysa onda gösterilen yıldızların çoğu Yılancı'nın omuzlarındakilerden daha parlaktır; Aratos ise omuzlardakilerin dolunayda bile göründüğünü söyler:

Başının altında parlak omuzları
öyle görünür ki, ay ortadan ikiye bölündüğünde, dolunayda bile
seçilebilirler.

1.5.21

Ψευδῶς δὲ καὶ τοῦτο ὁ Ἄρατος περὶ τῆς Κασσιεπείας λέγει, ὅτι ἐστὶν οὐ μάλα πολλὴ νυκτὶ φαεινομένη παμμήνιδι Κασσιέπεια· οὐ γάρ μιν πολλοὶ καὶ ἐπημοιβοὶ γανόωσιν· οἱ γὰρ πλεῖστοι τῶν ἐν αὐτῇ δεικνυμένων λαμπρότεροί εἰσι τῶν ἐν τοῖς ὤμοις τοῦ Ὀφιούχου, οὕς φησι καὶ ἐν τῇ πανσελήνῳ ἐκφανεῖς εἶναι, λέγων οὕτως· τοῖοί οἱ κεφαλῇ ὑποκείμενοι ἀγλαοὶ ὦμοι εἴδονται· κεῖνοί γε καὶ ἂν διχόμηνι σελήνῃ εἰσωποὶ τελέθοιεν·

1.5.22Kassiepeia'nın yıldızları, Andromeda'nın başındaki yıldızla kuşağındakilerin arkadan geleni dışında, Andromeda'dakilerden de aşağı yukarı daha parlaktır. Andromeda hakkında ise Aratos şöyle der:

Onu görmek için geceyi
uzun uzun taraman gerekmez, sanırım; hemen görürsün:
öyledir başı, öyledir iki yanındaki
omuzları, ayaklarının uçları ve bütün kuşağı.

1.5.22

σχεδὸν δὲ καὶ τῶν ἐν τῇ Ἀνδρομέδᾳ λαμπρότεροί εἰσι, πλὴν τοῦ ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ τοῦ ἑπομένου τῶν ἐν τῇ ζώνῃ, περὶ ἧς φησιν οὔ σε μάλʼ οἴω νύκτα περισκέψασθαι, ἵνʼ αὐτίκα μᾶλλον ἴδηαι· τοίη οἱ κεφαλή, τοῖοι δέ οἱ ἀμφοτέρωθεν ὦμοι καὶ πόδες ἀκρότατοι καὶ ζώματα πάντα.

1.6.16. Bölüm

Eudoksos'ta da Büyük Ayı'nın başı hakkında yanlış bir görüş yer alır. Phainomena başlıklı eserinde

1.6.1

Πάλιν δὲ παρὰ τῴ Εὐδόξῳ ἀναστρέφεται διημαρτημένως περὶ τῆς κεφαλῆς τῆς Μεγάλης Ἄρκτου ἐν μὲν τῷ ἑνὶ συντάγματι, ὃ ἐπιγράφεται „Φαινόμενα“, τὸν

1.6.2şöyle der: “Perseus'la Kassiepeia'nın üstünde, onlardan pek uzak olmayan yerde Büyük Ayı'nın başı bulunur; aradaki yıldızlar sönüktür.” Ayna başlıklı eserinde ise şöyle der: “Perseus'un arkasında ve Kassiepeia'nın kalçalarının yanında, pek az aralıkla Büyük Ayı'nın başı

1.6.2

τρόπον τοῦτον· „ὑπὲρ δὲ τὸν Περσέα καὶ τὴν Κασσιέ- „πειαν οὐ πολὺ διέχουσά ἐστιν ἡ κεφαλὴ τῆς Μεγάλης „Ἄρκτου· οἱ δὲ μεταξὺ τούτων ἀστέρες εἰσὶν ἀμαυροί ἐν δὲ τῷ ἐπιγραφομένῳ „Ἐνόπτρῳ“ οὕτως· „ὄπισθεν „δὲ τοῦ Περσέως καὶ παρὰ τὰ ἰσχία τῆς Κασσιεπείας „οὐ πολὺ διαλείπουσα ἡ κεφαλὴ τῆς Μεγάλης Ἄρκτου

1.6.3durur; aradaki yıldızlar sönüktür.” Oysa Büyük Ayı'nın başı ne Kassiepeia'yla Perseus'un hizasında durur ne de onlardan az uzaktadır. Çünkü Kassiepeia Balıklar burcunun, Perseus da Koç'un hizasındadır; Eudoksos'a göre Büyük

1.6.3

„κεῖται· οἱ δὲ μεταξὺ ἀστέρες εἰσὶν ἀμαυροί οὔτε γὰρ κατὰ τὴν Κασσιέπειαν καὶ τὸν Περσέα κεῖται ἡ κεφαλὴ τῆς Μεγάλης Ἄρκτου, οὔτε μικρὸν αὐτῶν ἀπέχει· ἡ μὲν γὰρ Κασσιέπειά ἐστι κατὰ τὸ τῶν Ιχθύων δωδεκατημόριον, ὁ δὲ Περσεὺς κατὰ τὸν Κριόν, ἡ δὲ κατὰ τὸν Εὔδοξον κεφαλὴ τῆς Μεγάλης

1.6.4Ayı'nın başı ise Aslan'ın 2. derecesinin hizasındadır. Perseus'la Kassiepeia'nın Küçük Ayı'nın kuyruğunun ucunun hizasında durduğunu söylemek gerçeğe daha yakın olurdu. Çünkü bu kuyruğun en sondaki ve en parlak yıldızı Balıklar'ın 18. derecesinin, Eudoksos'un burçlar kuşağını bölüşüne göre ise Koç'un 3. derecesinin hizasında durur.

1.6.4

Ἄρκτου κατὰ τὴν βʹ μοῖραν τοῦ Λέοντος. ἔγγιον οὖν ἦν εἰπεῖν τὸν Περσέα καὶ τὴν Κασσιέπειαν κεῖσθαι κατὰ ἄκραν τὴν οὐρὰν τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου· ταύτης γὰρ ὁ ἔσχατος καὶ λαμπρότατος ἀστὴρ κεῖται κατὰ τὴν ιηʹ μοῖραν τῶν Ἰχθύων, ὡς δὲ Εὔδοξος διαιρεῖ τὸν ζῳδιακὸν κύκλον, κατὰ τὴν γʹ μοῖραν τοῦ Κριοῦ.

1.6.5Aratos bana Koç konusunda da yanılıyor gibi görünüyor. Koç'un, yıldızları küçük olduğu için dolunayda görünmez olduğunu, konumunun da Andromeda'nın kuşağındaki yıldızlardan ve kuzeyden ona komşu olan

1.6.5

Ἐπὶ δὲ τοῦ Κριοῦ ὁ Ἄρατος ἀγνοεῖν μοι δοκεῖ, λέγων αὐτὸν ἀφανῆ γίνεσθαι ἐν τῇ πανσελήνῳ διὰ τὴν μικρότητα τῶν ἀστέρων· δεῖν δὲ σημειοῦσθαι τὴν θέσιν αὐτοῦ ἔκ τε τῶν ἐν τῇ ζώνῃ τῆς Ἀνδρομέδας ἀστέρων καὶ ἐκ τοῦ παρακειμένου αὐτῷ ἀπʼ ἄρκτου

1.6.6Üçgen'den belirlenmesi gerektiğini söylüyor. Onun hakkında şöyle der:

Orada Koç'un yolları da en hızlı yollardır.

Biraz sonra da şunu ekler:

Kendisi sönük ve yıldızsızdır, ay ışığında
seçmek zordur; ama yine de Andromeda'nın kuşağından onu
kestirebilirsin, çünkü onun biraz altına yerleştirilmiştir.

Ve yine:

Yakınında yapılmış başka bir işaret daha vardır:
Deltoton; iki kenarı eşit bir şekle benzer,
üçüncü kenarı o kadar büyük değildir; ama bulunması çok kolaydır,
çünkü birçok takımyıldızdan daha güzel yıldızlıdır.
Onun biraz güneyinde Koç'un yıldızları vardır.

1.6.6

Τριγώνου; λέγει γὰρ οὕτως περὶ αὐτοῦ· αὐτοῦ καὶ Κριοῖο θοώταταί εἰσι κέλευθοι. καὶ μετʼ ὀλίγον ἐπιφέρει· αὐτὸς μὲν νωθὴς καὶ ἀνάστερος οἷα σελήνῃ σκέψασθαι, ζώνῃ δʼ ἂν ὅμως ἐπιτεκμήραιο Ἀνδρομέδης· ὀλίγον γὰρ ὑπ αὐτὴν ἐστήρικται. καὶ πάλιν· ἔστι δέ τοι καὶ ἔτʼ ἄλλο τετυγμένον ἐγγύθι σῆμα, Δελτωτὸν πλευρῇσιν ἰσαιομένῃσιν ἐοικὸς ἀμφοτέρῃσʼ· ἡ δʼ οὔτι τόση, μάλα δʼ ἐστὶν ἑτοίμη εὑρέσθαι· περὶ γὰρ πολέων εὐάστερός ἐστι· τῶν ὀλίγον Κριοῦ νοτιώτεροι ἀστέρες εἰσίν.

1.6.7Ama Koç'u bunlardan belirlemeye gerek yoktur. Çünkü başındaki üç yıldız Andromeda'nın kuşağındakilerden daha parlaktır, Üçgen'dekilerden de aşağı yukarı geri kalmaz; ön ayaklarındaki yıldız da iyice belirgindir.

1.6.7

ἀλλʼ οὐ χρεία σημειοῦσθαι τὸν Κριὸν ἐκ τούτων· οἱ γὰρ ἐν τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ κείμενοι ἀστέρες τρεῖς λαμπρότεροί εἰσι τῶν ἐν τῇ ζώνῃ τῆς Ἀνδρομέδας, ἔγγιστα δὲ καὶ τῶν ἐν τῷ Τριγώνῳ [οὐ πολὺ λειπόμενοι αὐτῶν]· καλῶς δέ ἐστιν ἐκφανὴς καὶ ὁ ἐν τοῖς ἐμπροσθίοις αὐτοῦ ποσὶ κείμενος.

1.6.8Aratos'un şu sözü de yanlıştır:

Onlar ise daha önde, güneyin çıkıntılarında daha da ileride,
Balıklar.

Çünkü iki Balık da Koç'un güneyinde değildir; yalnız biri öyledir. Kuzeydeki Balık'ın ağzındaki yıldızlar, Andromeda'nın kuşağındakilerin arkadan gelenin biraz güneyinde olup kuzey kutbundan 70 derece uzaktadır; kuyruktakilerin önde gideni ise

1.6.8

Ψευδῶς δὲ λέγεται καὶ ταῦτα ὑπὸ τοῦ Ἀράτου· οἱ δʼ ἄῤ ἔτι προτέρω, ἔτι δʼ ἐν προβολῇσι νότοιο, Ἰχθύες. οὐ γὰρ ἀμφότεροι νοτιώτεροί εἰσι τοῦ Κριοῦ, ἀλλʼ ὁ εἷς αὐτῶν. τοῦ γὰρ βορειοτέρου Ἰχθύος οἱ μὲν ἐπὶ τοῦ ῥύγχους μικρῷ νοτιώτεροι ὄντες τοῦ ἑπομένου τῶν ἐν τῇ ζώνῃ τῆς Ἀνδρομέδας ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου ἀπέχουσι μοίρας οʹ· ὁ. δὲ ἡγούμενος τῶν ἐν τῇ

1.6.9kuzey kutbundan 78 derece uzaktadır. Koç'taki yıldızlardan ise kuzeydeki, ağzında duran, 78 dereceden biraz az uzaktadır; kuyruktakilerin kuzeydekisi de onun gibidir; Koç'un bütün gövdesindeki öteki yıldızlar bunlardan daha güneydedir. Demek ki Balıklardan biri Koç'tan daha kuzeydedir.

1.6.9

οὐρᾷ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου μοίρας οηʹ. τῶν δʼ ἐν τῷ Κριῷ ἀστέρων ὁ μὲν βορειότερος καὶ ἐπὶ τοῦ ῥύγχους κείμενος ἀπέχει μοίρας μικρῷ λειπούσας τῶν οηʹ, ὁμοίως δὲ τούτῳ καὶ ὁ βορειότερος τῶν ἐν τῇ οὐρᾷ· οἱ δὲ ἐν ὅλῳ τῷ σώματι κείμενοι τοῦ Κριοῦ πάντες εἰσὶ νοτιώτεροι τούτων. δῆλον οὖν ὅτι βορειότερός ἐστιν ὁ εἷς τῶν Ἰχθύων τοῦ Κριοῦ.

1.6.10Koç konusunda Attalos da yanılıyor. Şöyle diyor: “Şair, Koç'un ne iyi biçimlendirilmiş olduğunu ne de ay ışığında bile açıkça görülebilecek parlak yıldızları bulunduğunu görünce, onun konumunu hem yanındaki takımyıldızlarla hem de onunla aynı daire üzerinde

1.6.10

Ἐν δὲ τοῖς περὶ τὸν Κριὸν καὶ ὁ Ἄτταλος ἀγνοεῖ, λέγων οὕτως· „κατανοῶν δὲ τὸν Κριὸν οὔτε ἀκριβῶς „διατετυπωμένον, οὔτε λαμπροὺς ἀστέρας ἔχοντα, δυναμένους ἂν καὶ ἐν σελήνῃ λαμπρῶς θεωρεῖσθαι, διά „τε τῶν παρακειμένων ἄστρων πειρᾶται τὴν θέσιν „αὐτοῦ διασαφεῖν καὶ διὰ τῶν τὸν αὐτὸν αὐτῷ κύκλον

1.6.11dolaşanlarla açıklamaya çalışır.” Oysa Koç'un, dediğimiz gibi başında ve ön ayaklarında parlak yıldızları vardır. Üstelik Attalos bence şairin sözünü yanlış anlıyor; Koç'un konumunun, onunla aynı daire üzerinde dolaşanlar aracılığıyla açıklığa kavuşacağını şairin düşündüğünü sanıyor. Oysa şair bunu bu amaçla belirtmez; Koç'un bir başka özelliğini açıklarken şunu ekler:

Büyük göğün ortasından geçer, Kıskaçların uçlarıyla
Orion'un kuşağının dolaştığı yerden.

1.6.11

„φψερομένων.“ χωρὶς γὰρ τοῦ λαμπροὺς αὐτὸν ἔχειν ἀστέρας, τοὺς ἐν τῇ κεφαλῇ, ὡς ἔφαμεν, καὶ τὸν ἐν τοῖς ἐμπροσθίοις ποσί, καὶ ἀπεκδέχεσθαί μοι δοκεῖ, ὑπολαμβάνων διασαφεῖν αὐτὸν τὴν θέσιν τοῦ Κριοῦ φανερὰν ἔσεσθαι διὰ τῶν τὸν αὐτὸν κύκλον τῷ Κριῷ φερομένων. καὶ 〈γὰρ οὐ〉 τούτου χάριν ἐπισημαίνεται, ἀλλὰ τὸ παρεπόμενον τῷ Κριῷ διασαφῶν ἐπιφέρει οὕτως· μεσσόθι δὲ τρίβει μέγαν οὐρανόν, ἧχί περ ἄκραι Χηλαὶ καὶ ζώνη περιτέλλεται Ὠρίωνος.

1.6.12Bundan sonra Aratos Perseus hakkında yanılıyor; şöyle diyor:

Sol dizinin yakınında topluca bütün
Ülker yıldızları dolaşır.

Çünkü Perseus'un sol dizi Ülker'den çok uzaktadır. Attalos ise “yakınında” sözünü “yakın” değil “en yakın” anlamında almak gerektiğini söyler: “Şair,” diyor, “Perseus'un öteki yıldızlarına göre Ülker'e en yakın olanın sol diz olduğunu

1.6.12

Ἐν δὲ τοῖς ἐξῆς ἀγνοεῖ ὁ Ἄρατος, λέγων περὶ τοῦ Περσέως· ἄγχι δέ οἱ σκαιῆς ἐπιγουνίδος ἤλιθα πᾶσαι Πληϊάδες φορέονται. πολὺ γὰρ ἀπέχει τὸ ἀριστερὸν γόνυ τοῦ Περσέως ἀπὸ τῶν Πλειάδων. ὁ δὲ Ἄτταλός φησι μὴ δεῖν δέχεσθαι τὸ „ἄγχι“ ἀντὶ τοῦ „ἐγγύς“, ἀλλʼ ἀντὶ τοῦ „ἐγγυτάτω“· „βούλεται γὰρ λέγειν“, φησίν, „ἐγγυτάτω τῶν Πλει- „άδων κεῖσθαι τὸ ἀριστερὸν γόνυ παρὰ τοὺς λοιποὺς

1.6.13söylemek istiyor.” Bu doğru değildir; çünkü Perseus'un sol ayağındaki iki parlak yıldız ve sol baldırındaki yıldız Ülker'e sol dizden çok daha yakındır.

1.6.13

„ἀστέρας.“ οὐκ εὖ δὲ λέγει τοῦτο· οἱ γὰρ ἐν τῷ ἀριστερῷ ποδὶ τοῦ Περσέως δύο λαμπροὶ καὶ ἔτι 〈ὁ〉 ἐν τῇ ἀριστερᾷ κνήμῃ πολλῷ ἐγγίονές εἰσι τῶν Πλειάδων ἤπερ τὸ ἀριστερὸν γόνυ.

1.6.14Aratos'un Ülker'in yalnız altı yıldızı olduğunu söylemesi de yanlıştır:

Açıkça yedi diye anılırlar,
oysa göze ancak altısı görünür.

Bu onun gözünden kaçmıştır; çünkü açık ve aysız bir gecede dikkatle bakan kişiye Ülker'de yedi yıldız görünür. Bu yüzden insan, Attalos'un Ülker'le ilgili dizeleri açıklarken bu yanlışı da doğru söylenmiş gibi nasıl geçiştirdiğini sorabilir.

1.6.14

Ψευδῶς δὲ λέγεται ὑπὸ τοῦ Ἀράτου καὶ τὸ τὰς Πλειάδας ἓξ μόνον ἀστέρας περιέχειν· ἑπτὰ (γάρ φησιν) ἐκεῖναι ἐπιρρήδην καλέονται, ἓξ οἶαί περ ἐοῦσαι ἐπόψιαι. λανθάνει δὲ αὐτόν· τῷ γὰρ ἀτενίσαντι ἐν αἰθρίῳ καὶ ἀσελήνῳ νυκτὶ φαίνονται ἀστέρες ἑπτὰ ἐν αὐτῇ περιεχόμενοι. ὅθεν καὶ διαπορήσειεν ἄν τις, πῶς ὁ Ἄτταλος ἐξηγούμενος τὰ περὶ τὰς Πλειάδας παρέπεμψε καὶ τοῦτο τὸ διάπτωμα ὡς εὖ εἰρηκότος αὐτοῦ.

1.6.15Aratos ileride yine yanılıyor; Kuş için şöyle der:

Ama o puslu bir takımyıldızdır; üzeri ise
pek büyük olmayan ama sönük de olmayan yıldızlarla pürüzlenmiştir.

Oysa Kuş'un çok sayıda parlak yıldızı vardır; kuyruğundaki ise pek parlaktır, aşağı yukarı Lir'deki parlak yıldıza eşittir.

1.6.15

Πάλιν δὲ ὁ Ἄρατος ἐν τοῖς ἑξῆς ἀγνοεῖ, ἐπὶ τοῦ Ὄρνιθος λέγων· ἀλλʼ ὁ μὲν ἠερόεις· τὰ δέ οἱ ἔπι τετρήχυνται ἄστρασιν οὔτι λίην μεγάλοις, ἀτὰρ οὐ μὲν ἀφαυροῖς. καὶ γὰρ πολλοὺς καὶ λαμπροὺς ἀστέρας ἔχει ὁ Ὄρνις, τὸν δὲ ἐν τῇ οὐρᾷ καὶ σφόδρα λαμπρόν, ἔγγιστά τε ἴσον τῷ ἐν τῇ Λύρᾳ λαμπρῷ.

1.7.17. Bölüm

Bundan sonra Aratos, güneş Yay'ı geçmeye başladığında artık geceleyin denize açılmamak gerektiğini söyler; bu zamanın işaretlerini de göstermek isteyerek şöyle der:

O mevsimin ve o ayın işareti
gecenin son demlerinde doğan Akrep olsun.
Çünkü Okçu büyük yayını iğnenin yakınında gerer;
Akrep doğarken onun biraz önünde durur, Okçu ise hemen ardından yükselir.
O sırada Kynosura'nın başı gecenin sonunda
pek yüksekte koşar; şafaktan önce ise
Orion bütünüyle batar, Kepheus da elinden beline kadar.

1.7.1

Ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς ὁ Ἄρατος εἰπὼν περὶ τοῦ μηκέτι δεῖν νυκτοπλοεῖν, ὅταν τὸν Τοξότην ὁ ἥλιος ἄρξηται διαπορεύεσθαι, σημεῖα βουλόμενος ὑποδεῖξαι τοῦ καιροῦ τούτου φησί· σῆμα δέ τοι κείνης ὥρης καὶ μηνὸς ἐκείνου Σκορπίος ἀντέλλων εἴη πυμάτης ἐπὶ νυκτός. ἤτοι γὰρ μέγα τόξον ἀνέλκεται ἐγγύθι κέντρου Τοξευτής· ὀλίγον δὲ παροίτερος ἵσταται αὐτοῦ Σκορπίος ἀντέλλων, ὁ δʼ ἀνέρχεται αὐτίκα μᾶλλον. τῆμος καὶ κεφαλὴ Κυνοσουρίδος ἀκρόθι νυκτὸς ὕψι μάλα τροχάει, ὁ δὲ δύεται ἠῶθι πρὸ ἀθρόος Ὠρίων, Κηφεὺς δʼ ἀπὸ χειρὸς ἐπʼ ἰξύν.

1.7.2Attalos bu dizeleri aktardıktan hemen sonra şunları yazar: “Şair burada ötekileri ölçülü söylemiştir; ama Kepheus hakkında, onun bu zamanda battığını söylemekle besbelli yanılmıştır. Çünkü Kepheus o sırada batmaz, tam tersine

1.7.2

περὶ δὲ τούτων ὁ Ἄτταλος προενεγκάμενος αὐτίκα γράφει ταυτί· „τὰ μὲν οὖν λοιπὰ μετρίως εἴρηκεν „ἐν τούτοις ὁ ποιητής· τὸ δὲ περὶ τοῦ Κηφέως ὁμολογου- „μένως ἠγνόηκε, φήσας αὐτὸν δύεσθαι κατὰ τὸν καιρὸν „τοῦτον· οὐ γὰρ δύσιν, ἀλλʼ ἐκ τῶν ἐναντίων ἀνατολὴν

1.7.3doğar. Bu, şiirlerin kendisinden de açıkça anlaşılır: şair onun, doğuda bulunan Kıskaçlar yükselmek üzereyken batmaya başladığını, Akrep doğuya geldiğinde de batabilecek bütün kısımlarının batmış olduğunu söyler.”

1.7.3

„τότε ποιεῖται. καὶ τοῦτο διʼ αὐτῶν τῶν ποιημάτων „φανερὸν γίνεται· τῆς μὲν γὰρ δύσεώς φησιν αὐτὸν „ἄρχεσθαι, καθʼ ὃν καιρὸν αἱ Χηλαί, πρὸς τῇ ἀνατολῇ „οὖσαι, μέλλουσιν ἀναφέρεσθαι, πάντα δʼ αὐτοῦ δεδυ- „κέναι τὰ μέρη τὰ δυνάμενα δύεσθαι, ὅταν ὁ Σκορπίος „πρὸς τῇ ἀνατολῇ γένηται.“

1.7.4Bana kalırsa Attalos, Aratos'un Küçük Ayı'nın başı ve Orion hakkında doğru, Kepheus hakkında yanlış söylediğini ileri sürmekle yanılıyor. Tam tersine Aratos Kepheus hakkında görünen olaylarla uyumlu, öbürleri hakkında

1.7.4

Δοκεῖ οὖν μοι ἀγνοεῖν ὁ Ἄτταλος, φάσκων τὰ μὲν περὶ τῆς κεφαλῆς τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου καὶ περὶ τοῦ Ὠρίωνος ὀρθῶς εἰρηκέναι τὸν Ἄρατον, περὶ δὲ τοῦ Κηφέως διημαρτημένως· τοὐναντίον γὰρ περὶ μὲν τοῦ Κηφέως εἴρηκε συμφώνως τοῖς φαινομένοις, περὶ δὲ

1.7.5uyumsuz konuşmuştur. Attalos bence bundan da önce, Aratos'un bu işaretleri bize Yay'ın doğuşu için verdiğini sanmakla yanılıyor. Onun bunu böyle anladığı,

1.7.5

τῶν ἄλλων διαφώνως. τούτου δʼ ἔτι πρότερον διαμαρτάνειν μοι δοκεῖ ὑπολαμβάνων, τὸν Ἄρατον τὰ εἰρημένα σημεῖα ὑπογράφειν ἡμῖν τῆς τοῦ Τοξότου ἀνατολῆς. ὅτι μὲν γὰρ τοῦτο ἐκδέχεται, φανερὸν μὲν

1.7.6yukarıda aktarılan sözlerinden de açıktı. Bunlardan başka ileride açıkça şöyle der: “Bu zamanda Kepheus'un kuzey kutup dairesinin dışında kalan bütün kısımları besbelli batmış olduğuna göre, Yay doğudayken Kepheus'un batmaya başlamadığı, tam tersine doğmaya başladığı artık açıktır.

1.7.6

ἦν καὶ ἐκ τῶν προγεγραμμένων αὐτοῦ λέξεων. χωορὶς δὲ τούτων καὶ ῥητῶς ἐν τοῖς ἐξῆς φησιν οὕτως· „ὁμολογουμένως δὴ κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν πάντων „αὐτοῦ τῶν ἐκτὸς τοῦ ἀρκτικοῦ κύκλου κειμένων μερῶν δεδυκότων, ἤδη μὲν φανερόν ἐστιν, ὅτι τοῦ Τοξότου „πρὸς τῇ ἀνατολῇ ὄντος οὐ ποιεῖται τὴν ἀρχὴν τῆς „δύσεως, 〈ἀλλʼ ἐκ τῶν ἐναντίων τῆς ἀνατολῆς〉

1.7.7Ama Yay'ın doğuşunda Kepheus'un batışının değil doğuşunun gerçekleştiği daha açık olsun diye, şairin bu zaman hakkında söylediğini ele alalım.” Attalos'un bu yorumu baştan sona yanlıştır. Aratos'un sözü edilen işaretleri Yay'ın doğuşu için değil, bizzat Akrep'in doğuşu için koyduğunu şairin kendisi

1.7.7

πλὴν ἵνα σαφέστερον γένηται, διότι κατὰ τὴν τοῦ Τοξότου ἀνατολὴν οὐ δύσιν, ἀλλʼ ἀνατολὴν αὐτοῦ συμβαίνει γίνεσθαι, λάβωμεν τὸ λεγόμενον ὑπʼ αὐτοῦ περὶ τὸν καιρὸν τοῦτον· ὁ δὲ ἀπεκδέχεται ἅπαν ψευδές. ὅτι δὲ Ἀρατος τὰ εἰρημένα σημεῖα οὐ πρὸς τὴν τοῦ Τοξότου ἀνατολὴν τίθησιν, ἀλλὰ κατʼ αὐτὴν τὴν τοῦ Σκορπίου ἀνατολήν, φανερὸν ποιεῖ αὐτὸς ὁ

1.7.8açıkça gösterir. Güneş Yay'dayken Yay görülemeyeceği için Aratos bize o zamanın işaretlerini sıralar; bunlar işaret olacaksa mutlaka görülebilir olmalıdır. Demek ki güneş doğmadan önce, gece henüz sürerken ve yıldızlar görülürken, “işaret,” diyor, “gecenin

1.7.8

ποιητής. ἐπεὶ γὰρ τοῦ ἡλίου ὄντος ἐν τῷ Τοξότῃ οὐ δυνατὸν ἦν θεωρεῖσθαι τὸν Τοξότην, τοῦ [δὲ] καιροῦ ἐκείνου σημεῖα ἡμῖν ἐκτίθεται, ἃ δεῖ πάντως αἰσθητὰ εἶναι, εἰ μέλλει σημεῖα ἔσεσθαι. πρὸ τῆς ἀνατολῆς οὖν τοῦ ἡλίου, ἔτι τῆς νυκτὸς ἐνεστηκυίας καὶ βλεπομένων τῶν ἀστέρων, „ημεῖόν φησιν „ἔστω Σκορπίος

1.7.9son demlerinde doğan Akrep olsun.” Öyleyse, işaret olacaklarsa, öteki işaretleri de bize henüz gece iken göstermesi akla yatkındır. Bu, Aratos'un Ayı için “o sırada Kynosura'nın başı gecenin sonunda” demesinden, yani gecenin en son demlerinde demesinden de, Orion için “şafaktan önce batar” demesinden de bellidir. Bu söz şafak sökmeden önce demektir; yoksa vallahi güneş Yay'ın başında doğmaya başlamışken değil.

1.7.9

ἀνατέλλων ληγούσης τῆς νυκτός“. εὔλογον τοίνυν καὶ τὰ λοιπὰ σημεῖα ἔτι νυκτὸς οὔσης ὑπογράφειν αὐτὸν ἡμῖν, εἰ μέλλει σημεῖα εἶναι. δῆλον δὲ τοῦτο γίνεται καὶ ἐκ τοῦ αὐτὸν τὸν Ἄρατον ἐπὶ μὲν τῆς Ἄρκτου λέγειν· „τῆμος καὶ κεφαλὴ Κυνοσουρίδος ἀκρόθι νυκτός“, ὡς ἂν περὶ τὰ ἔσχατα τῆς νυκτός· ἐπὶ δὲ τοῦ Ὠρίωνος· „ὁ δὲ δύεται ἠῶθι πρό·“ ὅπερ ἐστὶ πρὸ τῆς ἠοῦς, καὶ οὐ, μὰ Δία, [πρὸ] τοῦ ἡλίου ἤδη ἀνατέλλοντος ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ Τοξότου.

1.7.10Attalos, Yay için söylenen “Okçu ise hemen ardından yükselir” sözüne “o sırada Kynosura'nın başı” ve sonrasını bağladığı için yanıldı. Ama biri bunu ona bağışlasa bile, Attalos'un dediği gibi Aratos'un, Yay doğarken Küçük Ayı'nın başının “pek yüksekte koştuğunu” söylemesi

1.7.10

Ἐπλανήθη δὲ ὁ Ἄτταλος διὰ τὸ τῷ ἐπὶ τοῦ Τοξότου εἰρημένῳ „ὁ δʼ ἀνέρχεται αὐτίκα μᾶλλον “συνάπτειν τὸ „τῆμος καὶ κεφαλὴ Κυνοσουρίδος καὶ τὰ ἑξῆς. πλὴν εἴ τις καὶ τοῦτο συγχωρήσειεν αὐτῷ, οὐδʼ οὕτως δύναται ὁ Ἄρατος „μετρίως λέγειν, ὥς φησιν ὁ Ἄτταλος, τούτου ἀνατέλλοντος „ὕψι μάλα τροχάειν

1.7.11ölçülü bir söz olamaz. Çünkü Küçük Ayı'nın başı “pek yüksekte” ilerleyip gök ortasından geçerken doğan Yay değil Kova'dır. Küçük Ayı'nın başı ekinoks dairesine paralel daire boyunca Akrep'in sonuna düşer; baş kendi paralel dairesi üzerinde gök ortasındayken burçlar kuşağında Yay'ın 3. derecesi gök ortasındadır. Bu derece gök ortasındayken Yunanistan çevresindeki yerlerde, en uzun günün on dört buçuk ekinoks saati olduğu yerlerde,

1.7.11

τὴν κεφαλὴν τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου“. ταύτης γὰρ ,,ὕψι μάλα φερομένης καὶ μεσουρανούσης, οὐχ ὁ Τοξότης ἀνατέλλει, ἀλλʼ ὁ Ὑδροχόος. ἡ μὲν γὰρ κεφαλὴ τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου ἐπέχει κατὰ τὸν παράλληλον τῷ ἰσημερινῷ κύκλον τὴν τελευτὴν τοῦ Σκορπίου· ταύτης δὲ 〈ἐπὶ τοῦ παραλλήλου〉 μεσουρανούσης, ἐν τῷ ζῳδιακῷ μεσουρανεῖ ἡ γ΄ μοῖρα τοῦ Τοξότου, ἧς μεσουρανούσης ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις καὶ ὅπου ἐστὶν ἡ μεγίστη ἡμέρα ὡρῶν ἰσημερινῶν ιδ΄ ??,

1.7.12Kova'nın 17. derecesi doğar. Demek ki Küçük Ayı'nın başı gök ortasındayken, ya da aynı anlama gelmek üzere “pek yüksekte koşarken”, Akrep doğmaya başlamaz; tersine Kova'nın yarısından fazlası doğmuştur, Akrep ise bütünüyle meridyeni geçmiştir. Söylenenlerden açıkça anlaşılıyor ki Aratos'un bu sözü Attalos'un dediği gibi “ölçülü” değildir; görünen olaylarla üç burçtan fazla bir farkla çelişir.

1.7.12

ἀνατέλλει [τοῦ] Ὑδροχόου μοῖρα ιζ΄. ὅταν ἄρα ἡ κεφαλὴ τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου μεσουρανῇ, 〈ἢ〉 ὅπερ ἐστὶ ταὐτόν, „ὕψι μάλα τροχάει·, τότε οὐχ ὁ Σκορπίος ἄρχεται ἀνατέλλειν, ἀλλὰ τοῦ Ὑδροχόου πλεῖον ἢ τὸ ἥμισυ ἀνατέταλκε μέρος, ὁ δὲ Σκορπίος ἤδη ὅλος 〈προηγεῖται τοῦ μεσημβρινοῦ〉. ὡς μὲν οὖν οὐ „μετρίως εἴρηται τοῦτο τῷ Ἀράτῳ, ὡς ὁ Ἄτταλός φησιν, ἀλλὰ πλείοσιν ἢ τρισὶ ζῳδίοις διαφωνεῖ πρὸς τὸ φαινόμενον, φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων.

1.7.13Aratos'un söylediği ve Attalos'un da onunla birlikte ileri sürdüğü gibi, Orion Akrep doğmaya başladığında bütünüyle batmaz; daha çok Yay

1.7.13

Ὅτι δὲ οὐδʼ ὁ Ὠρίων ὅλος δύνει τοῦ Σκορπίου ἀρχομένου ἀνατέλλειν, ὡς ὅ τε Ἄρατος λέγει καὶ ὁ Ἄτταλος αὐτῷ συναποφαίνεται, ἀλλὰ μᾶλλον τοῦ Τοξό-

1.7.14doğmaya başladığında batar. Bu şuradan anlaşılır. Yunanistan çevresindeki yerlerde, en uzun günün on dört buçuk saat olduğu yerlerde, Orion sol ayağıyla Boğa'nın 7. derecesi batarken batmaya başlar, en son da sağ omzuyla Boğa'nın 24.

1.7.14

του, φανερὸν ἂν γένοιτο διὰ τούτων. ἐν γὰρ τοῖς περὶ τὴν Ἐλλάδα τόποις 〈καὶ〉 ὅπου ἐστὶν ἡ μεγίστη ἡμέρα ὡρῶν ιδ’ Ϟ”, ἄρχεται μὲν δύνειν κατὰ τὸν ἀριστερὸν πόδα δυνούσης Ταύρου μοίρας ζʹ, ἔσχατον δὲ δύνει κατὰ τὸν δεξιὸν ὦμον δυνούσης τῆς κδʹ

1.7.15derecesi batarken batar. Sağ elindeki sopayı da hesaba katmak gerekirse, bu sopa Boğa'nın son derecesiyle birlikte batar. Demek ki Orion Boğa'yla birlikte batıyorsa, bütünüyle Akrep doğmaya başladığında değil, Yay doğmaya başladığında batmış olur.

1.7.15

μοίρας τοῦ Ταύρου· εἰ δὲ καὶ τὸ κολλόροβον, ὃ ἒχει ἐν τῇ δεξιᾷ χειρί, προσλαβεῖν δεῖ, τῇ ἐσχάτῃ μοίρᾳ τοῦ Ταύρου συγκαταδύνει. δῆλον οὖν ὅτι, εἰ 〈τῷ〉 Ταύρῳ συγκαταδύνει, οὐ 〈τοῦ〉 Σκορπίου ἀνατέλλειν ἀρχομένου, ἀλλὰ τοῦ Τοξότου, ὅλος ὁ Ὠρίων καταδύνει.

1.7.16Aratos'un Kepheus hakkındaki sözlerinin, Attalos'un sandığı gibi görünen olaylarla uyumsuz değil uyumlu olduğu da şuradan anlaşılır.

1.7.16

Τὰ δὲ περὶ τοῦ Κηφέως λεγόμενα ὅτι συμφώνως τοῖς φαινομένοις Ἄρατος λέγει, καὶ οὐ διαφώνως, ὡς ὁ Ἄτταλος ὑπολαμβάνει, δῆλον ἂν γένοιτο διὰ τούτων.

1.7.17Kepheus'un daima görünen dairenin güneyindeki kısımları Kıskaçlar'ın 8. derecesi doğarken batmaya başlar, Kıskaçlar'ın 13. derecesi doğarken batışları tamamlanır. Demek ki Akrep doğarken Kepheus'un batan kısımlarının batmış olması gerekir.

1.7.17

ἄρχεται μὲν δύνειν τὰ νοτιώτερα αὐτοῦ μέρη τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου ἀνατελλούσης τῆς η' μοίρας τῶν Χηλῶν, λήγει δὲ δύνοντα 〈ἀνατελλούσης〉 τῆς ιγʹ μοίρας τῶν Χηλῶν. φανερὸν τοίνυν ὅτι τοῦ Σκορπίου ἀνατέλλοντος δεδυκέναι δεῖ τὰ δύνοντα μέρη τοῦ

1.7.18Attalos ise Kepheus'un batmadığını, tam tersine doğduğunu söylerken yanıldı; çünkü dediğim gibi şairin niyetini yanlış anladı ve Aratos'un, Yay doğarken Orion'un da Kepheus'un da battığını söylediğini sandı.

1.7.18

Κηφέως. ἐπλανήθη δὲ ὁ Ἄτταλος, λέγων μὴ δύνειν τὸν Κηφέα, ἀλλʼ ἐκ τῶν ἐναντίων ἀνατέλλειν, ἀπεκδεξάμενος τοῦ ποιητοῦ τὸ βούλευμα, ὡς προείρηκα, καὶ ὑπολαβὼν τὸν Ἀρατον λέγειν, τοῦ Τοξότου ἀνατέλλοντος τόν τε Ὠρίωνα καὶ τὸν Κηφέα δύνειν.

1.7.19Bunlardan başka ikisi de, hem Aratos hem onunla aynı görüşü ileri süren Attalos, Kepheus'un batışı konusunda yanılıyorlar; onlara göre Kepheus kuşağıyla

yeri sıyırarak batar; başından itibaren bütün kısımlarını
Okeanos'a daldırır; ötekileri ise daldırması caiz değildir,
Ayılar engeller onu: ayaklarını, dizlerini ve belini.

1.7.19

Χωρὶς δὲ τῶν εἰρημένων ἀμφότεροι ἀγνοοῦσιν, ὅ τε Ἄρατος καὶ ὁ Ἄτταλος συναποφαινόμενος αὐτῷ, διότι δύνει ὁ Κηρεὺς τῇ ζώνῃ γαῖαν ἐπιξύων, τὰ μὲν εἰς κεφαλὴν μάλα πάντα βάπτων Ὠκεανοῖο· τὰ δʼ οὐ θέμις, ἀλλὰ τά γʼ αὐτὸν Ἄρκτοι κωλύουσι, πόδας καὶ γοῦνα καὶ ἰξύν.

1.7.20Oysa Yunanistan çevresindeki yerlerde Kepheus kuşağına kadar batmak şöyle dursun, omuzlarına kadar bile batmaz. Yalnız başındaki yıldızlar batar; öbürleri daima görünen bölümde ilerler, ne batar ne doğar. Sağ omzundaki parlak yıldız kutuptan otuz beş buçuk derece, sol omzundaki parlak yıldız

1.7.20

ἐν γὰρ τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις οὐχ οἶον ἕως τῆς ζώνης δύνει ὁ Κηφεύς, ἀλλʼ οὐδὲ ἕως τῶν ὤμων. οἱ γὰρ ἐν τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ κείμενοι ἀστέρες μόνον δύνουσιν· οἱ δὲ μοι ἐν τῷ ἀεὶ φανερῷ τμήματι φέρονται, οὔτε δύνοντες, οὔτε ἀνατέλλοντες· ὁ μὲν γὰρ ἐν τῷ δεξιῷ ὤμῳ λαμπρὸς ἀστὴρ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ πόλου μοίρας λε' Ϟ”, ὁ δὲ ἐν τῷ ἀριστερῷ ὤμῳ λαμπρὸς

1.7.21otuz dört ve dörtte bir derece uzaktadır. En uzun günün on dört buçuk saat olduğu yerde daima görünen daire kutuptan otuz altı derece, Atina'da otuz yedi derece uzaktadır. Demek ki Kepheus'un omuzlarında duran parlak yıldızlar, ya da bazılarının dediği gibi ellerinde duran yıldızlar (bunlara göre Kepheus kollarını iki yana açmıştır ve omuzlarında

1.7.21

ἀπέχει μοίρας λδ'δ''. ὅπου δέ ἐστιν ἡ μεγίστη ἡμέρα ὡρῶν ιδ’ Ϟ΄΄, ἐκεῖ ὁ ἀεὶ φανερὸς κύκλος ἀπέχει ἀπὸ τοῦ πόλου μοίρας λῆ, ἐν Ἀθήναις δὲ μοίρας λζ΄. δῆλον οὖν ὅτι βορειότεροι ἀεὶ φέρονται τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου οἱ ἐν τοῖς ὤμοις κείμενοι τοῦ Κηφέως λαμπροὶ ἀστέρες ἤ, ὥς τινές 〈φασιν〉, ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ Κηφέως, ὡς ἂν διωργυιωμένου αὐτοῦ τῶν ὥμων αὐτῶν ἀν-

1.7.22yıldız yoktur), her zaman daima görünen dairenin kuzeyinde ilerler. Evrenin eğimini Aratos'un kendi varsaydığı gibi alırsak yanlış çok daha büyük olur; çünkü en uzun günün on beş saat olduğu yerde Kepheus'un bütünü kuzey kutup dairesinin içinde ilerler.

1.7.22

αστερίστων ὄντων. πολλῷ δὲ μεῖζον γίνεται τὸ ἀγνόημα, κἂν ὑποθώμεθα τὸ καθʼ ἑαυτὸ ἔγκλιμα τοῦ κόσμου· ὅπου γὰρ ἡ μεγίστη ἡμέρα ὡρῶν ἐστι ιεʹ, ἐκεῖ ὅλος ὁ Κηρεὺς ἐν τῷ ἀρκτικῷ φέρεται.

1.8.18. Bölüm

Aratos Argo'nun yıldızlarını yerleştirirken de yanılıyor. Geminin pruvadan direğe kadar olan kısmının yıldızsız olduğunu söylüyor:

Pruvadan direğin dibine kadar puslu ve yıldızsız
ilerler, öbür kısmı ise baştan başa parlaktır.

Oysa geminin kesik yerindeki parlak yıldızlar, ki bunlardan kuzeydeki güvertede, güneydeki omurgadadır, doğuya doğru epey uzanır.

1.8.1

Ἀγνοεῖ δὲ ὁ Ἄρατος καὶ ἐν τῷ ἀστερισμῷ τῆς Ἀργοῦς· φησὶ γὰρ αὐτῆς τὸ ἀπὸ τῆς πρῴρας μέρος ἕως τοῦ ἱστοῦ ἀναστέριστον εἶναι, λέγων οὕτως· καὶ τὰ μὲν ἠερίη καὶ ἀνάστερος ἄχρι παρʼ αὐτὸν ἱστὸν ἀπὸ πρῴρης φέρεται, τὰ δὲ πᾶσα φαεινή. οἱ γὰρ ἐν τῇ ἀποτομῇ τοῦ πλοίου κείμενοι λαμπροὶ ἀστέρες, ὧν ὁ μὲν βορειότερος ἐν τῷ καταστρώματί ἐστιν, ὁ δὲ νοτιώτερος ἐν τῇ τρόπει, πολὺ πρὸς ἀνατολὰς παραλλάσσουσιν.

1.8.2Bundan sonra Aratos burçlar kuşağının güneyindeki öteki takımyıldızları gözden geçirir ve şunu ekler:

Küçük boyda ve zayıf bir ışıkla yerleşmiş olanlar
Dümen'le Deniz Canavarı'nın arasında dönerler,
mavimsi Tavşan'ın böğürlerinin altına sinmiş olarak.

Bana kalırsa burada bir şeyi gözden kaçırmış (böyle demek gerekir): adsız yıldızların Dümen'le

1.8.2

Ἐν δὲ τοῖς ἐφεξῆς ὁ Ἄρατος ἐπελθὼν τὰ λοιπὰ τῶν νοτιωτέρων ἄστρων τοῦ ζῳδιακοῦ, ἐπιφέρει ταυτί· οἱ δʼ ὀλίγῳ μέτρῳ, ὀλίγῃ δʼ ἐγκείμενοι αἴγλῃ μεσσόθι Πηδαλίου καὶ Κήτεος εἱλίσσονται, γλαυκοῦ πεπτηῶτες ὑπὸ πλευρῇσι Λαγωοῦ. ἐν δὲ τούτοις παρεωρακέναι μοι δοκεῖ (οὕτως γὰρ δεῖ λέγειν), ὑπολαβὼν μεταξὺ τοῦ Πηδαλίου καὶ τοῦ

1.8.3Deniz Canavarı'nın arasında durduğunu sanıyor. Oysa bunlar Irmak'la Dümen'in arasında durmalıdır. Çünkü Orion'un güneyinde Tavşan durur; onun daha da güneyinde adsız denilen yıldızlar, bunların doğusunda da Argo'nun

1.8.3

Κήτους κεῖσθαι τοὺς ἀνωνύμους ἀστέρας. δεῖ γὰρ αὐτοὺς μεταξὺ τοῦ Ποταμοῦ καὶ τοῦ Πηδαλίου κεῖσθαι. πρὸς μεσημβρίαν μὲν γὰρ τοῦ Ὠρίωνος ὁ Λαγωὸς κεῖται· τούτου δὲ ἔτι πρὸς μεσημβρίαν οἱ ἀνώνυμοι λεγόμενοι, τούτων δὲ πρὸς ἀνατολὰς τὸ πηδάλιον τῆς

1.8.4dümeni. Irmak ise Orion'un sol ayağından başlayarak Deniz Canavarı'na kadar batıya doğru iner, sonra doğuya döner, ardından yeniden

1.8.4

Ἀργοῦς. ἀπὸ δὲ τοῦ ἀριστεροῦ ποδὸς τοῦ Ὠρίωνος ὁ Ποταμὸς ἕως μὲν τοῦ Κήτους πρὸς δύσιν καθήκει, μετὰ δὲ ταῦτα ἐπιστρέψας πρὸς ἀνατολὰς πάλιν ἐπι-

1.8.5güneye ve batıya döner. Aratos'un kendisi de Deniz Canavarı'nın

yıldızlı Irmak'ın biraz üstüne yerleştirilmiş

olduğunu söyler. Demek ki Tavşan'ın altındaki yıldızlar

1.8.5

στρέφει πρὸς μεσημβρίαν καὶ δύσιν. αὐτὸς δὲ ὁ Ἄρατος τὸ Κῆτός φησι κεῖσθαι βαιὸν ὑπὲρ Ποταμοῦ βεβλημένον ἀστερόεντος. δῆλον οὖν ὅτι τοὺς ὑπὸ τῷ Λαγωῷ ἀστέρας δεῖ κεῖσθαι

1.8.6Irmak'la Dümen'in arasında durmalıdır. Eudoksos da bizim dediğimiz gibi söyler. Eserlerinden birinde şöyle der: “Deniz Canavarı'nın altında Irmak durur; Orion'un sol ayağından başlar. Irmak ile Argo'nun dümeni arasında, Tavşan'ın altında, sönük yıldızlar taşıyan

1.8.6

μεταξὺ τοῦ Ποταμοῦ καὶ τοῦ Πηδαλίου. καὶ Εὔδοξος δέ, ὡς ἡμεῖς φαμεν, οὕτω λέγει, ἐν μὲν τῷ ἑνὶ συντάγματι τὸν τρόπον τοῦτον· „ὑπὸ δὲ τὸ Κῆτος ὁ „Ποταμὸς κεῖται, ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ ἀριστεροῦ ποδὸς τοῦ Ὠρίωνος· μεταξὺ δὲ τοῦ Ποταμοῦ καὶ τοῦ πηδα- „λίου τῆς Ἀργοῦς, ὑπὸ τὸν Λαγωόν, τόπος ἐστὶν οὐ

1.8.7küçük bir yer vardır.” Öteki eserinde ise şöyle der: “Irmak ile Argo'nun dümeni arasında, Tavşan'ın altında, sönük yıldızlar taşıyan büyük olmayan bir gök parçası vardır.”

1.8.7

„πολύς, ἀμαυροὺς ἀστέρας ἔχων.“ ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ συντάγματί φησιν οὕτως· „μεταξὺ δὲ 〈τοῦ Ποταμοῦ „καὶ〉 τοῦ τῆς Ἀργοῦς πηδαλίου, ὑπὸ τὸν Λαγωόν, „ἀμαυροὺς ἀστέρας ἔχων, ἐστὶν οὐρανὸς οὐ μέγας.“

1.8.8Attalos bu gözden kaçırmayı anmamış, Aratos'un gerektiği gibi söylediğini düşünmüştür; ama onu şu dizelerde beceriksizce dolandığı için eleştirir:

Küçük boyda ve zayıf bir ışıkla yerleşmiş olanlar
Dümen'le Deniz Canavarı'nın arasında dönerler,
mavimsi Tavşan'ın böğürlerinin altına sinmiş olarak;
adsızdırlar, çünkü yapılmış bir suretin
uzuvlarına benzer biçimde yerleştirilmemişlerdir,
yıllar dolup biterken sıra sıra dizilip
aynı yollardan geçen birçokları gibi. Artık yaşamayan insanlardan biri
onları fark etti; hepsini adlarıyla çağırmayı düşündü,
toplu biçimlere bağlayarak; çünkü tek tek ayrılmış
hepsinin adını ne söyleyebilir ne de bilebilirdi:
her yanda pek çoktur, birçoğunun
boyu da rengi de birdir, hepsi de döner durur.
Bu yüzden yıldızları kümeler hâlinde toplamayı uygun gördü;
birbirinin yanında sıralanarak
şekiller belirtsinler diye. Böylece takımyıldızlar hemen
adlarla anıldı; artık hiçbir yıldız şaşkınlık uyandırarak parlamaz,
kimileri belirgin suretlere bağlanmış olarak
görünür; kovalanan Tavşan'ın altındakiler ise
hepsi pek puslu ve adsız olarak dolaşır.

1.8.8

Ὁ δὲ Ἄτταλος τούτου μὲν τοῦ παροράματος οὐκ ἐμνήσθη, δεόντως εἰρηκέναι νομίζων τὸν Ἄρατον· ἐπιλαμβάνεται δὲ αὐτοῦ, διότι ἀδυνάτως ἀνέστραπται ἐν τούτοις· οἱ δʼ ὀλίγῳ μέτρῳ, ὀλίγῃ δʼ ἐγκείμενοι αἴγλῃ μεσσόθι Πηδαλίου καὶ Κήτεος εἱλίσσονται, γλαυκοῦ πεπτηῶτες ὑπὸ πλευρῇσι Λαγωοῦ, νώνυμοι· οὐ γὰρ τοι γε τετυγμένου εἰδώλοιο βέβληνται μελέεσσιν ἐοικότες, οἷά τε πολλὰ ἐξείης στιχόωντα παρέρχεται αὐτὰ κέλευθα ἀνομένων ἐτέων. τά τις ἀνδρῶν οὐκέτʼ ἐόντων ἐφράσατʼ· οὐδʼ ἐνόησεν ἅπαντ’ ὀνομαστὶ καλέσσαι ἤλιθα μορφώσας· οὐ γάρ κʼ ἐδυνήσατο πάντων οἰόθι κεκριμένων ὄνομʼ εἰπεῖν οὐδὲ δαῆναι· πολλοὶ γὰρ πάντη, πολέων δʼ ἐπὶ ἶσα πέλονται μέτρα τε καὶ χροιή, πάντες τε μὲν ἀμφιελικτοί. τῷ καὶ ὁμηγερέας οἱ ἐείσατο ποιήσασθαι ἀστέρας, ὄφρʼ ἐπιτὰξ ἄλλῳ παρακείμενος ἄλλος εἴδεα σημαίνοιεν· ἄφαρ δʼ ὀνομαστὰ γένοντο ἄστρα, καὶ οὐκέτι νῦν ὑπὸ θαύματι λάμπεται ἀστήρ, ἀλλʼ οἱ μὲν καθαροῖς ἐναρηρότες εἰδώλοισι φαίνονται· τὰ δʼ ἔνερθε διωκομένοιο Λαγωοῦ πάντα μάλʼ ἠερόεντα καὶ οὐκ ὀνομαστὰ φέρονται.

1.8.9Attalos bu dizeleri aktardıktan sonra şunu ekler: “Burada şair daha da beceriksizce dolanır; sık sık aynı düşünceye döner, sözünü toplu bir biçimde ifade edemez. Anlatmak istediği şudur: Deniz Canavarı ile Dümen arasında, Tavşan'ın altında sıralanmış yıldızlar hiçbir

1.8.9

ταῦτα δὲ προενεγκάμενος ὁ Ἄτταλος ἐπιφέρει· „ἐν δὲ „τούτοις ἀδυνατώτερον ὁ ποιητὴς ἀνέστραπται, πολλάκις „ἐπὶ τὴν αὐτὴν διάνοιαν ἐπιφερόμενος καὶ οὐ δυνά- „μενος τὸν λόγον εὐπεριγράφως ἐξενεγκεῖν. βούλεται „γὰρ δηλῶσαι, διότι οἱ μεταξὺ τοῦ Κήτους καὶ τοῦ Πηδαλίου τεταγμένοι ὑποκάτω τοῦ Λαγωοῦ ἐν οὐδενὶ

1.8.10takımyıldıza sayılmaz, adsızdırlar. Çünkü yıldızlar çok olduğu, bazılarının büyüklükleri ve renkleri de benzer olduğu için, takımyıldızları ilk düzenleyen ve kümelerine göre her birine ad veren kişi, yıldızlar dağınık dururken onları tanıyamazdı; bu yüzden içlerinden birbirleriyle birlikte bir şekli belirtebilecek olanları alıp takımyıldızlara böyle ad verdi.”

1.8.10

„ἄστρῳ καταριθμοῦνται, ἀλλʼ εἰσὶν ἀνώνυμοι. πολλῶν „γὰρ ὑπαρχόντων ἀστέρων καὶ ἐνίων τὰ μεγέθη καὶ τὰ „χρώματα ὅμοια ἐχόντων, ὁ πρώτως διατάξας τὰ ἄστρα „καὶ κατὰ συστάσεις ἑκάστοις ὄνομα περιθεὶς οὐκ ἂν „ἠδυνήθη σποράδην αὐτῶν κειμένων τὴν ἐπίγνωσιν ,,αὐτῶν λαμβάνειν, εἰ μὴ λαβὼν ἐξ αὐτῶν τοὺς δυνα- „μένους μετʼ ἀλλήλων διασημαίνειν τι τῶν ἄστρων, ,,οὕτως κατωνόμασεν αὐτά.“

1.8.11Bana kalırsa tam tersine Attalos şairin düşüncesini kavrayamamıştır. Yalnız bu da değil, dizelerden çıkarmaya giriştiği anlamı da açıkça değil, anlaşılmaz bir biçimde ifade etmiştir; Aratos ise düşüncesini iyice kavrayarak ortaya koymuştur.

1.8.11

Δοκεῖ δέ μοι πᾶν τοὐναντίον ὁ μὲν Ἄτταλος μὴ κεκρατηκέναι τῆς τοῦ ποιητοῦ διανοίας, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἣν προέθετο διάνοιαν τῶν στίχων ἀποδοῦναι μηδὲ ταύτην σαφῶς, ἀλλʼ ἀσυνέτως ἐξενηνοχέναι, ὁ μέντοι γε Ἄρατος κεκρατημένως ἀποδεδωκέναι.

1.8.12Aratos şunu demek istiyor: Dümen ile Deniz Canavarı arasında, Tavşan'ın altında, sayıca az ve küçük adsız yıldızlar vardır. Bunlar, konumlarından öteki takımyıldızlar gibi canlılar ya da bir alet biçimlendirilebilecek şekilde durmazlar; öteki takımyıldızları ise

1.8.12

βούλεται γὰρ λέγειν, ὅτι μεταξὺ τοῦ Πηδαλίου καὶ τοῦ Κήτους, ὑπὸ τὸν Λαγωόν, κεῖνται ἀστέρες ἀνώνυμοι, ὀλίγοι τῷ πλήθει καὶ τῷ μεγέθει· οὐ γὰρ οὕτως κεῖνται, ὥστε ἐκ τῆς θέσεως αὐτῶν ὁμοίως διαμορφωθῆναι ζῷα ἢ κατασκεύασμά τι, οἷά ἐστι τὰ λοιπὰ ἄστρα,

1.8.13eskilerden biri biçimlendirmiştir. Ama o kişi hepsini biçimlendirmeye girişmedi; çünkü tek tek dağılmış yıldızlar çok olduğu için onları “toplu biçimlere bağlayarak” tek bir şekle sokamazdı. Bu sebepten birbirine bir şekilde yakın duran yıldızları kümeler hâlinde bir ad altında biçimlendirip adlandırmayı uygun gördü.

1.8.13

ἃ διετύπωσέ τις τῶν ἀρχαίων. οὐκέτι δὲ ἐπεβάλετο πάντα διαμορφῶσαι· πολλῶν γὰρ ὄντων ἀστέρων τῶν κατʼ ἰδίαν διερριμμένων, οὐκ ἂν ἐδυνήθη ἑνὶ σχήματι μεταλαβεῖν αὐτοὺς „ἤλιθα μορφώσας·. διʼ ἣν αἰτίαν ἔδοξεν αὐτῷ τοὺς παρακειμένους πως ἀλλήλοις ἀστέρας καὶ ὁμηγερέας τῷ ὀνόματι διαπλάσαι καὶ ὀνοματοποιῆσαι.

1.8.14Bundan sonra Aratos Sunak için şöyle der:

Büyük harikanın, Akrep'in yanan iğnesinin altında,
güneye yakın, Sunak asılı durur.
Onu gökyüzünde ancak kısa bir süre
göreceksin; çünkü Arktouros'un karşı yanında yükselir.
Arktouros'un yolları pek yükseklerdedir,
Sunak ise batı denizinin altına daha çabuk iner.

Bana kalırsa Aratos burada, Arktouros daima görünen kutuptan ne kadar uzaksa Sunak'ın da güney kutbundan o kadar uzak olduğunu sanmakla yanılıyor.

1.8.14

Ἑξῆς δέ φησιν ὁ Ἄρατος περὶ τοῦ Θυμιατηρίου· αὐτὰρ ὑπʼ αἰθομένῳ κέντρῳ τέραος μεγάλοιο, Σκορπίου, ἄγχι νότοιο, Θυτήριον αἰωρεῖται. τοῦ δʼ ἤτοι ὀλίγον μὲν ἐπὶ χρόνον ὑψσθʼ ἐόντος πεύσεαι· ἀντιπέρην γὰρ ἀείρεται Ἀρκτούροιο· καὶ τοῦ μὲν μάλα πάγχυ μετήοροί εἰσι κέλευθοι Ἀρκτούρου, τὸ δὲ θᾶσσον ὑφʼ ἑσπερίην ἅλα νεῖται. ἐν δὲ τούτοις δοκεῖ μοι ἀγνοεῖν ὁ Ἄρατος ὑπολαμβάνων, ὅσον ἀπέχει ὁ Ἀρκτοῦρος ἀπὸ τοῦ ἀεὶ φανεροῦ πόλου, τοσοῦτον ἀπέχειν καὶ τὸ Θυμιατήριον ἀπὸ τοῦ

1.8.15Attalos da onunla aynı görüşü paylaşarak benzer biçimde yanılıyor. Sözü edilen dizelerin anlamını açıklarken şöyle der: “Sunak'tan söz ederken, onun görünmeyen kutba göre, Arktouros denilen yıldızın görünen kutba göre durduğu gibi durduğunu söyler. Bu yüzden Sunak'ın yer üstündeki yolunun kısa, Arktouros'unkinin uzun olduğunu söyler.”

1.8.15

νοτίου πόλου. ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Ἄτταλος, ὡς ἂν συναποφαινόμενος αὐτῷ, ἀγνοεῖ. ἐξηγούμενος γὰρ τὴν διάνοιαν τῶν εἰρημένων στίχων λέγει οὕτως· ,,περὶ δὲ τοῦ Θυμιατηρίου ποιούμενος τὸν λόγον φησὶν ,,αὐτὸ κεῖσθαι πρὸς τὸν ἀφανῆ πόλον οὕτως ἔχον, ὡς ,,ἀστὴρ ὁ καλούμενος Ἀρκτοῦρος πρὸς τὸν φανερὸν „κεῖται πόλον. διό φησι τοῦ Θυμιατηρίου τὴν ὑπὲρ „γῆς φορὰν βραχεῖαν εἶναι, τοῦ δὲ Ἀρκτούρου πολλήν.“

1.8.16Arktouros'un kuzey kutbundan, Sunak'ın da güney kutbundan eşit uzaklıkta olduğunu kabul etmeleri yanlıştır. Önce, Sunak'taki yıldızlar aynı paralel üzerinde durmaz; bazıları ötekilerden çok daha güneyde, bazıları çok daha kuzeydedir. Sonra, bunu bir yana bırakıp karşılaştırmayı Sunak'taki yıldızların en ortadakine göre yapsak bile söylenen doğru olmaz: Arktouros kuzey kutbundan 59 derece uzaktadır, Sunak'ın ortasındaki parlak

1.8.16

Ψευδῶς δὲ διαλαμβάνουσι τὸν Ἀρκτοῦρον ἴσον ἀπέχειν ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου καὶ τὸ Θυμιατήριον ἀπὸ τοῦ νοτίου. πρῶτον μὲν γὰρ οἱ ἐν τῷ Θυμιατηρίῳ ἀστέρες οὐκ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραλλήλου κεῖνται, ἀλλὰ πολλῷ εἰσιν ἀλλήλων οἱ μὲν νοτιώτεροι, οἱ δὲ βορειότεροι· ἔπειτα ἐὰν τοῦτο παραπέμψαντες ποιώμεθα τὴν σύγκρισιν πρὸς τὸν μέσον μάλιστα τῶν ἐν τῷ Θυμιατηρίῳ, οὐδʼ οὕτως ἐστὶν ὑγιὲς τὸ λεγόμενον· ὁ μὲν γὰρ Ἀρκτοῦρος ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου ἀπέχει μοίρας νθʹ, ὁ δὲ ἐν μέσῳ τῷ Θυμιατηρίῳ λαμπρὸς

1.8.17yıldız ise güney kutbundan 46 derece uzaktadır. Demek ki Arktouros kendi kutbundan, Sunak'ın kendi kutbundan olduğundan çok daha uzaktır. Hem yalnız Sunak'tan değil, Sunak'ın altında durduğu Akrep'in kendisinden de daha uzaktır; Akrep'in göğsündeki ve alnındaki yıldızlar ile göğüsten sonraki ilk omurdaki yıldız bunun dışındadır. Çünkü göğüsten sonraki ikinci omur güney kutbundan 59 derece uzaktadır, yani Arktouros'un kuzey kutbundan uzaklığı kadar; ötekiler bundan daha az uzaktadır, en güneydeki de 52 ve üçte bir derece uzaktadır.

1.8.17

ἀστὴρ ἀπὸ τοῦ νοτίου πόλου ἀπέχει μοίρας μῶ. πολλῷ οὖν πλέον ἀπέχει ὁ Ἀρκτοῦρος τοῦ Θυμιατηρίου· καὶ οὐ μόνον γε τοῦ Θυμιατηρίου πλεῖον ἀπέχει, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ Σκορπίου, ὑφʼ ᾧ κεῖται τὸ Θυμιατήριον, χωρὶς τῶν ἐν τῷ στήθει καὶ τῷ μετώπῳ αὐτοῦ κειμένων ἀστέρων καὶ ἔτι ἑνός, τοῦ πρώτου μετὰ τὸ στῆθος σφονδύλου· ὁ μὲν γὰρ δεύτερος μετὰ τὸ στῆθος σφόνδυλος ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νοτίου πόλου μοίρας νθ΄, ὅσας καὶ ὁ Ἀρκτοῦρος ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου· οἱ δὲ λοιποὶ ἔλασσον τούτου ἀπέχουσι, καὶ ὁ νοτιώτατος αὐτῶν ἀπέχει μοίρας νβʹ γʹʹ.

1.8.18Aratos Sunak hakkında, Sunak kuzeyden bir bulutla sıkıştırılmış hâlde açıkça göründüğünde güney rüzgârı beklemek gerektiğini söyledikten sonra Kentauros hakkında şöyle der:

Eğer Kentauros'un omzu batı denizinden
doğu denizinden olduğu kadar uzaksa ve onu hafif bir pus sararsa,
gece de arkadan, pırıl pırıl parlayan Sunak'ta
benzer işaretler gösterirse, artık güneye değil,
doğu rüzgârına bakman gerekir.
O takımyıldızı başka ikisinin altında bulacaksın:
insana benzeyen kısımları Akrep'in altında durur,
at kuyruklu kısımlarını ise Kıskaçlar altlarında taşır.

1.8.18

Εἰπὼν δὲ ὁ Ἄρατος περὶ τοῦ Θυμιατηρίου, διότι, ἐπὰν συμφανὲς γένηται ἀπʼ ἄρκτου ,,νεφέλῃ πεπιεσμένον“, τότε δεῖ νότον προσδέχεσθαι, ἐπιφέρει ἑξῆς περὶ τοῦ Κενταύρου τὸν τρόπον τοῦτον· εἰ δέ τοι ἑσπερίης μὲν ἁλὸς Κενταύρου ἀπείη ὦμος, ὅσον προτέρης, ὀλίγη δέ μιν εἰλύοι ἀχλὺς αὐτόν, ἀτὰρ μετόπισθεν ἐοικότα σήματα φαίνοι νὺξ ἐπὶ παμφανόωντι Θυτηρίῳ, οὔ σε μάλα χρὴ εἰς νότον, ἀλλ εὔροιο περισκοπέειν ἀνέμοιο. δήεις δʼ ἄστρον ἐκεῖνο δύω ὑποκείμενον ἄλλοις· τοῦ γάρ τοι τὰ μὲν ἀνδρὶ ἐοικότα νειόθι κεῖται Σκορπίου, ἱππούραια δʼ ὑπὸ σφίσι Χηλαὶ ἄγουσιν.

1.8.19Burada önce, Kentauros'un hangi omzunu belirttiği sorulabilir. Çünkü omuzlardan biri öbürü olmadan yıldızlanmış değildir, ikisi de yıldızlıdır; ikisi aynı anda gök ortasına da gelmez ki bu sözü birine ya da ikisine birden söylemek fark etmesin. Çünkü Kentauros'un omuzları birbirinden doğu-batı yönünde

1.8.19

ἐν δὲ τούτοις πρῶτον μὲν ποῖον ὦμον τοῦ Κενταύρου σημειοῦται, ἔστιν εἰπεῖν, ὡς οὐδαμῶς χωρὶς τοῦ ἑτέρου ὁ εἷς αὐτῶν ἠστέρισται, ἀλλʼ ἀμφότεροι, 〈οὐδʼ ἀμ- φότεροι〉 ἅμα μεσουρανοῦσιν, ὥστε ἀδιάφορον ἢ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς εἰπεῖν ἢ ἐπʼ ἀμφοτέρων οὕτως· ἱκανὸν γὰρ διεστήκασιν οἱ ὦμοι τοῦ Κενταύρου ἀπʼ ἀλλήλων ὡς

1.8.20epey uzaktır. Kentauros'un omzu doğudan ve batıdan eşit uzaklıktaysa (“batı denizinden” sözü bunu anlatır ve bu, omuz gök ortasındayken olur) ve buna Sunak'takilere benzer işaretler eklenirse, o zaman güney rüzgârını değil doğu rüzgârını beklemek gerekir.

1.8.20

ἀπʼ ἀνατολῆς πρὸς δύσιν. ἐὰν δὲ ὁ ὦμος τοῦ Κενταύρου ἴσον ἀπʼ ἀνατολῆς καὶ δύσεως ἀπέχῃ, περ ἐστὶ τὸ αὐτὸ τῷ ἀπὸ ἑσπερίης, ὃ δὴ γίνεται μεσουρανοῦντος αὐτοῦ, κἂν ἐπιγένηται τὰ ὅμοια σημεῖα τοῖς ἐπὶ τοῦ Θυτηρίου, τότε εὖρον, ἀλλʼ οὐ νότον δεῖ προσδέχεσθαι.

1.8.21Bunlardan başka Aratos Kentauros'un Akrep'in ve Kıskaçlar'ın altında durduğunu söylerken büsbütün yanılıyor. Çünkü Kentauros neredeyse bütünüyle Başak'ın altında durur; yalnız sağ omzu, sağ eli ve atın ön

1.8.21

Χωρὶς δὲ τούτων ὁλοσχερῶς ἀγνοεῖ, λέγων τὸν Κένταυρον ὑπὸ τῷ Σκορπίῳ καὶ ταῖς Χηλαῖς κεῖσθαι· ὅλος γὰρ σχεδὸν ὑπὸ τῇ Παρθένῳ κεῖται, πλὴν ὅσον ὁ δεξιὸς ὦμος καὶ ἡ δεξιὰ χεὶρ καὶ τὰ ἐμπρόσθια

1.8.22bacakları Kıskaçlar'ın altına uzanır. Başındaki yıldızlardan en arkada geleni Başak'ın 29. derecesine, sağ omzundaki yıldız Kıskaçlar'ın 4. derecesine, arka bacaklardakilerin güneydekisi Başak'ın aşağı yukarı 13. derecesine düşer. Öyleyse Kentauros'un insana benzeyen kısımları nasıl Akrep'in altında, at kuyruklu kısımları nasıl Kıskaçlar'ın altında olabilir? Attalos bunu da Aratos doğru söylemiş gibi geçiştirir.

1.8.22

σκέλη τοῦ ἵππου ὑπὸ τὰς Χηλὰς τέτανται. ὁ γὰρ ἑπόμενος μάλιστα τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ ἀστὴρ ἐπέχει Παρθένου μοίρας κθʹ, ὁ δὲ ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ὤμου ἐπέχει Χηλῶν μοίρας δʹ, ὁ δὲ νοτιώτερος τῶν ἐν τοῖς ὀπισθίοις σκέλεσιν ἐπέχει Παρθένου περὶ μοίρας ιγʹ. πῶς οὖν δυνατὸν τὰ μὲν ὅμοια τῷ ἀνθρώπῳ μέρη τοῦ Κενταύρου ὑπὸ τῷ Σκορπίῳ κεῖσθαι, τὰ δὲ ἱππούραια ὑπὸ ταῖς Χηλαῖς; παραπέμπει δὲ καὶ τοῦτο ὁ Ἄτταλος, ὡς εὖ εἰρηκότος αὐτοῦ.

1.8.23Bununla bağlantılı olarak Aratos'un şu sözü de yanlıştır:

O ise sağ elini hep
yuvarlak Sunak'a doğru uzatır gibidir.

Çünkü sağ el ile Sunak arasında Yaban Hayvanı'nın bütünü ve Akrep'in kısımlarının çoğu durur. Sağ el Kıskaçlar'ın aşağı yukarı 8. derecesinde, Sunak ise Akrep'in en son kısımlarının altındadır; Aratos'un kendisi de şöyle der:

Büyük harikanın, Akrep'in yanan iğnesinin altında,
güneye yakın, Sunak asılı durur.

1.8.23

Ἀκολούθως δὲ τούτοις ἠγνόηται καὶ τὸ ἐπιφερόμενον παῤ αὐτοῦ· αὐτὰρ ὁ δεξιτερὴν αἰεὶ τανύοντι ἔοικεν ἀντία δινωτοῖο Θυτηρίου· μεταξὺ γὰρ τῆς δεξιᾶς χειρὸς καὶ τοῦ Θυ〈μια⟩τηρίου τό τε Θηρίον ὅλον κεῖται καὶ τοῦ Σκορπίου τὰ πλεῖστα μέρη. ἡ μὲν γὰρ δεξιὰ χεὶρ περὶ τὴν ηʹ μοῖραν· τῶν Χηλῶν κεῖται, τὸ δὲ Θυμιατήριον ὑπὸ τοῖς ἐσχάτοις μέρεσι τοῦ Σκορπίου, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Ἄρατος λέγει· αὐτὰρ ὑπʼ αἰθομένῳ κέντρῳ τέραος μεγάλοιο, Σκορπίου, ἄγχι νότοιο, Θυτήριον αἰωρεῖται.

1.9.19. Bölüm

Bundan sonra Aratos dönence daireleri, ekinoks dairesi ve burçlar kuşağı dairesi hakkında şöyle der:

Bunların kendileri ensizdir ve hepsi birbirine bağlıdır;
ölçüce de ikisi öbür ikisine denktir.

Dize iki türlü yazılmıştır: kimi nüshada “kendileri ensizdir”, kimisinde “kendileri enlidir”. Attalos “kendileri enlidir” okumasının daha iyi olduğunu söyler: “Çünkü astronomlar da,” diyor, “dönence dairelerini, ekinoks dairesini ve burçlar kuşağını enli varsayarlar; çünkü güneş dönümlerini hep aynı daire üzerinde değil, kimi zaman daha güneyde, kimi zaman daha

1.9.1

Ἐν δὲ τοῖς ἐξῆς περὶ τῶν τροπικῶν καὶ τοῦ ἰσημερινοῦ καὶ τοῦ ζῳδιακοῦ κύκλου λέγων φησίν· αὐτοὶ δʼ ἀπλατέες καὶ ἀρηρότες ἀλλήλοισι πάντες, ἀτὰρ μέτρῳ γε δύω δυσὶν ἀντιφέρονται. γραφομένου δὴ διχῶς καὶ ἐν οἷς μέν· ,,αὐτοὶ δʼ ἀπλατέες·, ἐν οἷς δέ· „αὐτοὶ δὲ πλατέες“, ὁ Ἄτταλός φησι βέλτιον εἶναι ,,αὐτοὶ δὲ πλατέες“. „καὶ γὰρ οἱ „ἀστρολόγοι, φησί, πλατεῖς ὑποτίθενται τούς τε τροπι- „κοὺς καὶ τὸν ἰσημερινὸν καὶ τὸν ζῳδιακὸν διὰ τὸ „τὸν ἥλιον τὰς τροπὰς μὴ ἀεὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κύκλου ,,πτοιεῖσθαι, ἀλλὰ ποτὲ μὲν νοτιώτερον, ποτὲ δὲ βορειό-

1.9.2kuzeyde yapar.” Bunun olduğunu Eudoksos da söyler. Ayna'da şöyle der: “Güneşin de dönüm yerlerinde bir farklılık gösterdiği görülür, ama bu çok daha zor fark edilir ve pek küçüktür.”

1.9.2

„τερον.“ καὶ ὅτι γίνεται τοῦτο, καὶ Εὔδοξός φησι. λέγει γοῦν ἐν τῷ Ἐνόπτρῳ όὕτως· „φαίνεται δὲ „διαφορὰν τῶν κατὰ τὰς τροπὰς τόπων καὶ ὁ ἥλιος ,,ποιούμενος, ἀδηλοτέραν δὲ πολλῷ καὶ παντελῶς „ὀλίγην.“

1.9.3Bana kalırsa Attalos burada da yanılıyor: güneşin dönümlerini kimi zaman daha güneyde, kimi zaman daha kuzeyde yaptığını ve bu yüzden dairelerin enli varsayılması gerektiğini sanıyor. Oysa güneş burçların ortasından geçen daire üzerinde ilerlemeyip ay gibi bu daireden kuzeye ve güneye sapsaydı, yerin gölgesinin de

1.9.3

Δοκεῖ δή μοι καὶ ἐν τούτοις ὁ Ἄτταλος ἀγνοεῖν, ὑπολαμβάνων τὸν ἥλιον ποτὲ μὲν νοτιωτέρας, ποτὲ δὲ βορειοτέρας ποιεῖσθαι τὰς τροπάς, καὶ διὰ τοῦτο δεῖν τοὺς κύκλους πλατεῖς ὑποτίθεσθαι. εἰ γὰρ μὴ τὸν διὰ μέσων τῶν ζῳδίων φέρεται κύκλον ὁ ἥλιος, ἀλλὰ παραλλάσσει τοῦτον πρὸς ἄρκτους καὶ πρὸς μεσημβρίαν, ὡς καὶ ἡ σελήνη, δῆλον ὅτι καὶ ἡ ἀπὸ τῆς γῆς σκιὰ

1.9.4aynı şekilde o daireden sapacağı açıktır. Böyle olsaydı ay tutulmalarının astronomların hesapladığı öndeyişlerle büyük ölçüde çelişmesi gerekirdi; çünkü astronomlar hesaplarında gölgenin ortasının burçların ortasından geçen daire üzerinde ilerlediğini varsayarlar. Oysa tutulmalar en özenle

1.9.4

ὁμοίως αὐτὸν παραλλάσσει. τούτου δὲ γινομένου ἔδει τὰς τῆς σελήνης ἐκλείψεις πολὺ διαφωνεῖν πρὸς τὰς συντασσομένας ὑπὸ τῶν ἀστρολόγων προρρήσεις, ὑποτιθεμένων γε δὴ αὐτῶν ἐν ταῖς πραγματείαις τὸ μέσον τῆς σκιᾶς φέρεσθαι ἐπὶ τοῦ διὰ μέσων τῶν ζῳδίων κύκλου· οὐ διαφωνοῦσι δὲ πλέον ἢ δακτύλοις δυσί, σπανίως δὲ σφόδρα ποτὲ πρὸς τὰς χαριέστατα

1.9.5hazırlanmış hesaplarla iki parmaktan fazla çelişmez, bu da pek seyrek olur. Dairelerin bu kadarcık bir eni olduğunu söylemek ise onları ensiz varsaymakla birdir. Üstelik ay tutulmalarının büyüklüklerinin bu kadar uymamasının güneşin hareketinden mi yoksa ayın hareketinden mi ileri geldiği de belli değildir.

1.9.5

συντεταγμένας πραγματείας. τό γε μὴν λέγειν τηλικοῦτον πλάτος ἔχειν καὶ τοὺς κύκλους ἴσον ἐστὶ τῷ ἀπλατεῖς αὐτοὺς ὑποτίθεσθαι, χωρὶς τοῦ καὶ αὐτὸ τοῦτο ἄδηλον εἶναι, πότερον παρὰ τὴν τοῦ ἡλίου κίνησιν ἢ παρὰ τὴν τῆς σελήνης τὰ μεγέθη τῶν τῆς

1.9.6Sonra, bu sebep geçerli olsaydı Aratos yalnız dönence dairelerine enli derdi, matematikçiler de yalnız onları enli varsayardı; ekinoks dairesini ise değil. Genel olarak, kanaatimce matematikçilerin hepsi sözü edilen daireleri, yani dönence dairelerini, ekinoks dairesini, daima görünen ve daima görünmeyen daireleri ensiz varsayar. Çünkü bunları enli olarak düşünmek bile mümkün değildir; her birinin kendine özgü niteliği, sınır çizen ensiz bir çizgi olarak

1.9.6

σελήνης ἐκλείψεων ἐπὶ τοσοῦτον διαφωνεῖ. ἔπειτα τοὺς τροπικούς μόνον διὰ τοῦτο πλατεῖς ὅ τε Ἄρατος ἔλεγεν 〈ἂν〉 καὶ οἱ μαθηματικοὶ ὑπετίθεντο, τὸν δὲ ἰσημερινὸν οὐκέτι. καθόλου τε οἶμαι τοὺς μαθηματικοὺς ἅπαντας τοὺς εἰρημένους 〈κύκλους〉 ἀπλατεῖς ὑποτίθεσθαι, τούς τροπικοὺς καὶ τὸν ἰσημερινὸν καὶ τὸν ἀεὶ φανερὸν καὶ τὸν ἀεὶ ἀφανῆ. οὐδὲ γὰρ ἐπινοῆσαι δυνατόν ἐστι τούτους πλάτος ἔχοντας· τὸ γὰρ ἴδιον ἑκάστου περινοητικὴν καὶ ἀπλατῆ γραμμὴν ἔχον

1.9.7düşünülmesidir. Ayrıca ekinoks dairesinin ve burçlar kuşağının küre üzerindeki en büyük dairelerden olduğunu, küreyi her birinin ikiye böldüğünü, burçlar kuşağının, ekinoks dairesinin, ufkun ve meridyenin merkezinin aynı olduğunu, burçlar kuşağının dönence dairelerine tek bir noktada dokunduğunu ve bunun gibi daha birçok şeyi söylediklerinde,

1.9.7

θεωρεῖσθαι συμβέβηκεν. ἔτι δὲ καὶ ὅταν λέγωσι τὸν ἰσημερινὸν καὶ τὸν ζῳδιακὸν τῶν μεγίστων εἶναι ἐν τῇ σφαίρᾳ κύκλων, καὶ διχοτομεῖσθαι τὴν σφαῖραν ὑφʼ ἑκατέρου αὐτῶν, καὶ τὸ αὐτὸ κέντρον 〈εἶναι〉 τοῦ ζῳδιακοῦ καὶ τοῦ ἰσημερινοῦ καὶ τοῦ ὁρίζοντος καὶ τοῦ μεσημβρινοῦ, καὶ τὸν ζῳδιακὸν ἐφάπτεσθαι τῶν τροπικῶν καθʼ ἓν σημεῖον, καὶ ἄλλα πλείονα τοιαῦτα,

1.9.8bununla da onların ensiz olduğunu belirtmiş olurlar. Çünkü daireler enli olsaydı bu söylenenlerin hiçbiri doğru olmazdı. Ekinoks da tek bir günde değil birkaç günde gerçekleşirdi; çünkü ekinoks dairesi enli olsaydı güneş onun üzerinde bir günden fazla kalırdı. Gnomonla ilgili teoremleri de herkes bütün daireleri ensiz varsayarak yazar; bu dairelerin kimini güneşin merkezi, kimini bizim görüşümüz çizer.

1.9.8

ἀπλατεῖς αὐτοὺς καὶ διὰ τούτων σημαίνουσιν. οὐδὲν γὰρ τῶν προειρημένων ὑγιῶς ἂν λέγοιτο πλάτος αὐτῶν ἐχόντων· ἰσημερίαν τε οὐκ ἂν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἦγεν, ἀλλʼ ἐν πλείοσι· καὶ γὰρ ὁ ἥλιος πλείονας ἂν τῆς μιᾶς ἡμέρας ἐν τῷ ἰσημερινῷ ἐποιεῖτο πλάτος γε δὴ ἔχοντος αὐτοῦ, τά τε γνωμονικὰ θεωρήματα πάντες γράφουσιν ἀπλατεῖς πάντας τοὺς κύκλους ὑποτιθέμενοι, ὡς ἂν τῶν μὲν ὑπὸ τοῦ κέντρου τοῦ ἡλίου γραφομένων, τῶν δὲ ὑπὸ τῆς ἡμετέρας ὄψεως.

1.9.9Aratos'un da matematikçileri izleyerek daireleri ensiz düşündüğü, önce ekinoks dairesi için söylediğinden anlaşılabilir:

Onun üzerinde günler gecelere eşit olur,
bir kez yaz biterken, bir kez de bahar başlarken.

Çünkü daire enli olsaydı ekinoks ilkbaharda ve sonbaharda tek bir gün değil birkaç gün

1.9.9

Ὅτι δὲ καὶ ὁ Ἄρατος τοῖς μαθηματικοῖς ἀκολούθως ἀπλατεῖς αὐτοὺς νοεῖ ὑπάρχοντας, μάθοι ἄν τις ἔκ τε τοῦ περὶ τοῦ ἰσημερινοῦ λέγειν· ἐν δέ οἱ ἤματα νυξὶν ἰσαίεται ἀμφοτέρῃσι φθίνοντος θέρεος, τοτὲ δʼ εἴαρος ἱσταμένοιο· οὐ γὰρ ἐπὶ μίαν μόνον ἡμέραν ἰσημερίαν ἂν ἦγεν ἔν τε τῷ ἔαρι καὶ τῷ φθινοπώρῳ, ἀλλὰ καὶ πλείονας, εἰ

1.9.10sürerdi. Sonra dönence dairesi için söylediğinden:

Bu daire, olabildiğince doğru biçimde sekize bölünürse,
beş parçası gündüz, yerin üstünde döner,
üç parçası ise öte yanda.

Çünkü daire enli olsaydı ve sekize bölünseydi, yukarıda ve aşağıda tam parçalar

1.9.10

πλάτος εἶχε· καί πάλιν ἐκ τοῦ ἐπὶ τοῦ τροπικοῦ λέγειν· τοῦ μέν, ὅσον τε μάλιστα, διʼ ὀκτὼ μετρηθέντος πέντε μὲν ἔνδια στρέφεται καὶ ὑπέρτερα γαίης, τὰ τρία δʼ ἐν περάτῃ· πλάτος γὰρ ἔχοντος αὐτοῦ καὶ διαιρεθέντος εἰς ὀκτὼ 〈οὐ〉 δυνατόν, εἶναι ὅλα τμήματα ἄνω τε καὶ κάτω

1.9.11bulunamazdı, evren eğik olduğu için. Burçlar kuşağı için de bir yerde şöyle der:

Gözün bakışından çıkan ışın ne kadar uzanırsa,
onun altı katı bu daireyi dolanır; her bir parça
eşit ölçülerek iki takımyıldızı keser.

Bir başka yerde de şöyle:

Ondan oyuk Okeanos'un altına ne kadarı batarsa,
o kadarı yerin üstünde ilerler; her gece
dairenin on iki parçasından altısı hep batar,
altısı da doğar; her gece de hep,
gecenin başından itibaren dairenin yarısı
yerin üstüne yükseldiği kadar uzar.

Bana kalırsa Aratos burada da daireyi enli değil, tam tersine ensiz kabul

1.9.11

ἐγκεκλιμένου τοῦ κόσμου· ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ τοῦ ζῳδιακοῦ λέγων, ὁτὲ μὲν οὕτως· ὅσσον δʼ ὀφθαλμοῖο βολῆς ἀποτείνεται αὐγή, ἑξάκις ἂν τόσση μιν ὑποδράμοι· αὐτὰρ ἑκάστη ἴση μετρηθεῖσα δύω περιτέμνεται ἄστρα· ὁτὲ δὲ οὕτως· τοῦ δʼ ὅσσον κοίλοιο κατʼ Ὠκεανοῖο δύηται, τόσσον ὑπὲρ γαίης φέρεται· πάσῃ δʼ ἐπὶ νυκτὶ ἓξ αἰεὶ δύνουσι δυωδεκάδες κύκλοιο, τόσσαι δʼ ἀντέλλουσι· τόσον δʼ ἐπὶ μῆκος ἑκάστη νὺξ αἰεὶ τετάνυσται, ὅσον τέ περ ἥμισυ κύκλου ἀρχομένης ἀπὸ νυκτὸς ἀείρεται ὑψόθι γαίης· οὐ πλάτος ἔχοντα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπλατῆ διειληφέναι

1.9.12etmiştir. Çünkü gözün bakışı bir doğrudur ve onun altı kez ölçtüğü daire en büyük ve ensiz dairedir, enli olan değil. Burçlar kuşağının da her gün ve gecede yarısı doğar ve batar, çünkü güneş ensiz olan, burçların ortasından geçen daire üzerinde ilerler; enli bir dairede

1.9.12

μοι δοκεῖ. ἥ τε γὰρ βολὴ τοῦ ὀφθαλμοῦ εὐθεῖά ἐστι καὶ αὕτη ἑξάκι καταμετρεῖ τὸν μέγιστον καὶ ἀπλατῆ κύκλον, ἀλλʼ οὐχὶ τὸν πλάτος ἔχοντα· τοῦ τε ζῳδιακοῦ καθʼ ἑκάστην ἡμέραν καὶ νύκτα ἡμικύκλιον ἀνατέλλει καὶ δύνει, τοῦ ἡλίου ἐπὶ τοῦ ἀπλατοῦς καὶ διὰ μέσων τῶν ζῳδίων φερομένου· ἐπὶ γὰρ τοῦ πλάτος ἔχοντος

1.9.13bu olamaz. Başka birçok yerden de Aratos'un matematikçileri izleyerek daireleri ensiz varsaydığı açıktır.

1.9.13

οὐ δυνατὸν τοῦτο συμβαίνειν. καὶ ἐξ ἄλλων δὲ πλειόνων φανερός ἐστιν ὁ Ἄρατος ἀπλατεῖς τοὺς κύκλους ὑποτιθέμενος ἀκολούθως τοῖς μαθηματικοῖς.

1.9.14Bundan sonra Aratos Samanyolu dairesinden söz eder ve dört daireden ikisinin ona eşit, ikisinin çok daha küçük olduğunu ekler:

Renkçe ona benzer başka bir daire
dönmez; ama ölçüce dört daireden
ikisi onun kadardır, öbür ikisi çok daha küçük döner.

1.9.14

Ἐν δὲ τοῖς ἑξῆς περὶ τοῦ γαλαξίου κύκλου εἰπὼν ἐπιφέρει, ὅτι ὄντων τεσσάρων κύκλων δύο τούτων ἴσοι εἰσίν, οἱ δὲ δύο πολλῷ ἐλάσσονες, λέγων οὕτως· τῷ δʼ ἤτοι χροιὴν μὲν ἀλίγκιος οὐκέτι κύκλος δινεῖται, τὰ δὲ μέτρα τόσοι πισύρων περ ἐόντων οἱ δύο, τοὶ δέ σφεων μέγα μείονες εἱλίσσονται.

1.9.15Bana kalırsa bu da doğru söylenmemiştir: dönence daireleri ekinoks dairesinden ve burçlar kuşağından çok daha küçük değildir; onlardan on birde birden daha az bir farkla küçüktürler.

1.9.15

οὐκ εὖ δέ μοι δοκεῖ λέγεσθαι οὐδὲ τοῦτο, ὅτι πολλῷ ἐλάσσονές εἰσιν οἱ τροπικοὶ τοῦ ἰσημερινοῦ καὶ τοῦ ζῳδιακοῦ· ἔλασσον γὰρ ἢ τῷ ια΄ μέρει λείπονται αὐτῶν.

1.10.110. Bölüm

Aratos her iki dönence dairesinin ve ekinoks dairesinin üzerinde duran yıldızlar hakkında şöyle yazar:

Bunlardan biri, inen kuzey rüzgârının yakınındadır.
Üzerinde İkizler'in iki başı da dolaşır,
sıkıca oturmuş Arabacı'nın dizleri de onun üzerinde durur.

1.10.1

Περὶ δὲ τῶν ἀστέρων, οἳ κεῖνται ἐφʼ ἑκατέρου τε τῶν τροπικῶν καὶ ἐπὶ τοῦ ἰσημερινοῦ, γράφει ὁ Ἄρατος τοῦτον τὸν τρόπον· τῶν ὁ μὲν ἐγγύθεν ἐστὶ κατερχομένου βορέαο. ἐν δέ οἱ ἀμφότεραι κεφαλαὶ Διδύμων φορέονται, ἐν δὲ τὰ γούνατα κεῖται ἀρηρότος Ἡνιόχοιο.

1.10.2İkizler'in başları yaz dönencesi üzerinde durmaz. Çünkü yaz dönencesi ekinoks dairesinden aşağı yukarı 24 derece kuzeydedir; İkizler'in başlarından arkadan geleni ekinoks dairesinden 30 derece, önde gideni 33 buçuk derece kuzeydedir. Demek ki biri yaz dönencesinden bir burcun beşte biri kadar, öbürü aşağı yukarı

1.10.2

αἱ μὲν οὖν κεφαλαὶ τῶν Διδύμων οὐ κεῖνται ἐπὶ τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ. ὁ μὲν γὰρ θερινὸς τροπικὸς τοῦ ἰσημερινοῦ βορειότερός ἐστι μοίραις ὡς ἔγγιστα κδ΄, τῶν δὲ Διδύμων ἡ μὲν ἑπομένη κεφαλὴ βορειοτέρα ἐστὶ τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις λ΄, ἡ δὲ ἡγουμένη μοίραις λγʹ Ϟʹʹ· ὥστε τὴν μὲν πέμπτῳ μέρει ἑνὸς ζῳδίου βορειοτέραν εἶναι τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ, τὴν δὲ τρίτῳ

1.10.3üçte biri kadar daha kuzeydedir. Arabacı'nın dizlerinde ise yıldız bile yoktur. Aratos oraya küçük, sönük yıldızlar koyuyorsa yanılıyor; çünkü dönence dairesinin aşağı yukarı üzerinde duranlar onun ayaklarıdır: sol ayağındaki yıldız ekinoks dairesinden 27 derece, sağ ayağındaki

1.10.3

ἔγγιστα μέρει. ὅ γε μὴν Ἡνίοχος οὐδὲ ἔχει ἐπὶ τῶν γονάτων ἀστέρας. εἰ δὲ τῶν μικρῶν τινας ἀμαυροὺς τίθησιν, ἀγνοεῖ· ἔγγιστα γὰρ ἐπὶ τοῦ τροπικοῦ οἱ πόδες αὐτοῦ κεῖνται· ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις κζʹ, ὁ δὲ ἐπὶ τοῦ

1.10.423 buçuk derece kuzeydedir. Bizim ayaklarda dediğimiz yıldızları Aratos'un dizlere koyduğu da söylenemez; çünkü bizim sağ ayakta dediğimiz yıldızı o da şu dizelerde öyle anar:

sol boynuzunun ucunu
ve yanındaki Arabacı'nın sağ ayağını
tek bir yıldız tutar.

1.10.4

δεξιοῦ μοίραις κγʹ Ϟʹʹ. οὐδὲ μὴν τοῦτʼ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τοὺς ὑφʼ ἡμῶν λεγομένους ἀστέρας ἐπὶ τῶν ποδῶν ἐκεῖνος ἐπὶ τῶν γονάτων τίθησιν· ὃν γὰρ ἡμεῖς φαμεν εἶναι ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ποδός, κἀκεῖνος λέγει ἐν τούτοις· λαιοῦ δὲ κεράατος ἄκρον καὶ πόδα δεξιτερὸν παρακειμένου Ἡνιόχοιο εἷς ἀστὴρ ἐπέχει.

1.10.5Sonra şöyle der:

sol baldırı ve sol omzu ise onun üzerindedir,
Perseus'un.

Burada da gerçekten çok uzaklaşır. Çünkü Perseus'un gövdesinin ortasındaki parlak yıldız ekinoks dairesinden 40 derece kuzeydedir; demek ki dönence dairesinden 16 derece kuzeydedir, bu da bir burcun yarısından fazladır. Sol omuz ise yaz dönencesinden çok daha kuzeydedir; çünkü Perseus öyle durur ki başının yanındaki kısımları kuzeyde, ayakları güneydedir, başı da biraz doğuya eğilir.

1.10.5

Ἑξῆς δέ φησι· λαιὴ δὲ κνήμη καὶ ἀριστερὸς ὦμος ἐπʼ αὐτοῦ Περσέως. πολὺ δὲ καὶ ἐν τούτοις ἀποσφάλλεται τῆς ἀληθείας. ὁ γὰρ ἐν μέσῳ τῷ σώματι τοῦ Περσέως λαμπρὸς ἀστὴρ βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις μʹ· τοῦ τροπικοῦ ἄρα βορειότερός ἐστι μοίραις ιϚʹ, ὅ ἐστι πλεῖον ἥμισυ μέρος ζῳδίου. πολλῷ ἄρα μᾶλλον ὁ ἀριστερὸς ὦμος βορειότερός ἐστι τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ· κεῖται γὰρ ὁ Περσεύς τῇ θέσει, ὥστε τὰ μὲν πρὸς τῇ κεφαλῇ μέρη εἶναι αὐτοῦ πρὸς ἄρκτους, τούς δὲ πόδας πρὸς μεσημβρίαν, μικρὸν πρὸς ἀνατολὰς τῆς κεφαλῆς ἀποκλινούσης.

1.10.6Andromeda hakkında şöyle der:

Andromeda'nın sağ kolunu dirseğin üstünden,
ortasından tutar.

Bunda da yanılıyor; çünkü Andromeda'nın sağ omzundaki yıldızlar bile dönence dairesinden kuzeydedir: buradaki üç yıldızdan en güneydeki ekinoks dairesinden 30 dereceden fazla kuzeydedir. Sağ elindeki üç yıldızdan güneydeki de ekinoks dairesinden 32 derece kuzeydedir. Bunlardan anlaşılıyor ki dirsek, Aratos'un dediği gibi dönence dairesinin güneyinde değil, epey kuzeyindedir.

1.10.6

Περὶ δὲ τῆς Ἀνδρομέδας φησίν· Ἀνδρομέδης 〈δὲ〉 μέσην ἀγκῶνος ὕπερθεν δεξιτερὴν ἐπέχει. ἀγνοεῖ δὲ καὶ κατὰ τοῦτο· καὶ γὰρ οἱ ἐν τῷ δεξιῷ αὐτῆς ὤμῳ βορειότεροί εἰσι τοῦ τροπικοῦ· τριῶν γὰρ ὄντων ἀστέρων ὁ νοτιώτερος αὐτῶν βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ πλεῖον μοίραις λʹ. τῶν δὲ ἐν τῇ δεξιᾶ χειρὶ τριῶν ὁ πρὸς μεσημβρίαν βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις λβʹ. δῆλον οὖν ἐκ τούτων, ὅτι ὁ ἀγκὼν βορειότερός ἐστιν ἱκανῶς τοῦ τροπικοῦ, καὶ οὐ νοτιώτερος, ὡς Ἀρατός φησιν.

1.10.7Sonra şöyle der:

At'ın toynakları ve Kuş'un boynunun altı,
başının ucuyla birlikte.

At'ın toynaklarına hangi yıldızları koyduğu belli değildir. Ama Kuş için söylediği şu sözlere bakılırsa gerçeğe yakın düştüğü düşünülebilir:

Kepheus'un elinin sağ yanında
kanadının sağ uçlarını göstererek;
sol kanadına ise At'ın sıçrayışı yaslanır.

Çünkü sol kanadın ucundaki yıldız ekinoks dairesinden

1.10.7

Ἑξῆς δὲ λέγει· ὁπλαὶ δʼ Ἵππειοι καὶ ὑπαύχενον Ὀρνίθειον ἄκρῃ σὺν κεφαλῇ. τίνας μὲν οὖν ἀστέρας ἐτίθει ἐπὶ ταῖς ὁπλαῖς τοῦ Ἵππου, ἄδηλον. ἐκ μέντοι τῶν ἐπὶ τοῦ Ὄρνιθος λεγομένων οὕτως· κατὰ δεξιὰ χειρὸς Κηφείης ταρσοῖο τὰ δεξιὰ πείρατα φαίνων, λαιῇ δὲ πτέρυγι σκαρθμὸς παρακέκλιται Ἵππου· δόξειεν ἂν συνεγγίζειν τῇ ἀληθείᾳ. ὁ γὰρ ἐν ἄκρᾳ τῇ 〈ἀριστερᾷ〉 πτέρυγι βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ

1.10.823 derece kuzeydedir. Kuş'un gagası ise ekinoks dairesinden 25 dereceden biraz fazla kuzeydedir; onun yanındaki, sanki boğazında duran yıldız da ekinoks dairesinden 31 derece kuzeydedir. Demek ki ne Kuş'un başı ne de boynu yaz dönencesi üzerinde durabilir.

1.10.8

μοίραις κγʹ. τοῦ δὲ Ὄρνιθος τὸ μὲν ῥύγχος βορειότερόν ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις κεʹ καὶ κʹʹ, ὁ δὲ ἐχόμενος αὐτοῦ καὶ ὡς ἂν ἐν τῷ λάρυγγι κείμενος βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις λαʹ. δῆλον οὖν ὅτι οὔτε ἡ κεφαλὴ τοῦ Ὄρνιθος οὔτε ὁ τράχηλος δύναται ἐπὶ τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ κεῖσθαι κύκλου.

1.10.9Sonra şöyle der:

Yılancı'nın güzel omuzları da
o dairenin çevresinde sürülerek döner.

Burada büsbütün yanılıyor. Çünkü Yılancı'nın omuzlarından sağdaki dönence dairesinden çok ekinoks dairesine yakındır; soldaki ise dönence dairesinden bir burcun üçte biri kadar daha güneydedir. Sağ omuz ekinoks dairesinden aşağı yukarı 7 derece, sol omuz aşağı yukarı 15 derece kuzeydedir.

1.10.9

Ἑξῆς δέ φησι· καλοί τʼ Ὀφιούχεοι ὦμοι αὐτὸν δινεύονται ἐληλάμενοι περὶ κύκλον. ἐν δὲ τούτοις τελέως ἀγνοεῖ· τῶν γὰρ τοῦ Ὀφιούχου ὤμων ὁ μὲν δεξιὸς πολλῷ ἔγγιον κεῖται τοῦ ἰσημερινοῦ ἤπερ τοῦ τροπικοῦ, ὁ δὲ ἀριστερὸς τρίτῳ μέρει ἑνὸς ζῳδίου νοτιώτερός ἐστι τοῦ τροπικοῦ· ὁ μὲν γὰρ δεξιὸς ὦμος βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ μοίραις ἔγγιστα ζʹ, ὁ δὲ ἀριστερὸς ὡς ἔγγιστα μοίραις ιεʹ.

1.10.10Sonra şöyle der:

Başak ise biraz daha güneyde ilerler, o daireye değmez;
ama Aslan ve Yengeç, ikisi birlikte,
sırayla yerleştirilmişlerdir; daire
Aslan'ı göğsünün ve karnının altından ta cinsel organına kadar
keser, Yengeç'i ise boylu boyunca kabuğunun altından;
orada onu tam ortasından dikine ikiye bölünmüş olarak düşünebilirsin,
öyle ki gözleri dairenin iki yanında kalır.

Bana kalırsa bunları görünen olaylarla uyumlu söylemiştir. Aslan'ın göğsündeki yıldızlardan en güneydeki ve en parlak olanı, ki bazıları onu kalbe yerleştirir, dönence dairesinin biraz güneyindedir; onun kuzeyinde, ondan sonra gelen yıldız da yaz dönencesinin biraz

1.10.10

Ἑξῆς δέ φησιν· ἡ δʼ ὀλίγον φέρεται νοτιωτέρη, οὐδʼ ἐπιβάλλει, Παρθένος· ἀλλὰ Λέων καὶ Καρκίνος, οἱ μὲν ἅμʼ ἄμφω ἑξείης κέαται βεβλημένοι, αὐτὰρ ὁ κύκλος τὸν μὲν ὑπὸ στῆθος καὶ γαστέρα μέχρι παῤ αἰδῶ τέμνει, τὸν δὲ διηνεκέως ὑπένερθε χελείου, Καρκίνον, ἧχι μάλιστα διχαιόμενόν κε νοήσαις ὀρθόν, ἵνʼ ὀφθαλμοὶ κύκλου ἑκάτερθεν ἴοιεν. ταῦτά μοι δοκεῖ συμφώνως τοῖς φαινομένοις εἰρηκέναι· τῶν τε γὰρ ἐν τῷ στήθει τοῦ Λέοντος ὁ μὲν νοτιώτατος καὶ λαμπρότατος, ὃν δή τινες ἐν τῇ καρδίᾳ τιθέασι, μικρῷ νοτιώτερός ἐστι τοῦ τροπικοῦ· ὁ δὲ μετὰ τοῦτον πρὸς [τὰς] ἄρκτους αὐτοῦ κείμενος μικρῷ βορειότερός

1.10.11kuzeyindedir. Aslan'ın kalçalarındaki ve bacaklarındaki dört parlak yıldızdan, kuzeyden ikinci olan ve kalçalarda duran dönence dairesinin kuzeyinde, bacaklarda duran üçüncüsü ise güneyindedir. Demek ki Aslan bu daire tarafından göğsünün ve böğrünün altından

1.10.11

ἐστι τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ· καὶ τῶν ἐν τοῖς μηροῖς καὶ σκέλεσι τοῦ Λέοντος τεσσάρων λαμπρῶν ὁ μὲν δεύτερος ἀπʼ ἄρκτου ἐν τοῖς μηροῖς κείμενος βορειότερός ἐστι τοῦ τροπικοῦ, ὁ δὲ τρίτος καὶ ἐν τοῖς σκέλεσι κείμενος νοτιώτερός ἐστι τοῦ τροπικοῦ. δῆλον οὖν ὅτι διὰ μήκους ὑπʼ αὐτοῦ ὁ Δέων τέμνεται ὑπὸ τὸ

1.10.12boylu boyunca kesilir. Yengeç'te Bulutçuk'un çevresinde duran dört yıldızdan batıdakilerin güneydekisi dönence dairesinden en az 1 derece güneyde, kuzeydekisi en az 1 derece kuzeydedir. Bulutçuk'un doğusunda duran iki yıldızdan güneydeki aşağı yukarı dönence dairesinin üzerinde durur, kuzeydeki ise onun kuzeyinde, aşağı yukarı 2 buçuk derece uzaktadır. Demek ki Yengeç hakkındaki sözü de görünen olaylarla aşağı yukarı uyumludur.

1.10.12

στῆθος καὶ τὴν λαγόνα. τῶν δʼ ἐν τῷ Καρκίνῳ ἀστέρων τῶν περὶ τὸ Νεφέλιον κειμένων τεσσάρων ὁ μὲν 〈νοτιώτερος τῶν ἀπὸ δύσεως〉 νοτιώτερός ἐστι τοῦ τροπικοῦ οὐκ ἔλασσον ἢ μοίρᾳ αʹ, ὁ δὲ βορειότερος αὐτῶν βορειότερός ἐστι τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ 〈οὐκ〉 ἔλασσον ἢ μοίρᾳ αʹ. τῶν δʼ ἀπʼ ἀνατολῆς περὶ τὸ Νεφέλιον κειμένων δύο ἀστέρων ὁ μὲν νοτιώτερος ἐπʼ αὐτοῦ σχεδὸν κεῖται τοῦ τροπικοῦ, ὁ δὲ βορειότερος [καὶ] πρὸς [τὰς] ἄρκτους αὐτοῦ ἀπέχει μοίρας ὡς ἔγγιστα βʹ Ϟʹʹ. δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ περὶ τὸν Καρκίνον συμφώνως ἔγγιστα ἀποδέδωκε τοῖς φαινομένοις.

1.10.13Ancak şunu belirtmek gerekir: Yengeç, Aslan, Başak ve At'ın ayakları, ayrıca Perseus, Arabacı'nın dizleri ve İkizler'in başları hakkındaki bu sözleri Aratos'tan önce Eudoksos yazmıştır; Aratos'un da onu

1.10.13

Διαληπτέον μέντοι γε, ὅτι τὰ περὶ τοῦ Καρκίνου καὶ τοῦ Λέοντος καὶ 〈τῆς〉 Παρθένου καὶ 〈τὰ περὶ〉 τοὺς τοῦ Ἵππου πόδας, ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ τὸν Περσέα καὶ τὰ γόνατα τοῦ Ἡνιόχου καὶ τὰς κεφαλὰς τῶν Διδύμων ἔτι πρότερον Ἀράτου Εὔδοξος ἀναγέγραφεν, ᾧ καὶ

1.10.14izlediğini düşünüyoruz. Ama Eudoksos, Yılancı'nın omuzlarının değil başının dönence dairesi üzerinde durduğunu söyler. Bu da yanlıştır; yine de baş dönence dairesine omuzlardan daha yakındır: yaz dönencesinden aşağı yukarı 7 derece güneydedir. Eudoksos ayrıca Kuş'un boynunun ve sol kanadının, Andromeda'nın da sağ elinin dönence dairesi üzerinde durduğunu söyler.

1.10.14

νομίζομεν κατηκολουθηκέναι τὸν Ἄρατον. τοῦ μέντοι γε Ὀφιούχου τὴν κεφαλήν, καὶ οὐχὶ τοὺς ὤμους, φησὶν Εὔδοξος ἐπὶ τοῦ τροπικοῦ κεῖσθαι, ὅπερ ἐστὶ μὲν καὶ αὐτὸ ψεῦδος· συνεγγίζει μέντοι τῷ τροπικῷ ἡ κεφαλὴ μᾶλλον ἢ οἱ ὦμοι· νοτιωτέρα γάρ ἐστι τοῦ θερινοῦ τροπικοῦ μοίραις ὡς ἔγγιστα ζʹ. τοῦ δὲ Ὄρνιθος ὁ Εὔδοξός φησι τὸν αὐχένα καὶ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα κεῖσθαι ἐπὶ τοῦ τροπικοῦ, τῆς δὲ Ἀνδρομέδας τὴν δεξιὰν χεῖρα.

1.10.15Söylenenlerden, bu noktalarda da ikisinden birinin öbüründen ne kadar ayrıldığı açıktır. Eudoksos kendine özgü olarak Yılancı'nın tuttuğu Yılan'ın boynunun ve Diz Çöken'in sağ elinin de dönence dairesi üzerinde durduğunu söyler; bu da görünen olaya yakındır.

1.10.15

δῆλον οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων, ἐφʼ ὅσον καὶ ἐν τούτοις μᾶλλον ὁ ἕτερος αὐτῶν παρὰ τὸν ἕτερον διαλλάττει. ἰδίᾳ δὲ ὁ Εὔδοξος τὸν αὐχένα τοῦ Ὄφεως, ὃν ἔχει ὁ Ὀφιοῦχος, καὶ τὴν δεξιὰν χεῖρα τοῦ Ἐνγόνασί φησιν ἐπὶ τοῦ τροπικοῦ κεῖσθαι, ὅπερ καὶ συνεγγίζει τῷ φαινομένῳ.

1.10.16Kış dönencesi üzerindekiler hakkında Aratos şöyle der:

Öbürü, karşıdan esen güneyde, Oğlak'ı ortasından
keser, Kova'nın ayaklarını ve Deniz Canavarı'nın kuyruğunu da;
üzerinde Tavşan vardır; Köpek'ten ise pek fazla
almaz, yalnız ayaklarıyla tuttuğu kadarını; üzerinde Argo
ve Kentauros'un geniş sırtı vardır, Akrep'in iğnesi de
üzerindedir, parlak Okçu'nun yayı da.

Bunların öteki hepsi görünen olaylarla uyuşur. Ama Akrep'in iğnesindeki yıldızlar kış dönencesinden 8 dereceden fazla güneydedir; kış dönencesi dairesinin üzerinde daha çok Akrep'in orta kısımları durur.

1.10.16

Περὶ δὲ τῶν ἐπὶ τοῦ χειμερινοῦ τροπικοῦ ὁ μὲν Ἄρατός φησιν οὕτως· ἄλλος δʼ ἀντιόωντι νότῳ μέσον Αἰγοκερῆα τέμνει καὶ πόδας Ὑδροχόου καὶ Κήτεος οὐρήν· ἐν δέ οἵ ἐστι Λαγωός· ἀτὰρ Κυνὸς οὐ μάλα πολλὴν αἴνυται, ἀλλʼ ὁπόσην ἐπέχει ποσίν· ἐν δέ οἱ Ἀργὼ καὶ μέγα Κενταύροιο μετάφρενον, ἐν δὲ τὸ κέντρον Σκορπίου, ἐν καὶ τόξον ἀγαυοῦ Τοξευτῆρος. τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάντα συμφωνεῖ τοῖς φαινομένοις· οἱ μέντοι γε ἐν τῷ κέντρῳ τοῦ Σκορπίου νοτιώτεροί εἰσι τοῦ χειμερινοῦ τροπικοῦ πλέον ἢ μοίραις ηʹ, μᾶλλον οὖν τὰ μέσα τοῦ Σκορπίου ἐπὶ τοῦ χειμερινοῦ τροπικοῦ κεῖται κύκλου.

1.10.17Eudoksos ötekileri Aratos gibi söyler. Ama Irmak'ın dönemecinin, Köpek'in ayaklarıyla kuyruğunun dönence dairesi üzerinde durduğunu söyler; Kentauros'un tuttuğu Yaban Hayvanı'nın da onun üzerinde durduğunu söyler. Bunda yanılıyor; çünkü Yaban Hayvanı kış dönencesinden çok daha güneydedir.

1.10.17

Ὁ δὲ Εὔδοξος τὰ μὲν ἄλλα ὁμοίως τούτῳ ἀποφαίνεται. τοῦ δὲ Ποταμοῦ τὴν καμπήν φησι κεῖσθαι ἐπὶ τοῦ τροπικοῦ καὶ τοῦ Κυνὸς τοὺς πόδας καὶ τὴν οὐράν. κεῖσθαι δʼ ἐπʼ αὐτοῦ φησι καὶ τὸ Θηρίον, ὃ ἔχει ὁ Κένταυρος. ἀγνοεῖ δὲ κατὰ τοῦτο· πολλῷ γὰρ νοτιώτερόν ἐστι τὸ Θηρίον τοῦ χειμερινοῦ τροπικοῦ.

1.10.18Ekinoks dairesi hakkında Aratos şöyle der:

Onun işareti olarak Koç ve Boğa'nın dizleri durur:
Koç boylu boyunca dairenin içinden sürülmüştür,
Boğa'nın bacaklarından da büküm yerinin göründüğü kadarı.

Burada Koç'la ilgili söz yanlıştır; çünkü Koç bütünüyle ekinoks dairesinin kuzeyindedir; yalnız arka ayaklarındaki yıldız ekinoks dairesinin üzerinde ilerler.

1.10.18

Περὶ δὲ τοῦ ἰσημερινοῦ ὁ μὲν Ἄρατος οὕτως λέγει· σῆμα δέ τοι Κριὸς Ταύροιό τε γούνατα κεῖται, Κριὸς μὲν κατὰ μῆκος ἐληλάμενος διὰ κύκλου, Ταύρου δὲ σκελέων, ὅσση περιφαίνεται ὀκλάς. ἐν δὲ τούτοις ἠγνόηται τὰ περὶ τὸν Κριόν· ὅλος γὰρ βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ· μόνος δὲ ὁ ἐν τοῖς ὀπισθίοις ποσὶν αὐτοῦ κείμενος ἀστὴρ ἐπʼ αὐτοῦ τοῦ ἰσημερινοῦ φέρεται.

1.10.19Sonra şöyle der:

Üzerinde parlak Orion'un kuşağı
ve yanan Su Yılanı'nın dönemeci vardır; üzerinde hafif
Kâse de vardır, Karga da.

Orion'un kuşağı ekinoks dairesi üzerinde durur. Ama Su Yılanı'nın kıvrımı, Kâse ve Karga ekinoks dairesinin çok güneyindedir; yalnız Karga'nın kuyruğuna doğru olan kısımları belki ekinoks dairesine yaklaşır. Aratos şöyle devam eder:

Üzerinde pek çok olmayan yıldızları

1.10.19

Ἑξῆς δέ φησιν· ἐν δέ τέ οἱ ζώνη ἐυφεγγέος Ὠρίωνος καμπή τʼ αἰθομένης Ὕδρης, ἔνι οἱ καὶ ἐλαφρὸς Κρητήρ, ἐν δὲ Κόραξ. ἡ μὲν οὖν τοῦ Ὠρίωνος ζώνη κεῖται ἐπὶ τοῦ ἰσημερινοῦ· ἡ δὲ σπεῖρα τοῦ Δράκοντος καὶ ὁ Κρατὴρ καὶ ὁ Κόραξ πολλῷ νοτιώτεροί εἰσι τοῦ ἰσημερινοῦ, πλὴν εἰ ἄρα τὰ πρὸς τὴν οὐρὰν τοῦ Κόρακος συνεγγίζει τῷ ἰσημερινῷ. Ἔνι δέ, φησίν, ἀστέρες οὐ μάλα πολλοὶ

1.10.20Kıskaçlar'ın vardır; üzerinde Yılancı'nın dizleri durur.

Kıskaçlar'dan yalnız kuzey kıskaçtaki parlak yıldız ekinoks dairesine yaklaşır; ötekiler ondan çok daha güneydedir. Yılancı'nın dizleri ise ekinoks dairesinin güneyindedir: sol dizi 3 buçuk derece, sağ dizi 10 dereceden fazla.

1.10.20

Χηλάων· ἐν τῷ δʼ Ὀφιούχεα γούνατα κεῖται. τῶν μὲν οὖν Χηλῶν ὁ ἐν τῇ βορείᾳ χηλῇ λαμπρὸς ἀστὴρ μόνος συνεγγίζει τῷ ἰσημερινῷ, οἱ δὲ λοιποὶ πολλῷ νοτιώτεροί εἰσιν αὐτοῦ. τὰ δὲ γόνατα τοῦ Ὀφιούχου νοτιώτερά ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ, τὸ μὲν ἀριστερὸν μοίραις γʹ Ϟʹʹ, τὸ δὲ δεξιὸν πλεῖον ἢ μοίραις ιʹ.

1.10.21Sonra şöyle der:

Kartal'dan da yoksun kalmaz; Zeus'un büyük habercisi
ona pek yakın uçar; onun hizasında da
At'ın başı ve boynunun altı döner.

Bunlar da gerçeğe yakındır.

1.10.21

Ἑξῆς δέ φησιν· οὐ μὴν Αἰητοῦ ἀπαμείρεται, ἀλλὰ μάλʼ ἐγγὺς Ζηνὸς ἀητεῖται μέγας ἄγγελος· ἡ δὲ κατʼ αὐτὸν Ἱππείη κεφαλὴ καὶ ὑπαύχενον εἱλίσσονται. συνεγγίζει δὲ καὶ ταῦτα τῇ ἀληθείᾳ.

1.10.22Eudoksos ötekileri aynı şekilde söylemiştir. Ama Kıskaçlar'ın orta kısımlarının, Kartal'ın sol kanadının, At'ın belinin ve bir de Balıklar'dan kuzeydekinin

1.10.22

Ὁ δὲ Εὔδοξος τὰ μὲν ἄλλα ὁμοίως εἴρηκε. τῶν δὲ Χηλῶν τὰ μέσα φησὶν ἐπὶ τοῦ ἰσημερινοῦ κεῖσθαι, τοῦ δὲ Ἀετοῦ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα, τοῦ δὲ Ἵππου καὶ τὴν ὀσφύν, καὶ ἔτι τῶν Ἰχθύων τὸν βορειότερον

1.10.23ekinoks dairesi üzerinde durduğunu söyler. Oysa Kartal ekinoks dairesine değmez; At'ın belindeki yıldız ekinoks dairesinden 3 buçuk dereceden fazla kuzeydedir; Balıklar'ın kuzeydekisi de ekinoks dairesinden aşağı yukarı 10 derece kuzeydedir.

1.10.23

αὐτῶν. οὔτε δὲ ὁ Ἀετὸς ἐπιβάλλει τῷ ἰσημερινῷ, ὅ τε ἐπὶ τῆς ὀσφύος τοῦ Ἵππου βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ πλεῖον ἢ μοίραις γʹ Ϟʹʹ. ὅ γε μὴν βορειότερος τῶν Ἰχθύων βορειότερός ἐστι τοῦ ἰσημερινοῦ ἔγγιστα μοίραις ιʹ.

1.10.24Attalos ise sözü edilen dairelerin üzerindeki yıldızlar hakkında ayrıntılı açıklamayı geçiştirir ve şunları yazar: “Şairin, üç paralel dairenin her birinin hangi yıldızlardan geçtiğini açıkladığı yerlerde ne kadar kaba davrandığını (çünkü daireler onun söylediği yıldızlardan geçemez), sen bunları dioptrayla inceleyip izlemiş olduğun için

1.10.24

Ὁ δὲ Ἄτταλος περὶ τῶν ἐν τοῖς εἰρημένοις κύκλοις ἀστέρων τὸν μὲν κατὰ μέρος λόγον παραπέμπει, γράφει δὲ ταῦτα· „ἐν οἷς δὲ διασαφεῖ, διὰ τίνων ἀστέρων „ἕκαστος τῶν τριῶν παραλλήλων διήκει, ὅτι παρα- ,,πέμπει ὁλοσχερῶς, οὐ δυναμένων διέρχεσθαι τῶν „κύκλων διʼ ὧν φησιν ἀστέρων αὐτοὺς διήκειν, διὰ „τὸ παρηκολουθηκέναι σε διὰ τῆς διόπτρας ἐπεσκεμ-

1.10.25şimdi açıklamayı bıraktım.” Oysa önce, madem bunları izlemişti, öğrenmeye hevesli başkaları için de bu yıldızlardan hangilerinin yaz dönencesinin güneyinde, hangilerinin kuzeyinde göründüğünü ve ne kadar uzakta olduklarını

1.10.25

,,μένον αὐτά, παρῆκα νῦν διασαφεῖν.“ πρῶτον μὲν οὖν ἔδει καὶ τῶν λοιπῶν χάριν τῶν φιλομαθούντων, εἴπερ παρηκολούθει, ὑποδεῖξαι, τίνες τε αὐτῶν νοτιώτεροι καὶ βορειότεροι ἐφαίνοντο τοῦ θερινοῦ τρο-

1.10.26göstermesi gerekirdi. Sonra, yalnız şu kadarını, yani dairelerin sözü edilen yıldızlardan geçmediğini anlamak için dioptraya gerek yoktur. Çünkü bu yıldızların kimi çok daha güneyde, kimi çok daha kuzeyde olduğundan, başını kaldırıp bakan kişiye, sözü edilen yıldızlardan ne ekinoks dairesinin ne de ona paralel herhangi bir dairenin çizilebileceği hemen belli olur.

1.10.26

πικοῦ καὶ πόσῳ· ἔπειτα πρὸς τὸ αὐτὸ τοῦτο μόνον κατανοῆσαι, διότι οὐ φέρονται κύκλοι διὰ τῶν εἰρημένων ἀστέρων, οὐ χρεία διόπτρας· πολλῷ γὰρ τῶν μὲν νοτιωτέρων ὑπαρχόντων, τῶν δὲ βορειοτέρων, αὐτόθεν ἀναβλέψαντι φανερὸν γίνεται, διότι οὐ δυνατὸν διὰ τῶν λεγομένων ἀστέρων γραφῆναι ἢ τὸν ἰσημερινὸν ἢ παράλληλόν τινα τούτῳ κύκλον.

1.11.111. Bölüm

Eudoksos sözü edilen üç daireden başka kuzey kutup dairesi üzerinde duran yıldızları da açıklar. Bu dairenin üzerinde Ayı Bekçisi'nin (Çoban'ın) sol omzunun, Taç'ın üst kısımlarının, Ayılar arasındaki Yılan'ın, yani Ejderha'nın başının, Lir'in ve Kuş'un sağ kanadının üst kısımlarının, Kepheus'un göğsünün, Kassiepeia'nın üst kısımlarının durduğunu söyler; dairenin sonra Büyük Ayı'nın ön ayaklarının altından, Ayı ile Aslan'ın arasından Ayı Bekçisi'nin omzuna kadar ilerlediğini söyler.

1.11.1

Χωρὶς δὲ τῶν εἰρημένων τριῶν κύκλων ὁ Εὔδοξος καὶ τοὺς ἐπὶ τοῦ ἀρκτικοῦ κύκλου κειμένους ἀστέρας διασαφεῖ. καί φησιν ἐπʼ αὐτοῦ κεῖσθαι τόν τε ἀριστερὸν ὦμον τοῦ Ἀρκτοφύλακος, καὶ τὰ ἄνωθεν τοῦ Στεφάνου, καὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ διὰ τῶν Ἄρκτων Ὄφεως, τῆς δὲ Λύρας καὶ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος τοῦ Ὄρνιθος τὰ ἄνωθεν, τοῦ δὲ Κηφέως τὸ στῆθος, τῆς δὲ Κασσιεπείας τὰ ἄνωθεν· εἶτα ὑπὸ τοὺς ἐμπροσθίους πόδας τῆς Μεγάλης Ἄρκτου 〈μεταξὺ τῆς Ἄρκτου〉 καὶ τοῦ Λέοντος ἄχρι πρὸς τὸν ὦμον τοῦ Ἀρκτοφύλακος 〈φέρεσθαι αὐτόν.〉

1.11.2Ayı Bekçisi'nin sol omzu, Yunanistan çevresindeki yerlerde daima görünen dairenin 4 dereceden fazla güneyindedir; çünkü kuzey kutbundan 41 ve dörtte bir derece uzaktadır, daima görünen daire ise 37 derece. Taç'ın ve Lir'in üst kısımları hakkındaki söz ise pek kaba söylenmiştir; çünkü bunlar daima görünen daireye yakın değildir, ikisi de onun çok güneyindedir: Lir'dekilerin kuzeydekisi kuzey

1.11.2

〈Ὁ μὲν οὖν ἀριστερὸς ὦμος τοῦ Ἀρκτοφύλακος νοτιώτερός ἐστι τοῦ ἀεὶ φανεροῦ τοῦ ἐν τοῖς περὶ τὴν Ἑλλάδα τόποις πλεῖον ἢ μοίραις δ΄. ἀπὸ γὰρ τοῦ βορείου πόλου ἀπέχει μοίρας μα΄ δ΄΄ ὁ δὲ ἀεὶ φανερὸς κύκλος ἀπέχει μοίρας λζ΄. „τὰ δὲ ἄνωθεν τοῦ Στεφάνου καὶ τῆς Λύρας ὁλοσχερέστερον εἴρηται· οὐ γὰρ συνεγγίζει ταῦτα τῷ ἀεὶ φανερῷ κύκλῳ, ἀλλʼ ἑκάτερον αὐτῶν πολλῷ νοτιώτερόν ἐστιν· ὁ μὲν γὰρ βορειότερος τῶν ἐν τῇ Λύρᾳ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ βορείου

1.11.3kutbundan 49 derece uzaktadır. Ayılar arasındaki Yılan'ın başı daima görünen dairenin kuzeyinde ama ona yakın ilerler; çünkü başın yıldızlarından güneydeki, sol şakakta duranı, kutuptan

1.11.3

πόλου μοίρας μθ΄. ἡ δὲ κεφαλὴ τοῦ διὰ τῶν Ἄρκτων Ὄφεως βορειοτέρα μέν, ἐγγὺς δὲ τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου φέρεται· ὁ γὰρ νοτιώτερος αὐτῶν καὶ ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ κροτάφου κείμενος ἀπέχει ἀπὸ τοῦ πόλου

1.11.437 derece uzaktadır, yani daima görünen daire kadar. Kepheus'un göğsü ise, daha önce gösterdiğimiz gibi, daima görünen dairenin kuzeyindedir. Kuş'un sağ kanadının üst kısımları ve Kassiepeia'nın ayağı daima görünen daire üzerinde ilerler: sağ kanadın ucundakilerin kuzeydekisi kuzey kutbundan 40 derece, Kassiepeia'dakilerin kuzeydekisi, ki ayaklardadır,

1.11.4

μοίρας λζ΄, ὅσας καὶ ὁ ἀεὶ φανερὸς κύκλος. τοῦ δὲ Κηφέως τὸ στῆθος βορειότερόν ἐστι τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου, ὡς πρότερον ὑποδεδείχαμεν. τῆς 〈δὲ〉 δεξιᾶς πτέρυγος τοῦ Ὄρνιθος τὰ ἄνωθεν καὶ τῆς Κασσιεπείας ὁ ποὺς ἐπὶ τοῦ 〈ἀεὶ〉 φανεροῦ κύκλου φέρεται· ὁ μὲν γὰρ βορειότερος τῶν ἐν ἄκρᾳ τῇ δεξιᾷ πτέρυγι ἀπέχει ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου μοίρας μ΄· ὁ δὲ βορειότερος τῶν ἐν τῇ Κασσιεπείᾳ, ὅς ἐστιν ἐν τοῖς ποσίν, ἀπέχει ἀπὸ

1.11.5kutuptan 38 derece uzaktadır. Büyük Ayı'nın ayakları da daima görünen dairenin kuzeyinde ilerler: önde gideni kuzey kutbundan aşağı yukarı 24, arkadan geleni aşağı yukarı 25 derece uzaktadır. Demek ki Eudoksos'un, daima görünen dairenin “Ayı ile Aslan'ın arasından geçtiğini” söylemesi akla yatkındır.

1.11.5

τοῦ πόλου μοίρας λη΄. καὶ οἱ πόδες δὲ τῆς Μεγάλης Ἄρκτου βορειότεροι φέρονται τοῦ ἀεὶ φανεροῦ κύκλου. ὁ μὲν γὰρ ἡγούμενος αὐτῶν ἀπέχει ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου περὶ μοίρας κδ΄, ὁ δὲ ἑπόμενος περὶ μοίρας κε. εὐλόγως οὖν φησι τὸν ἀεὶ φανερὸν „φέρεσθαι μεταξὺ τῆς Ἄρκτου καὶ τοῦ Λέοντος“.

1.11.6Daima görünmeyen dairenin üzerinde ilerleyen takımyıldızlar görülmez. Eudoksos şöyle der: “Bu daireye en yakın olanlar Irmak'ın suyunun uçları, Argo'nun tabanı ve dümeni, sonra Yaban Hayvanı ve Sunak, bir de Yay'ın arka bacaklarıdır. Mısır'dan görülen yıldız da bu dairenin üzerindedir.”

1.11.6

Ἐπὶ δὲ τοῦ ἀεὶ ἀφανοῦς κύκλου τὰ μὲν ἐπʼ αὐτοῦ φερόμενα ἄστρα οὐχ ὁρᾶται· „ἐγγυτάτω δέ, φησίν, ,,αὐτοῦ ἐστι τοῦ τε ὕδατος τοῦ Ποταμοῦ τὰ ἄκρα καὶ „τῆς Ἀργοῦς τὸ ἔδαφος καὶ τὸ πηδάλιον· εἶτα τὸ Θηρίον „καὶ τὸ Θυμιατήριον· ἔτι δὲ τοῦ Τοξότου τὰ ὀπίσθια ,,σκέλη. ὁ δὲ ἐξ Αἰγύπτου ὁρώμενος ἀστήρ ἐστιν ἐν αὐτῷ.“

1.11.7Bunların ötekileri yaklaşık olarak söylendiği için tereddüt götürmez. Ama Kanopos denilen yıldızın bizzat görünmeyen daire üzerinde ilerlediği doğru değildir. Bu yıldız, Dümen'deki yıldızların güneydeki ve parlak olanıdır; güney kutbundan

1.11.7

Τούτων δὲ τὰ μὲν ἄλλα, ἐπεὶ κατὰ συνεγγισμὸν εἴρηται, οὐκ ἂν διστάζοιτο. ὁ δὲ καλούμενος Κάνωπος οὐκ ὀρθῶς λέγεται ἐν αὐτῷ τῷ ἀφανεῖ κύκλῳ φέρεσθαι· ἔστι γὰρ οὗτος ὁ νοτιώτερος τῶν ἐν τῷ Πηδαλίῳ καὶ λαμπρός. ἀπέχει δὲ οὗτος ἀπὸ τοῦ 〈νοτίου〉 πόλου

1.11.838 dereceden biraz fazla uzaktadır. Atina'da daima görünmeyen daire kutuptan aşağı yukarı 37, Rodos'ta aşağı yukarı 36 derece uzaktadır. Demek ki bu yıldız Yunanistan'daki görünmeyen dairenin kuzeyindedir ve yer üstünde ilerlerken görülebilir. Nitekim Rodos çevresindeki yerlerde görülür.

1.11.8

περὶ μοίρας λη΄ ??. ὁ δὲ ἐν Ἀθήναις ἀεὶ ἀφανὴς κύκλος ἀπέχει ἀπὸ τοῦ πόλου περὶ μοίρας λζ΄, ὁ δὲ ἐν Ῥόδῳ περὶ μοίρας λϚ΄. δῆλον οὖν ὅτι ὁ ἀστὴρ οὗτος βορειότερός ἐστι τοῦ ἐν τῇ Ἑλλάδι ἀφανοῦς κύκλου καὶ δύναται ὑπὲρ γῆς φερόμενος βλέπεσθαι. καὶ δὴ καὶ θεωρεῖται ἐν τοῖς περὶ τὴν Ῥόδον τόποις.

1.11.9Eudoksos ayrıca kolür denilen daireler üzerinde duran yıldızları da açıklar. Bunlardan birinin üzerinde Büyük Ayı'nın ortasının, Yengeç'in ortasının, Su Yılanı'nın boynunun, Argo'nun kıçla

1.11.9

Πάλιν δὲ ὁ Εὔδοξος διασαφεῖ καὶ τοὺς ἐπὶ τῶν κολούρων λεγομένων κύκλων κειμένους ἀστέρας καί φησιν ἐπὶ μὲν τοῦ ἑνὸς αὐτῶν κεῖσθαι τὸ μέσον τῆς Μεγάλης Ἄρκτου, καὶ τοῦ Καρκίνου τὸ μέσον, καὶ τὸν αὐχένα τοῦ Ὕδρου, καὶ τῆς Ἀργοῦς τὸ μεταξὺ τῆς

1.11.10direk arasındaki kısmının durduğunu söyler. Bu daire, görünmeyen kutbu geçtikten sonra Güney Balığı'nın kuyruğundan, Oğlak'ın ortasından ve Ok'un ortasından geçer; Kuş'un boynundan ve sağ kanadından, Kepheus'un sol elinden, Ejderha'nın dönemecinden geçerek ve Küçük Ayı'nın kuyruğunun yanından çizilir.

1.11.10

τε πρύμνης καὶ τοῦ ἱσιοῦ· εἶτα μετὰ τὸν ἀφανῆ πόλον τὴν οὐρὰν τοῦ Νοτίου Ἰχθύος, καὶ τὸ μέσον τοῦ Αἰγόκερω, καὶ τὸ μέσον τοῦ Ὀϊστοῦ· τοῦ δὲ Ὄρνιθος διὰ τοῦ αὐχένος καὶ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος καὶ διὰ τῆς ἀριστερᾶς χειρὸς τοῦ Κηφέως γράφεσθαι αὐτόν, καὶ διὰ τῆς καμπῆς τοῦ Ὄφεως, καὶ παρὰ τὴν οὐρὰν τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου.

1.11.11Ayı konusunda büsbütün yanılıyor. Çünkü Ayı'nın önde giden yıldızları, başındaki de ön ayaklarındaki de, Aslan burcunda durur. Öyleyse Ayı'nın ortası

1.11.11

Περὶ μὲν οὖν τῆς Ἄρκτου ὁλοσχερῶς ἀγνοεῖ· οἱ γὰρ ἡγούμενοι αὐτῆς, ὁ ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ ὁ ἐν τοῖς ἐμπροσθίοις ποσίν, ἀμφότεροι ἐν τῷ τοῦ Λέοντος δωδεκατημορίῳ κεῖνται. πῶς οὖν δυνατὸν τὸ μέσον

1.11.12Yengeç'in başlangıcında nasıl durabilir? Su Yılanı'nın başının önde giden yıldızları da Yengeç'in 10. derecesini geçer. Demek ki Su Yılanı'nın boynu sözü edilen dairenin çok daha gerisinde, yani doğusunda kalır.

1.11.12

τῆς Ἄρκτου ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ Καρκίνου κεῖσθαι; τῆς δὲ κεφαλῆς τοῦ Ὕδρου οἱ ἡγούμενοι ἐπέχουσι Καρκίνου πλεῖον ἢ μοίρας ι΄. δῆλον οὖν ὅτι πολλῷ πλεῖον ὑπολείπεται τοῦ εἰρημένου κύκλου ὁ αὐχὴν τοῦ Ὕδρου.

1.11.13Argo hakkındaki söz de doğru değildir. Güney Balığı'nın kuyruğundaki yıldızlardan en önde gideni Oğlak'ın 23. derecesini geçer; demek ki sözü edilen dairenin o kadar gerisinde kalır, onun üzerinde

1.11.13

περὶ δὲ τῆς Ἀργοῦς οὐχ ὑγιῶς εἴρηται. τῶν δʼ ἐν τῇ οὐρᾷ τοῦ Νοτίου Ἰχθύος ὁ μάλιστα ἡγούμενος ἐπέχει τοῦ Αἰγόκερω πλεῖον ἢ μοίρας κγ΄· τοσοῦτον ἄρα ὑπολείπεται τοῦ προειρημένου κύκλου καὶ οὐκ ἐπʼ

1.11.14ilerlemez. Ok ise bütünüyle sözü edilen dairenin gerisinde kalır ve onun tarafından ortasından kesilmez; çünkü içindeki önde giden yıldız Oğlak'ın 1. derecesine düşer. Demek ki

1.11.14

αὐτοῦ φέρεται. ὁ δὲ Ὀϊτὸς ὅλος ὑπολείπεται τοῦ προειρημένου κύκλου καὶ οὐ διὰ μέσου τέμνεται ὑπʼ αὐτοῦ· ὁ γὰρ ἡγούμενος ἐν αὐτῷ ἀστὴρ ἐπέχει τοῦ Αἰγόκερω μοῖραν α΄· οὐκ ἄρα δυνατὸν διχοτομεῖσθαι

1.11.15bu daire onu ikiye bölemez. Kuş da aynı şekilde bütünüyle dairenin doğusunda durur; çünkü içindeki önde giden yıldız, gagasının ucundaki, Oğlak'ın 1 buçuk derecesine düşer; sağ kanadının ucundakilerden en batıdaki de Oğlak'ın 6 buçuk derecesini geçer. Demek ki ne Kuş'un boynu ne de sağ kanadı sözü edilen dairenin üzerinde

1.11.15

αὐτὸν ὑπὸ τοῦ προειρημένου κύκλου. ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Ὄρνις ὅλος πρὸς ἀνατολὰς κεῖται τοῦ εἰρημένου κύκλου· ὁ γὰρ ἡγούμενος ἐν αὐτῷ καὶ ἐπʼ ἄκρου τοῦ ῥύγχους ἐπέχει 〈τοῦ Αἰγόκερω〉 μοίρας α΄ Ϟ″· τῶν δὲ ἐν ἄκρᾳ τῇ δεξιᾷ πτέρυγι ὁ μάλιστα πρὸς δύσιν κείμενος ἐπέχει τοῦ Αἰγόκερω πλεῖον ἢ μοίρας Ϛ΄ Ϟ″· οὐκ ἄρα δυνατὸν οὔτε τὸν αὐχένα τοῦ Ὄρνιθος οὔτε τὴν δεξιὰν πτέρυγα αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ εἰρημένου κύκλου

1.11.16durabilir. Kepheus'un sol eli ise sözü edilen daireden doğuya doğru büsbütün uzaklaşır: başındaki yıldızlardan en önde gidenler bile Kova'nın 10. derecesini geçer; sol elindeki parlak yıldız, ki bazıları onu omza yerleştirir, Kova'nın 25. derecesine düşer; demek ki fark iki burca yakındır. Ama Ejderha'nın dönemeci ve Küçük Ayı'nın kuyruğu hakkında doğru söylemiştir.

1.11.16

κεῖσθαι. τοῦ γε μὴν Κηφέως ἡ ἀριστερὰ χεὶρ πολὺ ὅλως παραλλάσσει τὸν εἰρημένον κύκλον πρὸς ἀνατολάς· καὶ γὰρ οἱ ἐν τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ οἱ ἡγούμενοι μάλιστα τοῦ Ὑδροχόου ἐπέχουσι πλεῖον ἢ μοίρας ι΄, ὁ δὲ ἐν τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ λαμπρὸς ἀστήρ, ὃν ἐν τῷ ὤμῳ τινὲς τιθέασι, τοῦ Ὑδροχόου ἐπέχει μοίρας κε΄· παρὰ μικρὸν οὖν δύο ζῴδια παραλλάσσει. περὶ μέντοι τῆς καμπῆς τοῦ Ὄφεως καὶ τῆς οὐρᾶς τῆς Μικρᾶς Ἄρκτου ὀρθῶς ἀπεφήνατο.

1.11.17Öbür kolür dairesi üzerinde ise önce Ayı Bekçisi'nin sol elinin ve gövdesinin boylu boyunca ortasının, sonra Kıskaçlar'ın enine ortasının, Kentauros'un sağ elinin ve ön dizlerinin; görünmeyen kutbu geçtikten sonra da Irmak'ın dönemecinin, Deniz Canavarı'nın başının, Koç'un enine sırtının, Perseus'un başının ve sağ elinin durduğunu söyler.

1.11.17

Εν δὲ τῷ ἑτέρῳ κολούρῳ φησὶ κεῖσθαι πρῶτον μὲν τὴν ἀριστερὰν χεῖρα τοῦ Ἀρκτοφύλακος καὶ τὰ μέσα αὐτοῦ κατὰ μῆκος· εἶτα τὰ μέσα τῶν Χηλῶν κατὰ πλάτος καὶ τοῦ Κενταύρου τὴν δεξιὰν χεῖρα καὶ τὰ ἐμπρόσθια γόνατα· μετὰ δὲ τὸν ἀφανῆ πόλον 〈τὴν〉 καμπήν τε τοῦ Ποταμοῦ καὶ 〈τοῦ〉 Κήτους τὴν κεφαλὴν καὶ τοῦ Κριοῦ τὰ νῶτα κατὰ πλάτος καὶ τοῦ Περσέως τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν δεξιὰν χεῖρα.

1.11.18Ayı Bekçisi'nin sol eli sözü edilen dairenin bir burcun yarısı kadar gerisinde kalır; Eudoksos'un dediği gibi ekinoks noktalarından geçen dairenin üzerinde ilerlemez. Çünkü elindeki yıldızlardan önde gideni Kıskaçlar'ın 13. derecesini geçer.

1.11.18

Ἡ μὲν οὖν ἀριστερὰ χεὶρ τοῦ Ἀρκτοφύλακος ὑπολείπεται τοῦ εἰρημένου κύκλου ὡς ἥμισυ μέρος ζῳδίου καὶ οὐκ ἐπʼ αὐτοῦ φέρεται τοῦ διὰ τῶν ἰσημερινῶν σημείων κύκλου, ὡς Εὔδοξός φησιν· ὁ γὰρ ἡγούμενος τῶν ἐν αὐτῇ ἐπέχει Χηλῶν πλεῖον ἢ μοίρας ιγ΄.

1.11.19Gövdesinin boylu boyunca ortasından bu daire tarafından kesildiğini söylemekle de yanılıyor: başındaki yıldız Kıskaçlar'ın aşağı yukarı 16 ve üçte iki derecesine, sağ ayağındaki Kıskaçlar'ın aşağı yukarı 24 ve dörtte üç derecesine, kuşağındaki parlak yıldız

1.11.19

ἀγνοεῖ δὲ καὶ μέσον αὐτοῦ τὸ σῶμα κατὰ μῆκος ὑπὸ τοῦ εἰρημένου κύκλου τέμνεσθαι λέγων· ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἀστὴρ ἐπέχει Χηλῶν περὶ μοίρας ιϚ΄ καὶ δίμοιρον, ὁ δὲ ἐν τῷ δεξιῷ ποδὶ ἐπέχει Χηλῶν περὶ μοίρας κδ΄ Ϟ″ δ″, ὁ δὲ ἐν τῇ ζώνῃ λαμπρὸς

1.11.20Kıskaçlar'ın aşağı yukarı 14 ve üçte bir derecesine düşer. Kentauros'un sağ elindeki yıldız sözü edilen dairenin aşağı yukarı bir burcun dörtte biri kadar gerisinde kalır; çünkü Kıskaçlar'ın 8. derecesine düşer. Deniz Canavarı'nın başı da sözü edilen dairenin gerisinde kalır, ama çok değil; çünkü Deniz Canavarı'nın başının hizasında, sırt yelesinin üstünde duran Balıklar'ın Bağı, Koç'un

1.11.20

ἐπέχει Χηλῶν περὶ μοίρας ιδ΄ καὶ γ″. ὁ δὲ ἐν τῇ δεξιᾷ χειρὶ τοῦ Κενταύρου ὑπολείπεται τοῦ εἰρημένου κύκλου περὶ τέταρτον μέρος ζῳδίου· ἐπέχει γὰρ Χηλῶν μοίρας η΄. ἡ δὲ κεφαλὴ τοῦ Κήτους ὑπολείπεται μὲν τοῦ προειρημένου κύκλου, οὐ πολὺ δέ ὁ γὰρ Σύνδεσμος τῶν Ἰχθύων, ὃς κεῖται κατὰ τὴν κεφαλὴν τοῦ Κήτους ἐπὶ τῆς λοφίας αὐτοῦ, ἐπέχει Κριοῦ μοίρας

1.11.213 ve dörtte bir derecesine düşer. Koç'un sırtı da sözü edilen daire üzerinde durmaz, bir burcun üçte birinden fazla gerisinde kalır; çünkü sırtının ortasındaki yıldız Koç'un 11 buçuk derecesine düşer. Perseus'un sağ eli ile başı da aynı şekilde sözü edilen dairenin aşağı yukarı bir burcun üçte biri kadar gerisinde kalır.

1.11.21

γ΄ δ″. καὶ μὴν οὐδὲ τοῦ Κριοῦ τὰ νῶτα ἐπὶ τοῦ εἰρημένου κύκλου κεῖται, ἀλλὰ ὑπολείπεται πλεῖον ἢ τρίτον μέρος ζῳδίου· ὁ γὰρ ἐν μέσῳ τῷ νώτῳ αὐτοῦ κείμενος ἀστὴρ ἐπέχει Κριοῦ μοίρας ια΄ Ϟ″. ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ Περσέως ἥ τε δεξιὰ χεὶρ καὶ ἡ κεφαλὴ ὑπολείπονται τοῦ εἰρημένου κύκλου περὶ τρίτον μέρος ζῳδίου. # Kitap 2

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…