İçeriğe geç
Heron

Heron

Pnömatik

Πνευματικά

s2I. Kitap

İskenderiyeli Heron'un Pnömatiği — Birinci Kitap

Pnömatik konusu eski filozoflar ve mühendisler tarafından ciddiyetle ele alınmıştır: Kimi onun imkânlarını akıl yürütmeyle ortaya koymuş, kimi de duyulur şeylerin işleyişi üzerinde göstermiştir. Biz de eskilerin bize bıraktıklarını bir düzene sokmayı ve kendi bulduklarımızı eklemeyi gerekli sayıyoruz; böylece ileride bu bilimlerle uğraşmak isteyenler bundan faydalanacaktır. Bu incelemenin, daha önce dört kitapta yazdığımız su saatleri incelemesinin devamı olması gerektiğini düşündüğümüz için, dediğimiz gibi, onu da yazıyoruz. Çünkü hava, ateş, su ve toprak birbiriyle birleştirilerek, üç ya da dört unsur bir araya getirilerek türlü düzenekler işletilir; bunların bir kısmı bu hayatın en zaruri ihtiyaçlarını karşılar, bir kısmı da insanı hayrete düşüren bir şaşkınlık uyandırır.

s2

Τῆς πνευματικῆς πραγματείας σπουδῆς ἠξιωμένης πρὸς τῶν παλαιῶν φιλοσόφων τε καὶ μηχανικῶν, τῶν μὲν λογικῶς τὴν δύναμιν αὐτῆς ἀποδεδωκότων, τῶν δὲ καὶ διʼ αὐτῆς τῆς τῶν αἰσθητῶν ἐνεργείας, ἀναγκαῖον ὑπάρχειν νομίζομεν καὶ αὐτοὶ τὰ παραδοθέντα ὑπὸ τῶν ἀρχαίων εἰς τάξιν ἀγαγεῖν, καὶ ἃ ἡμεῖς δὲ προσευρήκαμεν εἰσθέσθαι· οὕτως γὰρ τοὺς μετὰ ταῦτα ἐν τοῖς μαθήμασιν ἀναστρέφεσθαι βουλομένους ὠφελεῖσθαι συμβήσεται. ἀκόλουθον δὲ εἶναι νομίσαντες τῇ τῶν ὑδρίων ὡροσκοπείων ἕξει, ἥτις ἡμῖν ἐν τέσσαρσι βιβλίοις προαναγέγραπται, ταύτην συνεχῆ ὑπάρχειν γράφομεν καὶ περὶ αὐτῆς, ὡς προείρηται· διὰ γὰρ συμπλοκῆς ἀέρος καὶ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ γῆς καὶ τῶν τριῶν στοιχείων ἢ καὶ τῶν τεσσάρων συμπλεκομένων ποικίλαι διαθέσεις ἐνεργοῦνται, αἱ μὲν ἀναγκαιοτάτας τῷ βίῳ τούτῳ χρείας παρέχουσαι, αἱ δὲ ἐκπληκτικόν τινα θαυμασμὸν ἐπιδεικνύμεναι.

s4Söyleyeceklerimize geçmeden önce boşluk hakkında bir karara varmamız gerekir. Kimileri hiçbir surette boşluk bulunmadığını ileri sürer; kimileri ise tabiatta toplu bir boşluk bulunmadığını, ama boşluğun küçük parçalar hâlinde havanın, suyun, ateşin ve öteki cisimlerin arasına serpiştirilmiş olduğunu söyler. Asıl bunlara katılmak gerekir, çünkü bunun böyle olduğu ileride görünen ve hisse gelen şeylerden hareketle gösterilecektir. Bununla birlikte çoğu kimsenin boş sandığı kaplar, sandıkları gibi boş değil, havayla doludur. Hava ise tabiatı inceleyenlerin kabul ettiği gibi, çoğunlukla gözümüze görünmeyen ince ve küçük parçacıklardan meydana gelmiştir. Nitekim boş görünen bir kaba su dökülürse, kaba ne kadar su girerse o kadar hava dışarı çıkar. Söylediğimizi şu deneyle anlamak mümkündür: Boş sanılan bir kabı ters çevirip eğmeden dik tutarak suya bastırırsan, kabı bütünüyle batırsan bile su içine girmez. Demek ki hava bir cisimdir ve kabın içindeki bütün yeri doldurduğu için suyun içeri girmesine izin vermez. Kabın dibini delersen su ağızdan içeri girer, hava ise delikten dışarı çıkar.

s4

Πρὸ δὲ τῶν λέγεσθαι μελλόντων πρῶτον περὶ κενοῦ διαληπτέον. οἱ μὲν γὰρ τὸ καθόλου μηδὲν εἶναι κενὸν ⟨διατείνονται⟩, οἱ δὲ ἄθρουν μὲν κατὰ φύσιν μηδὲν εἶναι κενόν, παρεσπαρμένον δὲ κατὰ μικρὰ μόρια | τῷ ἀέρι καὶ τῷ ὑγρῷ καὶ ⟨τῷ⟩ πυρὶ καὶ τοῖς ἄλλοις σώμασιν· οἷς μάλιστα συμφέρεσθαι προσήκει· ἐκ γὰρ τῶν φαινομένων καὶ ὑπὸ τὴν αἴσθησιν πιπτόντων ἐν τοῖς ἑξῆς δείκνυται τοῦτο συμβαῖνον· ἐν τῷ μέντοι τὰ ἀγγεῖα τὰ δοκοῦντα εἶναι τοῖς πολλοῖς κενὰ οὐκ ἔστιν, ὡς ὑπολαμβάνουσι, κενά, ἀέρος δὲ πλήρη. ὁ δὲ ἀήρ ἐστιν, ὡς τοῖς περὶ φύσεως πραγματευσαμένοις ἀρέσκει, ἐκ λεπτῶν καὶ μικρομερῶν σωμάτων συνεστηκὼς ἀφανῶν ἡμῖν ὄντων ὡς ἐπὶ ⟨τὸ⟩ πολύ. ἐὰν γοῦν εἰς τὸ δοκοῦν ἀγγεῖον κενὸν ὑπάρχειν ἐγχέῃ τις ὕδωρ, καθʼ ὅσον ἂν πλῆθος τοῦ ὕδατος εἰς τὸ ἀγγεῖον ἐμπίπτῃ, κατὰ τοσοῦτον πλῆθος ἀὴρ ἐκχωρήσει. κατανοήσειε δʼ ἄν τις τὸ λεγόμενον ἐκ τοῦ τοιούτου· ἐὰν γὰρ εἰς ὕδωρ καταστρέψας ἀγγεῖον τὸ δοκοῦν εἶναι κενὸν πιέζῃς εἰς τὸ κάτω ἀκλινὲς διαφυλάσσων, οὐκ εἰσελεύσεται τὸ ὕδωρ εἰς αὐτό, κἂν ὅλον αὐτὸ κρύψῃς· ὥστε δῆλον εἶναι, ὅτι σῶμα ὑπάρχων ὁ ἀὴρ οὐκ ἐᾷ παρεισελθεῖν τὸ ὕδωρ διὰ τὸ πεπληρωκέναι πάντα τὸν ἐν τῷ ἀγγείῳ τόπον. ἐὰν γοῦν τρυπήσῃ τις τὸν πυθμένα τοῦ ἀγγείου, τὸ μὲν ὕδωρ διὰ τοῦ στόματος εἰς αὐτὸ εἰσελεύσεται, ὁ δὲ ἀὴρ διὰ τοῦ τρυπήματος ἐξελεύσεται. πάλιν δὲ

s6Yine, dip delinmeden önce kap sudan dik olarak kaldırılıp ters çevrilirse, kabın iç yüzeyinin, suya konmadan önce nasılsa öyle, hiç ıslanmamış olduğu görülür. Bu yüzden havanın bir cisim olduğunu kabul etmek gerekir. Hava hareket edince pneuma, yani hava akımı olur; çünkü hava akımı hareket eden havadan başka bir şey değildir. Nitekim dibi delinmiş kaba su girerken deliğe el tutulursa, kaptan dışarı fışkıran hava akımı hissedilir; bu da suyun dışarı ittiği havadan başka bir şey değildir. Demek ki var olan şeyler arasında boşluğun kendi başına, toplu bir şey olarak bulunduğunu değil, havanın, suyun ve öteki cisimlerin arasına küçük parçalar hâlinde serpiştirilmiş olduğunu kabul etmek gerekir. Belki yalnız elmasın boşluktan hiç pay almadığı söylenebilir; çünkü elmas ne ateşte kızarır ne de kırılır, örsle çekiç arasında dövülünce bütünüyle onların içine gömülür. Bu da sıklığının hiç aralık bırakmamasından ileri gelir: Ateşin parçacıkları bu taştaki boşluklardan daha iri olduğu için içine giremez, yalnız dış yüzeyine dokunur; öteki cisimlerde olduğu gibi içeri sızamadıklarından taş ısı da almaz. Havanın parçacıkları ise birbirine dayanır ama her noktada birbirine tam oturmaz; kumsaldaki kum gibi aralarında boş aralıklar kalır.

s6

πρὸ τοῦ τρυπῆσαι τὸν πυθμένα ἐάν τις ὀρθὸν ἐκ τοῦ ὕδατος τὸ ἀγγεῖον ἐπάρῃ, ἀνατρέψας ὄψεται πᾶσαν τὴν ἐντὸς τοῦ ἀγγείου ἐπιφάνειαν καθαρὰν ἀπὸ τοῦ ὑγροῦ, καθάπερ ἦν καὶ πρὸ τοῦ τεθῆναι. διὸ δὴ ὑποληπτέον εἶναι σῶμα τὸν ἀέρα. γίνεται δὲ πνεῦμα κινηθείς· οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι τὸ πνεῦμα ἢ κινούμενος ἀήρ. ἐὰν γοῦν τετρυπημένου τοῦ ἀγγείου κατὰ τὸν πυθμένα καὶ εἰσπίπτοντος τοῦ ὕδατος παραθῇ τις τῷ τρυπήματι τὴν χεῖρα, αἰσθήσεται τὸ πνεῦμα ἐκπῖπτον ἐκ τοῦ ἀγγείου· τοῦτο δὲ οὐκ ἄλλο τί ἐστιν ἢ ὁ ἐκκρουόμενος ὑπὸ τοῦ ὕδατος ἀήρ. οὐχ ὑποληπτέον οὖν ἐν τοῖς οὖσι κενοῦ τινα φύσιν ἀθρόαν αὐτὴν καθʼ ἑαυτὴν ὑπάρχειν, παρεσπαρμένην δὲ κατὰ μικρὰ μόρια τῷ τε ἀέρι καὶ τῷ ὑγρῷ καὶ τοῖς ἄλλοις σώμασιν, εἰ μὴ ἄρα τὸν ἀδάμαντα μόνον μὴ κοινωνεῖν ⟨εἴποι τις⟩ τῇ τοῦ κενοῦ φύσει διὰ τὸ μήτε πύρωσιν ἐπιδέχεσθαι μήτε διακόπτεσθαι, τυπτόμενον δὲ εἰς τοὺς ἄκμονας καὶ τὰς σφύρας ὅλον ἐνδύεσθαι. τοῦτο δὲ αὐτῷ παρακολουθεῖ διὰ τὴν συνεχῆ πυκνότητα· τὰ γὰρ τοῦ πυρὸς σώματα παχυμερέστερα ὄντα τῶν ἐν τῷ λίθῳ κενῶν οὐ παρεισέρχεται, ἀλλὰ μόνον ἐπιψαύει τῆς ἐκτὸς ἐπιφανείας· διόπερ μὴ προκατεισδύνοντα ἐντὸς καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων σωμάτων οὐδὲ δέχεται θερμότητα. τὰ δὲ τοῦ ἀέρος σώματα συνερείδει μὲν πρὸς ἄλληλα, οὐ κατὰ πᾶν δὲ μέρος ἐφαρμόζει, ἀλλʼ ἔχει τινὰ διαστήματα μεταξὺ κενὰ καθάπερ ἡ ἐν τοῖς αἰγιαλοῖς ψάμμος. τὰ μὲν οὖν τῆς ψάμμου μόρια τοῖς τοῦ ἀέρος σώμασιν

s8Kum tanelerini havanın parçacıklarına, kum taneleri arasındaki havayı da havanın parçacıkları arasındaki boşluklara benzetmek gerekir. Bu yüzden hava, bir zorlama gelince sıkışır ve parçacıklar tabiatlarına aykırı olarak birbirine bastırılıp boşlukların yerine çöker; zorlama kalkınca da parçacıkların esnekliği sayesinde eski düzenine döner. Boynuz talaşlarında ve kuru süngerlerde de böyledir: Bunlar sıkıştırılıp bırakılınca yeniden eski yerlerine döner, eski hacimlerini geri kazanır. Aynı şekilde, bir zorlamayla havanın parçacıkları birbirinden ayrılır ve tabiata aykırı olarak daha büyük bir boş yer açılırsa, parçacıklar yeniden birbirine doğru koşar; çünkü boşlukta ne karşı koyan ne geri iten bir şey bulunduğundan cisimler birbirine dayanıncaya kadar hızla hareket eder. Nitekim biri çok hafif ve dar ağızlı bir kap alıp ağzına dayayarak içindeki havayı emer ve sonra bırakırsa, kap dudaklarından sarkar kalır; çünkü boşluk, boşalan yeri doldurmak için eti kendine çeker. Buradan kapta toplu bir boş yerin meydana geldiği açıkça anlaşılır. Bu başka bir yoldan da bellidir: Hekimlerin kullandığı yumurta biçimli şişeler camdandır ve ağızları dardır. Bunları sıvıyla doldurmak istediklerinde içlerindeki havayı ağızlarıyla emer, şişenin ağzını parmaklarıyla kapatır ve şişeyi ters çevirip

s8

ἀποικειοῦσθαι ὑποληπτέον, τὸν δὲ ἀέρα τὸν μεταξὺ τῶν τῆς ψάμμου μορίων | τοῖς μεταξὺ τοῦ ἀέρος κενοῖς· διὸ καὶ πιλεῖσθαι τὸν ἀέρα συμβαίνει ἐκ βίας τινὸς προσελθούσης καὶ συνιζάνειν εἰς τὰς τῶν κενῶν χώρας, παρὰ φύσιν τῶν σωμάτων πρὸς ἄλληλα θλιβομένων· ἀνέσεως δὲ γενομένης πάλιν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν ἀποκαθίσταται τῇ τῶν σωμάτων εὐτονίᾳ, καθάπερ καὶ τοῖς τῶν κεράτων συμβαίνει ξέσμασι καὶ τοῖς ξηροῖς σπόγγοις, ὅταν συμπιληθέντα ἀνεθῇ, πάλιν ἐπὶ τὴν αὐτὴν χώραν ἀποκαθίστασθαι καὶ τὸν αὐτὸν ὄγκον ἀποδιδόναι, ὁμοίως δὲ καὶ ἐάν τινος βίας γενομένης ἀπʼ ἀλλήλων διαστῇ τὰ τοῦ ἀέρος σώματα καὶ μείζων κενὸς παρὰ φύσιν γένηται τόπος, πάλιν πρὸς ἄλληλα συντρέχειν· διὰ γὰρ τοῦ κενοῦ ταχεῖαν γίνεσθαι τὴν φορὰν τοῖς σώμασι ⟨συμβαίνει⟩, μηδενὸς ἀνθισταμένου μηδὲ ἀντικρούοντος, ἕως ἂν ἀλλήλοις προσερείσῃ τὰ σώματα. ἐὰν οὖν ἀγγεῖον λαβών τις κουφότατον καὶ σύστομον, προσθεὶς τῷ στόματι ἐκμυζήσῃ τὸν ἀέρα καὶ ἀφῇ, ἐκκρεμασθήσεται ἐκ τῶν χειλέων τὸ ἀγγεῖον, ἐπισπωμένου τοῦ κενοῦ τὴν σάρκα πρὸς τὸ ἀναπληρωθῆναι τὸν κενωθέντα τόπον· ὥστε ἐκ τούτου φανερὸν γενέσθαι, ὅτι ἄθρους κενὸς ὑπῆρξεν ἐν τῷ ἀγγείῳ τόπος. καὶ ἄλλως δὲ τοῦτο φανερόν· τὰ γὰρ ἰατρικὰ ᾠὰ ὑέλινα ὄντα καὶ σύστομα, ὅταν βούλωνται πληρῶσαι ὑγροῦ, ἐκμυζήσαντες τῷ στόματι τὸν ἐν αὐτοῖς ἀέρα καὶ καταλαβόντες τὸ στόμιον αὐτῶν τῷ δακτύλῳ καταστρέφουσιν

s10 sıvıya daldırırlar; parmak çekilince su, kendi tabiatına aykırı olarak yukarı doğru hareket ettiği hâlde, boşalan yere çekilir. Hacamat şişelerinde olan da söylediklerimizden farklı değildir: Bunlar bedene konunca, epey ağır oldukları hâlde düşmemekle kalmaz, yakındaki maddeyi de bedenin gözeneklerinden dışarı çeker. Sebebi şudur: İçlerine konan ateş, içlerinde kapalı kalan havayı yok eder ve inceltir; tıpkı öteki cisimlerin, yani suyun, havanın ve toprağın da ateşle yok olup daha ince maddelere dönüşmesi gibi. Yok olduklarını geride kalan kömürler gösterir: Kömürler yanmadan önceki hacimlerini aynen ya da biraz eksilmiş olarak koruduğu hâlde ağırlıkça ilk hâllerinden çok farklıdır. Cisimlerin yok olan kısımları dumanla birlikte ateşimsi, havamsı ve topraksı maddelere dönüşür: Bunların en incesi ateşin de bulunduğu en yüksek yere çıkar; biraz daha kaba olanlar havaya karışır; daha da kaba olanlar ise hareket sürüp gittiği için öbürleriyle birlikte bir süre yükselir, sonra yeniden aşağı inip topraksı şeylere katılır. Su da ateşle yok olarak havaya dönüşür; çünkü altında ateş yanan kazanlardan çıkan buhar, havaya dönüşerek incelen sıvıdan başka bir şey değildir.

s10

εἰς τὸ ὑγρόν, καὶ ἀνεθέντος τοῦ δακτύλου ἀνασπᾶται εἰς τὸν κενωθέντα τόπον τὸ ὕδωρ, καίτοι παρὰ φύσιν τῆς φορᾶς ἄνω γενομένης τῷ ὑγρῷ. καὶ τὸ περὶ τὴν σικύαν δὲ συμβαῖνον οὐκ ἀλλότριον τῶν προειρημένων ὑπάρχει· προστιθέμεναι γὰρ αὗται τῷ σώματι οὐ μόνον οὐκ ἀποπίπτουσιν ἱκανὸν ἔχουσαι βάρος, ἀλλὰ καὶ προσεπισπῶνται τὴν παρακειμένην ὕλην διὰ τῶν τοῦ σώματος ἀραιωμάτων διʼ αἰτίαν τοιαύτην· ἐμβληθὲν γὰρ ἐν αὐταῖς τὸ πῦρ φθείρει καὶ λεπτύνει τὸν ἀπειλημμένον ἐν αὐταῖς ἀέρα, καθάπερ καὶ τὰ ἄλλα σώματα ὑπὸ τοῦ πυρὸς φθείρεταί τε καὶ μεταβάλλει εἰς λεπτοτέρας οὐσίας, λέγω δὴ ὕδωρ καὶ ἀέρα καὶ γῆν. ὅτι μὲν γὰρ φθείρεται, δῆλον ἐκ τῶν περιλειπομένων ἀνθράκων· οὗτοι γὰρ τὸν αὐτὸν ὄγκον διαφυλάττοντες τῷ ἐξ ἀρχῆς πρὸ τοῦ τὴν καῦσιν ἐπιδέξασθαι ἢ ὀλίγῳ ἐλάσσονα, παρὰ πολὺ τῷ βάρει διαλλάσσουσι τοῦ ἐξ ἀρχῆς. χωρεῖ δὲ τὰ διεφθαρμένα τῶν σωμάτων διὰ τῶν καπνῶν εἴς τε πυρώδη οὐσίαν καὶ ἀερώδη καὶ γεώδη· τὰ μὲν γὰρ λεπτότερα τῆς φθορᾶς εἰς τὸν ἀνωτάτω χωρεῖ τόπον, ἔνθαπερ καὶ τὸ πῦρ· τὰ δὲ τούτων μικρῷ παχυμερέστερα εἰς τὸν ἀέρα· τὰ δὲ ἔτι τούτων παχύτερα ἐπὶ ποσὸν συνανενεχθέντα τοῖς εἰρημένοις διὰ τὴν συνεχῆ φορὰν πάλιν εἰς τὸν κάτω χωρήσαντα τόπον τοῖς γεώδεσι συνάπτει. μεταβάλλει δὲ καὶ τὸ ὕδωρ εἰς ἀέρα φθειρόμενον ὑπὸ τοῦ πυρός· οἱ γὰρ ἐκ τῶν ὑποκαιομένων λεβήτων ἀτμοὶ οὐκ ἄλλο τί εἰσιν ἢ αἱ τοῦ ὑγροῦ λεπτύνσεις εἰς ἀέρα χωροῦσαι. ὅτι μὲν οὖν τὸ πῦρ διαλύει τὰ παχύτερα

s12Ateşin daha kaba olan her şeyi çözüp dönüştürdüğü bunlardan bellidir. Topraktan yükselen buğular da cisimlerin daha kaba olanlarını daha ince parçacıklı maddelere dönüştürür. Çiğler, topraktaki suyun bu buğuyla incelmesinden başka bir yolla yükselmez; buğu ise ateşimsi bir maddeden meydana gelir: Güneş yerin altındayken oradaki yeri ısıtır; hele bu yer kükürtlü ya da ziftliyse, ısınınca daha çok buğu çıkarır. Yerden çıkan sıcak sular da aynı sebepten ileri gelir. Çiğlerin daha ince kısımları havaya dönüşür; daha kaba kısımları ise buğunun zoruyla bir süre onlarla birlikte yükselir, sonra güneş yön değiştirip buğu soğuyunca yeniden aşağı iner. Rüzgârlar da şiddetli buğudan doğar: Hava dışarı itilip incelir ve hep ardındaki, kendisine bitişik havayı harekete geçirir. Ama havanın hareketi her yerde aynı hızda olmaz; buğunun hemen yanında daha şiddetli, hareketin başladığı yerden uzaklaştıkça daha zayıftır. Yukarı atılan ağırlıklarda da böyledir: Bunlar da, onları fırlatan kuvvetin bulunduğu aşağıdaki yere yakınken daha hızlı,

s12

αὐτοῦ πάντα καὶ μεταβάλλει, ἐκ τούτων δῆλον. καὶ ἐκ τῶν ἀναθυμιάσεων δὲ τῶν ἀπὸ τῆς γῆς γινομένων μεταβάλλει τὰ παχύτερα τῶν σωμάτων εἰς λεπτομερεστέρας οὐσίας· αἱ γὰρ δρόσοι οὐκ ἄλλως ἀναφέρονται ἢ λεπτυνομένου τοῦ ἐν τῇ γῇ ὕδατος ὑπὸ τῆς ἀναθυμιάσεως· αὕτη δὲ ὑπὸ πυρώδους τινὸς οὐσίας γίνεται, τοῦ ἡλίου ὑπὸ γῆν ὄντος καὶ θερμαίνοντος τὸν κατʼ ἐκεῖνο τόπον, καὶ μᾶλλον ἤτοι θειώδη ἢ ἀσφαλτώδη ὄντα, ὃς θερμαινόμενος ἐπὶ πλεῖον τὴν ἀναθυμίασιν ποιεῖ· καὶ τὰ θερμὰ δὲ τῶν ὑδάτων τὰ ἐν τῇ γῇ εὑρισκόμενα ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας γίνεται. τῶν οὖν δρόσων τὰ μὲν λεπτότερα εἰς ἀέρα μεταβάλλει, τὰ δὲ παχύτερα ἐπὶ ποσὸν συνανενεχθέντα διὰ τὴν τῆς ἀναθυμιάσεως βίαν, ταύτης ἀποψυχείσης κατὰ τὴν τοῦ ἡλίου μετατροπὴν πάλιν εἰς τὸν κάτω φέρεται τόπον. καὶ τὰ πνεύματα δὲ ἐκ σφοδρᾶς ἀναθυμιάσεως γίνεται, τοῦ ἀέρος ἐξωθουμένου καὶ λεπτυνομένου καὶ ἀεὶ τὸν ἑξῆς καὶ συνεχῆ αὐτῷ κινοῦντος· ἡ μέντοι κίνησις τοῦ ἀέρος οὐ κατὰ πάντα τόπον ἰσοταχὴς γίνεται, ἀλλὰ σφοδροτέρα μὲν παῤ αὐτὴν τὴν ἀναθυμίασιν, ἀμαυροτέρα δὲ μακρυνθεῖσα τοῦ τόπου, καθʼ ὃν κεκίνηται, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄνω φερομένων βαρῶν. φέρεται γὰρ καὶ ταῦτα τάχιον μὲν κατὰ τὸν συνεγγίζοντα τῷ κάτω τόπον, πρὸς ὅν ἐστι καὶ ἡ ἀποστέλλουσα αὐτὰ δύναμις,

s14 yukarıda ise daha yavaş gider; fırlatan zorlama artık onlara hiç eşlik etmeyince de tabii yerlerine, yani aşağıya dönerler. Fırlatan zorlama onlara hep aynı hızla eşlik etseydi, hareketleri hiç sona ermezdi; oysa zorlama azar azar söner, adeta tükenir ve gidişin hızı da onunla birlikte söner. Su da topraksı maddeye dönüşür: Topraklı ve çukur bir yere su dökersek, az sonra toprak tarafından emilip gözden kaybolur; böylece toprağa karışır ve kendisi de toprak olur. Biri, suyun toprakla kaynaşmadığını, toprakça emilmediğini, güneşin ya da başka bir şeyin sıcaklığıyla çekilip buharlaştığını söylerse, yalan söylediği ortaya konur; çünkü aynı su camdan, tunçtan ya da başka sık bir maddeden yapılmış bir kaba konup uzun süre güneşte bırakılırsa, pek küçük bir kısmı dışında hiç eksilmez. Demek ki su da topraksı maddeye dönüşür; nitekim balçık ve çamur, suyun topraksı maddeye dönüşmesinden başka bir şey değildir. Daha ince madde de daha kaba maddeye dönüşür. Bunu sönmekte olan kandillerde görürüz: Yağı azalan kandilin alevi bir süre yukarı doğru çıkar, sanki kendi yerine, yani havanın da üstündeki en yüksek yere varmak için acele eder; ama aradaki havanın bolluğuna yenik düşünce

s14

βράδιον δὲ κατὰ τὸν ἄνω· τὸ παράπαν δὲ μηκέτι παρεπομένης αὐτοῖς τῆς ἐξαποστελλούσης βίας, πάλιν εἰς τὸν κατὰ φύσιν φέρεται τόπον, λέγω δὴ εἰς τὸν κάτω· εἰ δὲ ἰσοταχῆ αὐτὰ παρέπεμπεν ἡ ἐξαποστέλλουσα βία, οὐκ ἄν ποτε ἔληξε. νυνὶ δὲ κατὰ βραχὺ ἀποληγούσης αὐτῆς καὶ ὥσπερ δαπανωμένης, καὶ τὸ τάχος λήγει τῆς φορᾶς. καὶ τὸ ὕδωρ δὲ μεταβάλλει εἰς γεώδη οὐσίαν· ὅταν γὰρ εἴς τινα γεώδη καὶ κοῖλον τόπον ἐκχέωμεν ὕδωρ, μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἀφανὲς γίνεται ἀναποθὲν ὑπὸ τῆς γεώδους οὐσίας, ὥστε συνανακίρναται καὶ γίνεται καὶ αὐτὸ γῆ. εἰ δὲ λέγοι τις, ὅτι οὐ παραπλάσσεται οὐδὲ ἀναπίνεται ὑπὸ τῆς γῆς, ἀλλʼ ἐξικμάζεται ἀναπινόμενον ὑπὸ θερμότητος ἤτοι τοῦ ἡλίου ἢ ἑτέρου τινός, ψεῦδος λέγων ἀποδειχθήσεται· τὸ γὰρ αὐτὸ ὕδωρ ἐμβληθὲν εἴς τι ἀγγεῖον ἤτοι ὑάλινον ἢ χαλκοῦν ἢ ἐξ ἄλλης πυκνῆς ὕλης καὶ τεθὲν ἐν ἡλίῳ πολὺν χρόνον οὐκ ἐλαττοῦται, εἰ μὴ παρὰ μικρὸν μόριον παντάπασιν αὐτοῦ· ὥστε μεταβάλλει καὶ τὸ ὕδωρ εἰς γεώδη οὐσίαν. αἱ γοῦν ἰλύες καὶ οἱ βόρβοροι τοῦ ὕδατός εἰσιν εἰς γεώδη οὐσίαν μεταβολαί. μεταβάλλει δὲ καὶ ἡ λεπτοτέρα οὐσία εἰς παχυτέραν, καθάπερ ὁρῶμεν καὶ τὴν φλόγα ἐπὶ τῶν ἀποσβεννυμένων λύχνων, ὅταν ἐλλιπεῖς ἐλαίου γένωνται, ἐπὶ ποσὸν μὲν | ἄνω φερομένην καὶ ὥσπερ ἐπειγομένην εἰς τὸν ἴδιον χωρῆσαι τόπον, λέγω δὲ τὸν ἀνώτατον καὶ ὄντα ὑπὲρ τὸν ἀέρα, ⟨κατα⟩ κρατηθεῖσαν δὲ ὑπὸ τοῦ πολλοῦ ἀέρος τοῦ μεταξὺ μηκέτι ἐπὶ τὸν συνεχῆ

s16 artık ileri gitmez; adeta havanın parçacıklarına karışıp onlarla iç içe geçer ve kendisi de hava olur. Aynı şeyi hava için de düşünmek gerekir: Büyük olmayan, ağzı kapalı bir kaba konmuş hava kapla birlikte suya batırılır, sonra kabın ağzı açılıp ağzı yukarı bakarken içine su girerse, hava kaptan çıkar; ama suyun bolluğuna yenik düşerek yeniden onunla karışır, kaynaşır ve su olur. İşte hacamat şişesindeki hava da ateşle yok olup incelir ve kabın gözeneklerinden dışarı sızar; boşalan iç kısım da yanındaki madde ne ise onu kendine çeker. Ama şişenin kenarından hava kaçarsa, hava boşalan yere dolar ve şişe artık maddeden hiçbir şey çekmez. Hiçbir surette boşluk olmadığını söyleyenler bu konuda pek çok delil bulabilir; hisse dayanan bir ispat ortaya konmadıkça sözde belki daha inandırıcı da görünürler. Ama görünen ve hisse gelen şeyler üzerinde şu gösterilirse, bu konuda inandırıcı sözler ileri sürenlere artık hiçbir kaçamak yol kalmaz: Toplu bir boşluk vardır, ama tabiata aykırı olarak meydana gelir; tabiatça ise boşluk ince parçalar hâlinde serpiştirilmiştir; cisimler de sıkıştırılınca bu serpiştirilmiş boşlukları doldurur. Bunun için, ezilmeyecek kadar kalın bir levhadan yapılmış

s16

φερομένην, ἀλλʼ ὥσπερ κερασθεῖσαν καὶ παραπλεχθεῖσαν τοῖς τοῦ ἀέρος σώμασι καὶ αὐτὴν ἀέρα γενέσθαι. τὸ δὲ ὅμοιον ἐπινοεῖν δεῖ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀέρος· ὅταν γὰρ οὗτος εἴς τι ἀγγεῖον οὐ μέγα ὑπάρχον καὶ ἐστεγνωμένον εἰς ὕδωρ σὺν τῷ ἀγγείῳ κατατεθῇ, εἶτα ἀναστομωθέντος τοῦ ἀγγείου καὶ τὸ στόμιον εἰς τὸ ἄνω ἔχοντος τὸ ὕδωρ ἐμπέσῃ, ὁ μὲν ἀὴρ ἐκχωρεῖ ἐκ τοῦ ἀγγείου, κατακρατηθεὶς δὲ ἐκ τοῦ πολλοῦ ὕδατος πάλιν κεράννυται καὶ παραπλάσσεται, ὥστε ὕδωρ γενέσθαι. οὕτως οὖν καὶ τοῦ ἐν τῇ σικύᾳ ἀέρος φθειρομένου καὶ λεπτυνομένου ὑπὸ τοῦ πυρὸς καὶ διεκπίπτοντος διὰ τῶν τοῦ τεύχους ἀραιωμάτων κενούμενος ὁ ἐντὸς τόπος ἐπισπᾶται τὴν παρακειμένην ὕλην, οἵα τις ἐὰν τυγχάνῃ· παραπνευσάσης δὲ τῆς σικύας ὁ μὲν ἀὴρ εἰς τὸν κενούμενον τόπον εἰσπίπτει, τῆς δὲ ὕλης οὐκέτι οὐδὲν ἐπισπάσεται. τοῖς οὖν φαμένοις τὸ καθόλου μηδὲν εἶναι κενὸν ἐκποιεῖ πρὸς ταῦτα πολλὰ εὑρίσκειν ἐπιχειρήματα καὶ τάχα φαίνεσθαι τῷ λόγῳ πιθανωτέρους μηδεμιᾶς παρακειμένης αἰσθητικῆς ἀποδείξεως· ἐὰν μέντοι δειχθῇ ἐπὶ τῶν φαινομένων καὶ ὑπὸ τὴν αἴσθησιν πιπτόντων, ὅτι κενὸν ἄθρουν ἐστὶν παρὰ φύσιν μέντοι γινόμενον, καὶ κατὰ φύσιν μὲν κενόν, κατὰ λεπτὰ δὲ παρεσπαρμένον, καὶ ὅτι κατὰ πίλησιν τὰ σώματα ἀναπληροῖ τὰ παρεσπαρμένα κενά, οὐδεμίαν οὐκέτι παρείσδυσιν ἕξουσιν οἱ τοὺς πιθανοὺς τῶν λόγων περὶ τούτων προφερόμενοι. κατασκευάζεται γὰρ σφαῖρα πάχος ἔχουσα τοῦ ἐλάσματος, ὥστε μὴ

s18 ve aşağı yukarı sekiz kotyle alan bir küre hazırlanır. Küre her yandan sıkı kapalı olmalıdır. Onu delip içine tunçtan bir sifon, yani ince bir boru indirmek gerekir; boru, suyun akabilmesi için deliğin tam karşısındaki noktaya değmemeli, öbür ucu da kürenin dışına üç parmak kadar taşmalıdır. Sifonun indirildiği deliğin çevresini, hem sifona hem kürenin dış yüzeyine kalayla lehimleyerek sızdırmaz hâle getirmek gerekir; öyle ki sifondan ağzımızla üflemek istediğimizde hava hiçbir yoldan küreden kaçamasın. Şimdi ne olduğuna bakalım. Kürenin içinde, boş denen bütün öteki kaplarda olduğu gibi hava vardır. Eğer bu hava kürenin içindeki bütün yeri doldurmuş, kabın çeperine kesintisizce dayanmışsa ve onların sandığı gibi hiçbir yerde boş bir yer yoksa, içeride önceden bulunan havanın bir kısmı çıkmadıkça içeri ne su ne de başka hava sokabiliriz. Bunu büyük bir zorlamayla yapmaya kalksak, kap dolu olduğu için içine bir şey almadan önce patlar. Çünkü havanın parçacıkları daha küçük bir hacme büzülemez: Bunun için aralarında, sıkıştırılınca içine girip hacimlerini küçültecekleri aralıklar bulunması gerekir; hiçbir surette boşluk yoksa bu inandırıcı olmaz. Bütün yüzeyleriyle birbirine ve aynı şekilde

s18

εὔθλαστος εἶναι, χωροῦσα ὅσον κοτύλας η΄. στεγνῆς δὲ οὔσης αὐτῆς πάντοθεν τρυπήσαντα δεῖ σίφωνα καθεῖναι χαλκοῦν, τουτέστι σωλῆνα λεπτόν, μὴ ψαύοντα τοῦ κατὰ διάμετρον τόπου τοῦ τετρυπημένου σημείου, ὅπως ὕδατι διάρρυσις ὑπάρχῃ, τὸ δὲ ἄλλο μέρος αὐτοῦ ἐκτὸς ὑπερέχειν τῆς σφαίρας ὅσον δακτύλους τρεῖς· τὴν δὲ τοῦ τρυπήματος περιοχήν, διʼ οὗ καθίεται ὁ σίφων, στεγνοῦν δεῖ κασσιτέρῳ προσλαμβάνοντα πρός τε τὸν σίφωνα καὶ τὴν ἐκτὸς τῆς σφαίρας ἐπιφάνειαν, ὥστε ὅταν βουλώμεθα τῷ στόματι διὰ τοῦ σίφωνος ἐμφυσᾶν, κατὰ μηδένα τρόπον τὸ πνεῦμα τῆς σφαίρας διεκπίπτειν. σκοπῶμεν δὴ τὰ συμβαίνοντα· ὑπάρχοντος γὰρ ἀέρος ἐν αὐτῇ, καθάπερ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἀγγείοις πᾶσι τοῖς λεγομένοις κενοῖς, τοῦ δὲ ἀέρος πεπληρωκότος πάντα τὸν ἐν αὐτῇ τόπον καὶ προσερηρεισμένου κατὰ συνέχειαν πρὸς τὴν τοῦ τεύχους περιοχὴν καὶ μηδενὸς κενοῦ, καθάπερ οἴονται, τὸ παράπαν ὑπάρχοντος τόπου, οὐτʼ ἂν ὕδωρ εἰσκρῖναι δυνηθείημεν οὔτε ἄλλον | ἀέρα, μὴ ὑποχωρήσαντος τοῦ πρότερον ἐν αὐτῇ ὑπάρχοντος ἀέρος. καὶ ἐὰν μετὰ πολλῆς βίας τὴν εἴσκρισιν ποιώμεθα, πρότερον διαρραγήσεται τὸ τεῦχος ἢ ἐπιδέξεταί τι πλῆρες ὑπάρχον· οὔτε γὰρ τὰ σώματα τοῦ ἀέρος δύναται συσταλῆναι εἰς ἔλασσον μέγεθος· δεήσει γὰρ ἐν αὐτοῖς ἔχειν τινὰ διαστήματα, εἰς ἃ συμπιλούμενα ἐλάσσων αὐτοῖς ὄγκος ἔσται· τοῦτο δὲ οὐ πιθανὸν γίνεται μὴ ὄντος καθόλου κενοῦ· οὔτε συνερηρεισμένων κατὰ πάσας τὰς ἐπιφανείας τῶν σωμάτων πρὸς ἄλληλα καὶ ὁμοίως πρὸς

s20 kabın çeperine dayanmış parçacıklar da, hiç boşluk olmadığına göre, itilerek bir yerde yer açamaz. Öyleyse onların sandığı gibi bütün yer sık ve kesintisizse, önceden içeride bulunan havanın bir kısmı çıkmadıkça dışarıdan küreye hiçbir şey sokulamaz. Oysa biri sifonu ağzına alıp küreye üflemek isterse, önceden içeride bulunan hava hiç çıkmadığı hâlde içeri epeyce hava sokar. Bu her seferinde böyle olduğuna göre, kürenin içindeki parçacıkların aralarına serpiştirilmiş boşluklara doğru büzüldüğü açıkça gösterilmiş olur. Bu büzülme, sokuşun zorlamasıyla, tabiata aykırı olarak gerçekleşir. Biri üfledikten sonra elini ağzının hemen yanına getirip sifonu parmağıyla çabucak kapatırsa, hava bütün süre boyunca kürenin içinde sıkışık kalır; parmağını kaldırınca da sonradan sokulan hava büyük bir gürültü ve uğultuyla yeniden dışarı fırlar. Çünkü baştan söylediğimiz gibi, önceden içeride bulunan hava esnekliği sayesinde genişler ve onu dışarı iter. Yine biri kürenin içindeki havayı sifondan ağzıyla çekmek isterse, yerine küreye başka hiçbir madde girmediği hâlde çok miktarda hava dışarı gelir; yumurta biçimli şişe için önceden söylediğimiz gibi. Böylece bu deneyle kürenin içinde büyük bir toplu boşluk meydana geldiği tam olarak gösterilmiş olur.

s20

τὴν τοῦ τεύχους περιοχὴν δύναιτο ἂν διωσθέντα τόπον που ποιῆσαι, μὴ ὑπάρχοντος κενοῦ τινος· ὥστε κατὰ μηδένα τρόπον προσεισκριθῆναί τι τῶν ἐκτὸς εἰς τὴν σφαῖραν, ἐὰν μὴ ἐκχωρήσῃ τι μέρος τοῦ ἐν αὐτῇ ὑπάρχοντος πρότερον ἀέρος, εἴπερ ἐστὶ πεπυκνωμένος καὶ συνεχὴς πᾶς ὁ τόπος, ὡς οἴονται. καὶ μὴν ἐάν τις ἐθέλῃ τὸν σίφωνα βαλὼν εἰς τὸ στόμα ἐμφυσᾶν εἰς τὴν σφαῖραν, πολὺ προσεισκρινεῖ πνεῦμα, μὴ ὑποχωρήσαντος τοῦ προϋπάρχοντος ἐν αὐτῇ ἀέρος· τούτου δὲ ἀεὶ συμβαίνοντος, σαφῶς δείκνυται συστολὴ γινομένη τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ σφαίρᾳ σωμάτων εἰς τὰ παρεμπεπλεγμένα κενά. παρὰ φύσιν δὲ ἡ συστολὴ γίνεται διὰ τὴν τῆς εἰσκρίσεως βίαν. ἐάν τις οὖν ἐμφυσήσας καὶ παῤ αὐτὸ τὸ στόμα προσαγαγὼν τὴν χεῖρα συντόμως ἐπιπωμάσῃ τῷ δακτύλῳ τὸν σίφωνα, μενεῖ πάντα τὸν χρόνον συνεσφιγμένος ὁ ἀὴρ ἐν τῇ σφαίρᾳ· ἐὰν δέ τις ἀναπωμάσῃ, πάλιν ἐκτὸς ὁρμήσει μετά τε ψόφου καὶ βοῆς πολλῆς ὁ προσεισκριθεὶς ἀὴρ διὰ τὸ ἐκκρούεσθαι, καθάπερ προεθέμεθα, κατὰ τὴν τοῦ προϋπάρχοντος ἀέρος διαστολὴν τὴν κατὰ τὴν εὐτονίαν γινομένην. πάλιν οὖν ἐάν τις βούληται τὸν ὑπάρχοντα ἀέρα ἐν τῇ σφαίρᾳ ἐξέλκειν τῷ στόματι διὰ τοῦ σίφωνος, πολὺ πλῆθος ἐπακολουθήσει, μηδεμιᾶς ἄλλης οὐσίας εἰς τὴν σφαῖραν ἀντικαταλλασσομένης, καθάπερ ἐπὶ τοῦ ᾠοῦ προείρηται· ὥστε διὰ τοῦ τοιούτου τελείως δείκνυσθαι μεγάλην ἄθροισιν κενοῦ γινομένην ἐν τῇ

s22Çünkü kalan hava parçacıklarının o anda, dışarı atılan parçacıkların yerini de dolduracak kadar büyümesi mümkün değildir. Büyüyecek olsalar, dışarıdan onlara hiçbir madde katılamayacağına göre, bu büyümenin ancak seyrelme yoluyla olduğu düşünülebilir; seyrelme ise araya boşluk girmesi demektir. Oysa onlar hiç boşluk bulunmadığını söylüyor; öyleyse parçacıklar büyümez de, çünkü onlar için başka bir büyüme yolu düşünülemez. Söylenenlerden açıkça anlaşılıyor ki havanın parçacıkları arasında serpiştirilmiş bazı boşluklar vardır ve hava bir zorlama gelince tabiata aykırı olarak bu boşluklara doğru çöker. Suya ters çevrilip batırılan kabın içindeki hava ise pek sıkışmaz; çünkü onu zorlayan şey kayda değer değildir, zira su tabiatça kendi içinde ne bir ağırlık ne de şiddetli bir baskı taşır. Bu yüzden denizin dibine dalanlar, sırtlarında sayısız metrētēs su bulunduğu ve burun deliklerinde pek az hava tuttukları hâlde, nefesleri suyun baskısı altında kalmaz. Söylediğimiz gibi, derinlere dalanların sırtlarında sayısız ağırlıkta su bulunduğu hâlde ezilmemesinin sebebi nedir, üzerinde durmaya değer. Kimileri "çünkü su kendi içinde eşit ağırlıktadır" der. Ama bunlar,

s22

σφαίρᾳ· οὐ γὰρ μείζονα δυνατὸν γενέσθαι τὰ ὑπολειπόμενα τοῦ ἀέρος σώματα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον, ὥστε συναναπληρῶσαι τὸν τῶν ἐκκρουσθέντων σωμάτων τόπον· εἰ γὰρ αὐξηθήσεται, μηδεμιᾶς αὐτοῖς οὐσίας δυναμένης ἔξωθεν προσεισκριθῆναι, πιθανὸν τὴν αὔξησιν γενέσθαι κατὰ ἀραίωσιν. αὕτη δὲ ἔσται ἡ κατὰ κένωσιν παρεμπλοκή· κενὸν δὲ οὐδέν φασιν ὑπάρχειν· οὐδὲ ἄρα αὐξηθήσεται τὰ σώματα· ἄλλην γὰρ αὔξησιν οὐδεμίαν αὐτοῖς ἐσομένην ἐπινοῆσαι δυνατόν ἐστι. φανερὸν οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων, ὅτι τοῖς μὲν τοῦ ἀέρος σώμασι παρέσπαρταί τινα μεταξὺ κενά, βίας δέ τινος προσελθούσης συνίζησιν πάσχει παρὰ φύσιν εἰς τὰ κενά. ὁ δὲ ἐν τῷ ἀγγείῳ τῷ κατεστραμμένῳ εἰς τὸ ὕδωρ ἐνὼν ἀὴρ οὐ | πάνυ λαμβάνει πίλησιν· τὸ γὰρ βιαζόμενον οὐκ ἔστιν ἀξιόχρεων διὰ τὸ τὸ. ὕδωρ φυσικῶς αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ μήτε βάρος μήτε ἔκθλιψιν σφοδρὰν ἔχειν· ὅθεν συμβαίνει τῶν κατακολυμβώντων εἰς τὸν βυθὸν τῆς θαλάσσης μετρητὰς ἀπείρους ἐχόντων κατὰ τῶν νώτων τὰς ἀναπνοὰς μὴ βιάζεσθαι ὑπὸ τοῦ ὕδατος, ὀλίγου παντελῶς ἐν τοῖς μυκτῆρσιν ἀέρος ἀπειλημμένου. τίς δὲ ἔστιν ἡ αἰτία, διʼ ἥν, ὡς εἴρηται, οἱ ἐν τῷ βυθῷ κολυμβῶντες ἄπειρον βάρος ἔχοντες ὕδατος κατὰ τῶν νώτων οὐ θλίβονται, ἄξιον ἐπιστῆσαι. λέγουσι δή τινες· „διότι τὸ ὕδωρ ἰσοβαρὲς αὐτὸ καθʼ αὑτό ἐστιν”. οὗτοι δὲ οὐδὲν ἀποφαίνονται, διότι οἱ

s24 derinlerde dalanların üstlerindeki su tarafından neden ezilmediğini hiç açıklamış olmuyorlar. Bunu şöyle ispat etmeliyiz. Ezilen şeyin üstünde, suyun ona bastığı yüzeyden itibaren yukarıya kadar uzanan sıvının yerine, sıvıyla eşit ağırlıkta ve bu sıvıyla aynı biçimde bir cisim düşünelim. Bu cisim sıvıya, alt yüzeyi ezilen şeye tam oturacak şekilde konmuş olsun; öyle ki adeta o sıvının kendisi olsun ve daha önce oradaki sıvı nasıl bastırıyorsa öyle bastırsın. Açıktır ki bu cisim bırakılınca ne sıvının dışına taşar ne de üstteki sıvının yüzeyinin altına batar. Çünkü Arkhimedes Yüzen Cisimler Üzerine'de, sıvıyla eşit ağırlıktaki cisimlerin sıvıya bırakılınca ne sıvının dışına çıktığını ne de battığını ispat etmiştir; öyleyse bunlar altlarındaki şeyleri de ezmez. Yukarıdan bastıran şeyler kaldırılırsa cisim yerinde kalır. Aşağı doğru hiçbir yönelişi olmayan bir cisim nasıl ezsin? Aynı şekilde cismin bulunduğu yerdeki sıvı da altındakileri ezmez; çünkü durma ve hareket bakımından söz konusu cisim, aynı yeri kaplayan sıvıdan hiç farklı değildir. Boşluk bulunduğunu şuradan da anlayabiliriz: Boşluk olmasaydı ne sudan, ne havadan, ne de başka herhangi bir cisimden ışık, ısı ya da başka hiçbir cismanî kuvvet geçemezdi.

s24

κάτω κολυμβῶντες οὐ θλίβονται ὑπὸ τοῦ ὑπεράνω ὕδατος. ἀποδεικτέον δὲ οὕτως. ὑπολάβωμεν τὸ ὑπεράνω ὑγρὸν ἀπὸ τῆς τοῦ θλιβομένου ἐπιφανείας, καθʼ ἣν ἐπίκειται αὐτῷ τὸ ὕδωρ, σῶμά τι ἰσοβαρὲς ὂν τῷ ὑγρῷ τὸ αὐτὸ σχῆμα ἔχειν τῷ ὑπεράνω ὑγρῷ· τοῦτο δὲ ἐμβεβλῆσθαι εἰς τὸ ὑγρόν, ὥστε τὴν κάτω ἐπιφάνειαν αὐτοῦ ἁρμόζειν τῷ θλιβομένῳ, καὶ ὥσπερ αὐτὸ εἶναι καὶ ὁμοίως ἐπικεῖσθαι τῷ πρότερον ἐπικειμένῳ ὑγρῷ. φανερὸν οὖν ὅτι τοῦτο τὸ σῶμα οὔτε ὑπερέχει τι τοῦ ὑγροῦ ἀφεθὲν οὔτε καταδύσεται ὑπὸ τὴν τοῦ ἄνω ὑγροῦ ἐπιφάνειαν. ἀπεδείχθη γὰρ Ἀρχιμήδει ἐν τοῖς Ὀχουμένοις, ὅτι τὰ ἰσοβαρῆ τῷ ὑγρῷ σώματα ἀφεθέντα εἰς τὸ ὑγρὸν οὔτε ὑπερέξει τοῦ ὑγροῦ οὔτε καταδύσεται, οὐδʼ ἄρα θλίψει τὰ ὑποκείμενα. ἀφαιρεθέντων οὖν τῶν ἄνωθεν θλιβόντων, μενεῖ τὸ σῶμα ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ· πῶς οὖν θλίψει τὸ σῶμα τὸ μὴ ἔχον ὄρεξιν εἰς τὸ κάτω; τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τὸ ὑγρόν, ἔνθα ἦν τὸ σῶμα, οὐ θλίψει τὰ ὑποκείμενα· ἕνεκα γὰρ μονῆς τε καὶ κινήσεως διαφέρει τὸ εἰρημένον σῶμα τοῦ τὸν αὐτὸν τόπον ἐπέχοντος ὑγροῦ. ὅτι δὲ ἔστι κενά, καὶ ἐκ τούτων ἄν τις καταλάβοι. μὴ γὰρ ὄντων αὐτῶν, οὐτʼ ἂν διὰ τοῦ ὕδατος οὔτε διὰ τοῦ ἀέρος οὔτε διʼ ἄλλου σώματος οὐδενὸς ἠδύνατο ἂν διεκπίπτειν τὸ φῶς οὐδὲ ἡ θερμότης οὐδʼ ἄλλη δύναμις οὐδεμία σωματική.

s26Yoksa güneş ışınları sudan geçip kabın dibine nasıl ulaşırdı? Sıvının gözenekleri olmasaydı da ışınlar suyu zorla aralasaydı, dolu kaplar taşardı; oysa böyle bir şey olmaz. Bu şuradan da açıktır: Işınlar suyu zorla aralasaydı, bir kısmı yukarı yansıyıp bir kısmı aşağı geçmezdi. Oysa suyun parçacıklarına çarpan ışınlar adeta geri tepilerek yukarı yansır; suyun boşluklarına düşenler ise az parçacığa rastlayarak kabın dibine kadar geçer. Suda boşluklar bulunduğu şuradan da açıktır: Suya katılan şarabın suyun her yanına yayıldığı görülür; suda boşluk olmasaydı bu olmazdı. Bir ışık başka bir ışığın içinden de geçer: Birçok kandil yakılınca her şey daha çok aydınlanır, çünkü ışınlar her yönde birbirinin içinden geçer. [Böyle kuvvetler] tunçtan, demirden ve bütün öteki cisimlerden de geçer; deniz uyuşuk balığında olduğu gibi. Tabiata aykırı olarak toplu bir boşluğun da meydana geldiğini, ağza dayanan hafif kapla ve hekimlerin yumurta biçimli şişesiyle gösterdik. Boşluğun tabiatı hakkında başka pek çok ispat bulunsa da söylediklerimizi yeterli sayıyoruz; çünkü ispatlarımızı duyulur şeylerin kendileri üzerinden yaptık. Öyleyse her şey hakkında

s26

ἐπεὶ πῶς ἂν αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες διὰ τοῦ ὕδατος διεξέπιπτον εἰς τὸν τοῦ ἀγγείου πυθμένα; εἰ γὰρ τὸ ὑγρὸν μὴ εἶχε πόρους, ἀλλὰ βίᾳ διέστελλον αἱ αὐγαὶ τὸ ὕδωρ, συνέβαινεν ἂν ὑπερεκχεῖσθαι τὰ πλήρη τῶν ἀγγείων· ὅπερ οὐ φαίνεται γινόμενον. ἔτι δὲ καὶ ταύτῃ φανερόν· εἰ γὰρ βίᾳ τὸ ὕδωρ διέστελλον, οὐκ ἂν τῶν ἀκτίνων αἱ μὲν ἀνεκλῶντο πρὸς τὸν ἄνω τόπον, αἱ δὲ καὶ κάτω διεξέπιπτον. νυνὶ δὲ ὅσαι μὲν προσκόπτουσιν αὐγαὶ τοῖς τοῦ ὕδατος μορίοις, ὥσπερ ἀνακρουόμεναι ἀνακλῶνται πρὸς τὸν ἄνω τόπον· ὅσαι δὲ εἰς τὰ κενὰ τοῦ ὕδατος | ἐμπίπτουσιν, ὀλίγοις προσπίπτουσαι μορίοις αὗται διεκπίπτουσιν εἰς τὸ τοῦ ἀγγείου ἔδαφος. ἔτι δὲ καὶ ταύτῃ φανερόν, ὡς ἐν τῷ ὕδατι ὑπάρχει κενά, τῷ τὸν ἐμβαλλόμενον οἶνον εἰς τὸ ὕδωρ ὁρᾶσθαι κατὰ χύσιν εἰς πάντα τόπον τοῦ ὕδατος χωροῦντα. τοῦτο δὲ οὐκ ἂν ἐγίνετο, μὴ ὄντων ἐν τῷ ὕδατι κενῶν. φέρεται δὲ καὶ τὸ φῶς τὸ ἕτερον διὰ τοῦ ἑτέρου· ὅταν γάρ τις πλείους ἅψῃ λύχνους, ἅπαντα φωτίζεται μᾶλλον, τῶν αὐγῶν πάντῃ φερομένων διʼ ἀλλήλων. ἀλλὰ μὴν καὶ διὰ χαλκοῦ καὶ σιδήρου καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων διεκπίπτει σωμάτων, καθάπερ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς νάρκης τῆς θαλασσίας γινόμενον. ὅτι δὲ καὶ ἄθρουν κενὸν γίνεται παρὰ φύσιν, δέδεικται διά τε τοῦ προσφερομένου τῷ στόματι κούφου ἀγγείου καὶ διὰ τοῦ ἰατρικοῦ ᾠοῦ. περὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ κενοῦ φύσεως καὶ ἄλλων πολλῶν οὐσῶν ἀποδείξεων, ἱκανὰς εἶναι καὶ τὰς εἰρημένας νομίζομεν· καὶ γὰρ διʼ, αὐτῶν τῶν αἰσθητῶν τὰς ἀποδείξεις ἐποιησάμεθα. ἐπὶ

s28 şunu söyleyebiliriz: Her cisim ince parçacıklı cisimlerden meydana gelmiştir ve bunların arasına parçacıklardan daha küçük boşluklar serpiştirilmiştir. Bu yüzden, bir zorlama araya girmedikçe toplu bir boşluk olmadığını, her şeyin hava, sıvı ya da başka bir maddeyle dolu olduğunu söylerken kelimeyi gevşek kullanmış oluruz; bunlardan biri ne kadar çekilirse, ardından gelen başka biri boşalan yeri o kadar doldurur. Bir zorlama araya girmedikçe tabiatça toplu bir boşluk yoktur; ama boşluk hiçbir surette yoktur da denemez, çünkü tabiata aykırı olarak meydana gelebilir. Bunlar açıklığa kavuştuğuna göre, şimdi söz konusu unsurların birleştirilmesiyle gerçekleştirilen düzenekleri sırayla yazacağız; çünkü bunlar sayesinde pek çeşitli ve şaşırtıcı hareketler bulmak mümkündür.

s28

πάντων τοίνυν ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι πᾶν μὲν σῶμα ἐκ λεπτομερῶν συνέστηκεν σωμάτων, ὧν μεταξύ ἐστι παρεσπαρμένα κενὰ ἐλάττονα τῶν μορίων· διὸ καὶ καταχρηστικῶς μηδὲν εἶναι κενὸν ⟨ἄθρουν⟩ λέγομεν, βίας τινὸς μὴ παρεισελθούσης, ἀλλὰ πάντα πλήρη εἶναι ἤτοι ἀέρος ἢ ὑγροῦ ἢ ἄλλης τινὸς οὐσίας· καθʼ ὁπόσον δʼ ἄν τι τούτων ἐκχωρῇ, κατὰ τοσοῦτον ἕτερον ἐπακολουθοῦν τὸν κενούμενον ἀναπληροῖ τόπον· καὶ ὅτι κενὸν μὲν ἄθρουν οὐκ ἔστι κατὰ φύσιν βίας τινὸς. μὴ παρεισελθούσης, καὶ πάλιν ὅτι οὐκ ἔστι ποτὲ τὸ παράπαν κενόν, παρὰ φύσιν δὲ γενόμενον. τούτων δὴ διασεσαφηνισμένων ἑξῆς τὰ διὰ τῆς συμπλοκῆς τῶν εἰρημένων στοιχείων ἐπιτελούμενα θεωρήματα γράψομεν. ἔστι γὰρ διʼ αὐτῶν εὑρίσκειν πάνυ ποικίλας καὶ θαυμασίας κινήσεις.

1.11.

Bu ön incelemelerden sonra, bir temel olsun diye bükük sifonlar hakkında da yazıyoruz; çünkü bunlar pnömatik düzeneklerin birçoğunda işe yarar.

ABG bükük bir sifon, yani boru olsun; AB kolu, suyla dolu DE kabının içinde dursun. Suyun yüzeyi ZH doğrusu hizasında olsun; bükük sifonun AB kolu ZH doğrusuna kadar, yani ATh kısmı boyunca suyla dolacak, ThBG kısmı ise havayla dolu olacaktır. Şimdi G ağzından bu havayı ağzımızla çekersek, daha önce söylediğimiz gibi toplu bir boş yer meydana gelemeyeceği için sıvı da ardından gelir. Sifonun G ağzı ZH ile aynı hizadaysa, sifon suyla dolduktan sonra artık akmaz, dolu kalır; böylece ABG kısmı, suyun yukarı gitmesi tabiatına aykırı olduğu hâlde, suyla dolu kalır. Su, terazideki gibi bir denge içinde, ThB kısmında yukarı kalkmış, BG kısmında aşağı sarkmış olarak durur. Sifonun dıştaki ağzı ZH doğrusundan daha aşağıdaysa, K gibi, su akar; çünkü KB kısmındaki su BTh kısmındakinden daha ağır olduğundan ona üstün gelir ve onu çeker. Ama ancak K ağzı suyun yüzeyiyle aynı hizaya gelinceye kadar akar; o zaman aynı sebeple artık akmaz. Borunun dıştaki ağzı A'dan daha aşağıdaysa, L gibi, suyun yüzeyi A ağzına ininceye kadar akar. Kaptaki suyun hepsini boşaltmak istersek, sifonu, A ağzı kabın dibine neredeyse değecek, ama arada suyun akabileceği kadar aralık kalacak biçimde indiririz.

1.1

Ι. Τούτων δὴ προτεθεωρημένων στοιχείου ἕνεκα γράφομεν καὶ περὶ τῶν καμπύλων σιφώνων· εἰς πολλὰ γὰρ τῶν πνευματικῶν εὔχρηστοι τυγχάνουσιν. Ἔστω γὰρ καμπύλος σίφων, τουτέστι σωλήν, ὁ ΑΒΓ, οὗ τὸ μὲν ΑΒ σκέλος ἔστω ἐν ἀγγείῳ τῷ ∠Ε πλήρει ὄντι ὕδατος. ἔστω δὲ ἡ τοῦ ὕδατος ἐπιφάνεια, κατὰ τὴν εὐθεῖαν, ἐφʼ ἧς ἐστιν ἡ ΖΗ, καὶ τὸ τοῦ καμπύλου σίφωνος σκέλος τὸ ΑΒ πληρωθήσεται ὕδατος ἄχρι τῆς ΖΗ εὐθείας, τουτέστι τὸ ΑΘ μέρος αὐτοῦ· τὸ δὲ ΘΒΓ πλῆρες ἔσται ἀέρος. ἐὰν οὖν διὰ τοῦ Γ στομίου ἐπισπασώμεθα τῷ στόματι τὸν εἰρημένον ἀέρα, συνεπακολουθήσει καὶ τὸ ὑγρὸν διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, ὡς προείρηται, κενὸν ἄθρουν ὑπάρξαι τόπον. καὶ εἰ μὲν τὸ Γ στόμιον τοῦ σίφωνος ἐπʼ εὐθείας ἐστὶ τῇ ΖΗ, πληρωθεὶς τοῦ ὕδατος οὐκέτι ῥεύσει ὁ σίφων, ἀλλὰ μενεῖ πλήρης· ὥστε τὸ ΑΒΓ μέρος αὐτοῦ πεπληρῶσθαι ὕδατος, καίτοι παρὰ φύσιν οὔσης τῆς εἰς τὸ ἄνω μέρος αὐτῷ φορᾶς· ἀλλʼ ὥσπερ | ζυγοῦ τινος ἰσορρόπησιν ἔχον τὸ ὕδωρ μενεῖ ἄνω τε μετεωρισθὲν κατὰ τὸ ΘΒ μέρος καὶ κάτω κρεμάμενον κατὰ τὸ ΒΓ. ἐὰν δὲ τὸ ἐκτὸς στόμιον τοῦ σίφωνος κατώτερον τῆς ΖΗ εὐθείας, ὥσπερ τὸ Κ, ῥέει τὸ ὕδωρ, ἐπειδήπερ τὸ ἐν τῷ ΚΒ μέρει βαρύτερον ὂν τοῦ ⟨ἐν τῷ⟩ ΒΘ κατακρατεῖ καὶ ἐπισπᾶται· ἐπὶ τοσοῦτον μέντοι ῥέει, ἕως ἂν τὸ Κ στόμιον ἐπʼ εὐθείας γένηται τῇ τοῦ ὕδατος ἐπιφανείᾳ· καὶ πάλιν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν οὐκέτι ῥεύσει. ἐὰν δὲ τὸ ἐκτὸς στόμιον τοῦ σωλῆνος κατωτέρω ᾖ τοῦ Α, ὥσπερ τὸ Λ, ῥέει, ἄχρις ἂν ἡ τοῦ ὕδατος ἐπιφάνεια γένηται πρὸς τῷ Α στομίῳ. ἐὰν οὖν βουλώμεθα πᾶν κενωθῆναι τὸ ἐν τῷ ἀγγείῳ ὕδωρ, καθήσομεν τὸν σίφωνα, ὥστε τὸ Α στόμιον ψαύειν τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου ἀπέχον τοσοῦτον ὅσον ὕδατος διάρρυσιν.

1.22.

Bazıları sifonda gördüğümüz olayın sebebini şöyle açıklamıştır: Uzun kol daha çok su taşıdığı için kısa koldakini çeker. Bu sebebin yanlış olduğunu ve buna inanan birinin alçak bir yerden su çekmeye kalkışırsa büyük bir yanılgıya düşeceğini şöyle ispat edeceğiz: İç kolu daha uzun ve dar, dış kolu ise daha geniş ama boyca çok daha kısa bir sifon yapılsın; öyle ki dış kol uzun koldan daha çok su alsın. Sifon bu şekilde suyla doldurulsun ve uzun kolu bir su kabına ya da bir kuyuya daldırılsın. Bu durumda, daha çok su taşıyan dış kolu akmaya bırakırsak, bu kol iç koldaki suyu, o da kuyudaki suyu çekecek; akmaya başlayınca da, dış koldaki sıvı iç koldakinden hep fazla olduğu için, ya kuyuyu tamamen boşaltacak ya da hiç durmadan akacaktır. Ama böyle bir şey olmaz; demek ki söylenen sebep doğru değildir.

Şimdi tabii sebebe bakalım. Kesintisiz her sıvı durgunken merkezi yerin merkeziyle aynı olan küresel bir yüzey alır; durgun değilse, söylediğimiz gibi tek bir küresel yüzey oluşturuncaya kadar akar. Şimdi iki kap alıp her birine sıvı koyalım, sifonu doldurup ağızlarını parmaklarımızla kapatalım ve bir kolunu kaplardan birindeki suya, öbürünü öteki kaptaki suya daldıralım: Suyun hepsi kesintisiz bir bütün olur; çünkü kaplardaki sıvıların her biri sifondaki sıvıyla birleşir ve böylece hepsi kesintisiz hâle gelir. Kaplardaki sıvıların yüzeyleri önceden aynı yüzey üzerindeyse, sifon daldırıldıktan sonra da her biri durgun kalır. Değilse, su kesintisiz hâle geldiği için, bu kesintisizlik yüzünden zorunlu olarak alçak tarafa akar; ta ki kaplardaki suyun hepsi aynı yüzeye gelinceye ya da kaplardan biri boşalıncaya kadar. Söylediğimiz gibi, kaplardaki sıvılar aynı yüzeye gelmiş olsun: O zaman durgun kalırlar, sifondaki sıvı da onlarla birlikte durgun kalır. Sifonun, kaplardaki sıvıların yüzeyleri hizasından kesildiğini düşünürsek, sifondaki sıvı yine durgun kalır. Öyleyse sifon havaya kaldırılır ve hiçbir yana eğilmezse sıvı yine durgun kalır; sifon baştan başa aynı genişlikte olsun ya da kollarından biri öbüründen çok daha geniş olsun, fark etmez. Çünkü sıvının durgun kalmasının sebebi bu değil, sifonun ağızlarının aynı hizada bulunmasıydı.

Peki sifon havaya kaldırılınca, altında daha hafif olan hava bulunduğu hâlde sıvı neden kendi ağırlığıyla aşağı inmez? Çünkü toplu bir boş yer meydana gelemez: Sıvı aşağı inecekse, önce sifonun üst kısmındaki yerin dolması gerekir; oysa oraya hava hiçbir yoldan giremez. Biri sifonun üst kısmını delerse, hava içeri sızabileceği için sıvı hemen aşağı boşalır. Delinmeden önce ise sifondaki sıvı altındaki havanın üstüne biner ve onu bastırır; ama hava gidecek yer bulamadığından sıvının dışarı çıkmasına izin vermez. Delik sayesinde hava gidecek bir yer bulunca da suyun ağırlığına karşı koyamayıp çekilir. Şarabı sifonla, tabiatına aykırı olarak ağzımızla yukarı çekmemiz de aynı sebebe dayanır: Sifondaki havayı içimize alınca eskisinden daha dolu hâle gelir ve bize bitişik havayı sıkıştırırız; o da kendinden öncekini, ta ki boşalma şarabın yüzeyine ulaşıncaya kadar. O zaman sıkıştırılan şarap sifonun boşalan yerine gider, çünkü sıkıştırılınca gidebileceği başka bir yer yoktur. İşte bu yüzden yukarı doğru hareket eder, oysa bu onun tabiatına aykırıdır.

Sifondaki sıvının, merkezi yerin merkeziyle aynı olan tek bir küresel yüzey üzerinde bulunduğunda durgun kalacağı başka bir yoldan da gösterilebilir. Çünkü bir sıvının yüzeyi, merkezi yerin merkeziyle aynı olan küresel bir yüzeyse, sıvı durgundur. Mümkünse durgun olmasın; o hâlde hareket ettikten sonra durulacaktır; durulmuş olsun. Bu yeni yüzey de merkezi yerin merkeziyle aynı olan küresel bir yüzey olur ve öncekini keser; çünkü aynı sıvı, ortak bir kısımdan itibaren iki ayrı yer kaplamış olur. Her iki yüzey yerin merkezinden geçen bir düzlemle kesilsin ve yüzeyler üzerinde merkezi yerin merkeziyle aynı olan çember yayları meydana getirsin: ABG ve ZBD. HB doğrusu çizilsin. O hâlde HB, HZ ve HA'nın her birine eşit olur; bu ise saçmadır. Demek ki sıvı durgun kalır.

1.2

II. Τὴν μὲν οὖν εἰρημένην ἐπὶ τοῦ σίφωνος αἰτίαν τινὲς ἀποδεδώκασι λέγοντες, διότι τὸ μεῖζον σκέλος πλέον ὕδωρ ἔχον ἐπισπᾶται τὸ ἔλαττον. ὅτι δὲ ψευδής ἐστιν ἡ τοιαύτη αἰτία καὶ ὁ ταύτῃ πιστεύσας μεγάλως ⟨ἂν⟩ ἀγνοήσειεν ἐπιχειρήσας ἀπὸ ταπεινοῦ ὕδωρ ἀγαγεῖν, οὕτως ἀποδείξομεν· γεγονέτω γὰρ σίφων ἔχων τὸ ἐντὸς σκέλος μακρότερόν τε καὶ στενόν, τὸ δὲ ἐκτὸς εὐρύτερόν τε καὶ ἔλαττον πολλῷ κατὰ μῆκος, ὥστε δέχεσθαι πλέον ὕδωρ αὐτὸ τοῦ μακροτέρου σκέλους. καὶ οὕτως πεπληρώσθω ὕδατος· τὸ δὲ μεῖζον αὐτοῦ σκέλος ἐμβεβλήσθω εἰς ὕδατος ἀγγεῖον ἢ καὶ εἴς τι φρέαρ. οὐκοῦν ἐὰν ἀφῶμεν ῥεῖν τὸ ἐκτὸς σκέλος, πλέον ὕδωρ ἔχον· τοῦ ἐντὸς ἐπισπάσεται τὸ ἐκ τοῦ μείζονος, | ὃ δὴ καὶ συνεπισπάσεται τὸ ἐν τῷ φρέατι· καὶ ἀρξάμενον ῥέειν πᾶν κενώσει ἢ ἀεὶ ῥεύσει, ἐπειδήπερ τὸ ἐκτὸς ὑγρὸν πλεῖόν ἐστι τοῦ ἐν τῷ ἐντὸς σκέλει. ἀλλ᾿ οὐ φαίνεται τοῦτο γινόμενον· οὐκ ἄρα ἀληθής ἐστιν ἡ εἰρημένη αἰτία. ἴδωμεν δὴ τὴν κατὰ φύσιν αἰτίαν. ἐπειδὴ γὰρ πᾶν συνεχὲς ὑγρὸν ἠρεμῆσαν σφαιρικὴν ἐπιφάνειαν λαμβάνει κέντρον ἔχουσαν τὸ αὐτὸ τῇ γῇ, μὴ ἠρεμοῦν δὲ ῥέει, ἕως οὗ, ὡς εἴρηται, ἐν μιᾷ ἐπιφανείᾳ σφαιρικῇ γένηται. ἐὰν ἄρα δύο ἀγγεῖα λαβόντες, ἐμβάλωμεν εἰς ἑκάτερον ὑγρὸν καὶ πληρώσαντες τὸν σίφωνα καταλαβόμενοί ⟨τε⟩ αὐτοῦ τὰ στόμια τοῖς δακτύλοις ἐμβάλωμεν τὸ ἕτερον σκέλος αὐτοῦ ἐν ἑνὶ τῶν ἀγγείων βαπτιζόμενον εἰς τὸ ὕδωρ, τὸ δὲ λοιπὸν ἐν τῷ ἑτέρῳ ἀγγείῳ, γίνεται συνεχὲς τὸ πᾶν ὕδωρ· ἑκάτερον γὰρ τῶν ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑγρῶν συνάπτει τῷ ἐν τῷ σίφωνι ὑγρῷ, ὥστε πᾶν ἐγένετο συνεχές. εἰ μὲν οὖν αἱ πρότερον ἐν τοῖς ἀγγείοις τῶν ὑγρῶν ἐπιφάνειαι ἐν μιᾷ ἦσαν ἐπιφανείᾳ, ἠρεμήσει καὶ οὕτως ἑκατέρα αὐτῶν τοῦ σίφωνος ἐμβληθέντος· εἰ δὲ οὔ, ἐπεὶ συνεχὲς ἐγένετο τὸ ὕδωρ, ἀνάγκη πᾶσα ῥεῖν αὐτὸ ἐπὶ τὸ ταπεινότερον διὰ τὴν συνέχειαν, ἕως οὗ ἤτοι ἐν μιᾷ γένηται ἐπιφανείᾳ τὸ ἐν τοῖς ἀγγείοις πᾶν ὕδωρ ἢ τὸ ἕτερον τῶν ἀγγείων κενωθῇ. γεγονέτω οὖν, ὡς εἴρηται, ἐν μιᾷ ἐπιφανείᾳ τὰ ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑγρά· ἠρεμήσει ἄρα, ὥστε καὶ τὸ ἐν τῷ σίφωνι συνηρεμήσει αὐτοῖς· ἐὰν ἄρα νοήσῃ τις ἀποτετμημένον τὸν σίφωνα κατὰ τὰς ἐν τοῖς ἀγγείοις τῶν ὑγρῶν ἐπιφανείας, καὶ οὕτως ἠρεμήσει τὸ ὑγρὸν τὸ ἐν τῷ σίφωνι· καὶ μετεωρισθέντος ἄρα αὐτοῦ καὶ ἐπὶ μηδέτερον μέρος ἐγκλινομένου, πάλιν ἠρεμήσει τὸ ὑγρόν, ἐάν τε διόλου ἴσον ἔχῃ τὸ εὖρος ἐάν τε τὸ ἕτερον σκέλος τοῦ ἑτέρου πολλῷ μεῖζον ᾖ· οὐ γὰρ παρά γε τοῦτο ἡ σἰτία ἐγίνετο τοῦ ἠρεμεῖν τὸ ὑγρόν, ἀλλὰ παρὰ τὸ ἐξ ἴσου κεῖσθαι τὰ στόμια αὐτοῦ. πῶς οὖν μετεωρισθέντος αὐτοῦ οὐ καταφέρεται τὸ ὑγρὸν τῷ ἰδίῳ βάρει. ὑποκείμενον ἔχον κουφότερον ἀέρα; ὅτι κενὸς ἄθρους οὐ δύναται ὑπάρξαι τόπος· εἰ γὰρ μέλλει καταφέρεσθαι, πρότερον πληρωθῆναι δεῖ τὸν ἀνώτερον τοῦ σίφωνος τόπον, εἰς ὃν ἀὴρ παρεισελθεῖν οὐδαμῶς δυνατός ἐστιν. ἐὰν οὖν τρυπήσῃ τις τὸν ἀνώτερον τόπον. τοῦ σίφωνος, εὐθέως καταρραγήσεται τὸ ὑγρὸν τοῦ ἀέρος ἔχοντος παρείσδυσιν. πρὸ δὲ τοῦ τρυπηθῆναι ἐπικείμενον τὸ ἐν τῷ σίφωνι ὑγρὸν τῷ ὑποκειμένῳ ἀέρι ἐκθλίβει αὐτόν· | οὗτος δὲ μὴ ἔχων, ὅπῃ χωρήσει, οὐκ ἐᾷ παρεξελθεῖν τὸ ὑγρόν. ὅτε δὲ διὰ τοῦ τρυπήματος τόπον ἔσχεν ὁ ἀήρ, ὅπῃ χωρήσει, τότε μὴ ἀντέχων τὸ τοῦ ὕδατος βάρος ἐξεχώρησε. διὰ δὲ τὴν αὐτὴν αἰτίαν καὶ τῷ σίφωνι τὸν οἶνον παρὰ φύσιν εἰς τὸ ἄνω ἐπισπώμεθα τῷ στόματι· δεξάμενοι γὰρ ἐν ἑαυτοῖς τὸν ἐν τῷ σίφωνι ἀέρα πληρέστεροι ἢ πρότερον γινόμεθα καὶ θλίβομεν τὸν συνημμένον [ἐν] ἑαυτοῖς ἀέρα, οὗτος δὲ τὸν ἐξ ἀρχῆς, ἄχρις ἂν πρὸς τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ οἴνου ἡ κένωσις γένηται. καὶ τότε ὁ οἶνος θλιβόμενος εἰς τὸν κενούμενον τοῦ σίφωνος τόπον χωρήσει· ἄλλος γὰρ τόπος οὐκ ἔστιν ὅπῃ θλιβόμενος χωρήσει· διὰ ταύτην δὲ τὴν αἰτίαν καὶ παρὰ φύσιν αὐτῷ γίνεται εἰς τὸ ἄνω μέρος ἡ φορά. καὶ ἄλλως δὲ […] ἠρεμήσει τὸ ὑγρὸν ἐν τῷ σίφωνι, ὅταν ἐν μιᾷ σφαιρικῇ ἐπιφανείᾳ κέντρον ἐχούσῃ τὸ αὐτὸ τῇ γῇ· ἐπειδήπερ ἐὰν ὑγροῦ τινος ἡ ἐπιφάνεια σφαιρικὴ ᾖ κέντρον ἔχουσα τὸ αὐτὸ τῇ γῇ, ἠρεμεῖ· εἰ γὰρ δυνατόν, μὴ ἠρεμείτω· κινηθεῖσα ἄρα ἠρεμήσει· ἠρεμείτω οὖν. αὕτη ἄρα ἔσται σφαιρικὴ ἐπιφάνεια κέντρον ἔχουσα τὸ αὐτὸ, τῇ γῇ καὶ τέμνει τὴν προτέραν ἐπιφάνειαν· τὸ γὰρ αὐτὸ ὑγρὸν ἀπὸ κοινοῦ τινος ἕτερον καὶ ἕτερον ἐπέσχε τόπον. ἀμφότεραι οὖν τετμήσθωσαν διὰ τοῦ κέντρου τῆς γῆς ἐπιπέδῳ τινὶ καὶ ποιείτωσαν γραμμὰς ἐν ταῖς ἐπιφανείαις κύκλων περιφερείας τὸ αὐτὸ κέντρον ἐχούσας τῇ γῇ· ποιείτωσαν τὰς ΑΒΓ, ΖΒ∠· καὶ διήχθω ἡ ΒΗ· ἴση ἄρα ἡ ΒΗ ἑκατέρᾳ τῶν ΗΖ, ΗΑ, ὅπερ ἄτοπον· ἠρεμήσει ἄρα.

1.33.

Bükük sifonla aynı işi gören, "orta boğuk diabētēs" denen bir başka sifon daha vardır.

AB kabı yine suyla dolu olsun. Dibinden GD borusu geçirilsin; boru dibe sıkıca tutturulmuş olsun ve aşağıdan dışarı taşsın; G ağzı ise AB kabının ağzına kadar yaklaşmasın. GD'nin çevresine, ondan her yandan eşit uzaklıkta duran ikinci bir boru, EZ, geçirilsin. Bu borunun üst ağzı, G ağzından biraz yukarıda duran EH pulcuğuyla kapatılsın; EZ borusunun alt ağzı ise AB kabının dibinden, suyun akabileceği kadar uzakta dursun. Durum böyleyken, yine D ağzından GD borusundaki havayı çekersek, AB kabındaki suyu da birlikte çekeriz ve su dışarı akar. O zaman AB kabındaki suyun hepsi sifonun dışarı taşan ucundan akıp gider. Çünkü sıvının yüzeyiyle EZ arasındaki hava az olduğundan GD borusuna geçip sıvıyı da beraberinde çekebilir. Akışın durmamasının sebebi dışarı taşan uç değildir —EZ olmasaydı, taşan uç yerinde durduğu hâlde sıvının yüzeyi G hizasına inince akış dururdu—; asıl sebep, EZ bütünüyle suyun altında olduğu için yerine hava girememesidir. İçeri giren hava, çıkan suyun yerine AB kabına gider; çünkü borunun suya açılan dış ağzı hep kaptaki suyun yüzeyinden daha alçaktadır. Tek bir yüzey hiçbir zaman oluşamayacağı için suyun hepsi dışarı akar ve çekiş daha büyük ağırlığın etkisiyle gerçekleşir. GD borusundaki havayı ağzımızla çekmek istemezsek, AB kabına su eklemeye devam ederiz; ta ki su taşıp GD borusundan akmaya başlasın. Böylece AB kabındaki suyun hepsi yine boşalır. Söylediğimiz gibi, GDKZ'ye boğuk sifon ya da boğuk diabētēs denir.

1.3

III. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλος καλούμενος μέσος πνικτὸς διαβήτης τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἔχων τῷ καμπύλῳ σίφωνι. Ἔστω γὰρ ἀγγεῖον ὁμοίως πλῆρες ὕδατος τὸ ΑΒ· διὰ δὲ τοῦ πυθμένος αὐτοῦ διώσθω σωλὴν ὁ Γ∠ συνεστεγνωμένος τῷ πυθμένι καὶ ὑπερέχων εἰς τὸ κάτω μέρος· τὸ δὲ Γ στόμιον αὐτοῦ μὴ συνεγγιζέτω τῷ στόματι τοῦ ΑΒ ἀγγείου. ἕτερος δὲ σωλὴν περικείσθω. τῷ Γ∠ ὁ ΕΖ ἀπέχων ἀπʼ αὐτοῦ πάντοθεν τὸ ἴσον· καὶ τὸ μὲν ἄνω στόμιον αὐτοῦ ἐπιπεφράχθω λεπιδίῳ τῷ ΕΗ ἀπέχοντι ἀπὸ τοῦ Γ στομίου βραχύ· τὸ δὲ κάτω στόμιον τοῦ ΕΖ σωλῆνος ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ΑΒ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων ἐὰν ἐπισπασώμεθα ὁμοίως διὰ τοῦ ∠ στομίου τὸν ἐν τῷ Γ∠ σωλῆνι ἀέρα, συνεπισπασόμεθα καὶ τὸ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ ὕδωρ, ὥστε ἐκρεῖν. καὶ τότε πᾶν ῥεύσεται τὸ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ γείῳ ὕδωρ διὰ τῆς ἐκτὸς τοῦ σίφωνος ὑπεροχῆς· ὁ γὰρ ἀὴρ ὁ μεταξὺ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ὑγροῦ καὶ τοῦ ΕΖ ὀλίγος ὢν δύναται χωρῆσαι εἰς τὸν Γ∠ σωλῆνα καὶ συνεπισπάσασθαι τὸ ὑγρόν· οὐ στήσεται δὲ ἡ ῥύσις διὰ τὴν ἐκτὸς ὑπεροχὴν (μὴ γὰρ ὄντος τοῦ ΕΖ παύσεται ῥέον, ὅταν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ὑγροῦ κατὰ τὸ Γ γένηται, τῆς ὑπεροχῆς μενούσης), ἀλλὰ τῷ μὴ ἀντεισκρίνεσθαι ἀέρα, τοῦ ΕΖ ὅλου καθʼ ὕδατος ὄντος· ὁ γὰρ εἰσκρινόμενος ἀὴρ χωρήσει εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον ἀντὶ τοῦ ἐπεξιόντος ὕδατος· πᾶν γὰρ τὸ ἐκτὸς στόμιον τοῦ σωλῆνος πρὸς τὸ ὕδωρ ἀεὶ ταπεινότερόν ἐστι τῆς ἐν τῷ ἀγγείῳ τοῦ ὕδατος ἐπιφανείας. μηδέποτε δὲ δυναμένης μιᾶς ἐπιφανείας γενέσθαι, πᾶν ἐκκρίνει τὸ | ὕδωρ, καὶ τῷ μείζονι βάρει ἡ ἕλξις γίνεται. ἐὰν οὖν μὴ βουλώμεθα τῷ στόματι ἐπισπᾶσθαι τὸν ἐν τῷ Γ∠ σωλῆνι ἀέρα, προσεπιχέομεν εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον ὕδωρ, ἄχρις ἄν ὑπερχυθὲν διὰ τοῦ Γ∠ σωλῆνος τὴν ἀρχὴν τῆς ῥεύσεως λάβῃ. καὶ οὕτως πάλιν πᾶν κενωθήσεται τὸ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ ὕδωρ. καλεῖται δέ, ὡς εἴρηται, ὁ Γ∠ΚΖ πνικτὸς σίφων ἢ πνικτὸς διαβήτης.

1.44.

Önceki ispatlardan açıktır ki sifon hareketsiz durdukça içinden geçen akış düzensiz olur. Dibinin yanından delinmiş bir kap akarken de aynı şey olur: Orada da akış düzensizdir, çünkü akışın başında suyun çıkışı daha büyük bir ağırlıkla bastırılır, kap boşaldıkça daha küçük bir ağırlıkla. Sifonun dışarı taşan kısmı ne kadar uzunsa akış da o kadar hızlı olur; çünkü bu durumda ağızdan çıkan su, taşan kısım daha kısa olduğu zamankinden daha büyük bir ağırlıkla bastırılır. Taşan kısım derken, kaptaki suyun yüzeyinin sifonun dış ağzından ne kadar yüksekte olduğunu kastediyoruz. Sifondan geçen akışın hep düzensiz olduğunu böylece söylemiş olduk; oysa sifondan hep düzenli bir akış elde etmenin yolunu bulmak gerekir.

İçinde su bulunan bir AB kabı olsun; bunun içinde, ağzı GD kapağıyla kapatılmış küçük bir GD kazanı yüzsün. Sifonun bir kolu kapaktan ve kazancığın dibinden geçirilsin ve delikler kalayla sızdırmaz hâle getirilsin; öbür kolu AB kabının dışında olsun ve ağzı AB kabındaki suyun yüzeyinden daha aşağıda dursun. Sifonun dış ağzından içindeki havayı çekersek, sifonda toplu bir boş yer meydana gelemeyeceği için sıvı da ardından gelir. Akmaya başlayan sifon, kaptaki suyun hepsini boşaltıncaya kadar akar. Akış da düzenli olur; çünkü sifonun dış ucunun suyun yüzeyinden aşağıya taşan miktarı hep aynı kalır, zira kap boşaldıkça kazan da sifonla birlikte iner. Dışarı taşan kısım ne kadar uzun olursa akış öncekinden o kadar hızlı olur, ama kendi içinde düzenli kalır. Söz konusu sifon EZH olsun, suyun yüzeyi de ThK doğrusu hizasında.

1.4

IV. Ἐκ δὴ τῶν προδεδειγμένων φανερὸν ὅτι ἡ γινομένη διὰ τοῦ σίφωνος ῥύσις ἀκινήτου διαμένοντος ἀνώμαλος γίνεται· τὸ γὰρ αὐτὸ πάσχει τετρυπημένου ἀγγείου παρὰ τὸν πυθμένα καὶ ῥέοντος· καὶ ἐνταῦθα γὰρ ἡ ῥύσις ἀνώμαλος τῷ ἐν ἀρχῇ μὲν τῆς ῥύσεως πλείονι βάρει θλίβεσθαι τὴν τοῦ ὕδατος ἔκρυσιν, κενουμένου δὲ ἐλάττονι· καὶ ὅσῳ δʼ ἂν ἡ ἐκτὸς τοῦ σίφωνος ὑπεροχὴ μείζων ὑπάρχῃ, ταχυτέρα ἡ ῥύσις γίνεται· πάλιν γὰρ ἡ διὰ τοῦ στομίου αὐτοῦ ἔκρυσις πλείονι βάρει θλίβεται ἢ ὅταν ἐλάττων ἡ ἐκτὸς ὑπεροχή, ὑπερέχει ἡ τοῦ ἐν τῷ ἀγγείῳ ὕδατος ἐπιφάνεια τοῦ ἐκτὸς στομίου τοῦ σίφωνος. ἡ μὲν οὖν διὰ τοῦ σίφωνος ἀεὶ ἀνώμαλος ῥύσις εἴρηται· δέον δέ ἐστι ῥύσιν εὑρεῖν διὰ τοῦ σίφωνος ἀεὶ ὁμαλήν. Ἔστω τι ἀγγεῖον ὕδωρ ἔχον τὸ ΑΒ, ἐν ᾧ ἐπινηχέσθω λεβητάριον τὸ Γ∠ ἐπιπεφραγμένον τὸ στόμα τῷ Γ∠ ἐπιφράγματι· διὰ δὲ τοῦ ἐπιφράγματος καὶ τοῦ πυθμένος τοῦ λεβηταρίου διώσθω τοῦ σίφωνος τὸ ἓν σκέλος καὶ συνεστεγνώσθω τοῖς τρυπήμασι κασσιτέρῳ· τὸ δὲ ἕτερον σκέλος ἐκτὸς ἔστω τοῦ ΑΒ ἀγγείου ἔχον τὸ στόμιον ταπεινότερον τῆς | τοῦ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ ὕδατος ἐπιφανείας. ἐὰν οὖν διὰ τοῦ ἐκτὸς στομίου τοῦ σίφωνος ἐπισπασώμεθα τὸν ἐν τῷ σίφωνι ὄντα ἀέρα, συνακολουθήσει τὸ ὑγρὸν διὰ τὸ μὴ δύνασθαι κενὸν ἄθρουν τόπον ἐν τῷ σίφωνι γενέσθαι. ἀρχὴν δὲ λαβὼν ὁ σίφων τῆς ῥύσεως ῥέει, ἄχρις ἂν πᾶν κενώσῃ τὸ ἐν τῷ ἀγγείῳ ὕδωρ· καὶ ἔσται ἡ ῥύσις ὁμαλὴ τῷ τὴν ἐκτὸς ὑπεροχὴν τοῦ σίφωνος, ἣν ὑπερέχει εἰς τὸ κάτω μέρος τῆς τοῦ ὕδατος ἐπιφανείας, ἀεὶ τὴν αὐτὴν γίνεσθαι, ἐπειδήπερ τῇ τοῦ ἀγγείου κενώσει συγκαταβαίνει καὶ ὁ λέβης σὺν τῷ σίφωνι. ὅσῳ δʼ ἂν ἡ ἐκτὸς ὑπεροχὴ μείζων ᾖ, τοσούτῳ ὀξυτέρα τῆς πρότερον ἡ ῥύσις ἔσται, ὁμαλὴ δὲ καθʼ ἑαυτήν. ἔστω δὲ ὁ εἰρημένος σίφων ὁ ΕΖΗ, ἡ δὲ τοῦ ὕδατος ἐπιφάνεια κατὰ τὴν ΘΚ εὐθεῖαν.

1.55.

Kısmen düzenli, kısmen düzensiz bir akış da sifonla şöyle elde edilir. "Kısmen düzenli, kısmen düzensiz" derken şunu kastediyorum: Baştan başlayan akış istediğimiz bir süre boyunca düzenli olur; sonra dilersek başka bir süre boyunca da akış kendi içinde düzenli olur, ama öncekinden ya daha yavaş ya daha hızlıdır.

Yine su kabı AB, kazan GD olsun. Kazanın kapağından ve dibinden, sifonun iç kolundan daha geniş bir boru geçirilsin; bu boru ML olsun ve hem kapağa hem kazanın dibine sızdırmaz biçimde tutturulsun. Kapağın üzerine, Π harfi biçiminde çıtalardan çatılmış küçük bir çerçeve dikilsin: GNXD. GN ve XD dikey çıtalarının iç yüzüne boylamasına oluklar oyulsun ve bunların içinde OP adında başka bir çıta rahatça kaysın. Bir de RS vidası GD kapağının üzerinde dik dursun ve OP çıtasındaki bir delikten geçsin. OP çıtasında, vidanın yivine girecek bir çıkıntı bulunsun. Vida NX çıtasının yukarısına taşsın ve taşan kısma, vidayı çevirmeye yarayan bir kol takılsın; böylece OP çıtası kâh yükselsin kâh alçalsın. Sifonun iç kolu OP çıtasına tutturulmuş olsun ve LM borusundan da geçerek ağzı kaptaki suya dalsın. Şimdi yine sıvıyı dış ağızdan çekersek, sifon, kaptaki sıvının hepsi boşalıncaya kadar düzenli akar. Öncekinden daha hızlı ama kendi içinde düzenli başka bir akış istediğimizde, vidayı çevirip OP çıtasını alçaltırız; böylece sifonun dışarı taşan kısmı öncekinden daha uzun olur. Bu yüzden akış kendi içinde düzenli, ama öncekinden hızlı olur. Daha da hızlı bir akış istersek, OP çıtası daha da alçalsın diye vidayı yine çeviririz; daha yavaş istersek, vidayı öbür yöne çevirip OP çıtasını yükseltiriz. Böylece sifondan geçen akış kısmen düzenli, kısmen düzensiz olur.

Suyu sifonlardan ağzımızla çekmek zorunda kalmamak için —sifonlar çok küçük olmadıkça bunu hepsinde yapmak mümkün de değildir— şöyle yaparız.

1.5

V. Ἡ δὲ κατὰ μέν τι ὁμαλή, κατὰ δέ τι ἀνώμαλος γίνεται οὕτως διὰ τοῦ σίφωνος· καλῶ δὲ κατὰ μέν τι ὁμαλήν, κατὰ δέ τι ἀνώμαλον, ὅταν ἐπί τινα χρόνον βουλομένοις ὁμαλὴ ᾖ ἡ γινομένη ἐξ ἀρχῆς ῥύσις, ἐπὶ δὲ ἕτερον πάλιν χρόνον προαιρουμένοις ὁμαλὴ μὲν ᾖ καθʼ ἑαυτὴν ἡ γινομένη ῥύσις, τῆς δὲ πρότερον ἤτοι βραδυτέρα ἢ ταχυτέρα. Ἔστω γὰρ πάλιν τὸ μὲν τοῦ ὕδατος ἀγγεῖον τὸ ΑΒ, λέβης δὲ ὁ Γ∠· δι δὲ τοῦ ἐπιφράγματος καὶ τοῦ πυθμένος τοῦ λέβητος διώσθω σωλὴν εὐρύτερος τοῦ ἐντὸς σκέλους τοῦ σίφωνος· καὶ ἔστω σίφων οὗτος ὁ ΜΛ συνεστεγνωμένος τῷ τε ἐπιφράγματι καὶ τῷ πυθμένι τοῦ λέβητος. ἐπὶ δὲ τοῦ ἐπιφράγματος ἐφεστάτω πηγμάτιον ἐκ κανονίων πεπηγὸς καθάπερ τὸ Πγράμμα· καὶ ἔστω τὸ ΓΝΞ∠. ἐν δὲ τοῖς ὀρθοῖς κανονίοις τοῖς ΓΝ, Ξ∠ ἐκ τοῦ ἐντὸς | μέρους ἐγγεγλύφθωσαν σωλῆνες κατὰ τὸ μῆκος τῶν κανονίων, ἐν οἷς διατρεχέτω ἕτερον κανόνιον τὸ ΟΠ εὐλύτως. ἔστω δὲ καὶ κοχλίας ὁ ΡΣ ὀρθῶς βεβηκὼς ἐπὶ τοῦ Γ∠ ἐπιφράγματος καὶ διὰ τρήματος διεληλυθὼς μένοντος ἐν τῷ ΟΠ κανόνι. ἔστω δὲ καὶ τύλος τις συμφυὴς τῷ ΟΠ κανονίῳ, ὥστε παρεμβαίνειν εἰς τὴν τοῦ κοχλίου ἕλικα. ὑπερεχέτω δὲ ὁ κοχλίας ὑπὲρ τὸ ΝΞ κανόνιον· τῇ δὲ ὑπεροχῇ συμφυὴς ἔστω χειρολαβίς, δι᾿ ἧς ἐπιστρέφομεν τὸν κοχλίαν, ὥστε τὸ ΟΠ κανόνιον ὁτὲ μὲν μετέωρον γίνεσθαι, ὁτὲ δὲ ταπεινοῦσθαι. τῷ δὲ ΟΠ κανονίῳ συμφυὲς γεγονέτω τὸ ἐντὸς σκέλος τοῦ σίφωνος διεληλυθὸς καὶ διὰ τοῦ ΛΜ σωλῆνος, ὥστε τὸ στόμιον αὐτοῦ βαπτίζεσθαι εἰς τὸ ἐν τῷ ἀγγείῳ ὕδωρ. καὶ ἐὰν οὖν πάλιν ἐπισπασώμεθα διὰ τοῦ ἐκτὸς στομίον τὸ ὑγρόν, ῥεύσει ὁ σίφων ὁμαλῶς, ἕως ἂν πᾶν κενωθῇ τὸ ἐν αὐτῷ ὑγρόν· ὅταν δὲ βουλώμεθα διʼ αὐτοῦ ἑτέραν ῥύσιν γίνεσθαι τῆς μὲν προειρημένης ταχυτέραν, ὁμαλὴν δὲ καθʼ αὐτήν, ἐπιστρέψομεν τὸν κοχλίαν, ὥστε τὸ ΟΠ κανόνιον ταπεινότερον γενέσθαι· ἔσται γὰρ ἡ ἐκτὸς ὑπεροχὴ τοῦ σίφωνος μείζων τῆς πρότερον. καὶ διὰ τοῦτʼ ἔστιν ἡ ῥύσις ὁμαλὴ μὲν καθʼ αὐτήν, τῆς δὲ πρότερον ταχυτέρα. ἐὰν δὲ ἔτι πάλιν ταχυτέραν […] , ἐπιστρέψομεν τὸν κοχλίαν εἰς τὸ ἔτι ταπεινότερον γενέσθαι τὸ ΟΠ κανόνιον· ἐἀν δὲ βραδυτέραν βουλώμεθα, […] τὸ ΟΠ κανόνιον μετέωρον γενέσθαι· καὶ οὕτως διὰ σίφωνος ἔσται ἡ ῥύσις ἡ κατὰ μέν τι ὁμαλή, κατὰ δέ τι ἀνώμαλος. Ἵνα δὲ μὴ καὶ διὰ τοῦ στόματος αὐτῶν ἐπισπασώμεθα τὸ ὕδωρ — οὐδὲ γὰρ ἐπὶ πάντων τῶν σιφώνων τοῦτο δυνατὸν ἔσται, ἐὰν μὴ πάνυ μικροὶ ὧσι—, ποιήσομεν οὕτως.

1.66.

Küçük bir geçmeli ek olsun: Bunun erkek kısmı TN, içinden su akacak şekilde sifonun dış koluna takılsın; dişi kısmı YPh ise önceden, sifonun aldığından biraz daha fazla su alan küçük bir YPs kabına yapıştırılmış olsun; bu kabın dibinde de bir Ō çıkış deliği bulunsun. AB kabındaki suyu sifonla çekmek istediğimizde, KhPs kabının çıkış deliğini parmağımızla kapatıp kabı suyla doldururuz. Sonra dişi eki erkek eke takar ve Ō deliğini açarız. Kap boşaldıkça sifondaki hava boşalan yere gider; onun ardından da AB kabındaki sıvı gelir ve sifonu doldurur. Bundan sonra KhPs kabını çıkarır ve sifonu akmaya bırakırız.

Sifonun işini görmesi için dik inmesi gerekir. Bu da şöyle sağlanır: AB kabının kenarına iki dikey çıta çakar, sifonun iç kolunu bu ikisinin arasına her birine değecek şekilde yerleştiririz; sifonun iç koluna da iki yanından, çıtaların iç yüzüne değen birer çıkıntı tuttururuz. Böylece sifon ne yanlara ne de öne doğru eğilir; çıkıntılar çıtalara sürtünerek tam dik iner.

1.6

VI. Ἔστω σμηρισμάτιόν τι, οὗ τὸ μὲν ἄρρεν προσκείσθω τῷ ἐκτὸς σκέλει τοῦ σίφωνος, ὥστε διʼ αὐτοῦ ῥεῖν· καὶ ἔστω τὸ ΤΝ, τὸ δὲ θῆλυ τὸ ΥΦ πρότερον προσκεκολλημένα ἀγγειδίῳ τινὶ τῷ ΥΨ χωροῦντι ὀλίγῳ τινὶ πλέον οὗ χωρεῖ ὁ σίφων ὕδατος· ἐχέτω δὲ καὶ πρὸς τῷ πυθμένι ἔκρυσιν τὴν Ω. ὅταν οὖν βουλώμεθα ⟨ἐπισπᾶσθαι⟩ διὰ τοῦ σίφωνος τὸ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ ὕδωρ, ἀπολαβόμενοι τοῦ ΧΨ ἀγγείου τὴν ἔκρυσιν τῷ δακτύλῳ πληρώσομεν αὐτὸ ὕδατος. εἶτα προσθήσομεν τὸ θῆλυ σμήρισμα τῷ ἄρρενι καὶ ἀφήσομεν τὴν Ω ἔκρυσιν. κενουμένου δὲ τοῦ ἀγγείου, εἰς, τὸν κενούμενον τόπον χωρήσει ὁ ἐν τῷ σίφωνι ἀήρ, ᾧ συνακολουθήσει τὸ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ ὑγρόν, ὥστε πληρῶσαι τὸν σίφωνα. μετὰ ταῦτα οὖν ἀφελόντες τὸ ΧΨ ἀγγεῖον ἐῶμεν τὸν σίφωνα ῥεῖν. Δεῖ δὲ ὀρθὸν τὸν σίφωνα καταβαίνειν, εἰ μέλλοι τὸ δέον ποιεῖν· τοῦτο δὲ ἔσται, ἐὰν πρὸς τῷ χείλει τοῦ ΑΒ ἀγγείου δύο ὀρθοὺς κανόνας πήξαντες τὸ ἐντὸς σκέλος τοῦ σίφωνος μεταξὺ τούτων τάξωμεν ψαῦον ἑκατέρου αὐτῶν τῶν κανονίων καὶ ἐν τῷ ἐντὸς σκέλει τοῦ σίφωνος τυλίον ἐξ ἑκατέρου μέρους συμφυὲς ποιήσωμεν ψαῦον ἐντὸς τῶν κανονίων· οὕτως γὰρ οὔτε ἐπὶ τὰ πλάγια οὔτε ἐπὶ τὸ ἔμπροσθεν ὁ σίφων ἔγκλισιν σχήσει· ὀρθῶς δὲ ἀκριβῶς καταβήσεται προστριβόντων τῶν τυλίων τοὺς κανόνας.

1.77.

Şimdi iş gören düzeneklerin yapımına geçelim ve bir temel olsun diye küçüklerinden başlayalım.

Şarap dağıtmaya yarayan küçük bir düzenek vardır. Tunçtan, içi boş küçük bir küre yapılır, AB gibi. Alt kısmı süzgeç gibi sık sık ince deliklerle delinmiştir; üst kısmında ise küreye açılan, ona sızdırmaz biçimde tutturulmuş ve üst ağzı açık bir GD borusu bulunur. Biri şarap dağıtmak istediğinde GD borusunu bir eliyle G ağzının yanından tutar ve küreyi, bütünüyle batıncaya kadar şaraba daldırır. Şarap süzgeçten içeri girer, içerideki hava da dışarı itilip GD borusundan çıkar. Sonra borunun G ağzını başparmağıyla bastırıp küreyi şaraptan çıkarırsa, küredeki şarap akmaz; çünkü boşalacak yere hava giremez: Havanın girebileceği tek yer G ağzıdır, o da parmakla kapatılmıştır. Şarabı boşaltmak istediğimizde parmağımızı kaldırırız; içeri dolan hava boşalan yeri doldurur. G hava deliğini yeniden parmakla bastırırsak, parmağımızı yine kaldırıncaya kadar şarap akmaz. Küreyi sıcak ya da soğuk suya daldırıp aynı şekilde tutmak, sonra istediğimiz kadarını bırakmak da mümkündür; ta ki kürenin içindekinin hepsi boşalsın. GD borusunun G'ye yakın ucu kıvrık yapılsa da fark etmez; hatta ağzın parmakla kolayca kapatılmasını sağladığı için daha da kullanışlı olur.

1.7

VII. Τῶν δὲ εἰς ἐνέργειαν κατασκευαζομένων νῦν ἀρξώμεθα κατασκευὰς ποιεῖσθαι ἀπὸ τῶν μικροτέρων ἀρξάμενοι στοιχείου χάριν. Ἔστι γάρ τι κατασκευασμάτιον πρὸς τὸ οἰνοχοεῖν χρήσιμον· κατασκευάζεται γὰρ σφαιρίον κοῖλον χάλκεον, οἷόν ἐστι τὸ ΑΒ, ἐκ μὲν τοῦ κάτω μέρους τετρυπημένον λεπτοῖς τρυπηματίοις συνεχέσι καθάπερ ἠθμός, ἐκ δὲ τοῦ ἄνω μέρους σωλῆνα ἔχον τὸν Γ∠ συντετρημένον αὐτῷ καὶ συνεστεγνωμένον καὶ ἔχοντα τὸ ἄνω στόμιον ἀνεῳγός. ὅταν οὖν βούληταί τις οἰνοχοεῖν, κατασχὼν | τῇ μιᾷ χειρὶ τὸν Γ∠ σωλῆνα παρὰ τὸ Γ στόμιον καθίησι τὸ σφαιρίον εἰς τὸν οἶνον, ἄχρις ἂν ὅλον κρυφθῇ τὸ σφαιρίον· καὶ ὁ μὲν οἶνος διὰ τοῦ ἠθμοῦ εἰσέρχεται, ὁ δʼ ἐντὸς ἀὴρ ἐκκρούεται καὶ ἐκχωρεῖ διὰ τοῦ Γ∠ σωλῆνος. ὅταν οὖν τῷ μεγάλῳ δακτύλῳ τις πιέσας τὸ Γ στόμιον τοῦ σωλῆνος ἐξάρῃ τὸ σφαιρίον ἐκ τοῦ οἴνου, οὐ μὴ ῥυήσεται ὁ ἐν τῷ σφαιρίῳ οἶνος διὰ τὸ μὴ δύνασθαι εἰς τὸν ⟨τοῦ⟩ κενοῦ τόπον ἀέρα παρεισκριθῆναι· ἡ γὰρ εἴσκρισις διὰ τοῦ Γ στομίου ὑπάρχει, ἥτις ἐπιπέφρακται τῷ δακτύλῳ. ὅταν οὖν βουλώμεθα προέσθαι τὸν οἶνον, ἀνίεμεν τὸν δάκτυλον, ὁ δὲ ἀὴρ ἐμπίπτων πληροῖ τὸν κενούμενον τόπον· ἐὰν δὲ πάλιν πιέσωμεν τῷ δακτύλῳ τὴν Γ ἀναπνοήν, οὐκ ἐκρυήσεται, ἄχρι ἂν πάλιν ἀνέσωμεν τῷ δακτύλῳ τὴν Γ ἀναπνοήν. ἔξεστι δὲ καὶ εἰς θερμὸν ὕδωρ ἢ ψυχρὸν βάπτοντα πάλιν συνέχειν, εἶτα προΐεσθαι, ὅσον ἐὰν προαιρώμεθα, ἄχρις ἂν πᾶν τὸ ἐν τῷ σφαιρίῳ κενωθῇ· κἂν ἐπικαμπὲς δὲ γένηται τὸ ἄκρον τοῦ Γ∠ σωλῆνος τὸ πρὸς τῷ Γ, οὐδὲν διοίσει· εὔχρηστον γὰρ μᾶλλον γίνεται πρὸς τὸ εὐκόπως τῷ δακτύλῳ καταλαμβάνεσθαι τὸ στόμιον.

1.88.

Aynı yolla aynı küreden hem soğuk hem sıcak su, istediğimiz kadar boşaltmak da mümkündür.

Yine bir AB küresi yapılır; ortasında dikey bir GD bölmesi vardır. Üstte yine küreye açılan ve ona sızdırmaz biçimde tutturulan bir EZ borusu bulunur; bu borunun ortasında da GD bölmesinin devamı olan GH bölmesi vardır. Borunun üst ucunda, EZ'nin içindeki iki bölmenin her birine açılan Th ve K kıvrık ağızları bulunsun. GD bölmesinin iki yanında, AB küresinin alt kısmında, D'nin yakınında, mutfak kepçelerindekine benzeyen süzgeç biçimli delikler açılsın. Sıcak su almak istediğimizde Th ve K ağızlarını iki parmağımızla kapatıp küreyi sıcak suya daldırır ve hava deliklerinden yalnız Th'yi açarız; böylece BGD yarım küresindeki hava Th deliğinden dışarı itilir, sıcak su da süzgeçten girip BGD yarım küresini doldurur. Th deliğini yeniden kapatıp küreyi sıcak sudan çıkarırız; hava içeri sızamadığı için küre suyu tutar. Sonra aynı şekilde soğuk suya daldırıp K deliğini açarız; AGD yarım küresi de dolunca K deliğini kapatır ve küreyi sıcak ve soğuk suyla dolu olarak çıkarırız. Hangisini boşaltmak istersek onun hava deliğini açarız; akmasını istemediğimizde yine aynı şekilde kapatırız. Hepsi boşalıncaya kadar böyle yaparız. Bölmeleri ve havanın her bir bölmeye girip yeniden dışarı itildiği delikleri çoğaltarak, aynı yolla aynı küreye şarap, sıcak su, soğuk su ya da istediğimiz başka bir şeyi alıp istediğimiz kadarını, istediğimiz zaman boşaltmak da mümkündür. Kıvrık ağızlar yerine, borunun çeperinde üst kısma yakın yerlerde bölmelere açılan delikler de bulunabilir; sızdırmazlık istediğimizde bunları parmaklarımızla kapatırız. Süzgeçler görünmesin diye ikisini birden tek bir küçük musluk ağzıyla örteriz; böylece ikisi de aynı musluktan akıyormuş gibi görünür.

1.8

VIII. Τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ ἐκ τοῦ αὐτοῦ σφαιρίου καὶ ψυχρὸν καὶ θερμὸν προέσθαι δυνατόν ἐστιν, ὅσον προαιρούμεθα. Κατασκευάζεται γὰρ ὁμοίως σφαιρίον τὸ ΑΒ διάφραγμα ἔχον μέσον ὀρθὸν τὸ Γ∠ καὶ ἄνωθεν ὁμοίως σωλῆνα τὸν ΕΖ συντετρημένον καὶ συνεστεγνωμένον τῷ σφαιρίῳ καὶ ἔχοντα μέσον διάφραγμα τὸ ΓΗ συνεχὲς τῷ Γ∠ διαφράγματι· ἄνωθεν δὲ ἀνακαμπὰς ἐχέτω τὰς Θ, Κ φερούσας εἰς ἑκάτερον μέρος τῶν ἐν τῷ ΕΖ χωρῶν. ἐφʼ ἑκάτερα δὲ τοῦ Γ∠ διαφράγματος εἰλήφθω εἰς τὸ κάτω μέρος τοῦ σφαιρίου τοῦ ΑΒ πρὸς τῷ ∠ τρυπήματα ὅμοια τῶν ἐν τοῖς τρουλλίοις τοῖς μαγειρικοῖς γινομένων, ἠθμοειδῆ. ὅταν οὖν βουλώμεθα θερμὸν ἀρύσασθαι, καταλαβόμενοι τοῖς δυσὶ δακτύλοις τὰ Θ, Κ στόμια καθίεμεν τὸ σφαιρίον εἰς τὸ θερμὸν καὶ ἀνίεμεν μίαν τῶν ἀναπνοῶν τὴν Θ, ὅπως ὁ μὲν ἐν τῷ ΒΓ∠ ἡμισφαιρίῳ ἀὴρ ἐκκρουσθῇ διὰ τῆς Θ ἀναπνοῆς, τὸ δὲ θερμὸν ἀπὸ τοῦ ἠθμοῦ πληρώσῃ τὸ ΒΓ∠ ἡμισφαίριον. πάλιν οὖν καταλαβόμενοι τὴν Θ ἀναπνοὴν ἐξαιροῦμεν ἐκ τοῦ θερμοῦ τὸ σφαιρίον, ὃ δὴ στέξει διὰ τὸ μὴ ἔχειν τὸν ἀέρα παρείσδυσιν. καθέντες | οὖν ὁμοίως εἰς τὸ ψυχρὸν ἀνίεμεν τὴν Κ ἀναπνοὴν καὶ πάλιν πληρωθέντος τοῦ ΑΓ∠ ἡμισφαιρίου καταλαβόμενοι τὴν Κ ἀναπνοὴν ἐξαιροῦμεν τὸ σφαιρίον πλῆρες ὄν θερμοῦ καὶ ψυχροῦ ὕδατος. ὅταν οὖν βουλώμεθα ὁπότερον αὐτῶν προέσθαι, ἀνίεμεν τὴν κατʼ ἐκεῖνο ἀναπνοήν. καὶ ὅταν μὴ βουλώμεθα ῥέειν, πάλιν ὁμοίως καταλαμβανόμεθα. καὶ τοῦτο ποιήσομεν, ἄχρις ἂν πᾶν κενωθῇ. ἔξεστι δὲ τῷ αὐτῷ τρόπῳ ἐκ τοῦ αὐτοῦ ⟨σφαιρίου⟩ καὶ οἶνον καὶ θερμὸν καὶ ψυχρὸν καὶ ἄλλο τι, ὃ ἐὰν προαιρώμεθα, ἀναλαμβάνειν τε καὶ προΐεσθαι, ὁπόσον ἂν καὶ ὅταν προαιρώμεθα, πλειόνων γινομένων τῶν διαφραγμάτων καὶ τῶν ὀπῶν, διʼ ὧν εἰς ἑκάστην χώραν ὁ ἀὴρ παρεμπίπτει καὶ πάλιν ἐξελαύνεται. δύναται δὲ ἀντὶ τῶν ἐπικεκαμμένων στομίων τρυπήματα εἶναι περί [τε] τὸ τεῦχος τοῦ σωλῆνος παρὰ τὸ ἄνω μέρος φέροντα εἰς τὰς χώρας, ἃ δὴ καταλαμβανόμεθα τοῖς δακτύλοις, ὅταν στεγνοῦν βουλώμεθα. ἕνεκα δὲ τοῦ μὴ φαίνεσθαι τὰ ἡθμία περιληψόμεθα ἀμφότερα ἐνὶ κρουνισματίῳ, ὥστε οὕτως δοκεῖν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ κρουνοῦ ἀμφότερα ῥεῖν.

1.99.

Bir de, kimi zaman daha çok, kimi zaman daha az sıvı alan ve kimi zaman daha çok, kimi zaman daha az boşaltan bir testi yapılır; içine şarap ve su dökülünce kâh saf su, kâh katıksız şarap, kâh karışım akıtır. Yapısı şöyledir.

AB testisinin ortasında bir GD bölmesi olsun; bölmede, kabın gövdesine yakın, süzgeç gibi yuvarlak bir sıra hâlinde dizilmiş küçük E delikleri bulunsun. Bölmenin tam karşı tarafında yuvarlak küçük bir Z deliği olsun; buradan bir ZHTh borusu geçirilsin. Boru bölmeye sızdırmaz biçimde tutturulsun ve H'de testinin dibinden biraz yukarıda dursun. Borunun öbür ağzı Th, testinin kulpunun altında testinin çeperine açılsın; kulp içi boş olsun, boruya sızdırmaz biçimde bağlansın ve kulpun dış yüzünde, gerektiğinde parmakla kapatacağımız bir K deliği bulunsun. Söylediğimiz gibi bu hava deliğini kapatıp testiye sıvı dökersek, dökülen sıvı bölmenin üstündeki kısımda kalır; çünkü süzgeçten alttaki kısma inemez. İnemez, çünkü [alttaki havanın] K hava deliğinden başka çıkış yolu yoktur. Hava deliğini açınca sıvı alttaki kısma geçer; o zaman testi daha çok sıvı alır. Önce GBD kısmı dolacak kadar şarap döküp hava deliğini kapatır ve üstüne su dökersek, ikisi karışmaz: Testiyi eğdiğimizde saf su akar; su hâlâ akarken hava deliğini açarsak, delikten giren hava boşalan yerin yerini aldığı için şarap da suyla birlikte akar, sonra da saf şarap akar. Önce su döküp hava deliğini kapattıktan sonra üstüne şarap da dökebiliriz; böylece kimine saf şarap, kimine karışım, şaka yapmak istediklerimize de su veririz.

1.9

IX. Κατασκευάζεται δὲ καὶ προχύτης πλέον καὶ ἔλαττον ὑγρὸν δεχόμενος καὶ προϊέμενος ὁτὲ μὲν πλέον, ὁτὲ δὲ ἔλασσον, ὥστε καὶ ἐγχεομένου εἰς αὐτὸν οἴνου τε καὶ ὕδατος ὁτὲ μὲν καθαρὸν τὸ ὕδωρ προΐεσθαι, ὁτὲ δὲ οἶνον ἄκρατον, ὁτὲ δὲ κρᾶμα· ἔστι δὲ ἡ κατασκευὴ τοιαύτη. Ἔστω προχύτης ὁ ΑΒ διάφραγμα ἔχων μέσον τὸΓ∠, ἐν δὲ τῷ διαφράγματι παρὰ τὸ κύτος τοῦ ἀγγείου τρυ|πημάτια ἐν ἠθμῷ περιφερῆ τὰ Ε· ἐκ δὲ τοῦ κατὰ διάμετρον τόπου ἐν τῷ διαφράγματι τρυπημάτιονἔστω στρογγύλον τὸ Ζ, διʼ οὗ σωλὴν διώσθω ὁ ΖΗΘ συνεστεγνωμένος μὲν τῷ διαφράγματι, ἀπέχων δὲ ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ προχύτου βραχὺ κατὰ τὸ Η· τὸ δὲ ἕτερον αὐτοῦ στόμιον τὸ Θ συντετρήσθω τῷ τεύχει τοῦ προχύτου ὑπὸ τὸ ὠτίον, ᾧ συνεστεγνώσθω τὸ ὠτίον κοῖλον ὑπάρχον καὶ ἔχον τρύπημα ἐκ τοῦ ἐκτὸς μέρους τοῦ ὠτίου τὸ Κ, ὃ καταληψόμεθα τῷ δακτύλῳ, ὅταν δέῃ. ἐὰν οὖν καταλαβόμενοι τὸ διαύγιον, ὡς εἴρηται, ἐγχέωμεν εἰς τὸν προχύτην, τὸ ἐγχεόμενον εἰς τὴν ὑπὲρ τὸ διάφραγμα χώραν μενεῖ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι διὰ τοῦ ἠθμοῦ εἰς τὴν ὑποκάτω χώραν ἐνεχθῆναι· οὐ δύναται δὲ διὰ τὸ μὴ ἄλλην ἔχειν διέξοδον ἢ τὴν διὰ τοῦ Κ διαυγίου. ὅταν οὖν ἀνέσωμεν τὸ διαύγιον, τότε χωρήσει τὸ ὑγρὸν εἰς τὴν ὑποκειμένην χώραν, καὶ τότε πλέον δέξεται ὁ προχύτης. ἐὰν οὖν προεγχέαντες τὸν οἶνον, ὥστε πληρωθῆναι τὴν ΓΒ∠ χώραν, καταλαβώμεθα τὸ διαύγιον καὶ ἐπιχέωμεν ὕδωρ, οὐ μὴ μιγῇ, ἀλλʼ ὅταν μὲν καταστρέψωμεν τὸν προχύτην, καθαρὸν προήσεται τὸ ὕδωρ· ὅταν δὲ ἀνέσωμεν τὸ διαύγιον ἔτι τοῦ ὕδατος ῥέοντος, ἐπιρρεύσει καὶ ὁ οἶνος διὰ τὸ εἰς τὸν κενούμενον τόπον ἀέρα ἀντικαταλλάσσεσθαι διὰ τοῦ διαυγίου, εἶτα καθαρὸς ὁ οἶνος ῥυήσεται. ἔξεστι δὲ καὶ προεγχέαντα ὕδωρ καὶ προκαταλαβόντα τὸ διαύγιον | οἶνον ἐπιχέειν, ὥστε τοῖς μὲν καθαρὸν προέσθαι οἶνον, οἷς δὲ κρᾶμα, οἷς δὲ καὶ βουλόμεθα ἐμπαίζειν, ὕδωρ.

1.1010.

Bir de içi boş bir küre ya da başka bir kap yapılır: İçine dökülen sıvı, kap tamamen boşalıncaya kadar kendiliğinden ve büyük bir güçle yükseğe fışkırır; oysa yukarı doğru hareket sıvının tabiatına aykırıdır. Yapısı şöyledir.

Aşağı yukarı altı kotyle alan, içine basılacak havanın sıkışmasına dayanacak kadar sağlam levhadan bir AB küresi olsun ve bir G kaidesi üzerinde dursun. Üst kısmı delinip içinden bir DE borusu geçirilsin; boru, deliğin tam karşısındaki noktadan suyun akabileceği kadar uzakta dursun, kürenin üstüne biraz taşsın ve delikte kürenin çeperine sızdırmaz biçimde tutturulsun. Borunun üst ağzı DH ve DZ adlı iki boruya ayrılsın; bunlara, DH ve DZ'ye açılan HThKL ve ZMNX adlı iki yatay boru yapıştırılsın. HThKL ve ZMNX'e bir başka boru, PO, sıkıca geçirilsin; bu da HThKL ve ZMNX'deki deliklerin hizasında delinmiş olsun ve önüne, kendisine açılan ve S'de küçük bir ağza doğru daralan dikey küçük bir RS borusu takılmış olsun. RS borusunu tutup PO borusunu çevirirsek, karşılıklı duran delikler kapanır ve fışkıracak olan sıvının artık çıkış yolu kalmaz. Küreye bir delikten bir başka boru, TYPh de indirilsin; alt ağzı Ph kapalı olsun, yan tarafında ise dibe yakın yuvarlak bir Kh deliği bulunsun. Bu deliğe, Romalıların assarion dediği küçük bir kapakçık takılsın; yapısını ileride anlatacağız. TYPh'nin içine de ona tam oturan bir PsŌ borusu indirilsin. PsŌ borusunu yukarı çekip TYPh borusuna sıvı dökersek, kapakçık içeri doğru açıldığı için sıvı Kh deliğinden kürenin içine girer; hava ise OP borusunda sözünü ettiğimiz, HThKL ve ZMNX borularındaki deliklerle aynı hizada duran deliklerden çıkar. Küre yarıya kadar sıvıyla dolunca, karşılıklı duran deliklerin hizası bozulsun diye küçük RS borusunu eğeriz. Sonra PsŌ borusunu aşağı indirerek TYPh borusunda kapalı kalan havayı ve sıvıyı bastırırız; küre hava ve sıvıyla dolu olduğundan bu hava kapakçıktan zorla küreye girer. Bu giriş, havanın sıkışıp kendi aralarına serpiştirilmiş boşluklara doğru büzülmesiyle gerçekleşir. Sonra PsŌ borusunu yeniden yukarı çekeriz ve TYPh borusu havayla dolar; PsŌ'yu yine indirip bu havayı da küreye sokarız. Bunu defalarca yaparak kürenin içinde çok miktarda sıkışmış hava toplarız. İçeri sokulan havanın, piston yukarı çekilince geri çıkmadığı açıktır; çünkü kapakçık bu hava tarafından içeriden bastırılarak kapanır. RS borusunu yeniden dik duracak ve delikler karşı karşıya gelecek şekilde çevirirsek, sıkışmış hava kendi hacmine doğru genişleyip altındaki sıvıyı bastırdığı için sıvı dışarı fışkırır. Sıkışmış hava yeterince çoksa sıvının hepsini dışarı sürer; artan hava da sıvıyla birlikte dışarı atılır.

1.10

X. Κατασκευάζεται δὲ καὶ σφαῖρα κοίλη ἢ ἕτερον ἀγγεῖον, εἰς ὅ ἐγχυθὲν ὑγρὸν ἀναπιέζεται εἰς τὸ ὕψος αὐτόματον καὶ μετὰ βίας πολλῆς, ὥστε πᾶν κενωθῆναι, καίτοι τῆς φορᾶς αὐτῷ γιγνομένης παρὰ φύσιν εἰς τὸ ἄνω μέρος· ἔστι δὲ ἡ κατασκευὴ τοιαύτη. Ἔστω σφαῖρα χωροῦσα ὡς κοτύλας ἔξ, τὸ τεῦχος ἔχουσα τοῦ ἐλάσματος στερεόν, ὥστε ὑπομένειν τὴν μέλλουσαν τοῦ ἀέρος πίλησιν γενέσθαι· ἔστω δὲ αὕτη ἡ ΑΒ κειμένη ἐπί τινος ὑποσπειρίου τοῦ Γ· τρυπηθείσης δὲ αὐτῆς κατὰ τὸ ἄνω μέρος σωλὴν διώσθω ὁ ∠Ε ἀπέχων ἀπὸ τοῦ κατὰ διάμετρον τόπου τοῦ τρυπήματος πήματος ὅσον ὕδατος διάρρυσιν, ὑπερέχων δὲ εἰς τὸ ἄνω μέρος τῆς σφαίρας βραχὺ καὶ συνεστεγνωμένος κατὰ τὸ τρύπημα τῷ τεύχει τῆς σφαίρας. σχιζέσθω δὲ τὸ ἄνω στόμιον αὐτοῦ εἰς δύο σωλῆνας τοὺς ∠Η, ∠Ζ, οἷς ἐπικολλάσθωσαν ἕτεροι σωλῆνες δύο πλάγιοι οἷ ΗΘΚΛ, ΖΜΝΞ συντετρημένοι τοῖς ∠Η, ∠Ζ· ἕτερος δὲ ὁ ΠΟ συνεσμηρίσθω τοῖς ΗΘΚΛ, ΖΜΝΞ τετρυπημένος καὶ οὗτος κατὰ τὰ ἐν τοῖς ΗΘΚΛ, ΖΜΝΞ τρυπήματα καὶ ἔχων σωληνάριον προκείμενον ὄρθιον τὸ ΡΣ συντετρημένον αὐτῷ καὶ εἰς μικρὸν συνηγμένον στόμιον κατὰ τὸ Σ. ἐὰν οὖν ἐπιλαβόμενοι τοῦ ΣΡ σωλῆνος ἐπιστρέφωμεν τὸν ΠΟ σωλῆνα, ἀποκλεισθήσεται τὰ κατάλληλα κείμενα τρυπήματα, ὥστε τὸ μέλλον ἀναπιέζεσθαι ὑγρὸν μηκέτι ἔχειν | διέξοδον. καθείσθω δὲ καὶ ἕτερος σωλὴν ἐν τῇ σφαίρᾳ ὁ ΤΥΦ διά τινος τρυπήματος ἐπιπεφραγμένος τὸ κάτω στόμιον τὸ Φ, ἐκ δὲ τῶν πλαγίων τρύπημα ἔχων στρογγύλον τὸ Χ παρὰ τὸν πυθμένα, ᾧ προσκείσθω κλειδίον τὸ καλούμενον παρὰ Ῥωμαίοις ἀσσάριον, οὗ τὴν κατασκευὴν ἑξῆς ἐροῦμεν· ἕτερος δὲ σωλὴν ὁ ΨΩ καθείσθω συνεσμηρισμένος τῷ ΥΦΤ ἐὰν οὖν ἀνασπάσαντες τὸν ΨΩ σωλῆνα ἐγχέωμεν εἰς τὸν ΤΥΦ σωλῆνα ὑγρόν, εἰσελεύσεται εἰς τὸ τεῦχος τῆς σφαίρας διὰ τοῦ X τρυπήματος ἀνοιγομένου τοῦ κλειδίου εἰς τὸ ἔσω μέρος, τοῦ ἀέρος ἐκχωροῦντος διὰ τῶν ἐν τῷ ΟΠ σωλῆνι εἰρημένων τρυπημάτων καὶ κειμένων κατὰ τὰ ἐν τοῖς ΗΘΚΛ, ΖΜΝΞ σωλῆσι τρυπήματα. ὅταν οὖν διʼ ἡμίσους γένηται ἡ σφαῖρα τοῦ ὑγροῦ, ἐγκλίνωμεν τὸ ΣΡ σωληνίδιον, ὥστε παραλλάξαι τὰ κατάλληλα κείμενα τρυπήματα· εἶτα καθιέντες τὸν ΨΩ σωλῆνα ἐκθλίβωμεν διʼ αὐτοῦ τὸν ἐν τῷ ΤΥΦ σωλῆνι ἐναπειλημμένον ἀέρα τε καὶ ὑγρόν, ὃς δὴ χωρήσει εἰς τὸ τεῦχος τῆς σφαίρας διὰ τοῦ κλειδίου μετὰ βίας διὰ τὸ τὴν σφαῖραν πλήρη εἶναι ἀέρος τε καὶ ὑγροῦ. γίνεται οὖν ἡ εἴσκρισις κατὰ πίλησιν τοῦ ἀέρος συνερχομένου εἰς τὰ παρεμπεπλεγμένα μεταξὺ αὐτοῦ κενά· πάλιν ἀνασπάσαντες τὸν ΨΩ σωλῆνα, ὥστε πληρωθῆναι τὸν ΤΥΦ σωλῆνα ἀέρος, πάλιν καθέντες τὸν ΨΩ σωλῆνα εἰσκρινοῦμεν ἐν τῇ σφαίρᾳ τὸν εἰρημένον ἀέρα. καὶ τοῦτο πλεονάκις ποιοῦντες ἕξομεν ἐν τῇ σφαίρᾳ πολὺν πεπιλημένον ἀέρα· ὅτι γὰρ ὁ εἰσκρινόμενος ἀὴρ ἀνασπασθέντος τοῦ ἐμβολέως οὐ παρεξέρχεται, φανερὸν διὰ τὸ τὸ κλειδίον ὑπʼ αὐτοῦ ἔσωθεν θλιβόμενον ἀποκεκλεῖσθαι. ἐὰν οὖν ἀναστρέψωμεν πάλιν τὸ ΡΣ σωληνίδιον, ὥστε ὀρθὸν γενέσθαι καὶ τὰ τρυπήματα κατάλληλα κεῖσθαι, τότε ἀναπτυσθήσεται τὸ ὑγρόν, τοῦ πεπιλημένου ἀέρος χεομένου εἰς τὸν ἴδιον ὄγκον καὶ θλίβοντος τὸ ὑγρὸν τὸ ὑποκείμενον. ἐὰν οὖν πλείων ᾖ ὁ πεπιλημένος ἀήρ, πᾶν ἐξελάσει τὸ ὑγρόν, ὥστε καὶ τὸν ὑπερπλεονάζοντα σὺν τῷ ὑγρῷ ἐκκρουσθῆναι ἀέρα.

1.1111.

Sözünü ettiğimiz assarion şöyle yapılır: Tunçtan, her kenarı aşağı yukarı bir parmak, kalınlığı da bir çekül ipi kadar olan iki kare levhacık yapılır. Bunlar geniş yüzleriyle üst üste oturtulup aşındırılır, yani düzleştirilir; öyle ki aralarına ne hava ne sıvı girebilsin.

Bunlar ABGD ve EZHTh olsun. Bunlardan EZHTh ortasından, çapı aşağı yukarı bir parmağın üçte biri kadar yuvarlak bir delikle delinmiştir. AD kenarı ETh kenarına denk getirilip levhacıklar küçük menteşelerle birbirine bağlanır; böylece levhacıkların düz yüzleri birbirine tam oturur. Bunlarla iş görmek istediğimizde, EZHTh levhacığı, içeri itilen havayı ya da sıvıyı tutması gereken deliğin üstüne yapıştırılır. İtiş sırasında ABGD levhacığı menteşeler üzerinde rahatça dönerek açılır ve havayı ya da sıvıyı içeri alır; içeri giren şey sızdırmaz kapta kapalı kalır, çünkü ABGD levhacığını karşıdan iterek havanın içeri itildiği deliği kapatır.

1.11

XI. Τὸ δὲ εἰρημένον ἀσσάριον κατασκευάζεται οὕτως· δύο πλινθία κατασκευάζεται χάλκεα τετράγωνα ἔχοντα ἑκάστην πλευρὰν ὡς δακτύλου ἑνός, τὸ πάχος δὲ ὡσπερεὶ στάθμης. ταῦτα δὴ ἐφαρμοσθέντα ἐπάλληλα κατὰ τὸ πλάτος σμηρίζεται, τουτέστι λειοῦται, ὥστε εἰς τὸ μεταξὺ αὐτῶν μήτε ἀέρα μήτε ὑγρὸν παρεμπίπτειν. Ἔστω δὲ ταῦτα τὰ ΑΒΓ∠, ΕΖΗ Θ· ἓν δὲ αὐτῶν τὸ ΕΖΗΘ τέτρηται κατὰ μέσον στρογγύλῳ τρήματι τὴν διάμετρον […] ὡς δακτύλου τρίτον· | ἐφαρμοσθείσης δὲ τῆς Α∠ πλευρᾶς ἐπὶ τὴν ΕΘ, συλλαμβάνεται πρὸς ἄλληλα τὰ πλινθία στροφωματίοις, ὥστε τὰς λείας ἐπιφανείας τῶν πλινθίων ἀλλήλαις ἐφηρμοκέναι. ὅταν οὖν βουλώμεθα διʼ αὐτῶν ἐνεργεῖν, ἐπικολλᾶται τὸ ΕΖΗΘ πλινθίον τῷ τρήματι, διʼ οὗ ἤτοι ἀέρα ἢ ὑγρὸν εἰσωθούμενον δύναται στέγειν· διὰ γὰρ τῆς διωθήσεως τὸ ΑΒΓ∠ πλινθίον ἀνοίγεται εὐλύτως κινούμενον διὰ τῶν στροφωματίων καὶ δέχεται τὸν ἀέρα καὶ τὸ ὑγρόν, ὃς ἀποκλείεται εἰς τὸ στεγνὸν ἀγγεῖον ἀντερείδων τῷ ΑΒΓ∠ πλινθιδίῳ καὶ ἀποκλείων τὸ τρῆμα, διʼ οὗ ὁ ἀὴρ εἰσωθεῖται.

1.1212.

Bazı sunaklarda ateş yakılınca yanlarındaki heykelcikler sunu döker. Şöyle yapılır.

Heykelciklerin üzerinde durduğu ABGD kaidesi olsun; bunun üstünde her yanı kapalı bir EZ sunağı dursun. Kaidenin kendisi de kapalı olsun ve H'de sunağa açılsın. Kaideden bir ThKL borusu geçirilsin; boru L'de kaidenin dibinden biraz yukarıda dursun, Th'de ise heykelciğin tuttuğu küçük kâseye açılsın. Kaideye bir M deliğinden sıvı dökülsün ve döküldükten sonra delik kapatılsın. EZH sunağında ateş yakılınca, içerideki hava incelerek kaideye geçer ve oradaki sıvıyı bastırır; sıvı da başka bir yere kaçamayacağı için ThKL borusundan kâseye gider. Böylece heykelcik ateş yandığı sürece sunu döker; ateş sönünce dökmeyi bırakır. Ateş her yakıldığında bu tekrarlanır.

Isının içeri gireceği boru ortasında daha geniş olsun; çünkü ısının, daha doğrusu ondan çıkan buharın, daha geniş bir yere geçince çoğalması ve daha çok iş görebilmesi gerekir.

1.12

XII. Ἐπί τινων βωμῶν πυρὸς θυμιαθέντος τὰ παρακείμενα ζῴδια σπένδειν· κατασκευάζεται δὲ οὕτως. Ἔστω βάσις, ἐφʼ ἧς ἕστηκε τὰ ζῴδια, ἡ ΑΒΓ∠, ἐφʼ ἧς ἐφεστάτω βωμὸς ὁ ΕΖ στεγνὸς πανταχόθεν· καὶ αὐτὴ δὲ ἡ βάσις στεγνὴ ἔστω συντετρημένη τῷ βωμῷ κατὰ τὸ Η· διὰ δὲ τῆς βάσεως σωλὴν διώσθω ὁ ΘΚΛ ἀπέχων μὲν ἀπὸ τοῦ πυθμένος τῆς βάσεως βραχὺ κατὰ τὸ Λ, συντετρημένος δὲ τῷ φιαλίῳ, ὃ κατέχει τὸ ζῴδιον κατὰ τὸ Θ· ἐγκεχύσθω δὲ εἰς τὴν βάσιν διά τινος τρυπήματος τοῦ Μ ὑγρόν, ὃ μετὰ τὴν ἔγχυσιν ἀπεστεγνώσθω. ἐὰν οὖν ἐπὶ τοῦ ΕΖΗ βωμοῦ πῦρ ἀνακαυθῇ, συμβήσεται τὸν ἐντὸς ἀέρα λεπτυνόμενον οἴχεσθαι εἰς τὴν βάσιν καὶ ἐκθλίβειν τὸ ἐν αὐτῇ ὑγρόν· τοῦτο δὲ μὴ ἔχον ἄλλην ἀντιπερίστασιν χωρήσει διὰ τοῦ Θ Κ Λ σωλῆνος εἰς τὸ φιαλίδιον. καὶ οὕτως τὸ ζῴδιον σπείσει καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφʼ ὅσον καὶ τὸ πῦρ ἐπίκειται· σβεσθέντος δὲ τοῦ πυρὸς πάλιν παύεται σπένδον. | καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἂν τὸ πῦρ ἀνακαίηται. Ἔστω δὲ ὁ σωλήν, διʼ οὗ ἡ θερμασία μέλλει εἰσέρχεσθαι, εὐρύτερος κατὰ τὸ μέσον· ἀναγκαῖον γὰρ τὴν θερμασίαν ἢ μᾶλλον τὸν ἀπὸ ταύτης ἀτμὸν εἰς εὐρυτέραν χωρισθέντα χώραν πλείονα γίγνεσθαι καὶ πλεῖον δύνασθαι ἐνεργεῖν.

1.1313.

Bazı kaplar dolmadıkça akmaz; dolunca da içlerindeki sıvının hepsini boşaltır. Şöyle yapılır.

Ağzı açık bir ABGD kabı olsun; dibinden ya EZHTh boğuk diabētēsi ya da HThK bükük sifonu geçirilsin. ABGD kabı dolup su taşma noktasına gelince, su bu sifonlardan geçer ve ABGD kabı boşalıncaya kadar dışarı akar; yeter ki sifonların ağızları kabın dibine çok yakın olsun, arada yalnız suyun akabileceği kadar aralık kalsın.

1.13

XIII. Ἔνια τῶν ἀγγείων, ἐὰν μὴ πληρωθῇ, οὐ ῥέει· πληρωθέντων δὲ κενοῦται πᾶν ὃ ἔχει ὑγρόν· κατασκευάζεται δὲ οὕτως. Ἔστω ἀγγεῖον τὸ ΑΒΓ∠ ἀνεστομωμένον· διὰ δὲ τοῦ πυθμένος διώσθω ἤτοι πνικτὸς διαβήτης ὁ ΕΖΗΘ ἢ καμπύλος σίφων ὁ ΗΘΚ. συμβήσεται οὖν πληρωθέντος τοῦ ΑΒΓ∠ ἀγγείου καὶ ὑπερβλύσαντος τοῦ ὕδατος φέρεσθαι διʼ αὐτῶν τῶν διαβητῶν καὶ πάλιν. ἐκρεῖν, ἄχρις ἂν κενωθῇ τὸ ΑΒΓ∠ ἀγγεῖον, ἐάνπερ οἱ διαβῆται τὰς ἀρχὰς ἔχωσιν ἔγγιστα τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου, ὥστε μόνον ὕδατι διάρρυσιν ὑπάρχειν.

1.1414.

Bir kaide üzerinde iki kap bulunsun; biri şarapla dolu, öbürü boş olsun, ikisinin de muslukları açık olsun: Öbür kap da suyla doldurulmadıkça şarap akmaz; o da doldurulunca birinden şarap, öbüründen su akar, ta ki ikisi de boşalıncaya kadar. Bunlara "uyum kraterleri" denir.

Kapların üzerinde durduğu kaide ABGD, kaplar da E ve Z olsun. Her birinde bükük bir sifon bulunsun: E'de HThK, Z'de LMN. Sifonların dışarı taşan uçları musluk biçiminde yapılmış olsun, kıvrımları ise kapların ağızlarına yakın dursun. Kaidenin içinden geçip iki kabın içine doğru yukarı kıvrılan başka bir XOPR borusu bulunsun; bunun X ve R ağızları sifonların kıvrımlarının hemen yanında dursun. E kabına, sıvının yüzeyi sifonun Th kıvrımını aşmayacak kadar şarap dökülsün. Bu durumda sifon akmaya başlayamadığı için şarap akmaz. Ama Z kabına da yüzeyi M kıvrımını aşacak kadar su dökersek, su XOPR borusundan şarap kabına da geçer ve şarabın akmaya başlamasını sağlar. O zaman iki kap da akar, biri şarap, öbürü su akıtır, ta ki ikisi de boşalıncaya kadar.

1.14

XIV. Καὶ δύο ἀγγείων ὑπαρχόντων ἐπί τινος βάσεως καὶ τοῦ ἑνὸς αὐτῶν πεπληρωμένου οἴνου, τοῦ δὲ ἑτέρου κενοῦ ὑπάρχοντος καὶ ἀμφοτέρων κρουνοὺς ἐχόντων ἀνεῳγότας, οὐ ῥεῖ ὁ οἶνος, ἐὰν μὴ καὶ τὸ ἕτερον ἀγγεῖον ὕδατος πληρωθῇ· καὶ τότε ἐκρέει ἐκ μὲν τοῦ ἑνὸς αὐτῶν ὁ οἶνος, ἐκ δὲ τοῦ ἑτέρου τὸ ὕδωρ, ἄχρις ἂν ἀμφότερα κενωθῇ· καλοῦνται δὲ ὁμοινοίας κρατῆρες. Ἔστω ἡ μὲν βάσις, ἐφʼ ἧς ἐπίκειται τὰ ἀγγεῖα, ἡ ΑΒΓ∠ τὰ δὲ ἀγγεῖα ἔστω τὰ Ε, Ζ ἐν δὲ ἑκατέρῳ αὐτῶν καμπύλος ἔστω σίφων, ἐν μὲν τῷ Ε ὁ ΗΘΚ, ἐν δὲ τῷ Ζ ὁ ΛΜΝ τὰς ἔξω ὑπεροχὰς ἔχοντες εἰς κρουνοὺς διεσκευασμένας· αἱ δὲ κυρτότητες αὐτῶν πρὸς τοῖς στομίοις τῶν ἀγγείων ὑπαρχέτωσαν. ἕτερος δὲ σωλὴν διὰ τῆς βάσεως εἰς τὰ ἀγγεῖα ἀνακεκάμφθω ὁ ΞΟΠΡ, οὗ τὰ Ξ, Ρ στόμια παῤ αὐτὰς ἔστω τὰς τῶν διαβητῶν κυρτότητας. ἐγκεχύσθω δὲ ἐν τῷ Ε ἀγγείῳ οἷνος, ὥστε τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑγροῦ μὴ ὑπὲρ αὐτὴν εἶναι τὴν τοῦ διαβήτου κυρτότητα τὴν Θ. μέχρι μὲν τούτου οὐ ῥεῖ ὁ οἶνος διὰ τὸ τὸν διαβήτην μὴ ἔχειν τὴν ἀρχὴν τῆς ῥύσεως. ἐὰν δὲ καὶ ἐν τῷ Ζ ἀγγείῳ ὕδωρ ἐγχέωμεν, ὥστε τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ ὑπερβάλλειν τὴν Μ κυρτότητα, τότε τὸ ὕδωρ ἐνεχθήσεται καὶ διὰ τοῦ ΞΟΠΡ σωλῆνος εἰς τὸ ἀγγεῖον καὶ ἀρχὴν δώσει τῆς ῥύσεως τῷ οἴνῳ. καὶ τότε ἀμφότερα τὰ ἀγγεῖα ῥεύσει, τὸ μὲν τὸν οἶνον, τὸ δὲ τὸ ὕδωρ, ἄχρις ἂν ἀμφότερα κενωθῇ.

1.1515.

Bazı kaplara su dökülünce karabaşlı ötleğenin sesine benzer bir ses ya da bir ıslık çıkar. Şöyle yapılır.

Kapalı bir ABGD kaidesi olsun; AD tavanından bir EZ hunisi geçirilsin. Huninin sapı dipten suyun akabileceği kadar uzakta dursun ve huni tavana sızdırmaz biçimde tutturulsun. Ses çıkarmak için kullanılan türden küçük bir HThK düdüğü de olsun; bu da kaideye açılsın ve aynı şekilde AD tavanına sızdırmaz biçimde tutturulsun; K ağzı ise yanında duran küçük bir L kabındaki biraz suya doğru kıvrılsın. EZ hunisinden su döküldükçe, kaidedeki hava sıkıştırılıp HThK düdüğünden çıkar ve ses verir. Düdüğün kıvrık ucu suya yakınsa ses fokurdayarak çıkar ve karabaşlı ötleğenin sesine benzer; yanında su yoksa yalnız ıslık çıkar.

1.15

XV. Εἰς ἔνια ἀγγεῖα ὕδατος ἐγχυθέντος μελαγκορύφου γίνεται φωνὴ ἢ συριγμός· κατασκευάζεται δὲ οὕτως. Ἔστω βάσις στεγνὴ ἡ ΑΒΓ∠ καὶ διὰ τῆς στέγης τῆς Α∠ διώσθω χώνη ἡ ΕΖ, | ἧς ὁ καυλὸς ἀπεχέτω τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν καὶ συνεστεγνώσθω τῇ στέγῃ. ἔστω δὲ καὶ συρίγγιον τὸ ΗΘΚ τῶν εἰθισμένων φθέγγεσθαι· συντετρήσθω δὲ τῇ βάσει καὶ συνεστεγνώσθω ὁμοίως τῇ Α∠ στέγῃ· τὸ δὲ Κ στόμιον αὐτοῦ ἐπικεκάμφθω εἰς ὑδάτιον ἀγγειδίου παρακειμένου τοῦ Λ. συμβήσεται οὖν ἐγχυνομένου τοῦ ὕδατος διὰ τῆς ΕΖ χώνης τὸν ἐν τῇ βάσει ἀέρα ἐκθλιβόμενον χωρεῖν διὰ τοῦ ΗΘΚ συριγγίου καὶ τὸν ἦχον ἀποδιδόναι. ἐὰν μέντοι τοῦ συριγγίου τὸ ἄκρον ἐπικεκαμμένον πρὸς τῷ ὕδατι, ἀνακαχλάζων εἴδεται ὁ ἦχος, ὥστε μελαγκορύφου γίγνεσθαι φωνήν· ἐὰν δὲ μὴ παρακέηται τὸ ὑδάτιον, συριγμὸς μόνος ἔσται.

1.1616.

Sesleri düdükler çıkarır. Düdükler ya daha ince [ya da daha kalın] yapılarak, ya boyca uzatılıp kısaltılarak, ya da suya batan kısımları artırılıp azaltılarak farklı sesler verir; böylece bu yolla birçok kuşun farklı sesleri elde edilir. Bir pınarda, bir mağarada ya da genel olarak akarsu bulunan herhangi bir yerde birkaç kuş yerleştirilir, yanlarına da bir baykuş konur. Baykuş kendiliğinden kuşlara doğru döner, sonra yeniden yüzünü çevirir. Baykuş yüzünü çevirince kuşlar öter, onlara dönünce susarlar; bu defalarca tekrarlanır. Şöyle yapılır.

Durmadan akan küçük bir A musluğu olsun; bunun altına kapalı bir BGDE kabı konsun. Kabın bir boğuk diabētēsi ya da bükük bir ZH sifonu bulunsun ve içine bir ThK hunisi indirilsin; huninin sapı kabın dibinden suyun akabileceği kadar uzakta dursun. Kabın, söylediğimiz türden birkaç küçük L düdüğü de bulunsun. BGDE kabı dolarken içindeki hava sıkıştırılarak kuş seslerini çıkarır; dolduktan sonra HZ sifonundan boşalırken ses çıkmaz. Baykuşun, söylediğimiz gibi dönüp yeniden yüzünü çevirmesi için şimdi anlatacaklarımız önceden hazırlanır. Bir M kaidesi üzerine tornada işlenmiş bir NX mili dikilsin; milin çevresine, onun etrafında rahatça dönebilecek, tam oturan bir OP kovanı geçirilsin. Kovana bitişik bir RS tamburu bulunsun; baykuş da bunun üstüne, ona bitişik olarak yerleşsin. OP kovanının çevresine ters yönlerde sarılmış iki zincir, TY ve PhKh, iki makaradan geçirilerek bağlansın: TY asılı bir Ps ağırlığına, PhKh ise ZH sifonunun ya da boğuk diabētēsin altında duran içi boş bir Ō kabına. BGDE kabı boşalırken sıvı Ō kabına akar ve OP kovanını da baykuşu da döndürür; böylece baykuş kuşçuklara bakar. BGDE kabı boşalınca Ō kabı da içindeki bir boğuk diabētēs ya da bükük sifon sayesinde boşalır; Ps ağırlığı da yeniden ağır basarak baykuşu, tam BGDE kabının dolduğu ve kuş seslerinin yeniden çıktığı sırada, öbür yana çevirir.

Borazan sesleri de yukarıdakine benzer bir yolla çıkarılır: Kapalı bir kaba, sapı dipten biraz yukarıda duran ve kabın çeperine sızdırmaz biçimde tutturulan bir huni konur, sonra çanı ve dilciğiyle bir borazan kabın üst kısmına açılacak şekilde takılırsa, huniden sıvı döküldükçe kaptaki hava sıkıştırılıp dilcikten geçer ve sesi çıkarır.

1.16

XVI. Αἱ μὲν οὖν φωναὶ γίνονται διὰ τῶν συρίγγων· διάφοροι δὲ τοῖς ἤχοις γίγνονται, τῶν συρίγγων ἤτοι λεπτοτέρων γινομένων […] ἤτοι καὶ παρεκτεινομένων εἰς μῆκος ἢ καὶ συστελλομένων καὶ τοῦ βαπτιζομένου μέρους εἰς τὸ ὕδωρ ἤτοι πλείονος ἢ ἐλάττονος γινομένου, ὥστε διὰ τοιούτου τρόπου ὀρνέων πλειόνων διαφόρους γίγνεσθαι φωνάς. κατασκευάζεται οὖν ἤτοι ἐν κρήνῃ ἢ ἐν ἄντρῳ ἢ καθόλου ὅπου ἐπίρρυτον ὕδωρ ἐστίν, ὄρνεα πλείονα διακείμενα καὶ τούτοις παρακειμἔνη γλαύξ, ἥτις ἐπιστρέφεται αὐτομάτως παρὰ τὰ ὄρνεα καὶ πάλιν ἀποστρέφεται· καὶ ἀποστραφείσης μὲν φθέγγονται τὰ ὄρνεα, ἐπιστραφείσης δὲ πρὸς αὐτὰ οὐκέτι φθέγγονται. καὶ τοῦτο πλεονάκις γίνεται. κατασκευάζεται δὲ τὸν τρόπον τοῦτον. Ἔστω κρουνισμάτιον ἀεὶ ῥέον τὸ Α· τούτῳ δὲ ὑποκείσθω στεγνὸν ἀγγεῖον τὸ ΒΓ∠Ε ἔχον πνικτὸν διαβήτην ἢ καμπύλον σίφωνα τὸν ΖΗ καὶ καθιεμένην χώ |νην τὴν ΘΚ, ἧς ὁ καυλὸς ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθρύφου μένος τοῦ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ἐχέτω δὲ καὶ πλείονα συριγγίδια, οἷα εἴρηται, ὄντα τὰ Λ. συμβήσεται οὖν πληρουμένου μὲν τοῦ ΒΓ∠Ε ἀγγείου τὸν ἀέρα τὸν ἐν αὐτῷ ἐκθλιβόμενον καὶ τὰς τῶν ὀρνέων ποιεῖν φωνάς, κενουμένου δὲ μετὰ τὴν πλήρωσιν διὰ τοῦ ΗΖ διαβήτου μηκέτι φθέγγεσθαι. ἵνα οὖν ἡ γλαὺξ ἐπιστρέφηται καὶ ἀποστρέφηται, ὡς προείρηται, προκατασκευάζεται τὰ μέλλοντα λέγεσθαι· ἔστω γὰρ ἐπί τινος βάσεως τῆς Μ ἄξων βεβηκὼς ὁ ΝΞ ἀπὸ τόρνου εἰργασμένος, περὶ ὃν περικείσθω ἁρμοστὴ σύριγξ ἡ ΟΠ εὐλύτως δυναμένη περὶ αὐτὸν τρέφεωσθαι· ταύτῃ δὲ συμφυὲς ἔστω τυμπάνιον τὸ ΡΣ, ἐφʼ ᾠ ἐπιβήσεται ἡ γλαὺξ συμφυὴς αὐτῷ ὑπάρχουσα· περὶ δὲ τὴν ΟΠ σύριγγα δύο ἀλύσεις ἐπὶ τἀναντία ἐπειληθεῖσαι αἱ ΤΥ, ΦΧ διὰ τροχίων δύο ἀποδεδέσθωσαν ἡ μὲν ΤΥ εἰς βάρος ἐκκρεμάμενον τὸ Ψ, ἡ δὲ ΦΧ εἰς κοῖλον ἀγγεῖον τὸ Ω ὑποκείμενον τῷ ΖΗ σίφωνι ἢ πνικτῷ διαβήτῃ. συμβήσεται οὖν κενουμένου τοῦ ΒΓ∠Ε ἀγγείου τὸ ὑγρὸν φέρεσθαι εἰς τὸ Ω ἀγγεῖον καὶ ἐπιστρέφεσθαι τήν τε ΟΠ σύριγγα καὶ τὴν γλαῦκα, ὥστε βλέπειν πρὸς τὰ ὀρνιθάρια, κενωθέντος δὲ τοῦ ΒΓ∠Ε ἀγγείου κενοῦσθαι καὶ τὸ Ω διά τινος ἐν αὐτῷ πνικτοῦ διαβήτου ἢ καμπύλου σίφωνος, ὥστε πάλιν καταβαρῆσαν τὸ Ψ βάρος ἀποστρέψαι τὴν γλαῦκα κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, ὅτε πληροῦται τὸ ΒΓ∠Ε ἀγγεῖον | καὶ πάλιν αἱ τῶν ὀρνέων γίνονται φωναί. Καὶ οἱ τῶν σαλπίγγων δὲ ἦχοι διὰ τοῦ παραπλησίου γίνονται τρόπου τῷ προειρημένῳ· ὅταν γὰρ εἰς στεγνὸν ἀγγεῖον κατατεθῇ τῆς χώνης ὁ καυλὸς ἀπέχων ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχὺ καὶ συνεστεγνωμένος τῷ τεύχει τοῦ ἀγγείου, εἶτα ἡ σάλπιγξ ἔχουσα τόν τε κώδωνα καὶ τὴν γλωσσίδα συντετρημένην τῷ ἀγγείῳ κατὰ τὸ ἄνω μέρος αὐτοῦ, συμβήσεται διὰ τῆς χώνης ἐγχυνομένου τοῦ ὑγροῦ ἐκθλιβόμενον τὸν ἐν τῷ ἀγγείῳ ἀέρα διὰ τῆς γλωσσίδος τὸν ἧχον ἀποτελεῖν.

1.1717.

Bir tapınağın kapıları açılınca şu yolla borazan sesi çıkar.

Kapının arkasında, içinde su bulunan bir ABGD kabı olsun. İçinde bir "boğucu", yani ağzı dar, ters çevrilmiş bir Z kabı bulunsun; bunun dibine de çanı ve dilciğiyle bir ThK borazanı açılsın. Borazanın borusunun yanına bir LM çıtası konsun; çıta boğucuya bitişik olsun, borazanın borusuna da bağlansın ve ucunda bir M takozu, yani "kaplumbağacık" denen bir dayanak bulunsun. Takozun altına, Z boğucusunu sudan epeyce yukarıda tutan bir NX çıtası konsun. NX çıtası bir O pimi etrafında dönsün; çıtanın X ucuna bağlanan bir zincir ya da ip bir P makarasından geçirilerek kapının arkasına bağlansın. Kapı açılınca gerilen ip çıtanın X ucunu çeker; böylece NX çıtası artık M takozunun altında durmaz. Çıta kayınca boğucu suya iner ve içindeki hava dilcikten ve çandan sıkıştırılarak çıktığı için borazan sesi verir.

1.17

XVII. Θυρῶν ἀνοιγομένων ναοῦ σάλπιγγος ἦχος γίνεται τόνδε τὸν τρόπον. Ὄπισθεν τῆς θύρας ἀγγεῖον ἔστω τὸ ΑΒΓ∠ ὕδωρ ἔχον· πνιγεὺς δὲ ἔστω ἐν τούτῳ, τουτέστι σύστομον ἀγγεῖον κατεστραμμένον τὸ Ζ· τῷ δὲ πυθμένι αὐτοῦ συντετρήσθω ἡ ΘΚ σάλπιγξ ἔχουσα τόν τε κώδωνα καὶ τὴν γλωσσίδα· τῷ δὲ σωλῆνι τῆς σάλπιγγος γος παρακείσθω κανὼν ὁ ΛΜ συμφυὴς μὲν ὢν τῷ πνιγεῖ, συνδεδεμένος δὲ τῷ τῆς σάλπιγγος σωλῆνι καὶ ἔχων ἐκ τοῦ ἄκρου κωλυμάτιον τὸ Μ, τουτέστι. χελωνάριον· τῷ δὲ κωλυματίῳ ὑποκείσθω κανὼν ὁ ΝΞ ἀνέχων τὸν Ζ πνιγέα ἀπέχοντα ἀπὸ τοῦ ὕδατος ἱκανόν. ὁ δὲ ΝΞ κανὼν κινείσθω περὶ περόνην τὴν Ο· ἐκ δὲ τοῦ Ξ ἄκρου τοῦ κανόνος λύσις ἢ σπάρτος ἐκδεθεῖσα ἀποδεδέσθω διὰ τροχίλου τοῦ Π εἰς τὸ ὄπισθεν τῆς θύρας. συμβήσεται οὖν τῆς θύρας ἀνοιγομένης τεινομένην τὴν σπάρτον ἐπισπᾶσθαι τὸ Ξ ἄκρον τοῦ κανόνος, ὥστε μηκέτι ὑποπεπτωκέναι τὸν ΝΞ κανόνα τῷ Μ κωλυματίῳ· τούτου δὲ παραλλάξαντος φερόμενος ὁ πνιγεὺς εἰς τὸ ὕδωρ τὸν τῆς σάλπιγγος ἦχον ἀποτελέσει διὰ τὸ τὸν ἐν | αὐτῷ ἀέρα διὰ τῆς γλωσσίδος καὶ τοῦ κώδωνος ἐκθλίβεσθαι.

1.1818.

Bazı rhytonlara önce şarap dökülür, sonra üstüne su dökülünce kâh saf su, kâh karışım, kâh saf şarap akar. Şöyle yapılır.

DE ve ZH adında iki bölmesi bulunan bir ABG rhytonu olsun. İki bölmeden de bir ThK borusu geçirilsin; boru bölmelere sızdırmaz biçimde tutturulsun ve ZH bölmesinin biraz üstünde küçük bir L deliğiyle delinmiş olsun. DE bölmesinin altında, rhytonun gövdesinde bir M hava deliği bulunsun. Durum böyleyken biri G çıkışını kapatıp şarap dökerse, şarap L deliğinden DEZH bölmesine geçer; oradaki hava M hava deliğinden çıkar. M hava deliğini parmağımızla kapatınca DEZH kısmındaki şarap orada tutulur. M hava deliğini kapalı tutarak rhytonun ABED kısmına su dökersek saf su akar; su henüz yukarıdayken M hava deliğini açarsak karışım akar; su akıp bitince de saf şarap akar. M hava deliğini defalarca açıp kapayarak türlü türlü akışlar elde etmek de mümkündür. Ama önce DEH kısmına su döküp hava deliğini kapattıktan sonra üstüne şarap dökmek daha iyidir: O zaman kâh saf şarap akar, hava deliği açılınca karışım, hava deliği yeniden kapatılınca yine saf şarap akar. Bu, istediğimiz kadar tekrarlanabilir.

1.18

XVIII. Εἰς ἔνια ῥυτὰ προεγχυθέντος οἴνου, ὅταν ὕδωρ ἐπιχέωμεν, ὁτὲ μὲν καθαρὸν τὸ ὕδωρ ἐκρέει, ⟨ὁτὲ δὲ κρᾶμα,⟩ ὁτὲ δὲ οἶνος καθαρός· κατασκευάζεται δὲ τόνδε τὸν τρόπον. Ἔστω ῥυτὸν τὸ ΑΒΓ ἔχον διαφράγματα δύο τὰ ∠Ε, ΖΗ· διὰ δὲ ἀμφοτέρων αὐτῶν σωλὴν διώσθω ὁ ΘΚ συνεστεγνωμένος τοῖς διαφράγμασι καὶ τετρυπημένος τρηματίῳ τῷ Λ κειμένῳ ὑπεράνω βραχὺ τοῦ ΖΗ διαφράγματος. ὑπὸ δὲ τὸ ∠Ε διάφραγμα διαύγιον ἔστω τὸ Μ ἐν τῷ κύτει τοῦ ῥυτοῦ. τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων ἐὰν ἀπολαβών τις τὴν Γ ἔκρυσιν ἐγχέῃ τὸν οἶνον, χωρήσει ⟨διὰ τοῦ Λ τρυπήματος εἰς τὴν ∠ΕΖΗ χώραν· ὁ γὰρ ἐν αὐτῇ ἀὴρ ἐκχωρήσει⟩ διὰ τοῦ Μ διαυγίου. ὅταν οὖν τῷ δακτύλῳ ἐπιπωμάσωμεν τὸ Μ διαύγιον, στέξει ὁ ἐν τῷ ∠ΕΖΗ ⟨μέρει⟩ οἶνος. ὅταν οὖν ὕδωρ ἐπιχέωμεν τῷ ΑΒΕ∠ μέρει τοῦ ῥυτοῦ κατέχοντες τὸ Μ διαύγιον, ῥεύσει καθαρὸν τὸ ὕδωρ· ἐὰν δὲ ἀνῶμεν ἔτι ἄνω ὄντος τοῦ ὕδατος τὸ Μ διαύγιον, κρᾶμα ῥυήσεται· τοῦ δὲ ὕδατος ἐκρεύσαντος, τότε καθαρὸς ὁ οἶνος ῥεύσει. ἔξεστι δὲ καὶ πλεονάκις ἀνιέντα τὸ Μ διαύγιον διαφόρους τὰς ἐκρύσεις ποιεῖσθαι. ἄμεινον δὲ προεγχέαντα ὕδωρ εἰς τὴν ∠ΕΗ χώραν καὶ καταλαβόντα τὸ διαύγιον οἶνον ἐπιχέειν· συμβήσεται γὰρ ὁτὲ μὲν καθαρὸν οἶνον ἐκρέειν, ἀνεθέντος δὲ τοῦ διαυγίου πάλιν κρᾶμα καὶ πάλιν ἀποληφθέντος τοῦ διαυγίου καθαρὸν τὸν οἶνον ἐκρέειν. καὶ τοῦτο, ὁσάκις ἐὰν βουλώμεθα, ἔσται.

1.1919.

Bir kaide üzerinde şarapla dolu bir krater durur; ondan ne kadar şarap alınırsa alınsın krater yeniden dolar. Şöyle yapılır.

Ağzı, tam boyun kısmında bir GD bölmesiyle kapatılmış bir AB kabı olsun. Bölmeden, dibe biraz mesafe kalacak şekilde bir EZ borusu indirilsin; dipten de GD bölmesine biraz mesafe kalacak şekilde başka bir HTh borusu geçirilsin. Kabın dibi K'de delinsin ve buraya küçük bir KL borusu takılsın. AB kabı bir MNXO kaidesi üzerinde dursun; HTh borusunun dışarı taşan ucu bu kaidenin içinde kalsın. Sözünü ettiğimiz krater PR olsun; MNXO kaidesinden de hem kaideye hem kratere açılan bir ST borusu geçsin. [Kraterin ağzı] HTh borusunun Th ağzıyla aynı yükseklikte olsun. Şarabı EZ borusundan AB kabına dökelim; hava HTh borusundan çıkar. KL borucuğu açıksa, dökülen şarap ondan geçerek kaideye ve PR kraterine akar; kapatılırsa AB kabı dolar. Şarabı hem MNXO kaidesine hem PR kraterine dökelim; öyle ki PR krateri dolu olsun, MNXO kaidesi de borunun Th ağzına kadar dolsun. Bu yapılıp E ağzı da kapatılınca, AB kabındaki şarap KL borusundan akmaz; çünkü boşalacak yere başka hava giremez: Havanın girebileceği yer E ağzıydı. Kraterden şarap aldığımızda E ağzı açılır ve hava içeri sızabildiği için şarap, krater doluncaya kadar yeniden kaideye ve PR kraterine akar. Kraterden her şarap aldığımızda bu tekrarlanır. MNXO kaidesinde de küçük bir Y deliği açılmalıdır; böylece AB kabına yer değiştirmek için girecek hava Y deliğinden de geçip H ağzından içeri girebilsin.

1.19

XIX. Κρατῆρος ἐπικειμένου ἐπί τινος βάσεως πλήρους ὄντος οἴνου, ὅσον ἐάν τις ἐξ αὐτοῦ ἀρύ |σηται, πάλιν. πλήρης ἔσται ὁ κρατήρ· κατασκευάζεται δὲ τὸν τρόπον τοῦτον. Ἔστω ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸ στόμιον τῷ Γ∠ διαφράγματι παῤ αὐτὸν τὸν τράχηλον· διὰ δὲ τοῦ διαφράγματος καθείσθω σωλὴν ὁ ΕΖ ἀπέχων ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχύ· ἕτερος δὲ διώσθω σωλὴν διὰ τοῦ πυθμένος ὁ ΗΘ ἀπέχων ἀπὸ τοῦ Γ∠ διαφράγματος βραχύ. ὁ δὲ τοῦ ἀγγείου πυθμὴν τετρήσθω κατὰ τὸ Κ καὶ λαβέτω σωληνάριον τὸ ΚΛ. τὸ δὲ ΑΒ ἀγγεῖον ἐπικείσθω ἐπί τινος βάσεως τῆς ΜΝΞΟ, διʼ ἦς ἔστω ἡ τοῦ ΗΘ σωλῆνος ὑπεροχή· ὁ δὲ εἰρημένος κρατὴρ ἔστω ὁ ΠΡ διὰ δὲ τῆς ΜΝΞΟ βάσεως σωλὴν ἔστω ὁ ΣΤ συντετρημένος τῇ τε βάσει καὶ τῷ κρατῆρι. ἴσον ὕψος ἐχέτω τῷ Θ στομίῳ τοῦ ΗΘ σωλῆνος. ἐγχέωμεν οὖν τὸν οἶνον διὰ τοῦ ΕΖ σωλῆνος εἰς τὸ ΑΒ· ὁ γὰρ ἀὴρ ἐκχωρήσει διὰ τοῦ ΗΘ σωλῆνος. ἐὰν οὖν ἀνεστομωμένον τὸ ΚΛ σωληνάριον, ἐγχεόμενος ὁ οἶνος χωρήσει διʼ αὐτοῦ εἰς τὴν βάσιν καὶ εἰς τὸν ΠΡ κρατῆρα· ἐὰν δὲ ἐπιστομωθῇ, τότε πληρωθήσεται τὸ ΑΒ ἀγγεῖον. ἐγχέωμεν οὖν καὶ εἰς τὴν ΜΝΞΟ βάσιν καὶ εἰς τὸν ΠΡ κρατῆρα τὸν οἶνον, ὥστε πλήρη εἶναι τὸν ΠΡ κρατῆρα καὶ τὴν ΜΝΞΟ βάσιν πεπληρῶσθαι ἄχρι τοῦ Θ στομίου τοῦ σωλῆνος. τούτου δὲ γενομένου καὶ φραγέντος τοῦ Ε, οὐ ⟨ῥεύσει⟩ διὰ τοῦ ΚΛ σωλῆνος ὁ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ οἶνος διὰ τὸ μὴ ἔχειν εἰς τὸν κενούμενον τόπον ἀέρα ἀντικαταστῆναι ἄλλον· ἦν γὰρ αὐτῷ ἡ εἴσκρισις διὰ τοῦ Ε στομίου. ὅταν οὖν ἀπαρυσώμεθα ἐκ τοῦ κρατῆρος οἶνον, ἀναστομωθήσεται τὸ Ε στόμιον, καὶ παρείσδυσιν λαβόντος τοῦ ἀέρος πάλιν ῥεύσει ὁ οἶνος εἰς τε τὴν βάσιν καὶ τὸν ΠΡ κρατῆρα, ἄχρις ἂν πλήρης γένηται. καὶ τοῦτο ἔσται, | ὁσάκις ἐὰν ἀρυσώμεθα ἐκ τοῦ κρατῆρος οἶνον. δεήσει δὲ καὶ τὴν. ΜΝΞΟ βάσιν τετρῆσθαι τρηματίῳ τῷ Υ πρὸς τὸ τὸν ἀντικαταλλασσόμενον ἀέρα εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον διὰ τοῦ Η στομίου εἰσχωρεῖν καὶ διὰ τοῦ Υ τρήματος.

1.2020.

Aynı şeyi bir ihtiyaç için kurmak istersek, yani bir yerde duran bir kraterden daha çok su alınabilsin ve krater hep dolu kalsın istersek, şöyle yapılır.

İçinde, karşılanacak ihtiyaca yetecek kadar su bulunan bir AB kabı olsun; bundan bir GD musluğu çıksın ve altına bir HTh teknesi konsun. Musluğun yanında kaldıraç gibi oynayan bir EZ çıtası bulunsun; E ucuna teknenin içinde duran bir K mantarı asılsın, Z ucuna da küçük bir zincirle bir X kurşun ağırlığı bağlansın. Düzenek öyle kurulsun ki K mantarı ThH teknesindeki suyun üstünde yüzerken musluk kapansın; tekneden su alınınca mantar aşağı inip musluğu açsın; akan su mantarı yeniden kaldırsın ve musluk yeniden kapansın. Mantar öbür uçtaki ağırlıktan daha ağır olmalıdır. Sözünü ettiğimiz LM krateri de bir yerde dursun; kraterin ağzı, mantar yüzüp musluk artık akmazken teknedeki suyun yüzeyiyle tam aynı hizada olsun. Tekneden kraterin dibine giden bir ThN borusu da bulunsun. Krater doluyken biri su alırsa Th teknesindeki suyu da birlikte boşaltır; mantar aşağı inip musluğu açar, akan su hem tekneye hem kratere gider ve mantarı kaldırır, böylece akış yeniden durur. Biri kraterden her su aldığında bu tekrarlanır.

1.20

XX. Ἐὰν εἰς χρείαν βουλώμεθα τὸ αὐτὸ σκευάσαι, ὥστε κρατῆρος ὄντος ἔν τινι τόπῳ πλεῖον ἀρύεσθαι ἐξ αὐτοῦ ὕδωρ καὶ ἀεὶ πλήρη εἶναι τὸν κρατῆρα, κατασκευάζεται οὕτως. Ἔστω ἀγγεῖον τὸ ΑΒ, ἐν ᾧ ἔνδοθεν ἔστω ὕδατος αὔταρκες πρὸς τὴν μέλλουσαν χρείαν· κρουνὸς δὲ ἐξ αὐτοῦ ἔστω ὁ Γ∠, ⟨καὶ⟩ ὑποκείσθω αὐτῷ ληνὸς ἡ ΗΘ· κανόνιον δέ τι παρὰ τὸν κρουνὸν κηλωνευέσθω τὸ ΕΖ, οὗ πρὸς μὲν τὸ Ε ἄκρον ἐκκρεμάσθω φελλὸς ὁ Κ ἐνὼν ἐν τῇ ληνῷ· πρὸς δὲ τῷ Ζ ἁλυσείδιον ἀποδεδέσθω βάρος μολιβοῦν ἔχον τὸ Ξ. ἔστω ⟨δὲ⟩ οὕτως ἐσκευασμένον, ὥστε ἐπινηχομένου τοῦ Κ φελλοῦ εἰς τὸ ἐν τῇ ΘΗ ληνῷ ὕδωρ ἀποκλείεσθαι τὸν κρουνόν, ἀρθέντος δὲ ὕδατος ἀπὸ τῆς ληνοῦ καθίσαντα τὸν φελλὸν ἀνοῖξαι τὸν κρουνόν, ὥστε πάλιν ἐπιρρεῦσαν τὸ ὕδωρ μετεωρίσαι τὸν φελλὸν καὶ πάλιν ἀποκλεισθῆναι τὸν κρουνόν· δεήσει δὲ τὸν φελλὸν βαρύτερον εἶναι τοῦ πρὸς τῷ βάρους. ἔστω δὲ καὶ ὁ εἰρημένος κρατὴρ ἐν τόπῳ τινὶ κείμενος ὁ ΛΜ, οὗ τὸ χεῖλος ἔστω ἐν αὐτῇ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἐν τῇ ληνῷ ὕδατος, ὅτε οὐκέτι ἐπιρρέει ὁ κρουνὸς τοῦ φελλοῦ ἐπινηχομένου. φερέτω δὲ καὶ ἐκ τῆς ληνοῦ σωλὴν εἰς τὸν πυθμένα τοῦ κρατῆρος ὁ ΘΝ. ὅταν ἄρα πλήρους ὄντος τοῦ κρατῆρος ἀρύσῃ τις ὕδωρ, συγκενώσει καὶ τὸ ἐν τῇ Θ ληνῷ ὕδωρ· καὶ καθίσας ὁ φελλὸς ἀνοίξει τὸν κρουνόν, καὶ τὸ ἐπιρρέον εἰς τε τὴν ληνὸν καὶ τὸν κρατῆρα ἐνεχθήσεται καὶ μετεωρίσει τὸν φελλόν, ὥστε πάλιν | μηκέτι ἐπιρρέειν. καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἂν ἀφέληταί τις ἐκ τοῦ κρατῆρος ὕδωρ.

1.2121.

Bazı sunu kaplarına beş drahmilik bir sikke atılınca, arınmak için serpilecek su akar.

Ağzı, yani A, açık olan bir ABGD sunu kabı ya da bağış kutusu olsun. Kutunun içinde su dolu bir ZHThK kabı ve bunun içinde bir L kutucuğu bulunsun; kutucuktan dışarıya bir LM musluğu uzansın. Kabın yanına dikey bir NX çubuğu konsun; bunun üzerinde kaldıraç gibi oynayan bir OP çubuğu bulunsun. Bu çubuğun O ucunda kabın dibine paralel küçük bir R levhası, P ucunda ise S'de L kutucuğuna tam oturan bir kapak taşıyan bir PS çubuğu olsun; böylece su LM borusundan akmasın. Kutucuğun kapağı R levhasından ağır, ama sikkeyle levhanın toplamından hafif olsun. A ağzından sikke atılınca R levhasının üstüne düşer ve ağır basarak OP çubuğunu eğer, kutucuğun kapağını kaldırır; böylece su akar. Sikke levhadan kayıp düşünce kapak yeniden iner ve kutucuğu kapatır; su da artık akmaz.

1.21

ΧΧΙ. Εἰς ἔνια σπονδεῖα πενταδράχμου νομίσματος ἐμβληθέντος, ὕδωρ ἀπορρέει εἰς τὸ περιρραίνεσθαι. Ἔστω σπονδεῖον ἢ θησαυρὸς ὁ ΑΒΓ∠, οὗ στόμιον ἔστω τὸ Α ἀνεστομωμένον, ἐν δὲ τῷ θησαυρῷ ἀγγεῖον ἔστω τὸ ΖΗΘΚ ἔχον ὕδωρ καὶ πυξίδα τὴν Λ, ἐξ ἧς κρουνὸς ἔξω φερέτω ὁ ΛΜ. παρακείσθω δὲ τῷ ἀγγείῳ ὄρθιος κανὼν ὁ ΝΞ, περὶ ὃν ἕτερος κηλωνευέσθω ὁ ΟΠ ἔχων πρὸς μὲν τῷ Ο πλατυσμάτιον τὸ Ρ παράλληλον τῷ πυθμένι τοῦ ἀγγείου, πρὸς δὲ τῷ ⟨Π κανόνιον τὸ⟩ ΠΣ ἔχον πρὸς τῷ Σ ἁρμοστὸν πῶμα τῇ Λ πυξίδι, ὥστε μὴ ῥέειν τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ΛΜ σωλῆνος. ἔστω δὲ τὸ πῶμα τῆς πυξίδος βαρύτερον τοῦ Ρ πλατυσματίου, κουφότερον δὲ συναμφοτέρων τοῦ τε νομίσματος καὶ τοῦ πλατυσματίου. ὅταν οὖν ἐμβληθῇ διὰ τοῦ Α στομίου τὸ νόμισμα, ἐπιπεσεῖται τῷ Ρ πλατυσματίῳ καὶ καταβαρῆσαν ἐγκλινεῖ μὲν τὸ ΟΠ κανόνιον, ἐπαρεῖ δὲ τὸ πῶμα τῆς πυξίδος, ὥστε ῥεῦσαι τὸ ὕδωρ· ἀποπεσόντος δὲ τοῦ νομίσματος πάλιν τὸ πῶμα ἐπιπεσὸν ἀποκλείσει τὴν πυξίδα, ὥστε μηκέτι ῥέειν τὸ ὕδωρ.

1.2222.

Bir kaba aynı ağızdan birçok çeşit sıvı dökülür ve istediğimiz gibi her biri aynı musluktan ayrı ayrı akar.

Boyun kısmı bir GD bölmesiyle kapatılmış bir AB kabı olsun. Kabın, bu bölmeye kadar yükselen dikey bölmeleri bulunsun ve bunlar, dökmek istediğimiz sıvı sayısı kadar hücre oluştursun. Şimdilik iki hücre olsun, aradaki bölme de ZE. GD bölmesinde, her iki hücreye açılan, süzgeç gibi ince delikler bulunsun; bölmenin altında da hücrelere açılan H ve Th hava delikleri olsun. Dipten de hücrelere açılan ve ortak bir küçük M musluğuna giden K ve L borucukları çıksın. H ve Th hava deliklerini ve M musluğunu kapatıp ağızdan sıvılardan birini dökersek, sıvı hiçbir hücreye girmez; çünkü hücrelerdeki havanın çıkış yolu yoktur. Hava deliklerinden birini açarsak, sıvı hangi hücrenin hava deliği açıldıysa ona gider. Sonra o hava deliğini yeniden kapatıp başka bir sıvı döker ve öbür hava deliğini açarsak, bu sıvı da öbür hücreye gider. Süzgeçlerle birlikte bütün hava deliklerini kapatırsak, M musluğunu açsak bile hava deliklerinden biri açılmadıkça sıvı akmaz. Biri açılınca hava içeri sızabildiği için o hücredeki sıvı akar; o hava deliği kapatılıp öbürü açılınca da aynı şey olur.

1.22

XXII. Εἰς ἀγγεῖον πολλῶν γενῶν ἐμβληθέντων ὑγροῦ διὰ τοῦ αὐτοῦ στομίου, ἰδίᾳ ἕκαστον ἀπορρέειν διὰ τοῦ αὐτοῦ κρουνοῦ, ὡς ἂν προαιρώμεθα. Ἔστω τι ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ Γ∠ διαφράγματι. ἐχέτω δὲ διαφράγματα ὄρθια καὶ ἀνατείνοντα μέχρι τοῦ διαφράγματος, ποιοῦντα χώρας τοσαύτας, ὅσα βουλόμεθα ἐμβαλεῖν ὑγρά. ἔστω δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος δύο. | καὶ ἔστω διάφραγμα τὸ ΖΕ· ἐν δὲ τῷ Γ∠ διαφράγματι τρυπήματα ἔστω λεπτὰ καθάπερ ἠθμοειδῆ, φέροντα εἰς ἑκατέραν χώραν· ὑπὸ δὲ τὸ διάφραγμα διαύγια ἔστω τὰ Η, Θ φέροντα εἰς τὰς χώρας· ἐκ δὲ τοῦ πυθμένος σωληνάρια ἔστω τὰ Κ, Λ συντετρημένα ταῖς χώραις καὶ φέροντα εἰς ἕνα κρουνίσκον κοινὸν τὸν Μ. ἐὰν ⟨οὖν⟩ καταλαβόμενοι τὰ Η, Θ διαύγια καὶ τὸν M κρουνὸν ἐγχέωμεν διὰ τοῦ στόματος ἕν τῶν ὑγρῶν, εἰς οὐδεμίαν χώραν εἰσελεύσεται διὰ τὸ τὸν ἐν αὐταῖς ἀέρα μὴ ἔχειν ἔξοδον. ἐὰν δὲ ἀνῶμεν ἓν τῶν διαυγίων, εἰς ἐκείνην ἐνεχθήσεται τὴν χώραν τὸ ὑγρόν, ἧς ἐστι καὶ τὸ διαύγιον. εἶτα πάλιν καταληφθέντος τοῦ διαυγίου ὅταν ἕτερον ὑγρὸν ἐγχέωμεν καὶ ἀνῶμεν τὸ ἕτερον διαύγιον, πάλιν εἰς τὴν ἑτέραν χώραν ἐνεχθήσεται τὸ ὑγρόν. καταλαβόμενοι οὖν τὰ διαύγια πάντα σὺν τοῖς ἠθμοῖς, ὅταν ἀνῶμεν τὸν Μ κρουνόν, οὐ μὴ ῥεύσῃ, ἐὰν μὴ ἓν τῶν διαυγίων ἀνεθῇ. καὶ τότε τοῦ ἀέρος παρείσδυσιν ἐσχηκότος ῥυήσεται τὸ ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρᾳ ὑγρόν· καταληφθέντος δὲ τοῦ διαυγίου καὶ τοῦ ἑτέρου ἀνεθέντος τὸ αὐτὸ συμβήσεται.

1.2323.

Bir kaide üzerinde iki kap bulunsun; biri şarapla dolu, öbürü boş olsun: Boş kaba ne kadar su dökersek öbür kaptan o kadar şarap akar. Şöyle yapılır.

Bir AB kaidesi üzerinde, ağızları HTh ve KL bölmeleriyle kapatılmış iki kap, GD ve EZ olsun. Kaideden bir MNXO borusu geçirilsin ve kapların içine doğru yukarı kıvrılsın; M ve O uçları bölmelere biraz mesafe kalacak şekilde dursun. EZ kabında, kıvrımı kabın ağzına yakın olan bükük bir PRS sifonu bulunsun; sifonun öbür kolu dışarı uzansın ve musluk biçiminde yapılsın. HTh bölmesinden bir TY hunisi indirilsin; sapı bölmeye sızdırmaz biçimde tutturulsun ve dipten biraz yukarıda dursun. Bir delikten EZ kabına şarap dökülsün ve döküldükten sonra delik yeniden kapatılsın. Huniden GD kabına su dökersek, oradaki hava sıkıştırılarak MNXO borusundan ZE kabına geçer; geçen hava da EZ kabındaki şarabı dışarı iter. Ne zaman su dökersek bu olur. Açıktır ki dışarı itilen hava dökülen suyla aynı hacimdedir ve o kadar şarabı dışarı iter. Bükük sifon olmasa da, S'de yalnız bir musluk bulunsa da, suyun basıncı musluğa üstün gelmedikçe aynı şey olabilir.

1.23

XXIII. Δύο ἀγγείων ὄντων ἐπί τινος βάσεως καὶ τοῦ μὲν ἑνὸς πλήρους ὄντος οἴνου, τοῦ δὲ ἑτέρου ὑπάρχοντος κενοῦ, ὅσον ἐὰν εἰς τὸ κενὸν ἀγγεῖον ὕδωρ ἐγχέωμεν, τοσοῦτος ὁ οἶνος ἐκ τοῦ ἑτέρου ῥυήσεται· κατασκευάζεται δὲ οὕτως. Ἔστω ἐπί τινος βάσεως τῆς ΑΒ δύο ἀγγεῖα τὰ Γ∠, ΕΖ διαπεφραγμένα τὰ στόμια τοῖς ΗΘ, ΚΛ διαφράγμασι. φράγμασι. σωλὴν δὲ ὁ ΜΝΞΟ διὰ τῆς βάσεως | διώσθω καὶ ἀνακεκάμφθω εἰς τὰ ἀγγεῖα ἀπέχων ἀπὸ τῶν διαφραγμάτων βραχὺ κατὰ τὰ Μ, Ο. καὶ ἐν μὲν τῷ ΕΖ καμπύλος σίφων ἔστω ὁ ΠΡΣ τὴν κυρτότητα ἔχων πρὸς τῷ στόματι τοῦ ἀγγείου· τὸ δὲ ἕτερον σκέλος αὐτοῦ ἐκτὸς φερέτω εἰς κρουνὸν διεσκευασμένον. διὰ δὲ τοῦ ΗΘ διαφράγματος καθείσθω χώνη ἡ ΤΥ, ἧς ὁ καυλὸς συνεστεγνώσθω τῷ διαφράγματι καὶ ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχύ. ἐγκεχύσθω δὲ διά τινος τρυπήματος τοῦ εἰς τὸ ΕΖ ἀγγεῖον οἶνος, ὃ μετὰ τὴν ἔγχυσιν πάλιν ἀπεστεγνώσθω. ἐὰν οὖν ἐγχέωμεν διὰ τῆς χώνης ὕδωρ εἰς τὸ Γ∠ ἀγγεῖον, συμβήσεται τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα ἐκθλιβόμενον χωρεῖν εἰς τὸ ΖΕ ἀγγεῖον διὰ τοῦ ΜΝΞΟ σωλῆνος· ὁ δὲ μεταχωρῶν ἐκθλίψει τὸν ἐν τῷ Ε Ζ ἀγγείῳ οἶνον· καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἐὰν ὕδωρ ἐγχέωμεν. καὶ δῆλον ὅτι ἐκθλιβόμενος ὁ ἀὴρ ἴσον ὄγκον ἔχει τῷ ἐγχυνομένῳ ὕδατι καὶ τοσοῦτον οἶνον ἐκθλίψει. καὶ ἐὰν μηδὲ σίφων καμπύλος, ἀλλὰ μόνον κρουνὸς πρὸς τῷ Σ, δύναται τὸ αὐτὸ γενέσθαι, ἐὰν μὴ τοῦ ὕδατος ἡ βία κατακρατήσῃ τοῦ κρουνοῦ.

1.2424.

Biri boş, öbüründe şarap bulunan iki kap olsun: Boş kaba ne kadar su atarsak, musluktan istediğimiz oranda karıştırılmış o kadar karışım alırız. Suyun şarabın iki katı olmasını isteyelim.

Boş kap AB olsun; ya silindir ya da dik açılı katı paralelyüz biçiminde. Yanına, aynı taban üzerinde duran, her yanı kapalı bir başka GD kabı konsun; o da aynı şekilde ya silindir ya da dik açılı katı paralelyüz olsun. Suyun şarabın iki katı olmasını istediğimiz için AB'nin tabanı GD'nin tabanının iki katı olsun. Bunun yanına, içine şarap dökülecek, kapalı bir başka ZE kabı konsun. GD ve EZ'nin ikisinden de, kapaklarına açılan ve onlara sızdırmaz biçimde tutturulan bir HThK borusu geçsin. EZ kabında bükük bir LMN borusu bulunsun; iç kolu kabın dibinden suyun akabileceği kadar uzakta dursun, öbür kolu dışarıda aşağı kıvrılsın ve başka bir XO kabına gitsin. Bu kaptan bir PR borusu bütün kapların içinden geçsin ya da kapların oturduğu yerin altına yerleştirilsin; böylece kolayca aşağı inip AB kabının dibine yakın kısma ulaşsın. Başka bir TS borusu AB ve GD kaplarını birbirine bağlasın. AB kabının dibinin yanında da küçük bir Y musluğu bulunsun. PR ve Y musluklarını, istediğimizde açılıp kapanmasını sağlayan bir anahtarı olan bir PhKh musluğu içine alsın. Bunlar yapılıp KhPh musluğu kapalıyken AB kabına su atarsak, suyun bir kısmı, yani yarısı kadarı, ST borusundan GD kabına da geçer. GD kabına giren sıvı, HThK borusundan EZ kabına kendi hacmince havayı iter; bu hava da LMN borusundan XO kabına o kadar şarabı iter. Musluğu açınca, hem AB kabına atılan su hem de XO kabından PR borusuyla gelen şarap bu musluktan akar; böylece istenen gerçekleşmiş olur. Karışım akıp gidince hava PR borusundan kaplara girer ve kaplar yeniden boş kalır.

1.24

XXIV. Ἀγγείου ὄντος κενοῦ καὶ ἑτέρου οἶνον ἔχοντος, ὅσον ἐὰν ὕδωρ εἰς τὸ κενὸν ἀγγεῖον ἐμβάλωμεν, τοσοῦτον διὰ κρουνοῦ ληψόμεθα κεκραμένον ᾧ ἐὰν βουλώμεθα εἶναι λόγῳ· ἔστω δὲ τὸ ὕδωρ τοῦ οἴνου διπλάσιον. Ἔστω τὸ κενὸν ἀγγεῖον τὸ ΑΒ ἤτοι κυλινδρικὸν ἢ στερεὸν παραλληλεπίπεδον ὀρθογώνιον· τούτῳ δὲ ἕτερον παρακείσθω στεγνὸν πάντοθεν καὶ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως κείμενον τὸ Γ∠ ἤτοι ὁμοίως κυλινδρικὸν ἢ στερεὸν παραλληλεπίπεδον ὀρθογώνιον· ἡ δὲ τοῦ ΑΒ βάσις διπλασία ἔστω τῆς τοῦ Γ∠ βάσεως, ἐπειδήπερ βουλόμεθα τὸ | ὕδωρ τοῦ οἴνου εἶναι διπλάσιον. τούτῳ δὴ παρακείσθω ἕτερον ἀγγεῖον στεγνὸν τὸ ΖΕ, ἐν ᾧ ἐγχυθήσεται ὁ οἶνος· καὶ διʼ ἀμφοτέρων τῶν Γ∠, ΕΖ σωλὴν ἔστω ὁ ΗΘΚ συντετρημένος τοῖς ἐπιφράγμασιν αὐτῶν καὶ συνεστεγνωμένος· τὸ δὲ ΕΖ ἀγγεῖον ἐχέτω καμπύλον σωλῆνα τὸν ΛΜΝ, οὗ τὸ μὲν ἐντὸς σκέλος ἀπεχέτω τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν· τὸ δὲ ἕτερον ἐκτὸς ἐπικεκάμφθω καὶ φερέτω εἰς ἀγγεῖον ἕτερον τὸ ΞΟ, ἐξ οὗ σωλὴν ὁ ΠΡ φερέτω διὰ πάντων τῶν ἀγγείων ἢ καὶ ὑποβεβλημένος ὑπὸ τὴν ἕδραν τῶν ἀγγείων τάσσεται, ἵνα κάτω φέρηται ῥᾳδίως αὐτὸς εἰς τὸ παρὰ τὸν πυθμένα τοῦ ΑΒ ἀγγείου μέρος. ἕτερος δὲ σωλὴν ὁ ΤΣ συντετρήσθω τοῖς ΑΒ, Γ∠ ἀγγείοις· ἐχέτω δὲ καὶ τὸ ΑΒ ἀγγεῖον παρὰ τὸν πυθμένα κρουνίσκον τὸν Υ οἱ δὲ PΠ, Υ κρουνίσκοι ἐμπεριλαμβανέσθωσαν κρουνῷ τῷ ΦΧ κλειδίον ἔχοντι, διʼ οὗ ἀνοιχθήσεται καὶ κλεισθήσεται, ὁπόταν προαιρώμεθα. τούτων δὴ κατασκευασθέντων καὶ ἀποκλεισθέντος τοῦ ΧΦ κρουνοῦ ἐὰν ἐμβάλωμεν ὕδωρ. εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον, μεταχωρήσει μέρος αὐτοῦ καὶ εἰς τὸ Γ∠ ἀγγεῖον, τουτέστι τὸ ἥμισυ, διὰ τοῦ ΣΤ σωλῆνος· τὸ δὲ ἐμπεσὸν ὑγρὸν εἰς τὸ Γ∠ ἀγγεῖον ἐκθλίψει τὸν ἴσον αὐτῷ ἀέρα διὰ τοῦ ΗΘΚ σωλῆνος εἰς τὸ ΕΖ ἀγγεῖον· οὗτος δὲ τὸν ἴσον οἶνον ἐκθλίψει διὰ τοῦ ΛΜΝ σωλῆνος εἰς τὸ ΞΟ ἀγγεῖον. ὅταν ἄρα ἀνοίξωμεν τὸν κρουνόν, ῥεύσει διʼ αὐτοῦ τό τε ἐμβληθὲν ὕδωρ εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον καὶ ὁ οἶνος ἐκ τοῦ ΞΟ ἀγγείου διὰ τοῦ ΠΡ σωλῆνος ἐνεχθείς· καὶ ἔσται γεγονὸς τὸ προκείμενον. πάλιν οὖν κενὰ μενεῖ τὰ ἀγγεῖα, ὅταν ἐκρυέντος τοῦ κράματος ὁ ἀὴρ χωρήσῃ εἰς αὐτὰ διὰ τοῦ ΠΡ σωλῆνος.

1.2525.

İçinde su bulunan ve anahtarlı bir musluğu olan bir kap olsun, suyun üstünde de bir heykelcik yüzsün: Musluktan ne kadar su alırsak, heykelcikten alınan suyla verilen bir oranda şarap akar.

Su kabı AB olsun ve kapatılabilen bir G musluğu bulunsun. Suyun üstünde küçük bir D kazanı yüzsün; bunun üzerinde heykelcik biçiminde yapılmış dikey bir EZ borusu dursun. Şarap kabı HTh de yanında bulunsun. İçinde bükük bir KLM sifonu olsun; bir kolu HTh kabının içinde, öbürü dışarıda olsun ve EZ borusuna gitsin. M ağzından şarabı çekersek, şarap, HTh kabındaki ve EZ borusundaki şarap yüzeyleri aynı doğru üzerine gelinceye kadar EZ borusuna akar; bu doğru NXOP olsun. P noktasının yanında açık küçük bir R musluğu bulunsun. Bu ana kadar şarap akmaz. Ama G musluğundan ne kadar su alırsak alalım, D kazancığı ve onunla birlikte EZ borusu aşağı iner; böylece şarabın OP yüzeyi NX yüzeyinden daha alçak olur. Sifonun dış kısmı alçaldığı için şarap yeniden EZ borusuna geçer ve musluktan dışarı akar. G musluğundan her su aldığımızda bu tekrarlanır ve akan suyla orantılı olarak şarap akar. AB kabının tabanının HTh kabının tabanına oranı, verilen oran olsun; böylece istenen gerçekleşir.

1.25

XXV. Ἀγγείου ὄντος, ἐν ὕδωρ ἐστί, καὶ κρουνοῦ | ὑπάρχοντος ἐν αὐτῷ, ἐν ᾠ κλείς ἐστι, ζῳδίου δʼ ἐπινηχομένου ἐπὶ τοῦ ὕδατος, ὅσον ἂν διὰ τοῦ κρουνοῦ ἀφέλωμεν ὕδωρ ἐκ τοῦ ζῳδίου οἶνος ἐπιρρεύσει πρὸς λόγον τὸν δοθέντα τῷ ἀφαιρεθέντι ὕδατι. Ἔστω γὰρ τὸ τοῦ ὕδατος ἀγγεῖον τὸ ΑΒ κρουνὸν ἔχον τὸν Γ ἀποκλειόμενον· ἐπὶ δὲ τοῦ ὕδατος ἐπινηχέσθω λεβητάριον τὸ ∠ ἔχον ὄρθιον σωλῆνα τὸν ΕΖ εἰς ζῴδιον διεσκευασμένον· τὸ δὲ τὸν οἶνον ἔχον ἀγγεῖον παρακείσθω· καὶ ἔστω τὸ ΗΘ, ἐν ᾧ καμπύλος σίφων ἔστω ὁ ΚΛΜ, οὗ τὸ μὲν ἓν σκέλος ἐντὸς ἔστω τοῦ ΗΘ ἀγγείου, τὸ δὲ ἕτερον ἐκτὸς καὶ φέρον εἰς τὸν ΕΖ σωλῆνα. ἐὰν οὖν ἐπισπασώμεθα διὰ τοῦ Μ καταστομίου τὸν οἶνον, ῥεύσει εἰς τὸν ΕΖ σωλῆνα, ἄχρις ἂν ἡ τοῦ οἴνου ἐπιφάνεια ἢ τε ἐν τῷ ΗΘ ἀγγείῳ καὶ ἡ ἐν τῷ ΕΖ σωλῆνι ἐπὶ μιᾶς εὐθείας γένηται· γεγονέτω δὲ κατὰ τὴν ΝΞΟΠ εὐθεῖαν. καὶ παρὰ τὸ Π σημεῖον κρουνίσκος ἀνεῳγὼς ἔστω ὁ Ρ. μέχρι μὲν οὖν τούτου οὐ ῥέει ὁ οἶνος. ὅταν δὲ ἀφέλωμεν διὰ τοῦ Γ κρουνοῦ ὁσονδηποτοῦν ὕδωρ, καταβήσεται τὸ ∠ λεβητάριον, σὺν ᾧ καὶ ὁ ΕΖ σωλήν, ὥστε τὴν τοῦ οἴνου ἐπιφάνειαν τὴν ΟΠ ταπεινοτέραν γενέσθαι τῆς ΝΞ ἐπιφανείας· καὶ διὰ τοῦτο ταπεινοτέρου γενηθέντος τοῦ ἐκτὸς μέρους τοῦ σίφωνος, πάλιν μεταχωρήσει ὁ οἶνος εἰς τὸν ΕΖ σωλῆνα καὶ διὰ τοῦ κρουνοῦ εἰς τὸ ἐκτὸς ἐνεχθήσεται· καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἐὰν ἀφελώμεθα διὰ τοῦ Γ κρουνοῦ ὕδωρ. ἀνάλογον τῷ ἀπορρυηθέντι ὕδατι ὁ οἶνος ἐπιρρεύσει. ἐχέτω δὲ ἡ τοῦ ΑΒ ἀγγείου βάσις πρὸς τὴν τοῦ ΗΘ ἀγγείου βάσιν τὸν ἐπιταχθέντα λόγον· καὶ οὕτως ἔσται τὸ προκείμενον.

1.2626.

Bir kaba su döktüğümüzde buna orantılı olarak şarap akmasını istersek şöyle yaparız.

Yine su kabı AB, şarap kabı HTh olsun; KZ borusu AB kabının dışında dursun. AB kabında bir D küresi yüzsün; küreden çıkan bir ip G makarasından geçirilerek EZ borusuna bağlansın ve boru bu ipe asılı kalsın. Geri kalan her şey yukarıda anlatılanlarla aynı olsun. AB kabına su atılınca D küreciği yükselir ve EZ borusunu aşağı salıverir; böylece şarap yeniden akar.

1.26

XXVI. Ἐὰν δὲ βουλώμεθα ἐγχέοντες ὕδωρ εἴς τι ἀγγεῖον τούτῳ πρὸς λόγον τὸν οἶνον ἐπιρρεῦσαι, ποιήσομεν οὕτως. Ἔστω γὰρ πάλιν τὸ μὲν ἔχον ἀγγεῖον τὸ ὕδωρ τὸ ΑΒ, τὸ δὲ τὸν οἶνον ἔχον τὸ ΗΘ· ὁ δὲ ΚΖ σωλὴν ἐκτὸς ἔστω τοῦ ΑΒ ἀγγείου· ἐν δὲ τῷ ΑΒ ἀγγείῳ σφαῖρα ἐπινηχέσθω ἡ ∠, ἐξ ἧς σπάρτος διὰ τροχίλου τοῦ Γ ἀποδεδέσθω εἰς τὸν ΕΖ σωλῆνα, ὥστε αὐτὸν κρέμασθαι· τὰ δὲ ἄλλα ταὐτὰ πάντα ἔστω τοῖς ἐπάνω εἰρημένοις. συμβήσεται οὖν ἐμβληθέντος τοῦ. ὕδατος εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον μετεωριζόμενον τὸ ∠ σφαιρίον χαλᾶν τὸν ΕΖ σωλῆνα, ὥστε πάλιν ἐπιρρέειν τὸν οἶνον.

1.2727.

Bu başka bir yolla da yapılabilir.

D küreciğinden çıkan ip G makarasından geçirilip başka küçük bir S makarasına götürülsün ve bundan geçirilerek KLM sifonuna bağlansın. Kürecik yükseldikçe ipe asılı KLM sifonu aşağı salıverilir; sifonun dış kolu böylece yeniden uzamış olacağı için şarap M ağzından akar.

1.27

XXVII. Δύναται δὲ καὶ ἄλλως. Ἡ γὰρ ἐκ τοῦ ∠ σφαιρίου σπάρτος ἀποδεδόσθω διὰ τοῦ Γ τροχίλου εἰς ἕτερον τροχιλίδιον τὸ Σ καὶ ἐκδεδέσθω διὰ τούτου εἰς τὸν ΚΛΜ | διαβήτην. συμβήσεται γὰρ μετεωριζομένου τοῦ σφαιρίου χαλᾶσθαι τὸν ΚΛΜ διαβήτην κρεμάμενον ἐκ τῆς σπάρτου, ὥστε πάλιν μείζονος γενηθέντος τοῦ ἐκτὸς σκέλους τοῦ σίφωνος τὸν οἶνον ῥέειν διὰ τοῦ Μ στομίου.

1.2828.

Yangınlarda kullanılan sifonlar şöyle yapılır.

Tunçtan iki silindir olsun, ABGD ve EZHTh; iç yüzeyleri, su orgunun silindirleri gibi, piston alacak şekilde tornada işlenmiş olsun. Bunlara tam oturan KL ve MN pistonları bulunsun. Silindirler birbirine bir XODZ borusuyla bağlansın. Silindirlerin dış taraflarında, XODZ borusunun içinde, yukarıda anlattığımız türden P ve R assarionları bulunsun ve silindirlerin dışına doğru açılsın. Silindirlerin dibinde de, aşındırılarak tam oturtulmuş YPh ve KhPs diskleriyle kapanan yuvarlak S ve T delikleri olsun. Bu disklerden, silindirlerin dibine yapıştırılmış ya da tutturulmuş Ō, Ō pimleri geçsin; pimlerin uçlarında da disklerin onlardan çıkıp gitmesini önleyen küçük dayanaklar bulunsun. Pistonların ortasında onlara bitişik dikey St ve Q çubukları olsun; bunlara SsA′ kolu bağlansın: Kol, ortasında sabit D′ pimi etrafında, uçlarında da B′ ve G′ pimleriyle St ve Q çubuklarına bağlı olarak hareket etsin. XODZ borusuna dikey başka bir E′St′ borusu açılsın; bu boru St′'de çatal gibi ikiye ayrılsın ve sıvıyı yukarı fışkırttığı geçme ekleri bulunsun; tıpkı daha önce, içine sıkıştırılmış hava sayesinde su fışkırtan kapta anlattığımız gibi. Bu silindirler kendilerine ait düzenekle birlikte Z′H′Th′ su kabına konur ve SsA′ kolu, Ss ve A′ uçları D′ pimi etrafında sırayla inip kalkacak şekilde kaldıraç gibi oynatılırsa, inen pistonlar suyu E′St′ borusundan ve dönebilen M ağzından dışarı iter. Çünkü MN pistonu yukarı kalkınca KhPs diskini kaldırarak T deliğini açar, R assarionunu ise kapatır; inince T'yi kapatır, R'yi açar ve sıkıştırılan su R'den geçerek yukarı fışkırır. KL pistonunda da aynı şey olur. M borucuğu yukarı aşağı eğilerek suyu istenen yüksekliğe fışkırtır, ama aletin tamamı çevrilmedikçe istenen yöne çevrilemez; bu da acil ihtiyaçlarda yavaş ve zahmetli bir iştir. Sıvının istenen yere kolayca fışkırtılması için E′St′ borusunu boyuna, birbirine aşındırılarak tam oturtulmuş iki borudan yapalım: Biri XODZ borusuna, öbürü St′'deki çatala bitişik olsun. Böylece üstteki boru çevrilip M aşağı yukarı eğilerek fışkırtma istediğimiz yere yapılır. Üstteki geçme borunun, sıvının basıncıyla aletten fırlayıp çıkmaması için dayanakları da olacaktır; bunlar Γ biçiminde ona yapıştırılır ve alttaki borunun çevresine geçirilmiş bir halka etrafında döner.

1.28

XXVIII. Οἱ δὲ σίφωνες, οἶς χρῶνται εἰς τοὺς ἐμπρησμούς, κατασκευάζονται οὕτως. Ἔστωσαν δύο πυξίδες χαλκαῖ κατατετορνευμέναι τὴν ἐντὸς ἐπιφάνειαν πρὸς ἐμβολέα, καθάπερ αἱ τῶν ὑδραύλεων πυξίδες, αἱ ΑΒΓ∠. ΕΖΗΘ ἐμβολεῖς δὲ αὐταῖς ἔστωσαν ἁρμοστοὶ οἱ ΚΛ, ΜΝ· συντετρήσθωσαν δὲ πρὸς ἀλλήλας αἱ πυξίδες διὰ σωλῆνος τοῦ ΞΟ∠Ζ. ἐκ δὲ τῶν ἐκτὸς μερῶν αἱ πυξίδες ἐντὸς τοῦ ΞΟ∠Ζ σωλῆνος ἐχέτωσαν ἀσσάρια προκείμενα, οἷα εἴρηται ἐν τοῖς ἐπάνω, τὰ Π, Ρ, ὥστε εἰς τὸ ἐκτὸς τῶν πυξιδίων ἀνοίγεσθαι μέρος. ἐχέτωσαν δὲ καὶ ἐν τοῖς πυθμέσιν αἱ πυξίδες τρήματα στρογγύλα τὰ Σ, Τ ἐπιπωμαννύμενα τυμπανίοις ἐσμηρισμένοις τοῖς ΥΦ, ΧΨ, δι᾿ ὧν περόνια διαβεβλήσθω ἐπικεκολλημένα ἢ προσ | κεκοινωμένα τοῖς πυθμέσι τῶν πυξιδίων τὰ Ω, Ω, ἔχοντα ἐκ τῶν ἄκρων κωλυμάτια πρὸς τὸ τὰ τυμπάνια μηκέτι ἐξέλκεσθαι ἐξ αὐτῶν. οἱ δὲ ἐμβολεῖς ἐχέτωσαν ὄρθια συμφυῆ κανόνια μέσα τὰ 5, 𝒢, οἶς ἐπιζευγνύσθω κανὼν ὁ ϡ Α κινούμενος περὶ μὲν τὸ μέσον περὶ περόνην τὴν, ∠ μένουσαν, περὶ δὲ τὰ κανόνια τὰ ς, 𝒢 περὶ περόνας τὰς Β, Γ. τῷ δὲ ΞΟ ∠Ζ σωλῆνι συντετρήσθω ἕτερος σωλὴν ὄρθιος ὁ Ε ,Ϛ εἰς δίχηλον διεσχισμένος κατὰ τὸ ,ϛ καὶ ἔχων τὰ σμηρίσματα, διʼ ὧν ἀναπιέζει τὸ ὑγρόν, οἷα καὶ ἔμπροσθεν εἴρηται ἐν τῷ ἀναπυτίζοντι ὕδωρ ἀγγείῳ διὰ τοῦ πεπιλημένου εἰς αὐτὸ ἀέρος. ἐὰν οὖν αἱ εἰρημέναι πυξίδες σὺν τῇ πρὸς αὐτὰς κατασκευῇ ἐμβληθῶσιν εἰς ὕδατος ἀγγεῖον τὸ ,Ζ Η ΘΜ καὶ κηλωνεύηται ὁ ϡ Α κανὼν ἐκ τῶν ἄκρων αὐτοῦ τῶν ϡ, ,Α ἐναλλὰξ κινουμένων περὶ τὴν ,∠ περόνην, οἱ ἐμβολεῖς καθιέμενοι ἐκθλίψουσι διὰ τοῦ ,Ε ϛ σωλῆνος καὶ τοῦ Μ ἐπιστρεπτοῦ στομίου τὸ ὑγρόν· ὁ γὰρ ΜΝ ἐμβολεὺς ἀνασειόμενος μὲν ἀνοίγει τὸ Τ τρῆμα ἐπαιρομένου τοῦ Χ Ψ τυμπανίου, ἀποκλείει δὲ τὸ Ρ ἀσσάριον· καθιέμενος δὲ τὸ μὲν Τ ἀποκλείει, τὸ δὲ Ρ ἀνοίγει, διʼ οὗ καὶ τὸ ὕδωρ ἐκθλιβόμενον ἀναπιέζεται· τὰ δὲ αὐτὰ συμβαίνει καὶ περὶ τὸν Κ Λ ἐμβολέα. τὸ μὲν οὖν Μ σωληνάριον ἀνανεῦον καὶ ἐπινεῦον τὸν ἐκπιτυσμὸν πρὸς τὸ δοθὲν ὕψος ποιεῖται, οὐκέτι μέντοι πρὸς τὴν δοθεῖσαν ἐπιστροφήν, εἰ μὴ ὅλον τὸ ὄργανον ἐπιστρέφεται· τοῦτο δὲ βραδὺ καὶ μοχθηρὸν πρὸς τὰς κατεπειγούσας χρείας ὑπάρχει. ἵνʼ οὖν εὐκόπως εἰς τὸν δοθέντα τόπον ἐκπιτύζηται τὸ ὑγρόν, ποιήσωμεν τὸν· ,Ε ,Ϛ σωλῆνα σύνθετον κατὰ τὸ μῆκος ἐκ δύο συνεσμηρισμένων ἀλλήλοις, | ὧν ὁ μὲν εἷς συμφυὴς ἔστω τῷ ΞΟ∠Ζ σωλῆνι, ὁ δὲ ἕτερος τῷ διχήλῳ τῷ πρὸς τῷ ,ϛ. ἐπιστρεφομένου γὰρ τοῦ ἐπάνω σωλῆνος καὶ ἐπινεύοντος τοῦ Μ ὁ ἀναπιεσμὸς γίνεται, πρὸς ὃν ἐὰν βουλώμεθα τόπον. ἕξει δὲ καὶ ὁ ἄνω συνεσμηρισμένος σωλὴν κωλυμάτια πρὸς τὸ μὴ ὑπὸ τῆς τοῦ ὑγροῦ βίας ἐκπίπτειν τοῦ ὀργάνου· ταῦτα δὲ ἔσται γαμμοειδῆ συγκεκολλημένα αὐτῷ καὶ περὶ κρίκον στρεφόμενα περικείμενον τῷ ὑποκάτω σωλῆνι.

1.2929.

Akarsu bulunan bir yerde tunçtan ya da başka bir maddeden bir hayvan [heykeli] yapılır; ona bir kupa uzatılınca şapırdatarak, gürültüyle içer ve susamış gibi görünür. Yapısı şöyledir.

İçine küçük bir G musluğunun aktığı bir AB kabı olsun. AB kabında bir bükük sifon ya da boğuk diabētēs bulunsun: DEZ; bir kolu kabın dibinden dışarı taşsın. Altına kapalı bir HThKL kaidesi konsun; onda da aynı şekilde bükük bir MNX sifonu bulunsun. Z ağzının altına bir OP hunisi konsun; sapı HThKL kaidesine insin ve dipten suyun akabileceği kadar uzakta dursun. Hayvanın ağzı R'de olsun; buradan, hayvanın bacaklarından biri ya da başka bir yeri boyunca gizlice kaideye inen bir RST borusu geçsin. AB kabı dolunca taşan sıvı PO hunisine akar; HThKL kaidesini doldurur, AB kabını da boşaltır. Kaide dolunca taşan su MNX sifonundan kaideyi boşaltır; kaide boşalırken hava R ağzından girerek boşalan yeri doldurur. Kupayı tam bu sırada R'ye uzatırsak, hayvan havanın yerine sıvıyı güçle çekerek içer; ta ki kaidenin içi boşalsın. AB kabı yeniden dolunca yeniden boşalır ve söylenenlerin aynısı olur. Kupanın uygun anda, yani kaide boşalırken uzatılabilmesi için, MNX diabētēsinden akan suyun üzerine düşmesiyle hareket eden bir şey bulunsun; ona bakar, hareket edince kupayı uzatırız.

1.29

ΧΧΙΧ. Κατασκευάζεται δὲ ἔν τινι τόπῳ ὕδωρ ἐπίρρυτον ἔχοντι ζῷον εἴτε χαλκοῦν εἴτε ἐξ ἄλλης τινὸς ὕλης· προσενεχθέντος δὲ αὐτῷ ποτηρίου πίνει μετὰ ψόφου καὶ βοῆς, ὥστε φαντασίαν ποιεῖν δίψης· ἔστι δὲ ἡ κατασκευὴ τοιαύτη. Ἔστω τι. ἀγγεῖον τὸ ΑΒ, ἐν ᾧ ἐπίρρυτόν ἐστι κρουνισμάτιον τὸ Γ. ἐν δὲ τῷ ΑΒ ἀγγείῳ καμπύλος σίφων ἔστω ἢ πνικτὸς διαβήτης ὁ ∠Ε Ζ, οὐ τὸ ἕτερον σκέλος ἐκτὸς ὑπερεχέτω τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου. ὑποκείσθω δὲ τούτῳ βάσις στεγνὴ ἡ ΗΘΚ Λ ἔχουσα καὶ αὐτὴ ὁμοίως καμπύλον σίφωνα τὸν ΜΝΞ. ὑποκείσθω δὲ τῷ Ζ στομίῳ χώνη ἡ ΟΠ, ἧς ὁ καυλὸς φερέτω εἰς τὴν ΗΘΚ Λ βάσιν ἀπέχων ἀπὸ τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. τὸ δὲ τοῦ ζῳδίου στόμιον ἔστω πρὸς τῷ P, διʼ οὗ σωλὴν κείσθω φέρων διʼ ἑνὸς τῶν ποδῶν ἢ διʼ ἄλλου τινὸς μέρους τοῦ ζῳδίου κρυπτῶς εἰς τὴν βάσιν· ἔστω δὲ οὗτος ὁ ΡΣΤ. συμβήσεται οὖν πληρωθέντος τοῦ ΑΒ ἀγγείου ὑπερβλύσαν τὸ ὑγρὸν ἐνεχθῆναι εἰς τὴν ΠΟ χώνην καὶ πληρῶσαι μὲν τὴν ΗΘΚ Λ βάσιν, κενῶσαι δὲ τὸ ΑΒ ἀγγεῖον. πάλιν δὴ πληρωθείσης τῆς βάσεως ὑπερβλύσαν τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ΜΝΞ σίφωνος κενώσει τὴν βάσιν, ἧς κενουμέ|νης ὁ ἀὴρ διὰ τοῦ Ρ στομίου ἀναπληρώσει τὸν κενούμενον τόπον. ὅταν ἄρα προσενέγκωμεν τῷ Ρ τὸ ποτήριον, πίεται μετὰ βίας ἐπισπώμενον ἀντὶ τοῦ ἀέρος τὸ ὑγρόν, ἄχρις ἂν ἡ βάσις κενωθῇ ἐντός. οὕτω δὲ πάλιν τοῦ ΑΒ ἀγγείου πληρωθέντος κενοῦται, καὶ ταὐτὰ ἔσται τοῖς εἰρημένοις. ἵνʼ οὖν κατὰ τὸν δέοντα καιρόν, τουτέστι κενουμένης τῆς βάσεως, προσφέρηται τὸ ποτήριον, ἔστω διὰ τῆς ἐκρύσεως τῆς διὰ τοῦ ΜΝΞ διαβήτου κινούμενόν τι ἐπιπίπτοντος τοῦ ὕδατος αὐτῷ, ἐν ᾧ ἀποβλέποντες ὅταν κινῆται προσοίσομεν τὸ ποτήριον.

1.3030.

Akarsu varken, küçük bir Pan heykelciği çevrilince hayvanın içmesi başka bir yolla da sağlanabilir.

Her yanı kapalı, içinde bir bölme bulunan bir ABGD kaidesi olsun; hayvan kaidenin üstünde dursun, ağzından geçen boru da EZH olsun. Kaidenin alt kısmında bükük bir ThKL sifonu bulunsun; bir kolu dibin dışına taşsın. Ortadaki bölmeden, sapı dibe biraz mesafe kalacak şekilde bir MN hunisi geçsin. ABGD kaidesinin üzerine başka bir XO kaidesi konsun; bunun üstünde, kaidenin üst yüzüne taşan bir S mili bulunan bir PR Pan heykelciği dursun. Mile bitişik bir TY borusu olsun; ucunda ona bitişik ve ona açılan küçük bir YPh kâsesi bulunsun. TY borusu öyle uzun olsun ki Pan çevrilince YPh kâsesi MN hunisinin biraz üstüne gelsin. MN hunisinin hizasında, kaidenin üzerinde, kaideye açılan küçük bir KhPs kâsesi olsun; buraya akan Ō suyu, ThKL diabētēsinden boşalandan daha çok olsun. Bu su MN hunisinden ABGD kaidesinin alt kısmına gider; oradaki hava EZH borusundan çıkar. Gelen su gidenden çok olduğu için kaide hep sıvıyla dolu kalır. Pan'ı çevirdiğimizde YPh kâsesi hunisinin üstüne gelir ve Ō akışını alır; bu su TY borusundan başka bir yere gider. Böylece ABGD kaidesinin alt kısmına artık sıvı gelmediğinden ThKL diabētēsi orayı boşaltır, hava da EZH borusundan içeri girer; kupa uzatılınca hayvan yine içer.

1.30

ΧΧΧ. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως ἐπιρρύτου ὄντος ὕδατος τοῦ Πανίσκου ἐπιστρεφομένου πίνειν τὸ ζῷον. Ἔστω γὰρ στεγνὴ βάσις πάντοθεν ἡ ΑΒΓ∠ διάφραγμα ἔχουσα· ἐπὶ δὲ τῆς ἐφέδρας ἐφεστάτω τὸ ζῷον· ὁ δὲ διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ σωλὴν ἔστω ὁ ΕΖΗ. ἐχέτω δὲ ἡ βάσις ἐν ἑαυτῇ καὶ καμπύλον σίφωνα τὸν ΘΚ Λ ἐν τῇ κάτω χώρᾳ, οὗ τὸ ἓν σκέλος ἐκτὸς ὑπερεχέτω τοῦ πυθμένος. διὰ δὲ τοῦ μέσου διαφράγματος χώνη ἔστω ἡ ΜΝ, ἧς ὁ καυλὸς ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχύ. ἐπικείσθω δὲ τῇ ΑΒΓ∠ βάσει ἑτέρα βάσις ἡ ΞΟ, ἐφʼ ἧς ἐφεστάτω Πανίσκος ὁ ΠΡ ἀξόνιον ἔχων τὸ Σ ὑπερέχον εἰς τὸ ἄνω μέρος τῆς βάσεως, ᾧ συμφυὴς ἔστω σωλὴν ὁ ΤΥ ἔχων ἐκ τοῦ ἄκρου φιάλιον συμφυὲς καὶ συντετρημένον αὐτῷ τὸ ΥΦ τηλικοῦτος δὲ ἔστω ὁ ΤΥ σωλήν, ὥστε ἀποστραφέντος τοῦ Πανίσκου τὸ ΥΦ φιάλιον κεῖσθαι κατὰ τὴν ΜΝ χώνην ὑπεράνω βραχύ. κατὰ δὲ τὴν ΜΝ χώνην ἐπὶ τῆς βάσεως ἔστω φιάλιον τὸ ΧΨ συντετρημένον τῇ βάσει, ἐν φερέσθω τὸ ἐπίρρυτον ὕδωρ τὸ Ω τοσοῦτον, ὥστε πλέον εἶναι τῆς διὰ τοῦ | ΘΚ Λ διαβήτου ἀπορρύσεως. ἐνεχθήσεται ἄρα τὸ προειρημένον ὑγρὸν διὰ τῆς ΜΝ χώνης εἰς τὸ κάτω μέρος τῆς ΑΒΓ∠ βάσεως, τοῦ ἐν αὐτῇ ἀέρος χωροῦντος διὰ τοῦ ΕΖΗ σωλῆνος. καὶ ἀεὶ ἔσται πλήρης ἡ βάσις τοῦ ὑγροῦ διὰ τὸ μείζονα εἶναι τὴν ἐπίρρυσιν τῆς ἀπορρύσεως. ὅταν ἄρα ἀποστρέφωμεν τὸν Πανίσκον, τὸ ΥΦ φιάλιον ὑπὲρ τὴν χώνην γενόμενον δέξεται τὴν Ω ἐπίρρυσιν, ἥτις διὰ τοῦ ΤΥ σωλῆνος εἰς ἕτερον χωρήσει τόπον. μηκέτι οὖν ἐπιρρέοντος τοῦ ὑγροῦ εἰς τὸ κάτω μέρος τῆς ΑΒΓ∠ βάσεως, ὁ ΘΚ Λ διαβήτης. κενώσει αὐτήν, τοῦ ἀέρος εἰσπίπτοντος διὰ τοῦ ΕΖΗ σωλῆνος, ὥστε προσενεχθέντος τοῦ ποτηρίου πάλιν πίεται τὸ ζῷον.

1.3131.

Hayvan, ne akarsu ne de Pan heykelciğini hareket ettiren başka bir şey olmadan da içebilir.

Kaide ABGD, hayvanın ağzı da E'de olsun. E ağzından, hayvanın göğsünden ve arka ayağından ya da kuyruğundan geçerek kaidenin içine inen bir EZH borusu geçirilsin. Kaide kıpırdamayacak şekilde konduktan sonra, hayvanın içinden geçen EZH borusu, H ağzıyla aynı hizada duran ince ve zor görülür bir E deliğiyle delinsin. Biri EZH diabētēsini, ucu E'ye dayanan yukarıdaki bir borudan suyla doldurursa, ağızları aynı hizada olduğu için EZH diabētēsi suyla dolu kalır. E ağzına kupayı uzatır ve ağzın bir kısmı sıvıya batarsa, EZH diabētēsinin H tarafındaki kolu daha uzun hâle gelir; bu yüzden sıvıyı çeker, çekilen sıvı da ABGD kaidesine gider. Bu düzenekte ABGD kaidesinin sızdırmaz olması gerekmez.

1.31

XXXΙ. Δύναται δὲ καὶ ἄλλως πίνειν τὸ ζῷον μήτε ἐπιρρύτου ὄντος ὕδατος μήτε ἄλλου τινὸς κινοῦντος τὸν Πανίσκον. Ἔστω γὰρ βάσις μὲν ἡ ΑΒΓ∠ τὸ δὲ τοῦ ζῳδίου στόμιον ἔστω πρὸς τῷ Ε, καὶ διὰ τῶν στέρνων τοῦ ζῴου καὶ τοῦ ὀπισθίου ποδὸς ἢ τῆς οὐρᾶς ἀπὸ τοῦ Ε στόματος διώσθω σωλὴν ὁ ΕΖΗ φέρων εἰς τὸ ἐντὸς τῆς βάσεως, καὶ τεθείσης ἀκινήτου τῆς βάσεως τετρυπήσθω ὁ ΕΖΗ σωλὴν ὁ διὰ τοῦ ζῴου λεπτῷ καὶ δυσθεωρήτῳ τρυπήματι τῷ Ε κειμένῳ πρὸς διαβήτην τῷ H στομίῳ. ἐὰν οὖν τις πληρώσῃ τὸν ΕΖΗ διαβήτην ὕδατος διά τινος μετεώρου σωλῆνος, οὗ τὸ ἄκρον πρόσκειται τῷ Ε, μενεῖ πλήρης ὕδατος ὁ ΕΖΗ διαβήτης διὰ τὸ ἐξ ἴσου κεῖσθαι τὰ στόμια αὐτοῦ. ὅταν οὖν προσενέγκωμεν τῷ Ε στομίῳ τὸ ποτήριον καὶ βαπτισθῇ τι μέρος τοῦ στομίου, συμβήσεται τοῦ ΕΖΗ διαβήτου τὸ πρὸς τῷ Η κῶλον μεῖζον γενέσθαι. καὶ διὰ τοῦτο ἐπισπάσεται τὸ ὑγρόν· τὸ δὲ ἐπισπώμενον φέρεται εἰς τὴν ΑΒΓ∠ βάσιν. οὐκ ἀνάγκη δὲ τὴν ΑΒΓ∠ βάσιν στεγνοῦν ἐπὶ ταύτης τῆς κατασκευῆς.

1.3232.

Mısırlıların tapınaklarında, kapı pervazlarının yanında, içeri girenlerin çevirmesi için dönen tunç çarklar bulunur; çünkü tuncun arındırdığına inanılır. İçeri girenlerin üzerlerine su serpmeleri için kutsal su kapları da vardır. Öyle bir şey yapalım ki çark çevrilince ondan, söylediğimiz gibi serpinmek için su aksın.

Pervazın arkasında gizli bir ABGD su kabı olsun; dibi bir E deliğiyle delinmiş olsun. Dibin altına, dipteki deliğin hizasında kendisi de delinmiş bir ZHThK borucuğu yapıştırılsın. Bunun içinde başka bir LM borucuğu bulunsun; bu, L tarafında ZHThK'ye yapıştırılmış olsun ve E deliğinin hizasında bir P deliği taşısın. Bu iki borucuğun arasında, ikisine de tam oturan ve E deliğinin hizasında bir S deliği bulunan bir başka NXOR borucuğu olsun. Bu delikler karşı karşıya dururken biri ABGD kabına su dökerse, su LM borucuğundan dışarı akar; NXOR borucuğunu S deliğinin hizası bozulacak şekilde çevirirsek artık akmaz. Çark NXOR borucuğuna bitişik olsun; böylece çark her çevrildiğinde su akar.

1.32

ΧΧΧΙΙ. Ἐν τοῖς Αἰγυπτίων ἱεροῖς πρὸς ταῖς παραστάσι τροχοὶ χάλκεοι ἐπιστρεπτοὶ γίνονται πρὸς τὸ τοὺς εἰσερχομένους ἐπιστρέφειν αὐτοὺς διὰ τὸ δοκεῖν τὸν χαλκὸν ἁγνίζειν· ἔστι δὲ καὶ περιρραντήρια πρὸς τὸ τοὺς εἰσερχομένους περιρραίνεσθαι. δέον οὖν ἔστω ποιῆσαι, ὥστε ἐπιστραφέντος τοῦ τροχοῦ ὕδωρ ἐξ αὐτοῦ ἐπιρρέειν εἰς τὸ ὡς εἴρηται περιρραίνεσθαι. Ἔστω ὄπισθεν τῆς παραστάδος κρυπτὸν ἀγγεῖον ὕδατος τὸ ΑΒ Γ∠ τετρημένον τὸν πυθμένα τῷ Ε τρήματι. ὑποκεκολλήσθω ὑπὸ τὸν πυθμένα αὐλίσκος ὁ ΖΗΘΚ ἔχων καὶ αὐτὸς τρύπημα κατὰ τὸ ἐν τῷ πυθμένι τρῆμα· ἐντὸς δὲ τούτου ἕτερος αὐλίσκος ὁ ΛΜ κατὰ μὲν τὸ Λ μέρος προσκεκολλημένος τῷ ΖΗΘΚ, κατὰ δὲ τὸ Ε τρῆμα καὶ αὐτὸς τρῆμα ἔχων τὸ Π· μεταξὺ δὲ τῶν εἰρημένων δύο αὐλίσκων ἕτερός ἐστιν ὁ ΝΞΟΡ συνεσμηρισμένος ἀμφοτέροις καὶ ἔχων τρῆμα κατὰ τὸ Ε τρῆμα τὸ Σ. καταλλήλων οὖν τούτων τῶν τρημάτων ὄντων, ἐὰν ἐγχέῃ τις εἰς τὸ ΑΒΓ∠ ἀγγεῖον ὕδωρ, ἔξω ῥεύσει διὰ τοῦ ΛΜ αὐλίσκου· ἐὰν δὲ ἐπιστρέφωμεν τὸν ΝΞΟΡ αὐλίσκον, ὡς παραλλάξαι τὸ Σ τρῆμα, οὐκέτι ῥεύσει. γεγονέτω οὖν ὁ τροχὸς συμφυὴς τῷ ΝΞΟΡ αὐλίσκῳ, ὥστε ἐπιστρεφομένου αὐτοῦ πλεονάκις τὸ ὕδωρ ῥεύσει.

1.3333.

Tek bir kap olsun: Ağzından birçok çeşit şarap dökülsün ve aynı musluktan kim hangisini isterse o alınsın; öyle ki birkaç kişi şaraplarını koymuşsa, her biri sırası gelince kendi koyduğu şarabı, ne kadar koymuşsa o kadar geri alsın.

Kapalı bir ABGD kabı olsun; boyun kısmı EZ bölmesiyle kapatılmış olsun. Kabın tamamı da istediğimiz şarap sayısı kadar hücreye bölünsün; bölmeler HTh ve KL olsun, böylece şarabın konacağı M, N, X adında üç hücre meydana gelsin. EZ bölmesi her hücrenin hizasında ince deliklerle delinsin: O, P, R. Bu O, P, R deliklerinden kabın boynuna doğru yükselen ve ona açılan PS, OT, RY borucukları uzansın. Her borucuğun yanında, EZ bölmesinde, sıvının hücrelere geçeceği süzgeç gibi ince delikler bulunsun. Her bir şarabı dökmek istediğimizde S, T, Y'yi parmaklarımızla kapatır ve şarabı Ph boynundan dökeriz; şarap hiçbir hücreye girmez, çünkü hücrelerdeki havanın çıkış yolu yoktur. S, T, Y hava deliklerinden birini açınca, o hücredeki hava çıkar ve şarap süzgeçten o hücreye dolar. Hava deliğini yeniden kapatıp aynı şekilde başka birini açar ve başka bir şarap dökeriz; sonra sırayla geri kalanları, şarap sayısı ve ABGD kabındaki hücre sayısı ne kadarsa.

Her birini sırası gelince aynı musluktan şöyle alırız. ABGD kabının dibinde her hücreden birer boru çıksın: M'den KhPs, N'den ŌSt, X'ten QSs. Bunların Ps, St, Ss uçları, birbirinden aralıklı olarak başka bir PsStSsA′ borusuna açılsın ve bu borunun içine doğru sızdırmaz olsun. PsStSsA′ borusunun içine tam oturan başka bir B′G′ borusu bulunsun; bunun iç ucu G′ kapalı olsun, Ps, St, Ss hizalarında da delikleri bulunsun; böylece B′G′ borusu çevrildikçe üzerindeki delik sırayla Ps, St, Ss deliklerinin karşısına gelsin, her hücredeki şarabı alsın ve B′G′ borusunun dış ağzından dışarı versin. B′G′ borusuna bitişik demirden bir D′E′ çubuğu olsun. E′ ucuna kurşundan bir E′ ağırlığı yapıştırılsın; D′ ucunda ise ortasına, çukur yüzü yukarı bakan küçük bir St′ kâsesi yapıştırılmış demirden bir D′St′ pimi bulunsun. İçi boş, kesik bir koni de olsun; büyük dairesi Z′, küçük dairesi Th′ olsun ve D′St′ pimi bunun içinden geçsin. M, N, X hücrelerinin sayısı kadar, büyüklükleri farklı kurşun bilyeler de yapılsın. Bilyelerin en küçüğünü Z′Th′ kâsesine koyarsak, ağır basarak aşağı iner, ta ki kesik koninin iç yüzeyine değsin. Böylece B′G′ borusunu çevirerek üzerindeki deliği Ps hizasına getirir; M hücresindeki şarap da, bilye kâsede durduğu sürece akar, meğer ki hepsi daha önce akıp bitmiş olsun. Bilyeyi kaldırırsak E′ ağırlığı yeniden ağır basarak Ps deliğini kapatır; şarap artık akmaz. Bilyelerden başka birini koyarsak, daha çok aşağı iner ve boruyu daha çok çevirir; ta ki üzerindeki delik St deliğinin hizasına gelsin. Böylece N hücresindeki şarap akar. Bilye kaldırılınca E′ ağırlığı yine ağır basarak St deliğini kapatır ve şarap artık akmaz. Daha büyük bir bilye konursa B′ borusu daha da çevrilir ve [son] hücredeki şarap akar. Ancak bilyelerin en küçüğü kâseye konunca E′ ağırlığına üstün gelmeli, yani B′ borusunu çevirebilmelidir; böylece öteki bilyeler de ona üstün gelir ve B′ musluğunu çevirir.

1.33

ΧΧΧΙΙΙ. Ἀγγείου ὄντος ἑνός, ἐμβαλεῖν διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ οἴνων πλείονα γένη καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ κρουνοῦ λαμβάνειν ἕκαστον αὐτῶν, ὃ ἐάν τις προαιρῆται, ὥστε πλειόνων ἐμβαλόντων τοὺς οἴνους ἕκαστον τὸν ἴδιον δέξασθαι κατὰ μέρος, ὅσος ἐὰν ὁ ἀφʼ ἑκάστου ἐμβληθείς. Ἔστω ἀγγεῖον στεγνὸν τὸ ΑΒΓ∠ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ Ε Ζ διαφράγματι· διαπεφράχθω δὲ καὶ τὸ ὅλον ἀγγεῖον εἰς χώρας τοσαύτας, ὅσους βουλόμεθα καὶ τοὺς οἴνους εἶναι· καὶ ἔστω | διαφράγματα τὰ ΗΘ, ΚΛ, ὥστε γίνεσθαι χώρας τρεῖς τὰς Μ, Ν, Ξ, εἰς ἃς ἐμβληθήσεται ὁ οἶνος. τετρήσθω δὲ τὸ ΕΖ διάφραγμα καθʼ ἑκάστην χώραν λεπτοῖς τρυπηματίοις· καὶ ἔστω τὰ τρυπημάτια τὰ Ο, Π, Ρ. ἐκ δὲ τῶν Ο, Π, Ρ τρυπηματίων σωληνάρια ἀνατεινέτω τὰ ΠΣ. ΟΤ, ΡΥ εἰς τὸν τράχηλον τοῦ ἀγγείου συντετρημένα αὐτῷ· παρὰ δὲ ἕκαστον σωληνάριον τρυπημάτια ἔστω λεπτὰ ἐν τῷ ΕΖ διαφράγματι ἠθμοειδῆ, διʼ ὧν τὸ ὑγρὸν εἰς τὰς χώρας χωρήσει. ὅταν οὖν βουλώμεθα ἐγχέειν ἕκαστον οἶνον, καταληψόμεθα τοῖς δακτύλοις τὰ Σ, Τ, Υ καὶ ἐγχέομεν τὸν οἶνον διὰ τοῦ Φ τραχήλου· οὗτος δὲ εἰς οὐδεμίαν χώραν χωρήσει διὰ τὸ μὴ ἔχειν διέξοδον τὸν ἐν ταῖς χώραις ἀέρα. ὅταν οὖν ἀνέσωμεν ἓν τῶν Σ, Τ., Υ διαυγίων, ὁ ἐν τῇ κατʼ ἐκεῖνο χώρᾳ ἀὴρ ἐκχωρήσει, διὰ τοῦ ἠθμοῦ τοῦ οἴνου εἰς τὴν χώραν ἐμπίπτοντος. πάλιν καταλαμβανόμενοι τὸ διαύγιον, ἄλλο ὁμοίως ἀνήσομεν καὶ ἐμβαλοῦμεν ἕτερον οἶνον, εἶτα ἐξῆς τοὺς λοιπούς, ὅσοι ἐὰν ὧσιν οἵ τε οἶνοι καὶ αἱ ἐν τῷ ΑΒΓ∠ ἀγγείῳ ἰσοπληθεῖς χῶραι. δεξόμεθα δὲ ἕκαστον αὐτῶν κατὰ μέρος διὰ τοῦ αὐτοῦ κρουνοῦ οὕτως. ἐν τῷ πυθμένι τοῦ ΑΒΓ∠ ἀγγείου ἐξ ἑκάστης χώρας σωλῆνες ἔστωσαν ἐκ μὲν τῆς Μ ὁ ΧΨ, ἐκ δὲ τῆς Ν ὁ ΩϚ, ἐκ δὲ τῆς Ξ ὁ 𝒢 ϡ· τὰ δὲ ἄκρα αὐτῶν τὰ Ψ, Ϛ, ϡ συντετρήσθω ἑτέρῳ σωλῆνι τῷ ΨϚϡ ,Α ἀπέχοντα ἀπʼ ἀλλήλων, καὶ ἐστεγνώσθωσαν εἰς τὸ ἐντὸς τοῦ ΨϚϡ ,Α. ἕτερος δὲ σωλὴν ⟨ἔστω⟩ συνεσμηρισμένος ὁ ,Β ,Γ τῷ ΨϚϡ ,Α, ἐπεστομωμένος μὲν κατὰ τὸ ἐντὸς μέρος τὸ ,Γ, τρήματα δὲ ἔχων κατὰ τὰ Ψ, Ϛ, ϡ, ὥστε ἐπιστρεφομένου τοῦ ,Β ,Γ σωλῆνος τὰ ἐν αὐτῷ τρήματα παραγινόμενα παρʼ ἕκαστον τῶν Ψ, ϛ, τρημάτων δέχεσθαι τὸν ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ οἶνον καὶ εἰς τὸ ἐκτὸς ἀποδιδόναι διὰ τοῦ ἐκτὸς στομίου τοῦ ,Β ,Γ σωλῆνος. τῷ οὖν ,Β ,Γ σωλῆνι συμφυὴς ἔστω σιδηροῦς ὀβελίσκος ὁ ,∠ ,Ε. καὶ κατὰ μὲν τὸ ,Ε μέρος ⟨βάρος⟩ ἐκ μολίβδου προσκεκολλήσθω τὸ ,Ε, κατὰ δὲ τὸ ,∠ περόνη σιδηρᾶ ἡ ,∠ ,Ϛ ἔχουσα ἐκ τοῦ μέσου προσκεκολλημένον φιάλιον τὸ ,ϛ τὰ κοῖλα εἰς τὸ ἄνω μέρος ἔχον. ἔστω δέ τις καὶ κῶνος κοῖλος κόλουρος, οὗ ὁ μὲν μείζων κύκλος ἔστω ὁ ,Ζ, ὁ δὲ ἐλάσσων ὁ ,Θ, διʼ οὗ καὶ ἡ ,∠ ,Ϛ περόνη διερχέσθω. γεγονέτω δὲ καὶ σφαιρία μολιβᾶ ἄνισα τοῖς μεγέθεσι τοσαῦτα ὅσαι εἰσὶ καὶ αἱ Μ, Ν, Ξ χῶραι. ἐὰν οὖν τὸ ἔλασσον τῶν σφαιρίων ἐπιθῶμεν τῷ ,Ζ ,Θ φιαλίῳ, καταβαρῆσαν εἰς τὸ κάτω μέρος ἐνεχθήσεται, ἄχρις ἄν ψαύσῃ τῆς τοῦ κώνου κολούρου κοίλης ἐπιφανείας, καὶ ἐπιστρέψει τὸν ,Β ,Γ σωλῆνα, ὥστε τὸ ἐν αὐτῷ τρῆμα γενέσθαι κατὰ τὸ Ψ καὶ δέχεσθαι τὸν ἐν τῇ Μ χώρᾳ οἶνον ῥέοντα ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφʼ ὅσον καὶ ἐπίκειται ἡ σφαῖρα τῷ φιαλίῳ, εἰ μὴ ἄρα ὅλος ἐκρερευκώς. ἐὰν δὲ ἀφέλωμεν τὸ σφαιρίον, πάλιν τὸ ,Ε βάρος καταστρέψαν ἀποκλείσει τὸ Ψ τρῆμα, ὥστε μηκέτι ῥέειν τὸν οἶνον. πάλιν οὖν ἢν ἕτερον τῶν σφαιρίων ἐπιθῶμεν, πλέον κατενεχθήσεται καὶ πλέον ἐπιστρέψει τὸν σωλῆνα, ἄχρις ἂν τὸ ἐν αὐτῷ τρῆμα γένηται κατὰ τὸ Ϛ τρῆμια. καὶ οὕτως ῥεύσει ὁ ἐν τῇ Ν χώρᾳ οἶνος. καὶ πάλιν ἀρθέντος τοῦ σφαιρίου καταρρέψαν τὸ ,Ε βάρος ἀποκλείσει τὸ Ϛ τρῆμα, ὥστε μηκέτι ῥέειν τὸν οἶνον. ἐὰν δὲ ἕτερον μεῖζον ἐπιτεθῇ, πλέον ἐπιστραφήσεται ὁ ,Β σωλήν, ὥστε ῥέειν τὸν ἐν τῇ χώρᾳ οἶνον. δεῖ μέντοι τὸ ἔλασσον τῶν σφαιρίων ἐπιτεθὲν ἐπὶ τῷ φιαλίῳ κατα- κρατεῖν τοῦ ,Ε βάρους, τουτέστιν ἐπιστρέφειν τὸν ,Β σωλῆνα. οὕτως γὰρ καὶ τὰ σφαιρία τὰ λοιπὰ κατακρατήσει καὶ ἐπιστρέψει τὸν ,Β κρουνόν.

1.3434.

Fitilini kendi kendine ileri süren bir kandil yapmak.

Kandil ABG olsun. Ağzından, E noktası etrafında rahatça hareket eden demirden bir DE pimi geçirilsin; fitil bu pimin çevresine gevşekçe sarılsın. Yanına da bir mil etrafında rahatça dönen dişli bir Z tamburu konsun; dişleri pime değsin, böylece tambur döndükçe dişler fitili ileri itsin. Kandilin göbeğindeki açıklık geniş olsun. Yağ konduktan sonra üzerinde küçük bir H kazanı yüzsün; buna bitişik, dikey, dişli ve tamburun dişlerine geçmiş bir Th çıtası bulunsun. Yağ tükendikçe kazancık aşağı iner ve çıtanın dişleriyle Z tamburunu döndürür; böylece fitil ileri itilir.

1.34

ΧΧΧΙV. Λύχνον κατασκευάσαι ἑαυτὸν προσμύσσοντα. Ἔστω ὁ λύχνος ὁ ΑΒΓ. διὰ δὴ τοῦ στόματος αὐτοῦ περόνη σιδηρᾶ διώσθω ἡ ∠Ε κινουμένη εὐλύτως περὶ τὸ Ε σημεῖον. περὶ δὲ τὴν περόνην τὸ ἐλλύχνιον περιειλείσθω εὔλυτον. παρακείσθω δὲ καὶ τύμπανον ὠδοντωμένον τὸ Ζ κινούμενον περὶ ἀξόνιον εὐλύτως, οὗ οἱ ὀδόντες ψαυέτωσαν τῆς περόνης, ὅπως ἐπιστρεφομένου αὐτοῦ προωθῆται τὸ ἐλλύχνιον διὰ τῶν ὀδόντων. ἐχέτω δὲ ὁ λύχνος ἀνεῳγότα τὸν ὀμφαλὸν ἐπὶ πλέον. ἐμβληθέντος δὲ τοῦ ἐλαίου ἐπινηχέσθω λεβητάριον τὸ Η ἔχον συμφυὲς ὄρθιον κανόνιον τὸ Θ ὠδοντωμένον καὶ συμπεπλεγμένον τοῖς ὁδοῦσι τοῦ τυμπανίου. συμβήσεται οὖν δαπανωμένου τοῦ ἐλαίου τὸ λεβητάριον καταβαῖνον ἐπιστρέφειν τὸ Ζ τυμπάνιον διὰ | τῶν τοῦ κανονίου ὀδόντων, ὥστε προωθεῖσθαι τὸ ἐλλύχνιον.

1.3535.

Dibinin yanında açık bir musluğu olan bir kap olsun ve içine sıvı dökülsün: Musluk kâh hemen başta akar, kâh kap yarıya kadar dolunca, kâh tamamen dolunca; genel olarak, ne kadar sıvı konunca istersek o zaman akar ve dökülen sıvının hepsini boşaltır.

Boyun kısmı bir bölmeyle kapatılmış bir AB kabı olsun. Bölmeden, ona sızdırmaz biçimde tutturulan ve dipten suyun akabileceği kadar uzakta duran bir GD borusu indirilsin. Bir de bükük bir EZH sifonu olsun; iç kolu dipten suyun akabileceği kadar uzakta dursun, dışarı çıkarılan öbür kolu musluk biçiminde yapılsın. Diabētēsin kıvrımı tam kabın boynunun hizasında olsun. AB kabında, bölmenin yanında gövdeye açılan bir Th hava deliği de bulunsun. Sıvı dökülmeye başlar başlamaz musluğun akmasını istersek, Th hava deliğini parmağımızla kapatırız ve musluk akar; çünkü kaptaki hava hiçbir yere çekilemediğinden sıvı bükük sifondan dışarıya hücum eder. Hava deliğini kapatmazsak sıvı gövdeye gider ve hava deliğini kapatıncaya kadar musluk akmaz. Bundan sonra hava deliği yeniden açılsa da diabētēs sıvının hepsini boşaltır.

1.35

ΧΧΧV. Ἀγγείου ὄντος καὶ κρουνὸν παρὰ τὸν πυθμένα ἀνεῳγότα ἔχοντος καὶ ἐγχεομένου εἰς αὐτὸ ὑγροῦ, ὁτὲ μὲν κατʼ ἀρχὰς ῥεύσει ὁ κρουνός, ὁτὲ δὲ κατὰ τὸ ἥμισυ, ὁτὲ δὲ καὶ ὅλου πληρωθέντος. ἢ καὶ καθόλου, ὁπόσου ἂν ἐμβληθέντος τοῦ ὑγροῦ ῥεύσει ὁ κρουνός, καὶ πᾶν κενώσει τὸ ἐμβληθὲν ὑγρόν. Ἔστω τι ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον. διὰ δὲ τοῦ διαφράγματος | καθείσθω σωλὴν ὁ Γ∠ συνεστεγνωμένος τῷ διαφράγματι, ἀπέχων δὲ τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ἔστω δὲ καὶ καμπύλος σίφων ὁ ΕΖΗ, οὗ τὸ μὲν ἐντὸς σκέλος ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν, τὸ δὲ ἕτερον εἰς τὸ ἐκτὸς ἀποδοθὲν εἰς κρουνὸν διεσκευάσθω. ἡ δὲ κυρτότης τοῦ διαβήτου παρʼ αὐτὸν ἔστω τὸν τράχηλον τοῦ ἀγγείου. ἐχέτω δὲ καὶ διαύγιον τὸ ΑΒ ἀγγεῖον παρὰ τὸ διάέφραγμα, τὸ Θ φέρον εἰς τὸ κύτος. ἐὰν οὖν βουλώμεθα κατʼ ἀρχὰς ἐγχεομένου τοῦ ὑγροῦ ῥέειν τὸν κρουνόν, καταληψόμεθα τῷ δακτύλῳ τὸ Θ διαύγιον, καὶ ῥεύσει ὁ κρουνός. μὴ γὰρ ἔχοντος τοῦ ἐν τῷ ἀγγείῳ ἀέρος ἀντιπερίστασιν, τὸ ὑγρὸν ὁρμήσει διὰ τοῦ καμπύλου σίφωνος εἰς τὸ ἐκτὸς μέρος. ἐὰν δὲ μὴ καταλαβώμεθα τὸ διαύγιον, χωρήσει τὸ ὑγρὸν εἰς τὸ κύτος, καὶ οὐ μὴ ῥεύσει ὁ κρουνός, ἄχρις ἂν πάλιν καταλαβώμεθα τὸ διαύγιον. μετὰ δὲ ταῦτα ἀνεθέντος τοῦ διαυγίου ὁ διαβήτης ἅπαν κενώσει τὸ ὑγρόν.

1.3636.

Bir kap daha yapılır: Sıvıyı döktüğün sürece alır; ara verirsen artık almaz. Şöyle olur.

Boyun kısmı GD bölmesiyle kapatılmış bir AB kabı olsun. Bölmeden, dipten biraz yukarıda duran ve bölmenin üstüne, kabın ağzına az kalacak kadar taşan bir EZ borusu indirilsin. Bunun çevresine, bölmeden ve EZ borusundan suyun akabileceği kadar uzakta duran başka bir HTh borusu geçirilsin; HTh borusunun üst ucu bir pulcukla kapatılsın. Kabın gövdeye açılan bir K hava deliği de bulunsun. Boyundan sıvı dökersek, sıvı HTh borusundan [ve EZ'den] gövdeye geçer, hava da K hava deliğinden çıkar. Ara verir ve kabın boynu boşalırsa, araya giren hava sıvının bütünlüğünü koparır; böylece HTh borusundaki sıvı aşağı boşalıp bölmenin üstüne düşer. HTh borusunun çevresindeki boşluk geniş olsun ki sıvı ağırlığıyla aşağı düşebilsin. Sonra yeniden sıvı dökülürse, EZ borusunda ve HTh'de kapalı kalan hava sıvının içeri girmesine izin vermez; sıvı kabın kenarından taşar.

1.36

ΧΧΧVI. Κατασκευάζεται δὲ καὶ ἀγγεῖον, ὃ ἐφʼ ὅσον μὲν ἐπιχέεις τὸ ὑγρὸν δέχεται, ἐὰν δὲ διαλίπτῃς, οὐκέτι δέχεται. γίνεται δὲ τὸν τρόπον τοῦτον. Ἔστω τὸ ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ Γ∠ διαφράγματι. διὰ δὲ τοῦ διαφράγματος καθείσθω σωλὴν ὁ ΕΖ ἀπέχων μὲν ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχύ, ὑπερέχων δὲ τοῦ διαφράγματος, ὥστε μικρὸν ἀπέχειν τοῦ χείλους τοῦ ἀγγείου. περὶ δὲ τοῦτον περικείσθω ἕτερος ὁ ΗΘ ἀπέχων ἀπὸ τοῦ διαφράγματος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν καὶ ἀπὸ τοῦ ΕΖ σωλῆνος. ἐπιπεφράχθω δὲ ὁ ΗΘ σωλὴν τὸ ἄνω μέρος λεπιδίῳ. ἐχέτω δὲ τὸ ἀγγεῖον καὶ διαύγιον | τὸ Κ φέρον εἰς τὸ κύτος. ὅταν οὖν ἐγχέωμεν τὸ ὑγρὸν διὰ τοῦ τραχήλου, συμβήσεται χωρεῖν αὐτὸ διά τε τοῦ ΗΘ σωλῆνος καὶ διὰ τοῦ Κ εἰς τὸ κύτος, τοῦ ἀέρος ἐκχωροῦντος διὰ τοῦ Κ διαυγίου. ἐὰν οὖν διαλίπωμεν καὶ κενωθῇ ὁ τοῦ ἀγγείου τράχηλος, ὁ ἀὴρ διαστήσει τὴν συνεχειαν, ὥστε τὸ ἐνὸν ἐν τᾷ ΗΘ σωλῆνι ὑγρὸν καταρραγὲν πεσεῖται ἐπὶ τὸ διάφραγμα. ἔστω γὰρ τὸ εὗρος τὸ περὶ τὸν ΗΘ σωλῆνα μέγα, ὥστε τῷ βάρει καταπεσεῖται τὸ ὑγρόν. ἐπεγχυθέντος δὲ ἑτέρου ὑγροῦ ὁ ἐναποληφθεὶς ἐν τῷ ΕΖ σωλῆνι ἀὴρ καὶ ἐν τῷ ΗΘ οὐκ ἐάσει παρεισελθεῖν τὸ ὑγρόν, ἀλλʼ ὑπὲρ τὸ χεῖλος τοῦ ἀγγείου ὑπερχυθήσεται.

1.3737.

Bir kaide üzerinde, elinde bir tulum tutan küçük bir satir heykeli yapılır; yanında küçük bir yıkanma teknesi durur. Tekneye ağzına kadar sıvı dökülünce tulumdan tekneye su akar ve tulumdaki suyun hepsi boşalıncaya kadar tekne taşmaz. Yapısı şöyledir.

Her yanı kapalı, güzel görünsün diye silindir ya da sekizgen biçiminde bir AB kaidesi olsun ve GD bölmesiyle ikiye ayrılsın. Bölmeden, bölmeye açılan ve tavana biraz mesafe kalacak şekilde yükselen bir EZ borusu çıksın. Tavandan bir HTh borusu geçirilsin: Yukarıya biraz taşsın, üzerinde tekne dursun, kabın dibinden suyun akabileceği kadar uzakta bulunsun ve kabın tavanına da bölmeye de sızdırmaz biçimde tutturulsun. Aynı şekilde tavandan başka bir KLM borusu geçirilsin; bölmeden biraz yukarıda dursun, tavana sızdırmaz biçimde tutturulsun ve akıttığı suyu, HTh borusuna takılı ve ona açılan tekneye versin. AD kabı bir N deliğinden sıvıyla doldurulsun ve doldurulduktan sonra delik kapatılsın. Tekneye sıvı dökersek, sıvı HTh borusundan BG kabına gider; oradaki hava EZ borusundan AD kabına geçer ve buradaki sıvıyı KLM borusundan tekneye iter. Bu sıvı da yeniden BG kabına giderek aynı şekilde oradaki havayı iter; hava da yine AD kabındaki suyu tekneye iter. Bu, AD kabındaki su boşalıncaya kadar sürer. MLK borusu tulumun ağzından geçmeli ve gösteri daha uzun sürsün diye çok ince olmalıdır.

1.37

XXXVII. Κατασκευάζεται δὲ καὶ Σατυρίσκος ἐπί τινος βάσεως ἀσκὸν ἐν ταῖς χερσὶ κατέχων, ᾦ προσπαράκειται λουτηρίδιον, καὶ ἐγχυθέντος εἰς αὐτὸ ὑγροῦ, ὥστεπληρωθῆναι, ἐπιρρεύσει διὰ τοῦ ἀσκοῦ ὕδωρ εἰς τὸ λουτηρίδιον καὶ οὐχ ὑπερχυθήσεται, ἄχρις οὗ πᾶν τὸ διὰ τοῦ ἀσκοῦ ὕδωρ κενωθῇ. ἔστι δὲ ἡκατασκευὴ τοιαύτη. Ἔστωτις βάσις ἡ ΑΒ στεγνὴ πάντοθεν, ἤτοι κυλινδρικὴ ἢ ὀκτάγωνος εὐπρεπείας ἕνεκα, διαπεφραγμένη τῷ Γ∠ διαφράγματι. διὰ δὲ τοῦ διαφράγματος ἀνατεινέσθω σωλὴν ὁ ΕΖ συντετρημένος τῷ διαφράγματι, ἀπέχων δὲ τῆς στέγης βραχύ. διὰ δὲ τῆς στέγης διώσθω σωλὴν ὁ ΗΘ ὑπερέχων μὲν εἰς τὸ ἄνω μέρος βραχὺ καὶ ἔχων λουτηρίδιον ἐπικείμενον, ἀπέχων δὲ ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν, συνεστεγνωμένος δὲ τῇ στέγῃ τοῦ ἀγγείου καὶ τῷ διαφράγματι. ἕτερος δὲ ὁμοίως διώσθω διὰ τῆς στέγης ὁ Κ ΛΜ ἀπέχων μὲν ἀπὸ τοῦ διαφράγμα | τος βραχύ, συνεστεγνωμένος δὲ τῇ στέγῃ καὶ φέρων τὴν ἐξ αὐτοῦ ῥύσιν εἰς τὸ λουτηρίδιον, ὃ δὴ πρόσκειται τῷ ΗΘ σωλῆνι συντετρημένον αὐτῷ. πεπληρώσθω οὖν τὸ Α∠ ἀγγεῖον ὑγροῦ διά τινος ὀπῆς τῆς Ν, ἥτις μετὰ τὴν ἔγχυσιν ἐσπεγνώσθω. ἐὰν οὖν ἐγχέωμεν εἰς τὸ λουτηρίδιον ὑγρόν, χωρήσει διὰ τοῦ ΗΘ σωλῆνος εἰς τὸ ΒΓ ἀγγεῖον, τοῦ ἐν αὐτῷ ἀέρος χωροῦντος διὰ τοῦ ΕΖ σωλῆνος, ὃς χωρήσας εἰς τὸ Α∠ ἀγγεῖον ἐκθλίψει τὸ ἐν αὐτῷ ὑγρὸν διὰ τοῦ Κ ΛΜ σωλῆνος εἰς τὸ λουτηρίδιον. τοῦτο δὲ πάλιν φερόμενον εἰς τὸ ΒΓ ἀγγεῖον ἐκθλίψει ὁμοίως τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα, ὅς δὴ πάλιν τὸ ἐν τῷ Α∠ ἀγγείῳ ὕδωρ ἐκθλίψει εἰς τὸ λουτηρίδιον. καὶ τοῦτο ἔσται, ἄχρις ἂν κενωθῇ τὸ ἐν τῷ Α∠ ἀγγείῳ ὕδωρ. δεήσει δὲ τὸν ΜΛΚ σωλῆνα διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἀσκοῦ εἶναι καὶ λεπτὸν παντάπασιν ὑπάρχειν ἕνεκα τοῦ τὴν ἐπῖδειξιν ἐπὶ πλείονα. χρόνον παραμένειν.

1.3838.

Küçük bir tapınak yapımı: Kurban yakılınca kapılar kendiliğinden açılsın, kurban ateşi sönünce yeniden kapansın.

Söz konusu küçük tapınak bir ABGD kaidesi üzerinde olsun; kaidenin üstünde de küçük bir ED sunağı dursun. Sunaktan bir HZ borusu geçirilsin; Z ağzı sunağın içinde olsun, H ağzı ise bir Th küresinin içine girsin ve kürenin merkezinden biraz uzakta dursun. Küre HZ borusuna sızdırmaz biçimde tutturulsun. Kürenin içinde bükük bir KLM sifonu da bulunsun. Kapıların menteşe milleri aşağıya doğru uzatılsın ve ABGD kaidesindeki yuvalarda rahatça dönsün. Millerden çıkan küçük zincirler bir araya bağlanıp bir makaradan geçirilerek asılı, içi boş bir NX kabına bağlansın. Millere öncekilerin ters yönünde sarılmış başka küçük zincirler de bir araya bağlanıp bir makaradan geçirilerek bir kurşun ağırlığa bağlansın; bu ağırlık ağır bastıkça kapılar kapalı kalır. KLM sifonunun dış kolu asılı kaba uzansın. Kürenin yarısı dolacak kadar su bir P deliğinden konsun ve döküldükten sonra delik kapatılsın. Ateş yakılınca sunaktaki hava ısınıp daha geniş bir yere yayılır; HZ borusundan küreye geçerek oradaki sıvıyı KLM sifonundan asılı kaba iter; kap da ağır basarak zincirleri çeker ve kapıları açar. Ateş sönünce incelmiş hava kürenin çeperindeki gözeneklerden dışarı çıkar; bükük sifon da, dışarı çıkan havanın bıraktığı yeri doldurmak için asılı kaptaki sıvıyı çeker, çünkü sifonun ucu asılı kaptaki suya batmış durumdadır. Kap hafifleyince asılı ağırlık yeniden ağır basar ve kapıları kapatır. Kimileri su yerine cıva kullanır; çünkü cıva sudan ağırdır ve ısıyla kolayca genleşir.

1.38

XXXVIII. Ναΐσκου κατασκευή, ὥστε θυσίας γινομένης τὰς θύρας αὐτομάτως ἀνοίγεσθαι, σβεσθείσης δὲ τῆς θυσίας πάλιν κλείεσθαι. Ἔστω ὁ προειρημένος ναΐσκος ἐπὶ βάσεως τῆς ΑΒΓ∠, ἐφʼ ἧς ἐπικείσθω βωμίσκος ὁ Ε∠ διὰ δὲ τοῦ βωμίσκου διώσθω σωλὴν ὁ ΗΖ, οὖ τὸ μὲν Ζ στόμιον ἐντὸς ἔστω τοῦ βωμίσκου, τὸ δὲ Η ἐν σφαίρᾳ τινὶ περιειλήφθω τῇ Θ ἀπέχον ἀπὸ τοῦ κέντρου αὐτῆς βραχύ. συνεστεγνώσθω δὲ καὶ ἡ σφαῖρα τῷ Η Ζ σωλῆνι. ἔστω δὲ καὶ ἐν τῇ σφαίρᾳ καμπύλος σίφων ὁ Κ ΛΜ. οἱ δὲ στροφεῖς τῶν θυρῶν παρεκτετάσθωσαν εἰς τὸ κάτω μέρος καὶ στρεφέσθωσαν ἐν κνωδακίοις οὖσιν ἐν τῇ ΑΒΓ∠ βάσει εὐλύτως. ἐκ δὲ τῶν στροφέων | ἁλυσείδια εἰς ἓν ἀποδεθέντα διὰ τροχίλου ἀποδεδέσθω εἰς ἀγγεῖον κοῖλον τὸ ΝΞ κρεμάμένον· ἕτερα δὲ ἁλυσείδια ἐπειληθέντα πρὸς τοὺς στροφεῖς τὰ ἐναντία τοῖς πρότερον εἰς ἓν ἀποδεθέντα διὰ τροχίλου εἰς βάρος μολιβοῦν ἀποδεδέσθω, διʼ οὗ καταρρέποντος ἀποκεκλεισμέναι ἔσονται αἰ θύραι. ὁ δὲ Κ ΛΜ σίφων τὸ ἐκτὸς σκέλος ἐχέτω φέρον εἰς τὸ κρεμαστὸν ἀγγεῖον. ἐμβεβλήσθω δὲ διά τινος τρυπήματος τοῦ Π ὕδωρ εἰς τὴν σφαῖραν, ὥστε διʼ ἡμίσους γενέσθαι, ὃ μετὰ τὴν ἔγχυσιν ἐστεγνώσθω. συμβήσεται οὖν τοῦ πυρὸς θυμιαθέντος θερμαινόμενον τὸν ἐν τῷ βωμίσκῳ ἀέρα χεῖσθαι εἰς πλείονα τόπον. οὗτος δὲ διὰ τοῦ ΗΖ σωλῆνος εἰς τὴν σφαῖραν χωρῶν ἐκθλίψει τὸ ἐν αὐτῇ ὑγρὸν διὰ τοῦ Κ ΛΜ σίφωνος εἰς τὸ κρεμαστὸν ἀγγεῖον, ὃ δὴ καταβαρῆσαν ἐπισπάσεται τὰ ἁλυσείδια καὶ ἀνοίξει τὰς θύρας. πάλιν δὴ σβεθλίψει σθέντος τοῦ πυρὸς ὁ μὲν λεπτυνθεὶς ἀὴρ ἐκχωρήσει διὰ τῶν ἀραιωμάτων τοῦ τεύχους τῆς σφαίρας. ὁ δὲ καμπύλος σίφων ἐπισπάσεται τὸ ὑγρὸν τὸ ἐκ τοῦ κρεμαστοῦ ἀγγείου, ὥστε ἀναπληρῶσαι τὸν τῶν ἐκκριθέντων ἀραιωμάτων τόπον. ἔσται γὰρ αὐτοῦ τὸ ἄκρον βαπτιζόμενον εἰς τὸ ἐν τῷ κρεμαστῷ ἀγγείῳ ὕδωρ. κουφισθέντος δὲ τοῦ ἀγγείου πάλιν τὸ ἐκκρεμάμενον βάρος καταρρέψαν κλείσει τὰς θύρας. ἔνιοι δὲ ἀντὶ ὕδατος ὑδραργύρῳ χρῶνται, ἐπειδήπερ βαρύτερός ἐστι τοῦ ὕδατος καὶ εὐκόπως ὑπὸ τῆς θερμότητος λύεται.

1.3939.

Kurban yakılınca kapıların açılması başka bir yolla da sağlanabilir.

Yine bir ABGD kaidesi üzerinde küçük bir tapınak olsun; kaidenin üstünde bir E sunağı bulunsun. Sunaktan bir ZHTh borusu geçsin ve her yanı kapalı küçük bir K tulumuna açılsın. Tulumun üstüne küçük bir L ağırlığı konsun; bundan çıkan küçük bir zincir bir makaradan geçirilerek menteşe millerinin çevresindeki zincirlere bağlansın; böylece tulum büzülmüşken L ağırlığı üstün gelip kapıları kapatsın, ateş yakılınca da kapılar açılsın. Çünkü sunaktaki hava ısınıp genleşerek ZHTh borusundan tuluma geçer ve onu L ağırlığıyla birlikte kaldırır; kapılar da açılır. Kapılar ya kendiliğinden açılır —tıpkı hamam kapılarının kendiliğinden kapanması gibi— ya da onları açan bir karşı ağırlıkları olur. Kurban ateşi sönüp tuluma girmiş olan hava dışarı çıkınca, L ağırlığı tulumla birlikte aşağı inerek zinciri çeker ve kapıları kapatır.

1.39

ΧΧΧΙΧ. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως θυσίας γινομένης τὰς θύρας ἀνοίγεσθαι. Ἔστω πάλιν ναΐσκος ἐπί τινος βάσεως τῆς ΑΒΓ∠, ἐφ᾿ ἧς ἔστω βωμὸς ὁ Ε. διὰ | δὲ τοῦ βωμοῦ σωλὴν ἔστω ὁ ΖΗΘ. ἀποδεδόσθω δὲ εἰς ἀσκωμάτιον τὸ Κ στεγνὸν πάντοθεν, ᾧ ἐπικείσθω βαρύλλιον τὸ Λ, ἐξ οὗ ἀλυσείδιον διὰ τροχίλου ἀποδεδέσθω εἰς τὰ περὶ τοὺς στροφεῖς ἁλυσείδια, ὥστε ἐπτυγμένου τοῦ ἀσκώματος κατακρατεῖν τὸ Λ βάρος καὶ κλείειν τὰς θύρας, ἐπιτεθέντος δὲ τοῦ πυρὸς ἀνοίγειν· πάλιν γὰρ θερμαινόμενος ὁ ἐν τῷ βωμίσκῳ ἀὴρ χεθεὶς χωρήσει διὰ τοῦ ΖΗΘ σωλῆνος εἰς τὸ ἀσκωμάτιον καὶ ἐπαρεῖ αὐτὸ σὺν τῷ Λ βάρει, καὶ ἀνοιχθήσονται αἱ θύραι. ἤτοι γὰρ αὗται δι᾿ ἑαυτῶν αὐτομάτως ἀνοιχθήσονται, καθάπερ καὶ αἱ τῶν βαλανείων θύραι αὐτομάτως κλείονται, ἢ ἕξουσί τι ἀντισηκοῦν βάρος τὸ ἀνοῖγον αὐτάς. σβεσθείσης δὲ τῆς θυσίας καὶ ἐκχωροῦντος τοῦ ἐν τῷ ἀσκωματίῳ εἰσελθόντος ἀέρος, τὸ Λ βάρος καταφερόμενον σὺν τῷ ἀσκώματι ἐπισπάσεται καὶ κλείσει τὰς θύρας.

1.4040.

Şarapla dolu, üç musluğu olan bir kap olsun: Şarap ortadaki musluktan aksın; üstüne su dökünce şarap artık akmasın, su öbür iki musluktan aksın; su akmayı bırakınca şarap yine ortadaki musluktan aksın. Ne zaman su dökersek bu tekrarlansın.

Boyun kısmı GD bölmesiyle kapatılmış bir AB kabı olsun. Dibinin yanında bir E musluğu bulunsun. Bölmeden, musluk biçiminde dışarı çıkan ve bölmenin yukarısına taşan iki boru, ZHTh ve KLM indirilsin. Bunların taşan uçlarının çevresine, üstten kapalı ve bölmeden suyun akabileceği kadar uzakta duran başka iki boru, N ve X geçirilsin. Başka bir PO borusu ZHTh borusuna açılsın ve GD bölmesinden biraz aşağıda dursun. E musluğu kapalıyken AB kabı bir Ph deliğinden şarapla doldurulsun ve döküldükten sonra delik kapatılsın. E musluğu açılınca şarap akar; çünkü dışarıdaki hava Th ağzından ve OP borusundan geçerek boşalan yere girer. GD bölmesinin üstüne su dökersek, su ZHTh ve KLM borularından dışarı akar; hava AB kabına sızamadığı için, suyun hepsi akıp bitinceye kadar şarap artık akmaz. Hava yeniden sızabilince şarap yine akar. OP borusu yerine bölmeye açılan başka bir RS borusu da olabilir; bunun çevresine de N ve X gibi başka bir TY borusu geçirilir, ama onlardan daha yüksek olur, öyle ki RS kabın kenarının üstüne çıkar. Sonuç aynıdır.

1.40

XL. Ἀγγείου ὄντος πλήρους οἴνου καὶ κρουνοὺς ἔχοντος τρεῖς διὰ μὲν τοῦ μέσου ῥέειν τὸν οἶνον· ὅταν δὲ ὕδωρ ἐπιχέωμεν, τὸν μὲν οἶνον μηκέτι ῥέειν, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ διὰ τῶν λοιπῶν δύο κρουνῶν· ὅταν δὲ παύσηται τὸ ὕδωρ ῥέον, τὸν οἶνον διὰ τοῦ μέσου ῥέειν· καὶ τοῦτο γίνεται, ὁσάκις ἂν ὕδωρ ἐπιχέωμεν. Ἔστω τι ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ Γ∠ διαφράγματι. πρὸς δὲ τῷ πυθμένι κρουνὸν ἐχέτω τὸν Ε. διὰ δὲ τοῦ διαφράγματος δύο καθείσθωσαν σωλῆνες οἱ ΖΗΘ, ΚΛΜ εἰς κρουνοὺς ἀποδεδομένοι καὶ ὑπερέχοντες ἄνω τοῦ διαφράγματος· περὶ δὲ τὰς ὑπεροχὰς ἕτεροι ἐπικείσθωσαν οἱ Ν, Ξ ἐπιπεπωμασμένοι ἄνωθεν καὶ ἀπέχοντες ἀπὸ τοῦ διαφράγματος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ἕτερος δὲ σωλὴν ὁ ΠΟ συντετρή | σθω τῷ ΖΗΘ σωλῆνι ἀπέχων ἀπὸ τοῦ Γ∠ διαφράγματος βραχύ. καταληφθέντος οὖντοῦ Ε κρουνοῦ, πεπληρώσθω διά τινος ὀπῆς τῆς Φ τὸ ΑΒ ἀγγεῖον οἴνου, ὃ μετὰ τὴν ἔγχυσιν ἐστεγνώσθω. συμβήσεται οὖν ἀφεθέντος τοῦ Ε κρουνοῦ ῥέειν τὸν οἶνον· ὁ γὰρ ἀὴρ ἔξωθεν διὰ τοῦ Θ στομίου καὶ τοῦ ΟΠ σωλῆνος εἰς τὸν κενούμενον τόπον χωρεῖ. ἐὰν δὲ ἐγχέωμεν ὕδωρ ἐπὶ τὸ Γ∠ διάφραγμα, ἐνεχθήσεται εἰς τὸ ἐκτὸς μέρος διὰ τῶν ΖΗΘ, ΚΛΜ σωλήνων· τοῦ δὲ ἀέρος μὴ ἔχοντος παρείσδυσιν εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον, οὐκέτι ῥεύσει ὁ οἶνος, ἄχρις ἂν ἐκρεύσῃ πᾶν τὸ ὕδωρ. καὶ πάλιν τοῦ ἀέρος ἔχοντος παρείσδυσιν ὁ οἶνος ῥέει. δύναται δὲ ἀντὶ τοῦ ΟΠ σωλῆνος ἕτερος συντετρημένος τῷ διαφράγματι εἶναι ὁ ΡΣ περὶ ὃν ἕτερος ὁ ΤΥ περικείσθω ὁμοίως τοῖς Ν, Ξ, ὑψηλότερος μέντοι αὐτῶν, ὥστε ὑπὲρ τὸ χεῖλος εἶναι τοῦ ἀγγείου τὸν ΡΣ. καὶ τὰ αὐτὰ συμβήσεται.

1.4141.

Bir kaide olsun; üzerinde, çevresine bir yılan sarılmış bir ağaççık dursun; yanında ok atan bir Herakles bulunsun, kaidenin üzerinde de bir elma dursun. Biri elmayı eliyle kaideden biraz kaldırınca Herakles okunu yılana atar, yılan da tıslar.

Söz konusu kaide AB olsun; kapalı olsun ve bir GD bölmesi bulunsun. Bölmeye bitişik, içi boş, kesik küçük bir EZ konisi olsun; küçük dairesi Z dibe doğru açık olsun ve dipten ancak suyun akabileceği kadar uzakta dursun. Buna tam oturan başka bir Th konisi olsun ve bir delikten geçen küçük bir zincirle kaidenin üzerindeki K elmasına bağlansın. Herakles boynuzdan küçük bir yay tutsun; kirişi gerilmiş olsun ve sağ elden yeterince uzakta dursun. Sağ elde, yılana bakan tarafta, dıştaki ele her bakımdan benzeyen ama küçük bir el bulunsun ve tetiği tutsun. Tetiğin ucundan bir zincir ya da ip kaidenin içinden geçirilerek bölmenin üstündeki bir makaraya, oradan da koniye ve elmaya bağlı zincire bağlansın. Yayı gerip kirişi elin altına yerleştirerek tetiği kilitleyelim; öyle ki ip gergin olsun ve elmayı aşağı doğru çeksin. İp Herakles'in gövdesinin ve elinin içinden geçsin. Bölmeden, ıslık çalmak için kullanılan türden küçük bir boru kaidenin üstüne yükselsin; bu boru ağaççığın altında ya da tam yanında olsun. AD kabı suyla doldurulsun. Ağaççık LM, küçük yay NX, kiriş OP, kirişi tutan el RS, tetik TY, ip PhKh, ipin üzerinden geçtiği makara Kh, düdük de PsŌ olsun. Biri K elmasını kaldırırsa Th konisini de birlikte kaldırır ve YPhKh ipini çekerek tetiği boşaltır; böylece ok fırlar. AD kabındaki su da BG kabına akarak oradaki havayı düdükten dışarı iter ve ses çıkarır. Elma yerine konunca koni öbürüne yeniden oturur ve akışı keser; ses de kesilir. Sonra okla ilgili düzeneği yeniden kurup öylece bırakırız. GB kabı dolunca anahtarlı bir musluktan yeniden boşaltılır; AD'yi de önceki gibi doldururuz.

1.41

XLI. Βάσεως οὔσης, ἐφ᾿ ἧς ἐφέστηκε δενδρύφιον, περὶ ὃ δράκων εἱλεῖται, καὶ παρεστὼς Ἡρακλῆς τοξεύων καὶ μήλου ἐπικειμένου τῇ βάσει, ἐπὰν τὸ μῆλον μικρὸν ἀπὸ τῆς βάσεώς τις κουφίσῃ τῇ χειρί, ὁ μὲν Ἡρακλῆς ἀφήσει τὸ βέλος πρὸς τὸν δράκοντα, ὁ δὲ δράκων συρίσει. Ἔστω ἡ μὲν εἰρημένη βάσις στεγνὴ ἡ ΑΒ διάφραγμα ἔχουσα τὸ Γ∠ τῷ δὲ διαφράγματι συμφυὲς ἔστω κοῖλον κόλουρον κωνάριον τὸ ΕΖ ἔχον ἐλάσσονα τὸν Ζ κύκλον ἀνεῳγότα πρὸς τῷ πυθμένι, ὀλίγον δὲ ἀπέχοντα ὅσον ὕδατι διάρρυσιν· τούτῳ δὲ συνεσμηρισμένον ἔστω ἕτερον τὸ Θ καὶ ἐξ ἁλυσειδίου τινὸς ἀποδεδεμένον διὰ τρήματος εἰς τὸ Κ μῆλον ἐπικείμενον τῇ βάσει. κατεχέτω δὲ | ὁ Ἡρακλῆς τοξάριον κεράτινον ἔχον ἐντεταμένην τὴν νευρὰν ἀπέχουσαν ἀπὸ τῆς δεξιᾶς χειρὸς τὸ αὔταρκες· ἐν δὲ τῇ δεξιᾶ χειρὶ κατὰ τὸν δράκοντα ἔστω χεὶρ ὁμοία τῇ ἐκτὸς κατὰ πάντα πλὴν ὅτι μικρά, ἔχουσα καὶ τὴν σχαστηρίαν. ἐκ δὲ τοῦ ἄκρου τῆς σχαστηρίας ἁλυσείδιον ἢ σπάρτος ἀποδεδόσθω διὰ τῆς βάσεως εἰς τρόχίλον ὑπὲρ τὸ διάφραγμα κείμενον καὶ ἔτι εἰς τὸ ἁλυσείδιον τὸ ἐνδεδεμένον εἴς τε τὸ κωνάριον καὶ τὸ μῆλον. ἐπισπασώμεθα οὖν τὸ τόξον καὶ ὑποβαλόντες ὑπὸ τὴν χεῖρα κατακλείσωμεν τὴν σχαστηρίαν, ὥστε εἶναι τεταμένην τὴν σπάρτον καὶ βιάξεσθαι τὸ μῆλον εἰς τὸ κάτω μέρος. ἔστω δὲ ἡ σπάρτος διὰ τοῦ σώματος καὶ τῆς χειρὸς ἔσωθεν τοῦ Ἡρακλέους. ἐκ δὲ τοῦ διαφράγματος ἀνατεινέτω σωληνάριον ὑπὲρ τὴν βάσιν τῶν εἰθισμένων συρίξειν· τοῦτο δὲ ἔστω ὑπὸ τὸ δενδρύφιον ἢ παῤ αὐτὸ τὸ δενδρύφιον. πεπληρώσθω δὲ τὸ Α∠ ἀγγεῖον ὕδατος. καὶ ἔστω τὸ μὲν δενδρύφιον τὸ ΛΜ, τοξάριον δὲ τὸ ΝΞ, νευρὰ δὲ ἡ ΟΠ, ἡ δὲ ἐπιλαμβανομένη χεὶρ ἡ ΡΣ, σχαστηρία δὲ ἡ ΤΥ, σπάρτος δὲ ἡ ΦΧ, τρόχιλος δὲ ὁ Χ, περὶ ὃν ἡ σπάρτος, συρίγγιον δὲ τὸ ΨΩ. ἐὰν οὖν ἐπάρῃ τις τὸ Κ μῆλον, συνεπαρεῖ καὶ τὸ Θ κωνάριον καὶ ἐπισπάσεται. τὴν ΥΦΧ σπάρτον καὶ σχάσει τὴν χεῖρα, ὥστε ἀφεθῆναι τὸ βέλος. καὶ τὸ ἐν τῷ Α∠ ἀγγείῳ ὕδωρ φερόμενον εἰς τὸ ΒΓ ἐκκρούσει τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα διὰ τοῦ συριγγίου καὶ τὸν ἦχον ἀποτελέσει. τεθέντος δὲ τοῦ μήλου πάλιν τὸ κωνάριον ἐναρμόσαν τῷ ἑτέρῳ στεγνώσει τὴν ῥύσιν, ὥστε μηκέτι φθέγγεσθαι. πάλιν οὖν καταρτισώμεθα τὰ κατὰ τὸ βέλος καὶ ἐάσωμεν. πληρωθέντος δὲ τοῦ ΓΒ ἀγγείου, πάλιν κενωθήσεται διά τινος κρουνοῦ κλειδίον ἔχοντος· τὸ δὲ Α∠ πληρώσομεν ὡς καὶ τὸ πρότερον.

1.4242.

Su orgunun yapımı.

Tunçtan küçük bir ABGD sunağı olsun; içinde su bulunsun. Suyun içinde, "boğucu" denen, ters çevrilmiş içi boş bir EZHTh yarım küresi dursun; suyun dibe yakın kısımlardan içine akabileceği şekilde. Tepesinden, ona açılan iki boru sunağın üstüne yükselsin. Bunlardan biri, HKLM, sunağın dışına doğru kıvrılsın ve ağzı aşağı bakan, iç yüzeyi piston için düzgünce işlenmiş bir NXOP silindirine açılsın. Bu silindire, hava kaçırmayacak şekilde tam oturan bir RS pistonu bulunsun. Pistona bitişik çok sağlam bir TY çubuğu olsun; buna eklemli olarak, Y'deki bir pim etrafında hareket eden başka bir YPh kolu bulunsun; bu kol, sağlamca dikilmiş dikey bir PsKh direği üzerinde kaldıraç gibi oynasın. NXOP silindirinin dibinin üstünde, ona açılan, üstten kapalı ve havanın silindire gireceği bir delik taşıyan küçük bir Ō kutusu bulunsun. Deliğin altında onu kapatan bir pulcuk olsun; pulcuk, düşmesin diye, başlı küçük pimlerin geçtiği deliklerle tutulsun; buna "yassıcık" denir. Z'den de başka bir StZ borusu yükselsin ve yatay bir QSs borusuna açılsın. Bunun üzerine, ona açılan A′ düdükleri yerleştirilsin; düdüklerin alt kısımlarında da onlara açılan, sandığa benzer kutucuklar bulunsun; bunların ağızları, B′, açık olsun. Bu ağızlardan delikli kapaklar geçirilsin; kapaklar içeri itilince üzerlerindeki delikler düdüklerin delikleriyle karşı karşıya gelsin, dışarı çekilince hizaları bozulsun ve düdükleri kapatsın. Yatay kol Ph ucundan aşağı bastırılırsa, RS pistonu yükselerek NXOP silindirindeki havayı sıkıştırır. Bu hava, sözünü ettiğimiz yassıcıkla Ō kutucuğundaki deliği kapatır ve MLKH borusundan boğucuya geçer; boğucudan StZ borusu yoluyla yatay QSs borusuna, oradan da düdüklere gider; ama yalnız kapaklardaki delikler düdüklerdeki deliklerle karşı karşıya geldiğinde, yani kapakların hepsi ya da bir kısmı içeri itilmişken. Düdüklerden birinin ses vermesini istediğimizde onun delikleri açılsın, susmasını istediğimizde kapansın diye şunları yapalım.

Kutucuklardan birini ayrı olarak düşünelim: G′D′; ağzı D′, ona açılan düdük E′, ona tam oturan kapak da St′Z′ olsun ve kapağın deliği E′ düdüğünün hizasından kaymış dursun. Üç kollu bir Z′Th′M dirseği de olsun; Z′Th′ kolu St′Z′ kapağına bitişik olsun, Th′M tarafı da ortadaki M pimi etrafında hareket etsin. Dirseğin M ucunu elimizle kutucuğun D′ ağzına doğru bastırırsak kapağı içeri iteriz; kapak tamamen içeri girince üzerindeki delik düdüğün karşısına gelir. Elimizi çekince kapağın kendiliğinden dışarı çekilip düdüğü kapatması için şu yapılır: Kutucukların altına, QSs borusuna eşit ve ona paralel duran bir MM çıtası konsun. Buna boynuzdan, esnek ve kıvrık yaylar çakılsın; bunlardan biri, M, D′G′ kutucuğunun hizasında olsun. Bunun ucuna bağlanan bir kiriş Th′ ucuna dolansın; öyle ki kapak dışarı itilmişken kiriş gergin olsun. Dirseğin M ucunu bastırıp kapağı içeri itersek, kiriş yayı çeker ve kıvrımını zorla düzeltir; elimizi çekince yay eski hâline doğru kıvrılarak kapağı ağızdan dışarı çeker ve delik kayar. Her kutucuk için bunlar yapılınca, düdüklerden bazılarının ses vermesini istediğimizde onlara ait dirseklere parmaklarımızla basarız; artık ses vermelerini istemediğimizde parmaklarımızı kaldırırız; kapaklar dışarı çekilir ve düdükler susar. Sunağa su, boğucudaki fazla havanın, yani silindirden itilen havanın, suyu kaldırarak orada tutulması için konur; böylece düdükler her zaman ses verebilecek durumda kalır. RS pistonu, söylediğimiz gibi, yukarı kalkınca silindirdeki havayı boğucuya iter; aşağı inince Ō kutucuğundaki yassıcığı açar ve silindir bu yoldan dışarıdaki havayla dolar; piston yeniden yukarı itilince bu havayı da boğucuya sıkıştırır. TY çubuğunun da T'de bir pim etrafında hareket etmesi daha iyidir: Pistonun dibine çatal biçiminde bir yuva yapılır ve pistonun yamulmadan, dik olarak inip kalkması için bu yuvadan bir pim geçirilir.

1.42

XLII. Ὑδραυλικοῦ ὀργάνου κατασκευή. Ἔστω τις βωμίσκος χάλκεος ὁ ΑΒΓ∠, ἐν ᾧ ὕδωρ ἔστω· ἐν δὲ τῷ ὕδατι κοῖ|λον ἡμισφαίριον κατεστραμμένον ἔστω, ὃ καλεῖται πνιγεὺς ὁ ΕΖΗΘ ἔχων ἐν τῷ ὑγρῷ διάρρυσιν εἰς τὰ πρὸς τῷ πυθμένι μέρη. ἀπὸ δὲ τῆς κορυφῆς αὐτοῦ δύο ἀνατεινέτωσαν σωλῆνες συντετρημένοι αὐτῷ ὑπὲρ τὸν βωμίσκον, εἶς μὲν ὁ ΗΚΛΜ κατακεκαμμένος εἰς τὸ ἐκτὸς τοῦ βωμίσκου μέρος καὶ συντετρημένος πυξίδι τῇ ΝΞΟΠ κάτω τὸ στόμα ἐχούσῃ καὶ τὴν ἐντὸς ἐπιφάνειαν ὀρθὴν πρὸς ἐμβολέα ἀπειργασμένην. ταύτῃ δὲ ἐμβολεὺς ἁρμοστὸς ἔστω ὁ ΡΣ ὥστε ἀέρα μὴ παραπνεῖν· τῷ δὲ ἐμβολεῖ συμφυὴς ἔστω κανὼν ὁ ΤΥ ἰσχυρὸς σφόδρα· πρὸς δὲ τὸν ἁρμόξοντα ἕτερος κανὼν ὁ ΥΦ περὶ περόνην κινούμενος τὴν πρὸς τῷ Υ· ὁ αὐτὸς δὲ κηλωνευέσθω πρὸς ὄρθιον κανόνα τὸν ΨΧ βεβηκότα ἀσφαλῶς. τῇ δὲ ΝΞΟΠ πυξίδι ἐπικείσθω κατὰ τὸν πυθμένα ἕτερον πυξίδιον τὸ Ω συντετρημένον αὐτῇ καὶ ἐπιπεπωμασμένον ἐκ τῶν ἄνω μερῶν καὶ ἔχον τρύπημα, δι᾿ οὗ ὁ ἀὴρ εἰσελεύσεται εἰς τὴν πυξίδα. ὑπὸ δὲ τὸ τρύπημα λεπίδιον ἔστω ἐπιφράσσον αὐτὸ καὶ ἀνεχόμενον διὰ τρηματίων ὑπό τινων περονίων κεφαλὰς ἐχόντων, ὥστε μὴ ἐκπίπτειν τὸ λεπίδιον, ὃ δὴ καλεῖται πλατυσμάτιον. ἀπὸ δὲ τοῦ Ζ ἕτερος ἀνατεινέτω σωλὴν ὁ Ϛ Ζ συντετρημένος ἑτέρῳ σωλῆνι πλαγίῳ τῷ 𝔮Ϡ, ἐν ᾧ ἐπικείσθωσαν οἱ αὐλοὶ συντετρημένοι αὐτῷ οἱ ,Α καὶ ἔχοντες ἐκ τῶν κάτω μερῶν καθάπερ γλωσσόκομα συντετρημένα αὐτοῖς, ὧν τὰ στόματα ἀνεῳγότα ἔστω τὰ ,Β. διὰ δὲ τῶν στομάτων τὰ πώματα διώσθω τρήματα ἔχοντα, ὥστε εἰσαγομένων τῶν πωμάτων τὰ ἐν αὐτοῖς τρήματα κατάλληλα γίνεσθαι τοῖς τῶν αὐλῶν τρήμασιν, ἐξαγομένων δὲ παραλλάσσειν καὶ ἀποφράσσειν τοὺς αὐλούς. ἐὰν οὖν ὁ πλάγιος κανὼν κηλωνεύηται διὰ τοῦ Φ εἰς τὸ κάτω μέρος, ὁ ΡΣ ἐμβολεὺς ἐκθλίψει μετεωριζόμενος τὸν ἐν τῇ ΝΞΟΠ πυξίδι ἀέρα, ὃς ἀποκλείσει μὲν τὸ ἐν τῷ Ω πυξιδίῳ τρύπημα διὰ τοῦ προειρημένου πλατυσματίου· χωρήσει δὲ διὰ τοῦ ΜΛΚΗ σωλῆνος εἰς τὸν πνιγέα· ἐκ δὲ τοῦ πνιγέως χωρήσει εἰς τὸν πλάγιον σωλῆνα τὸν 𝔮Ϡ διὰ τοῦ Ϛ Ζ σωλῆνος· ἐκ δὲ τοῦ πλαγίου σωλῆνος εἰς τοὺς αὐλοὺς χωρήσει, ὅταν κατάλληλα κείμενα [ἐν] τοῖς αὐλοῖς τὰ ἐν τοῖς πώμασι τρήματα, τουτέστιν ὅταν εἰσηγμένα τὰ πώματα ἤτοι πάντα ἢ τινα αὐτῶν. ἵνα οὖν, ὅταν προαιρώμεθα τῶν αὐλῶν τινα φθέγγεσθαι, ἀνοίγηται τὰ κατ᾿ ἐκείνους τρήματα, ὅταν δὲ βουλώμεθα παύεσθαι, ἀποκλείηται, κατασκευάσωμεν τάδε. Νοείσθω ἓν τῶν γλωσσοκόμων ἐγκείμενον χωρὶς τὸ Γ∠, οὗ τὸ στόμα ἔστω τὸ ,∠, ὁ δὲ συντετρημένος τούτῳ αὐλὸς ὁ Ε, πῶμα δὲ ἔστω ἁρμοστὸν αὐτῷ τὸ ,Ϛ ,Ζ τρῆμα ἔχον τὸ παρηλλαγμένον ἀπὸ τοῦ ,Ε αὐλοῦ. ἔστω δέ τις καὶ ἀγκωνίσκος τρίκωλος ὁ ,Ζ ,ΘΜΜ, οὗ τὸ ,Ζ ,Θ κῶλον |συμφυὲς μὲν ἔστω τῷ ,ϛ ,Ζ πώματι· πρὸς δὲ τῷ ,ΘΜ περὶ περόνην κινείσθω μέσην τὴν Μ. ἐὰν οὖν κατάξωμεν τῇ χειρὶ τὸ Μ ἄκρον τοῦ ἀγκωνίσκου ἐπὶ τὸ ∠ στόμιον τοῦ γλωσσοκόμου, παρώσομεν τὸ πῶμα εἰς τὸ ἔσω μέρος, ὥστε ὅταν ἐμπέσῃ εἰς τὸ ἐντὸς μέρος, τότε τὸ ἐν αὐτῷ τρῆμα κατάλληλον τῷ αὐλῷ γίνεται. ἵνα οὖν, ὅταν ἀφέλωμεν τὴν χεῖρα, αὐτόματον τὸ πῶμα ἐξελκυσθῇ καὶ παραλλάξῃ τὸν αὐλόν, ἔσται τάδε· ὑποκείσθω ὑπὸ τὰ γλωσσόκομα κανὼν ἴσος τῷ 𝔮Ϡ σωλῆνι καὶ παράλληλος αὐτῷ κείμενος ὁ ΜΜ. ἐν δὲ τούτῳ ἐμπεπηγέτω σπαθία κεράτινα εὔτονα καὶ ἐπικεκαμμένα, ὧν ἕν ἔστω τὸ Μ κείμενον κατὰ τὸ ,∠ ,Γ γλωσσόκομον. ἐκ δὲ τοῦ ἄκρου αὐτοῦ νευρὰ ἀποδεθεῖσα ἀποδεδόσθω περὶ τὸ ,Θ ἄκρον, ὥστε ἔξω παρωσθέντος τοῦ πώματος τετάσθαι τὴν νευράν. ἐὰν οὖν κατάξαντες τὸ Μ ἄκρον τοῦ ἀγκωνίσκου παρώσωμεν τὸ πῶμα εἰς τὸ ἔσω μέρος, ἡ νευρὰ ἐπισπάσεται τὸ σπαθίον, ὥστε ἀνορθῶσαι τὴν καμπὴν αὐτοῦ βίᾳ· ὅταν δὲ ἀφῶμεν, πάλιν τὸ σπαθίον εἰς τὴν ἐξ ἀρχῆς τάξιν καμπτόμενον ἐξελκύσει τὸ πῶμα τοῦ στόματος, ὥστε παραλλάξαι τὸ τρῆμα. τούτων οὖν καθ᾿ ἕκαστον γλωσσόκομον γενηθέντων, ὅταν βουλώμεθά τινας τῶν αὐλῶν φθέγγεσθαι, κατάξομεν τοῖς δακτύλοις τὰ κατ᾿ ἐκείνους ἀγκωνίσκια· ὅταν δὲ μηκέτι φθέγγεσθαι βουλώμεθα, ἐπαροῦμεν τοὺς δακτύλους, καὶ τότε παύσονται τῶν πωμάτων ἐξελκυσθέντων. τὸ δὲ ἐν τῷ βωμίσκῳ ὕδωρ ἐμβάλλεται ἕνεκα τοῦ τὸν περισσεύοντα ἀέρα ἐν τῷ πνιγεῖ, λέγω δὴ τὸν ἐκ τῆς πυξίδος ὠθούμενον, ἐπαίροντα τὸ ὕδωρ συνέχεσθαι πρὸς τὸ ἀεὶ ἔχειν τοὺς αὐλοὺς δυναμένους φθέγγεσθαι. ὁ δὲ ΡΣ ἐμβολεὺς ἐπαιρόμενος μὲν ἐπὶ τὸ ἄνω, ὡς εἴρηται, ἐξωθεῖ τὸν ἐν τῇ πυξίδι ἀέρα εἰς τὸν πνιγέα, καταγόμενος δὲ ἀνοίγει τὸ ἐν τῷ Ω πυξιδίῳ πλατυσμάτιον, δι᾿ οὗ ἡ πυξὶς ἀέρος ἔξωθεν πληροῦται, ὥστε πάλιν τὸν ἐμβολέα ἀνωθούμενον ἐκθλίβειν αὐτὸν εἰς τὸν πνιγέα. βέλτιον δέ ἐστι καὶ τὸν ΤΥ κανόνα περὶ περόνην κινεῖσθαι πρὸς τῷ Τ διτορμίας οὔσης ἐν τῷ πυθμένι τοῦ ἐμβολέως ἁρμοσθήσεται, δι᾿ ἧς δεήσει περόνην διωθεῖσθαι πρὸς τὸ τὸν ἐμβολέα μὴ διαστρέφεσθαι, ἀλλὰ ὀρθὸν ἀνωθεῖσθαί τε καὶ κατάγεσθαι.

1.4343.

Rüzgâr esince düdük sesi çıkaran bir aletin yapımı.

Düdükler A, onlara açılan yatay boru BG, dikey boru DE olsun; bundan da başka bir yatay boru, EZ çıksın ve iç yüzeyi piston için düzgünce işlenmiş bir HTh silindirine gitsin. Buna, içine rahatça inebilecek şekilde bir KL pistonu otursun. Pistona bitişik bir MN çubuğu, RP mili etrafında kaldıraç gibi oynayan başka bir NX çubuğuna bağlansın; N'de gevşek bir pimcik bulunsun, öbür uca da ona bitişik bir XO levhacığı takılsın. XO'nun yanında bir S mili bulunsun; bu mil, yeri değiştirilebilen bir çerçevedeki demir yuvalarda dönsün. S miline bitişik iki tambur, Y ve Ph olsun: Y'nin XO levhacığına değen küçük çubukları olsun; Ph'nin ise "yel çarkı" denen şeylerdeki gibi kanatları bulunsun. Rüzgâr kanatlara vurup hepsini ittirerek Ph tamburunu döndürünce mil de döner; böylece öbür tambur ve üzerindeki küçük çubuklar aralıklarla XO levhacığına vurarak KL pistonunu kaldırır. Çubuk ayrılınca piston aşağı iner, HTh silindirindeki havayı borulara ve düdüklere iter ve sesi çıkarır. Mili taşıyan çerçeveyi hep esen rüzgâra doğru çevirmek mümkündür; böylece dönüş daha güçlü ve daha sürekli olur.

1.43

XLIII. Ὀργάνου κατασκευή, ὥστε ἀνέμου συρίζοντος ἦχον ἀποτελεῖσθαι αὐλοῦ. Ἔστωσαν αὐλοὶ μὲν οἱ Α, ὁ δὲ συντετρημένος αὐτοῖς πλάγιος σωλὴν ὁ ΒΓ, ὁ δὲ ὄρθιος ὁ ∠Ε, ἐκ δὲ τούτου πλάγιος ἕτερος ὁ ΕΖ φέρων εἰς πυξίδα τὴν ΗΘ ἔχουσαν τὴν ἐντὸς ἐπιφάνειαν πρὸς ἐμβολέα ἀπωρθωμένην. ταύτῃ δὲ ἁρμοξέτω ἐμβολεὺς ὁ ΚΛ εὐλύτως δυνάμενος εἰς αὐτὴν κατέρχεσθαι· τούτῳ δὲ συμφυὲς ἔστω κανόνιον τὸ ΜΝ προσκείμενον ἑτέρῳ κανονίῳ τῷ ΝΞ κηλωνευομένῳ περὶ ἄξονα τὸν ΡΠ καὶ πρὸς μὲν τῷ Ν περόνιον ἔστω εὔλυτον· πρὸς δὲ τῷ πλατυσμάτιον προσκείσθω συμφυὲς τὸ ΞΟ, τῷ δὲ ΞΟ παρακείσθω ἄξων ὁ Σ καὶ ἔστω κινούμενος περὶ κνώδακας σιδηροῦς ἐν πήγματι δυναμένῳ μετάγεσθαι. τῷ δὲ Σ ἄξονι συμφυῆ ἔστω τυμπάνια δύο τὰ Υ, Φ, ὧν τὸ μὲν Υ σκυτάλια ἐχέτω ἐπικείμενα τῷ ΞΟ πλατυσματίῳ· τὸ δὲ Φ πλάτας ἐχέτω καθάπερ τὰ καλούμενα ἀνεμούρια. ὅταν οὖν ὑπὸ τοῦ ἀνέμου τυπτόμεναι ἐπείγωνται πᾶσαι καὶ ἐπιστρέφωσι τὸ Φ τυμπάνιον, ἐπιστραφήσεται καὶ ὁ ἄξων, ὥστε καὶ τὸ τυμπάνιον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ σκυτάλια ἐκ διαλείμματος τύπτοντα τὸ ΞΟ πλατυσμάτιον ἐπαίρει τὸν Κ Λ ἐμβολέα· καὶ ἀποστάντος τοῦ σκυταλίου κατενεχθήσεται ὁ ἐμβολεὺς καὶ ἐκθλίψει τὸν ἐν τῇ ΗΘ πυξίδι ἀέρα εἰς τὰς σύριγγας καὶ τοὺς αὐλοὺς καὶ τὸν ἦχον ἀποτελέσει. ἔξεστι δὲ τὸ πῆγμα τὸ ἔχον τὸν ἄξονα ἐπιστρέφειν ἀεὶ πρὸς τὸν πνέοντα ἄνεμον, ὡς ἂν βιαιοτέρα καὶ συνεχεστέρα ἡ ἐπιστροφὴ γίνηται.

2.1II. Kitap

İskenderiyeli Heron'un Pnömatiği — İkinci Kitap

1.

"Adil ölçer" denen bir kabın yapımı: Bu kap sıvıyla doldurulduktan sonra kaç kez ters çevrilirse çevrilsin, her seferinde aynı miktar akar.

AB kabının boynu AB bölmesiyle kapatılmış olsun. Kabın dibinde, akmasını istediğimiz ölçü kadar sıvı alan bir G küreciği bulunsun. Bölmenin içinden aşağı, küreciğe açılan çok ince bir DK borucuğu indirilsin. Küreciğin en alt kısmında bir delik olsun; bu delikten bir Z borucuğu yükselsin, kabın kulpunun altına varsın ve içi boş olan kulpa açılsın. Bu deliğin yanında, kabın gövdesine açılan başka bir delik, L, bulunsun. Kulpun bir de Th hava deliği olsun. Th hava deliğini kapatıp kabı, sıvı döküldükten sonra tıkanacak bir delikten sıvıyla dolduralım. Kap doğrudan DE borusundan da doldurulabilir; yalnız o zaman kabın gövdesinde, havanın dışarı atılacağı ince bir delik bulunmalıdır. G küreciği de DK borucuğu yoluyla sıvıyla dolar. Şimdi kabı ters çevirip Th hava deliğini açarsak, G küreciğindeki ve DK borucuğundaki sıvı dışarı akar. Hava deliğini yeniden kapatıp kabı doğrultursak kürecik ile borucuk yine dolar, çünkü içlerindeki havayı içeri giren sıvı dışarı atar. Kabı sonra yine ters çevirdiğimizde yine aynı miktar sıvı akar. Bir fark çıkabilecekse o da DK borusundandır: Bu boru her seferinde dolmaz, kap boşaldıkça o da boşalır. Ama bu fark son derece küçüktür.

2.1

Ι. Ἀγγείου κατασκευὴ τοῦ λεγομένου δικαιομέτρου· τούτου δὲ πληρωθέντος ὑγροῦ, ὁσάκις ἐὰν καταστραφῇ, τὸ ἴσον ἐκρεῖ. Ἔστω τι ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ ΑΒ διαφράγματι· πρὸς δὲ τῷ πυθμένι τοῦ ἀγγείου σφαιρίον ἔστω τὸ Γ χωροῦν τὸ μέτρον ὅσον βουλόμεθα ἀπορρέειν. διὰ δὲ τοῦ διαφράγματος καθείσθω σωληνάριον λεπτότατον τὸ ∠Κ συντετρημένον τῷ σφαιρίῳ· εἰς δὲ τὸ σφαιρίον τρημάτιον ἔστω τὸ ἐν τῷ κατωτάτω μέρει, ἀφ᾿ οὗ ἀνατείνεται σωληνάριον τὸ Ζ φέρον ὑπὸ τὸ ὡτίον τοῦ ἀγγείου συντετρημένον αὐτῷ κοίλῳ ὑπάρχοντι. παρὰ δὲ τὸ εἰρημένον τρῆμα ἕτερον ἔστω τρῆμα φέρον εἰς τὸ κύτος τοῦ ἀγγείου τὸ Λ. ἐχέτω δὲ τὸ ὠτίον καὶ διαύγιον τὸ Θ. καταλαβόμενοι οὖν τὸ Θ διαύγιον πληρώσομεν τὸ ἀγγεῖον ὑγροῦ διά τινος ὀπῆς, ἥτις μετὰ | τὴν ἔγχυσιν στεγνωθήσεται, ἢ καὶ δι᾿ αὐτοῦ τοῦ ∠Ε σωλῆνος πληρούσθω τὸ ἀγγεῖον, ὄντος μέντοι ἐν τῷ κύτει τοῦ ἀγγείου λεπτοῦ τρήματος, δι᾿ οὗ ὁ ἀὴρ ἐκκρουσθήσεται· συμπληρωθήσεται δὲ καὶ τὸ Γ σφαιρίον ὑγροῦ διὰ τοῦ ∠Κ σωληναρίου. ἐὰν οὖν καταστρέψαντες τὸ ἀγγεῖον ἀνῶμεν τὸ Θ διαύγιον, ἐκρεύσει τὸ ἐν τῷ Γ σφαιρίῳ ὑγρὸν καὶ τὸ ἐν τῷ ∠Κ σωληναρίῳ. πάλιν οὖν ἐὰν καταλαβόμενοι τὸ διαύγιον ἀναστρέψωμεν, πληρωθήσεται τὸ σφαιρίον καὶ τὸ σωληνάριον· ὁ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἀὴρ ἐκκρουσθήσεται ὑπὸ τοῦ ἐμπίπτοντος ὑγροῦ. εἶτα πάλιν ὅταν καταστρέψωμεν τὸ ἀγγεῖον, πάλιν τὸ ἴσον ὑγρὸν ῥυήσεται, εἰ μὴ ἄρα παρὰ τὴν διαφορὰν τοῦ ∠Κ σωλῆνος· οὐ γὰρ ἀεὶ πληρωθήσεται, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ ἀγγείου κένωσιν καὶ αὐτὸς κενωθήσεται· αὕτη δὲ ἡ διαφορὰ παντάπασιν ἐλαχίστη ἐστίν.

2.22.

Bazı kaplarda, içlerine hava üflenince su şöyle yukarı fışkırır.

Kabın ağzından, dibe pek az mesafe kalacak şekilde bir boru geçirilir; boru ağza sızdırmaz biçimde tutturulmuş, ucu da ince bir ağızcık olacak şekilde daraltılmıştır. Bu ağızcığı parmağımızla kapatıp bir delikten sıvı dökelim; döktükten sonra aynı delikten hava üfleyip deliği bir tıkaçla kapatalım. Borunun ağızcığını açtığımızda, üflenip sıkıştırılmış olan hava sıvıyı borudan dışarı fışkırtır.

2.2

II. Εἰς ἔνια ἀγγεῖα διαφυσηθέντα ὕδωρ ἀναπιέζει οὕτως. Διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ διωθεῖται σωλὴν ἀπέχων μὲν ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχύ, συνεστεγνωμένος δὲ τῷ στόματι καὶ εἰς λεπτὸν συνηγμένος στόμιον. ἐὰν ⟨οὖν⟩ καταλαβόμενοι τὸ εἰρημένον στόμιον τῷ δακτύλῳ ἐγχέωμεν διά τινος ὀπῆς ὑγρὸν καὶ μετὰ τὴν ἔγχυσιν διὰ τῆς αὐτῆς ὀπῆς ἐμφυσήσαντες κλειδίῳ ἀποκλείσωμεν τὴν ὀπὴν καὶ ἀνῶμεν τὸ τοῦ σωλῆνος στόμιον, ἀναπυτισθήσεται δι᾿ αὐτοῦ τὸ ὑγρὸν ὑπὸ τοῦ ἐμφυσηθέντος θέντος καὶ πεπιλημένου ἀέρος.

2.33.

Bir sunakta ateş yakılınca dans eden figürcükler görünür. Sunaklar saydam, yani camdan ya da boynuzdan olacaktır.

Ateşliğin içinden aşağı bir boru indirilir. Boru alt ucunda, sunağın tabanında bir mil üzerinde döner; üst ucunda ise ateşliğe bitişik bir borucuğa oturur. Borunun ayrıca kendisine açılan ve kendisine bitişik bükük borucukları olsun; bunlar çap doğrultusunda karşılıklı dursun, dirsekleri de birbirine ters yöne baksın. Boruya bitişik bir tambur da bulunsun; dans eden figürcükler bunun üzerine konur. Kurbanlık yakılınca ısınan hava borucuktan boruya geçer, oradan bükük borucuklardan dışarı itilir ve sunağın çeperine dayanarak boruyu, onunla birlikte de dans eden figürcükleri döndürür.

2.3

III. Ἐπί τινος βωμοῦ πυρὸς ἀνακαυθέντος ζῴδια καταφανήσεται χορεύοντα· οἱ γὰρ βωμοὶ διαφανεῖς, ἤτοι ὑάλινοι ἢ κεράτινοι, ἔσονται. Διὰ τοῦ ἐπιπύρου καθίεται σωλὴν πρὸς μὲν τὴν βάσιν τοῦ βωμοῦ ἐν κνώδακι στρεφόμενος, πρὸς δὲ τὸ ἄνω μέρος συριγγίῳ συμφυεῖ ὄντι τῷ ἐπιπύρῳ. ἐχέτω δὲ καὶ ἐπικεκαμμένα σωληνάρια ὁ σωλὴν συντετρημένα καὶ συμφυῆ ἑαυτῷ κατὰ διάμετρον κείμενα ἀλλήλοις καὶ τὰς ⟨καμπὰς⟩ καὶ ἐναλλὰξ ἔχοντα. ἐχέτω δὲ ὁ σωλὴν καὶ τύμπανον συμφυές, ᾧ ἐπίκειται τὰ χορεύοντα ζῴδια. ἐξαφθείσης οὖν τῆς θυσίας θερμαινόμενος ὁ ἀὴρ διὰ τοῦ συριγγίου χωρήσει εἰς τὸν σωλῆνα, ἐκ δὲ τούτου διὰ τῶν ἀνακεκαμμένων ⟨σωληναρίων⟩ ἐξωθούμενος καὶ ἀντερείδων τῷ τεύχει τοῦ βωμοῦ ἐπιστρέψει τὸν σωλῆνα καὶ τὰ χορεύοντα ζῴδια.

2.44.

Kuş sesleri aralıklarla şöyle çıkar.

Sızdırmaz bir kap olacak; içinden bir huni geçirilmiştir ve huninin sapı, suyun akıp geçebileceği kadar dipten uzak durur. Huninin üstünde, mil üzerinde dönen, gövdesinin ağırlığı yukarıda kalan içi boş bir kap bulunur; ona sürekli su akar. Bu kap boşken dik durur, çünkü dibine küçük bir ağırlık eklenmiştir. Dolunca ise devrilir ve suyunu sızdırmaz kaba boşaltır. Oradaki hava sıkışıp bir borucuktan çıkarken sesi verir. Sızdırmaz kap bükük bir sifonla boşaltılır; o boşalırken mildeki kap yeniden dolar ve yine devrilir. Akan suyun mildeki kabın ortasına düşmemesi gerekir ki kap dolar dolmaz çabucak devrilsin.

2.4

IV. Ἐκ διαλειμμάτων φωναὶ γίνονται ὀρνιθαρίων οὕτως. Ἀγγεῖον ἔσται στεγνόν, δι᾿ οὗ χώνη διεῖται, ἧς ὁ καυλὸς ἀπέχει ἀπὸ τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ὑπέρκειται δὲ τῆς χώνης ἀγγεῖον κοῖλον ἐν κνώδαξι στρεφόμενον τὰ βάρη εἰς τὸ ἄνω μέρος ἔχον, εἰς ὅ φέρεται ἀεὶ ἐπίρρυτον ὕδωρ. συμβαίνει οὖν κενοῦ ὄντος τοῦ ἐκνωδακισμένου ἀγγείου ὀρθὸν αὐτὸ διαμένειν· βαρύλλιον γὰρ ἔχει | προσκείμενον τῷ πυθμένι. πληρωθέντος δὲ καταστρέφεται τὸ ὕδωρ εἰς τὸ στεγνὸν ἀγγεῖον. ὁ δὲ ἐν τούτῳ ἀὴρ ἐκθλιβόμενος διά τινος συριγγίου τὸν ἦχον ἀποτελεῖ. κενοῦται δὲ τὸ ἀγγεῖον διά τινος καμπύλου σίφωνος. ἐν ὅσῳ δὲ ἡ κένωσις γίνεται, πάλιν τὸ ἐκνωδακισμένον ἀγγεῖον πληρωθὲν καταστρέφεται. δεήσει δὲ τὴν ἐπίρρυσιν μὴ κατὰ μέσον φέρεσθαι τοῦ ἐκνωδακισμένου, ὥστε πληρωθὲν ταχέως καταστρέφεσθαι.

2.55.

Aralıklı sesler başka bir yolla da şöyle elde edilir.

Birçok yatay bölmesi olan bir kap vardır. Bölmelerin her birinde, alttaki bölmeye inen sifonlar bulunur; bunların akıttığı miktar, gelen akışa eşit değildir. En alttaki bölmeye sesi çıkaran borucuk takılıdır; akış ise en üst bölmeye gelir. Üst bölme dolunca su, içindeki sifondan alttakine geçer; böylece sıvı, sızdırmaz olan en son bölmeye varıncaya dek iner. Oradaki hava sıkışıp borucuktan çıkarken sesi verir.

2.5

V. Καὶ ἄλλως δὲ ἐκ διαλειμμάτων ἦχοι γίνονται τόνδε τὸν τρόπον. Ἀγγεῖόν ἐστι πλείονα ἔχον διαφράγματα πλάγια· ἐν δὲ ταῖς χώραις διαβῆταί εἰσι φέροντες εἰς τὰς ὑποκειμένας χώρας ἄνισοι ταῖς ἐπιρρύσεσιν· ἐν δὲ τῷ ὑποκάτωἀγγείῳ πρόσκειται τὸ συρίγγιον τὸ καὶ τὸν ἦχον ποιοῦν· εἰς δὲ τὸ ἄνω ἀγγεῖον φέρεται ἡ ῥύσις. καὶ συμβαίνει πληρωθέντος τοῦ ἄνω ἀγγείου μεταχωρεῖν διὰ τοῦ ἐν αὐτῷ διαβήτου εἰς τὸ ὑποκείμενον, ἄχρις ἂν ἐπὶ τὸ τελευταῖον παραγένηται τὸ ὑγρὸν στεγνοῦ αὐτοῦ ὄντος· ὁ δʼ ἐν τούτῳ ἀὴρ ἐκθλιβόμενος διὰ τοῦ συριγγίου τὸν ἦχον ἀποτελεῖ.

2.66.

Toplar da havada şöyle asılı durur.

İçinde su bulunan, ağzı kapatılmış bir kazan altından ısıtılır. Kapaktan yukarı bir boru uzanır; borunun ucuna içi boş bir yarım küre açılır. Yarım kürenin içine hafif bir top koyarsak, kazandan borudan yukarı gelen buhar topu havaya kaldırır ve top orada asılı kalır.

2.6

VI. Καὶ σφαῖραι δὲ ὀχοῦνται ἐπʼ ἀέρος οὕτως. Lέβης ὕδωρ ἔχων ὑποκαίεται ἐπιπεφραγμένος τὸ στόμα· ἀπὸ δὲ τοῦ ἐπιφράγματος ἀνατείνεται σωλήν, οὗ ἐκ τοῦ ἄκρου ἡμισφαίριον κοῖλον συντέτρηται. ἐὰν οὖν κοῦφον σφαιρίον ἐμβάλωμεν εἰς τὸ ἡμισφαίριον, συμβήσεται τὴν ἐκ τοῦ λέβητος ἀτμίδα διὰ τοῦ σωλῆνος φερομένην ἀνακουφίζειν τὸ σφαιρίον εἰς τὸν ἀέρα, ὥστε ἐποχεῖσθαι.

2.77.

Evrene örnek olmak üzere, içinde hava ile sıvı, ortasında da bir top bulunan saydam bir küre de yapılır.

Camdan iki yarım küre yapılır. Bunlardan biri, ortasında yuvarlak bir delik bulunan bakır bir levhayla kapatılır. Ayrıca küçük, hafif bir top yapılır ve öbür yarım küredeki suya bırakılır. Sonra bu yarım kürenin üzerine levhayla kapatılmış olanı konur; sudan bir miktar alınınca top ortadaki yeri tutar. Öbür yarım küre de eklendiğinde istenen şey elde edilmiş olur.

2.7

VII. Γίνεται δὲ καὶ σφαῖρα διαφανὴς ἔχουσα ἐντὸς ἑαυτῆς ἀέρα καὶ ὑγρὸν καὶ ἐντὸς αὑτῆς ἐν μέσῳ σφαιρίον εἰς ὑπόδειγμα τοῦ κόσμου. Γίνεται γὰρ δύο ἡμισφαίρια ὑάλινα· τὸ δὲ ἓν αὐτῶν ἐπιφράσσεται λεπίδι χαλκῇ τρύπημα ἐχούσῃ ἐν μέσῳ στρογγύλον· τούτῳ δὲ σφαιρίον γίνεται ἔλαττον κοῦφον, καὶ ἐμβάλλεται τὸ σφαιρίον εἰς ὕδωρ ἐν τῷ ἑτέρῳ ἡμισφαιρίῳ. εἶτα προστίθεται τούτῳ τὸ διαπεφραγμένον ἡμισφαίριον, καὶ ποσοῦ ὑγροῦ ἐξαιρεθέντος ἐκ τοῦ ὕδατος καθέξει τὸ σφαιρίον ὁ ἐν μέσῳ τόπος. προστεθέντος οὖν τοῦ ἑτέρου ἡμισφαιρίου ἀποτελεῖται τὸ προκείμενον.

2.88.

"Damla" denen düzenek, üzerine güneş vurunca damlatır.

ABGD sızdırmaz bir taban olsun; içinden bir huni geçirilsin ve huninin sapı dipten pek az uzakta dursun. Bir de EZ küreciği olsun; ondan tabana inen bir boru, hem kabın dibinden hem küreciğin çeperinden biraz uzakta dursun. Küreciğe takılan bükük bir sifon huniye uzansın ve küreciğe su konsun. Güneş küreciğe vurunca içindeki hava ısınıp sıvıyı dışarı iter; sıvı H sifonundan dışarı çıkar ve huniden tabana geçer. Gölge düşünce hava kürecikte çekilir; boru sıvıyı yukarı alır ve boşalan yeri yeniden doldurur. Güneş ne zaman vursa bu tekrarlanır.

2.8

VIII. Ἡ καλουμένη λιβὰς στάξει, ἡλίου ἐπιβαλόντος αὐτῇ. Ἔστω βάσις στεγνὴ ἡ ΑΒΓ∠, διʼ ἧς χώνη διώσθω, ἧς ὁ καυλὸς ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος βραχὺ λίαν. ἔστω δὲ καὶ σφαιρίον τὸ ΕΖ, ἀφʼ οὖ σωλὴν φερέτω εἰς τὴν βάσιν ἀπέχων ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου καὶ τοῦ τεύχους τοῦ σφαιρίου βραχύ. καμπύλος δὲ σίφων ἐναρμοσθεὶς εἰς τὸ σφαιρίον φερέτω εἰς τὴν χώνην, καὶ ἐμβεβλήσθω εἰς τὸ σφαιρίον ὕδωρ. ὅταν οὖν ὁ ἥλιος ἐπιβάλῃ τῷ σφαιρίῳ, θερμανθεὶς ὁ ἐν αὐτῷ ἀὴρ ἐκθλίψει τὸ ὑγρόν, ὃ δὴ διὰ τοῦ Η σίφωνος ἔξω ἐνεχθήσεται καὶ διὰ τῆς χώνης εἰς τὴν βάσιν χωρήσει. ὅταν δὲ ἐπισκιασθῇ, ἐκχωρήσαντος τοῦ ἀέρος διὰ τοῦ σφαιρίου ὁ σωλὴν ἀναλήψεται τὸ ὑγρὸν καὶ ἀναπληρώσει τὸν κενωθέντα τόπον· καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἂν ὁ ἥλιος ἐπιβάλῃ.

2.99.

Suya daldırılan bir thyrsos asasının ya düdük ya da kuş sesi çıkarması.

ABGD thyrsos asası olsun; başlığının tepesinde D deliği bulunsun. Başlık çam kozalağı gibi içi boş olsun; sap da ağzın biraz altında AE bölmesiyle kapatılmış olsun. Bu bölmeye, borunun ağzının altında duran ve bölmeye açılan bir Z borucuğu takılsın. Asayı suya sokup aşağı bastırdığımızda içindeki hava sıkışarak sudan çıkar ve ses verir. Borucuk kuru ise yalnız ıslık çalar; bölmenin üstünde biraz su da varsa ses şırıltılı çıkar.

2.9

IX. Θύρσον εἰς ὕδωρ χαλάσαντα ἦχον ἀποτελέσαι ἤτοι σύριγγος ἢ ὀρνέου τινός. Ἔστω θύρσος ὁ ΑΒΓ∠ τρῆμα ἔχων κατὰ τὴν τοῦ κορύμβου κορυφὴν τὸ ∠· κοῖλος δὲ ἔστω ὁ κόρυμβος καθάπερ στρόβιλος καὶ τὸν καυλὸν ἐχέτω διαπεφραγμένον μικρὸν ὑπὸ τὸ στόμα τῷ ΑΕ διαφράγματι· τούτῳ δὲ προσκείσθω συρίγγιον τὸ Ζ ὑπὸ τὸ στόμα κείμενον τοῦ σωλῆνος καὶ συντετρημένον τῷ διαφράγματι. ὅταν οὖν ἐμβαλόντες τὸ θυρσίον εἰς ὕδωρ θλίβωμεν εἰς τὸ κάτω, ὁ ἐν αὐτῷ ἀὴρ ἐκθλιβόμενος ἐκ τοῦ ὕδατος ἦχον ἀποτελέσει. καὶ ἐὰν μὲν ψιλὸν τὸ συρίγγιον, συρίσει μόνον· ἐὰν δὲ ἔχῃ καὶ ποσὸν ὑδάτιον ὑπὲρ τὸ διάφραγμα, καχλάζων ἔσται ἦχος.

2.1010.

Bir kaide üzerinde duran ve ağzında borazan tutan bir figürcüğe üflersek borazan çalar.

ABGD sızdırmaz bir kaide olsun ve üzerinde bir figürcük dursun. Kaidenin içinde, üstü kapalı, içi boş, dibe yakın yerinde küçük delikleri olan bir EZH yarım küresi bulunsun. Yarım küreden figürcüğün içine, borazana giden bir ThZ borusu yükselsin; borazanın bir de dilciği olsun. Kaideye bir delikten sıvı dökülsün; döküldükten sonra delik bir macunla yeniden tıkansın. Borazanın çanından içeri üflediğimizde, bizden çıkan hava yarım küredeki suyu deliklerden dışarı iter ve su kaidenin içinde yükselir. Üflemeyi kesince su yeniden yarım küreye girer ve havayı dışarı iter. Bu hava dilcikten çıkarken borazan sesini verir.

2.10

X. Ζῳδίου ἐπὶ βάσεως ὄντος καὶ ἔχοντος ἐν τῷ στόματι σάλπιγγα, ἐὰν ἐμφυσήσωμεν, σαλπίσει. Ἔστω βάσις στεγνὴ ἡ ΑΒΓ∠, ἐφʼ ἧς ἐφεστάτω ζῴδιον· ἐντὸς δὲ τῆς βάσεως ἡμισφαίριον ἔστω κοῖλον ἐπιπεφραγμένον τὸ ΕΖΗ ἔχον παρὰ τὸν πυθμένα τρυπημάτια· ἐκ δὲ τοῦ ἡμισφαιρίου ἀνατεινέτω σωλὴν ὁ ΘΖ εἰς τὸ ζῴδιον φέρων ἐπὶ τὴν σάλπιγγα· ἐχέτω δὲ καὶ γλωσσίδα ἡ σάλπιγξ. κεχύσθω δὲ εἰς τὴν βάσιν ὑγρὸν διά τινος ὀπῆς, μετὰ τὴν ἔγχυσιν πάλιν ἀπεστεγνώσθω σμηρίσματί τινι. ὅταν οὖν ἐμφυσῶ μεν εἰς τὸν κώδωνα τῆς σάλπιγγος, ὁ ἐξ ἡμῶν ἀὴρ ἐκθλίψει τὸ ἐν τῷ ἡμισφαιρίῳ ὕδωρ διὰ τῶν τρυπημάτων, ὃ προσαναβήσεται εἰς τὴν βάσιν μετεωριζόμενον· ὅταν δὲ ἀποσπάσωμεν, πάλιν εἰσελεύσεται εἰς τὸ ἡμισφαίριον καὶ ἐκθλίψει τὸν ἀέρα. οὗτος δὲ διὰ τῆς γλωσσίδος ἐξερχόμενος τὸν τῆς σάλπιγγος ἦχον ἀποτελέσει.

2.1111.

Bir kazan altından ısıtılınca bir topun mil üzerinde dönmesi.

AB, içinde su bulunan ve altından ısıtılan bir kazan olsun; ağzı GD kapağıyla kapatılsın. Kapağa bükük bir EZH borusu açılsın ve borunun ucu içi boş bir ThK topuna geçirilsin. H ucunun çap doğrultusunda karşısında, GD kapağının üzerinde duran bir LM mili bulunsun. Topun, çap doğrultusunda karşılıklı olarak kendisine açılan ve ters yönlere bükülmüş iki bükük borucuğu olsun; dirsekler, H ile L'den geçen doğruya dik olsun. Kazan ısınınca buhar EZH'den topa girer, bükük borucuklardan kapağa doğru çıkar ve topu, dans eden figürcüklerde olduğu gibi döndürür.

2.11

XI. Λέβητος ὑποκαιομένου σφαιρίον πρὸς κνώδακα κινεῖσθαι. Ἔστω λέβης ὑποκαιόμενος ἔχων ὕδωρ ὁ ΑΒ καὶ ἐπιπεφράχθω τὸ στόμιον τῷ Γ∠ πώματι· τούτῳ δὲ συντετρήσθω σωλὴν ἐπικαμπὴς ὁ ΕΖΗ, οὗ τὸ ἄκρον εἰς κοῖλον σφαιρίον ἐνηρμόσθω τὸ ΘΚ τῷ δὲ ἄκρῳ τῷ Η κατὰ διάμετρον ἔστω κνώδαξ ὁ ΛΜ βεβηκὼς ἐπὶ τοῦ Γ∠ πώματος. ἡ δὲ σφαῖρα ἐχέτω δύο σωληνάρια ἐπικαμπῆ κατὰ διάμετρον συντετρημένα αὐτῇ καὶ ἐπικεκαμμένα ἐναλλάξ. αἱ δὲ καμπαὶ ἔστωσαν πρὸς ὀρθὰς ἐπινοούμεναι καὶ διὰ τῶν Η, Λ εὐθειῶν. συμβήσεται οὖν θερμαινομένου τοῦ λέβητος τὴν ἀτμίδα διὰ τοῦ ΕΖΗ εἰς τὴν σφαῖραν ἐμπίπτουσαν ἐκπίπτειν διὰ τῶν ἀνακεκαμμένων ⟨σωληναρίων⟩ εἰς τὸ πῶμα καὶ στρέφειν τὴν σφαῖραν, καθάπερ ἐπὶ τῶν χορευόντων ζῳδίων.

2.1212.

Bir kaide üzerinde duran ve musluğu açık olan bir kraterin, musluğu kapatacak bir tıkaç olmadığı hâlde arada akmayı kesmesi.

AB krateri G kaidesinin üzerinde dursun. Kabın dibinden ve kaideden bir DEZ borusu geçirilsin ve musluğa bağlansın. Kraterin kulpu üzerine sabit bir HTh çubuğu dikilsin; buna, Th pimi etrafında kaldıraç gibi oynayan başka bir KL çubuğu takılsın. K ucundan, K'deki bir pim etrafında oynayan başka bir KM çubuğu aşağı sarkıtılsın; bunun M ucunda ağırlıklı ve DEZ borusunu çepeçevre sarabilecek bir NX kutusu bulunsun. Krater doluyken çubuğun ucunu aşağı bastırırsak NX kutusu yukarı kalkar; o kalkınca kraterdeki su DEZ borusundan dışarı akar. L ucunu bırakırsak kutu iner ve DEZ borusunu çepeçevre sarar; içindeki hava çıkacak yer bulamadığından borunun çevresindeki sıvıyı uzak tutar, böylece su artık D ağzından akmaz. L ucunu yeniden aşağı bastırınca musluk yine akar.

2.12

XII. Κρατῆρος ὄντος ἐπί τινος βάσεως καὶ κρουνὸν ἔχοντος ἀνεῳγότα μεταξὺ τοῦ ῥέειν παύσασθαι μὴ ὄντος ἁρμοστοῦ πώματος τοῦ κλείοντος τὸν κρουνόν. Ἔστω κρατὴρ ὁ ΑΒ ἐπὶ βάσεως τῆς Γ. διὰ δὲ τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου καὶ τῆς βάσεως σωλὴν διώσθω ὁ ∠ΕΖ εἰς κρουνὸν ἀποδεδομένος. ἐπὶ δὲ τοῦ ὠτίου τοῦ κρατῆρος κανόνιον ἐφεστάτω τὸ ΗΘ πεπηγός, πρὸς ὅ κηλωνευέσθω ἕτερον τὸ Κ Λ περὶ περόνην τὴν Θ· ἐκ δὲ τοῦ Κ ἄκρου κανόνιον καθείσθω ἕτερον τὸ Κ Μ περὶ μὲν τὸ Κ περόνῃ | κινούμενον· πρὸς δὲ τῷ Μ πυξίδα ἐχέτω τὴν ΝΞ βάρος ἔχουσαν καὶ δυναμένην περιβαίνειν περὶ τὸν ∠Ε Ζ σωλῆνα. ὅταν οὖν πλήρους ὄντος τοῦ κρατῆρος πιέσωμεν τὸ ἄκρον τοῦ κανόνος εἰς τὸ κάτω μέρος, ἀνενεχθήσεται ἡ ΝΞ πυξίς· ταύτης δὲ ἐπαρθείσης τὸ ἐν τῷ κρατῆρι ὕδωρ διὰ τοῦ ∠ΕΖ σωλῆνος ἔξω ἐνεχθήσεται· ἐὰν δὲ ἀφῶμεν τὸ Λ ἄκρον, καταχθήσεται ἡ πυξὶς καὶ περικείσεται τῷ ∠ΕΖ σωλῆνι, καὶ ὁ ἐν αὐτῇ ἀὴρ μὴ ἔχων διέξοδον διαστέλλει τὸ περὶ τὸν ∠ΕΖ σωλῆνα ὑγρόν, ὥστε μηκέτι φέρεσθαι διὰ τοῦ ∠ στομίου. ὅταν δὲ πάλιν πιέσωμεν εἰς τὸ κάτω μέρος τὸ Λ ἄκρον, ῥεύσει ὁ κρουνός.

2.1313.

Bir rhyton yapımı: Üzerine camdan bir kapak konduğunda, rhyton akarken sıvı cam kapağa doğru yükselir ve fışkırıyor gibi görünür.

ABG rhytonu DE kapağıyla kapatılmış olsun. DE'den iki boru, ZH ve ThK uzansın; ZH dışarıya, ThK içeriye gitsin. Bunları camdan bir MN kapağı çevrelesin. Kapakta, camın içinde kalan bir X deliği olsun; su bundan dökülecektir. Rhyton bu delikten doldurulunca ThK borusu da dolar; sıvı dökülmeye devam ettikçe cam kapağın içinde yükselir ve sonunda ZH borusundan dışarı akar. Böylece bir bükük sifon düzeni oluşur: Kısa kolu ThK, uzun kolu ZH'dir. Bu yüzden rhytondaki sıvı, cam kapağa doğru yükselerek emilir. Ama önce kapağın içindeki hava emilir, çünkü hava sıvıdan hafiftir. Sıvı, havanın boşalttığı yere doğru fışkırıyor ve kendi ağırlığıyla geri düşüyor gibi görünür; çünkü yukarı doğru hareket onun tabiatına aykırıdır.

2.13

ΧΙΙΙ. Ῥυτοῦ κατασκευή, ὥστε ἐπικειμένου ὑελίνου ἐπιθέματος καὶ ἐκρέοντος τοῦ ῥυτοῦ προσαναβαίνειν τῷ ὑαλίνῳ καὶ ἀναβάλλεσθαι τὸ ὑγρόν. Ἔστω ῥυτὸν τὸ ΑΒΓ ἐπιπεφραγμένον τῷ ∠Ε ἐπιφράγματι· ἐκ δὲ τοῦ ∠Ε δύο σωλῆνες φερέτωσαν οἱ ΖΗ, ΘΚ, ὧν ὁ μὲν ΖΗ εἰς τὸ ἐκτός, ὁ δὲ ΘΚ εἰς τὸ ἐντός. τούτους δὲ περιλαμβανέτω ὑέλινον ἐπίθεμα τὸ ΜΝ. ἔστω δὲ τῷ ἐπιφράγματι ἐκ τοῦ ὑελίνου διαύγιον τὸ Ξ, διʼ οὗ ὕδωρ ἐγχυθήσεται. πληρωθέντος οὖν τοῦ ῥυτοῦ διὰ τοῦ εἰρημένου διαυγίου, συμπληρωθήσεται καὶ ὁ ΘΚ σωλήν· καὶ ἐγχυνομένου τοῦ ὑγροῦ, προσαναβήσεται εἰς τὸ ὑέλινον, ὥστε διὰ ΖΗ σωλῆνος εἰς τὸ ἐχτὸς ἐνεχθήσεται· καὶ ἔσται σίφωνος καμπύλου τάξις, οὗ τὸ μὲν ἔλασσον σκέλος τὸ ΘΚ, τὸ δὲ μεῖζον τὸ ΖΗ. διὸ δὴ ἐπισπάσεται τὸ ἐν τῷ ῥυτῷ ὑγρὸν προσαναβαῖνον εἰς τὸ ὑέλινον ἐπίθεμα. πρότερον δὲ τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα ἐπισπάσεται διὰ τὸ κουφότερον εἶναι τοῦ ὑγροῦ. εἰς δὲ τὸν κενούμενον τοῦ ἀέρος τόπον τὸ ὑγρὸν ἀναβαλλόμενον φανήσεται καὶ τῷ ἰδίῳ βάρει καταφερόμενον· παρὰ φύσιν γὰρ αὐτῷ ἡ φορὰ εἰς τὸ ἄνω μέρος γίνεται.

2.1414.

Sıvının yavaşça yükselip durduğu, böylece hep yükseliyormuş gibi göründüğü başka bir düzenek de vardır.

Her yandan sızdırmaz bir AB kaidesi olsun; içinde bir GD bölmesi bulunsun. Kaidenin üstünde de yine her yandan sızdırmaz, silindir biçiminde camdan bir EZ kapağı dursun. EZ kapağının içinde, tavanından biraz aşağıda biten ve GD bölmesine açılan bir HTh borusu bulunsun. Başka bir KL borusu kaidenin üst yüzüne açılsın ve bölmeden biraz yukarıda bitsin. Kaidenin cam kapak dışında kalan kısmında bir M deliği olsun; AD haznesi bundan doldurulsun. AB kaidesinin tam dibinde bir N musluğu da bulunsun. Ayrıca bölmeye açılan ve kaidenin dibinden biraz yukarıda biten başka bir XO borusu olsun; GB haznesi bundan doldurulacaktır. N musluğu kapalıyken GB'deki hava HTh, KL ve M deliği yoluyla dışarı çıkar. GB haznesi dolunca AD'yi de M deliğinden dolduralım; onun içindeki hava da bu delikten çıkar. Şimdi N musluğunu açıp akıtırsak, GB'nin boşalan yerine cam kapaktaki hava HTh borusu yoluyla geçer; cam kapağın boşalan yerine de AD haznesinden KL borusuyla su yükselir. AD haznesinin boşalan yerine ise M deliğinden hava girer. Bu, cam kapak dolana kadar sürer. AD, GB ve EZ hacimlerinin eşit olması gerekir ki hava ile sıvı birbirinin yerine geçebilsin. GB haznesi boşalıp havanın sürekliliği kesilince cam kapaktaki su yeniden AD haznesine iner; bu sırada hava N musluğundan ve HTh borusundan cam kapağa geçer, AD'deki hava da M deliğinden çıkar.

2.14

XIV. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλο κατασκεύασμα, ἐν ᾧ ὑγρὸν ἀναφέρεται ἡρέμα καὶ μένει, ὥστε ἀεὶ προσαναβαῖνον ὁρᾶσθαι. Ἔστω τις βάσις ἡ ΑΒ στεγνὴ πάντοθεν διάφραγμα ἔχουσα τὸ Γ∠, ὑέλινον δὲ ἐπίθεμα κυλινδρικὸν τὸ ΕΖ καὶ αὐτὸ στεγνὸν πάντοθεν· ἐν δὲ τῷ ΕΖ ἐπιθέματι σωλὴν ἔστω ὁ ΗΘ ἀπέχων ἀπὸ τῆς στέγης αὐτοῦ βραχύ, συντετρημένος δὲ τῷ Γ∠ διαφράγματι. ἕτερος δὲ σωλὴν ὁ Κ Λ συντετρήσθω μὲν τῷ ἐπιφράγματι τῆς βάσεως, ἀπεχέτω δὲ ἀπὸ τοῦ διαφράγματος βραχύ. ἔστω δὲ καὶ τῇ βάσει ἐκτὸς τοῦ ὑελίνου ἐπιθέματος ὀπὴ ἡ Μ, διʼ ἧς πληρωθήτω τὸ Α ∠ ἀγγεῖον. ἐχέτω δὲ καὶ ἡ ΑΒ βάσις κρουνὸν παῤ αὐτὸν τὸν πυθμένα, τὸν Ν. ἔστω δὲ καὶ | ἕτερος σωλὴν ὁ ΞΟ συντετρημένος μὲν τῷ διαφράγματι, ἀπέχων δὲ ἀπὸ τῆς βάσεως βραχύ, διʼ οὗ πληρωθήσεται τὸ ΓΒ ἀγγεῖον. καταληφθέντος οὖν τοῦ Ν κρουνοῦ, ὁ ἐν τῷ ΓΒ ἀὴρ ἐκχωρήσει διὰ τοῦ ΗΘ καὶ τοῦ Κ Λ καὶ τῆς Μ ὀπῆς εἰς τὸ ἐκτός. ὅταν οὖν πληρωθῇ τὸ Γ Β ἀγγεῖον, πληρώσωμεν καὶ τὸ Α∠ διὰ τῆς Μ ὀπῆς· ὁ γὰρ ἐν αὐτῷ ἀὴρ διὰ τῆς ὀπῆς ἐκχωρήσει. ἐὰν οὖν ἀφῶμεν τὸν Ν κρουνὸν ῥέειν, εἰς τὸν κενούμενον τοῦ ΓΒ τόπον ὁ ἀὴρ ἐκ τοῦ ὑελίνου ἐπιθέματος μεταχωρήσει διὰ τοῦ ΗΘ σωλῆνος· εἰς δὲ τὸν κενούμενον τούτου τόπον ἐκ τοῦ Α∠ ἀγγείου ὕδωρ προσαναβήσεται διὰ τοῦ Κ Λ σωλῆνος. πάλιν δὲ εἰς τὸν κενούμενον τόπον τοῦ Α∠ ἀγγείου ὁ ἀὴρ διὰ τῆς Μ ὀπῆς παρεισελεύσεται· καὶ τοῦτο ⟨ἔσται⟩, ἄχρις ἂν πληρωθῇ τὸ ὑέλινον ἐπίθεμα. δεήσει δὲ τὰ Α∠, ΓΒ, ΕΖ χωρήματα ἴσα εἶναι, ὅπως εἰς ἄλληλα μεταχωρῇ ὅ τε ἀὴρ καὶ τὸ ὑγρόν. ὅταν δὲ κενω θῇ τὸ ΓΒ ἀγγεῖον καὶ διασταθῇ ἡ τοῦ ἀέρος συνέχεια, πάλιν κατενεχθήσεται ἐκ τοῦ ὑελίνου ὕδωρ εἰς τὸ Α∠ ἀγγεῖον, τοῦ ἀέρος μεταχωροῦντος διὰ τοῦ Ν κρουνοῦ καὶ τοῦ ΗΘ σωλῆνος εἰς τὸ ὑέλινον ἐπίθεμα· ὁ δὲ ἐν τῷ Α∠ ἀὴρ ἐκχωρήσει διὰ τῆς Μ ὀπῆς.

2.1515.

Bazı figürlere ağızlarından hava üflenince su başka bir yerden fışkırır; örneğin küçük bir satir bir tulum tutuyorsa su tulumdan fışkırır.

ABGD sızdırmaz bir kaide olsun ve figür bunun üzerine yerleştirilsin. Figürün ağzından kaideye açılan bir EZ borusu geçirilsin. Borunun altında, Z deliğini kapatan bir HTh levhacığı bulunsun; levhacık düşmesin diye engelcikleri olan pimciklerle tutulsun. Kaidenin içinden başka bir KL borusu geçirilsin; bunun K ucu, suyun fışkırmasını istediğimiz […] bitişik olsun, L ucu ise dipten suyun akıp geçebileceği kadar uzakta dursun. K ucunun bir de tıkacı olsun; ince olan K ağzı bununla kapatılır. Kaideye bir delikten biraz sıvı döküp deliği tıkayalım. Sonra K ağzını kapatıp EZ borusundan hava üflersek, üflenen hava levhacığı iterek kaideye iner. Bu birkaç kez yapılınca kaidedeki hava sıkışır ve levhacığı kapatır. Tıkaç açılınca sıkışmış hava çok geçmeden kaidedeki sıvıyı K ağzından büyük bir güçle dışarı iter. Bu, ya sıvının tamamı fışkırıp çıkana ya da hava tabiî düzenine, yani artık sıkışmış olmadığı hâle dönene kadar sürer.

2.15

XV. Εἰς ἔνια ζῴδια ἐμφυσηθέντα διὰ τοῦ στόματος διʼ ἑτέρου τόπου ὕδωρ ἐκπυτίζει· οἷον ἐὰν Σατυρίσκος ἀσκὸν κατέχῃ, διὰ τοῦ ἀσκοῦ ἐκπυτισθήσεται. Ἔστω βάσις στεγνὴ ἡ ΑΒΓ∠, ἐφʼ ἧς ἐπικείσθω τὸ ζῴδιον, καὶ διὰ τοῦ στόματος τοῦ ζῳδίου σωλὴν διώσθω ὁ ΕΖ συντετρημένος τῇ βάσει καὶ ἔχων ὑποκείμενον πλατυσμάτιον τὸ ΗΘ ἐπιφράσσον τὸ Ζ τρῆμα τοῦ σωλῆνος καὶ. ἀνεχόμενον ὑπὸ περονίων κωλυμάτια ἐχόντων πρὸς τὸ μηκέτι ἐκπίπτειν τὸ πλατυσμάτιον. | ἕτερος δὲ σωλὴν ὁ ΚΛ διὰ τῆς βάσεως διώσθω, οὐ τὸ μὲν Κ ἄκρον προσκείσθω τῷ […] , διʼ οὗ βουλόμεθα τὸ ὕδωρ ἐκπυτίζεσθαι. τὸ δὲ Λ ἀπεχέτω τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. τὸ δὲ Κ ἄκρον αὐτοῦ ἐχέτω σμηρισμάτιον, διʼ οὗ ἀποκλεισθήσεται τὸ Κ στόμιον αὐτοῦ λεπτὸν ὑπάρχον. ἐγχέοντες οὖν εἰς τὴν βάσιν ποσὸν ὑγρὸν διά τινος ὀπῆς, ἣν μετὰ τὴν ἔγχυσιν ἀποστεγνώσομεν, ἐὰν ἀποκλείσαντες τὸ Κ στόμιον ἐμφυσήσωμεν διὰ τοῦ ΕΖ σωλῆνος ἀέρα, ὁ ἐμφυσηθεὶς ἀὴρ παρώσει τὸ πλατυσμάτιον καὶ κατενεχθήσεται εἰς τὴν βάσιν, καὶ τούτου πλεονάκις γινομένου πιληθήσεται ὁ ἐν τῇ βάσει ἀὴρ καὶ ἀποκλείσει τὸ πλατυσμάτιον. ἀνοιχθέντος οὖν τοῦ σμηρίσματος, μετʼ ὀλίγον χρόνον ὁ πιληθεὶς ἀὴρ ἐκθλίψει τὸ ἐν τῇ βάσει ὑγρὸν διὰ τοῦ Κ στομίου μετὰ πολλῆς βίας, ἄχρις ἂν ἤτοι πᾶν ἐκπυτισθῇ τὸ ὑγρὸν καὶ ὁ ἀὴρ εἰς τὴν κατὰ φύσιν τάξιν κατασταθῇ, τουτέστιν ὅταν πίλησιν ἐν ἑαυτῷ μηκέτι ἔχῃ.

2.1616.

Bazı kaplar, içlerine sıvı dökülmeye başlanınca akar; arada duraklama olursa, sıvı dökülmeye devam etse de kap yarıya kadar dolmadıkça artık akmaz, o zaman yeniden akmaya başlar; yine duraklama olursa kap dolana kadar akmaz.

AB kabının içinde, gövdesine gizlenmiş üç bükük sifon, G, D ve E olsun. Her birinin bir kolu kabın dibine yakın dursun, öbür kolu dışarı uzanıp musluk biçiminde düzenlensin. Bunların dış uçlarına Z, H ve Th kapları konsun; bu kapların dipleri, musluk ağızlarından suyun akıp geçebileceği kadar uzakta dursun. Hepsi, kaide gibi duran ve X musluğu olan KLMN adlı başka bir kabın içine alınsın. G sifonunun kavisi tam dibe yakın, D'ninki AB kabının yüksekliğinin yarısında, E'ninki de tam boyun hizasında olsun. AB kabına su dökersek, başta G sifonundan akar, çünkü onun kavisi dibe yakındır. Dökmeye ara verirsek, dökülmüş olan sıvı X musluğundan boşalır, Z kabı ise suyla dolu kalır; G sifonunun geri kalan kısmı da havayla dolar. Yeniden sıvı döktüğümüzde sıvı G sifonundan geçmez, çünkü G sifonunda, dökülen su ile Z kabındaki su arasında hava vardır. Bu yüzden sıvı, yarı yükseklikteki D sifonunun dirseğine kadar yükselir ve o zaman akmaya başlar. Ara verilince G için söylenen şey yine olur. Aynısı E sifonu için de düşünülsün. Sıvının yavaşça dökülmesi gerekir ki sifonlarda hapsolan hava basınçla dışarı atılmasın.

2.16

XVI. Ἔνια δὲ ἀγγεῖα κατʼ ἀρχὰς ἐγχυθέντος τοῦ ὑγροῦ ῥέει· διαλείμματος δὲ γενομένου οὐκέτι ῥέει ἐγχυνομένου τοῦ ὑγροῦ, ἄχρι διʼ ἡμίσους γένηται· καὶ τότε ἄρχεται ῥέειν· διαλείμματος δὲ γενομένου οὐκέτι ῥέει, ἄχρις ἄν πληρωθῇ. Ἔστω γὰρ ἀγγεῖον τὸ ΑΒ ἔχον ἐν ἑαυτὸ τρεῖς καμπύλους σίφωνας τοὺς Γ ∠, Ε κεκρυμμένους ἐν τῇ γάστρᾳ, ὧν τὰ μὲν ἕτερα σκέλη πρὸς τῷ πυθμένι ἔστω τοῦ ἀγγείου, τὰ δὲ ἕτερα ἐκτὸς φερέτω εἰς κρουνοὺς διεσκευασμένα. τοῖς δὲ ἐκτὸς ἄκροις αὐτῶν προσκείσθω ἀγγεῖα τὰ Ζ, Η, Θ, ὧν οἱ πυθμένες ἀπεχέτωσαν ἀπὸ τῶν στομίων ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. πάντα δὲ περιειλήφθωσαν ἑτέρῳ ἀγγείῳ καθάπερ βάσει τῇ Κ ΛΜΝ κρουνὸν ἐχούσῃ τὸν Ξ. καὶ ὁ | μὲν Γ διαβήτης τὴν κυρτότητα ἐχέτω πρὸς αὐτῷ τῷ πυθμένι, ὁ δὲ ∠ πρὸς τῷ ἡμίσει τοῦ ὕψους τοῦ Α Β ἀγγείου, ὁ δὲ E παῤ αὐτὸν τὸν τράχηλον. ἐὰν οὖν ἐγχέωμεν ὕδωρ εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον, κατʼ ἀρχὰς μὲν ῥεύσει διὰ τοῦ Γ διαβήτου, ἐπείπερ ἡ κυρτότης αὐτοῦ πρὸς τῷ πυθμένι ἐστίν· ἐὰν δὲ διαλίπωμεν, κενωθήσεται μὲν τὸ ὑγρὸν τὸ ἐγχυθὲν διὰ τοῦ Ξ κρουνοῦ, τὸ δὲ Ζ ἀγγεῖον καταλειφθήσεται πλῆρες ὕδατος· τὸ δὲ λοιπὸν τοῦ Γ σίφωνος μέρος ἔσται ἀέρος πλῆρες. ὅταν οὖν πάλιν ἐπιχέωμεν τὸ ὑγρόν, οὐ χωρήσει διὰ τοῦ Γ σίφωνος διὰ τὸ ἀέρα εἶναι ἐν τῷ Γ σίφωνι μεταξὺ τοῦ τε ἐγχυνομένου καὶ τοῦ ἐν τῷ Ζ ἀγγείῳ ὕδατος. προσαναβήσεται οὖν τὸ ὑγρὸν ἄχρι τῆς τοῦ ∠ διαβήτου καμπῆς, ἥτις πρὸς τῷ ἡμίσει μέρει ἐστί. καὶ τότε ἄρχεται ῥέειν. διαλείμματος δὲ γενομένου πάλιν τὸ αὐτὸ συμβήσεται, ὃ καὶ ἐπὶ τοῦ Γ εἴρηται. τὰ δʼ αὐτὰ καὶ ἐπὶ τοῦ Ε διαβήτου νοείσθω. δεήσει δὲ τὸ ἐγχυνόμενον ὑγρὸν ἠρέμα ἐγχύνειν πρὸς τὸ μὴ ὑπὸ τῆς βίας ἐκθλιβῆναι τὸν ἐναπολαμβανόμενον ἐν τοῖς σίφωσιν ἀέρα.

2.1717.

Ateş kullanmadan çeken bir hacamat kupasının yapımı.

ABG, alışılmış biçimde bir hacamat kupası olsun ve ortasında bir DE bölmesi bulunsun. Dibinden bir döner tapa geçirilsin; tapanın dıştaki borucuğu ZH, içteki ThK olsun. Bunların, kupanın dışında kalan ve karşı karşıya getirilebilen L ve M delikleri bulunsun; iç ağızları açık olsun. Th'nin dış ucu ise kapatılmış olsun ve bir çevirme kolu bulunsun. Bölmenin altında da dipteki gibi bir NX tapası olsun; ancak bunun karşı karşıya getirilebilen delikleri kupanın iç tarafında olsun ve DE bölmesine açılsın. Bunlar hazırlanınca tapaların kolları çevrilsin; öyle ki dipteki delikler karşı karşıya gelsin, bölmenin altındakiler ise kayarak kapansın. DG haznesi hava doluyken LM deliğini ağza dayayıp havanın bir kısmını emmek, sonra kolu yeniden çevirip tapayı ağızdan çekmeden GD haznesindeki havayı seyrekleşmiş hâlde tutmak mümkündür. Havanın çoğunu emene kadar bunu birkaç kez yaparız. Sonra kupayı alışıldığı gibi tene koyar, NX tapasının deliklerini kolla açarım. O zaman ADE haznesindeki havanın bir kısmı ister istemez GD'deki havanın yerine geçer; onun boşalttığı yere de ten ve tenin altındaki madde, tenin seyrek yerlerinden, yani görünmez gözenekler dediğimiz yerlerden çekilir.

2.17

XVII. Σικύας κατασκευὴ τῆς ἄνευ πυρὸς ἐπισπωμένης. Ἔστω σικύα ἡ Α ΒΓ, οἵα εἴθισται γίνεσθαι τῷ σχήματι, διάφραγμα μέσον ἔχουσα τὸ ∠ Ε διὰ δὲ τοῦ πυθμένος σμήρισμα διώσθω, οὗ ὁ μὲν ἐκτὸς αὐλίσκος ἔστω ὁ Ζ Η, ὁ δὲ ἐντος ὁ ΘΚ . οὗτοι δὲ ἐχέτωσαν κατάλληλα τρήματα τὰ Λ, Μ ἐκτὸς ὄντα τῆς σικύας· τὰ δὲ ἐντὸς αὐτῶν στόμια ἀνεῳγότα ἔστω· τοῦ δὲ Θ τὸ ἐκτὸς ἐπιπεφράχθω καὶ ἐπιτόνιονέχέτω. ἔστω δὲ καὶ ὑπὸ τὸ διά |φραγμασμήρισμα τὸ ΝΞ ὅμοιον τῷ πρὸς τῷ πυθμένι εἰρημένῳ. τὰ μέντοι κατάλληλα τρήματα εἰς τὸ ἐντὸς τῆς δικύας μέρος ⟨ἔστω⟩ καὶ συντετρημένα τῷ ∠Ε διαφράγματι. τούτων δὴ κατασκευασθέντων ἐπιστρεφέσθω τὰ ἐπιτόνια τῶν σμηρισμάτων, ὥστε τὰ μὲν ἐν τῷ πυθμένι τρήματα κατάλληλα κεῖσθαι, τὰ δὲ ὑπὸ τὸ διάφραγμα παρηλλαχέναι καὶ ἀποκεκλεῖσθαι. τοῦ ∠Γ ἄρα ἀγγείου πλήρους ὄντος ἀέρος, δυνατόν ἐστι προσθέντα τῷ στόματι τὸ ΛΜ τρῆμα ἐκμυζῆσαί τι μέρος τοῦ ἀέρος, εἶτα πάλιν ἐπιστρέψαντα τὸ ἐπιτόνιον καὶ μὴ ἀφελόντα τοῦ στόματος τὸ σμήρισμα ἔχειν ἠραιωμένον τὸν ἐν τῷ Γ∠ ἀγγείῳ ἀέρα. τοῦτο οὖν πλεονάκις ποιοῦμεν, μέχρις οὗ πολὺν ἐκμυζήσωμεν ἀέρα. ἔπειτα προσθεὶς τῇ σαρκὶ τὴν σικύαν, ὡς ἔθος ἐστίν, ἀνοίγω τὰ ἐν τῷ ΝΞ σμηρίσματι τρήματα διὰ τοῦ ἐπιτονίου. ἀναγκαῖον οὖν ἐστιν εἰς τὸν τοῦ ἐν τῷ Γ∠ ἀέρος τόπον μεταχωρῆσαί τι μέρος τοῦ ἐν τῷ Α∠Ε ἀγγείῳ ἀέρος· εἰς δὲ τὸν κενούμενον ἀντὶ τούτου τόπον ἐπισπάσεται τήν τε σάρκα καὶ τὴν ὑπὸ τὴν σάρκα ὕλην διὰ τῶν ἀραιωμάτων τῆς σαρκός, ἃ δὴ ἀθεωρήτους πόρους καλοῦμεν.

2.1818.

"İrin çekici" denen alet de aynı sebeple işler.

İçi boş, uzunca bir AB borucuğu yapılır; içine tam oturan başka bir GD borucuğu da yapılır. GD'nin G ucu bir levhacıkla kapatılmış olsun, D ucunda ise bir EZ tutamağı bulunsun. AB borucuğunun A tarafındaki ağzı da, ortasına ince bir HTh borucuğu açılmış bir levhayla kapatılsın. İrin çekmek istediğimizde, borucuğun ucunu, yani Th ağzını irinin bulunduğu yere dayar, GD borucuğunu tutamağından dışarı doğru çekeriz. AB borucuğunda boş bir yer oluşunca oraya başka bir şeyin girmesi zorunludur. Borucuğun ağzından başka bir yol olmadığından, yandaki sıvı ister istemez bu ağızdan çekilir. Bir sıvı şırınga etmek istediğimizde ise sıvıyı AB borucuğuna koyar, EZ'yi tutup GD borucuğunu iterek bastırırız; şırıngayı yeterince yaptığımızı düşünene kadar bunu sürdürürüz.

2.18

ΧVΙΙΙ. Καὶ ὁ καλούμενος δὲ πυοῦλκος διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ἐνεργεῖ. Κατασκευάζεται γὰρ αὐλίσκος κοῖλος ἐπιμήκης ὁ ΑΒ, ἕτερος συνεσμηρισμένος ὁ Γ∠, οὗ τὸ μὲν Γ ἄκρον ἐπιπεπωμάσθω λεπιδίῳ· πρὸς δὲ τῷ ∠ ἐπιτόνιον ἐχέτω τὸ ΕΖ . καὶ τοῦ ΑΒ δὲ αὐλίσκου τὸ πρὸς τῷ Α στόμιον ἐπιπεφράχθω λεπίδι ἐχούσῃ συντετρημένον λεπτὸν συρίγγιον τὸ ΗΘ. ὅταν οὖν βουλώμεθα πῦον ἕλκειν, προσθέντες τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ |τὸ πῦόν ἐστι, τὸ ἄκρον τοῦ συριγγίου, τὸ Θ στόμιον, ἐπισπώμεθα τὸν Γ∠ αὐλίσκον διὰ τοῦ ἐπιτονίου εἰς τὸ ἐκτὸς μέρος. γενομένου δὴ τόπου ἐν τῷ ΑΒ αὐλίσκῳ κενοῦ, ἀνάγκη εἰς τοῦτον ἄλλο τι ἀντικαταστῆναι. μὴ ὄντος οὖν ἄλλου τόπου ἢ τοῦ στόματος τοῦ συριγγίου, ἀνάγκη διὰ τούτου τὸ παρακείμενον ὑγρὸν ἐπισπάσασθαι. πάλιν οὖν ὅταν ἐνέσαι τι βουλώμεθα ὑγρόν, ἐμβαλόντες αὐτὸ εἰς τὸν ΑΕ αὐλίσκον καὶ καταλαβόμενοι τὸ ΕΖ ὠθοῦντες τὸν Γ∠ αὐλίσκον θλίβομεν, ἄχρις ἄν ἡμῖν αὐτοῖς δόξῃ ἡ ἔνεσις γενέσθαι.

2.1919.

Şarapla dolu ve musluğu akmakta olan bir kabın boynuna bir kepçe su dökersek şarap artık akmaz; bir kepçe daha dökersek, bu su önceki kepçeyle birlikte, yani iki kepçe su, başka iki musluktan akar. Su akıp bitince şarap yine ortadaki musluktan akar; su her dökülüp aktığında bu tekrarlanır.

AB kabının dibine yakın bir G musluğu olsun ve kabın boynu DE bölmesiyle kapatılsın. Bölmeden yukarı bir ZH borusu uzansın; boğmalı sifonlarda olduğu gibi, bunun çevresine bölmeden suyun akıp geçebileceği kadar uzakta duran başka bir boru geçirilsin. Bölmeden başka bir ThK borusu da geçirilsin; bu boru bölmenin üstüne öncekinden daha az çıksın ve aşağıda L ile M adlı iki musluğa ayrılsın. Bunun çevresine de bölmeden biraz uzakta duran başka bir boru geçirilsin. Kabın bölmenin altında bir N hava deliği de olsun. Muslukları kapatıp şarabı dökersek, şarap ZH borusundan kabın gövdesine geçer, çünkü hava N deliğinden çıkar. Hava deliğini kapatıp muslukları açarsak, L ve M'den ThK borusunda kalmış olan sıvı, G'den ise gövdedeki sıvı akar. G akarken bölmenin üzerine bir kepçe su dökersek, hava artık ZH borusundan içeri giremez ve G musluğu akmayı keser. Bir kepçe daha dökersek, su ThK borusunun ağzından taşar, onun içinden L ve M musluklarına gider ve suyun tamamı çekilir. Sonra ZH borusu yeniden nefes alınca G musluğu yine aynı şekilde akar. Kepçeleri her döktüğümüzde bu tekrarlanır.

2.19

ΧΙΧ. Ἀγγείου τινὸς ὄντος πλήρους οἴνου καὶ κρουνὸν ἔχοντος ῥέοντα, ὅταν ἐπιχέωμεν ἐπὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ κύαθον ὕδατος, οὐκέτι ῥυήσεται· ἐὰν δὲ ἕτερον κύαθον ἐπιχέωμεν, τότε ῥυήσεται καὶ αὐτὸς σὺν τῷ προτέρῳ κυάθῳ ἤτοι καὶ οἴ δύο κύαθοι τοῦ ὕδατος ἐξ ἑτέρων δύο κρουνῶν. καὶ μετὰ τὸ ἐκρεῦσαι τὸ ὕδωρ πάλιν ὁ οἶνος ἐκ τοῦ μέσου κρουνοῦ ῥυήσεται· καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἂν ἐπιχεόμενος ἐκρυῇ. Ἔστω τι ἀγγεῖον τὸ ΑΒ ἔχον περὶ τὸν πυθμένα κρουνὸν τὸν Γ καὶ διαπεφράχθω τὸν τράχηλον τῷ ∠Ε διαφράγματι· ἐκ δὲ τοῦ διαφράγματος σωλὴν ἀνατεινέτω ὁ ΖΗ, περὶ ὄν ἕτερος περικείσθω ἀπέχων ἀπὸ τοῦ διαφράγματος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν, καθάπερ ἐπὶ τῶν πνικτῶν διαβητῶν. διώσθω δὲ καὶ ἕτερος διὰ τοῦ διαφράγματος σωλὴν ὁ ΘΚ ὑπερέχων εἰς τὸ ἄνω τοῦ διαφράγματος ἔλασσον ἢ ὁ πρότερος, ἐσχισμένος εἰς δύο κρουνοὺς τοὺς Λ, Μ καὶ τούτῳ δὲ περικείσθω ἕτερος σωλὴν ἀπέχων τοῦ διαφράγματος βραχύ. ἐχέτω | δὲ τὸ ἀγγεῖον καὶ ὑπὸ τὸ διάφραγμα διαύγιον τὸ Ν. ἐὰν οὖν καταλαβόμενοι τοὺς κρουνοὺς ἐγχέωμεν τὸν οἶνον, χωρήσει εἰς τὸ κύτος διὰ τοῦ ΖΗ σωλῆνος· ὁ γὰρ ἀὴρ ἐκχωρήσει διὰ τοῦ Ν διαυγίου· ἐὰν δὲ καταλαβόμενοι τὸ διαύγιον ἀφῶμεν τοὺς κρουνούς, ἐκ μὲν τῶν Λ, Μ ῥυήσεται τὸ ἐναποληφθὲν ἐν τῷ ΘΚ σωλῆνι ὑγρόν, ἐκ δὲ τοῦ Γ τὸ ἐν τῷ κύτει ὑγρόν. ἐὰν οὖν ῥέοντος τοῦ Γ ἐπεγχέωμεν κύαθον ὕδατος ἐπὶ τὸ διάφραγμα, οὐκέτι ἕξει ὁ ἀὴρ παρεισπίπτειν διὰ τοῦ ΖΗ σωλῆνος, ἀλλὰ παύσεται ὁ Γ κρουνὸς ῥέων. ἐὰν δὲ ἕτερον ἐπεγχέωμεν, ὑπερβλύσει τὸν ΘΚ σωλῆνα καὶ διʼ αὐτοῦ ἐνεχθήσεται εἰς τοὺς Λ, Μ κρουνούς, καὶ ὅλον ἐπισπάσεται τὸ ὕδωρ. εἶτα λαβὼν ἀναπνοὴν ὁ ΖΗ σωλὴν ποιήσει ὁμοίως τὸν Γ κρουνὸν ῥέειν. καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἂν ἐπεγχέωμεν τοὺς κυάθους.

2.2020.

Saf şarapla dolu ve musluğu olan bir kaptan önce şarap akar; su dökülünce saf su akar, sonra yine saf şarap; istenirse su dökülürken karışım da akar.

AB kabının boynunda bir GD bölmesi olsun; bundan aşağı, kabın dibinden dışarı çıkan ve musluk işi görecek bir EZ borusu indirilsin. EZ borusunun kabın içinde, dibe yakın bir H deliği olsun. Boynun altında da bir Th hava deliği bulunsun. Z musluğunu kapatıp şarabı dökersek, hava Th deliğinden çıkarken şarap kabın gövdesine geçer. Hava deliğini kapatıp musluğu açarsak, ZE borusunda kalmış olanın dışında hiçbir şey akmaz. Şimdi üstüne su dökersek saf su akar; hava deliğini açarsak karışım akar; artık su dökmezsek saf şarap akar.

2.20

XX. Ἀγγείου ὄντος πλήρους ἀκράτου καὶ κρουνὸν ἔχοντος ὁτὲ μὲν τὸν οἶνον ἐκρέειν, ὕδατος δὲ ἐγχυνομένου καθαρὸν τὸ ὕδωρ ἐκρεῖν, εἶτα πάλιν τὸν ἄκρατον· κἂν βούληταί τις, τοῦ ὕδατος ἐγχυνομένου κρᾶμα ῥυήσεται. Ἔστω τι ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διάφραγμα ἔχον περὶ τὸν τράχηλον τὸ Γ∠, διʼ οὗ καθείσθω σωλὴν ὁ ΕΖ ἔξω τοῦ πυθμένος φέρων, ὅς ἔσται κρουνός. ἐχέτω δὲ ὁ ΕΖ σωλὴν τρυπημάτιον ἐντὸς τοῦ ἀγγείου παρὰ τὸν πυθμένα τὸ Η. ἔστω δὲ καὶ διαύγιον ὑπὸ τὸν τράχηλον τὸ Θ. ἐὰν οὖν καταλαβόμενοι τὸν κρουνὸν τὸν Ζ ἐγχέωμεν τὸν οἶνον, χωρήσει εἰς τὸ κύτος, τοῦ ἀέρος ἐκχωροῦντος διὰ τοῦ Θ διαυγίου. ἐὰν δὲ καταλαβόμενοι τὸ διαύγιον ἀφῶμεν τὸν κρουνόν, οὐ ῥυήσεται, εἰ μὴ μόνον τὸ ἐναπολειφθὲν ἐν τῷ ΖΕ σωλῆνι. ἐὰν οὖν ἐπεγχέωμεν ὕδωρ, καθαρὸν ῥυήσεται, ἐὰν δὲ ἀνῶμεν τὸ διαύγιον, κρᾶμα, ἐὰν δὲ μηκέτι ἐγχύνωμεν, καθαρὸς ὁ οἶνος.

2.2121.

Sunakta ateş yakılınca yanına yerleştirilmiş figürlerin sunu dökmesi, yılanın da ıslık çalması.

İçi boş bir AB kaidesi olsun ve üzerinde G sunağı bulunsun. Sunağın ortasında, ateşlikten kaideye inen bir DE borusu olsun ve bu boru üç kola ayrılsın. EZ kolu yılanın ağzına gitsin. EHTh kolu, dibi M figürünün üstünde kalan KL şarap kabına gitsin ve kabın içinden bir kazık gibi dikilerek KL kabının kapağına birleşsin. Öbür kol, ENX de aynı şekilde başka bir OP şarap kabına, yine kazık gibi yükselsin. Her iki kol da kapların diplerine sızdırmaz biçimde tutturulsun. Şarap kaplarının her birinde birer bükük sifon, RS ve TY bulunsun; başları şarabın içinde dursun, uçları ise şarap kaplarının çeperinden sızdırmaz biçimde geçip figürlerin sunu döken ellerinin bulunacağı yerlere varsın. Ateşi yakmak üzereyken, kuru ateşte borular çatlamasın diye önce borulara biraz su koy ve hiçbir yerden hava kaçmasın diye her yeri tıka. Ateşin hava akımı suya karışıp borulardan kazıklara yükselir, onların içinden şarabı sıkıştırarak RS ve TY bükük sifonlarına çıkarır; böylece sunak yandıkça şarap figürlerin ellerinden akar ve figürler sunu döker. Öbür boru da hava akımını yılanın ağzına taşıyıp yılana ıslık çaldırır.

2.21

ΧΧΙ. Βωμοῦ ἀναπτομένου τὰ μὲν παριδρυμένα ζῴδια σπένδειν, τὸν δὲ δράκοντα συρίζειν. Ἔστω τις βάσις κοίλη ἡ ΑΒ, ἐφʼ ἧς βωμὸς ὁ Γ ἔχων αὐλὸν μέσον ἐπὶ τὴν βάσιν καθιέμενον ἀπὸ τοῦ ἐπιπύρου τὸν ∠ Ε, ὃς εἰς τρεῖς ἐσχίσθω σωλῆνας τὸν μὲν ΕΖ ἐπὶ τὸ στόμα τοῦ δράκοντος φέροντα, τὸν δὲ ΕΗΘ ἐπὶ οἰνοδόχον ἀγγεῖον τὸ Κ Λ, οὐ ὁ πυθμὴν ἀνωτέρω ἔστω τοῦ Μ ζῳδίου, προσηνωμένον τῷ ἐπιφράγματι τοῦ Κ Λ ἀγγείου χαρακοειδῶς· ἕτερος δὲ ὁ ΕΝΞ καὶ αὐτὸς ὁμοίως ἀνηκέτω εἰς ἕτερον οἰνοδόχον ἀγγεῖον τὸ Ο Π καὶ αὐτὸς χαρακοειδῶς· συνεστεγνώσθωσαν δὲ καὶ ἀμφότεροι τοῖς πυθμέσι τῶν ἀγγείων. ἔστωσαν δὲ ἐν ἑκατέρῳ τῶν οἰνοδόχων ⟨ἀγγείων⟩ καμπύλοι σίφωνες ὅ τε ΡΣ καὶ ὁ ΤΥ, ὧν αἱ μὲν ἀρχαὶ ἔστωσαν ἐν τῷ οἴνῳ, τὰ δὲ τέλη διήκοντα πνικτῶς διὰ τοῦ περιφράγματος τῶν οἰνοδοχείων, καθʼ ὧν δεῖ γίνεσθαι τὰς σπενδούσας χεῖρας τῶν ζῳδίων. ὅταν οὖν μέλλῃς ἐξάπτειν, προεμβάλλων τοῖς σωλῆσιν ὑδάτιον βραχύ, ὥστε μὴ διαρραγῆναι τοὺς σωλῆνας ὑπὸ ξηροῦ τοῦ πυρός, ἀπόφραξον ἅπαντα, ὡς μὴ διαπνέειν. · τὸ δὲ τοῦ πυρὸς πνεῦμα ἐγκαταμιγὲν τῷ ὕδατι διὰ τῶν σωλήνων ἀνελεύσεται ἐπὶ τοὺς χάρακας καὶ διʼ αὐτῶν θλῖψαν τὸν οἶνον ἀνοίσει ἐπὶ τοὺς καμπύλους σίφωνας τόν τε ΡΣ καὶ τὸν ΤΥ, ὥστε διὰ τῶν χειρῶν τῶν ζῳδίων ῥέοντα σπένδειν, ἐφʼ ὅσον ὁ βωμὸς καίεται· ὁ δὲ ἕτερος σωλὴν τὸ πνεῦμα ἀνενεγκὼν ἐπὶ τὸ στόμιον τοῦ δράκοντος συρίζειν ποιήσει τὸν δράκοντα.

2.2222.

Bir kandil ayağının yapımı: Üzerine konan kandilin yağı azalınca, kandilin üzerinde yağın akacağı hiçbir kap bulunmadığı hâlde, kandilin kulpundan istediğimiz kadar yağ dökülür.

Kandil ayağı, piramit gibi üç köşeli, içi boş bir kaideyle yapılsın. ABGD bu içi boş kaide olsun ve içinde bir EZ bölmesi bulunsun. Kandil ayağının HTh gövdesi de içi boş olsun; gövdenin üstünde, dediğimiz gibi, bol yağ alabilecek içi boş bir KL kâsesi bulunsun. EZ bölmesinden, ona açılan bir MN borusu yükselsin ve kandilin üzerine konduğu KL kâse kapağının altında, havanın geçebileceği kadar bir aralık bırakarak bitsin. Başka bir ince XO borusu KL kapağından aşağı indirilsin ve kâsenin dibinden suyun akıp geçebileceği kadar uzakta dursun. XO borusu KL kapağının biraz üstüne çıksın. Bu çıkıntıya, üst ağzı kapalı başka bir P borucuğu tam oturtulsun; bu borucuk kandilin dibinden geçirilerek kandile birleştirilsin ve kandilin dışına hiçbir şey taşmasın. P borusuna, kulpun ucuna kadar yükselen başka ince bir borucuk lehimlensin ve ona açılsın; öbürleri gibi bunun da bir deliği olsun ki yağı kandilin oyuğuna akıtsın. EZ bölmesinin altına, GDEZ haznesine açılan bir musluk lehimlensin; öyle ki musluk açılınca ABEZ haznesindeki su GDEZ'ye geçsin. AB kapağında küçük bir delik olsun; ABEZ haznesini bundan suyla dolduralım, içindeki hava da bu delikten çıkar. Kandili kaldırıp kâseyi XO borucuğundan yağla dolduralım. Kâsedeki hava MN borucuğundan ve GD dibindeki musluk açılınca oradan çıkar; o sırada GDEZ haznesindeki su da akıp gider. Kandil P tapasıyla yerine takıldıktan sonra, yağ dökmek gerektiğinde GD dibindeki musluğu açalım. ABEZ haznesindeki su GDEZ'ye geçerken GDEZ'deki hava MN borucuğundan kâseye varır ve oradaki yağı sıkıştırır; yağ da XO borusundan ve ona bağlı borudan kandile geçer. Artık akmasını istemediğimizde musluk kapatılır ve akış durur. Gerektiğinde aynı şeyi yine yaparız.

2.22

XXII. Λυχνίας κατασκευή, ὥστε λύχνου ἐπικειμένου, ὅταν ἐλλιπὴς ἐλαίου γένηται, ἐκ τοῦ ὠτὸς αὐτοῦ ἐπιχεῖσθαι ἔλαιον εἰς τὸν λύχνον, ὅσον ἂν προαιρώμεθα, μηδενὸς ἀγγείου ἐπὶ τοῦ λύχνου ἐπικειμένου, ἐξ οὗ τὸ ἔλαιον ἐπιρρέει. Κατασκευαζέσθω ἡ λυχνία κοίλην ἔχουσα βάσιν τρίγωνον καθάπερ πυραμίδα γίνεσθαι. καὶ ἔστω βάσις ἡ ΑΒΓ∠ κοίλη διάφραγμα ἔχουσα τὸ ΕΖ. ὁ δὲ τῆς λυχνίας καυλὸς ἔστω ὁ ΗΘ καὶ αὐτὸς κοῖλος, ὑπὲρ δὲ τὸν καυλόν, ὡς εἴρηται, κοῖλος κάλαθος ὁ ΚΛ δυνάμενος πλέον ἔλαιον χωρεῖν. καὶ ἐκ μὲν τοῦ ΕΖ διαφράγματος ἀνατεινέτω σωλὴν ὁ ΜΝ συντετρημένος τῷ διαφράγματι καὶ ἀπέχων ἀπὸ τοῦ ΚΛ ἐπιφράγματος τοῦ καλάθου, ἐφʼ ὅ δὴ καὶ ἐπίκειται ὁ λύχνος, ὅσον ἀέρι διέξοδον. ἕτερος δὲ σωληνίσκος ὁ ΞΟ καθείσθω διὰ τοῦ ΚΛ ἐπιφράγματος ἀπέχων ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ καλάθου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ὑπερεχέτω δὲ ὁ ΞΟ σωλὴν τοῦ ΚΛ ἐπιφράγματος βραχύ. τῇ δὲ ὑπεροχῇ συνεσμηρίσθω ἕτερον σωληνάριον τὸ Π ἐπιπεφραγμένον τὸ ἄνω στόμιον, ὅ διὰ τοῦ πυθμένος τοῦ λύχνου διωθει συνηνώσθω τῷ λύχνῳ μηδὲν ἔχων εἰς τὸ ἐκτὸς τοῦ λύχνου. τῷ δὲ Π σωλῆνι συγκεκολλήσθω ἕτερον σωληνάριον λεπτὸν ἀνατεῖνον εἰς τὸ ἄκρον τοῦ ὠτὸς καὶ συντετρήσθω αὐτῷ, ὥστε ἐπιρρεῖν ἐν τῷ κοιλάσματι τοῦ λύχνου, ἔχον τρῆμα ὥσπερ καὶ οἱ ἄλλοι. ὑπὸ δὲ τὸ ΕΖ διάφραγμα ὑποκεκολλήσθω κλειδίον φέρον εἰς τὴν Γ∠ΕΖ χώραν, ὥστε, ἐὰν ἀνοιχθῇ, τὸ ἐκ τῆς ΑΒΕΖ χώρας ὕδωρ μεταβαίνειν εἰς τὴν Γ∠ΕΖ. ἔστω δὲ ἐν τῷ ΑΒ ἐπιφράγματι τρημάτιον, διʼ οὗ πληρώσομεν τὴν ΑΒΕΖ χώραν ὕδατος, καὶ ὁ ἐν αὐτῇ ⟨ἀὴρ⟩ ἐκχωρήσει διὰ τοῦ εἰρημένου τρήματος. ἀφαιρεθέντος οὖν |τοῦ λύχνου πληρώσομεν ἐλαίου τὸν κάλαθον διὰ τοῦ ΞΟ σωληναρίου, τοῦ ἐν τῷ καλάθῳ ἀέρος ἐκχωροῦντος διὰ τοῦ ΜΝ σωληνίσκου καὶ ἔτι διὰ τῆς ἐν τῷ Γ∠ πυθμένι κλειδὸς ἀνοιχθείσης, ὅτε δὴ καὶ τὸ ἐν τῇ Γ∠ΕΖ χώρᾳ ὕδωρ ἐκρυήσεται. ἐπιτεθέντος οὖν τοῦ λύχνου διὰ τοῦ Π σμηρίσματος, ὅταν δέῃ ἔλαιον ἐπιχέειν, ἀνοίξωμεν τὸ ἐν τῷ Γ∠ πυθμένι κλειδίον. μεταχωροῦντος οὖν τοῦ ἐν τῇ ΑΒΕΖ χώρᾳ ὕδατος εῖς τὴν Γ∠ΕΖ, ὁ ἐν τῇ Γ∠ΕΖ ἀὴρ διὰ τοῦ ΜΝ σωληνίσκου εἰς τὸν κάλαθον ἀφικνούμενος θλίψει τὸ ἐν αὐτῷ ἔλαιον, ὅ δὴ διὰ τοῦ ΞΟ σωλῆνος καὶ τοῦ συνεχοῦς αὐτῷ εἰς τὸν λύχνον χωρήσει. ὅταν δὲ μηκέτι βουλώμεθα ῥέειν, ἀποκλείσεται τὸ κλειδίον καὶ παύσεται. καὶ πάλιν ὅταν δέῃ, ⟨τὸ⟩ αὐτὸ ποιήσομεν.

2.2323.

Aynı çizim üzerinde, içinde su bulunan bir kaide yapmaya gerek kalmadan, başka ve daha kolay bir yol da vardır. Kaide ve içindeki su dışında her şey aynı kalsın.

MN borusunun M ağzı gövdenin çeperine açılsın, öyle ki gövdenin dışından görünsün; çevresi de sızdırmaz biçimde kapatılsın. Biri ağzını bu dış ağızcığa dayayıp üflerse, hava kâseye gider ve yağı XO borusundan sıkıştırıp çıkarır. Sonuç öncekiyle aynıdır: Ne zaman üflesek kandile yağ dökülür. Kulpun ucu, kandilin deliğine dik inecek şekilde bükülmüş olmalıdır ki yağı dışarı fışkırtmasın.

2.23

ΧΧΙΙΙ. Δύναται δὲ καὶ ἄλλως ἐπὶ τῆς αὐτῆς καταγραφῆς προχειρότερον, ὥστε ⟨μὴ⟩ βάσιν κατασκευάζειν, ἐν ᾗ τὸ ὕδωρ ἐστί· τὰ μὲν οὖν ἄλλα τὰ αὐτὰ ἔστω χωρὶς τῆς βάσεως καὶ τοῦ ἐν αὐτῇ ὕδατος. Ὁ δὲ ΜΝ σωλὴν τὸ Μ στόμιον ἐχέτω συντετρημένον τῷ τεύχει τοῦ καυλοῦ, ὥστε εἰς τὸ ἐκτὸς φαίνεσθαι τοῦ καυλοῦ, καὶ περιεστεγνώσθω. ἐὰν οὖν τις προσαγαγὼν τὸ στόμα ἐμφυσήσῃ εἰς τὸ ἐκτὸς στόμιον, χωρήσει τὸ πνεῦμα εἰς τὸν κάλαθον καὶ θλίψει τὸ ἔλαιον διὰ τοῦ ΞΟ σωλῆνος. καὶ ἔσται τὸ αὐτὸ τῷ πρότερον· ὁσάκις γὰρ ἐὰν ἐμφυσῶμεν, ἐπιχυθήσεται εἰς τὸν λύχνον ἔλαιον. δεήσει δὲ τὸ τοῦ ὠτὸς ἄκρον ἐπικεκάμφθαι κατὰ κάθετον τῷ λύχνου τρήματι, ὥστε μὴ ἔξω ἀκοντίζειν τὸ ἔλαιον.

2.2424.

Bir kandil ayağının yapımı: Kandil yanarken yağ azalınca içine su dökülerek kandil yeniden yağla doldurulur.

Kandil ayağının altında, ya ona bitişik ya da ayrı duran, her yandan sızdırmaz bir AB kabı olsun. Bundan, AB kabına açılan iki boru, GD ve EZ yükselsin. Borunun G ağzı AB kabının dibinden suyun akıp geçebileceği kadar uzakta dursun. GD borusu kandilin yüzeyine kadar çıksın ve D ucunda, suyun döküleceği küçük bir kâse bulunsun. EZ borusu ise kandilin dibine açılsın. Biri kandilin göbeğindeki delikten yağ dökerse, yağ önce AB kabına gider; o dolunca GD ile EZ boruları ve kandil de dolar. Kandil yandıkça yağı azalır. D'deki küçük kâseden su dökersek su yağa karışarak AB kabına geçer; AB kabındaki yağ ise yükselir ve kandilin eksiğini, yağ fitile varıncaya dek doldurur. Yağ yine çekilirse, yağ tükenene kadar aynı şeyi yaparız. Kandilde hâlâ yağ varken AB kabını ayırmak gerekirse, GD ve EZ borularında AB kabı tarafında tapacıklar, kandil tarafında musluklar bulunur; bunlar çevrilince hem kandildeki hem borulardaki yağ yerinde tutulur ve kap böylece ayrılabilir. İstediğimizde kabı yeniden takıp muslukları açarız. Daha iyisi şudur: EZ borucuğu kandilin kulpuna gitsin; GD ise kulpun arkasında biraz daha yüksekte dursun ve üst ucunda, kendisine açılan kâse biçimli bir şey bulunsun. Su bundan dökülür; böylece su dökülür dökülmez kulptan yağ akar.

2.24

XXIV. ⟨Λυχνίας κατασκευή, ὥστε τοῦ ἐλαίου μειουμένου ἐν τῷ τὸν λύχνον ἅπτειν ὕδατος ἐγχυνομένου προσαναπληροῦσθαι τὴν λυχνίαν ἐλαίου.⟩ Ἔστω γὰρ ὑπὸ τὴν λυχνίαν ἀγγεῖον στεγνὸν πάντοθεν τὸ ΑΒ ἤτοι συμφυὲς αὐτῇ ἢ καὶ ἰδίᾳ κείμενον. ἐκ δὲ τούτου ἀνατεινέτωσαν δύο σωλῆνες οἱ Γ∠, ΕΖ συντετρημένοι τῷ ΑΒ ἀγγείῳ. τὸ δὲ Γ στόμιον τοῦ σωλῆνος ἀπεχέτω ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ΑΒ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν· καὶ ὁ μὲν Γ∠ ἄχρι τῆς ἐπιφανείας ἔστω τοῦ λύχνου φιάλιον ἔχων πρὸς τῷ ∠ ἄκρῳ, διʼ οὗ ἔσται ἡ ἔγχυσις τοῦ ὕδατος. ὁ δὲ ΕΖ σωλὴν συντετρήσθω τῷ πυθμένι τοῦ λύχνου. ἐὰν οὖν τις διὰ τοῦ ὀμφαλοῦ τοῦ λύχνου ἐγχύνῃ ἔλαιον, χωρήσει πρῶτον εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον, εἶτα πληρωθέντος αὐτοῦ πληρωθήσονται καὶ οἱ Γ∠, ΕΖ σωλῆνες καὶ ὁ λύχνος. καιόμενος οὖν ὁ λύχνος ἀπόκενος ἔσται. ὅταν οὖν ἐγχέωμεν διὰ τοῦ πρὸς τῷ ∠ φιαλίου ὕδωρ, χωρήσει εἰς τὸ ΑΒ ἀγγεῖον μιγνύμενον τῷ ἐλαίῳ, τὸ δὲ ἐν τῷ ΑΒ ἀγγείῳ ἔλαιον. προσαναβὰν πληρώσει τὸ ἐλλιπὲς τοῦ λύχνου, ἄχρις ἂν πρὸς τὴν μύξαν γένηται τὸ ἔλαιον. εἶτα πάλιν ἐὰν ὑποκαθίσῃ τὸ ἔλαιον, τὸ αὐτὸ ποιήσομεν καὶ τοῦτο, ἄχρις ἂν τὸ ἔλαιον δαπανηθῇ. ἐὰν δὲ δέῃ ἔτι καταλειφθέντος ἐλαίου εἰς τὸν λύχνον ἀφελεῖν τὸ ΑΒ ἀγγεῖον, ἔσται σμηρισμάτια ἐν τοῖς Γ∠, ΕΖ σωλῆσι πρὸς τῷ ΑΒ ἀγγείῳ καὶ πρὸς τῷ λύχνῳ κλειδία, ὥστε ἐπιστραφέντων αὐτῶν συνέχεσθαι τό τε ἐν τῷ λύχνῳ ἔλαιον καὶ τὸ ἐν τοῖς σωλῆσι, καὶ οὕτως ἀφαιρετὸν ἔσται. καὶ ὅταν βουλώμεθα, πάλιν προστεθέντων αὐτῶν ἀνοίξομεν τὰ κλειδία. βέλτιον δὲ τὸ μὲν ΕΖ σωληνάριον εἰς τὸ οὖς τοῦ λύχνου φέ|ρειν, τὸ δὲ Γ∠ ὀπίσω τοῦ ὠτὸς μικρὸν μετεωρότερον ἔχον προσκείμενόν τι ἄνω φιαλοειδὲς συντετρημένον αὐτῷ, διʼ οὗ ἐγχυθήσεται τὸ ὕδωρ, ὥστε ἅμα τῇ ἐγχύσει τοῦ ὕδατος ἐκ τοῦ ὠτὸς τὸ ἔλαιον ἐπιρρεῖν.

2.2525.

Sızdırmaz ve musluğu açık bir kabın yanında bir thyrsos dursun, thyrsos'un altında da suyla dolu bir bardak bulunsun. Biri bardağı aşağı çekerse musluk, bardak çekili kaldığı sürece biraz akar; bardak yeniden yukarı itilince musluk artık akmaz.

Sözü edilen AB kabının boynu GD bölmesiyle kapatılmış olsun. GD'den, ona açılan bir EZ borusu yükselsin. Bunun çevresine, boğmalı bir sifon oluşturacak şekilde başka bir KL borusu geçirilsin. KL'ye, M ucu açık başka bir MN borusu açılsın; MN borusunun dış kolu bir OX bardağının içinde dursun ve bardağa ağzına kadar su dökülsün. Böylece borunun bardaktaki kolu da dolar. AB kabının boynuna da hava yolunu tıkayacak kadar biraz su dökülsün. AB kabı doluyken P musluğu açık olsa bile akmaz, çünkü boyna dökülen su yüzünden hava içeri sızamaz. Bardak aşağı çekilince, sifonun bardaktaki kolunun bir kısmı ister istemez boşalır ve boşalan yere bitişikteki hava çekilir. Bu hava boyna dökülmüş az suyu da birlikte çeker, öyle ki su Z ağzını aşar. Hava böylece içeri sızacak yol bulduğundan P musluğu akar. Bu, XO bardağı yukarı itilip boyundaki su hava yolunu yeniden tıkayana kadar sürer; çünkü su yeniden baştaki yerine döner ve P musluğu artık akmaz. Bardak her aşağı çekilip yeniden yaklaştırıldığında bu tekrarlanır. Bardağı tamamen çekmemek gerekir, yoksa sifonun kolu bütünüyle açıkta kalır. MN borusu bir thyrsos biçiminde düzenlensin, RN de onun çevresindeki kalınlığa uydurulsun; böylece görünüş hoş olur.

2.25

XXV. Ἀγγείου ὄντος στεγνοῦ καὶ κρουνὸν ἔχοντος ἀνεῳγότα καὶ θύρσου παρακειμένου, ᾧ ὑπόκειται ποτήριον πλῆρες ὕδατος, ἐὰν ἀποσπάσῃ τις τὸ ποτήριον, μικρὸν ῥεύσει ὁ κρουνός, ἐφʼ ὅσον ἂν τὸ ποτήριον εἴη ὑπεσπασμένον. ἀνωσθέντος οὖν τοῦ ποτηρίου, οὐκέτι ῥεύσει ὁ κρουνός. Ἔστω τὸ εἰρημένον ἀγγεῖον τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ Γ∠ διαφράγματι. ἐκ δὲ τοῦ Γ∠ σωλὴν ἀνατεινέτω συντετρημένος αὐτῷ ὁ ΕΖ. τούτῳ δὲ περικείσθω ἕτερος ὁ ΚΛ , ὥστε εἶναι πνικτὸν διαβήτην. τῷ δὲ ΚΛ συντετρήσθω ἕτερος σωλὴν ὁ ΜΝ ἀνεῳγὸς ἔχων τὸ Μ· τὸ δὲ ἐκτὸς σκέλος τοῦ ΜΝ σωλῆνος ἔστω ἔν τινι ποτηρίῳ τῷ ΟΞ, εἰς ὅ ἐγκεχύσθω ὕδωρ, ὥστε πλῆρες εἶναι. συμπληρωθήσεται δὴ καὶ τὸ ἐν τῷ ποτηρίῳ σκέλος τοῦ σωλῆνος. ἐγκεχύσθω δὲ καὶ εἰς τὸν τράχηλον τοῦ ΑΒ ἀγγείου ὕδωρ ὀλίγον, ὥστε ἐπιφράξαι τὴν ἀναπνοήν. πλήρους ὄντος τοῦ ΑΒ ἀγγείου, οὐ ῥεύσει ὁ Π κρουνὸς καίτοι ἀνεῳγώς, ἐπειδήπερ ὁ ἀὴρ οὐκ ἔχει παρείσδυσιν διὰ τὸ ἐγχυθὲν εἰς τὸν τράχηλον ὕδωρ. ὑποσπασθέντος δὲ τοῦ ποτηρίου ἀνάγκη κενωθῆναί τι μέρος τοῦ ἐν τῷ ποτηρίῳ σκέλους τοῦ σίφωνος· εἰς δὲ τὸν κενούμενον τόπον ἐπισπασθήσεται ὁ συνεχὴς ἀήρ. οὗτος δὲ τὸ ἐγχυθὲν εἰς τὸν τράχηλον ὑδάτιον συνεπισπάσεται, ὥστε ὑπερβῆναι τὸ Ζ στόμιον. καὶ διὰ τοῦτο τοῦ ἀέρος ἐσχηκότος παρείσδυσιν, ῥεύσει ὁ Π κρουνός, |ἄχρις ἂν τὸ ΞΟ ποτήριον ἀνωσθὲν τὸ ἐν τῷ τραχήλῳ ὕδωρ ποιήσῃ ἐπιφράξαι τὴν ἀναπνοήν· πάλιν γὰρ εἰς τὸν ἐξ ἀρχῆς τόπον ἀποκατασταθήσεται· καὶ οὐκέτι ῥεύσει ὁ Π κρουνός. καὶ τοῦτο, ὁσάκις ἂν ὑποσπᾶται καὶ προσφέρηται τὸ ποτήριον. δεῖ δὲ αὐτὸ μὴ ὅλον ὑποσπάσαι, ἵνα μὴ ὅλον γυμνωθῇ τὸ σκέλος τοῦ σίφωνος. ὁ μὲν οὖν ΜΝ σωλὴν εἰς θύρσον διεσκευάσθω, ὁ δὲ ΡΝ εἰς τὴν περὶ τοῦτον διάμετρον, ἵνα εὐδιάθετον ᾖ τὸ ὅραμα.

2.2626.

Sıvı dökerken ses çıkaran bir testinin yapımı.

Şekilde çizilen testinin boynu AB bölmesiyle, ağzı da GD bölmesiyle kapatılmış olsun. Her iki bölmenin içinden de, ikisine de açılan bir EZ borusu geçirilsin. Testinin kulpu HTh olsun. Kulpun öbür tarafında, AB bölmesine açılan ve GD'den suyun akıp geçebileceği kadar uzakta duran bir KL borusu bulunsun. GD'nin yanında ses çıkarabilen bir M borucuğu olsun. Testi EZ borusundan doldurulur; hava KL borusundan ve M borucuğundan çıkar. Testiyi kulpundan tutup dökmek için eğdiğimizde, sıvı EZ borusundan dışarı akar; KL'den de sıvı, iki bölme arasındaki boyun kısmına geçer. Oradaki hava itilip M borucuğundan çıkarken ses verir. AB bölmesinde başka bir delik de olsun; testi doğrultulunca boyunda kalan sıvı bu delikten yeniden testinin gövdesine döner, hava da onun yerine geçer.

2.26

XXVI. Λαγύνου κατασκευὴ τῆς φθεγγομένης, ὅταν προΐηται ὑγρόν. Ἔστω ἡ ὑπογεγραμμένη λάγυνος διαπεφραγμένη τὸν μὲν τράχηλον τῷ ΑΒ, τὸ δὲ στόμα τῷ Γ∠. διὰ δὲ ἀμφοτέρων τῶν διαφραγμάτων σωλὴν διώσθω ὁ ΕΖ συντετρημένος ἀμφοτέροις τοῖς διαφράγμασι. τὸ δὲ τῆς λαγύνου ὠτίον ἔστω τὸ ΗΘ. ἐκ δὲ τοῦ ἑτέρου μέρους τοῦ ὠτὸς σωλὴν ἔστω ὁ ΚΛ συντετρημένος μὲν τῷ ΑΒ διαφράγματι, ἀπὸ δὲ τοῦ Γ∠ ἀπέχων ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. πρὸς δὲ τῷ Γ∠ συρίγγιον ἔστω τὸ Μ δυνάμενον φθέγγεσθαι. πληρωθήσεται οὖν ἡ λάγυνος διὰ τοῦ ΕΖ σωλῆνος, τοῦ ἀέρος ἐκχωροῦντος διά τε τοῦ ΚΛ σωλῆνος καὶ διὰ τοῦ Μ συριγγίου. ὅταν οὖν κατασχόντες τὸ ὠτίον τῆς λαγύνου ἐπικλίνωμεν, ὥστε προέσθαι, προήσεται μὲν διὰ τοῦ ΕΖ σωλῆνος εἰς τὸ ἐκτὸς μέρος· διὰ δὲ τοῦ Κ Λ τὸ ὑγρὸν χωρήσει εἰς τὸν ΒΓ τράχηλον· ὁ δὲ ἐν αὐτῷ ἀὴρ ἐκκρουόμενος διὰ τοῦ Μ συριγγίου φθέγξεται. ἔστω δὲ καὶ ἐν τῷ ΑΒ διαφράγματι τρύπημα ἕτερον, διʼ οὖ ὀρθωθείσης τῆς λαγύνου τὸ ἐν τῷ τραχήλῳ ἀπολειφθὲν ὑγρὸν πάλιν χωρήσει εἰς τὸ κύτος τῆς λαγύνου τοῦ ἀέρος ἀντιμεταχωροῦντος.

2.2727.

Bir kaide üzerinde, içinde şarap bulunan ve musluğu açık bir kap durmaktadır; kayan bir ağırlıkla musluğun belli bir ölçüde akmasını sağlamak: kimi zaman yarım kotyle, kimi zaman bir kotyle, kısacası kim ne kadar dilerse.

Şarabın döküleceği kap ABG olsun; dibine yakın bir D musluğu bulunsun. Kabın boynu EZ bölmesiyle kapatılsın. EZ bölmesinden, kabın dibine suyun akıp geçebileceği kadar uzak kalan bir HTh borusu geçirilsin. Kabın altındaki kaide KLMN olsun. Başka bir XO borusu, bölmenin biraz altından başlayıp kaidenin içine uzansın. Kaidede, XO borusunun ağzını kapatan su bulunsun. Bir de PR çubuğu olsun; yarısı kaidenin içinde, yarısı dışında kalsın ve S noktası etrafında kaldıraç gibi oynasın. Çubuğun P ucundan, dibinde bir delik bulunan bir T klepsydrası asılsın. Kaideye su dökülmeden önce D musluğunu kapatıp kabı HTh borusundan dolduralım; hava XO borusundan çıkar. Sonra O ağzını kapatana kadar kaideye bir delikten su koyalım ve D musluğunu açalım. Şarabın akmayacağı açıktır, çünkü hava hiçbir yerden giremez. Çubuğun R ucunu aşağı indirince klepsydranın bir kısmı sudan çıkar; O hava ağzı açıkta kalınca D musluğu akar. Bu, klepsydrayla yukarı kaldırılan su akıp O hava ağzını yeniden kapatana kadar sürer. Klepsydra yeniden dolunca R ucunu öncekinden daha çok indirirsek, klepsydrada yukarı kaldırılan sıvı daha uzun süre akar; dolayısıyla musluktan da daha çok şarap akar. Klepsydranın tamamı yukarı kaldırılırsa çok daha fazlası akar. R ucunu elle indirmemek için, çubuğun dışarıdaki RX kısmı boyunca kaydırılan bir Ph ağırlığı bulunsun. Ağırlık R'ye yakınken klepsydrayı tümüyle kaldırır, daha uzaktayken daha az. D musluğundan akmasını istediğimiz ölçüleri deneyerek bulduktan sonra R çubuğuna çentikler açıp ölçülerin adlarını yazalım; böylece bir miktar akıtmak istediğimizde ağırlığı o çentiğe kaydırıp musluğu akmaya bırakırız.

2.27

XXVII. Ἐπί τινος βάσεως ἀγγείου ὄντος οἶνον ἔχοντος καὶ κρουνὸν ἀνεῳγότα παραφερομένης λείας ποιῆσαι ῥέειν τὸν κρουνὸν πρὸς μέτρον, οἷον ὁτὲ μὲν ἡμικοτύλιον, ὁτὲ δὲ κοτύλην καὶ καθόλου ὅσον ἐάν τις προαιρῆται. Ἔστω τὸ μὲν ἀγγεῖον τὸ ΑΒΓ, ἐν ᾧ ὁ οἷνος ἐγχυθήσεται, κρουνὸς δὲ ἐν αὐτῷ παρὰ τὸν πυθμένα ἔστω ὁ ∠. διαπεφράχθω δὲ τὸν τράχηλον τῷ ΕΖ διαφράγματι. διὰ δὲ τοῦ ΕΖ διαφράγματος διώσθω σωλὴν ὁ ΗΘ ἀπέχων ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ἡ δὲ ὑποκειμένη τῷ ἀγγείῳ βάσις ἔστω ἡ ΚΛΜΝ. ἕτερος δὲ σωλὴν ἔστω ὁ ΞΟ ἀπέχων μὲν ἀπὸ τοῦ διαφράγματος βραχύ, διήκων δὲ διὰ τῆς βάσεως. ἔστω δὲ καὶ ἐν τῇ βάσει ὕδωρ ἐπιφράσσον τὸ στόμιον τοῦ ΞΟ σωλῆνος. ἔστω δὲ καὶ κανὼν ὁ ΠΡ ἔχων τὸ μὲν ἥμισυ μέρος ἐντὸς τῆς βάσεως, τὸ δὲ ἥμισυ ἐκτὸς κηλωνευόμενον περὶ τὸ Σ σημεῖον. ἐκκρεμάσθω δὲ ἐκ τοῦ Π ἄκρου τοῦ κανόνος κλεψύδρα ἡ Τ τρύπημα ἔχουσα ἐν τῷ πυθμένι. τὸ μὲν οὖν ἀγγεῖον πληρώσομεν διὰ τοῦ ΗΘ σωλῆνος, πρὶν ἐγχυθῆναι τὸ ἐν τῇ βάσει ὕδωρ, τοῦ ἀέρος ἐκχωροῦντος διὰ τοῦ ΞΟ σωλῆνος, καταλαβόμενοι τὸν ∠ κρουνόν. εἶτα ἐμβαλοῦμεν ἐν τῇ βάσει τὸ ὕδωρ διά τινος ὀπῆς, ἄχρις οὐ ἐπιφράξωμεν τὸ Ο στόμιον, καὶ ἀφῶμεν τὸν ∠ κρουνόν. φανερὸν οὖν ὅτι οὐ ῥεύσει ὁ οἶνος διὰ τὸ μηδαμόθεν ἀέρα δύνασθαι εἰσκριθῆναι. ὅταν δὲ κατάξωμεν τὸ Ρ ἄκρον τοῦ κανόνος, ἐπαρθήσεται μέρος τι τῆς κλεψύδρας ἐκ τοῦ ὕδατος, καὶ γυμνωθείσης τῆς Ο ἀναπνοῆς ῥεύσει ὁ ∠ κρουνός, ἄχρις ἂν τὸ μετεωρισθὲν τῇ κλεψύδρᾳ ὕδωρ ἀπορρεῦσαν ἐπιφράξῃ τὴν Ο ἀναπνοήν. ἐὰν δὲ πάλιν πληρωθείσης τῆς κλεψύδρας κατάγωμεν τὸ Ρ ἄκρον πλέον ἢ τὸ πρότερον, πλείονα χρόνον ἐκρεύσει τὸ ἐν τῇ κλεψύδρᾳ μετεωρισθὲν ὑγρόν, ὥστε καὶ ἐκ τοῦ κρουνοῦ πλέον ῥυήσεται. ἐὰν δὲ καὶ ὅλη ἡ κλεψύδρα μετεωρισθῇ, πολλῷ πλέον ῥυήσεται. ἵνα οὖν μὴ τῇ χειρὶ κατάγωμεν τὸ Ρ ἄκρον τοῦ κανόνος, ἔσται τις λεία ἡ Φ παραφερομένη ἐν τῷ ἐκτὸς μέρει τοῦ κανόνος τῷ ΡΧ. καὶ ὅταν μὲν ἐγγὺς τοῦ Ρ, ὅλην ἀνάξει. τὴν κλεψύδραν· ὅταν δὲ ἀπώτερον, ἔλαττον. πείρᾳ οὖν εὑρόντες τὰ μέτρα ἃ βουλόμεθα ῥεῖν τὸν ∠ κρουνόν, ἐντομὰς ποιήσωμεν ἐν τῷ Ρ κανόνι καὶ ἐπιγραφὰς τῶν μέτρων, ὥστε ὁπόταν βουλώμεθα μέρος τι ἐκρεῦσαι, ἐπʼ ἐκείνην τὴν ἐντομὴν παράγοντες τὴν λείαν ἀφῶμεν ῥεῖν.

2.2828.

Bir rhyton yapımı: Başta karışım aksın; istediğimizde üstüne su dökülünce yalnız su aksın, sonra yine karışım.

AB rhytonunun boynu GD bölmesiyle kapatılmış olsun. Bu bölmeden, akıtma ağzına giden ve rhytonun içinde bir H deliği bulunan bir EZ borusu geçirilsin. Rhytonun bölmenin altında kalan kısmında bir Th hava deliği olsun. Z akıtma ağzını kapatıp karışımı dökersek, karışım H deliğinden rhytona girer. Akıtma ağzını açınca, hava Th deliğinden girdikçe karışım akar. Th hava deliğini kapatıp üstüne saf su dökersek, hava içeri sızamadığı için karışım akmaz, saf su ise akar. Th'yi açtığımızda ikisi birden akar, su da karışım da; bunlardan da yeniden bir karışım oluşur.

2.28

XXVIII. Ῥυτοῦ κατασκευή, ὥστε ἐν ἀρχῇ μὲν κρᾶμα ῥέειν, ὅταν δὲ βουλώμεθα ἐπεγχυνομένου ὕδατος, τὸ ὕδωρ αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἐκρέειν, καὶ πάλιν κρᾶμα. Ἔστω ῥυτὸν τὸ ΑΒ διαπεφραγμένον τὸν τράχηλον τῷ Γ ∠ ⟨διαφράγματι⟩, διʼ οὗ σωλὴν διώσθω ὁ ΕΖ φέρων εἰς τὴν ἔκρυσιν, τρημάτιον ἔχων ἐντὸς τοῦ ῥυτοῦ τὸ Η. διαύγιον δὲ ἔστω ἐν τῷ ῥυτῷ ὑπὸ τὸ διάφραγμα, τὸ Θ. ἐὰν οὖν καταλαβόμενοι τὴν Ζ ἔκρυσιν ἐγχέωμεν τὸ κρᾶμα, εἰσελεύσεται εἰς τὸ ῥυτὸν διὰ τοῦ Η. τρηματίου· ὅταν δὲ ἀφῶμεν τὴν ἔκρυσιν, ῥεύσει τὸ κρᾶμα, τοῦ ἀέρος εἰσπίπτοντος διὰ τοῦ Θ διαυγίου. ὅταν δὲ καταλαβόμενοι τὸ Θ διαύγιον ὕδωρ καθαρὸν ἐπεγχέωμεν, τὸ μὲν κρᾶμα οὐ ῥυήσεται διὰ τὸ μὴ ἔχειν παρείσδυσιν τὸν ἀέρα, ὕδωρ δὲ καθαρόν. ὅταν δὲ ἀνῶμεν τὸ Θ, ἀμφότερα ῥυήσεται, τό τε ὕδωρ καὶ τὸ κρᾶμα, ὃ δὴ ἐξ ἀμφοτέρων πάλιν γίνεται κρᾶμα.

2.2929.

Bir kaide üzerinde, dibin üstünde kalan bir musluğu bulunan bir kap olsun […]; içine su dökülünce kimi zaman saf su, kimi zaman karışım, kimi zaman yalnız saf şarap aksın.

AB kabı bir kaide üzerinde dursun ve GD musluğu olsun; musluğun G ağzı kabın dibinin üstünde kalsın. Kabın boynu EZ bölmesiyle kapatılsın; bu bölmeden, bölmenin biraz üstüne çıkan ve kabın dibinden suyun akıp geçebileceği kadar uzakta biten bir HTh borusu indirilsin. Kabın gövdesinin dışında başka bir KL borusu bulunsun ve altında saf şarap dolu bir KM kabı dursun. EZ bölmesinde ince bir N deliği de olsun. Bu düzende kabın boynundan su dökersek, borunun bölmeden çıkan kısmının çevresindeki su boyunda kalır; onu aşan su ise gövdeye geçer ve musluğun G ağzına varana kadar yükselir. Böylece önce saf su akar. Musluk akmaya başlayınca sifonda olduğu gibi KM kabındaki saf şarabı da birlikte çeker ve karışım akar. Su tükenince yalnız saf şarap akar; bölmenin çevresindeki suyun bir kısmının da birlikte çekilmesi bunun dışındadır. Bölmenin çevresindeki az su N deliğinden tamamen akıp bitince hava içeri girer, sürekliliği bozar ve artık hiçbir şey akmaz.

2.29

XXIX. Ἀγγείου ὄντος ἐπὶ βάσεως καὶ κρουνὸν ἔχοντος ὑπεράνω τοῦ πυθμένος […] καὶ ἐγχυνομένου εἰς αὐτὸ ὕδατος, ὁτὲ μὲν καθαρὸν τὸ ὕδωρ ἐκρέειν, ὁτὲ δὲ κρᾶμα, ὁτὲ δὲ μόνον ἄκρατον. Ἔστω ἀγγεῖον τὸ ΑΒ ἐπὶ βάσεως κρουνὸν ἔχον τὸν Γ ∠, οὗ τὸ Γ στόμιον ὑπεράνω ἔστω τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου. διαπεφράχθω δὲ τὸν τράχηλον τῷ ΕΖ διαφράγματι, διʼ οὗ καθείσθω σωλὴν ὁ ΗΘ μικρὸν ὑπερέχων τοῦ διαφράγματος εἰς τὸ ἄνω μέρος, ἀπέχων δὲ ἀπὸ τοῦ πυθμένος τοῦ ἀγγείου ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ἔστω δὲ καὶ ἕτερος σωλὴν πρὸς τῇ γάστρᾳ τοῦ ἀγγείου ὁ Κ Λ ἐκτός, ᾧ ὑποκείσθω ἀγγεῖον ἀκράτου τὸ Κ Μ. ἔστω δὲ καὶ ἐν τῷ ΕΖ διαφράγματι λεπτὸν τρύπημα τὸ Ν. τούτων οὖν ὄντων ἐὰν ἐγχέωμεν ὕδωρ εἰς τὸ ἀγγεῖον διὰ τοῦ τραχήλου, τὸ μὲν περὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ σωλῆνος ἐν τῷ τραχήλῳ μενεῖ, τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦτον εἰς τὸ κύτος ἐνεχθήσεται, ἄχρις ἂν ἐπὶ τὸ Γ στόμιον τοῦ κρουνοῦ παραγένηται. καὶ οὕτως καθαρὸν τὸ ὕδωρ ἐκρυήσεται. ἀρξαμένου δὲ ῥέειν τοῦ κρουνοῦ, καθάπερ ἐπὶ τοῦ διαβήτου συνεπισπάσεται καὶ τὸν ἐν τῷ Κ Μ ἀγγείῳ ἄκρατον, καὶ ἐκρυήσεται κρᾶμα. ὅταν δὲ δαπανηθῇ τὸ ὕδωρ, τότε ἄκρατος μόνος ῥυήσεται, εἰ μὴ παρʼ ὅσον τὸ παρὰ τὸ ΕΖ διάφραγμα ὕδωρ συνεπισπάσεται. ὅταν δὲ διὰ τοῦ Ν τρυπήματος πᾶν ἐκρεύσῃ τὸ περὶ τὸ διάφραγμα ὑδάτιον, τότε παρεισελθὼν ὁ ἀὴρ διαλύσει τε τὴν συνέχειαν, καὶ οὐδὲν ἔτι ῥεύσει.

2.3030.

Şarapla dolu, musluklu ve musluğunun altında bir bardak duran bir kaptan şarabın bardağa belli bir ölçüde akması.

Şarabın bulunduğu AB kabının GD musluğu olsun. Musluğun G'deki ağzının üst yüzü düzgün olsun ki üzerine bir EZ diski konunca suyu geçirmesin. Kulpun üzerine dik çakılmış bir HTh çubuğu olsun; bunun üzerinde kaldıraç gibi oynayan başka bir KL çubuğu bulunsun. Kabın tabanının altında da X etrafında kaldıraç gibi oynayan bir MN çubuğu olsun. İki çubuk daha, KO ve LP, pimlerde oynayacak şekilde bağlansın; öyle ki biri çubuğun M ucunu aşağı indirince EZ diski kalksın, musluk açılıp aksın, bırakılınca da yeniden kapansın. MN çubuğunun üzerine, ölçülü sıvıyı almak istediğimiz bardak konsun; bu R bardağı musluğun altında dursun. Bir halka yardımıyla çubuğun MO çıkıntısı boyunca kaydırılabilen bir S ağırlığı da bulunsun. Ağırlığı M tarafına kaydırırsam musluk açılır ve bardağa akar; bardak ağırlaşınca ağırlık yeniden kalkar ve musluğu kapatır. Belli bir ölçüde akmasını sağlamak için bardağa, diyelim, bir kotyle sıvı konsun. Musluktan akan da başka bir kapta toplansın ve ağırlık, musluk ilk kez akmayı kesinceye kadar kaydırılsın; o yer çubuğun üzerinde işaretlensin ve yanına "kotyle" yazılsın. Yarım kotyle ve iki kotyle için de aynı şekilde yapılsın. İstediğimiz her ölçü için aynısını yaparak, ağırlık kaydırılınca o ölçüleri verecek işaretleri elde ederiz. EZ diski yerine musluğun çevresine sızdırmaz bir kap da geçirilebilir; o zaman içindeki hava sıvıyı uzak tutar ve musluk artık akmaz.

2.30

XXX. Ἀγγείου ὄντος πλήρους οἴνου καὶ κρουνὸν ἔχοντος, ᾧ ὑπόκειται ποτήριον, πρὸς μέτρον τὸ δοθὲν τὸν οἶνον εἰς τὸ ποτήριον ἐπιρρέειν. Ἔστω τὸ τὸν οἶνον ἔχον ἀγγεῖον τὸ ΑΒ κρουνὸν ἔχον τὸν Γ ∠ τὸ δὲ πρὸς τῷ Γ στόμιον τοῦ κρουνοῦ λείαν ἐχέτω τὴν ἄνω ἐπιφάνειαν, ὥστε τυμπανίου ἐπιτεθέντος τοῦ Ε Ζ στέγειν τὸ ὕδωρ. ἔστω δὲ καὶ κανόνιον ὀρθὸν πεπηγὸς ἐπὶ τοῦ ὠτὸς τὸ ΗΘ, ἀφʼ οὗ ἕτερον κηλωνευέσθω τὸ Κ Λ. ἔστω δὲ καὶ ἕτερος κανὼν ὑπὸ τὴν βάσιν τοῦ ἀγγείου ὁ ΜΝ κηλωνευόμενος περὶ τὸ Ξ· ἕτεροι δὲ δύο κανόνες οἱ ΚΟ, ΛΠ προσήφθωσαν ἐν περόναις κινούμενοι, ὥστε ὁπόταν κατάγῃ τις τὸ Μ ἄκρον τοῦ κανόνος, ἐπαιρομένου τοῦ Ε Ζ τυμπάνου ἀνοίγεσθαι τὸν κρουνὸν καὶ ἐκρεῖν, ἀφεθέντος δὲ πάλιν κατακλείεσθαι. ἐπικείσθω οὖν τῷ ΜΝ κανόνι ποτήριον, εἰς ὃ βουλόμεθα τὸ πρὸς μέτρον ὑγρὸν δέξασθαι, καὶ ἔσται τὸ Ρ ὑποκείμενον τῷ κρουνῷ. ἔστω δὲ καὶ λεία τις ἡ Σ δυναμένη διὰ κρίκου παράγεσθαι εἰς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ κανόνος τὴν ΜΟ. ἐὰν οὖν παράξω εἰς τὸ πρὸς τῷ Μ μέρος, ἀνοιχθήσεται ὁ κρουνὸς καὶ ῥεύσει εἰς τὸ ποτήριον, καὶ βαρουμένου τοῦ ποτηρίου πάλιν ἀνανεύσει ἡ λεία καὶ ἀποκλείσει τὸν κρουνόν. ἵνα οὖν πρὸς μέτρον ἀπορρέῃ, ἐμβεβλήσθω εἰς τὸ ποτήριον, εἰ τύχοι, κοτύλη. τὸ δʼ ἐκ τοῦ κρουνοῦ ἐκρέον ἐν ἄλλῳ ἀγγείῳ λαμβανέσθω, καὶ παραγέσθω ἡ λεία, ἕως οὗ πρώτως μηκέτι ῥέῃ ὁ κρουνός, καὶ σεσημειώσθω ἐπὶ τοῦ κανόνος καὶ ἐπιγεγράφθω κοτύλη· ὁμοίως δὲ καὶ ἡμικοτύλη καὶ δύο κοτυλῶν· καὶ οὗ ἐὰν βουλώμεθα μέτρου, τὰ αὐτὰ ποιήσομεν καὶ ἕξομεν τῶν μέτρων τὰ σημεῖα, καθʼ ἃ δεῖ παραγομένην τὴν λείαν τὰ μέτρα ἀποδιδόναι. δυνατὸν δὲ ἀντὶ τοῦ Ε Ζ τυμπανίου περιτίθεσθαι τῷ κρουνῷ ὡς στεγνόν τι ἀγγεῖον, ὥστε διαστελλομένου τοῦ ὑγροῦ ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῷ ἀέρος μηκέτι ῥέειν τὸν κρουνόν.

2.3131.

Şarap dolu, musluklu bir kabın altında bir krater dursun; kraterden ne kadar alınırsa musluktan ona o kadar şarap aksın.

Şarap kabı AB olsun, musluğu da GD; yukarıdaki gibi bir EZ diski ile HTh, KL, KO ve LM çubukları bulunsun. Musluğun altına P kabı konsun. KO çubuğuna bitişik, ST kabının içinde duran küçük bir R kazanı olsun. ST ile P kaplarını birbirine bağlayan bir YPh borusu açılsın. Bunlar […] ve P ile ST kapları boşken R kazancığı ST kabının dibinde durur ve GD musluğunu açık tutar. Musluk akıp hem ST hem P kabı dolarken kazancık yükselir ve musluğu yeniden kapatır; bu, kraterden yine bir miktar alıncaya kadar böyle kalır. Ne zaman alsak bu tekrarlanır.

2.31

XXXI. Ἀγγείου οἶνον ἔχοντος καὶ κρουνὸν καὶ ὑποκειμένου κρατῆρος, ὅσον ἄν τις τοῦ κρατῆρος ἀφέληται, τοσοῦτον εἰς αὐτὸν ἐπιρρέειν οἶνον ἐκ τοῦ κρουνοῦ. Ἔστω τὸ τοῦ οἴνου ἀγγεῖον τὸ ΑΒ (κρουνὸς δὲ ὁ Γ∠) ἔχον τὸ ΕΖ τυμπάνιον καὶ τοὺς ΗΘ, ΚΛ, ΚΟ, ΛΜ κανόνας ὡς καὶ ἐπάνω· ὑποκείσθω δὲ τῷ κρουνῷ ποτήριον τὸ Π· τῷ δὲ ΚΟ κανονίῳ προσφυὲς ἔστω λεβητάριον τὸ Ρ ἐνὸν ἐν ἀγγείῳ τῷ ΣΤ. σωλὴν δὲ ὁ ΥΦ συντετρήσθω τοῖς ΣΤ, Π ἀγγείοις. τούτων […] ὄντων καὶ κενῶν ὄντων τῶν Π, ΣΤ ἀγγείων τὸ Ρ λεβητάριον πρὸς τῷ πυθμένι ἔσται τοῦ ΣΤ ἀγγείου καὶ ἀνοίξει τὸν Γ∠ κρουνόν. ῥέοντος δὲ αὐτοῦ εἰς ἀμφότερα τὰ ΤΣ Π ἀγγεῖα, προσαναβαῖνον τὸ λεβητάριον πάλιν κλείσει τὸν κρουνόν, ἕως οὗ πάλιν ἀφέλωμεν ἀπὸ τοῦ κρατῆρος. καὶ τοῦτο ἔσται, ὁσάκις ἂν ἀφέλωμεν.

2.3232.

Tunçtan dönen bir çarkı olan bir sunu kutusunun yapımı. Bu çarka "arınma çarkı" denir, çünkü tapınaklara girenler onu çevirmeyi âdet edinmiştir. Çark çevrilince bir karabaşın sesi duyulsun, üstte duran kuşçuk da dönsün; çark durunca karabaş artık ne ötsün ne dönsün.

ABGD bir sunu kutusu olsun; içinde rahatça dönebilen bir EZ mili bulunsun ve çevrilecek olan ThK çarkı bu mile bitişik olsun. Milin üzerinde, kutunun içinde, ona bitişik iki çark daha bulunsun, L ve M: L'nin bir sarma makarası olsun, M ise dişli olsun. Makaraya bir ip sarılsın; ipin ucundan, XO borusu bulunan ve ucunda karabaş gibi öten bir borucuğu olan bir N boğucusu sarkıtılsın. Boğucunun altında su dolu bir PR kabı dursun. Kutunun tepesinden de rahatça dönebilen küçük bir S mili indirilsin; bu mil S ucunda karabaşı, T ucunda da M tamburuna geçen dişli bir tamburu taşısın. ThK çarkı çevrilince ip makaraya sarılır ve boğucuyu yukarıda tutar; çark bırakılınca boğucu ağırlığıyla suya iner ve sıkışan hava sesi çıkarır. Aynı anda tamburların dönmesiyle karabaş da döner.

2.32

XXXII. θησαυροῦ κατασκευὴ τροχὸν ἔχοντος στρεφόμενον χάλκεον, ὃς καλεῖται ἁγνιστήριον· τοῦτο γὰρ εἰώθασιν οἱ εἰς τὰ ἱερὰ εἰσιόντες στρέφειν. ἔστω οὖν τοῦ τροχοῦ στραφέντος μελαγκορύφου γίνεσθαι φωνήν, καὶ αὐτὸ δὲ τὸ ὀρνύφιον ἐφεστὼς στρέφεσθαι, σταθέντος δὲ τοῦ τροχοῦ μηκέτι φθέγγεσθαι τὸν μελαγκόρυφον μήτε στρέφεσθαι. Ἔστω θησαυρὸς μὲν ὁ ΑΒΓ∠, ἄξων δὲ διακείμενος ἐν αὐτῷ ὁ ΕΖ εὐλύτως δυνάμενος στρέφεσθαι, ᾧ συμφυὴς ἔστω ὁ ΘΚ τροχός, ὃν δεῖ στρέφειν. ἔστωσαν δὲ τῷ ἄξονι δύο τροχοὶ συμφυεῖς ἐντὸς οἱ Λ, Μ, ὧν ὁ μὲν Λ ἐξελίκτραν ἐχέτω, ὁ δὲ Μ ἀκτινωτὸς ἔστω. περὶ δὲ τὴν ἐξελίκτραν σπάρτος ἐπειλήσθω, ἧς ἀπὸ τοῦ ἄκρου ἐκκρεμάσθω πνιγεὺς ὁ Ν σωλῆνα ἔχων | τὸν ΞΟ καὶ συρίγγιον ἔχων ἐπʼ ἄκρου μελαγκορυφίζον. ὑποκείσθω δὲ τῷ πνιγεῖ ὕδατος ἀγγεῖον τὸ ΠΡ. καθείσθω δὲ καὶ ἀξονίσκος ὁ Σ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ θησαυροῦ εὐλύτως δυνάμενος στρέφεσθαι, πρὸς μὲν τῷ Σ ἔχων τὸν μελαγκόρυφον, πρὸς δὲ τῷ Τ ʼἀκτινωτὸν τύμπανον ἐμπεπλεγμένον τῷ Μ τυμπάνῳ. συμβήσεται οὖν ἐπιστραφέντος τοῦ ΘΚ τροχοῦ ἐπειλεῖσθαι τὴν σπάρτον περὶ τὴν ἐξελίκτραν καὶ ἀνέχειν τὸν πνιγέα, ἀφεθέντος δὲ τοῦ τροχοῦ τῷ βάρει καταφερόμενον τὸν πνιγέα εἰς τὸ ὕδωρ τὸν ἧχον ἀποτελεῖν τοῦ ἀέρος ἐκθλιβομένου, ἅμα δὲ καὶ τὸν μελαγκόρυφον ἐπιστρέφεσθαι διὰ τῆς τῶν τυμπάνων ἐπιστροφῆς.

2.3333.

Kaplara konan bazı sifonlar, kap boşalıncaya ya da su yüzeyi sifonun dış ağzı hizasına gelinceye kadar akar. Sifon akarken, istediğimiz anda akmayı kesmesi gereksin.

Bir AB kabı olsun; içinde bir GDE sifonu bulunsun ve sifonun iç kolu GZH gibi yukarı kıvrılmış olsun. Dik çakılı bir ThK çubuğu olsun; buna kaldıraç gibi oynayan başka bir LM çubuğu takılsın. Bundan da pim üzerinde oynayan bir MN çubuğu sarksın; N ucunda, sifonun ZH kıvrımını çevreleyebilecek bir kap bulunsun. LM çubuğunun L ucuna bir ağırlık asılı olsun; böylece kıvrımı çevreleyecek kap ağzın üstünde kalır ve sifon akar. Artık akmasını istemediğimizde L'deki ağırlığı kaldırırız; N'deki kap iner ve ZH kıvrımını çevreler. Böylece sifon artık akmaz. Akmasını istediğimizde ağırlığı yeniden asarız.

2.33

XXXIII. Ἔνιοι ἐν τοῖς ἀγγείοις ἐμβαλλόμενοι σίφωνες ῥέουσιν, ἕως ἂν ἢ κενωθῇ τὰ ἀγγεῖα ἢ ἡ τοῦ ὕδατος ἐπιφάνεια γένηται κατὰ τὸ ἐκτὸς στόμιον | τοῦ σίφωνος· δέον ἔστω ῥέοντος αὐτοῦ, ὅτε βουλόμεθα, μηκέτι ῥέειν. Ἔστωτιἀγγεῖον τὸ ΑΒ, ἐν ᾧ σίφων ⟨ἔστω⟩ ὁ Γ∠Ε ἔχων τὸ μὲν ἐντὸς σκέλος ἀνακεκαμμένον ὡς τὸ ΓΖΗ. ἔστω δὲ καὶ κανόνιον ὀρθὸν πεπηγὸς τὸ ΘΚ, πρὸς ὃ ἕτερον κηλωνευέσθω τὸ ΛΜ, ἐξ οὗ ἕτερον κανόνιον ἐν περόνῃ κινούμενον τὸ ΜΝ ἔχον πρὸς τῷ Ν ἄκρῳ ἀγγεῖον δυνάμενον περιβαίνειν τὴν ΖΗ τοῦ σίφωνος ἀνακαμπήν· ἐχέτω δὲ τὸ ΛΜ κανόνιον βάρος ἐκκρεμάμενον πρὸς τῷ Λ, ὥστε τὸ περιβαῖνον ἀγγεῖον τὴν τοῦ σίφωνος ἀνακαμπὴν ὑπεράνω εἶναι τοῦ στομίου καὶ ῥεῖν τὸν σίφωνα. ὅταν δὲ βουλώμεθα μηκέτι ῥέειν, ἀφελοῦμεν τὸ πρὸς τῷ Λ βάρος, ὥστε καταχθῆναι τὸ πρὸς τῷ Ν ἀγγεῖον καὶ περιβῆναι τὴν Ζ Η ἀνακαμπήν. καὶ οὕτως οὐκέτι ῥεύσει ὁ διαβήτης. ὅταν δὲ βουλώμεθα ῥέειν, πάλιν ἐκκρεμάσομεν τὸ βάρος.

2.3434.

Bir su ısıtıcısının yapımı: Üzerine, üfleyen biri gibi düzenlenmiş bir figürcük konur; figürcük kömürlere üfler ve ısıtıcı böylece yanar. Ayrıca ısıtıcının boynuna takılı, açık bir musluk, önce küçük bir kratere soğuk su dökülmedikçe akmaz; soğuk su da dibe inmeden sıcak suyla karışmaz ve musluktan en sıcak su akar.

Isıtıcının biçimi dileyen nasıl isterse öyle olsun. Suyu alan haznenin içinde, iki dikey bölmeyle küçük bir hazne ayrılır; bu hazne her yandan sızdırmazdır. Buna, dibine yakın bir yerden bir boru açılır; bu boru kömürlerin altından geçen borulardan biridir ve öbür ucu kapatılmıştır ki ısıtıcıdaki su içine girmesin. Öteki borular ise suyun bulunduğu geri kalan hazneye açılır. Böylece kömürler yanınca, küçük hazneye açılan tek boru yoluyla buhar oluşur. Bu buhar, ısıtıcının kapağına açılan bir borudan figürcüğün ağzına, oradan da kömürlere gider; çünkü figürcük aşağı üflesin diye öne eğilmiştir. Buhar durmadan oluştukça figürcük de durmadan üfler; buharı doğuran da ateştir. Küçük hazneye biraz su dökersek daha çok buhar elde ederiz; figürcük de ölçüsüzce üfleyerek ısıtıcıyı daha çok ısıtır, tıpkı yanan kazanlarda sudan buhar yükseldiğini gördüğümüz gibi. Küçük hazneye su dökebilmek için figürcük bir tapa sayesinde çıkarılabilir olacaktır. Figürcüğün kömürlere üflemesini istemediğimizde de onu bu tapa sayesinde dışarı doğru çeviririz. Kapağın üstünde küçük bir krater de bulunsun; bundan ısıtıcının dibine bir boru insin, öyle ki dökülen soğuk su bundan dibe gitsin. Su dökülünce ısıtıcının dolabilmesi, aynı zamanda kaynayıp taşan suyun dışarı dökülmemesi için başka ince bir boru küçük kratere iç yüzeyinden açılsın; böylece göze kaba görünmez. Şimdi ısıtıcının yapısını göz önüne serelim.

İçi boş bir silindir alınsın; tabanı AB, üst yüzü GD olsun. Aynı eksen etrafında içi boş başka bir silindir yapılsın; bunun tabanı EZ, üst yüzü HTh olsun. İçi boş silindirlerin dış kenarlarına, silindirleri bir arada tutabilecek ve kenarları kapatan kapaklar konsun. EZHTh silindirinin OK, LX ve MN boruları olsun. LX yalnız X tarafından açık olsun; öbürleri iki ucundan da delinmiş olsun ve bu uçlar iki yandan silindirlerin arasındaki hazneye açılsın. İki silindirin arasında kalan hazneye EH ve ZTh adlı iki bölme indirilsin ve bunlar HThEZ haznesini ayırsın; yalnız bir ucundan açık olduğunu söylediğimiz borucuk bu hazneye açılsın. Kapağın, yani HTh'nin üzerine, figürcüğü taşıyan ve ona açılan bir borucuk konsun. Figürcük baştan başa delinmiş olsun ve kömürlerin bulunduğu yere eğilecek şekilde bükülsün. İstediğimizde figürcüğün üflememesi için, oturduğu boru başka bir boruya tam geçmiş olsun; onu dışarı doğru çevirdiğimizde figürcük artık kömürlerin olduğu yere değil, dışarıya üfler. HZETh haznesine su koymak için de bu geçme borucuk işimize yarar: Figürcüğü oturduğu borudan kaldırıp suyu bundan dökeriz; böylece figürcüğe daha çok buhar ulaşır. ThG kapağının üzerine, ona açılan bir RS krateri konsun; kraterin ucunda, ısıtıcının dibine kadar inen ve dipten suyun akıp geçebileceği kadar uzakta biten bir boru bulunsun. Sıcak su almak istediğimizde RS'ye soğuk su dökeriz. Soğuk su, sıcak su haznesine açılan borudan geçer; sıcak su üste çıkıp boyundaki musluktan akar, çünkü borudan giren soğuk su henüz alttaki sıcak suyla karışmamıştır. Bunu hep tekrarlayarak, dökülen soğuk suyun yerine sıcak su alırız. Isıtıcının ne zaman kaynayacağını anlamak için baştan başa delinmiş küçük bir ağız yapılır; kapak delinir ve bu ağız, küçük bir borusu olacak şekilde boyuna oturtulur. Bu boru RS kraterine bakar; böylece sıcak su yükselince taşan su kratere akar. Yapı işte böyledir. ZHETh haznesini bütün yükseklikte değil de bir kısmında ayırmak istersek, bölmeler yarıya kadar yapılır, üzerlerine başka bir bölme konur ve figürcüğe kadar uzanan bir boru takılır; ısıtıcı yanınca buhar bu küçük hazneden çıkar. Su da aynı şekilde bu hazneye konur.

2.34

XXXIV. Μιλιαρίου κατασκευή, ὥστε ἐπικειμένου ζῳδαρίου διεσκευασμένου εἰς φυσῶντος τρόπον αὐτό τε τὸ ζῴδιον φυσᾶν εἰς τοὺς ἄνθρακας καὶ οὕτως καίεσθαι τὸ· μιλιάριον ἔτι τε κρουνοῦ προσκειμένου παρὰ τὸν τράχηλον τοῦ μιλιαρίου καὶ ἀνεῳγότος μὴ ῥέειν, εἰ μὴ πρότερον ψυχρὸν [ἂν] ἐγχέομεν εἰς τι κρατήριον, τὸ δὲ ψυχρὸν μὴ πρότερον συναναμίγνυσθαι τῷ θερμῷ, εἰ μὴ εἰς τὸν πυθμένα χωρήσει, ἐκ δὲ τοῦ κρουνοῦ τὸ θερμότατον ἐκρέειν. Ἔστω τὸ μὲν σχῆμα τοῦ μιλιαρίου οἷον ἄν τις προαιρῆται. ἐν δὲ τῇ χώρᾳ τῇ τὸ ὕδωρ δεχομένῃ ἀπολαμβάνεταί τις χώρα μικρὰ δυσὶ διαφράγμασιν ὀρθίοις, ὡς πάντοθεν εἶναι στεγνήν, ἐξ ἧς παρὰ τὸν πυθμένα σωλὴν συντέτρηται εἷς ὢν τῶν ὑποκειμένων τοῖς ἄνθραξιν, οὗ τὸ ἕτερον μέρος ἀποπεφράχθω, ὥστε μὴ εἰσιέναι εἰς αὐτὸν ὕδωρ ἐκ τοῦ μιλιαρίου. οἱ δὲ λοιποὶ σωλῆνες εἰς τὴν λοιπὴν χώραν, ἐν ᾗ τὸ ὕδωρ, φέρουσιν, ὥστε καιομένους τοὺς ἄνθρακας διὰ μὲν τοῦ ἑνὸς σωλῆνος τοῦ εἰς τὴν μικρὰν ἔχοντος φέρειν χώραν ἀτμὸν ἐγγεν⟨ν⟩ᾶν. οὗτος δὲ διά τινος σωλῆνος συντετρημένου τῷ ἐπιφράγματι τοῦ μιλιαρίου φέρεται διὰ τοῦ στόματος τοῦ ζῳδαρίου εἰς τοὺς ἄνθρακας· ἐπινένευκε γὰρ τὸ ζῴδιον, ὥστε κάτω φυσᾶν. ἀεὶ οὖν ἀτμοῦ ἐγγεν⟨ν⟩ωμένου ἀεὶ καὶ φυσᾷ. ὁ δὲ ἀτμὸς γεννᾶται ἐκ τοῦ πυρός. ἐὰν δὲ καὶ μικρὸν ὑδάτιον ἐγχέωμεν εἰς τὴν μικρὰν χώραν, πλέονα τὸν ἀτμὸν γεννήσομεν, ὥστε ὑπὲρ μέτρον φυσῶν τὸ ζῴδιον πλεῖον ἐκθερμαίνειν τὸ μιλιάριον, καθάπερ ὁρῶμεν ἐπὶ τῶν καιομένων λεβήτων ἀναφερόμενον καπνὸν ἐκ τοῦ ὕδατος. ἔσται δὲ ἀφαιρετὸν τὸ ζῳδάριον διά τινος σμηρισματίου πρὸς τὸ ἐγχύνεσθαι τὸ μικρὸν ὑγρόν. ἅμα δὲ καὶ ἐὰν μὴ βουλώμεθα τὸ ζῴδιον φυσᾶν εἰς τοὺς ἄνθρακας, ἀποστρέφομεν αὐτὸ διὰ τοῦ σμηρίσματος εἰς τὸ ἔξω μέρος. ἔστω δὲ καὶ κρατηρίδιον ἐπικείμενον τῷ ἐπιφράγματι, ἐξ οὗ σωλὴν φερέτω παρὰ τὸν πυθμένα τοῦ μιλιαρίου, ὥστε διʼ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ τὸ ψυχρὸν ἐγχυνόμενον εἰς τὸν πυθμένα χωρεῖν. ἵνα δὲ καὶ δύνηται τὸ μιλιάριον πληροῦσθαι ἐγχυνομένου τοῦ ὕδατος καὶ ἅμα τὸ ὑπερκαχλάζον ὕδωρ μὴ ἔξω ἐκχύνηται, ἕτερον σωληνίδιον συντετρήσθω εἰς τὸ κρατηρίδιον διὰ τῆς ἐντὸς αὐτοῦ ἐπιφανείας, ὥστε μὴ τραχύτητα τῇ ὄψει παρέχειν. τὴν δὲ τοῦ μιλιαρίου κατασκευὴν ὑπʼ ὄψιν ἐκθησόμεθα. Ἐκκείσθω δὴ κύλινδρος κοῖλος, οὗ ἕδρα μὲν ἡ ΑΒ, ἐφέδρα δὲ ἡ Γ∠ ἄλλος δέ τις κύλινδρος κοῖλος κατεσκευάσθω περὶ τὸν αὐτὸν ἄξονα τῷ προειρημένῳ, οὗ ἡ μὲν ἕδρα ἔστω ἡ ΕΖ, ἐφέδρα δὲ ἡ ΗΘ. ταῖς, δὲ ἴτυσι τῶν ἔξω τῶν κοίλων ἐπικείσθω ἐπιφράγματα δυνάμενα συνέχειν τοὺς κυλίνδρους καὶ ἐπιφράσ| σοντα τὰς ἴτυας. ἐχέτω δὲ ὁ ΕΖΗΘ κύλινδρος σωλῆνας τοὺς ΟΚ, ΛΞ, ΜΝ, ὧν ὁ μὲν ΛΞ συντετρήσθω ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τοῦ πρὸς τῷ Ξ· οἱ δὲ λοιποὶ ἐξ ἑκατέρου μέρους διατετρήσθωσαν, καὶ ἔστωσαν αὗται αἱ ἀρχαὶ ἐξ ἑκατέρου εἰς τὴν χώραν τὴν ἐν μέσῳ τῶν κυλίνδρων. καθείσθω δὲ εἰς τὴν χώραν τὴν ἀπολαμβανομένην ὑπὸ τῶν δύο κυλίνδρων δύο διαφράγματα τὰ ΕΗ, ΖΘ ἀπολαμβάνοντα χώραν τὴν ΗΘΕΖ, εἰς ἣν τετρήσθω τὸ εἰρημένον σωληνάριον τὸ ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους τετρημένον. ἐπικείσθω δὲ τῷ ἐπιφράγματι, τουτέστι τῷ ΗΘ, σωληνάριον ἔχον τὸ ζῳδάριον ἐπικείμενον καὶ συντετρημένον· καὶ διόλου δὲ τὸ ζῳδαρίδιον τετρήσθω καὶ ἐπικεκάμφθω πρὸς τὸ ἐννεύειν εἰς τὴν τῶν ἀνθράκων χώραν. πρὸς δὲ τὸ ὁπόταν βουλώμεθα μὴ φυσᾶν τὸ ζῳδάριον ὁ σωλήν, ἐφʼ ᾧ κάθηται, συνεσμηρισμένος ἔστω ἑτέρῳ, ὡς ὅταν ἐπιστρέψωμεν αὐτὸν εἰς τὸ ἔξω μέρος, οὐκέτι φυσήσῃ εἰς τὸν τῶν ἀνθράκων τόπον, ἀλλʼ ἐκτός. πρὸς δὲ τὸ βάλλειν ἡμᾶς ὕδωρ εἰς τὴν ΗΖΕΘ χώραν ἔσται ἡμῖν χρήσιμον αὐτὸ τὸ σωληνάριον τὸ συνεσμηρισμένον· ἀρθέντος γὰρ τοῦ ζῳδίου ἐκ τοῦ σωλῆνος, ᾧ ἐπίκειται, ἐγχέομεν διʼ αὐτοῦ τὸ ὑδάτιον· πλείων γὰρ ἀτμὸς διαδοθήσεται εἰς τὸ ζῳδάριον. ἐπικείσθω δὴ τῷ ΘΓ ἐπιφράγματι κρατὴρ ὁ ΡΣ συντετρημένος αὐτῷ καὶ ἔχων πρὸς τὸ ἄκρον σωλῆνα διήκοντα μέχρι τοῦ πυθμένος τοῦ μιλιαρίου, ἀπέχοντα δὲ ἀπὸ τοῦ πυθμένος ὅσον ὕδατι διάρρυσιν. ὅταν οὖν βουλώμεθα προέσθαι θερμόν, ἐμβαλοῦμεν διὰ τοῦ ΡΣ ψυχρόν. τὸ δὲ διελεύσεται διὰ τοῦ σωλῆνος τοῦ συντετρημένου εἰς τὴν χώραν τοῦ θερμοῦ· καὶ ὑπεραναβὰν τὸ θερμὸν ἐκρεύσει διὰ τοῦ περὶ τὸν τράχηλον κρουνοῦ· οὐδέπω γὰρ τὸ εἰσκριθὲν ψυχρὸν | διὰ τοῦ σωλῆνος συνεμίγη τῷ ὑποκειμένῳ θερμῷ. καὶ τοῦτο ἀεὶ ποιοῦντες ἕξομεν θερμὸν ἀντὶ ⟨τοῦ⟩ ἐπιβαλλομένου ψυχροῦ. ὑπὲρ δὲ τοῦ γινώσκειν ἡμᾶς, πότε τὸ μιλιάριον ἀναβράσει, κατασκευάζεται τὸ χασμάτιον τετρημένον διόλου· καὶ τρηθέντος τοῦ ἐπιφράγματος ἐπικαθήσθω τῷ τραχήλῳ ἔχον σωλῆνα μικρόν. οὗτος δὲ ἀποβλέψει εἰς τὸν ΡΣ κρατῆρα, ὅπως παραγινομένου τοῦ θερμοῦ ἡ προφορὰ εἰς τὸν κρατῆρα γίνηται. ἡ μὲν οὖν κατασκευὴ τοιαύτη. ἐὰν μέντοι προαιρώμεθα μὴ διόλου τὴν ΖΗΕΘ χώραν ἀπολαμβάνειν, ἀλλὰ μέχρι μέρους, κατασκευάζεται τὰ διαφράγματα μέχρι τοῦ ἡμίσους. καὶ ἐπιτίθεται αὐτοῖς ἕτερον διάφραγμα καὶ σωλῆνα λαμβάνει διήκοντα μέχρι τοῦ ζῳδίου, καὶ ἐπικαιομένου ἔσται ἡ προφορὰ τῆς ἀτμίδος ἐκ τῆς μικρᾶς χώρας. ὁμοίως δὲ καὶ εἰς αὐτὴν τὸ ὕδωρ ἐμβληθήσεται.

2.3535.

Borazan çaldırmak ve karatavuk sesi çıkarmak için buna benzer başka bir düzenek de kullanılır.

Yine aynı su ısıtıcısı yapılır; tabandaki bütün borular iki yandaki kısımlara açıktır. Üst yüzün çevresinde dişi bir PhE borusu olsun; bunun içine tam oturan, sıcak su haznesine açılan ve KL pimi etrafında dönen başka bir KL borusu bulunsun. Bu boru M, N ve X noktalarında üç delikle delinir; PhE borusu da M, N ve X'e karşılık gelen üç delikle delinir. X'te bir kaide açılır; kaidenin içinde X'e sızdırmaz biçimde bağlı bir boru bulunur ve figürcük, yukarıda anlattığımız gibi, bunun üzerine oturur. M ile N'den, üst uçları bükük MO ve NP boruları uzanır; ısıtıcının üst yüzü bunlara açılıp sızdırmaz biçimde bağlansın. Deliklerden, P ile O'ya tam oturan başka borular geçer ve üzerlerinde şunlar durur: Birinin üzerinde, su alabilsin diye içi boş bir kuşçuk bulunur. Kuşçuğun oturduğu boru bükülmüştür ve ses çıkarmak için yapılan türden bir düdük taşır; kıvrımı da kuşçuğun içindeki suya kadar uzanır. Düdüğün sesi suyun içine çıkınca karatavuk ötüşü duyulur. Öbür borunun da içine tam oturan başka bir borusu vardır; bunun üzerinde Triton biçiminde yapılmış, ağzında borazan tutan bir figürcük oturur. Figürcüğün oturduğu bu boru, alışıldığı gibi, dilciği ve çanı taşır. Çıkan buhar dilcik ve çanla karşılaşınca borazan sesini verir. Deliğin ne zaman MO borusuna, ne zaman NP borusuna, ne zaman da üzerindeki figürcükle birlikte X'e karşı geldiğini deneyerek görelim. Bunu öğrendikten sonra KL piminin yanına işaretler koyalım; böylece dilediğimizde borazan çalsın, dilediğimizde figürcük üflesin, dilediğimizde de karatavuk ötsün. Krater ve sıcak suyun yükselmesi ise yukarıda anlattığımız gibi olur.

2.35

XXXV. Χρῶνται δὲ καὶ ἑτέρᾳ κατασκευῇ τοιαύτῃ πρὸς τὸ σαλπίζειν καὶ κοσσύφου φωνὴν ἀποτελεῖν. Πάλιν γὰρ τὸ αὐτὸ μιλιάριον κατασκευάζεται ἔχον πάντας τοὺς σωλῆνας τοὺς ἐν τῇ ἕδρᾳ συντετρημένους εἰς τὰ παρʼ ἑκάτερα μέρη. περὶ δὲ τὴν ἐφέδραν ἔστω τις σωλὴν ὁ ΦΕ θῆλυς ἔχων ἕτερον συνεσμηρισμένον τὸν Κ Λ διηνοιγμένον εἰς τὴν χώραν τοῦ θερμοῦ καὶ. κινούμενον περὶ τὴν περόνην τὴν Κ Λ. τοῦτο δὲ τιτρᾶται εἰς τρία τρήματα κατὰ τὰ Μ, Ν, Ξ· ὁμοίως καὶ ὁ ΦΕ σωλὴν τιτρᾶται εἰς τρία τρήματα κατάλληλα τοῖς Μ, Ν, Ξ, καὶ πρὸς μὲν τῷ Ξ τιτρᾶται βάσις τις ἔχουσα ἐν αὑτῇ σωλῆνα συνεστεγνωμένον τῷ Ξ, ἐφʼ ὃν κεῖται τὸ ζῳδάριον ὁμοίως, ὥσπερ καὶ ἐπάνω εἰρήκαμεν. ἐκ δὲ τῶν Μ, Ν σωλῆνές εἰσι διήκοντες οἱ ΜΟ, ΝΠ ἔχοντες | τὰ μὲν ἄνω ἄκρα κεκαμμένα· τούτοις δὲ συντετρήσθω καὶ συνεστεγνώσθω ἡ ἐφέδρα τοῦ μιλιαρίου. διὰ δὲ τῶν τρημάτων διήκουσιν ἕτεροι σωλῆνες συνεσμηρισμένοι τοῖς Π, Ο, οἷς ἐπικάθηται τάδε· ἐφʼ ἑνὶ μὲν στρουθίον ἔχον τὰ ἐντὸς κενὰ πρὸς τὸ δύνασθαι δέξασθαι ὕδωρ. αὐτὸς οὖν ὁ σωλήν, ᾧ ἐπικάθηται, κέκαμπται ἔχων φθογγάριον τῶν γινομένων πρὸς τὸ τὰς φωνὰς παρίεσθαι· καὶ ἡ ἀνακαμπὴ διήκουσα μέχρι τοῦ ὕδατος ἐν τῷ στρουθίῳ. ὅταν μὲν οὖν ἡ φωνὴ τοῦ φθογγαρίου προΐῃ εἰς τὸ ὕδωρ, τότε ἦχον κοσσύφου ποιεῖ. πάλιν δὲ ὁ ἕτερος σωλὴν ἔχει καὶ αὐτὸς ἕτερον σωλῆνα συνεσμηρισμένον, ᾧ ἐπικάθηται ζῳδάριον ἐσχηματισμένον εἰς Τρίτωνα καὶ ἔχον ἐν τῷ στόματι σάλπιγγα. πάλιν δὲ αὐτὸς οὗτος ὁ σωλήν, ᾧ ἐπικάθηται, ἕξει τὴν γλωσσίδα καὶ τὸν κώδωνα, ὡς εἰώθει γίγνεσθαι. προϊοῦσα οὖν ἡ ἀτμὶς καὶ συναντῶσα τῇ τε γλωσσίδι καὶ τῷ κώδωνι τὴν φωνὴν ἀποτελέσει τῆς σάλπιγγος. πείρᾳ οὖν σκεψώμεθα, πότε μὲν κατάλληλον τὸ τρῆμα τῷ ΜΟ σωλῆνι, πότε δὲ τῷ ΝΠ, πότε δὲ τῷ Ξ ἐπὶ Ζ τῷ ἐπικειμένῳ ζῳδαρίῳ. καὶ ταῦτα γνόντες σημεῖά τινα ἐν αὐτοῖς παρασημειωσόμεθα παρὰ τὴν Κ Λ περόνην πρὸς τὸ ὁπόταν μὲν προαιρώμεθα σαλπίζειν, ὅταν δὲ πάλιν βουλώμεθα φυσᾶν, αὐτὸ φυσᾶν, ὁπόταν δὲ βουλώμεθα, κοσσυφίζειν. τὸ δὲ τοῦ κρατῆρος καὶ τῆς τοῦ θερμοῦ ἀναβάσεως, ὥσπερ καὶ ἐπάνω εἰρήκαμεν, οὕτως γίγνεται.

2.3636.

Bir hayvan figürünün başının kesilmesi ve yine de içmesi.

Hayvanın ağzında bir AB borusu, boynunda da dış ayaklarından birinin içinden geçen bir GD borusu olsun. İkisinin arasında erkek bir EZ silindiri bulunsun ve buna H ile Th dişli çubukları lehimlensin. H'nin üstünde dişli bir tamburun K parçası, Th'nin altında da yine dişli bir tamburun L parçası dursun. Hepsinin üstünde, iç kenarı dış kenarından kalın bir M çarkı bulunsun. Bu çark M, N ve X adlı üç yayla kesilsin; kesikler arasındaki her aralık tamburun yarıçapına eşit olsun. Kenar da bu yaylarla birlikte kesilsin, öyle ki çarkın çevresi artık tam bir daire olmasın. Boyun üstten bir OP kesiğiyle kesilip baş bu kesikte ayrıldıktan sonra, başın içine, derinde ağzından daha geniş olan yuvarlak bir oyuk oyulsun; bu oyuk, tambura çizilen altıgenin iki kenarı kadar yer kaplayan, balta biçimli dişi bir yuva gibi olsun. Bu oyuk RS olsun; MNX kenarının tamamı bunun içine girip dönsün. Öyle ki bir parçanın sonu dışarı çıkmadan ikinci parçanın başı onun yerine girsin, ardından üçüncüsü de; böylece tamburdan bir pimcik geçirildiğinde çark dönsün, baş ise gövdeye bağlı kalsın. Biri OP kesiğinden bir bıçak indirirse, bıçak çarkın yuvarlak kesiklerinden birine, X'e girer ve OP'ye oyulmuş yuvarlak yüzeyle yanından kapatılır. Aşağı inen bıçak, tamburun K parçasının çıkıntılı boynuzuna basar. Bu parça aşağı inerken dişlerini H çubuğunun dişlerine geçirir; çubuk da geriye kayarak silindiri AB borusundan çıkarır. Böylece bıçak açılan aralıktan geçip iner ve tamburun L parçasının çıkıntılı boynuzuna düşer. Bu parça da aşağı inip dişlerini Th dişli çubuğuna geçirerek erkek silindiri GD'den çıkarır ve onu AB dişisine oturtur. Silindir, iki borunun, yani figürün ağzındaki boruyla boyun kesiğinden arka ayağa uzanan borunun arasında duran ve ikisine de geçen borudur. Bıçak boynun tamamından geçip EZ borusu hem AB'ye hem GD'ye değince, biri hayvana su yaklaştırır ve sığırtmaç figürünün altındaki tapayı çevirirse —tapa çevrilince üst haznedeki sıvı alt hazneye akar—, aşağı akan suyun çektiği hava, GDEZAB borusu yoluyla ağza tutulan sıvıyı emer. Tapa öyle yapılır ki sığırtmaç çevrilince delikler karşı karşıya gelsin.

2.36

XXXVI. Ζῷον τέμνεσθαί τε καὶ πίνειν. Ἔστω γὰρ ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ σωλὴν ὁ ΑΒ, ἐν δὲ τῷ τραχήλῳ ὁ Γ∠ διήκων διʼ ἑνὸς τῶν ἐκτὸς ποδῶν· μέσος δὲ ἀμφοτέρων ἄρρην κύλινδρος ἔστω ὁ ΕΖ, ᾧ προσκεκολλήσθωσαν κανόνες ὀδοντωτοὶ οἱ Η, Θ. καὶ τοῦ μὲν Η ὑπερκείσθω τυμπάνου ὀδοντωτοῦ μέρος τὸ Κ· τῷ δὲ Θ ὑποκείσθω ὁμοίως μέρος τυμπάνου ὀδοντωτοῦ τὸ Λ· ὑπερκείσθω δὲ πάντων τὸ Μ τρόχιον ἔχον τὴν ἐντὸς ἄντυγα παχυτέραν τῆς ἐκτός. ἐκτετμήσθω κύκλοις τρισὶ τοῖς Μ, Ν, Ξ, ὥστε ἕκαστον διάστημα τῶν τομῶν ἴσον | εἶναι τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ τυμπάνου· τοῖς δὲ κύκλοις συντετμήσθω καὶ ἡ ἄντυξ, ὥστε μηκέτι κύκλον εἶναι τὴν τοῦ τροχοῦ περιφέρειαν. διατετμημένου δὲ ἐπάνωθεν τοῦ τραχήλου τῇ ΟΠ τομῇ καὶ ἐντὸς τῆς τομῆς κεχωρισμένης τῆς κεφαλῆς, ἐγκεκολάφθω ἐν αὐτῇ κοιλότης περιφερὴς τὰ ἐν βάθει πλατύτερα ἔχουσα τῶν ἐκτὸς μερῶν, ἵνα ὥσπερ θῆλυς πελεκινοειδὴς σωλήν, ὅσπερ ἕξει δύο πλευρὰς τοῦ ἐγγραφομένου ἑξαγώνου εἰς τὸν τύμπανον· ἔστω δὲ ἡ ΡΣ, εἰς ἣν ἐμβᾶσα πᾶσα τροχάσει ἡ ΜΝΞ ἄντυξ, ὥστε πρὶν ἐκφανῆναι τὸ τέλος τοῦ ἑνὸς μέρους, ἀντεισελθεῖν τὴν ἀρχὴν τοῦ δευτέρου καὶ οὕτως τὸ τρίτον, ὥστε βληθέντος περονίου διὰ τοῦ τυμπάνου στρέφεσθαι μὲν τὸν τροχόν, συνέχεσθαι δὲ τὴν κεφαλὴν τῷ σώματι. ἐὰν οὖν καθῇ τις μαχαίριον διὰ τῆς Ο Π τομῆς, ἐμβὰν εἰς μίαν τοῦ τροχίου περιφερῆ ἐντομήν, τὴν Ξ, παρακλεῖσθαι αὐτὸ τῇ Ο Π κοίλῃ κεκολαμμένῃ περιφερείᾳ· καταβὰν δὲ ἐπιβήσεται τῇ ἐξεχούσῃ κεραίᾳ τοῦ Κ μέρους τοῦ τυμπάνου, ὅπερ μέρος καταγόμενον ἐναρμόσει τοὺς ἰδίους ὀδόντας τοῖς ὁδοῦσι τοῦ Η κανόνος, ὅσπερ εἰς τὸ ὀπίσω παραγενόμενος ἐκδύσεται τοῦ ΑΒ σωλῆνος τὸν κύλινδρον, ὥστε διὰ τοῦ γενομένου διαστήματος ἐκχωρῆσαν καὶ κατελθὸν τὸ μαχαίριον ἐμπεσεῖν τῇ ἐξεχούσῃ κεραίᾳ τοῦ Λ μέρους τοῦ τυμπάνου. τοῦτο δὲ καταγόμενον καὶ ἐναρμόζον τοὺς ὀδόντας τῷ Θ ὀδοντωτῷ κανόνι ἐξάξει τὸν ἄρρενα κύλινδρον ἐκ τοῦ ΓΛ [ἔστι δὲ] σωλὴν μέσος ἐναρμοζόμενος δύο σωλήνων ὁ κύλινδρος τοῦ τε ἐν τῷ στόματι τοῦ ζῳδίου καὶ τοῦ ἐν τῷ ἀπὸ τῆς τομῆς τοῦ τραχήλου διήκοντος εἰς τὸν ὀπίσω [πόδα] σωλῆνος καὶ ἁρμόσει τῷ ΑΒ θήλει. διελθόντος δὴ τοῦ μαχαιρίου διʼ ὅλου τοῦ τραχήλου καὶ τοῦ ΕΖ σωλῆνος ἐφαψαμένου ἀμφοτέρων τοῦ τε ΑΒ καὶ τοῦ Γ∠, | εἰ προσενέγκοι τις ὕδωρ τῷ ζῴῳ καὶ ἐπιστρέψει τὸ ὑποκείμενον τῷ βουκόλῳ σμήρισμα, διʼ οὗ στραφέντος καταρρεύσει τὸ ἐν τῇ ἄνω χώρῳ ὑγρὸν εἰς τὴν κάτω, διὰ τοῦ Γ∠ΕΖ ΑΒ σωλῆνος τὸ πνεῦμα τὸ ἑλκόμενον ὑπὸ τοῦ καταρρέοντος ὕδατος ἐπισπάσεται τὸ προσενεχθὲν τῷ στόματι ὑγρόν. νῦν μέντοι τὸ σμήρισμα κατασκευάζεται οὕτως, ὥστε ἐπιστραφέντος τοῦ βουκόλου κατάλληλα γίγνεσθαι τὰ τρυπήματα.

2.3737.

Akan su olmadığında da aynı şey başka bir yolla şöyle yapılabilir.

Yine her yandan sızdırmaz bir ABGD kaidesi olsun ve ortasında bir EZ bölmesi bulunsun. Ağızdan kaideye inen boru HThK olsun. Başka bir LMN borusu kaidenin AD üst yüzünden ve EZ bölmesinden geçsin; bu borunun EZ bölmesinin üstünde bir X deliği olsun. Buna tam oturan başka bir P borusu bulunsun; bunun da X'in hizasında bir R deliği olsun. Bu boruya bitişik bir Pan ya da elinde değnek tutan başka bir figürcük bulunsun. Figürcük hayvana dönükken hayvan, sanki korkudan engelleniyormuş gibi içmez; figürcük öbür yana döndürülünce içer. ADEZ haznesine bir delikten su koyup deliği mumla ya da başka bir şeyle yeniden kapatırsak, R ile X delikleri karşı karşıya gelince konan su EBGZ haznesine geçer. Boşalan ADEZ haznesi de hayvanın ağzından havayı çeker; o anda ona bir bardak yaklaştırılırsa içer.

2.37

XXXVII. Δύναται δὲ καὶ ἄλλως μὴ ὑπάρχοντος ἐπιρρύτου ὕδατος τὸ αὐτὸ γίνεσθαι οὕτως. Ἔστω βάσις πάλιν στεγνὴ πάντοθεν ἡ ΑΒΓ∠, διάφραγμα μέσον ἔχουσα τὸ Ε Ζ, ὁ δὲ ἐκ τοῦ στόματος σωλὴν φέρων εἰς τὴν βάσιν ὁ ΗΘΚ, ἕτερος δὲ σωλὴν διά τε τῆς Α∠ ἐφέδρας τῆς βάσεως καὶ διὰ τοῦ ΕΖ διαφράγματος ὁ ΛΜΝ τρύπημα ἔχων ὑπὲρ τὸ ΕΖ διάφραγμα τὸ Ξ. ἕτερος δὲ σωλὴν συνεσμηρισμένος αὐτῷ ἔστω ὁ Π καὶ οὗτος τρύπημα ἔχων κατὰ τὸ Ξ κείμενον τὸ Ρ, ᾧ συμφυὴς ἔστω ἤτοι Πὰν ἢ ἄλλο τι ζῴδιον ῥάβδον ἔχον. ὅταν μὲν οὖν ἐπεστραμμένον ᾖ τὸ ζῴδιον πρὸς τὸ ζῷον, οὐ μὴ πίῃ καθάπερ ὑπὸ φόβου κωλυόμενον· ὅταν δὲ ἀποστραφῇ, τότε πίεται. ἐὰν οὖν ἐμβάλωμεν εἰς τὸ Α∠ΕΖ ἀγγεῖον διά τινος τρυπήματος τοῦ ὕδωρ καὶ πάλιν ἐπιστεγνώσωμεν τὸ τρύπημα κηρῷ ἢ ἄλλῳ τινί, συμβήσεται καταλλήλων κειμένων τῶν Ρ, Ξ τρυπημάτων τὸ ἐμβληθὲν ὕδωρ μεταχωρεῖν εἰς τὸ ΕΒΓΖ ἀγγεῖον· κενούμενον δὲ τὸ Α∠ΕΖ ἐπισπάσεται διὰ τοῦ στόματος τοῦ ζῴου τὸν ἀέρα, καὶ τηνικαῦτα προσενεχθέντος αὐτῷ ποτηρίου πίεται.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…