İçeriğe geç
Mantık Bilimi

Hegel · Mantık Bilimi

Öznel Mantık, ya da Kavram Öğretisi › Birinci Kısım. Öznellik › İkinci Bölüm. Yargı

382Yargı, kavramın kavramın kendisinde konmuş belirliliğidir. Kavram belirlenimleri, ya da gösterildiği gibi aynı şey olan belirli kavramlar, kendi başlarına zaten ele alındı; ama bu inceleme daha çok öznel bir refleksiyon ya da öznel bir soyutlamaydı. Oysa kavramın kendisi bu soyutlamadır; belirlenimlerini birbirinin karşısına koyması kendi belirlemesidir. Yargı, belirli kavramların kavramın kendisi tarafından bu konmasıdır. Bu bakımdan yargılamak, kavramaktan başka bir işlevdir; ya da daha doğrusu kavramın öbür işlevidir, çünkü kavramın kendi kendisini belirlemesidir; yargının daha ileri gidişi, yargıların farklılığı da kavramın bu daha ileri belirlenmesidir. Hangi belirli kavramların bulunduğu ve kavramın bu belirlenimlerinin nasıl zorunlu olarak ortaya çıktığı yargıda gösterilmelidir.

Bu yüzden, realite genel olarak belirli varlık olarak varoluşa adım atmayı anlattığı ölçüde, yargıya kavramın en yakın gerçekleşmesi denebilir. Bu gerçekleşmenin tabiatı daha yakından şöyle ortaya çıktı: Birincisi, kavramın momentleri onun kendi içine refleksiyonuyla ya da cüzîliğiyle bağımsız bütünlüklerdir; ikincisi ise kavramın birliği onların ilişkisi olarak bulunur. Kendi içine yansımış belirlenimler belirli bütünlüklerdir; birbirleriyle karşılıklı dolayım içinde oldukları kadar özünde kayıtsız, ilişkisiz bir kalıcılık içinde de bulunurlar. Belirlemenin kendisi ancak bu bütünlükleri ve ilişkilerini içerdiği için bütünlüktür. Bu bütünlük yargıdır. — Demek ki yargı ilk olarak özne ve yüklem denen iki bağımsız şeyi içerir. Her birinin ne olduğu aslında henüz söylenemez; henüz belirlenmemişlerdir, çünkü ancak yargıyla belirlenmeleri gerekir. Yargı belirli kavram olduğu için, aralarında yalnızca şu genel fark vardır: Yargı, henüz belirlenmemiş kavrama karşı belirli kavramı içerir. Demek ki özne önce yükleme karşı, küllîye karşı cüzî, ya da küllîye karşı tikel, ya da tikele karşı cüzî olarak alınabilir; yeter ki genel olarak daha belirli olan ve daha küllî olan olarak birbirlerinin karşısında dursunlar.

Bu yüzden yargı belirlenimleri için özne ve yüklem adlarına sahip olmak hem yerinde hem gereklidir; adlar olarak bunlar, belirlenimlerini henüz alacak olan belirlenmemiş bir şeydir; bu yüzden addan fazlası da değildirler. Yargının iki yanı için kavram belirlenimlerinin kendileri kullanılamazdı; bir yandan bu sebepten, öbür yandan ve daha çok şu sebepten: Kavram belirleniminin tabiatı, soyut ve sabit bir şey olmamak, karşıtını kendi içinde taşımak ve kendi üzerinde koymak olarak kendini gösterir; yargının yanları kendileri kavram, yani kavramın belirlenimlerinin bütünlüğü olduğu için, bu belirlenimlerin hepsinden geçmeleri ve onları kendi üzerlerinde göstermeleri gerekir, ister soyut ister somut biçimde. Belirlenimlerinin bu değişmesi içinde yargının yanlarını yine de küllî bir şekilde sabit tutmak için, bu değişmede aynı kalan adlar en elverişlisidir. — Ama ad, işin kendisinin ya da kavramın karşısında durur; bu ayrım yargının kendisinde de ortaya çıkar. Özne genel olarak belirli olanı, bu yüzden daha çok dolaysızca var olanı, yüklem ise küllîyi, özü ya da kavramı ifade ettiği için, özne böyle olarak önce yalnızca bir tür addır; çünkü onun ne olduğunu ancak varlığı kavram anlamında içeren yüklem ifade eder. "Bu nedir?" ya da "Bu ne çeşit bir bitkidir?" vb. sorularında, sorulan varlık denince çoğu zaman yalnızca ad anlaşılır; ad öğrenilince insan tatmin olur ve artık şeyin ne olduğunu bilir. Bu, özne anlamındaki varlıktır. Ama kavramı, ya da en azından özü ve genel olarak küllîyi ancak yüklem verir ve yargı anlamında sorulan budur. — Bu yüzden Tanrı, tin, tabiat ya da her ne ise, bir yargının öznesi olarak önce yalnızca addır; böyle bir öznenin kavrama göre ne olduğu ancak yüklemde bulunur. Böyle bir özneye hangi yüklemin ait olduğu araştırılınca, hüküm verebilmek için temelde zaten bir kavramın yatması gerekirdi; ama bu kavramı ancak yüklemin kendisi dile getirir. Bu yüzden öznenin önvarsayılan anlamını oluşturan aslında salt tasavvurdur; bu tasavvur bir ad açıklamasına götürür; bir adla neyin anlaşıldığı ya da anlaşılmadığı ise olumsal ve tarihî bir olgudur. Bir özneye belli bir yüklemin ait olup olmadığı üzerine yapılan o kadar çok tartışma, o biçimden yola çıktıkları için kelime tartışmalarından başka bir şey değildir; temelde yatan (subiectum, ...) henüz addan başka bir şey değildir.

382

Zweites Kapitel. Das Urtheil. Das Urtheil ist die am Begriffe selbst gesetzte Bestimmtheit desselben. Die Begriffsbestimmungen, oder was, wie sich gezeigt hat, dasselbe ist, die bestimmten Begriffe sind schon für sich betrachtet worden; aber diese Betrachtung war mehr eine subjektive Reflexion, oder subjektive Abstraktion. Der Begriff ist aber selbst dieses Abstrahiren, das Gegeneinanderstellen seiner Bestimmungen ist sein eigenes Bestimmen. Das Urtheil ist dieß Setzen der bestimmten Begriffe durch den Begriff selbst. Das Urtheilen ist insofern eine andere Funktion als das Begreifen, oder vielmehr die andere Funktion des Begriffes, als es das Bestimmen des Begriffes durch sich selbst ist, und der weitere Fortgang des Urtheils die Verschiedenheit der Urtheile ist diese Fortbestimmung des Begriffes. Was es für bestimmte Begriffe giebt, und wie sich diese Bestimmungen desselben nothwendig ergeben, dieß hat sich im Urtheil zu zeigen. Das Urtheil kann daher die nächste Realisirung des Begriffs genannt werden, insofern die Realität das Treten ins Daseyn als bestimmtes Seyn überhaupt bezeichnet. Näher hat sich die Natur dieser Realisirung so ergeben, daß vor's Erste die Momente des Begriffs durch seine Reflexion-in-sich oder seine Einzelnheit selbstständige Totalitäten sind; vor's Andere aber die Einheit des Begriffes als deren Beziehung ist. Die in sich reflektirten Bestimmungen sind bestimmte Totalitäten, ebenso wesentlich in gleichgültigem beziehungslosem Bestehen, als durch die gegenseitige Vermittelung mit einander. Das Bestimmen selbst ist nur die Totalität, indem es diese Totalitäten und deren Beziehung enthält. Diese Totalität ist das Urtheil.--Es enthält erstlich also die beiden Selbstständigen, welche Subjekt und Prädikat heißen. Was jedes ist, kann eigentlich noch nicht gesagt werden; sie sind noch unbestimmt, denn erst durch das Urtheil sollen sie bestimmt werden. Indem es der Begriff als bestimmter ist, so ist nur der allgemeine Unterschied gegen einander vorhanden, daß das Urtheil den bestimmten Begriff gegen den noch unbestimmten enthält. Das Subjekt kann also zunächst gegen das Prädikat als das Einzelne gegen das Allgemeine, oder auch als das Besondere gegen das Allgemeine, oder als das Einzelne gegen das Besondere genommen werden; insofern sie nur überhaupt als das Bestimmtere und das Allgemeinere einander gegenüberstehen. Es ist daher passend und Bedürfniß, für die Urtheilsbestimmungen diese Namen, Subjekt und Prädikat, zu haben; als Namen sind sie etwas Unbestimmtes, das erst noch seine Bestimmungen erhalten soll; und mehr als Namen sind sie daher nicht. Begriffsbestimmungen selbst könnten für die zwei Seiten des Urtheils Theils aus diesem Grunde nicht gebraucht werden; Theils aber noch mehr darum nicht, weil die Natur der Begriffsbestimmung sich hervorthut, nicht ein Abstraktes und Festes zu seyn, sondern ihre entgegengesetzte in sich zu haben, und an sich zu setzen; indem die Seiten des Urtheils selbst Begriffe, also die Totalität seiner Bestimmungen sind, so müssen sie dieselben alle durchlaufen und an sich zeigen; es sey in abstrakter oder konkreter Form. Um nun doch bei dieser Veränderung ihrer Bestimmung die Seiten des Urtheils doch auf eine allgemeine Weise festzuhalten, sind Namen am dienlichsten, die sich darin gleich bleiben.--Der Name aber steht der Sache oder dem Begriffe gegenüber; diese Unterscheidung kommt an dem Urtheile als solchem selbst vor; indem das Subjekt überhaupt das Bestimmte, und daher mehr das unmittelbar Seyende, das Prädikat aber das Allgemeine, das Wesen oder den Begriff ausdrückt, so ist das Subjekt als solches zunächst nur eine Art von Name; denn was es ist, drückt erst das Prädikat aus, welches das Seyn im Sinne des Begriffs enthält. Was ist dieß, oder was ist dieß für eine Pflanze u. s. f.? unter dem Seyn, nach welchem gefragt wird, wird oft bloß der Name verstanden, und wenn man denselben erfahren, ist man befriedigt und weiß nun, was die Sache ist. Dieß ist das Seyn im Sinne des Subjekts. Aber der Begriff, oder wenigstens das Wesen und das Allgemeine überhaupt giebt erst das Prädikat, und nach diesem wird im Sinne des Urtheils gefragt.--Gott, Geist, Natur oder was es sey, ist daher als das Subjekt eines Urtheils nur erst der Name; was ein solches Subjekt ist, dem Begriffe nach, ist erst im Prädikate vorhanden. Wenn gesucht wird, was solchem Subjekte für ein Prädikat zukomme, so müßte für die Beurtheilung schon ein Begriff zu Grunde liegen; aber diesen spricht erst das Prädikat selbst aus. Es ist deswegen eigentlich die bloße Vorstellung, welche die vorausgesetzte Bedeutung des Subjekts ausmacht, und die zu einer Namenerklärung führt, wobei es zufällig und ein historisches Faktum ist, was unter einem Namen verstanden werde oder nicht. So viele Streitigkeiten, ob einem gewissen Subjekte ein Prädikat zukomme oder nicht, sind darum nichts mehr als Wortstreitigkeiten, weil sie von jener Form ausgehen; das zu Grunde Liegende (subjectum,...) ist noch nichts weiter als der Name.

383Şimdi daha yakından, ikinci olarak, öznenin ve yüklemin yargıdaki ilişkisinin ve onların kendilerinin tam da bununla önce nasıl belirlendiklerinin ele alınması gerekir. Yargının yanları genel olarak, önce özünde bağımsız olarak bulunan bütünlüklerdir. Bu yüzden kavramın birliği henüz yalnızca bağımsızların bir ilişkisidir; henüz bu realiteden kendi içine dönmüş somut, dolu birlik değildir; tersine, yanlar onun dışında, onda aşılmamış uçlar olarak kalır. — Yargının incelenmesi kavramın ilksel birliğinden de, uçların bağımsızlığından da yola çıkabilir. Yargı kavramın kendi aracılığıyla bölünüp ayrılmasıdır; bu yüzden yargıyı hakiki nesnelliğine göre ele alırken hareket noktası bu birliktir. Bu bakımdan yargı, ilksel olarak bir olanın ilksel bölünmesidir; Urtheil (yargı) kelimesi böylece yargının kendinde ve kendi için ne olduğuna işaret eder. Ama kavramın yargıda, momentleri orada bağımsızlık kazanmış olduğu için görünüş olarak bulunması, — dışsallığın bu yanına daha çok tasavvur tutunur.

Bu yüzden bu öznel incelemeye göre özne ve yüklem, her biri öbürünün dışında kendi başına hazır olarak ele alınır: özne, bu yükleme sahip olmasa da var olacak bir nesne olarak; yüklem, bu özneye ait olmasa da var olacak küllî bir belirlenim olarak. Yargılamaya sonra, kafada bulunan şu ya da bu yüklemin dışarıda kendi başına bulunan nesneye yüklenip yüklenemeyeceği ve yüklenmesi gerekip gerekmediği üzerine refleksiyon eklenir; yargılamanın kendisi, bir yüklemin özneyle ancak onun sayesinde bağlanmasıdır; öyle ki bu bağlama gerçekleşmeseydi, özne ve yüklem her biri kendi başına yine ne ise o kalırdı: biri mevcut bir nesne, öbürü kafadaki bir tasavvur. — Ama özneye yüklenen yüklemin ona ait olması, yani onunla kendinde ve kendi için özdeş olması da gerekir. Yüklemenin bu anlamıyla yargılamanın öznel anlamı ve öznenin ve yüklemin kayıtsız, dışsal kalıcılığı yeniden aşılır: "Bu eylem iyidir" dendiğinde bağ, yüklemin öznenin varlığına ait olduğunu ve onunla yalnızca dışsal olarak bağlanmadığını gösterir. Gramer anlamında, öznenin ve yüklemin kayıtsız dışsallığından yola çıkan o öznel ilişki tamamen geçerlidir; çünkü burada dışsal olarak bağlanan şeyler kelimelerdir. — Bu vesileyle şunu da belirtmek yerinde olur: Bir önerme gramer anlamında gerçi bir özneye ve bir yükleme sahiptir, ama bu yüzden henüz bir yargı değildir. Yargı olması için yüklemin özneyle kavram belirlenimlerinin ilişkisine göre, yani bir küllînin bir tikelle ya da cüzîyle ilişkisi gibi ilişki kurması gerekir. Cüzî özne hakkında söylenen şey kendisi de yalnızca cüzî bir şeyi ifade ediyorsa, bu salt bir önermedir. Örneğin "Aristoteles 115. Olimpiyat'ın 4. yılında, 73 yaşında öldü" bir yargı değil, salt bir önermedir. Bunda yargıdan bir şey ancak, durumlardan biri, ölüm zamanı ya da o filozofun yaşı şüpheye düşmüş, ama verilen sayılar herhangi bir sebeple ileri sürülmüş olsaydı bulunurdu. Çünkü bu durumda bu sayılar küllî bir şey olarak, yani Aristoteles'in ölümü gibi belirli bir içerik olmadan da var olan, başka bir şeyle dolu ya da boş bir zaman olarak alınırdı.

383

Es ist nun näher zu betrachten, wie zweitens die Beziehung des Subjekts und Prädikats im Urtheile, und wie sie selbst eben dadurch zunächst bestimmt sind. Das Urtheil hat zu seinen Seiten überhaupt Totalitäten, welche zunächst als wesentlich selbstständig sind. Die Einheit des Begriffes ist daher nur erst eine Beziehung von Selbstständigen; noch nicht die konkrete aus dieser Realität in sich zurückgekehrte, erfüllte Einheit, sondern außer der sie, als nicht in ihr aufgehobene Extreme bestehen.--Es kann nun die Betrachtung des Urtheils von der ursprünglichen Einheit des Begriffes oder von der Selbstständigkeit der Extreme ausgehen. Das Urtheil ist die Diremtion des Begriffs durch sich selbst; diese Einheit ist daher der Grund, von welchem aus es nach seiner wahrhaften Objektivität betrachtet wird. Es ist insofern die ursprüngliche Theilung des ursprünglich Einen; das Wort: Urtheil bezieht sich hiermit auf das, was es an und für sich ist. Daß aber der Begriff im Urtheil als Erscheinung ist, indem seine Momente darin Selbstständigkeit erlangt haben,--an diese Seite der Äußerlichkeit hält sich mehr die Vorstellung. Nach dieser subjektiven Betrachtung werden daher Subjekt und Prädikat, jedes als außer dem andern für sich fertig, betrachtet; das Subjekt als ein Gegenstand, der auch wäre, wenn er dieses Prädikat nicht hätte; das Prädikat als eine allgemeine Bestimmung, die auch wäre, wenn sie diesem Subjekte nicht zukäme. Mit dem Urtheilen ist hernach die Reflexion verbunden, ob dieses oder jenes Prädikat, das im Kopfe ist, dem Gegenstande, der draußen für sich ist, beigelegt werden könne und solle; das Urtheilen selbst besteht darin, daß erst durch dasselbe ein Prädikat mit dem Subjekte verbunden wird, so daß, wenn diese Verbindung nicht Statt fände, Subjekt und Prädikat, jedes für sich doch bliebe, was es ist, jenes ein existirender Gegenstand, dieses eine Vorstellung im Kopfe. --Das Prädikat, welches dem Subjekte beigelegt wird, soll ihm aber auch zukommen, das heißt, an und für sich identisch mit demselben seyn. Durch diese Bedeutung des Beilegens wird der subjektive Sinn des Urtheilens und das gleichgültige äußerliche Bestehen des Subjekts und Prädikats wieder aufgehoben: diese Handlung ist gut; die Copula zeigt an, daß das Prädikat zum Seyn des Subjekts gehört, und nicht bloß äußerlich damit verbunden wird. Im grammatischen Sinne hat jenes subjektive Verhältniß, in welchem von der gleichgültigen Äußerlichkeit des Subjekts und Prädikats ausgegangen wird, sein vollständiges Gelten; denn es sind Worte, die hier äußerlich verbunden werden.--Bei dieser Gelegenheit kann auch angeführt werden, daß ein Satz zwar im grammatischen Sinne ein Subjekt und Prädikat hat, aber darum noch kein Urtheil ist. Zu Letzterem gehört, daß das Prädikat sich zum Subjekt nach dem Verhältniß von Begriffsbestimmungen, also als ein Allgemeines zu einem Besondern oder Einzelnen verhalte. Drückt das, was vom einzelnen Subjekte gesagt wird, selbst nur etwas Einzelnes aus, so ist dieß ein bloßer Satz. Z. B. Aristoteles ist im 73. Jahre seines Alters, in dem 4. Jahr der 115. Olympiade gestorben,--ist ein bloßer Satz, kein Urtheil. Es wäre von Letzterem nur dann etwas darin, wenn einer der Umstände, die Zeit des Todes oder das Alter jenes Philosophen in Zweifel gestellt gewesen, aus irgend einem Grunde aber die angegebenen Zahlen behauptet würden. Denn in diesem Falle würden dieselben als etwas Allgemeines, auch ohne jenen bestimmten Inhalt des Todes des Aristoteles bestehende, mit Anderem erfüllte oder auch leere Zeit genommen.

384Aynı şekilde "Dostum N. öldü" haberi bir önermedir; ancak onun gerçekten mi öldüğü yoksa yalnızca ölü gibi mi göründüğü söz konusu olsaydı bir yargı olurdu.

Yargı genellikle iki kavramın bağlanması diye açıklanırsa, dışsal bağ için bağlanma gibi belirsiz bir ifade geçerli sayılabilir; bağlananların en azından kavram olmaları gerektiği de kabul edilebilir. Ama bunun dışında bu açıklama son derece yüzeyseldir; yalnızca örneğin ayrık yargıda ikiden fazla sözde kavram bağlandığı için değil, daha çok açıklama işin kendisinden çok daha iyi olduğu için; çünkü kastedilen genel olarak kavramlar değil, kavram belirlenimleri bile değil, aslında yalnızca tasavvur belirlenimleridir. Genel olarak kavram ele alınırken de, belirli kavram ele alınırken de, genellikle böyle adlandırılan şeyin hiçbir şekilde kavram adını hak etmediği belirtilmişti; o hâlde yargıda kavramlar nereden gelecek? — Bu açıklamada her şeyden önce yargının özsel yanı, yani belirlenimlerinin farkı atlanmış; yargının kavramla ilişkisi ise daha da az dikkate alınmıştır. Öznenin ve yüklemin daha ileri belirlenimine gelince, onların belirlenimlerini aslında ancak yargıda almaları gerektiği hatırlatıldı. Ama yargı kavramın konmuş belirliliği olduğu ölçüde, bu belirlilik belirtilen farkları dolaysız ve soyut olarak, cüzîlik ve küllîlik olarak taşır. — Ama yargı genel olarak kavramın varoluşu ya da başkalığı olduğu ölçüde, yani kavram henüz kavram olarak bulunduğu birliğe kendini yeniden kurmamış olduğu ölçüde, kavramsız olan belirlilik de ortaya çıkar: varlık ile refleksiyonun ya da kendinde varlığın karşıtlığı. Ama yargının özsel temelini kavram oluşturduğu için, bu belirlenimler en azından öyle kayıtsızdır ki, biri özneye, öbürü yükleme ait olduğunda bu ilişki aynı ölçüde tersine de geçerlidir. Özne, cüzî olarak, önce cüzînin belirli belirliliğine göre var olan ya da kendi için var olan olarak görünür, — yalnızca tasavvurda bir nesne olsa bile gerçek bir nesne olarak; örneğin hakkında yargıda bulunulan cesaret, hak, uyum vb. —; yüklem ise küllî olarak onun üzerine bu refleksiyon olarak, ya da daha çok onun kendi içine refleksiyonu olarak görünür; bu refleksiyon o dolaysızlığın ötesine geçer ve belirlilikleri salt var olan belirlilikler olarak aşar, — onun kendinde varlığı olarak. — Bu bakımdan ilk, dolaysız olan olarak cüzîden yola çıkılır ve cüzî yargı aracılığıyla küllîliğe yükseltilir; tersine, yalnızca kendinde var olan küllî de cüzîde varoluşa iner ya da kendi için var olan hâline gelir.

Yargının bu anlamı onun nesnel anlamı ve aynı zamanda geçişin önceki biçimlerinin hakiki anlamı olarak alınmalıdır. Var olan olur ve değişir, sonlu sonsuzda batar; mevcut olan temelinden görünüşe çıkar ve batıp gider (geht zu Grunde: temeline gider); araz cevherin zenginliğini ve gücünü açığa vurur; varlıkta başkasına geçiş, özde bir başkasında görünme vardır; zorunlu ilişki bununla kendini açığa vurur. Bu geçme ve görünme şimdi kavramın ilksel bölünmesine geçmiştir; kavram cüzîyi küllîliğinin kendinde varlığına geri götürürken, aynı ölçüde küllîyi de gerçek olarak belirler. Bu ikisi, yani cüzîliğin kendi içine refleksiyonu olarak, küllînin de belirli olan olarak konması, bir ve aynı şeydir.

384

So ist die Nachricht: mein Freund N. ist gestorben, ein Satz; und wäre nur dann ein Urtheil, wenn die Frage wäre, ob er wirklich todt, oder nur scheintodt wäre. Wenn das Urtheil gewöhnlich so erklärt wird, daß es die Verbindung zweier Begriffe sey, so kann man für die äußerliche Copula wohl den unbestimmten Ausdruck: Verbindung gelten lassen, ferner daß die Verbundenen wenigstens Begriffe seyn sollen. Sonst aber ist diese Erklärung wohl höchst oberflächlich, nicht nur daß z.B. im disjunktiven Urtheile mehr als zwei sogenannte Begriffe verbunden sind, sondern daß vielmehr die Erklärung viel besser ist, als die Sache; denn es sind überhaupt keine Begriffe, die gemeint sind, kaum Begriffs-, eigentlich nur Vorstellungsbestimmungen; beim Begriffe überhaupt, und beim bestimmten Begriff ist bemerkt worden, daß das, was man so zu benennen pflegt, keineswegs den Namen von Begriffen verdient; wo sollten nun beim Urtheile Begriffe herkommen?--Vornehmlich ist in jener Erklärung das Wesentliche des Urtheils, nämlich der Unterschied seiner Bestimmungen übergangen; noch weniger das Verhältniß des Urtheils zum Begriff berücksichtigt. Was die weitere Bestimmung des Subjekts und Prädikats betrifft, so ist erinnert worden, daß sie im Urtheil eigentlich erst ihre Bestimmung zu erhalten haben. Insofern dasselbe aber die gesetzte Bestimmtheit des Begriffs ist, so hat sie die angegebenen Unterschiede unmittelbar und abstrakt, als Einzelnheit und Allgemeinheit.--Insofern es aber überhaupt das Daseyn oder das Andersseyn des Begriffs, welcher sich noch nicht zu der Einheit, wodurch er als Begriff ist, wieder hergestellt hat, so tritt auch die Bestimmtheit hervor, welche begrifflos ist; der Gegensatz des Seyns und der Reflexion oder des Ansichseyns. Indem aber der Begriff den wesentlichen Grund des Urtheils ausmacht, so sind jene Bestimmungen wenigstens so gleichgültig, daß jede, indem die eine dem Subjekte, die andere dem Prädikate zukommt, dieß Verhältniß umgekehrt ebenso sehr Statt hat. Das Subjekt als das Einzelne erscheint zunächst als das Seyende oder Fürsichseyende nach der bestimmten Bestimmtheit des Einzelnen--als ein wirklicher Gegenstand, wenn er auch nur Gegenstand in der Vorstellung ist,--wie z.B. die Tapferkeit, das Recht, Übereinstimmung u. s. f.--über welchen geurtheilt wird;--das Prädikat dagegen als das Allgemeine erscheint als diese Reflexion über ihn, oder auch vielmehr als dessen Reflexion in-sich-selbst, welche über jene Unmittelbarkeit hinausgeht und die Bestimmtheiten als bloß seyende aufhebt,--als sein Ansichseyn.--Insofern wird vom Einzelnen, als dem Ersten, Unmittelbaren ausgegangen, und dasselbe durch das Urtheil in die Allgemeinheit erhoben, so wie umgekehrt das nur an sich seyende Allgemeine im Einzelnen ins Daseyn heruntersteigt oder ein Für-sich-seyendes wird. Diese Bedeutung des Urtheils ist als der objektive Sinn desselben, und zugleich als die wahre der früheren Formen des Übergangs zu nehmen. Das Seyende wird und verändert sich, das Endliche geht im Unendlichen unter; das Existierende geht aus seinem Grunde hervor in die Erscheinung, und geht zu Grunde; die Accidenz manifestirt den Reichthum der Substanz, so wie deren Macht; im Seyn ist Übergang in Anderes, im Wesen Scheinen an einem Andern, wodurch die nothwendige Beziehung sich offenbart. Dieß Übergehen und Scheinen ist nun in das ursprüngliche Theilen des Begriffes übergegangen, welcher, indem er das Einzelne in das Ansichseyn seiner Allgemeinheit zurückführt, ebenso sehr das Allgemeine als Wirkliches bestimmt. Dieß Beides ist ein und dasselbe, daß die Einzelnheit in ihre Reflexion-in-sich, und das Allgemeine als Bestimmtes gesetzt wird.

385Ama bu nesnel anlama şu da aynı ölçüde aittir: Belirtilen farklar, kavramın belirliliği içinde yeniden ortaya çıkarken, aynı zamanda yalnızca görünen şeyler olarak konmuş olmalıdır; yani sabit bir şey değildirler, bir kavram belirlenimine de öbürüne de aynı derecede ait olurlar. Bu yüzden özne aynı ölçüde kendinde varlık, yüklem ise varoluş olarak da alınmalıdır. Yüklemsiz özne, görünüşteki özelliksiz şeyin, kendinde şeyin karşılığıdır: boş, belirlenmemiş bir temel. Böylece özne kendi içindeki kavramdır; bir ayrımı ve belirliliği ancak yüklemde kazanır; yüklem de böylece öznenin varoluş yanını oluşturur. Özne bu belirli küllîlik sayesinde dışsal olanla ilişki içinde durur, başka şeylerin etkisine açıktır ve böylece onlara karşı etkinliğe geçer. Var olan şey, kendi içinde varlığından bağlantının ve ilişkilerin küllî öğesine, olumsuz ilişkilere ve gerçekliğin karşılıklı oyununa çıkar; bu da cüzînin başkalarında sürmesi, dolayısıyla küllîliktir.

Demin gösterilen özdeşlik, yani öznenin belirleniminin aynı ölçüde yükleme de ait olması ve tersi, yalnızca bizim incelememize düşmez; yalnızca kendinde değildir, yargıda konmuştur da; çünkü yargı ikisinin ilişkisidir; bağ, öznenin yüklem olduğunu ifade eder. Özne belirli belirliliktir, yüklem de onun bu konmuş belirliliğidir; özne yalnızca yükleminde belirlenmiştir, ya da ancak onda öznedir; yüklemde kendine dönmüştür ve onda küllîdir. — Ama özne bağımsız olan olduğu ölçüde, o özdeşlik şu ilişkiyi taşır: Yüklemin kendi başına bağımsız bir kalıcılığı yoktur, kalıcılığı yalnızca öznededir; yüklem öznenin içinde bulunur (inhärirt). Buna göre yüklem özneden ayırt edildiği ölçüde, öznenin yalnızca tekilleşmiş bir belirliliği, yalnızca özelliklerinden biridir; öznenin kendisi ise somut olandır: Yüklem tek bir belirlilik içerirken özne çok çeşitli belirliliklerin bütünlüğüdür; küllî olan odur. — Ama öbür yandan yüklem de bağımsız küllîliktir ve özne tersine onun yalnızca bir belirlenimidir. Bu bakımdan yüklem özneyi altına alır; cüzîlik ve tikellik kendi başına değildir, özünü ve cevherini küllîde bulur. Yüklem özneyi kavramı içinde ifade eder; cüzî ve tikel onda olumsal belirlenimlerdir; yüklem onların mutlak imkânıdır. Altına alma denince öznenin ve yüklemin dışsal bir ilişkisi düşünülür ve özne bağımsız bir şey olarak tasavvur edilirse, altına alma, ikisinin bağımsızlığından yola çıkılan, yukarıda anılan öznel yargılamaya ilişkin olur. Buna göre altına alma, küllînin, belirsiz bir tasavvura göre daha az kemiyette bir şey olarak onun altına konan bir tikele ya da cüzîye yalnızca uygulanmasıdır.

385

Zu dieser objektiven Bedeutung gehört nun aber ebenso wohl, daß die angegebenen Unterschiede, indem sie in der Bestimmtheit des Begriffes wieder hervortreten, zugleich nur als Erscheinende gesetzt seyen, das heißt, daß sie nichts Fixes sind, sondern der einen Begriffsbestimmung ebenso gut zukommen als der andern. Das Subjekt ist daher ebenso wohl als das Ansichseyn, das Prädikat dagegen als das Daseyn zu nehmen. Das Subjekt ohne Prädikat ist, was in der Erscheinung das Ding ohne Eigenschaften, das Ding-an-sich ist, ein leerer unbestimmter Grund; es ist so der Begriff in sich selbst, welcher erst am Prädikate eine Unterscheidung und Bestimmtheit erhält; dieses macht hiermit die Seite des Daseyns des Subjekts aus. Durch diese bestimmte Allgemeinheit steht das Subjekt in Beziehung auf Äußerliches, ist für den Einfluß anderer Dinge offen, und tritt dadurch in Thätigkeit gegen sie. Was da ist, tritt aus seinem In-sich-seyn in das allgemeine Element des Zusammenhanges und der Verhältnisse, in die negativen Beziehungen und das Wechselspiel der Wirklichkeit, was eine Kontinuation des Einzelnen in andere, und daher Allgemeinheit ist. Die so eben aufgezeigte Identität, daß die Bestimmung des Subjekts ebenso wohl auch dem Prädikat zukommt und umgekehrt, fällt jedoch nicht nur in unsere Betrachtung; sie ist nicht nur an sich, sondern ist auch im Urtheile gesetzt; denn das Urtheil ist die Beziehung beider; die Kopula drückt aus, daß das Subjekt das Prädikat ist. Das Subjekt ist die bestimmte Bestimmtheit, und das Prädikat ist diese gesetzte Bestimmtheit desselben; das Subjekt ist nur in seinem Prädikat bestimmt, oder nur in demselben ist es Subjekt, es ist im Prädikat in sich zurückgekehrt, und ist darin das Allgemeine. --Insofern nun aber das Subjekt das selbstständige ist, so hat jene Identität das Verhältniß, daß das Prädikat nicht ein selbstständiges Bestehen für sich, sondern sein Bestehen nur in dem Subjekte hat; es inhärirt diesem. Insofern hiernach das Prädikat vom Subjekte unterschieden wird, so ist es nur eine vereinzelte Bestimmtheit desselben, nur Eine seiner Eigenschaften; das Subjekt selbst aber ist das Konkrete, die Totalität von mannigfaltigen Bestimmtheiten, wie das Prädikat Eine enthält; es ist das Allgemeine.--Aber anderer Seits ist auch das Prädikat selbstständige Allgemeinheit, und das Subjekt umgekehrt nur eine Bestimmung desselben. Das Prädikat subsumirt insofern das Subjekt; die Einzelnheit und Besonderheit ist nicht für sich, sondern hat ihr Wesen und ihre Substanz im Allgemeinen. Das Prädikat drückt das Subjekt in seinem Begriffe aus; das Einzelne und Besondere sind zufällige Bestimmungen an demselben; es ist deren absolute Möglichkeit. Wenn beim Subsumiren an eine äußerliche Beziehung des Subjekts und Prädikats gedacht und das Subjekt als ein Selbstständiges vorgestellt wird, so bezieht sich das Subsumiren auf das oben erwähnte subjektive Urtheilen, worin von der Selbstständigkeit beider ausgegangen wird. Die Subsumtion ist hiernach nur die Anwendung des Allgemeinen auf ein Besonderes oder Einzelnes, das unter dasselbe nach einer unbestimmten Vorstellung, als von minderer Quantität gesetzt wird.

386Öznenin ve yüklemin özdeşliği, bir kere birine bir kavram belirleniminin, öbürüne öbür belirlenimin ait olduğu, ama başka bir kere aynı ölçüde tersinin geçerli olduğu biçimde ele alınırsa, özdeşlik bununla henüz yalnızca kendinde var olan bir özdeşliktir; yargının iki yanının bağımsız farklılığı yüzünden, onların konmuş ilişkisi de bu yanları önce farklı yanlar olarak taşır. Ama asıl hakiki özne-yüklem ilişkisini farksız özdeşlik oluşturur. Kavram belirlenimi özünde kendisi ilişkidir, çünkü bir küllîdir; demek ki özne ile yüklemin taşıdığı aynı belirlenimleri onların ilişkisi de taşır. İlişki küllîdir, çünkü ikisinin, öznenin ve yüklemin olumlu özdeşliğidir; ama belirlidir de, çünkü yüklemin belirliliği öznenin belirliliğidir; ayrıca cüzîdir de, çünkü bağımsız uçlar onda olumsuz birliklerinde olduğu gibi aşılmıştır. — Ama yargıda bu özdeşlik henüz konmuş değildir; bağ, genel olarak varlığın henüz belirlenmemiş ilişkisi olarak bulunur: A, B'dir; çünkü kavramın belirliliklerinin ya da uçların bağımsızlığı, kavramın yargıda sahip olduğu realitedir. Bağdaki "dır", öznenin ve yüklemin o belirli ve dolu birliği, onların kavramı olarak zaten konmuş olsaydı, yargı artık kıyas olurdu.

Kavramın bu özdeşliğini yeniden kurmak, ya da daha doğrusu koymak, yargının hareketinin hedefidir. Yargıda zaten bulunan şey, bir yandan öznenin ve yüklemin bağımsızlığı, ama aynı zamanda birbirlerine karşı belirliliği, öbür yandan ise onların, gerçi soyut olan, ilişkisidir. Özne yüklemdir: Yargının önce söylediği budur; ama yüklemin, öznenin ne ise o olmaması gerektiği için, kendini çözmesi, bir sonuca geçmesi gereken bir çelişki vardır. Ama daha doğrusu, özne ve yüklem kendinde ve kendi için kavramın bütünlüğü, yargı da kavramın realitesi olduğu için, yargının ilerleyişi yalnızca gelişmedir; onda ortaya çıkan şey onda zaten vardır. İspat (Demonstration) bu bakımdan yalnızca bir gösterme (Monstration), yargının uçlarında zaten bulunan şeyi koyan bir refleksiyondur; ama bu koymanın kendisi de zaten vardır: uçların ilişkisidir. Yargı dolaysız olduğu hâliyle önce varoluş yargısıdır; öznesi dolaysızca soyut, var olan bir cüzîdir; yüklemi onun dolaysız bir belirliliği ya da özelliği, soyut bir küllîdir.

Öznenin ve yüklemin bu nitel yanı aşılınca, önce birinin belirlenimi öbüründe görünür; yargı şimdi ikinci olarak refleksiyon yargısıdır.

Ama bu daha dışsal bir araya toplama, cevherî, zorunlu bir bağlantının özsel özdeşliğine geçer; böylece yargı üçüncü olarak zorunluluk yargısıdır.

386

Wenn die Identität des Subjekts und Prädikats so betrachtet worden, daß das eine Mal jenem die eine Begriffsbestimmung zukommt, und diesem die andere, aber das andere Mal ebenso sehr umgekehrt, so ist die Identität hiermit immer noch erst eine an sich seyende; um der selbstständigen Verschiedenheit der beiden Seiten des Urtheils willen hat ihre gesetzte Beziehung auch diese Seiten, zunächst als verschiedene. Aber die unterschiedslose Identität macht eigentlich die wahre Beziehung des Subjekts auf das Prädikat aus. Die Begriffsbestimmung ist wesentlich selbst Beziehung, denn sie ist ein Allgemeines; dieselben Bestimmungen also, welche das Subjekt und Prädikat hat, hat damit auch ihre Beziehung selbst. Sie ist allgemein, denn sie ist die positive Identität beider, des Subjekts und Prädikats; sie ist aber auch bestimmte, denn die Bestimmtheit des Prädikats ist die des Subjekts; sie ist ferner auch einzelne, denn in ihr sind die selbstständigen Extreme als in ihrer negativen Einheit aufgehoben.--Im Urtheile aber ist diese Identität noch nicht gesetzt; die Kopula ist als die noch unbestimmte Beziehung des Seyns überhaupt: A ist B; denn die Selbstständigkeit der Bestimmtheiten des Begriffs oder Extreme ist im Urtheile die Realität, welche der Begriff in ihm hat. Wäre das Ist der Kopula schon gesetzt als jene bestimmte und erfüllte Einheit des Subjekts und Prädikats, als ihr Begriff, so wäre es bereits der Schluß. Diese Identität des Begriffs wieder herzustellen oder vielmehr zu setzen, ist das Ziel der Bewegung des Urtheils. Was im Urtheil schon vorhanden ist, ist Theils die Selbstständigkeit, aber auch die Bestimmtheit des Subjekts und Prädikats gegen einander, Theils aber ihre jedoch abstrakte Beziehung. Das Subjekt ist das Prädikat, ist zunächst das, was das Urtheil aussagt; aber da das Prädikat nicht das seyn soll, was das Subjekt ist, so ist ein Widerspruch vorhanden, der sich auflösen, in ein Resultat übergehen muß. Vielmehr aber, da an und für sich Subjekt und Prädikat die Totalität des Begriffes sind, und das Urtheil die Realität des Begriffes ist, so ist seine Fortbewegung nur Entwickelung; es ist in ihm dasjenige schon vorhanden, was in ihm hervortritt, und die Demonstration ist insofern nur eine Monstration, eine Reflexion als Setzen desjenigen, was in den Extremen des Urtheils schon vorhanden ist; aber auch dieß Setzen selbst ist schon vorhanden; es ist die Beziehung der Extreme. Das Urtheil, wie es unmittelbar ist, ist es zunächst das Urtheil des Daseyns; unmittelbar ist sein Subjekt ein abstraktes, seyendes Einzelnes; das Prädikat eine unmittelbare Bestimmtheit oder Eigenschaft desselben, ein abstrakt Allgemeines. Indem sich dieß Qualitative des Subjekts und Prädikats aufhebt, scheint zunächst die Bestimmung des einen an dem andern; das Urtheil ist nun zweitens Urtheil der Reflexion. Dieses mehr äußerliche Zusammenfassen aber geht in die wesentliche Identität eines substantiellen, nothwendigen Zusammenhangs über; so ist es drittens das Urtheil der Nothwendigkeit.

387Dördüncü olarak, bu özsel özdeşlik içinde özne ile yüklemin farkı bir biçim hâline geldiği için, yargı öznel olur; kavramla onun realitesinin karşıtlığını ve ikisinin karşılaştırılmasını içerir; kavram yargısıdır.

Kavramın bu ortaya çıkışı yargının kıyasa geçişini temellendirir.

A. Varoluş Yargısı

Öznel yargıda bir ve aynı nesne iki kere görülmek istenir: bir kere cüzî gerçekliği içinde, bir kere de özsel özdeşliği ya da kavramı içinde; küllîliğine yükseltilmiş cüzî, ya da aynı şey olan, gerçekliği içinde cüzîleşmiş küllî. Yargı bu şekilde hakikattir; çünkü kavramın ve realitenin uyuşmasıdır. Ama yargı ilk olarak böyle değildir; çünkü ilk olarak dolaysızdır, onda henüz belirlenimlerin hiçbir refleksiyonu ve hareketi ortaya çıkmamıştır. Bu dolaysızlık ilk yargıyı bir varoluş yargısı yapar; buna nitel yargı da denebilir, ama ancak keyfiyet yalnızca varlığın belirliliğine ait olmadığı, sadeliği yüzünden aynı şekilde dolaysızlık biçimini taşıyan soyut küllîlik de onun kapsamına girdiği ölçüde.

Varoluş yargısı içinde bulunma (Inhärenz) yargısıdır da: Dolaysızlık onun belirlenimi olduğu, özne ile yüklemin farkında ise dolaysız olan özne olduğu ve bu yüzden bu yargıda birinci ve özsel olan o olduğu için, yüklem, dayanağını öznede bulan, bağımsız olmayan bir şeyin biçimini taşır.

a. Olumlu Yargı

  1. Özne ve yüklem, hatırlatıldığı gibi, önce adlardır; gerçek belirlenimlerini ancak yargının seyri içinde alırlar. Ama konmuş belirli kavram olan yargının yanları olarak, kavramın momentlerinin belirlenimini taşırlar; ama dolaysızlık yüzünden, henüz tamamen basit olan, bir yandan dolayımla zenginleşmemiş, öbür yandan önce soyut karşıtlığa göre olan bir belirlenimi: soyut cüzîlik ve küllîlik olarak. — Önce yüklemden söz edersek, yüklem soyut küllîdir; ama soyut olan, cüzînin ya da tikelin aşılması dolayımıyla şartlandığı için, bu dolayım bu bakımdan yalnızca bir önvarsayımdır. Kavramın alanında, dolayımı kendinde ve kendi için içeren ve yalnızca onun aşılmasıyla ortaya çıkmış olan, yani küllî olan dolaysızlıktan başka bir dolaysızlık olamaz. Böylece nitel varlığın kendisi de kendi kavramı içinde küllî bir şeydir; ama varlık olarak dolaysızlık henüz böyle konmuş değildir; ancak küllîlik olarak, olumsuzluğun ona özünde ait olduğunun konmuş bulunduğu kavram belirlenimidir. Bu ilişki, dolaysızlığın bir öznenin yüklemi olduğu yargıda bulunur. — Aynı şekilde özne de soyut bir cüzîdir; ya da böyle olarak var olması gereken dolaysızdır; bu yüzden cüzînin genel olarak bir bir şey olarak bulunması gerekir. Özne bu bakımdan yargının, onda kavramın dışsallığa geçmiş olduğu soyut yanını oluşturur. — İki kavram belirlenimi nasıl belirlenmişse, onların ilişkisi, "dır" bağı da öyledir; bu bağ da ancak dolaysız, soyut bir varlık anlamını taşıyabilir. Henüz hiçbir dolayım ya da olumsuzlama içermeyen ilişkisinden dolayı bu yargıya olumlu yargı denir.

    387

    Viertens, indem in dieser wesentlichen Identität der Unterschied des Subjekts und Prädikats zu einer Form geworden, so wird das Urtheil subjektiv; es enthält den Gegensatz des Begriffes und seiner Realität, und die Vergleichung beider; es ist das Urtheil des Begriffs. Dieses Hervortreten des Begriffs begründet den Übergang des Urtheils in den Schluß. A. Das Urtheil des Daseyns. Im subjektiven Urtheil will man einen und denselben Gegenstand doppelt sehen, das eine Mal in seiner einzelnen Wirklichkeit, das andere Mal in seiner wesentlichen Identität oder in seinem Begriffe; das Einzelne in seine Allgemeinheit erhoben, oder, was dasselbe ist, das Allgemeine in seine Wirklichkeit vereinzelt. Das Urtheil ist in dieser Weise Wahrheit; denn es ist die Übereinstimmung des Begriffs und der Realität. So aber ist zuerst das Urtheil nicht beschaffen; denn zuerst ist es unmittelbar, indem sich an ihm noch keine Reflexion und Bewegung der Bestimmungen ergeben hat. Diese Unmittelbarkeit macht das erste Urtheil zu einem Urtheile des Daseyns, das auch das qualitative genannt werden kann, jedoch nur insofern, als die Qualität nicht nur der Bestimmtheit des Seyns zukommt, sondern auch die abstrakte Allgemeinheit darin begriffen ist, die um ihrer Einfachheit willen gleichfalls die Form der Unmittelbarkeit hat. Das Urtheil des Daseyns ist auch das Urtheil der Inhärenz; weil die Unmittelbarkeit seine Bestimmung, im Unterschiede des Subjekts und Prädikats aber jenes das Unmittelbare, hierdurch das Erste und Wesentliche in diesem Urtheile ist, so hat das Prädikat die Form eines Unselbstständigen, das am Subjekte seine Grundlage hat. a. Das positive Urtheil. 1. Das Subjekt und Prädikat sind, wie erinnert worden, zunächst Namen, deren wirkliche Bestimmung erst durch den Verlauf des Urtheils erhalten wird. Als Seiten des Urtheils aber, welches der gesetzte bestimmte Begriff ist, haben sie die Bestimmung der Momente desselben, aber um der Unmittelbarkeit willen, die noch ganz einfache, Theils nicht durch Vermittelung bereicherte, Theils zunächst nach dem abstrakten Gegensatze, als abstrakte Einzelnheit und Allgemeinheit.--Das Prädikat, um von diesem zuerst zu sprechen, ist das abstrakte Allgemeine; da das Abstrakte aber durch die Vermittelung des Aufhebens des Einzelnen oder Besondern bedingt ist, so ist sie insofern nur eine Voraussetzung. In der Sphäre des Begriffs kann es keine andere Unmittelbarkeit geben, als eine solche, die an und für sich die Vermittelung enthält, und nur durch deren Aufheben entstanden ist, d. i. die allgemeine. So ist auch das qualitative Seyn selbst in seinem Begriffe ein Allgemeines; als Seyn aber ist die Unmittelbarkeit noch nicht so gesetzt; erst als Allgemeinheit ist sie die Begriffsbestimmung, an welcher gesetzt ist, daß ihr die Negativität wesentlich angehört. Diese Beziehung ist im Urtheil vorhanden, worin sie Prädikat eines Subjekts ist.--Ebenso ist das Subjekt ein abstrakt Einzelnes; oder das Unmittelbare, das als solches seyn soll; es soll daher das Einzelne als ein Etwas überhaupt seyn. Das Subjekt macht insofern die abstrakte Seite am Urtheil aus, nach welcher in ihm der Begriff in die Äußerlichkeit übergegangen ist.--Wie die beiden Begriffsbestimmungen bestimmt sind, so ist es auch ihre Beziehung, das: ist, Kopula; sie kann ebenso nur die Bedeutung eines unmittelbaren, abstrakten Seyns haben. Von der Beziehung, welche noch keine Vermittelung oder Negation enthält, wird dieß Urtheil das Positive genannt.

    388

  1. Bu yüzden olumlu yargının en yakın saf ifadesi şu önermedir:

Cüzî olan küllîdir.

Bu ifade "A, B'dir" diye anlaşılmamalıdır; çünkü A ve B tamamen biçimsiz ve bu yüzden anlamsız adlardır; oysa genel olarak yargının, dolayısıyla varoluş yargısının bile uçları kavram belirlenimleridir. "A, B'dir", bir yargıyı olduğu kadar herhangi bir salt önermeyi de temsil edebilir. Ama her yargıda, biçimi bakımından daha zengin olarak belirlenmiş yargıda bile, şu belirli içerikli önerme ileri sürülür: Cüzî olan küllîdir; yani her yargı aynı zamanda genel olarak soyut yargı olduğu ölçüde. Olumsuz yargının da ne ölçüde bu ifadenin kapsamına girdiğinden birazdan söz edilecektir. — Her yargıyla, önce en azından her olumlu yargıyla, cüzînin bir küllî olduğu iddiasında bulunulduğu genellikle düşünülmüyorsa, bunun sebebi bir yandan, yargı yalnızca iki kavramın ilişkisi sayıldığı için özneyle yüklemi birbirinden ayıran belirli biçimin gözden kaçmasıdır; öbür yandan belki de yargının başka içeriğinin, "Caius bilgilidir" ya da "gül kırmızıdır" gibi bir içeriğin, bilincin önünde durmasıdır; bilinç Caius tasavvuruyla vb. uğraşırken biçim üzerine refleksiyon yapmaz. Oysa en azından, genellikle örnek olmaya katlanmak zorunda kalan mantıktaki Caius gibi bir içerik pek az ilgi çekicidir; hatta dikkati biçimden alıp kendi üzerine çekmesin diye özellikle böyle ilgisiz seçilir.

Nesnel anlamına göre cüzî olan küllîdir önermesi, demin yeri gelmişken hatırlatıldığı gibi, bir yandan cüzî şeylerin geçiciliğini, öbür yandan onların genel olarak kavramdaki olumlu kalıcılığını anlatır. Kavramın kendisi ölümsüzdür, ama bölünmesinde ondan dışarı çıkan şey değişmeye ve kendi küllî tabiatına geri dönmeye tabidir. Ama tersine küllî de kendine bir varoluş verir. Öz nasıl belirlenimlerinde görüntüye, temel mevcudiyetin görünüşüne, cevher açığa çıkışa, arazlarına doğru dışarı çıkıyorsa, küllî de öyle cüzî olmaya karar verir (entschließt sich); yargı küllînin bu kendini açması, kendinde zaten olduğu olumsuzluğun gelişmesidir. — Bu sonuncusunu ters önerme ifade eder: Küllî olan cüzîdir; bu önerme de olumlu yargıda aynı ölçüde dile getirilmiştir. Önce dolaysız cüzî olan özne, yargının kendisinde kendi başkasıyla, yani küllîyle ilişkilendirilmiştir; böylece somut olarak konmuştur: varlığa göre çok keyfiyetli bir bir şey olarak; — ya da refleksiyonun somutu olarak, çok çeşitli özellikleri olan bir şey, çok çeşitli imkânları olan bir gerçek, aynı şekilde çok çeşitli arazları olan bir cevher olarak. Bu çok çeşitli şeyler burada yargının öznesine ait olduğu için, bir şey ya da şey vb. keyfiyetlerinde, özelliklerinde ya da arazlarında kendi içine yansımıştır, ya da onların içinden geçerek kendini sürdürür; kendini onlarda, onları da kendinde korur. Konmuş olma ya da belirlilik, kendinde ve kendi için varlığa aittir. Bu yüzden özne kendi üzerinde küllîdir. — Yüklem ise reel ya da somut değil, soyut küllîlik olarak, özneye karşı belirliliktir ve onun bütünlüğünün öbür momentlerini dışarıda bırakarak yalnızca bir momentini içerir. Aynı zamanda yargının ucu olarak kendisiyle ilişki içinde olan bu olumsuzluk yüzünden yüklem bir soyut-cüzîdir. — Örneğin "gül güzel kokuludur" önermesinde yüklem gülün çok özelliğinden yalnızca birini ifade eder; öznede öbürleriyle kaynaşmış olan bu özelliği tekilleştirir; tıpkı şeyin çözülmesinde, onda bulunan çok çeşitli özelliklerin maddeler olarak bağımsızlaşırken tekilleşmeleri gibi. Bu yüzden yargının önermesi bu yana göre şöyledir: Küllî olan cüzîdir.

388
  1. Der nächste reine Ausdruck des positiven Urtheils ist daher der Satz: Das Einzelne ist allgemein. Dieser Ausdruck muß nicht gefaßt werden: A ist B; denn A und B sind gänzlich formlose und daher bedeutungslose Namen; das Urtheil überhaupt aber, und daher selbst schon das Urtheil des Daseyns, hat Begriffsbestimmungen zu seinen Extremen. A ist B, kann ebenso gut jeden bloßen Satz vorstellen, als ein Urtheil. In jedem auch dem in seiner Form reicher Bestimmten Urtheile aber wird der Satz von diesem bestimmten Inhalt behauptet: das Einzelne ist allgemein; insofern nämlich jedes Urtheil auch abstraktes Urtheil überhaupt ist. Von dem negativen Urtheil, inwiefern es unter diesen Ausdruck gleichfalls gehöre, wird sogleich die Rede seyn.--Wenn sonst eben nicht daran gedacht wird, daß mit jedem zunächst wenigstens positiven Urtheile die Behauptung gemacht werde, daß das Einzelne ein Allgemeines sey, so geschieht dieß, weil Theils die bestimmte Form, wodurch sich Subjekt und Prädikat unterscheiden, übersehen wird, --indem das Urtheil nichts als die Beziehung zweier Begriffe seyn soll,--Theils etwa auch, weil der sonstige Inhalt des Urtheils: Cajus ist gelehrt, oder die Rose ist roth, dem Bewußtseyn vorschwebt, das mit der Vorstellung des Cajus u. s. f. beschäftigt, auf die Form nicht reflektirt,--obgleich wenigstens solcher Inhalt, wie der logische Cajus, der gewöhnlich zum Beispiel herhalten muß, ein sehr wenig interessanter Inhalt ist, und vielmehr gerade so uninteressant gewählt wird, um nicht die Aufmerksamkeit von der Form ab, auf sich zu ziehen. Nach der objektiven Bedeutung bezeichnet der Satz: daß das Einzelne allgemein ist, wie vorhin gelegentlich erinnert, Theils die Vergänglichkeit der einzelnen Dinge, Theils ihr positives Bestehen in dem Begriffe überhaupt. Der Begriff selbst ist unsterblich, aber das in seiner Theilung aus ihm Heraustretende ist der Veränderung und dem Rückgange in seine allgemeine Natur unterworfen. Aber umgekehrt giebt sich das Allgemeine ein Daseyn. Wie das Wesen zum Schein in seinen Bestimmungen, der Grund in die Erscheinung der Existenz, die Substanz in die Offenbarung, in ihre Accidenzen herausgeht, so entschließt sich das Allgemeine zum Einzelnen; das Urtheil ist dieser sein Aufschluß, die Entwickelung der Negativität, die es an sich schon ist.--Das Letztere drückt der umgekehrte Satz aus: das Allgemeine ist einzeln, der ebenso wohl im positiven Urtheile ausgesprochen ist. Das Subjekt, zunächst das unmittelbar Einzelne, ist im Urtheile selbst auf sein Anderes, nämlich das Allgemeine, bezogen; es ist somit als das Konkrete gesetzt; nach dem Seyn als ein Etwas von vielen Qualitäten;--oder als das Konkrete der Reflexion, ein Ding von mannigfaltigen Eigenschaften, ein Wirkliches von mannigfaltigen Möglichkeiten, eine Substanz von eben solchen Accidenzen. Weil diese Mannigfaltigen hier dem Subjekte des Urtheils angehören, so ist das Etwas oder das Ding u. s. f. in seinen Qualitäten, Eigenschaften oder Accidenzen in sich reflektirt, oder sich durch dieselben hindurch kontinuirend; sich in ihnen, und sie ebenso in sich erhaltend. Das Gesetztseyn oder die Bestimmtheit gehört zum An- und Fürsichseyn. Das Subjekt ist daher an ihm selbst das Allgemeine.--Das Prädikat dagegen, als diese nicht reale oder konkrete, sondern abstrakte Allgemeinheit, ist gegen jenes die Bestimmtheit, und enthält nur Ein Moment der Totalität desselben, mit Ausschluß der andern. Um dieser Negativität willen, welche zugleich als Extrem des Urtheils sich auf sich bezieht, ist das Prädikat ein abstrakt-Einzelnes.--Es drückt z.B. in dem Satze: die Rose ist wohlriechend, nur Eine der vielen Eigenschaften der Rose aus; es vereinzelt sie, die im Subjekte mit den andern zusammengewachsen ist, wie in der Auflösung des Dings die mannigfaltigen Eigenschaften, die ihm inhäriren, indem sie sich zu Materien verselbstständigen, vereinzelt werden. Der Satz des Urtheils lautet daher nach dieser Seite so: das Allgemeine ist einzeln.

389Öznenin ve yüklemin yargıdaki bu karşılıklı belirlenmesini bir araya getirirsek, iki yönlü bir sonuç çıkar: 1) Özne gerçi dolaysızca var olan ya da cüzî olan, yüklem ise küllîdir. Ama yargı ikisinin ilişkisi olduğu ve özne yüklem aracılığıyla küllî olarak belirlendiği için, özne küllîdir; 2) yüklem öznede belirlenmiştir; çünkü genel olarak bir belirlenim değil, öznenin belirlenimidir: Gül güzel kokuludur; bu güzel koku herhangi bir belirsiz güzel koku değil, gülün kokusudur; demek ki yüklem bir cüzîdir. — Özne ve yüklem yargı ilişkisi içinde durdukları için, kavram belirlenimlerine göre karşıt kalmaları gerekir; tıpkı nedenselliğin karşılıklı etkisinde, hakikatine ulaşmadan önce iki yanın, belirlenimlerinin eşitliğine rağmen hâlâ bağımsız ve karşıt kalmaları gerektiği gibi. Bu yüzden özne küllî olarak belirlenmişse, yüklemden onun küllîlik belirlenimi de alınmamalıdır, yoksa ortada yargı kalmazdı; yalnızca cüzîlik belirlenimi alınmalıdır; tıpkı özne cüzî olarak belirlendiği ölçüde yüklemin küllî olarak alınması gerektiği gibi. — O salt özdeşlik üzerine refleksiyon yapılırsa, iki özdeş önerme ortaya çıkar:

Cüzî olan cüzîdir,

Küllî olan küllîdir; bunlarda yargı belirlenimleri tamamen birbirinden ayrılıp düşmüş, yalnızca kendileriyle ilişkileri ifade edilmiş, birbirleriyle ilişkileri ise çözülmüş, dolayısıyla yargı aşılmış olurdu. — O iki önermeden biri, küllî olan cüzîdir, yargıyı içeriğine göre ifade eder; bu içerik yüklemde tekilleşmiş bir belirlenim, öznede ise belirlenimlerin bütünlüğüdür; öbürü, cüzî olan küllîdir, yargının kendisiyle dolaysızca verilen biçimi ifade eder. — Dolaysız olumlu yargıda uçlar henüz basittir: Bu yüzden biçim ve içerik henüz birleşiktir. Ya da yargı iki önermeden oluşmaz; onda ortaya çıkan iki yönlü ilişki dolaysızca tek olumlu yargıyı oluşturur. Çünkü uçları a) bağımsız, soyut yargı belirlenimleri olarak bulunur, b) her yan, onları ilişkilendiren bağ sayesinde öbürüyle belirlenmiştir. Ama gösterildiği gibi biçim ve içerik farkı bu yüzden onda kendinde bulunur; hem de birinci önermenin, "cüzî olan küllîdir" önermesinin içerdiği şey biçime aittir, çünkü yargının dolaysız belirliliğini ifade eder. Öbür önermenin, küllî olan cüzîdir önermesinin ifade ettiği ilişki ise, yani öznenin küllî, yüklemin ise tikel ya da cüzî olarak belirlenmesi, içeriği ilgilendirir; çünkü onun belirlenimleri ancak kendi içine refleksiyonla yükselir; bu refleksiyonla dolaysız belirlilikler aşılır ve böylece biçim kendini, biçim farkının karşısında duran, kendi içine gitmiş bir özdeşliğe, yani içeriğe dönüştürür.

389

Indem wir diese Wechselbestimmung des Subjekts und Prädikats im Urtheile zusammenstellen, so ergiebt sich also das Gedoppelte: 1) daß das Subjekt zwar unmittelbar als das Seyende oder Einzelne, das Prädikat aber das Allgemeine ist. Weil aber das Urtheil die Beziehung beider, und das Subjekt durch das Prädikat als Allgemeines bestimmt ist, so ist das Subjekt das Allgemeine; 2) ist das Prädikat im Subjekte bestimmt; denn es ist nicht eine Bestimmung überhaupt, sondern des Subjekts; die Rose ist wohlriechend; dieser Wohlgeruch ist nicht irgend ein unbestimmter Wohlgeruch, sondern der der Rose; das Prädikat ist also ein Einzelnes.--Weil nun Subjekt und Prädikat im Verhältnisse des Urtheils stehen, sollen sie nach den Begriffsbestimmungen entgegengesetzt bleiben; wie in der Wechselwirkung der Kausalität, ehe sie ihre Wahrheit erreicht, die beiden Seiten gegen die Gleichheit ihrer Bestimmung noch selbstständige und entgegengesetzte bleiben sollen. Wenn daher das Subjekt als Allgemeines bestimmt ist, so ist vom Prädikate nicht auch seine Bestimmung der Allgemeinheit aufzunehmen, sonst wäre kein Urtheil vorhanden; sondern nur seine Bestimmung der Einzelnheit; so wie insofern das Subjekt als Einzelnes bestimmt ist, das Prädikat als Allgemeines zu nehmen ist.--Wenn auf jene bloße Identität reflektirt wird, so stellen sich die zwei identischen Sätze dar: Das Einzelne ist Einzelnes, Das Allgemeine ist Allgemeines, worin die Urtheilsbestimmungen ganz auseinander gefallen, nur ihre Beziehung auf sich ausgedrückt, die Beziehung derselben auf einander aber aufgelöst, und das Urtheil somit aufgehoben wäre.--Von jenen beiden Sätzen drückt der eine: das Allgemeine ist einzeln, das Urtheil seinem Inhalte nach aus, der im Prädikate eine vereinzelte Bestimmung, im Subjekte aber die Totalität derselben ist; der andere: das Einzelne ist allgemein, die Form, die durch ihn selbst unmittelbar angegeben ist.--Im unmittelbaren positiven Urtheile sind die Extreme noch einfach: Form und Inhalt sind daher noch vereinigt. Oder es besteht nicht aus zwei Sätzen; die gedoppelte Beziehung, welche sich in ihm ergab, macht unmittelbar das eine positive Urtheil aus. Denn seine Extreme sind a) als die selbstständigen, abstrakten Urtheilsbestimmungen, b) ist jede Seite durch die andere bestimmt, vermöge der sie beziehenden Kopula. An sich aber ist deswegen der Form- und Inhaltsunterschied in ihm vorhanden, wie sich ergeben hat; und zwar gehört das, was der erste Satz: das Einzelne ist allgemein, enthält, zur Form, weil er die unmittelbare Bestimmtheit des Urtheils ausdrückt. Das Verhältniß dagegen, das der andere Satz ausdrückt: das Allgemeine ist einzeln, oder daß das Subjekt als Allgemeines, das Prädikat dagegen als Besonderes oder Einzelnes bestimmt, betrifft den Inhalt, weil sich seine Bestimmungen erst durch die Reflexion-in-sich erheben, wodurch die unmittelbaren Bestimmtheiten aufgehoben werden, und hiermit die Form sich zu einer in sich gegangenen Identität, die gegen den Formunterschied besteht, zum Inhalte macht.

  1. Şimdi biçimin ve içeriğin iki önermesi:

390(Özne) (Yüklem)

Cüzî olan küllîdir

Küllî olan cüzîdir

tek olumlu yargıda bulundukları için birleştirilseydi ve böylece ikisi, hem özne hem yüklem, cüzîlik ve küllîliğin birliği olarak belirlenmiş olsaydı, ikisi de tikel olurdu; bu da kendinde onların iç belirlenimi olarak kabul edilmelidir. Ancak bir yandan bu birleşme yalnızca dışsal bir refleksiyonla kurulmuş olurdu; öbür yandan bundan çıkacak olan "tikel olan tikeldir" önermesi artık yargı değil, tıpkı onda zaten bulunmuş olan "cüzî olan cüzîdir" ve "küllî olan küllîdir" önermeleri gibi boş, özdeş bir önerme olurdu. — Cüzîlik ve küllîlik henüz tikellikte birleştirilemez, çünkü olumlu yargıda henüz dolaysız olarak konmuşlardır. — Ya da yargı biçimine ve içeriğine göre henüz ayırt edilmelidir, çünkü özne ve yüklem henüz dolaysızlık ve dolayımlanmış olan olarak birbirinden farklıdır, ya da yargı ilişkisi bakımından ikisidir: bağıntılı olanların bağımsızlığı ve onların karşılıklı belirlenmesi ya da dolayımı.

Demek ki yargı ilk olarak henüz biçimine göre ele alınınca şöyle der:

Cüzî olan küllîdir. Ama böyle dolaysız bir cüzî daha çok küllî değildir; yüklemi daha geniş kapsamlıdır, demek ki ona karşılık gelmez. Özne, dolaysızca kendi için var olan bir şeydir; bu yüzden ona yüklenmesi gereken o soyutlamanın, dolayımla konmuş küllîliğin karşıtıdır.

İkinci olarak yargı içeriğine göre, yani "küllî olan cüzîdir" önermesi olarak ele alınınca, özne keyfiyetlerden oluşan bir küllî, sonsuzca belirlenmiş bir somuttur; belirlilikleri henüz yalnızca keyfiyetler, özellikler ya da arazlar olduğu için de bütünlüğü onların kötü sonsuz çokluğudur. Bu yüzden böyle bir özne, yükleminin söylediği gibi tek bir özellik değildir. Demek ki iki önerme de olumsuzlanmalı ve olumlu yargı daha çok olumsuz yargı olarak konmalıdır.

b. Olumsuz Yargı

  1. Bir yargının doğru olup olmamasının yalnızca içeriğine bağlı olduğu, çünkü mantıksal hakikatin yalnızca biçimi ilgilendirdiği ve o içeriğin kendisiyle çelişmemesinden başka bir şey istemediği yolundaki alışılmış tasavvurdan yukarıda söz edilmişti. Yargının biçimine, onun iki kavramın ilişkisi olmasından başka bir şey sayılmaz. Ama bu iki kavramın salt ilişkisiz bir sayı belirlenimine sahip olmadığı, cüzî ve küllî olarak birbirleriyle ilişki kurdukları ortaya çıktı. Bu belirlenimler hakiki mantıksal içeriği, hem de bu soyutlama içinde olumlu yargının içeriğini oluşturur; bir yargıda başka hangi içerik bulunursa bulunsun ("güneş yuvarlaktır", "Cicero Roma'da büyük bir hatipti", "şimdi gündüzdür" vb.), yargıyı yargı olarak ilgilendirmez; yargı yalnızca şunu söyler: Özne yüklemdir, ya da bunlar yalnızca ad olduğu için daha belirli olarak: Cüzî olan küllîdir ve tersi. — Bu saf mantıksal içerik yüzünden olumlu yargı doğru değildir; hakikatini olumsuz yargıda bulur. — İçeriğin yargıda yalnızca kendisiyle çelişmemesi istenir; ama gösterildiği gibi o yargıda içerik kendisiyle çelişir. — Bununla birlikte o mantıksal içeriğe biçim de denip içerik denince yalnızca başka türlü ampirik doluluk anlaşılsa da hiç fark etmez; o zaman da biçim, içerik belirleniminin dışında kalacağı salt boş özdeşliği içermez. Olumlu yargı o zaman da olumlu yargı olarak biçimi yüzünden hakikate sahip değildir. Bir görünün ya da algının doğruluğuna, tasavvurun nesneyle uyuşmasına hakikat diyen kişinin, felsefenin nesnesi ve amacı olan şey için en azından artık hiçbir ifadesi kalmaz. Bu sonuncusuna en azından akıl hakikati demek gerekirdi; Cicero'nun büyük bir hatip olduğu, şimdi gündüz olduğu vb. gibi yargıların akıl hakikatleri olmadığı da herhalde kabul edilecektir. Ama akıl hakikati olmamaları, sanki rastlantı eseri ampirik bir içerikleri olmasından değil, yalnızca olumlu yargılar olmalarındandır: Bunların içeriği, dolaysız bir cüzîden ve soyut bir belirlilikten başka bir şey olamaz ve olmamalıdır.

    390
    1. Wenn nun die beiden Sätze der Form und des Inhalts: (Subjekt) (Prädikat) Das Einzelne ist allgemein Das Allgemeine ist einzeln darum, weil sie in dem einen positiven Urtheile enthalten sind, vereinigt würden, so daß somit beide, sowohl das Subjekt als Prädikat, als Einheit der Einzelnheit und Allgemeinheit bestimmt wären, so wären beide das Besondere; was an sich als ihre innere Bestimmung anzuerkennen ist. Allein Theils wäre diese Verbindung nur durch eine äußere Reflexion zu Stande gekommen, Theils wäre der Satz: das Besondere ist das Besondere, der daraus resultirte, kein Urtheil mehr, sondern ein leerer identischer Satz, wie die bereits darin gefundenen Sätze: das Einzelne ist einzeln, und das Allgemeine ist allgemein, waren.--Einzelnheit und Allgemeinheit können noch nicht in die Besonderheit vereinigt werden, weil sie im positiven Urtheile noch als unmittelbare gesetzt sind.--Oder es muß das Urtheil seiner Form und seinem Inhalte nach noch unterschieden werden, weil eben Subjekt und Prädikat noch als Unmittelbarkeit und Vermitteltes unterschieden sind, oder weil das Urtheil nach seiner Beziehung beides ist; Selbstständigkeit der Bezogenen, und ihre Wechselbestimmung, oder Vermittelung. Das Urtheil also erstens noch seiner Form betrachtet, heißt es: Das Einzelne ist allgemein. Vielmehr aber ist ein solches unmittelbares Einzelnes nicht allgemein; sein Prädikat ist von weitrem Umfang, es entspricht ihm also nicht. Das Subjekt ist ein unmittelbar für sich seyendes, und daher das Gegentheil jener Abstraktion, der durch Vermittelung gesetzten Allgemeinheit, die von ihm ausgesagt werden sollte. Zweitens das Urtheil nach seinem Inhalt betrachtet oder als der Satz: Das Allgemeine ist einzeln, so ist das Subjekt ein Allgemeines von Qualitäten, ein Konkretes, das unendlich bestimmt ist, und indem seine Bestimmtheiten nur erst Qualitäten, Eigenschaften oder Accidenzen sind, so ist seine Totalität die schlecht unendliche Vielheit derselben. Ein solches Subjekt ist daher vielmehr nicht eine einzelne solche Eigenschaft, als sein Prädikat aussagt. Beide Sätze müssen daher verneint werden, und das positive Urtheil vielmehr als negatives gesetzt werden. b. Negatives Urtheil. 1. Es ist schon oben von der gewöhnlichen Vorstellung die Rede gewesen, daß es nur vom Inhalte des Urtheils abhänge, ob es wahr sey oder nicht, indem die logische Wahrheit nichts als die Form betreffe und nichts fordere, als daß jener Inhalt sich nicht widerspreche. Zur Form des Urtheils selbst wird nichts gerechnet, als daß es die Beziehung zweier Begriffe sey. Es hat sich aber ergeben, daß diese beiden Begriffe nicht bloß die verhältnißlose Bestimmung einer Anzahl haben, sondern als Einzelnes und Allgemeines sich verhalten. Diese Bestimmungen machen den wahrhaft logischen Inhalt, und zwar in dieser Abstraktion den Inhalt des positiven Urtheils aus; was für anderer Inhalt (die Sonne ist rund, Cicero war ein großer Redner in Rom, jetzt ist's Tag u. s.f.) in einem Urtheil vorkommt, geht das Urtheil als solches nichts an; es spricht nur dieß aus: Das Subjekt ist Prädikat, oder, da dieß nur Namen sind, bestimmter: das Einzelne ist allgemein und umgekehrt.--Um dieses rein logischen Inhalts willen ist das positive Urtheil nicht wahr, sondern hat seine Wahrheit im negativen Urtheil.--Der Inhalt, fordert man, soll sich im Urtheile nur nicht widersprechen; er widerspricht sich aber in jenem Urtheile, wie sich gezeigt hat.--Es ist jedoch völlig gleichgültig, jenen logischen Inhalt auch Form zu nennen, und unter Inhalt nur die sonstige empirische Erfüllung zu verstehen, so enthält die Form nicht bloß die leere Identität, außer welcher die Inhaltsbestimmung läge. Das positive Urtheil hat alsdann durch seine Form als positives Urtheil keine Wahrheit; wer die Richtigkeit einer Anschauung oder Wahrnehmung, die Übereinstimmung der Vorstellung mit dem Gegenstand Wahrheit nennte, hat wenigstens keinen Ausdruck mehr für dasjenige, was Gegenstand und Zweck der Philosophie ist. Man müßte den letztern wenigstens Vernunftwahrheit nennen, und man wird wohl zugeben, daß solche Urtheile, daß Cicero ein großer Redner gewesen, daß es jetzt Tag ist u. s. f. keine Vernunftwahrheiten sind. Aber sie sind dieß nicht, nicht weil sie gleichsam zufällig einen empirischen Inhalt haben, sondern weil sie nur positive Urtheile sind, die keinen andern Inhalt als ein unmittelbar Einzelnes und eine abstrakte Bestimmtheit zum Inhalte haben können und sollen.

    391

Olumlu yargı hakikatini ilk olarak olumsuz yargıda bulur: Cüzî olan soyut olarak küllî değildir; tersine cüzî olanın yüklemi, böyle bir yüklem olduğu için, yani özneyle ilişkisi olmaksızın kendi başına ele alındığında soyut bir küllî olduğu için, kendisi belirli bir şeydir; demek ki cüzî olan ilk olarak bir tikeldir. Ayrıca olumlu yargıda bulunan öbür önermeye göre olumsuz yargı şöyle der: Küllî olan soyut olarak cüzî değildir; tersine bu yüklem, daha yüklem olduğu için, yani küllî bir özneyle ilişki içinde bulunduğu için, salt cüzîlikten daha geniş bir şeydir; demek ki küllî olan da ilk olarak bir tikeldir. — Bu küllî, özne olarak, kendisi de yargının cüzîlik belirleniminde bulunduğundan, iki önerme tek bir önermeye indirgenir: Cüzî olan bir tikeldir.

Şunlara dikkat çekilebilir: a) Burada yüklem için, daha önce de sözü edilmiş olan tikellik ortaya çıkıyor; ama tikellik burada dışsal bir refleksiyonla konmuş değildir, yargıda gösterilen olumsuz ilişki aracılığıyla doğmuştur. b) Bu belirlenim burada yalnızca yüklem için ortaya çıkıyor. Dolaysız yargıda, yani varoluş yargısında, temelde yatan özne olduğu için belirleme önce yüklemde cereyan ediyor gibi görünür. Ama gerçekte bu ilk olumsuzlama henüz bir belirleme, asıl söylenirse henüz cüzî olanın konması olamaz; çünkü bu ancak ikinci olandır, olumsuz olanın olumsuzudur.

"Cüzî olan bir tikeldir" önermesi, olumsuz yargının olumlu ifadesidir. Bu ifade şu bakımdan olumlu yargının kendisi değildir: Olumlu yargı dolaysızlığı yüzünden uçları olarak yalnızca soyut olana sahiptir; tikel ise tam da yargının ilişkisi konduğu için ilk dolayımlanmış belirlenim olarak ortaya çıkar. — Ama bu belirlenim yalnızca uçlardan birinin momenti olarak değil, asıl ilk başta ne ise öyle, yani ilişkinin belirlenimi olarak da alınmalıdır; başka bir deyişle yargı olumsuz yargı olarak da ele alınmalıdır. Bu geçiş, genel olarak yargıda uçlarla bunların ilişkisi arasındaki bağıntıya dayanır. Olumlu yargı, dolaysız cüzî ile küllînin ilişkisidir, yani biri aynı zamanda öbürünün olduğu şey olmayan iki terimin ilişkisidir; bu yüzden bu ilişki aynı ölçüde özünde ayrılmadır, olumsuzdur; olumlu yargının olumsuz yargı olarak konması gerekmesi bundandır. Demek ki mantıkçıların, olumsuz yargıdaki değilin bağa çekilmiş olmasını bu kadar büyütmelerine gerek yoktu. Yargıda uçlardan birinin belirlenimi olan şey, aynı ölçüde belirli bir ilişkidir de. Yargı belirlenimi, yani uç, dolaysız varlığın salt keyfiyetçe belirlenimi değildir; öyle bir belirlenim yalnızca kendi dışındaki bir başkasına karşı durur. Genel biçimine göre olumlu ve olumsuz olarak bağıntı kuran, her biri dışlayıcı olarak konmuş ve öbürüyle ancak kendinde özdeş olan bir refleksiyon belirlenimi de değildir. Yargı belirlenimi, kavram belirlenimi olarak, kendisinde bir küllîdir; kendi öbürüne kesintisiz akıp süren bir şey olarak konmuştur. Bunun tersine, yargının ilişkisi de uçların taşıdığı belirlenimin ta kendisidir; çünkü ilişki tam da bu küllîliktir, uçların birbiri içinde sürüp gitmesidir; uçlar birbirinden farklı oldukları ölçüde ilişki olumsuzluğu da kendinde taşır.

391

Das positive Urtheil hat seine Wahrheit zunächst in dem negativen: Das Einzelne ist nicht abstrakt allgemein--sondern das Prädikat des Einzelnen ist darum, weil es solches Prädikat oder für sich ohne die Beziehung auf das Subjekt betrachtet, weil es abstrakt-Allgemeines ist, selbst ein Bestimmtes; das Einzelne ist daher zunächst ein Besonderes. Ferner nach dem andern Satze, der im positiven Urtheile enthalten ist, heißt das negative Urtheil, das Allgemeine ist nicht abstrakt einzeln, sondern dieß Prädikat, schon weil es Prädikat ist, oder weil es in Beziehung auf ein allgemeines Subjekt steht, ist ein Weiteres als bloße Einzelnheit, und das Allgemeine ist daher gleichfalls zunächst ein Besonderes. --Indem dieß Allgemeine, als Subjekt, selbst in der Urtheilsbestimmung der Einzelnheit ist, so reduciren sich beide Sätze auf den einen: Das Einzelne ist ein Besonderes. Es kann bemerkt werden, a) daß sich hier die Besonderheit für das Prädikat ergiebt, von der vorhin schon die Rede war; allein hier ist sie nicht durch äußerliche Reflexion gesetzt, sondern vermittelst der am Urtheil aufgezeigten negativen Beziehung entstanden. b) Diese Bestimmung ergiebt sich hier nur für das Prädikat. Im unmittelbaren Urtheile, dem Urtheile des Daseyns, ist das Subjekt das zum Grunde Liegende; die Bestimmung scheint sich daher zunächst am Prädikate zu verlaufen. In der That aber kann diese erste Negation noch keine Bestimmung, oder eigentlich noch kein Setzen des Einzelnen seyn, da es erst das Zweite, das Negative des Negativen ist. Das Einzelne ist ein Besonderes, ist der positive Ausdruck des negativen Urtheils. Dieser Ausdruck ist insofern nicht positives Urtheil selbst, als diese um seiner Unmittelbarkeit willen nur das abstrakte zu seinen Extremen hat, das Besondere aber eben durch das Setzen der Beziehung des Urtheils sich als die erste vermittelte Bestimmung ergiebt.--Diese Bestimmung ist aber nicht nur als Moment des Extrems zu nehmen, sondern auch, wie sie eigentlich zunächst ist, als Bestimmung der Beziehung; oder das Urtheil ist auch als negatives zu betrachten. Dieser Übergang gründet sich auf das Verhältniß der Extreme und ihrer Beziehung im Urtheile überhaupt. Das positive Urtheil ist die Beziehung des unmittelbar Einzelnen und Allgemeinen, also solcher, deren das eine zugleich nicht ist, was das andere; die Beziehung ist daher ebenso wesentlich Trennung oder negativ; daher das positive Urtheil als negatives zu setzen war. Es war daher von Logikern kein solches Aufheben darüber zu machen, daß das nicht des negativen Urtheil zur Kopula gezogen worden sey. Was im Urtheile Bestimmung des Extrems ist, ist ebenso sehr bestimmte Beziehung. Die Urtheilsbestimmung oder das Extrem ist nicht die rein qualitative des unmittelbaren Seyns, welche nur einem Andern außer ihm entgegenstehen soll. Noch ist sie Bestimmung der Reflexion, die sich nach ihrer allgemeinen Form als positiv und negativ verhält, deren jedes als ausschließend gesetzt, und nur an sich identisch mit der andern ist. Die Urtheils- als Begriffsbestimmung ist an ihr selbst ein Allgemeines, gesetzt als sich in ihre andere Kontinuirendes. Umgekehrt ist die Beziehung des Urtheils dieselbe Bestimmung, als die Extreme haben; denn sie ist eben diese Allgemeinheit und Kontinuation derselben in einander; insofern diese unterschieden sind, hat sie auch die Negativität an ihr.

392İlişki biçiminden belirlenim biçimine yukarıda gösterilen geçişten şu dolaysız sonuç çıkar: Bağın değili aynı ölçüde yükleme de katılmalı ve yüklem küllî-olmayan olarak belirlenmelidir. Küllî-olmayan ise yine dolaysız bir sonuçla tikeldir. — Olumsuz olan, dolaysız yokluğun büsbütün soyut belirlenimine göre sabit tutulursa, yüklem yalnızca büsbütün belirsiz küllî-olmayan olur. Mantıkta bu belirlenim başka bir yerde, çelişik kavramlar ele alınırken işlenir ve bir kavramın olumsuzunda yalnızca olumsuzun kendisine sıkı sıkı tutunulması, bunun olumlu kavramın başkasının salt belirsiz kapsamı olarak alınması gerektiği önemli bir şeymiş gibi öğütlenir. Buna göre salt beyaz-olmayan, siyah kadar kırmızı, sarı, mavi vb. de olurdu. Ama beyaz böyle olarak görünün kavramsız bir belirlenimidir; beyazın değili de o zaman aynı ölçüde kavramsız bir yokluktur; bu soyutlama da Mantığın en başında ele alınmış, en yakın hakikatinin oluş olduğu görülmüştü. Yargı belirlenimleri incelenirken görüden ve tasavvurdan alınmış böyle kavramsız bir içerik örnek olarak kullanılır, varlığın belirlenimleriyle refleksiyonun belirlenimleri yargı belirlenimleri yerine konursa, bu, Kant'a göre anlama yetisinin kavramları sonsuz akıl ideasına ya da sözde kendinde şeye uygulandığında olanla aynı eleştirisiz tutumdur. Kavram, ondan çıkan yargı da ona dahil olmak üzere, hakiki kendinde şeydir ya da akla uygun olandır; o belirlenimler ise varlığa ya da öze aittir, henüz hakikatlerinde, yani kavramda bulundukları tarza kadar geliştirilmiş biçimler değildir. — Beyazda, kırmızıda hissî tasavvurlar olarak durulursa, her zamanki gibi yalnızca bir tasavvur belirlenimi olan şeye kavram denir; o zaman elbette beyaz-olmayan, kırmızı-olmayan olumlu bir şey değildir, üçgen-olmayan ise büsbütün belirsiz bir şeydir; çünkü sayıya ve genel olarak miktara dayanan belirlenim, özünde kayıtsız ve kavramsız olan belirlenimdir. Ama yokluğun kendisi gibi böyle hissî bir içerik de kavranmalı, kör ve hareketsiz tasavvurda taşıdığı o kayıtsızlığı ve soyut dolaysızlığı yitirmelidir. Daha varoluşta düşüncesiz hiç, sınıra dönüşür; bir şey onun aracılığıyla kendi dışındaki bir başka şeyle yine de bağıntı kurar. Refleksiyonda ise hiç, olumsuz olandır; özünde bir olumluyla bağıntı kurar ve böylece belirlidir. Bir olumsuz, artık o belirsiz yokluk değildir; yalnızca karşısında olumlu bulunduğu için var olacak şekilde konmuştur; üçüncü olan bunların temelidir; demek ki olumsuz, kapalı bir alan içinde tutulur ve bu alanda birinin olmadığı şey belirli bir şeydir. — Kavramın ve belirlenimlerinin mutlak akışkan sürekliliğinde ise değil daha da çok, dolaysızca olumlu bir şeydir; olumsuzlama yalnızca belirlilik değildir, küllîliğe alınmış ve onunla özdeş olarak konmuştur. Bu yüzden küllî-olmayan doğrudan doğruya tikeldir.

392

Der oben angegebene Übergang von der Form der Beziehung zur Form der Bestimmung macht die unmittelbare Konsequenz aus, daß das nicht der Kopula ebenso sehr zum Prädikate geschlagen, und dasselbe als das Nicht-allgemeine bestimmt werden muß. Das Nichtallgemeine aber ist durch eine ebenso unmittelbare Konsequenz das Besondere. --Wird das Negative nach der ganz abstrakten Bestimmung des unmittelbaren Nichtseyns festgehalten, so ist das Prädikat nur das ganz unbestimmte Nichtallgemeine. Von dieser Bestimmung wird sonst in der Logik bei den kontradiktorischen Begriffen gehandelt, und als etwas Wichtiges eingeschärft, daß beim Negativen eines Begriffs nur am Negativen festgehalten, und es als der bloß unbestimmte Umfang des Andern des positiven Begriffs genommen werden soll. So wäre das bloße Nicht-weiße ebenso wohl das Rothe, Gelbe, Blaue u. als das Schwarze. Das Weiße aber als solches ist die begrifflose Bestimmung der Anschauung; das Nicht des Weißen ist dann das ebenso begrifflose Nichtseyn, welche Abstraktion ganz zu Anfang der Logik betrachtet, und als deren nächste Wahrheit das Werden erkannt worden ist. Wenn bei Betrachtung der Urtheilsbestimmungen solcher begrifflose Inhalt aus der Anschauung und Vorstellung als Beispiel gebraucht, und die Bestimmungen des Seyns und die der Reflexion für Urtheilsbestimmungen genommen werden, so ist dieß dasselbe unkritische Verfahren, als wenn nach Kant die Verstandesbegriffe auf die unendliche Vernunftidee oder das sogenannte Ding-an-sich angewendet werden; der Begriff, wozu auch das von ihm ausgehende Urtheil gehört, ist das wahrhafte Ding-an-sich oder das Vernünftige, jene Bestimmungen aber gehören dem Seyn oder Wesen an, und sind noch nicht zu der Art und Weise fortgebildete Formen, wie sie in ihrer Wahrheit, im Begriffe sind.--Wenn bei dem Weißen, Rothen, als sinnlichen Vorstellungen, stehen geblieben wird, so wird, wie gewöhnlich, etwas Begriff genannt, was nur Vorstellungsbestimmung ist, und dann ist freilich das Nicht-weiße, Nicht-rothe kein Positives, so wie vollends das nicht Dreieckigte ein ganz Unbestimmtes ist, denn die auf der Zahl und dem Quantum überhaupt beruhende Bestimmung ist die wesentlich gleichgültige, begrifflose. Aber wie das Nichtseyn selbst, so soll auch solcher sinnlicher Inhalt begriffen werden, und jene Gleichgültigkeit und abstrakte Unmittelbarkeit verlieren, die er in der blinden bewegungslosen Vorstellung hat. Schon im Daseyn wird das gedankenlose Nichts zur Grenze, wodurch Etwas sich doch auf ein Anderes außer ihm bezieht. In der Reflexion aber ist es das Negative, das sich wesentlich auf ein Positives bezieht, und somit bestimmt ist; ein Negatives ist schon nicht mehr jenes unbestimmte Nichtseyn, es ist gesetzt, nur zu seyn, indem ihm das Positive entgegen steht, das Dritte ist ihr Grund; das Negative ist somit in einer umschlossenen Sphäre gehalten, worin das, was das eine nicht ist, etwas Bestimmtes ist.--Noch mehr aber ist in der absolut flüssigen Kontinuität des Begriffs und seiner Bestimmungen das Nicht unmittelbar ein Positives, und die Negation nicht nur Bestimmtheit, sondern in die Allgemeinheit aufgenommen und mit ihr identisch gesetzt. Das Nichtallgemeine ist daher sogleich das Besondere.

  1. Olumsuzlama yargının ilişkisini ilgilendirdiği ve olumsuz yargı henüz böyle olarak ele alındığı için, o ilk önce yine bir yargıdır; demek ki özne ile yüklemin ya da cüzîlik ile küllîliğin bağıntısı ve bunların ilişkisi, yani yargının biçimi yerinde durur. Temelde yatan dolaysız olarak özneye olumsuzlama dokunmaz; özne bir yükleme sahip olma belirlenimini, yani küllîlikle ilişkisini korur. Bu yüzden olumsuzlanan şey, yüklemdeki küllîlik genel olarak değil, yüklemin o küllîliğe karşı içerik olarak görünen soyutluğu, yani belirliliğidir. — Demek ki olumsuz yargı tam olumsuzlama değildir; yüklemi içine alan küllî alan hâlâ ayakta kalır; bu yüzden öznenin yüklemle ilişkisi özünde hâlâ olumludur; yüklemin hâlâ kalmış olan belirlenimi aynı ölçüde ilişkidir de. — Örneğin "gül kırmızı değildir" denince, bununla yalnızca yüklemin belirliliği olumsuzlanır ve yükleme yine ait olan küllîlikten ayrılır; küllî alan, yani renk, korunur. Gül kırmızı değilse, bunda onun bir rengi, hem de başka bir rengi olduğu kabul edilir; bu küllî alana göre yargı hâlâ olumludur.

393"Cüzî olan bir tikeldir": Olumsuz yargının bu olumlu biçimi bunu dolaysızca ifade eder; tikel, küllîliği içinde taşır. Bu biçim bundan başka, yüklemin yalnızca bir küllî değil, aynı zamanda belirli bir şey de olduğunu ifade eder. Olumsuz biçim de aynı şeyi içerir; çünkü örneğin gül kırmızı olmadığı hâlde yüklem olarak yalnızca rengin küllî alanını korumakla kalmamalı, başka belirli bir renge de sahip olmalıdır; demek ki kırmızının cüzî belirliliği yalnızca aşılmıştır; yalnızca küllî alan bırakılmış değildir, belirlilik de korunmuştur, ama belirsiz bir belirliliğe, küllî bir belirliliğe dönüştürülmüştür; böylece tikelliğe dönüşmüştür.

  1. Olumsuz yargının olumlu belirlenimi olarak ortaya çıkan tikellik, cüzîlik ile küllîlik arasında dolayımlayan şeydir; böylece olumsuz yargı da artık genel olarak üçüncü adıma, varoluş yargısının kendi içine refleksiyonuna geçişte dolayımlayan şeydir. Nesnel anlamına göre olumsuz yargı yalnızca arazların değişmesi momentidir, ya da varoluşta somut olanın tek tek ayrılmış özelliklerinin değişmesi momentidir. Bu değişme sayesinde yüklemin tam belirliliği, yani somut olan, konmuş olarak ortaya çıkar.

Olumsuz yargının olumlu ifadesine göre cüzî olan tikeldir. Ama cüzî olan aynı zamanda tikel değildir; çünkü tikelliğin kapsamı cüzîlikten daha geniştir; demek ki tikellik, özneye karşılık gelmeyen, dolayısıyla öznenin hakikatini henüz içinde bulmadığı bir yüklemdir. Cüzî olan yalnızca cüzîdir: Başka bir şeyle, ister olumlu ister olumsuz olarak değil, yalnızca kendi kendisiyle bağıntı kuran olumsuzluktur. — Gül herhangi bir renkli şey değildir; yalnızca belirli bir rengi, gül rengini taşır. Cüzî olan, belirsiz olarak belirlenmiş bir şey değil, belirli olarak belirlenmiş bir şeydir.

393
  1. Indem die Negation die Beziehung des Urtheils angeht, und das negative Urtheil noch als solches betrachtet wird, so ist es vor's Erste noch ein Urtheil; es ist somit das Verhältniß von Subjekt und Prädikat, oder von Einzelnheit und Allgemeinheit vorhanden, und die Beziehung derselben; die Form des Urtheils. Das Subjekt als das zu Grunde liegende Unmittelbare bleibt unberührt von der Negation, es behält also seine Bestimmung, ein Prädikat zu haben, oder seine Beziehung auf die Allgemeinheit. Was daher negirt wird, ist nicht die Allgemeinheit überhaupt im Prädikate, sondern die Abstraktion oder die Bestimmtheit desselben, welche gegen jene Allgemeinheit als Inhalt erschien.--Das negative Urtheil ist also nicht die totale Negation; die allgemeine Sphäre, welche das Prädikat enthält, bleibt noch bestehen; die Beziehung des Subjekts auf das Prädikat ist daher wesentlich noch positiv; die noch gebliebene Bestimmung des Prädikats ist ebenso sehr Beziehung.--Wenn z.B. gesagt wird, die Rose ist nicht roth, so wird damit nur die Bestimmtheit des Prädikats negirt, und von der Allgemeinheit, die ihm gleichfalls zukommt, abgetrennt; die allgemeine Sphäre, die Farbe, ist erhalten; wenn die Rose nicht roth ist, so wird dabei angenommen, daß sie eine Farbe und eine andere Farbe habe; nach dieser allgemeinen Sphäre ist das Urtheil noch positiv. Das Einzelne ist ein Besonderes,--diese positive Form des negativen Urtheils drückt dieß unmittelbar aus; das Besondere enthält die Allgemeinheit. Es drückt überdem auch aus, daß das Prädikat nicht nur ein Allgemeines sey, sondern auch noch ein Bestimmtes. Die negative Form enthält dasselbe; denn indem z.B. die Rose zwar nicht roth ist, so soll sie nicht nur die allgemeine Sphäre der Farbe zum Prädikate behalten, sondern auch irgend eine andere bestimmte Farbe haben; die einzelne Bestimmtheit des Rothen ist also nur aufgehoben, und es ist nicht nur die allgemeine Sphäre gelassen, sondern auch die Bestimmtheit erhalten, aber zu einer unbestimmten, zu einer allgemeinen Bestimmtheit gemacht; somit zur Besonderheit. 3. Die Besonderheit, welche sich als die positive Bestimmung des negativen Urtheils ergeben, ist das Vermittelnde zwischen der Einzelnheit und Allgemeinheit; so ist das negative Urtheil nun überhaupt das Vermittelnde, zum dritten Schritte, der Reflexion des Urtheils des Daseyns in sich selbst. Es ist nach seiner objektiven Bedeutung nur das Moment der Veränderung der Accidenzen, oder im Daseyn der vereinzelnten Eigenschaften des Konkreten. Durch diese Veränderung tritt die vollständige Bestimmtheit des Prädikats oder das Konkrete als gesetzt hervor. Das Einzelne ist Besonderes, nach dem positiven Ausdrucke des negativen Urtheils. Aber das Einzelne ist auch nicht Besonderes; denn die Besonderheit ist von weiterm Umfange als die Einzelnheit; sie ist also ein Prädikat, das dem Subjekt nicht entspricht, in dem es also seine Wahrheit noch nicht hat. Das Einzelne ist nur Einzelnes, die sich nicht auf Anderes, sey es positiv oder negativ, sondern nur sich auf sich selbst beziehende Negativität.--Die Rose ist nicht irgend ein Farbiges, sondern sie hat nur die bestimmte Farbe, welche Rosenfarbe ist. Das Einzelne ist nicht ein unbestimmt Bestimmtes, sondern das bestimmte Bestimmte.

394Olumsuz yargının bu olumlu biçiminden yola çıkılınca, onun bu olumsuzlanması yine yalnızca ilk olumsuzlama gibi görünür. Ama öyle değildir. Tersine, olumsuz yargı daha kendinde ve kendi için ikinci olumsuzlamadır, yani olumsuzlamanın olumsuzlanmasıdır; onun kendinde ve kendi için olduğu bu şeyin de konması gerekir. Şöyle ki: Olumsuz yargı olumlu yargının yükleminin belirliliğini, yani onun soyut küllîliğini, ya da içerik olarak bakılırsa yüklemin özneden içerdiği tek keyfiyeti olumsuzlar. Ama belirliliğin olumsuzlanması daha şimdiden ikinci olumsuzlamadır, yani cüzîliğin kendi içine sonsuz dönüşüdür. Böylece öznenin somut bütünlüğü yeniden kurulmuş olur; daha doğrusu özne ancak şimdi cüzî olarak konmuştur, çünkü olumsuzlama ve onun aşılması yoluyla kendisiyle dolayımlanmıştır. Yüklem de kendi payına böylece ilk küllîlikten mutlak belirliliğe geçmiş ve özneyle denkleşmiştir. Yargı bu bakımdan şöyle der: Cüzî olan cüzîdir. — Öbür yandan özne aynı ölçüde küllî olarak da alınmak gerektiği ve bu bakımdan olumsuz yargıda cüzî olan tikelliğe genişlediği için, şimdi bu belirliliğin olumsuzlanması da aynı ölçüde öznenin içerdiği küllîliğin arınması olduğu için, bu yargı şöyle de söylenir: Küllî olan küllîdir.

Daha önce dışsal refleksiyonla ortaya çıkmış olan bu iki yargıda yüklem artık olumluluğu içinde ifade edilmiştir. Ama önce olumsuz yargının olumsuzlanmasının kendisi bir olumsuz yargı biçiminde görünmelidir. Olumsuz yargıda öznenin yüklemle hâlâ olumlu bir ilişkisi ve yüklemin küllî alanı kaldığı gösterilmişti. Demek ki olumsuz yargı bu yönden olumlu yargıya göre sınırlılıktan daha çok arınmış bir küllîlik içerir; bu yüzden bu küllîliğin, cüzî olarak alınan özne hakkında daha da kesin biçimde olumsuzlanması gerekir. Böylece yüklemin bütün kapsamı olumsuzlanmış olur ve onunla özne arasında artık hiçbir olumlu ilişki kalmaz. Bu, sonsuz yargıdır.

c. Sonsuz Yargı

Olumsuz yargı da, olumlu yargı gibi, gerçek bir yargı değildir. Onun hakikati olması gereken sonsuz yargı ise olumsuz ifadesine göre olumsuz-sonsuzdur; yani yargının biçiminin de aşıldığı bir yargıdır. — Ama bu saçma bir yargıdır. Bir yargı olmalı, yani özne ile yüklemin bir ilişkisini içermelidir; ama böyle bir ilişki aynı zamanda onda bulunmamalıdır. — Sonsuz yargının adı alışılmış mantık kitaplarında anılır anılmasına, ama bu yargının ne olduğu pek açıklığa kavuşturulmaz. — Olumsuz-sonsuz yargılara örnek bulmak kolaydır: Özne ile yüklem yerine, birinin yalnızca öbürünün belirliliğini değil, küllî alanını da içermediği belirlenimler olumsuz olarak birbirine bağlanır; örneğin tin kırmızı, sarı vb. değildir, ekşi değildir, kalevî değildir vb., gül bir fil değildir, anlama yetisi bir masa değildir ve benzerleri. — Bu yargılar, dendiği gibi doğrudur ya da hakikidir; ama böyle bir hakikate rağmen saçma ve yavandır. — Daha doğrusu bunlar yargı değildir. — Sonsuz yargının daha gerçek bir örneği kötü eylemdir. Medenî hukuk davasında bir şey yalnızca karşı tarafın mülkü olarak olumsuzlanır; ama karşı tarafın buna hakkı olsaydı, o şeyin onun olması gerektiği kabul edilir; şey ancak hak adına talep edilir; demek ki küllî alan, yani hak, o olumsuz yargıda tanınır ve korunur. Suç ise yalnızca tikel hakkı değil, aynı zamanda küllî alanı da olumsuzlayan, hakkı hak olarak olumsuzlayan sonsuz yargıdır. Suç gerçek bir eylem olması bakımından elbette doğrudur; ama kendi küllî alanını oluşturan ahlâklılıkla büsbütün olumsuz bir bağıntı kurduğu için saçmadır.

394

Von dieser positiven Form des negativen Urtheils ausgegangen, erscheint diese Negation desselben nur wieder als eine erste Negation. Aber sie ist dieß nicht. Vielmehr ist schon das negative Urtheil an und für sich die zweite, oder Negation der Negation, und dieß, was es an und für sich ist, ist zu setzen. Nämlich es negirt die Bestimmtheit des Prädikats des positiven Urtheils, dessen abstrakte Allgemeinheit, oder als Inhalt betrachtet die einzelne Qualität, die es vom Subjekt enthält. Die Negation der Bestimmtheit ist aber schon die zweite, also die unendliche Rückkehr der Einzelnheit in sich selbst. Hiermit ist also die Herstellung der konkreten Totalität des Subjekts geschehen, oder vielmehr ist es jetzt erst als Einzelnes gesetzt, indem es durch die Negation und das Aufheben derselben mit sich vermittelt worden. Das Prädikat seiner Seits ist damit aus der ersten Allgemeinheit zur absoluten Bestimmtheit übergegangen, und hat sich mit dem Subjekte ausgeglichen. Das Urtheil heißt insofern: Das Einzelne ist einzeln.--Von der andern Seite, indem das Subjekt ebenso sehr als allgemeines anzunehmen war, und insofern im negativen Urtheile sich das Einzelne ist, zur Besonderheit erweiterte, und indem nun ferner die Negation dieser Bestimmtheit ebenso sehr die Reinigung der Allgemeinheit ist, welche es enthält, so lautet dieß Urtheil auch so: Das Allgemeine ist das Allgemeine. In diesen beiden Urtheilen, die sich vorhin durch äußere Reflexion ergeben hatten, ist das Prädikat schon in seiner Positivität ausgedrückt. Zunächst muß aber die Negation des negativen Urtheils selbst in Form eines negativen Urtheils erscheinen. Es hatte sich gezeigt, daß in ihm noch eine positive Beziehung des Subjekts auf das Prädikat, und die allgemeine Sphäre des letztern geblieben war. Es enthielt somit von dieser Seite eine von der Beschränktheit gereinigtere Allgemeinheit, als das positive Urtheil, und ist daher um so mehr von dem Subjekt als Einzelnem zu negiren. Auf diese Weise ist der ganze Umfang des Prädikats negirt, und keine positive Beziehung mehr zwischen ihm und dem Subjekte. Dieß ist das unendliche Urtheil. c. Unendliches Urtheil. Das negative Urtheil ist so wenig ein wahres Urtheil, als das positive. Das unendliche Urtheil aber, das seine Wahrheit seyn soll, ist nach seinem negativen Ausdrucke das Negativ-Unendliche; ein Urtheil, worin auch die Form des Urtheils aufgehoben ist.--Dieß aber ist ein widersinniges Urtheil. Es soll ein Urtheil seyn, somit eine Beziehung von Subjekt und Prädikat enthalten; aber eine solche soll zugleich nicht darin seyn.--Der Name des unendlichen Urtheils pflegt in den gewöhnlichen Logiken zwar aufgeführt zu werden, aber ohne daß es eben deutlich würde, was es mit demselben für eine Bewandtniß habe.--Beispiele von negativ-unendlichen Urtheilen sind leicht zu haben, indem Bestimmungen zu Subjekt und Prädikat negativ verbunden werden, deren eine nicht nur die Bestimmtheit der andern nicht, sondern auch ihre allgemeine Sphäre nicht enthält; also z.B. der Geist nicht roth, gelb u. s. f., nicht sauer, nicht kalisch u. s. f., die Rose ist keine Elephant, der Verstand ist kein Tisch und dergleichen.--Diese Urtheile sind richtig oder wahr, wie man es nennt, aber einer solchen Wahrheit ungeachtet widersinnig und abgeschmackt.--Oder vielmehr sie sind keine Urtheile.--Ein reelleres Beispiel des unendlichen Urtheils ist die böse Handlung. Im bürgerlichen Rechtsstreit wird Etwas nur als das Eigenthum der andern Parthei negirt; so daß aber eingeräumt wird, es sollte das Ihrige seyn, wenn sie das Recht dazu hätte, und es wird nur unter dem Titel des Rechtes in Anspruch genommen; die allgemeine Sphäre, das Recht, wird also in jenem negativen Urtheile anerkannt und erhalten. Das Verbrechen aber ist das unendliche Urtheil, welches nicht nur das besondere Recht sondern die allgemeine Sphäre zugleich negirt, das Recht als Recht negirt. Es hat zwar die Richtigkeit damit, daß es eine wirkliche Handlung ist, aber weil sie sich auf die Sittlichkeit, welche ihre allgemeine Sphäre ausmacht, durchaus negativ bezieht, ist sie widersinnig.

395Sonsuz yargının, yani olumsuzlamanın olumsuzlanmasının olumlu yanı, cüzîliğin kendi içine refleksiyonudur; cüzîlik ancak bu refleksiyonla belirli belirlilik olarak konmuş olur. Bu refleksiyona göre onun ifadesi şuydu: Cüzî olan cüzîdir. Varoluş yargısında özne dolaysız cüzîdir, bu bakımdan daha çok yalnızca genel olarak bir şeydir. Özne ancak olumsuz ve sonsuz yargının dolayımıyla cüzî olarak konmuştur.

Böylece cüzî olan, kendisiyle özdeş olan yüklemine kesintisiz akıp süren bir şey olarak konmuştur; dolayısıyla küllîlik de artık aynı ölçüde dolaysız küllîlik olarak değil, farklı olanların bir araya toplanması olarak konmuştur. Olumlu-sonsuz yargı aynı ölçüde "küllî olan küllîdir" diye de söylenir; böylece küllî de aynı ölçüde kendi içine dönüş olarak konmuş olur.

Yargı belirlenimlerinin kendi içine bu refleksiyonuyla yargı artık kendini aşmıştır; olumsuz-sonsuz yargıda fark, deyim yerindeyse, onun hâlâ yargı olarak kalamayacağı kadar büyüktür; özne ile yüklemin birbiriyle hiçbir olumlu ilişkisi yoktur; olumlu-sonsuz yargıda ise tersine yalnızca özdeşlik vardır ve bu yargı farkın büsbütün yokluğu yüzünden artık yargı değildir.

Daha yakından bakılırsa, kendini aşmış olan varoluş yargısıdır; böylece yargının bağının içerdiği şey konmuş olur: keyfiyetçe belirlenmiş uçların bu özdeşlikleri içinde aşılmış olduğu. Ama bu birlik kavram olduğu için, dolaysızca yine kendi uçlarına ayrışır ve yargı olur; ancak bu yargının belirlenimleri artık dolaysız değil, kendi içine refleksiyona uğramış belirlenimlerdir. Varoluş yargısı refleksiyon yargısına geçmiştir.

B. Refleksiyon Yargısı

Şimdi doğmuş olan yargıda özne böyle olarak bir cüzîdir; aynı şekilde küllî de artık soyut küllîlik ya da tek bir özellik değildir; farklı olanların bağıntısı aracılığıyla kendini bir bütün hâlinde toplamış bir küllî olarak, ya da genel olarak farklı belirlenimlerin içeriğine göre bakılırsa, çeşitli özelliklerin ve mevcudiyetlerin kendini bir araya getirmesi olarak konmuştur. — Refleksiyon yargılarının yüklemlerine örnek verilmek istenirse, bunlar varoluş yargıları için verilenlerden başka türden olmalıdır. Asıl olarak ancak refleksiyon yargısında belirli bir içerik, yani genel olarak bir içerik vardır; çünkü içerik, özdeşliğe refleksiyona uğramış biçim belirlenimidir; böylece, farklı bir belirlilik olduğu ölçüde, yani hâlâ yargı olarak taşıdığı belirlilik ölçüsünde, biçimden ayrılmıştır. Varoluş yargısında içerik yalnızca dolaysız, yani soyut, belirsiz bir içeriktir. — Bu yüzden refleksiyon yargılarına şunlar örnek olabilir: İnsan ölümlüdür, şeyler gelip geçicidir, bu şey faydalıdır, zararlıdır; cisimlerin sertliği, esnekliği, saadet vb. bu türden kendine özgü yüklemlerdir. Bunlar bir özsellik ifade eder; ama bu özsellik bir bağıntı içindeki belirlenimdir, yani bir araya toplayan bir küllîliktir. Refleksiyon yargısının hareketinde daha ileri belirlenecek olan bu küllîlik, kavramın böyle olarak küllîliğinden hâlâ farklıdır; artık keyfiyet yargısının soyut küllîliği değildir, ama kendisinden çıktığı dolaysızla hâlâ ilişkisi vardır ve olumsuzluğu için onu temelinde yatar hâlde tutar. — Kavram varoluşu önce bağıntı belirlenimlerine, yani mevcudiyetin çeşitli çokluğu içinde kendi kendileriyle süreklilik gösteren belirlenimlere dönüştürür; öyle ki hakiki küllî mevcudiyetin iç özü olur, ama görünüş içinde; bu göreli tabiat, ya da mevcudiyetin ayırt edici özelliği de, henüz onun kendinde ve kendi için olanı değildir.

395

Das Positive des unendlichen Urtheils, der Negation der Negation, ist die Reflexion der Einzelnheit in sich selbst, wodurch sie erst als die bestimmte Bestimmtheit gesetzt ist. Das Einzelne ist einzeln, war der Ausdruck desselben nach jener Reflexion. Das Subjekt ist im Urtheile des Daseyns als unmittelbares Einzelnes, insofern mehr nur als Etwas überhaupt. Durch die Vermittelung des negativen und unendlichen Urtheils ist es erst als Einzelnes gesetzt. Das Einzelne ist hiermit gesetzt als sich, in sein Prädikat, das mit ihm identisch ist, kontinuirend; somit ist auch die Allgemeinheit ebenso sehr nicht mehr als die unmittelbare, sondern als ein Zusammenfassen von Unterschiedenen. Das positiv-unendliche Urtheil lautet ebenso wohl: Das Allgemeine ist allgemein, so ist es ebenso wohl als die Rückkehr in sich selbst gesetzt. Durch diese Reflexion der Urtheilsbestimmungen in sich hat nun sich das Urtheil aufgehoben; im negativ-unendlichen Urtheil ist der Unterschied, so zu sagen, zu groß als daß es noch ein Urtheil bliebe; Subjekt und Prädikat haben gar keine positive Beziehung auf einander; im Gegentheil ist im Positiv-Unendlichen nur die Identität vorhanden, und es ist wegen des ganz ermangelnden Unterschiedes kein Urtheil mehr. Näher ist es das Urtheil des Daseyns; welches sich aufgehoben hat; es ist damit das gesetzt, was die Kopula des Urtheils enthält, daß die qualitativen Extreme in dieser ihrer Identität aufgehoben sind. Indem aber diese Einheit der Begriff ist, so ist sie unmittelbar ebenso wieder in ihre Extreme dirimirt, und ist als Urtheil, dessen Bestimmungen aber nicht mehr unmittelbare, sondern in sich reflektirte sind. Das Urtheil des Daseyns ist in das Urtheil der Reflexion übergegangen. B. Das Urtheil der Reflexion. Das Subjekt ist in dem nunmehr entstandenen Urtheil ein Einzelnes als solches; ingleichen das Allgemeine nicht mehr abstrakte Allgemeinheit, oder einzelne Eigenschaft, sondern gesetzt als Allgemeines, das sich durch die Beziehung Unterschiedener als in eins zusammengefaßt hat, oder nach dem Inhalt verschiedener Bestimmungen überhaupt betrachtet, das sich das Zusammennehmen mannigfaltiger Eigenschaften und Existenzen.--Wenn Beispiele von Prädikaten der Reflexions-Urtheile gegeben werden sollen, so müssen sie von anderer Art seyn, als für Urtheile das Daseyns. Im Reflexions-Urtheil ist eigentlich erst ein bestimmter Inhalt, d. h. ein Inhalt überhaupt vorhanden; denn er ist die in die Identität reflektirte Formbestimmung, als von der Form, insofern sie unterschiedene Bestimmtheit ist,--wie sie es noch als Urtheil ist, unterschieden. Im Urtheil des Daseyns ist der Inhalt nur ein unmittelbarer, oder abstrakter, unbestimmter.--Als Beispiele von Reflexions-Urtheilen können daher dienen: Der Mensch ist sterblich, die Dinge sind vergänglich, dieß Ding ist nützlich, schädlich; Härte, Elasticität der Körper, die Glückseligkeit u. s. f. sind solche eigenthümliche Prädikate. Sie drücken eine Wesentlichkeit, welche aber eine Bestimmung im Verhältnisse, oder eine zusammenfassende Allgemeinheit ist. Diese Allgemeinheit, die sich in der Bewegung des Reflexions-Urtheils weiter bestimmen wird, ist noch von der Allgemeinheit des Begriffes als solcher unterschieden; sie ist zwar nicht mehr die abstrakte des qualitativen Urtheils, aber hat noch die Beziehung auf das Unmittelbare, woraus sie herkommt, und hat dasselbe für ihre Negativität zu Grunde liegen.--Der Begriff bestimmt das Daseyn zunächst zu Verhältnißbestimmungen, zu Kontinuitäten ihrer selbst in der verschiedenen Mannigfaltigkeit der Existenz,--so daß wohl das wahrhaft Allgemeine ihr inneres Wesen aber in der Erscheinung, und diese relative Natur, oder auch ihr Merkmal, noch nicht das An- und Fürsichseyende derselben ist.

396Varoluş yargısı keyfiyet yargısı olarak da belirlendiği gibi, refleksiyon yargısının da kemiyet yargısı olarak belirlenmesi akla yakın görünebilir. Ama nasıl varoluş yargısındaki dolaysızlık yalnızca var olan dolaysızlık değil, özünde dolayımlanmış ve soyut dolaysızlık idiyse, burada da o aşılmış dolaysızlık yalnızca aşılmış keyfiyet, yani yalnızca kemiyet değildir; tersine kemiyet, keyfiyet nasıl en dışsal dolaysızlıksa, aynı şekilde dolayıma ait olan en dışsal belirlenimdir.

Refleksiyon yargısında hareketi içinde görünen belirleme hakkında şunu da belirtmek gerekir: Varoluş yargısında belirlemenin hareketi yüklemde görünüyordu; çünkü bu yargı dolaysızlık belirlenimi içindeydi ve bu yüzden özne temelde yatan şey olarak görünüyordu. Aynı sebeple refleksiyon yargısında belirlemenin ilerleyişi öznede cereyan eder; çünkü bu yargının belirlenimi refleksiyona uğramış kendinde varlıktır. Bu yüzden burada özsel olan küllî, yani yüklemdir; demek ki temelde yatanı o oluşturur; özne onunla ölçülmeli ve ona uygun olarak belirlenmelidir. — Yine de öznenin biçimi daha da geliştikçe yüklem de daha ileri bir belirlenim kazanır; ama dolaylı olarak; öznenin belirlenmesi ise gösterilen sebeple doğrudan bir ilerleyiş olarak kendini gösterir.

Yargının nesnel anlamına gelince: Cüzî olan küllîliği sayesinde varoluşa girer; ama özsel bir bağıntı belirlenimi içinde, görünüşün çokluğu boyunca kendini koruyan bir özsellik içinde girer; özne kendinde ve kendi için belirlenmiş olan olmalıdır; bu belirliliğe yükleminde sahiptir. Öbür yandan cüzî olan, kendi küllî özü olan bu yüklemine refleksiyona uğramıştır; özne bu bakımdan mevcut olan ve görünen şeydir. Bu yargıda yüklem artık öznenin içinde bulunmaz; tersine yüklem, o cüzînin arazî bir şey olarak altına alındığı kendinde var olandır. Varoluş yargıları içinde bulunma yargıları olarak da belirlenebilirse, refleksiyon yargıları daha çok altına alma yargılarıdır.

a. Tekil Yargı

Dolaysız refleksiyon yargısı yine şudur: Cüzî olan küllîdir; ama özne ve yüklem gösterilen anlamda alınır; bu yüzden daha yakından şöyle ifade edilebilir: Bu, özünde küllî olan bir şeydir. Küllî biçimine göre genel olarak olumlu olan bu yargı olumsuz olarak alınmalıdır. Ama refleksiyon yargısı salt olumlu bir şey olmadığı için, olumsuzlama doğrudan yüklemi ilgilendirmez; çünkü yüklem öznenin içinde bulunan bir şey değil, kendinde var olandır. Değişebilen ve belirlenmesi gereken daha çok öznedir. Bu yüzden olumsuz yargı burada şöyle kavranmalıdır: Refleksiyonun küllîsi bir bu değildir; böyle bir kendinde, yalnızca bir budakinden daha küllî bir mevcudiyete sahiptir. Böylece tekil yargı en yakın hakikatini tikel yargıda bulur.

396

Dem Reflexions-Urtheile kann es als nahe liegend erscheinen, als Urtheil der Quantität bestimmt zu werden, wie das Urtheil des Daseyns auch als qualitatives Urtheil bestimmt wurde. Aber wie die Unmittelbarkeit in diesem nicht nur die seyende, sondern wesentlich auch die vermittelte und abstrakte war, so ist auch hier jene aufgehobene Unmittelbarkeit nicht bloß die aufgehobene Qualität, also nicht bloß Quantität; diese ist vielmehr, wie die Qualität die äußerlichste Unmittelbarkeit, auf dieselbe Weise die äußerlichste der Vermittelung angehörige Bestimmung. Noch ist über die Bestimmung, wie sie im Reflexions-Urtheile in ihrer Bewegung erscheint, die Bemerkung zu machen, daß im Urtheile des Daseyns die Bewegung derselben sich am Prädikate zeigte, weil dieses Urtheil in der Bestimmung der Unmittelbarkeit war, das Subjekt daher als das zu Grunde Liegende erschien. Aus gleichem Grunde verläuft sich im Reflexions-Urtheile die Fortbewegung des Bestimmens am Subjekte, weil dieses Urtheil das reflektirte Ansichseyn zu seiner Bestimmung hat. Das Wesentliche ist daher hier das Allgemeine oder das Prädikat; es macht daher das zu Grunde Liegende aus, an welchem das Subjekt zu messen, und ihm entsprechend zu bestimmen ist.--Jedoch erhält auch das Prädikat durch die weitere Fortbildung der Form des Subjekts eine weitere Bestimmung, jedoch indirekt, jene dagegen zeigt sich auf dem angegebenen Grunde als direkte Fortbestimmung. Was die objektive Bedeutung des Urtheils betrifft, so tritt das Einzelne durch seine Allgemeinheit in das Daseyn, aber als in einer wesentlichen Verhältnißbestimmung, einer durch die Mannigfaltigkeit der Erscheinung hindurch sich erhaltenden Wesentlichkeit; das Subjekt soll das an und für sich Bestimmte seyn; diese Bestimmtheit hat es in seinem Prädikate. Das Einzelne ist anderer Seits in dieß sein Prädikat reflektirt, welches dessen allgemeines Wesen; das Subjekt ist insofern das Existirende und Erscheinende. Das Prädikat inhärirt in diesem Urtheile nicht mehr dem Subjekte; es ist vielmehr das Ansichseyende, unter welches jenes Einzelne als ein Accidentelles subsumirt ist. Wenn die Urtheile des Daseyns auch als Urtheil der Inhärenz bestimmt werden können, so sind die Urtheile der Reflexion vielmehr Urtheile der Subsumtion. a. Das singulare Urtheil. Das unmittelbare Reflexions-Urtheil ist nun wieder: Das Einzelne ist allgemein; aber Subjekt und Prädikat in der angegebenen Bedeutung; es kann daher näher so ausgedrückt werden: Dieses ist ein wesentlich Allgemeines. Jenes seiner allgemeinen Form nach positive Urtheil überhaupt muß negativ genommen werden. Aber indem das Urtheil der Reflexion nicht bloß ein Positives ist, so geht die Negation nicht direkt das Prädikat an, das nicht inhärirt, sondern das Ansichseyende ist. Das Subjekt ist vielmehr das Veränderliche und zu Bestimmende. Das negative Urtheil ist hier daher so zu fassen: Nicht ein Dieses ist ein Allgemeines der Reflexion; ein solches Ansich hat eine allgemeinere Existenz als nur in einem Diesen. Das singuläre Urtheil hat hiermit seine nächste Wahrheit im partikularen.

397b. Tikel Yargı

İlk refleksiyon yargısında öznenin tekilliği yerine konması gereken cüzî-olmayanlık, tikelliktir. Ama refleksiyon yargısında cüzîlik özsel cüzîlik olarak belirlenmiştir; bu yüzden tikellik, cüzî olanın aşılmış, mevcut olanın yok olmuş olacağı yalın, soyut bir belirlenim olamaz; ancak cüzî olanın dışsal refleksiyon içinde genişlemesi olabilir. Bu yüzden özne şudur: Bazı bu'lar, ya da cüzîlerin tikel bir topluluğu.

"Bazı cüzîler refleksiyonun bir küllîsidir" yargısı önce olumlu bir yargı gibi görünür, ama aynı ölçüde olumsuzdur da; çünkü bazı küllîliği içerir; küllîliğe göre kapsayıcı olarak görülebilir; ama tikellik olduğu ölçüde küllîliğe aynı ölçüde uygun da değildir. Öznenin tekil yargıdan geçişle kazandığı olumsuz belirlenim, yukarıda gösterildiği gibi, ilişkinin, yani bağın belirlenimidir de. — "Bazı insanlar mesuttur" yargısında, "bazı insanlar mesut değildir" dolaysız sonucu yatar. Bazı şeyler faydalıysa, tam da bu yüzden bazı şeyler faydalı değildir. Olumlu yargı ile olumsuz yargı artık birbirinin dışına düşmez; tikel yargı, tam da bir refleksiyon yargısı olduğu için, ikisini birden dolaysızca içerir. — Ama tikel yargı bu yüzden belirsizdir.

Böyle bir yargının örneğinde özneye, bazı insanlar, hayvanlar vb. öznesine daha yakından bakarsak, bazı tikel biçim belirleniminden başka insan vb. içerik belirlenimini de içerdiğini görürüz. Tekil yargının öznesi şöyle olabilirdi: Bu insan; bu, asıl olarak dışsal göstermeye ait bir tekilliktir; bu yüzden özne daha çok, örneğin Caius diye söylenmelidir. Ama tikel yargının öznesi artık bazı Caius'lar olamaz; çünkü Caius böyle olarak bir cüzî olmalıdır. Bu yüzden bazıya daha küllî bir içerik eklenir, örneğin insanlar, hayvanlar vb. Bu yalnızca ampirik bir içerik değil, yargının biçimiyle belirlenmiş bir içeriktir; şöyle ki bir küllîdir, çünkü bazı küllîliği içerir; aynı zamanda da cüzîlerden ayrı olmalıdır, çünkü temelde refleksiyona uğramış cüzîlik yatar. Daha yakından bakılırsa bu içerik küllî tabiattır, yani insan, hayvan cinsidir; refleksiyon yargısının sonucu olan küllîliği önceden haber verir; tıpkı olumlu yargının da cüzî olanı özne olarak alırken varoluş yargısının sonucu olan belirlenimi önceden haber vermesi gibi.

Cüzîleri, onların tikellikle ilişkisini ve küllî tabiatı içeren özne bu bakımdan daha şimdiden kavram belirlenimlerinin bütünlüğü olarak konmuştur. Ama bu bakış asıl olarak dışsal bir bakıştır. Öznede biçimi sayesinde önce birbiriyle ilişki içinde konmuş olan şey, bunun tikelliğe genişlemesidir; ama bu genelleştirme ona uygun değildir; bu tam olarak belirlenmiş bir şeydir, bazı bu ise belirsizdir. Genişleme buya ait olmalı, dolayısıyla ona uygun, yani tam olarak belirlenmiş olmalıdır; böyle bir genişleme bütünlüktür, ya da önce genel olarak küllîliktir.

397

b. Das partikulare Urtheil. Die Nichteinzelnheit des Subjekts, welche statt seiner Singularität im ersten Reflexions-Urtheile gesetzt werden muß, ist die Besonderheit. Aber die Einzelnheit ist im Reflexions-Urtheile als wesentliche Einzelnheit bestimmt; die Besonderheit kann daher nicht einfache, abstrakte Bestimmung seyn, in welcher das Einzelne aufgehoben, das Existirende zu Grunde gegangen wäre, sondern nur als eine Erweiterung desselben in äußerer Reflexion; das Subjekt ist daher: Einige Diese, oder eine besondere Menge von Einzelnen. Dieß Urtheil: Einige Einzelne sind ein Allgemeines der Reflexion, erscheint zunächst als positives Urtheil, aber ist ebenso wohl auch negativ; denn Einiges enthält die Allgemeinheit; nach dieser kann es als komprehensiv betrachtet werden; aber insofern es Besonderheit ist, ist es ihr ebenso sehr nicht angemessen. Die negative Bestimmung, welche das Subjekt durch den Übergang des singularen Urtheils erhalten hat, ist, wie oben gezeigt, auch Bestimmung der Beziehung, der Kopula.--In dem Urtheile, einige Menschen sind glückselig, liegt die unmittelbare Konsequenz: einige Menschen sind nicht glückselig. Wenn einige Dinge nützlich sind, so sind eben deswegen einige Dinge nicht nützlich. Das positive und negative Urtheil fallen nicht mehr außereinander, sondern das partikulare enthält unmittelbar beide zugleich, eben weil es ein Reflexions-Urtheil ist.--Aber das partikulare Urtheil ist darum unbestimmt. Betrachten wir weiter in dem Beispiele eines solchen Urtheils das Subjekt, einige Menschen, Thiere u. s. f, so enthält es außer der partikularen Formbestimmung. Einige, auch noch die Inhaltsbestimmung: Mensch u. s. f. Das Subjekt des singularen Urtheils konnte heißen: Dieser Mensch, eine Singularität, die eigentlich dem äußerlichen Monstriren angehört; es soll daher vielmehr lauten, etwa Cajus. Aber das Subjekt des partikularen Urtheils kann nicht mehr seyn: Einige Caji; denn Cajus soll ein Einzelner als solcher seyn. Dem Einigen wird daher ein allgemeinerer Inhalt beigegeben, etwa Menschen, Thieren u. s. f.. Dieß ist nicht bloß ein empirischer, sondern durch die Form des Urtheils bestimmter Inhalt; er ist nämlich ein Allgemeines, weil Einige die Allgemeinheit enthält, und sie zugleich von den Einzelnen, da die reflektirte Einzelnheit zu Grunde liegt, getrennt seyn muß. Näher ist sie auch die allgemeine Natur, oder die Gattung Mensch, Thier;--diejenige Allgemeinheit, welche das Resultat des Reflexions-Urtheils ist, anticipirt; wie auch das positive Urtheil, indem es das Einzelne zum Subjekt hat, die Bestimmung anticipirte, welche Resultat des Urtheils des Daseyns ist. Das Subjekt, das die Einzelnen, deren Beziehung zur Besonderheit, und die allgemeine Natur enthält, ist insofern schon gesetzt als die Totalität der Begriffsbestimmungen. Aber diese Betrachtung ist eigentlich eine äußerliche. Was im Subjekte schon in Beziehung auf einander durch seiner Form zunächst gesetzt ist, ist die Erweiterung des Diesen zur Besonderheit; allein diese Verallgemeinerung ist ihm nicht angemessen; Dieses ist ein vollkommen Bestimmtes, einiges Dieses aber ist unbestimmt. Die Erweiterung soll dem Diesen zukommen, also ihm entsprechend, vollkommen bestimmt seyn; eine solche ist die Totalität, oder zunächst Allgemeinheit überhaupt.

398Bu küllîliğin temelinde bu yatar; çünkü cüzî olan burada kendi içine refleksiyona uğramış olandır; bu yüzden onun daha ileri belirlenimleri onda dışsal olarak cereyan eder; tikellik bu yüzden bazı olarak belirlendiği gibi, öznenin kazandığı küllîlik de tümlüktür (Allheit) ve tikel yargı umumî yargıya (universelles Urtheil) geçmiştir.

c. Umumî Yargı

Umumî yargının öznesinde bulunduğu şekliyle küllîlik, dışsal refleksiyon küllîliğidir, tümlüktür; hepsi, cüzîlerin hepsidir; cüzî olan bu küllîlik içinde değişmeden kalır. Bu yüzden bu küllîlik, kendi başına varlığını sürdüren cüzîlerin yalnızca bir araya toplanmasıdır; onlara ancak karşılaştırmada ait olan bir ortaklıktır. — Küllîlikten söz edildiğinde öznel tasavvurun aklına ilk gelen genellikle bu ortaklıktır. Bir belirlenimin neden küllî bir belirlenim sayılması gerektiğine en yakın sebep olarak, birçok şeye ait olduğu gösterilir. Analizde de en çok bu küllîlik kavramı göz önünde tutulur; örneğin bir fonksiyonun bir polinomla açılımı, bir binomla açılımından daha küllî sayılır; çünkü polinom, binomdan daha çok cüzîliği temsil eder. Fonksiyonun küllîliği içinde temsil edilmesi talebi, asıl olarak bir pantonom, yani tüketilmiş sonsuzluk ister; ama burada bu talebin kısıtı kendiliğinden ortaya çıkar ve sonsuz bir çokluğun temsili bu çokluğun olması gerekeni ile, dolayısıyla bir polinomla yetinmek zorunda kalır. Oysa gerçekte, yöntemin ya da kuralın yalnızca bir terimin bir başka terime bağımlılığını ilgilendirdiği, birden çok terimin kendilerinden önceki terimlere bağımlılığının tikelleşmediği, tersine bir ve aynı fonksiyonun temelde kalmaya devam ettiği durumlarda pantonom daha binomda vardır. Hakiki küllî olarak görülmesi gereken şey yöntem ya da kuraldır; açılımın sürdürülmesinde, ya da bir polinomun açılımında, kural yalnızca tekrarlanır; demek ki terimlerin sayısı arttıkça küllîlikçe hiçbir şey kazanmaz. Kötü sonsuzluktan ve onun aldatmacasından daha önce söz edilmişti; kavramın küllîliği erişilmiş ötedir; o sonsuzluk ise yalnızca sonsuza bir ilerleme olarak kaldığı ölçüde, ötenin erişilemez bir şey olarak kalmasından kurtulamaz. Küllîlik denince yalnızca tümlük, yani tek tek cüzîler olarak cüzîlerde tüketilmesi gereken bir küllîlik göz önüne geliyorsa, bu o kötü sonsuzluğa geri düşmektir; yahut da yalnızca çokluk tümlük yerine konur. Ama çokluk, ne kadar büyük olursa olsun, düpedüz tikellik olarak kalır ve tümlük değildir. — Ama burada kavramın kendinde ve kendi için var olan küllîliği belli belirsiz göz önüne gelir; tasavvurun tutunduğu kalıcı cüzîliğin ve tasavvurun refleksiyonundaki dışsallığın ötesine zorla iten, tümlüğü bütünlük olarak, daha doğrusu kategorik kendinde ve kendi için varlık olarak ayırt eden, kavramdır.

398

Diese Allgemeinheit hat das Dieses zu Grunde liegen, denn das Einzelne ist hier das in sich Reflektirte; seine weiteren Bestimmungen verlaufen sich daher äußerlich an ihm, und wie die Besonderheit sich deswegen als Einige bestimmte, so ist die Allgemeinheit, die das Subjekt erlangt hat, Allheit, und das partikulare Urtheil ist in das universelle übergegangen. c. Das universelle Urtheil. Die Allgemeinheit, wie sie am Subjekte des universellen Urtheils ist, ist die äußere Reflexions-Allgemeinheit, Allheit; Alle sind alle Einzelne; das Einzelne ist unverändert darin. Diese Allgemeinheit ist daher nur ein Zusammenfassen der für sich bestehenden Einzelnen; sie ist eine Gemeinschaftlichkeit, welche ihnen nur in der Vergleichung zukommt.--Diese Gemeinschaftlichkeit pflegt dem subjektiven Vorstellen zunächst einzufallen, wenn von Allgemeinheit die Rede ist. Als der zunächst liegende Grund, warum eine Bestimmung als eine allgemeine angesehen werden soll, wird angegeben, weil sie Mehreren zukomme. In der Analysis schwebt vornehmlich auch dieser Begriff von Allgemeinheit vor, indem z.B. die Entwickelung einer Funktion an einem Polynomium für das Allgemeinere gilt, als die Entwickelung derselben an einem Binomium; weil das Polynomium mehrere Einzelnheiten darstellt, als das Binomium. Die Forderung, daß die Funktion in ihrer Allgemeinheit dargestellt würde, verlangt eigentlich ein Pantonomium, die erschöpfte Unendlichkeit; aber hier stellt sich von selbst die Schranke jener Forderung ein, und die Darstellung der unendlichen Menge muß sich mit dem Sollen derselben, und daher auch mit einem Polynomium begnügen. In der That aber ist in den Fällen des Binomium schon das Pantonomium, in denen die Methode oder Regel nur die Abhängigkeit Eines Gliedes von Einem andern betrifft, und die Abhängigkeit Mehrerer Glieder von ihren vorhergehenden sich nicht partikularisirt, sondern eine und dieselbe Funktion zu Grunde liegen bleibt. Die Methode oder Regel ist als das wahrhaft Allgemeine anzusehen; in der Fortsetzung der Entwickelung, oder in der Entwickelung eines Polynomiums wird sie nur wiederholt; sie gewinnt somit durch die vergrößerte Mehrheit der Glieder nichts an Allgemeinheit. Es ist von der schlechten Unendlichkeit und deren Täuschung schon früher die Rede gewesen; die Allgemeinheit des Begriffs ist das erreichte Jenseits; jene Unendlichkeit aber bleibt mit dem Jenseits als einem Unerreichbaren behaftet, insofern sie der bloße Progreß ins Unendliche bleibt. Wenn bei der Allgemeinheit nur die Allheit vorschwebt, eine Allgemeinheit, welche in den Einzelnen als Einzelnen erschöpft werden soll, so ist dieß ein Rückfall in jene schlechte Unendlichkeit; oder aber es wird auch nur die Vielheit für Allheit genommen. Die Vielheit jedoch, so groß sie auch sey, bleibt schlechthin nur Partikularität, und ist nicht Allheit.--Es schwebt aber dabei die an und für sich seyende Allgemeinheit des Begriffs dunkel vor; er ist es, der gewaltsam über die beharrliche Einzelnheit, woran sich die Vorstellung hält, und über das Äußerliche ihrer Reflexion hinaustreibt, und die Allheit als Totalität, oder vielmehr das kategorische An- und Fürsichseyn unterscheidet.

399Bu, genel olarak ampirik küllîlik olan tümlükte başka bakımlardan da kendini gösterir. Cüzî olan dolaysız bir şey olarak önceden varsayıldığı, bu yüzden hazır bulunduğu ve dışarıdan alındığı ölçüde, onu tümlük olarak bir araya toplayan refleksiyon da ona aynı ölçüde dışsaldır. Ama cüzî olan bu olarak bu refleksiyona karşı düpedüz kayıtsız olduğu için, küllîlik ile böyle bir cüzî birleşip bir birlik oluşturamaz. Bu yüzden ampirik tümlük bir görev olarak, bir olması gereken olarak kalır; bu hâliyle varlık olarak temsil edilemez. Ampirik olarak küllî bir önerme ise (böyle önermeler yine de ortaya konuyor) şu örtük uzlaşmaya dayanır: Karşıtı yönünde bir örnek gösterilemediği sürece, durumların çokluğu tümlük yerine geçecektir; ya da öznel tümlük, yani bilgimize ulaşmış durumların tümlüğü, nesnel bir tümlük olarak alınabilecektir.

Üzerinde durduğumuz umumî yargıya şimdi daha yakından bakarsak, yukarıda belirtildiği gibi kendinde ve kendi için var olan küllîliği önceden varsayılmış olarak içeren özne, onu artık kendisinde konmuş olarak da taşır. "Bütün insanlar" önce insan cinsini, ikinci olarak bu cinsi tek tek bireylere ayrılmışlığı içinde ifade eder; ama öyle ki cüzîler aynı zamanda cinsin küllîliğine genişlemiştir; tersinden, küllîlik de cüzîlikle bu bağlantısı sayesinde cüzîlik kadar tam belirlenmiştir; bu sayede konmuş küllîlik önceden varsayılmış olana eşit hâle gelmiştir.

Ama asıl söylenirse, önceden varsayılmış olan önceden hesaba katılmamalı, sonuç biçim belirleniminde kendi başına ele alınmalıdır. — Cüzîlik, tümlüğe genişlemiş olduğu için, kendisiyle özdeş ilişki olan olumsuzluk olarak konmuştur. Böylece o ilk cüzîlik, örneğin bir Caius'un cüzîliği olarak kalmamıştır; küllîlikle özdeş belirlenim, yani küllînin mutlak belirlenmişliği olmuştur. — Tekil yargının o ilk cüzîliği, genel olarak olumlu varoluş yargısının dolaysız cüzîliği olarak doğmamıştı; daha baştan o yargının belirlenimlerinin olumsuz özdeşliği olmak üzere belirlenmişti. Refleksiyon yargısındaki hakiki önvarsayım budur; bu yargıda cereyan eden koymaya karşı, cüzîliğin o ilk belirliliği onun kendindesiydi; demek ki cüzîliğin kendinde olduğu şey, şimdi refleksiyon yargısının hareketiyle konmuştur, yani cüzîlik, belirlenmiş olanın kendi kendisiyle özdeş ilişkisi olarak konmuştur. Bu sayede cüzîliği tümlüğe genişleten o refleksiyon ona dışsal bir refleksiyon değildir; tersine, bu refleksiyonla cüzîlik daha şimdiden kendinde olduğu şey kendi için olur. — Demek ki sonuç gerçekte nesnel küllîliktir. Özne bu bakımdan, budan bazı yoluyla tümlüğe geçmiş olan refleksiyon yargısının biçim belirlenimini üzerinden atmıştır; artık "bütün insanlar" yerine "insan" demek gerekir.

399

Dieß zeigt sich auch sonst an der Allheit, welche überhaupt die empirische Allgemeinheit ist. Insofern das Einzelne als ein Unmittelbares vorausgesetzt ist, daher vorgefunden und äußerlich aufgenommen wird, ist ihm die Reflexion, welche es zur Allheit zusammenfaßt, ebenso äußerlich. Weil aber das einzelne als Dieses schlechthin gleichgültig gegen diese Reflexion ist, so können sich die Allgemeinheit und solches Einzelnes nicht zu einer Einheit vereinigen. Die empirische Allheit bleibt darum eine Aufgabe; ein Sollen, welches so nicht als Seyn dargestellt werden kann. Ein empirisch-allgemeiner Satz, denn es werden deren doch aufgestellt, beruht nun auf der stillschweigenden Übereinkunft, daß wenn nur keine Instanz des Gegentheils angeführt werden könne, die Mehrheit von Fällen für Allheit gelten solle; oder daß die subjektive Allheit, nämlich die der zur Kenntniß gekommenen Fälle, für eine objektive Allheit genommen werden dürfe. Näher nun das universelle Urtheil, bei dem wir stehen, betrachtet, so hat das Subjekt, das, wie vorhin bemerkt worden, die an- und fürsichseyende Allgemeinheit als vorausgesetzt enthält, dieselbe nun auch als gesetzte an ihm. Alle Menschen drückt erstlich die Gattung Mensch aus, zweitens diese Gattung in ihrer Vereinzelung, aber so, daß die Einzelnen zugleich zur Allgemeinheit der Gattung erweitert sind; umgekehrt ist die Allgemeinheit durch diese Verknüpfung mit der Einzelnheit ebenso vollkommen bestimmt, als die Einzelnheit; hierdurch ist die gesetzte Allgemeinheit der vorausgesetzten gleich geworden. Eigentlich aber ist nicht auf das Vorausgesetzte zum Voraus Rücksicht zu nehmen, sondern das Resultat an der Formbestimmung für sich zu betrachten.--Die Einzelnheit, indem sie sich zur Allheit erweitert hat, ist gesetzt als Negativität, welche identische Beziehung auf sich ist. Sie ist damit nicht jene erste Einzelnheit geblieben, wie z.B. die eines Cajus, sondern ist die mit der Allgemeinheit identische Bestimmung, oder das absolute Bestimmtseyn des Allgemeinen.--Jene erste Einzelnheit des singularen Urtheils war nicht die unmittelbare des positiven Urtheils des Daseyns überhaupt entstanden; sie war schon bestimmt, die negative Identität der Bestimmungen jenes Urtheils zu seyn. Dieß ist die wahrhafte Voraussetzung im Reflexions-Urtheil; gegen das an diesem sich verlaufende Setzen war jene erste Bestimmtheit der Einzelnheit das Ansich derselben; was sie somit ansich ist, ist nun durch die Bewegung des Reflexions-Urtheils gesetzt, nämlich die Einzelnheit als identische Beziehung des Bestimmten auf sich selbst. Dadurch ist jene Reflexion, welche die Einzelnheit zur Allheit erweitert, eine ihr nicht äußerliche; sondern es wird dadurch nur für sich, was sie schon an sich ist.--Das Resultat ist somit in Wahrheit die objektive Allgemeinheit. Das Subjekt hat insofern die Formbestimmung des Reflexions-Urtheils, welche vom Diesen durch Einiges zur Allheit hindurchging abgestreift; statt Alle Menschen ist nunmehr zu sagen: der Mensch.

400Böylece doğmuş olan küllîlik cinstir, yani kendisinde somut olan küllîliktir. Cins öznenin içinde bulunmaz; ne onun tek bir özelliğidir, ne de genel olarak bir özelliğidir; tek tek ayrılmış bütün belirliliği kendi cevherî yekpareliği içinde erimiş olarak barındırır. — Kendisiyle bu olumsuz özdeşlik olarak konmuş olduğu için cins özünde öznedir; ama artık yükleminin altına alınmış değildir. Böylece refleksiyon yargısının tabiatı genel olarak değişir.

Refleksiyon yargısı özünde bir altına alma yargısıydı. Yüklem kendinde var olan küllî olarak öznesine karşı belirlenmişti; içeriğine göre özsel bir bağıntı belirlenimi ya da bir ayırt edici özellik olarak da alınabilirdi; öyle bir belirlenim ki ona göre özne yalnızca özsel bir görünüştür. Ama özne nesnel küllîliğe dönüşecek şekilde belirlenince, böyle bir bağıntı belirleniminin, yani bir araya toplayan refleksiyonun altına alınmış olmaktan çıkar; böyle bir yüklem bu küllîliğe karşı daha çok bir tikeldir. Demek ki özne ile yüklemin bağıntısı tersine dönmüş ve yargı bu bakımdan ilk olarak kendini aşmıştır.

Yargının bu aşılması, henüz ele almamız gereken bağın belirlenimi hâline gelecek olanla çakışır; yargı belirlenimlerinin aşılması ile bunların bağa geçmesi aynı şeydir. — Şöyle ki: Özne küllîliğe yükseldiği ölçüde, bu belirlenim içinde yüklemle eşit hâle gelmiştir; çünkü refleksiyona uğramış küllîlik olarak yüklem de tikelliği içinde kavrar; bu yüzden özne ile yüklem özdeştir, yani bağda birleşmişlerdir. Bu özdeşlik cinstir, ya da bir şeyin kendinde ve kendi için var olan tabiatıdır. Demek ki bu özdeşlik yine bir yargıya ayrıştığı ölçüde, özne ile yüklemi birbiriyle ilişkiye sokan iç tabiattır: Bir zorunluluk ilişkisidir bu; onda o yargı belirlenimleri yalnızca özsel olmayan farklardır. "Bir cinsin bütün cüzîlerine ait olan şey, tabiatı gereği cinse aittir": Bu, dolaysız bir sonuçtur ve daha önce ortaya çıkan şeyin, yani örneğin bütün insanlar öznesinin biçim belirlenimini üzerinden attığının ve onun yerine insan demek gerektiğinin ifadesidir. — Bu kendinde ve kendi için var olan bağlantı, yeni bir yargının, zorunluluk yargısının temelini oluşturur.

C. Zorunluluk Yargısı

Küllîliğin ulaştığı belirlenim, ortaya çıktığı gibi, kendinde ve kendi için var olan, yani nesnel küllîliktir; öz alanında buna cevherlik karşılık gelir. Nesnel küllîlik cevherlikten şununla ayrılır: Kavrama aittir ve bu yüzden belirlenimlerinin yalnızca iç zorunluluğunu değil, konmuş zorunluluğunu da taşır; başka bir deyişle fark ona içkindir; cevher ise kendi farkını yalnızca arazlarında taşır, kendi içinde bir ilke olarak taşımaz.

400

Die Allgemeinheit, welche hierdurch entstanden ist, ist die Gattung; die Allgemeinheit, welche an ihr selbst Konkretes ist. Die Gattung inhärirt dem Subjekte nicht, oder ist nicht eine einzelne Eigenschaft, überhaupt nicht eine Eigenschaft desselben; sie enthält alle vereinzelnte Bestimmtheit in ihrer substantiellen Gediegenheit aufgelöst.--Sie ist darum, weil sie als diese negative Identität mit sich gesetzt ist, wesentlich Subjekt; aber ist ihrem Prädikate nicht mehr subsumirt. Hiermit verändert sich nun überhaupt die Natur des Reflexions-Urtheils. Dasselbe war wesentlich Urtheil der Subsumtion. Das Prädikat war als das ansichseyende Allgemeiner gegen sein Subjekt bestimmt; seinem Inhalte nach konnte es als wesentliche Verhältnißbestimmung oder auch als Merkmal genommen werden;--eine Bestimmung, nach welcher das Subjekt nur eine wesentliche Erscheinung ist. Aber zur objektiven Allgemeinheit bestimmt, hört es auf, unter solche Verhältnißbestimmung, oder zusammenfassende Reflexion subsumirt zu seyn; solches Prädikat ist gegen dies Allgemeinheit vielmehr ein Besonderes. Das Verhältniß von Subjekt und Prädikat hat sich somit umgekehrt, und das Urtheil sich insofern zunächst aufgehoben. Diese Aufhebung des Urtheils fällt mit dem zusammen, was die Bestimmung der Kopula wird, die wir noch zu betrachten haben; die Aufhebung der Urtheilsbestimmungen und ihr Übergang in die Kopula ist dasselbe.--Insofern nämlich das Subjekt sich in die Allgemeinheit erhoben hat, ist es in dieser Bestimmung dem Prädikate gleich geworden, welches als die reflektirte Allgemeinheit auch die Besonderheit in sich begreift; Subjekt und Prädikat sind daher identisch, d. i. sie sind in die Kopula zusammengegangen. Diese Identität ist die Gattung, oder an und für sich seyende Natur eines Dings. Insofern dieselbe also sich wieder in ein Urtheil dirimirt, ist es die innere Natur, wodurch sich Subjekt und Prädikat auf einander beziehen:--eine Beziehung der Nothwendigkeit, worin jene Urtheilsbestimmungen nur unwesentliche Unterschiede sind. Was allen Einzelnen einer Gattung zukommt, kommt durch ihre Natur der Gattung zu,--ist eine unmittelbare Konsequenz, und der Ausdruck dessen, was sich vorhin ergab, daß das Subjekt z.B. alle Menschen, seine Formbestimmung abstreift, und der Mensch dafür zu sagen ist. --Dieser an und für sich seyende Zusammenhang macht die Grundlage eines neuen Urtheils aus;--des Urtheils der Nothwendigkeit. C. Das Urtheil der Nothwendigkeit. Die Bestimmung, zu der sich die Allgemeinheit fortgebildet hat, ist, wie sich ergeben, die an- und fürsichseyende oder objektive Allgemeinheit, der in der Sphäre des Wesens die Substantialität entspricht. Sie unterscheidet sich von dieser dadurch, daß sie dem Begriffe angehört, und dadurch nicht nur die innere, sondern auch die gesetzte Nothwendigkeit ihrer Bestimmungen, oder daß der Unterschied ihr immanent ist, wogegen die Substanz den ihrigen nur in ihren Accidenzen, nicht aber als Princip in sich selbst hat.

401Bu nesnel küllîlik şimdi yargıda konmuştur; demek ki ilk olarak bu özsel belirliliğiyle birlikte, bu belirlilik ona içkin olarak konmuştur; ikinci olarak da bu belirlilik ondan farklı bir şey olarak, tikellik olarak konmuştur; o küllîlik bu tikelliğin cevherî temelini oluşturur. Küllîlik bu şekilde cins ve tür olarak belirlenmiştir.

a. Kategorik Yargı

Cins özünde bölünür, kendini türlere ayırıp iter; cins ancak türleri kendi altında kavradığı ölçüde cinstir; tür de ancak bir yandan cüzîlerde mevcut olduğu, öbür yandan cinste daha yüksek bir küllîlik olduğu ölçüde türdür. — Kategorik yargı, yüklem olarak, öznenin içkin tabiatını kendisinde taşıdığı böyle bir küllîliğe sahiptir. Ama kendisi zorunluluğun ilk, yani dolaysız yargısıdır; bu yüzden öznenin, cinse ya da türe karşı bir tikel ya da cüzî olmasını sağlayan belirliliği, bu bakımdan dışsal mevcudiyetin dolaysızlığına aittir. — Nesnel küllîlik de burada ancak dolaysız tikelleşmesine sahiptir; bu yüzden bir yandan kendisi de belirli bir küllîliktir ve ona karşı daha yüksek cinsler vardır; — öbür yandan tam da en yakın cins değildir, yani onun belirliliği tam da öznenin türe özgü tikelliğinin ilkesi değildir. Ama bu yargıda zorunlu olan, özne ile yüklemin cevherî özdeşliğidir; buna karşı öznenin yüklemden ayrılmasını sağlayan kendine özgü yanı, yalnızca özsel olmayan bir konmuş olmadır, — ya da yalnızca bir addır; özne, yükleminde kendinde ve kendi için varlığına refleksiyona uğramıştır. — Böyle bir yüklem önceki yargıların yüklemleriyle bir arada anılmamalıdır; örneğin

gül kırmızıdır,

gül bir bitkidir,

ya da: bu yüzük sarıdır,

o altındır

yargıları tek bir sınıfa atılır ve bir çiçeğin rengi gibi böylesine dışsal bir özellik onun bitkisel tabiatıyla eşit bir yüklem olarak alınırsa, en sıradan kavrayışın bile gözüne çarpması gereken bir fark gözden kaçırılmış olur. — Bu yüzden kategorik yargı olumlu ve olumsuz yargıdan kesinlikle ayırt edilmelidir; onlarda özne hakkında söylenen şey tek başına, tesadüfi bir içeriktir, kategorik yargıda ise bu içerik kendi içine refleksiyona uğramış biçimin bütünlüğüdür. Bu yüzden bağ kategorik yargıda zorunluluk anlamını taşır, onlarda ise yalnızca soyut, dolaysız varlık anlamını.

Öznenin yükleme karşı bir tikel olmasını sağlayan belirliliği, önce yine tesadüfi bir şeydir; özne ile yüklem biçim ya da belirlilik aracılığıyla zorunlu olarak birbiriyle ilişkili değildir; bu yüzden zorunluluk henüz iç zorunluluktur. — Ama özne ancak tikel olarak öznedir; nesnel küllîliğe sahip olduğu ölçüde de, ona özünde o henüz dolaysız olan belirliliğe göre sahip olmalıdır. Nesnel küllî, kendini belirlediği, yani kendini yargıya koyduğu için, kendinden itip ayırdığı bu belirlilikle böyle olarak özünde özdeş bir ilişki içindedir; yani bu belirlilik salt tesadüfi bir şey olarak değil, özsel olarak konmalıdır. Kategorik yargı ancak dolaysız varlığının bu zorunluluğu sayesinde nesnel küllîliğine karşılık gelir ve bu şekilde hipotetik yargıya geçmiştir.

401

Im Urtheil ist nun diese objektive Allgemeinheit gesetzt; somit erstlich mit dieser ihrer wesentlichen Bestimmtheit, als ihr immanent, zweitens als von ihr als Besonderheit verschieden, von der jene Allgemeinheit die substantielle Grundlage ausmacht. Sie ist auf diese Weise als Gattung und Art bestimmte. a. Das kategorische Urtheil. Die Gattung theilt sich, oder stößt sich wesentlich in Arten ab; sie ist Gattung, nur insofern sie Arten unter sich begreift; die Art ist Art nur, insofern sie einer Seits in Einzelnen existirt, anderer Seits in der Gattung eine höhere Allgemeinheit ist.--Das kategorische Urtheil hat nun eine solche Allgemeinheit zum Prädikate, an dem das Subjekt seine immanente Natur hat. Es ist aber selbst das erste oder unmittelbare Urtheil der Nothwendigkeit; daher die Bestimmtheit des Subjekts, wodurch es gegen die Gattung oder Art ein Besonderes oder Einzelnes ist, insofern der Unmittelbarkeit äußerlicher Existenz angehört.--Die objektive Allgemeinheit aber hat ebenso hier nur erst ihre unmittelbare Partikularisation; einer Seits ist sie darum selbst eine bestimmte, gegen welche es höhere Gattungen giebt;--anderer Seits ist sie nicht gerade die nächste, d. h. deren Bestimmtheit nicht gerade das Princip der specifischen Besonderheit des Subjekts ist. Was aber daran nothwendig ist, ist die substantielle Identität des Subjekts und Prädikates, gegen welche das Eigene, wodurch sich jenes von diesem unterscheidet, nur als ein unwesentliches Gesetztseyn, --oder auch nur ein Namen ist; das Subjekt ist in seinem Prädikate in sein An- und Fürsichseyn reflektirt.--Ein solches Prädikat sollte mit den Prädikaten der bisherigen Urtheile nicht zusammengestellt werden; wenn z.B. die Urtheile: die Rose ist roth, die Rose ist eine Pflanze, oder: dieser Ring ist gelb, er ist Gold, in Eine Klasse zusammengeworfen, und eine so äußerliche Eigenschaft, wie die Farbe einer Blume als ein gleiches Prädikat mit ihrer vegetabilischen Natur genommen wird, so wird ein Unterschied übersehen, der dem gemeinsten Auffassen auffallen muß.--Das kategorische Urtheil ist daher bestimmt von dem positiven und negativen Urtheile zu unterscheiden; in diesen ist das, was vom Subjekt ausgesagt wird, ein einzelner zufälliger Inhalt, in jenem ist er die Totalität der in sich reflektirten Form. Die Kopula hat daher in ihm die Bedeutung der Nothwendigkeit, in jenen nur des abstrakten, unmittelbaren Seyns. Die Bestimmtheit des Subjekts, wodurch es ein Besonderes gegen das Prädikat ist, ist zunächst noch ein Zufälliges; Subjekt und Prädikat sind nicht durch die Form oder Bestimmtheit als nothwendige bezogen; die Nothwendigkeit ist daher noch als innere. --Das Subjekt aber ist Subjekt nur als Besonderes, und insofern es objektive Allgemeinheit hat, soll es sie wesentlich nach jener erst unmittelbaren Bestimmtheit haben. Das Objektiv-Allgemeine, indem es sich bestimmt, d. i. sich ins Urtheil setzt, ist wesentlich in identischer Beziehung mit dieser aus ihm abgestoßenen Bestimmtheit als solcher, d. i. sie ist wesentlich, nicht als bloß Zufälliges zu setzen. Das kategorische Urtheil entspricht erst durch diese Nothwendigkeit seines unmittelbaren Seyns seiner objektiven Allgemeinheit, und ist auf diese Weise in das hypothetische Urtheil übergegangen.

402b. Hipotetik Yargı

A varsa, B vardır; ya da A'nın varlığı kendi varlığı değil, bir başkasının, B'nin varlığıdır. — Bu yargıda konmuş olan şey, kategorik yargıda henüz konmamış olan dolaysız belirliliklerin zorunlu bağlantısıdır. — Burada iki dolaysız mevcudiyet, yani dışsal olarak tesadüfi iki şey vardır; kategorik yargıda ise önce bunlardan yalnızca biri, özne vardır; ama biri öbürüne karşı dışsal olduğu için, öbürü de dolaysızca birinciye karşı dışsaldır. — Bu dolaysızlık yüzünden iki yanın içeriği henüz birbirine karşı kayıtsızdır; bu yüzden bu yargı önce boş biçimden bir önermedir. Dolaysızlık, ilk olarak, böyle olarak bağımsız, somut bir varlıktır gerçi; ama ikinci olarak özsel olan onun ilişkisidir; bu yüzden o varlık aynı ölçüde salt imkândır; hipotetik yargı A'nın var olduğunu ya da B'nin var olduğunu içermez, yalnızca biri varsa öbürünün de var olduğunu içerir; var olarak konmuş olan, uçların kendileri değil, yalnızca bağlantılarıdır. Daha doğrusu bu zorunlulukta her biri aynı ölçüde bir başkasının varlığı olarak konmuştur. — Özdeşlik önermesi şunu söyler: A yalnızca A'dır, B değildir; B de yalnızca B'dir, A değildir. Hipotetik yargıda ise sonlu şeylerin varlığı, biçimsel hakikatlerine göre kavram tarafından konmuştur; şöyle ki sonlu olan kendi varlığıdır, ama aynı ölçüde kendi varlığı değil, bir başkasının varlığıdır. Varlık alanında sonlu olan değişir, bir başkası olur; öz alanında görünüştür ve onun varlığının, bir başkasının onda görünmesinden ibaret olduğu konmuştur; zorunluluk da henüz böyle olarak konmamış olan iç ilişkidir. Kavram ise bu özdeşliğin konmuş olması, var olanın soyut değil somut bir kendisiyle özdeşlik olması ve kendisinde dolaysızca bir başkasının varlığı olmasıdır.

Hipotetik yargı, refleksiyon bağıntıları sayesinde daha yakın bir belirlilik içinde, temel ile sonuç, şart ile şartlanmış, nedensellik vb. bağıntısı olarak alınabilir. Kategorik yargıda cevherlik nasıl kavram biçimi içindeyse, hipotetik yargıda da nedensellik bağlantısı kavram biçimi içindedir. Bu bağıntı ve öbür bağıntılar hepsi hipotetik yargının altında durur; ama burada artık bağımsız yanların bağıntıları değildir; bu yanlar özünde yalnızca bir ve aynı özdeşliğin momentleridir. — Yine de bunlar hipotetik yargıda henüz kavram belirlenimlerine göre cüzî ya da tikel ile küllî olarak karşı karşıya konmuş değildir, ancak genel olarak momentler olarak konmuştur. Hipotetik yargı bu bakımdan daha çok bir önerme görünümündedir; tikel yargı nasıl belirsiz bir içeriğe sahipse, hipotetik yargı da belirsiz bir biçime sahiptir; çünkü içeriği özne ile yüklem belirlenimi içinde bir bağıntı kurmaz. — Ama kendinde varlık, bir başkasının varlığı olduğu için tam da bu sayede kendisinin ve başkasının birliğidir, dolayısıyla küllîliktir; aynı zamanda da asıl olarak yalnızca bir tikeldir, çünkü belirli bir şeydir ve belirliliği içinde salt kendisiyle ilişki kurmaz. Ama konmuş olan yalın, soyut tikellik değildir; belirliliklerin taşıdığı dolaysızlık sayesinde tikelliğin momentleri birbirinden farklı olarak konmuştur; aynı zamanda bu momentlerin ilişkilerini oluşturan birlikleri sayesinde de tikellik onların bütünlüğü olarak konmuştur. — Demek ki bu yargıda gerçekte konmuş olan, kavramın somut özdeşliği olarak küllîliktir; kavramın belirlenimleri kendi başlarına bir varlık sürdürmez, yalnızca küllîlik içinde konmuş tikelliklerdir. Böylece bu yargı ayrık yargıdır.

402

b. Das hypothetische Urtheil. Wenn A ist, so ist B; oder das Seyn des A ist nicht sein eigenes Seyn, sondern das Seyn eines Andern, des B.--Was in diesem Urtheil gesetzt ist, ist der nothwendige Zusammenhang von unmittelbaren Bestimmtheiten, welcher im kategorischen Urtheile noch nicht gesetzt ist.--Es sind hier zwei unmittelbare Existenzen, oder äußerlich zufällige, deren im kategorischen Urtheile zunächst nur eine, das Subjekt, ist; indem aber das eine äußerlich gegen das andere ist, so ist unmittelbar dieß andere auch äußerlich gegen das erste.--Nach dieser Unmittelbarkeit ist der Inhalt beider Seiten noch ein gleichgültiger gegen einander; dieß Urtheil ist daher zunächst ein Satz der leeren Form. Nun ist die Unmittelbarkeit erstlich zwar als solche ein selbstständiges, konkretes Seyn; aber zweitens ist die Beziehung desselben das wesentliche; jenes Seyn ist daher ebenso sehr als bloße Möglichkeit; das hypothetische Urtheil enthält nicht, daß A ist, oder daß B ist, sondern nur wenn eines ist, so ist das andere; nur der Zusammenhang der Extreme ist gesetzt als seyend, nicht sie selbst. Vielmehr ist in dieser Nothwendigkeit jedes gesetzt, als ebenso sehr das Seyn eines Andern.--Der Satz der Identität sagt aus: A ist nur A, nicht B; und B ist nur B, nicht A; im hypothetischen Urtheil ist dagegen das Seyn der endlichen Dinge nach ihrer formellen Wahrheit durch den Begriff gesetzt, daß nämlich das Endliche sein eigenes Seyn, aber ebenso sehr nicht das seinige, sondern das Seyn eines Andern ist. In der Sphäre des Seyns verändert sich das Endliche, es wird zu einem Andern; in der Sphäre des Wesens ist es Erscheinung und gesetzt, daß sein Seyn darin besteht, daß ein Anderes an ihm scheint, und die Nothwendigkeit ist die innere, noch nicht als solche gesetzte, Beziehung. Der Begriff aber ist dieß, daß diese Identität gesetzt ist, und daß das Seyende nicht die abstrakte Identität mit sich, sondern die konkrete ist, und unmittelbar an ihm selbst das Seyn eines Andern. Das hypothetische Urtheil kann durch die Reflexions-Verhältnisse in näherer Bestimmtheit genommen werden, als Verhältniß von Grund und Folge, Bedingung und Bedingtem, Kausalität u. s. f. Wie im kategorischen Urtheile die Substantialität, so ist im hypothetischen der Zusammenhang der Kausalität in seiner Begriffsform. Dieses und die andern Verhältnisse stehen sämmtlich unter ihm, sind aber hier nicht mehr als Verhältnisse von selbstständigen Seiten, sondern diese sind wesentlich nur als Momente Einer und derselben Identität. --Jedoch sind sie in ihm noch nicht nach den Begriffsbestimmungen als Einzelnes oder Besonderes und Allgemeines entgegengesetzt, sondern nur erst als Momente überhaupt. Das hypothetische Urtheil hat insofern mehr die Gestalt eines Satzes; wie das partikulare Urtheil von unbestimmtem Inhalte ist, so ist das hypothetische von unbestimmter Form, indem sein Inhalt sich nicht in der Bestimmung von Subjekt und Prädikat verhält.--Doch an sich ist das Seyn, da es das Seyn des Andern ist, eben dadurch Einheit seiner selbst und des Andern, und hiermit Allgemeinheit; es ist damit zugleich eigentlich nur ein Besonderes, da es Bestimmtes, und in seiner Bestimmtheit sich nicht bloß auf sich Beziehendes ist. Es ist aber nicht die einfache abstrakte Besonderheit gesetzt, sondern durch die Unmittelbarkeit, welche die Bestimmtheiten haben, sind die Momente derselben als unterschiedene; zugleich durch die Einheit derselben, die ihre Beziehung ausmacht, ist die Besonderheit auch als die Totalität derselben.--Was in Wahrheit daher in diesem Urtheile gesetzt ist, ist die Allgemeinheit, als die konkrete Identität des Begriffs, dessen Bestimmungen kein Bestehen für sich haben, sondern nur in ihr gesetzte Besonderheiten sind. So ist es das disjunktive Urtheil.

403c. Ayrık Yargı

Kategorik yargıda kavram, nesnel küllîlik ve dışsal bir cüzîlik olarak bulunur. Hipotetik yargıda bu dışsallıkta kavram kendi olumsuz özdeşliği içinde ortaya çıkar; bu özdeşlik sayesinde momentler, birinci yargıda dolaysızca taşıdıkları belirliliği, ayrık yargıda artık konmuş olarak kazanır. Bu yüzden ayrık yargı, nesnel küllîliğin aynı zamanda biçimle birleşmiş olarak konmasıdır. Demek ki ilk olarak somut küllîliği, yani cinsi, yalın biçimde, özne olarak içerir; ikinci olarak da aynı küllîliği, ama farklı belirlenimlerinin bütünlüğü olarak içerir. A ya B'dir ya C'dir. Bu, kavramın zorunluluğudur; burada ilk olarak iki ucun aynılığı, kapsamlarının, içeriklerinin ve küllîliklerinin bir ve aynı olmasıdır; ikinci olarak uçlar kavram belirlenimlerinin biçimine göre farklıdır, ama öyle ki o özdeşlik yüzünden bu fark salt biçimdir. Üçüncü olarak, bu yüzden özdeş nesnel küllîlik, özsel olmayan biçime karşı kendi içine refleksiyona uğramış olan olarak, yani içerik olarak görünür; ama bu içerik biçimin belirliliğini kendisinde taşır: bir kere cinsin yalın belirliliği olarak; bir kere de tam bu belirlilik kendi farkına doğru gelişmiş olarak; bu şekilde o, türlerin tikelliği ve onların bütünlüğü, yani cinsin küllîliğidir. — Gelişmesi içindeki tikellik yüklemi oluşturur; çünkü öznenin bütün küllî alanını, ama aynı zamanda bu alanı tikelleşmenin ayrımlanması içinde de barındırdığı ölçüde, daha küllî olandır.

Bu tikelleşmeye daha yakından bakılırsa, önce, cins türlerin cevherî küllîliğini oluşturur; bu yüzden özne hem B hem C'dir; bu hem... hem tikelin küllîyle olumlu özdeşliğini belirtir; bu nesnel küllî, tikelliği içinde kendini tamamen korur. İkinci olarak türler birbirini dışlar; A ya B'dir ya C'dir; çünkü türler küllî alanın belirli farkıdır. Bu ya... ya onların olumsuz ilişkisidir. Ama bu ilişkide de öbüründeki kadar özdeştirler; cins, belirli tikeller olarak onların birliğidir. — Cins, varoluş yargılarında olduğu gibi soyut bir küllîlik olsaydı, türler de yalnızca farklı ve birbirine karşı kayıtsız şeyler olarak alınmalıydı; ama cins, yalnızca karşılaştırma ve dışarıda bırakma yoluyla doğmuş o dışsal küllîlik değil, türlerin içkin ve somut küllîliğidir. — Ampirik bir ayrık yargı zorunluluktan yoksundur; A ya B'dir ya C'dir ya D'dir vb., çünkü B, C, D vb. türleri hazır bulunmuştur; bununla asıl olarak hiçbir ya... ya dile getirilemez; çünkü böyle türler olsa olsa öznel bir tamlık oluşturur; bir tür öbürünü dışlar gerçi, ama ya... ya, daha başka her türü dışlar ve bütün bir alanı kendi içinde kapatır. Bu bütünlük zorunluluğunu nesnel küllînin olumsuz birliğinde bulur; nesnel küllî cüzîliği kendi içinde eritmiştir ve onu farkın yalın ilkesi olarak içkin biçimde kendinde taşır; türler bu ilke sayesinde belirlenmiş ve birbiriyle ilişkilidir. Ampirik türler ise farklarını herhangi bir tesadüfte bulurlar; bu tesadüf dışsal bir ilkedir, dolayısıyla onların ilkesi değildir, yani cinsin içkin belirliliği de değildir; bu yüzden belirliliklerine göre birbirleriyle ilişkili de değildirler. — Oysa türler belirliliklerinin ilişkisi sayesinde yüklemin küllîliğini oluşturur. — Sözde karşıt ve çelişik kavramların asıl yeri ancak burası olmalıydı; çünkü ayrık yargıda özsel kavram farkı konmuştur; ama aynı zamanda hakikatlerini de bu yargıda bulurlar: Şöyle ki ⟦karşıt olan ile çelişik olan kendileri de ayrık olarak⟧ farklıdır⟦?⟧. Türler, yalnızca farklı oldukları ölçüde karşıttır; yani nesnel tabiatları olan cins sayesinde kendinde ve kendi için var olan bir kalıcılığa sahiptirler; birbirlerini dışladıkları ölçüde ise çelişiktir. Ama bu belirlenimlerin her biri tek başına tek yanlıdır ve hakikatsizdir; ayrık yargının ya... yasında hakikatleri olarak birlikleri konmuştur; bu birliğe göre o bağımsız kalıcılık, somut küllîlik olarak, türlerin birbirini dışlamasını sağlayan olumsuz birliğin ilkesidir de.

403

c. Das disjunktive Urtheil. Im kategorischen Urtheil ist der Begriff als objektive Allgemeinheit, und eine äußerliche Einzelnheit. Im hypothetischen tritt an dieser Äußerlichkeit der Begriff in seiner negativen Identität hervor; durch diese erhalten sie die nun im disjunktiven Urtheile gesetzte Bestimmtheit, welche sie im ersten unmittelbar haben. Das disjunktive Urtheil ist daher die objektive Allgemeinheit zugleich in der Vereinigung mit der Form gesetzt. Es enthält also erstens die konkrete Allgemeinheit oder die Gattung, in einfacher Form, als das Subjekt; zweitens dieselbe aber als Totalität ihrer unterschiedenen Bestimmungen. A ist entweder B oder C. Dieß ist die Nothwendigkeit des Begriffs, worin erstens die Dieselbigkeit beider Extreme einerlei Umfang, Inhalt und Allgemeinheit ist; zweitens sind sie nach der Form der Begriffsbestimmungen unterschieden, so daß aber um jener Identität willen diese als bloße Form ist. Drittens erscheint die identische objektive Allgemeinheit deswegen als das in sich Reflektirte gegen die unwesentliche Form, als Inhalt, der aber an ihm selbst die Bestimmtheit der Form hat; das eine Mal als die einfache Bestimmtheit der Gattung; das andere Mal eben diese Bestimmtheit als in ihren Unterschied entwickelt,--auf welche Weise sie die Besonderheit der Arten, und deren Totalität, die Allgemeinheit der Gattung, ist.--Die Besonderheit in ihrer Entwickelung macht das Prädikat aus, weil sie insofern das Allgemeinere ist, als sie die ganze allgemeine Sphäre des Subjekts, aber auch dieselbe in der Auseinandersetzung der Besonderung enthält. Diese Besonderung näher betrachtet, so macht vor's Erste die Gattung die substantielle Allgemeinheit der Arten aus; das Subjekt ist daher sowohl B als C; dieses sowohl als bezeichnet die positive Identität des Besondern mit dem Allgemeinen; dieß objektive Allgemeine erhält sich vollkommen in seiner Besonderheit. Die Arten zweitens schließen sich gegenseitig aus; A ist entweder B oder C; denn sie sind der bestimmte Unterschied der allgemeinen Sphäre. Dieß Entweder-Oder ist die negative Beziehung derselben. In dieser sind sie aber ebenso identisch als in jener; die Gattung ist ihre Einheit als bestimmter Besonderen.--Wäre die Gattung eine abstrakte Allgemeinheit, wie in den Urtheilen des Daseyns, so wären die Arten auch nur als verschiedene und gegen einander gleichgültige zu nehmen; sie ist aber nicht jene äußere, nur durch Vergleichung und Weglassung entstandene Allgemeinheit, sondern ihre immanente und konkrete.--Ein empirisches disjunktives Urtheil ist ohne Nothwendigkeit; A ist entweder B oder C oder D u. s. f., weil die Arten B, C, D u. s. f. sich vorgefunden haben; es kann eigentlich kein Entweder-Oder dadurch ausgesprochen werden; denn solche Arten machen nur etwa eine subjektive Vollständigkeit aus; die eine Art schließt zwar die andere aus, aber Entweder Oder schließt jede weitere aus, und schließt eine totale Sphäre in sich ab. Diese Totalität hat ihre Nothwendigkeit in der negativen Einheit des Objektiv-Allgemeinen, welches die Einzelnheit in sich aufgelöst, und als einfaches Princip des Unterschieds immanent in sich hat, wodurch die Arten bestimmt und bezogen sind. Die empirischen Arten dagegen haben ihre Unterschiede an irgend einer Zufälligkeit, die ein äußerliches Princip, oder daher nicht ihr Princip, somit auch nicht die immanente Bestimmtheit der Gattung ist; sie sind darum nach ihrer Bestimmtheit auch nicht auf einander bezogen.--Durch die Beziehung ihrer Bestimmtheit machen die Arten aber die Allgemeinheit des Prädikats aus.--Die sogenannten konträren und kontradiktorischen Begriffe sollten hier eigentlich erst ihre Stelle finden; denn im disjunktiven Urtheile ist der wesentliche Begriffsunterschied gesetzt; aber sie haben darin auch zugleich ihre Wahrheit, daß nämlich das ⟦Konträre und Kontradiktorische selbst disjunktiv⟧ unterschieden ist⟦?⟧. Konträr sind die Arten, insofern sie nur verschieden sind, nämlich durch die Gattung als ihre objektive Natur haben sie ein an- und fürsichseyendes Bestehen; kontradiktorisch, insofern sie sich ausschließen. Jede dieser Bestimmungen für sich ist aber einseitig und ohne Wahrheit; im Entweder-Oder des disjunktiven Urtheils ist ihre Einheit als ihre Wahrheit gesetzt, nach welcher jenes selbstständiges Bestehen als konkrete Allgemeinheit selbst auch das Princip der negativen Einheit ist, wodurch sie sich gegenseitig ausschließen.

404Özne ile yüklemin olumsuz birliğe göre az önce gösterilen özdeşliği sayesinde, ayrık yargıda cins en yakın cins olarak belirlenmiştir. Bu ifade önce, bir küllînin kendi altında duran bir tikelliğe karşı içerdiği belirlenimlerin daha çok ya da daha az olmasından ibaret salt bir kemiyet farkına işaret eder. Buna göre en yakın cinsin asıl ne olduğu tesadüfi kalır. Ama cins, yalnızca belirlenimleri dışarıda bırakarak oluşturulmuş bir küllî olarak alındığı ölçüde, asıl olarak hiçbir ayrık yargı oluşturamaz; çünkü ya... yanın ilkesini oluşturan belirliliğin onda hâlâ kalıp kalmadığı tesadüfe bağlıdır; cins genel olarak türlerde kendi belirliliğine göre temsil edilmiş olmaz, türler de yalnızca tesadüfi bir tamlığa sahip olabilirdi. Kategorik yargıda cins önce özneye karşı yalnızca bu soyut biçimdedir; bu yüzden zorunlu olarak özneye en yakın cins değildir ve bu bakımdan dışsaldır. Ama cins somut olarak özünde belirlenmiş bir küllîlik olduğu için, yalın belirlilik olarak, o yalınlıkta yalnızca aşılmış olan ama gerçek farklarını türlerde bulan kavram momentlerinin birliğidir. Bu yüzden cins, bir türün türe özgü farkı cinsin özsel belirliliğinde bulunduğu ve genel olarak türler kendi farklı belirlenimlerinin ilkesini cinsin tabiatında bulduğu ölçüde, o türün en yakın cinsidir.

Az önce ele alınan yan, özne ile yüklemin genel olarak belirlenmişlik yanından özdeşliğini oluşturur; bu yan hipotetik yargıyla konmuştur; o yargının zorunluluğu dolaysız ve farklı şeylerin bir özdeşliğidir, bu yüzden özünde olumsuz birlik olarak vardır. Genel olarak özneyi ve yüklemi birbirinden ayıran, bu olumsuz birliktir; ama bu birlik şimdi kendisi de farklılaşmış olarak konmuştur: öznede yalın belirlilik olarak, yüklemde bütünlük olarak. Özne ile yüklemin o ayrılması kavram farkıdır; yüklemdeki türlerin bütünlüğü de tam böyle olmalıdır, başka bir fark olamaz. — Demek ki ayrık üyelerin birbirine karşı belirlenimi bununla ortaya çıkar. Bu belirlenim kavramın farkına indirgenir; çünkü kendini ayrıklaştıran ve belirleniminde kendi olumsuz birliğini açığa vuran yalnızca kavramdır. Bundan başka tür burada yalnızca yalın kavram belirliliğine göre hesaba katılır, ideadan daha ileri bağımsız bir realiteye çıkmış olduğu şekle göre değil; bu şekil, cinsin yalın ilkesinde elbette düşer; ama özsel ayrım kavramın bir momenti olmalıdır. Burada ele alınan yargıda asıl olarak kavramın kendi ileri belirlenmesiyle artık onun ayrıklaşması da konmuştur; yani kavramda onun kendinde ve kendi için var olan belirlenimi, belirli kavramlara ayrılması olarak ortaya çıkmış olan şey konmuştur. — Kavram küllî, yani tikellerin olumlu olduğu kadar olumsuz bütünlüğü olduğu için, tam da bu sayede kendisi de dolaysızca ayrık üyelerinden biridir; öbür üye ise bu küllîliğin kendi tikelliğine erimiş hâlidir, ya da kavramın belirlilik olarak belirliliğidir; küllîlik tam da bu belirlilikte kendini bütünlük olarak gösterir. — Bir cinsin türlere ayrılması henüz bu biçime ulaşmamışsa, bu, ayrılmanın kavramın belirliliğine yükselmediğinin ve kavramdan çıkmadığının bir kanıtıdır. — Renk ya mor, çivit mavisi, açık mavi, yeşil, sarı, turuncu ya da kırmızıdır; böyle bir ayrılmanın ampirik bakımdan da karışık ve katışık olduğu ilk bakışta görülür; bu yönden, kendi başına ele alınınca, daha şimdiden barbarca diye nitelenmelidir. Renk, aydınlık ile karanlığın somut birliği olarak kavranmışsa, bu cins, onun türlere tikelleşmesinin ilkesini oluşturan belirliliği kendisinde taşır. Bu türlerden biri, karşıtlığı dengede tutan, kendi yoğunluğu içine kapatılmış ve olumsuzlanmış olarak içeren düpedüz yalın renk olmalıdır; onun karşısında aydınlık ile karanlığın bağıntısındaki karşıtlık kendini göstermelidir; bir tabiat olayı söz konusu olduğundan, buna karşıtlığın kayıtsız nötrlüğü de eklenmelidir. — Mor ve turuncu gibi karışımları, çivit mavisi ve açık mavi gibi derece farklarını tür saymak, ancak büsbütün düşüncesiz bir tutumdan kaynaklanabilir; böyle bir tutum ampirizm için bile pek az refleksiyon gösterir. — Bundan başka ayrılmanın, tabiatın ya da tinin ortamında gerçekleşmesine göre hangi farklı ve daha yakından belirlenmiş biçimlere sahip olduğunu açmak buranın işi değildir.

404

Durch die so eben aufgezeigte Identität des Subjekts und Prädikats nach der negativen Einheit ist die Gattung im disjunktiven Urtheile als die nächste bestimmt. Dieser Ausdruck deutet zunächst auf einen bloßen Quantitäts-Unterschied von Mehr oder Weniger Bestimmungen, die ein Allgemeines gegen eine unter ihm stehende Besonderheit enthalte. Es bleibt hiernach zufällig, was eigentlich die nächste Gattung ist. Insofern aber die Gattung als ein bloß durch Weglassen von Bestimmungen gebildetes Allgemeines genommen wird, kann sie eigentlich kein disjunktives Urtheil bilden; denn es ist zufällig, ob die Bestimmtheit etwa in ihr noch geblieben sey, welche das Princip des Entweder-Oder ausmacht; die Gattung wäre überhaupt nicht nach ihrer Bestimmtheit in den Arten dargestellt, und diese könnten nur eine zufällige Vollständigkeit haben. In dem kategorischen Urtheile ist die Gattung zunächst nur in dieser abstrakten Form gegen das Subjekt, daher nicht nothwendig die ihm nächste Gattung, und insofern äußerlich. Indem aber die Gattung als konkrete wesentlich bestimmte Allgemeinheit ist, so ist sie als die einfache Bestimmtheit die Einheit von den Begriffs-Momenten, welche in jener Einfachheit nur aufgehoben sind, aber ihren realen Unterschied in den Arten haben. Die Gattung ist daher insofern die nächste einer Art, als diese ihre specifische Unterscheidung an der wesentlichen Bestimmtheit jener, und die Arten überhaupt ihre unterschiedene Bestimmung als Princip in der Natur der Gattung haben. Die so eben betrachtete Seite macht die Identität des Subjekts und Prädikats nach der Seite des Bestimmtseyns überhaupt aus; eine Seite, die durch das hypothetische Urtheil gesetzt worden, dessen Nothwendigkeit eine Identität Unmittelbarer und Verschiedener, daher wesentlich als negative Einheit ist. Diese negative Einheit ist es überhaupt, welche das Subjekt und Prädikat abscheidet, die aber nunmehr selbst als unterschieden gesetzt ist, im Subjekte als einfache Bestimmtheit, im Prädikate als Totalität. Jenes Abscheiden des Subjekts und Prädikats ist der Begriffsunterschied; die Totalität der Arten im Prädikat kann aber eben so kein anderer seyn.--Die Bestimmung der disjunktiven Glieder gegen einander ergiebt sich also hierdurch. Sie reducirt sich auf den Unterschied des Begriffes, denn es ist nur dieser, der sich disjungirt, und in seiner Bestimmung seine negative Einheit offenbart. Übrigens kommt die Art hier nur in Betracht nach ihrer einfachen Begriffsbestimmtheit, nicht nach der Gestalt, wie sie aus der Idee in weitere selbstständige Realität getreten ist; diese fällt allerdings in dem einfachen Princip der Gattung weg; aber die wesentliche Unterscheidung muß Moment des Begriffs seyn. In dem hier betrachteten Urtheil ist eigentlich durch die eigene Fortbestimmung des Begriffs nunmehr selbst seine Disjunktion gesetzt, dasjenige, was sich beim Begriff als seine an- und fürsichseyende Begriff, als seine Unterscheidung in bestimmte Begriffe ergeben hat.--Weil er nun das Allgemeine, die positive ebenso sehr, wie die negative Totalität der Besondern ist, so ist er selbst eben dadurch auch unmittelbar eines seiner disjunktiven Glieder; das andere aber ist diese Allgemeinheit in ihre Besonderheit aufgelöst, oder die Bestimmtheit des Begriffs, als Bestimmtheit; in welcher eben die Allgemeinheit sich als die Totalität darstellt.--Wenn die Disjunktion einer Gattung in Arten noch nicht diese Form erreicht hat, so ist dieß ein Beweis, daß sie sich nicht zur Bestimmtheit des Begriffes erhoben, und nicht aus ihm hervorgegangen ist.--Die Farbe ist entweder violet, indigoblau, hellblau, grün, gelb, orange, oder roth;--solcher Disjunktion ist ihre auch empirische Vermischung und Unreinheit sogleich anzusehen; sie ist von dieser Seite, für sich betrachtet, schon barbarisch zu nennen. Wenn die Farbe als die konkrete Einheit von Hell und Dunkel begriffen worden, so hat diese Gattung die Bestimmtheit an ihr, welche das Princip ihrer Besonderung in Arten ausmacht. Von diesen aber muß die eine die schlechthin einfache Farbe seyn, welche den Gegensatz gleichschwebend und in ihre Intensität eingeschlossen und negirt enthält; ihr gegenüber muß der Gegensatz des Verhältnisses des Hellen und Dunkeln sich darstellen, wozu, da es ein Natur-Phänomen betrifft, noch die gleichgültige Neutralität des Gegensatzes kommen muß.--Vermischungen, wie Violet und Orange, und Gradunterschiede, wie Indigoblau und Hellblau, für Arten zu halten, kann nur in einem ganz unüberlegten Verfahren seinen Grund haben, das selbst für den Empirismus zu wenig Reflexion zeigt.--Was übrigens die Disjunktion, je nachdem sie im Elemente der Natur oder des Geistes geschieht, für unterschiedene und noch näher bestimmte Formen habe, gehört nicht hierher auszuführen.

405Ayrık yargı önce ayrılmanın üyelerini yükleminde taşır; ama aynı ölçüde kendisi de ayrılmıştır; öznesi ve yüklemi ayrılmanın üyeleridir; bunlar, belirlilikleri içinde ama aynı zamanda özdeş olarak konmuş kavram momentleridir; şu iki bakımdan özdeştirler: α) öznede yalın cins, yüklemde ise küllî alan ve kavram momentlerinin bütünlüğü olarak bulunan nesnel küllîlikte; β) olumsuz birlikte, yani zorunluluğun gelişmiş bağlantısında; bu bağlantıya göre öznedeki yalın belirlilik türlerin farkına dağılmış ve tam bu farkta türlerin özsel ilişkisi ve kendi kendisiyle özdeş olan olmuştur.

Bu birlik, bu yargının bağı, yani uçların özdeşlikleri sayesinde birleştikleri şey, demek ki kavramın kendisidir, hem de konmuş olarak; böylece salt zorunluluk yargısı kavram yargısına yükselmiştir.

D. Kavram Yargısı

"Gül kırmızıdır", "kar beyazdır" vb. gibi varoluş yargıları vermeyi bilmek, büyük bir yargı gücü gösterdiği hâliyle pek sayılmaz. Refleksiyon yargıları daha çok önermedir; zorunluluk yargısında nesne gerçi nesnel küllîliği içinde bulunur, ama nesnenin kavramla ilişkisi ancak şimdi ele alınacak yargıda vardır. Kavram bu yargının temelindedir, hem de nesneyle ilişki içinde, realitenin ona uygun olabileceği ya da olmayabileceği bir olması gereken olarak. — Bu yüzden ancak böyle bir yargı hakiki bir değerlendirme içerir; iyi, fena, doğru, güzel, yerinde vb. yüklemleri, şeyin kendi küllî kavramıyla, yani düpedüz önceden varsayılmış olması gerekenle ölçüldüğünü ve onunla uyuşup uyuşmadığını ifade eder.

Kavram yargısına modalite yargısı denmiş ve bu yargının, özne ile yüklemin ilişkisinin dışsal bir anlama yetisinde nasıl bir bağıntı içinde bulunduğunun biçimini içerdiği, bağın değerini yalnızca düşünmeyle ilişki içinde ilgilendirdiği sanılmıştır. Buna göre problematik yargı, olumlamanın ya da olumsuzlamanın keyfî ya da mümkün olarak kabul edilmesinden; asertorik yargı, doğru, yani gerçek olarak; apodiktik yargı ise zorunlu olarak kabul edilmesinden ibaretmiş. — Bu yargıda yargının kendisinden dışarı çıkmanın ve onun belirlenimini salt öznel bir şey olarak görmenin neden bu kadar akla yakın geldiği kolayca anlaşılır. Çünkü burada yargıda yeniden ortaya çıkan ve dolaysız bir gerçeklikle bağıntı kuran şey kavramdır, yani öznel olandır. Ama bu öznel olan dışsal refleksiyonla karıştırılmamalıdır; dışsal refleksiyon da elbette öznel bir şeydir, ama kavramın kendisinden başka bir anlamda; ayrık yargıdan yeniden ortaya çıkan kavram daha çok salt bir tarz ve şeklin tam karşıtıdır. Önceki yargılar bu anlamda yalnızca öznel bir şeydir; çünkü kavramın kaybolduğu bir soyutlamaya ve tek yanlılığa dayanırlar. Kavram yargısı ise tersine nesnel olandır ve onlara karşı hakikattir; tam da temelinde kavram yattığı için, ama dışsal refleksiyon içinde ya da öznel, yani tesadüfi bir düşünmeyle ilişki içinde değil, kavram olarak belirliliği içinde yattığı için.

405

Das disjunktive Urtheil hat zunächst in seinem Prädikate die Glieder der Disjunktion; aber ebenso sehr ist es selbst disjungirt; sein Subjekt und Prädikat sind die Glieder der Disjunktion; sie sind die in ihrer Bestimmtheit aber zugleich als identisch gesetzten Begriffs-Momente, als identisch α) in der objektiven Allgemeinheit, welche in dem Subjekte als die einfache Gattung, und in dem Prädikat als die allgemeine Sphäre und als Totalität der Begriffs-Momente ist, und β) in der negativen Einheit, dem entwickelten Zusammenhange der Nothwendigkeit, nach welchem die einfache Bestimmtheit im Subjekte in den Unterschied der Arten auseinandergegangen, und eben darin deren wesentliche Beziehung und das mit sich selbst Identische ist. Diese Einheit, die Kopula dieses Urtheils, worin die Extreme durch ihre Identität zusammen gegangen sind, ist somit der Begriff selbst, und zwar als gesetzt; das bloße Urtheil der Nothwendigkeit hat sich damit zum Urtheil des Begriffs erhoben. D. Das Urtheil des Begriffs. Urtheile des Daseyns fällen zu wissen: Die Rose ist roth, der Schnee ist weiß u. s. f., wird schwerlich dafür gelten, daß es große Urtheilskraft zeige. Die Urtheile der Reflexion sind mehr Sätze; in dem Urtheile der Nothwendigkeit ist der Gegenstand zwar in seiner objektiven Allgemeinheit, aber erst im jetzt zu betrachtenden Urtheil ist seine Beziehung auf den Begriff vorhanden. Dieser ist darin zu Grund gelegt, und da er in Beziehung auf den Gegenstand ist als ein Sollen, dem die Realität angemessen seyn kann oder auch nicht. --Solches Urtheil enthält daher erst eine wahrhafte Beurtheilung; die Prädikate gut, schlecht, wahr, schön, richtig u. s. f. drücken aus, daß die Sache an ihrem allgemeinen Begriffe, als dem schlechthin vorausgesetzten Sollen gemessen, und in Übereinstimmung mit demselben ist, oder nicht. Man hat das Urtheil des Begriffs Urtheil der Modalität genannt, und sieht es dafür an, daß es die Form enthalte, wie die Beziehung des Subjekts und Prädikats sich in einem äußerlichen Verstande verhalte, und daß es den Werth der Kopula nur in Beziehung auf das Denken angehe. Das problematische Urtheil bestehe hiernach darin, wenn man das Bejahen oder Verneinen als beliebig oder als möglich; --das assertorische, wenn man es als wahr, d. h. wirklich, und das apodiktische, wenn man es als nothwendig annehme.--Man sieht leicht, warum es so nahe liegt, bei diesem Urtheil aus dem Urtheile selbst herauszutreten, und seine Bestimmung als etwas bloß Subjektives zu betrachten. Es ist hier nämlich der Begriff, das Subjektive, welches am Urtheil wieder hervortritt, und sich zu einer unmittelbaren Wirklichkeit verhält. Allein dieß Subjektive ist nicht mit der äußerlichen Reflexion zu verwechseln, die freilich auch etwas Subjektives ist, aber in anderem Sinne als der Begriff selbst; dieser, der aus dem disjunktiven Urtheil wieder hervortritt, ist vielmehr das Gegentheil einer bloßen Art und Weise. Die früheren Urtheile sind in diesem Sinne nur ein Subjektives, denn sie beruhen auf einer Abstraktion und Einseitigkeit, in der der Begriff verloren ist. Das Urtheil des Begriffs ist vielmehr das objektive und die Wahrheit gegen sie, eben weil ihm der Begriff, aber nicht in äußerer Reflexion oder in Beziehung auf ein subjektives, d. h. zufälliges Denken, in seiner Bestimmtheit als Begriff zu Grunde liegt.

406Ayrık yargıda kavram, küllî tabiatın kendi tikelleşmesiyle özdeşliği olarak konmuştu; bununla yargının bağıntısı aşılmıştı. Küllîlik ile tikelleşmenin bu somut birliği önce yalın bir sonuçtur; şimdi bütünlüğe doğru daha ileri gelişmelidir; çünkü içerdiği momentler onda önce kaybolmuştur ve henüz belirli bir bağımsızlık içinde karşı karşıya durmamaktadır. — Sonucun eksikliği daha belirli olarak şöyle de ifade edilebilir: Ayrık yargıda nesnel küllîlik kendi tikelleşmesi içinde gerçi tamamlanmıştır, ama tikelleşmenin olumsuz birliği yalnızca küllîliğe geri döner ve henüz üçüncüye, cüzîliğe doğru kendini belirlememiştir. — Ama sonuç kendisi olumsuz birlik olduğu ölçüde, gerçi daha şimdiden bu cüzîliktir; ama böyle olarak yalnızca bu tek belirliliktir; bu belirlilik şimdi kendi olumsuzluğunu koymalı, kendini uçlara ayırmalı ve bu şekilde tam olarak kıyasa doğru gelişmelidir.

Bu birliğin en yakın ayrışması yargıdır; birlik bu yargıda bir kere özne olarak, dolaysız bir cüzî olarak, bir kere de yüklem olarak, momentlerinin belirli ilişkisi olarak konmuştur.

a. Asertorik Yargı

Kavram yargısı önce dolaysızdır; böyle olarak asertorik yargıdır. Özne genel olarak somut bir cüzîdir; yüklem onu, gerçekliğinin, belirliliğinin ya da niteliğinin (Beschaffenheit) kendi kavramıyla ilişkisi olarak ifade eder. (Bu ev fenadır, bu eylem iyidir.) Demek ki daha yakından bakılırsa şunları içerir: a) Özne bir şey olmalıdır; onun küllî tabiatı bağımsız kavram olarak konmuştur; b) tikellik; tikellik yalnızca dolaysızlığı yüzünden değil, bağımsız küllî tabiatından açıkça ayrılmış olması yüzünden nitelik ve dışsal mevcudiyet olarak vardır; kavramın bağımsızlığı yüzünden bu dışsal mevcudiyet de kendi payına küllîye karşı kayıtsızdır ve ona uygun olabilir de, olmayabilir de. — Bu nitelik, ayrık yargıda küllînin zorunlu belirleniminin ötesinde kalan cüzîliktir; o belirlenim ise yalnızca türün tikelleşmesi ve cinsin olumsuz ilkesi olarak vardır. Bu bakımdan ayrık yargıdan çıkmış olan somut küllîlik, asertorik yargıda uçlar biçiminde ikiye bölünmüştür; bu uçlarda, onları birbiriyle ilişkiye sokan konmuş birlik olarak kavramın kendisi henüz eksiktir.

Bu yüzden yargı henüz yalnızca asertoriktir; doğrulanması öznel bir güvencedir. Bir şeyin iyi ya da fena, doğru, uygun olup olmaması vb., bağlantısını dışsal bir üçüncüde bulur. Ama bu bağlantının dışsal olarak konmuş olması, onun ancak kendinde ya da içsel olması ile aynı şeydir. — Bu yüzden bir şey iyi ya da fena vb. olduğunda, kimse herhalde onun yalnızca öznel bilinçte iyi, ama kendinde belki fena olduğunu, ya da iyi ile fenanın, doğrunun, uygunun vb. nesnelerin kendilerinin yüklemleri olmadığını düşünmez. Demek ki bu yargının ileri sürülmesindeki salt öznel yan şundan ibarettir: Özne ile yüklemin kendinde var olan bağlantısı henüz konmuş değildir, ya da aynı anlama gelmek üzere, yalnızca dışsaldır; bağ henüz dolaysız, soyut bir varlıktır.

406

In disjunktiven Urtheile war der Begriff als Identität der allgemeinen Natur mit ihrer Besonderung gesetzt; hiermit hatte sich das Verhältniß des Urtheils aufgehoben. Dieses Konkrete der Allgemeinheit und der Besonderung ist zunächst einfaches Resultat; es hat sich nun weiter zur Totalität auszubilden, indem die Momente, die es enthält, darin zunächst untergegangen, und noch nicht in bestimmter Selbstständigkeit einander gegenüberstehen.--Der Mangel des Resultats kann bestimmter auch so ausgedrückt werden, daß im disjunktiven Urtheile die objektive Allgemeinheit zwar in ihrer Besonderung vollkommen geworden ist, daß aber die negative Einheit der letztern nur in jene zurückgeht, und noch nicht zum Dritten, zur Einzelnheit, sich bestimmt hat.--Insofern aber das Resultat selbst die negative Einheit ist, so ist es zwar schon diese Einzelnheit; aber so ist es nur diese Eine Bestimmtheit, die nun ihre Negativität zu setzen, sich in die Extreme zu dirimiren, und auf diese Weise vollends zum Schlusse zu entwickeln hat. Die nächste Diremtion dieser Einheit ist das Urtheil, in welchem sie das eine Mal als Subjekt, als ein unmittelbar Einzelnes, und dann als Prädikat, als bestimmte Beziehung ihrer Momente gesetzt ist. a. Das assertorische Urtheil. Das Urtheil des Begriffs ist zuerst unmittelbar; so ist es das assertorische Urtheil. Das Subjekt ist ein konkretes Einzelnes überhaupt, das Prädikat drückt dasselbe als die Beziehung seiner Wirklichkeit, Bestimmtheit oder Beschaffenheit, auf seinen Begriff aus. (Dieß Haus ist schlecht, diese Handlung ist gut.) Näher enthält es also, a) daß das Subjekt etwas seyn soll; seine allgemeine Natur hat sich als der selbstständige Begriff gesetzt; b) die Besonderheit, welche nicht nur um ihrer Unmittelbarkeit, sondern um ihrer ausdrücklichen Unterscheidung willen von ihrer selbstständigen allgemeinen Natur, als Beschaffenheit und äußerliche Existenz ist; diese ist um der Selbstständigkeit des Begriffs willen ihrer Seits auch gleichgültig gegen das Allgemeine, und kann ihm angemessen oder auch nicht seyn.--Diese Beschaffenheit ist die Einzelnheit, welche über die notwendige Bestimmung des Allgemeinen im disjunktiven Urtheil hinausliegt, eine Bestimmung, welche nur als die Besonderung der Art und als negatives Princip der Gattung ist. Insofern ist die konkrete Allgemeinheit, die aus dem disjunktiven Urtheil hervorgegangen ist, in dem assertorischen Urtheil in die Form von Extremen entzweit, denen der Begriff selbst als gesetzte, sie beziehende Einheit noch fehlt. Das Urtheil ist darum nur erst assertorisch; seine Bewährung ist eine subjektive Versicherung. Daß Etwas gut oder schlecht, richtig, passend oder nicht u. s. f. ist, hat seinen Zusammenhang in einem äußern Dritten. Daß er aber äußerlich gesetzt ist, ist dasselbe, daß er nur erst an sich oder innerlich ist.--Wenn Etwas gut oder schlecht u. s. f. ist, wird daher wohl Niemand meinen, daß es nur im subjektiven Bewußtseyn etwa gut, aber an sich vielleicht schlecht, oder daß gut und schlecht, richtig, passend u. s. f. nicht Prädikate der Gegenstände selbst seyen. Das bloß Subjektive der Assertion dieses Urtheils besteht also darin, daß der an sich seyende Zusammenhang des Subjekts und Prädikats noch nicht gesetzt, oder was dasselbe ist, daß er nur äußerlich ist; die Kopula ist noch ein unmittelbares, abstraktes Seyn.

407Bu yüzden asertorik yargının güvencesinin karşısında, tam aynı hakla, karşıt güvence durur. "Bu eylem iyidir" diye güvence verilirse, karşıt güvencenin, "bu eylem fenadır" sözünün de hâlâ aynı hakkı vardır. — Ya da kendinde bakılırsa: Yargının öznesi dolaysız cüzî olduğu için, bu soyutlama içinde, küllî kavramla ilişkisini içerecek olan belirlilik henüz onda konmuş değildir; bu yüzden özne kavrama karşılık gelip gelmemesi bakımından hâlâ tesadüfi bir şeydir. Demek ki yargı özünde problematiktir.

b. Problematik Yargı

Problematik yargı, hem olumlu hem olumsuz alınması gerektiği ölçüde asertorik yargıdır. — Bu keyfiyet yanına göre tikel yargı da problematik bir yargıdır; çünkü hem olumlu hem olumsuz olarak geçerlidir; — aynı şekilde hipotetik yargıda özne ile yüklemin varlığı problematiktir; — bu yargılar sayesinde de tekil ve kategorik yargının hâlâ salt öznel bir şey olduğu konmuştur. Ama problematik yargıda bu koyma, anılan yargılarda olduğundan daha içkindir; çünkü bu yargıda yüklemin içeriği öznenin kavramla ilişkisidir, dolayısıyla burada dolaysızın tesadüfi bir şey olarak belirlenimi bizzat mevcuttur.

Önce yalnızca yüklemin belli bir özneyle bağlanıp bağlanmaması gerektiği problematik görünür; belirsizlik bu bakımdan bağa düşer. Bundan yüklem için bir belirlenim çıkamaz; çünkü yüklem daha şimdiden nesnel, somut küllîliktir. Demek ki problematik olan, öznenin dolaysızlığını ilgilendirir; dolaysızlık bununla tesadüf olarak belirlenir. — Ama bu yüzden öznenin cüzîliği de soyutlanıp bir yana bırakılmamalıdır; cüzîlikten genel olarak arındırılmış olsaydı, özne yalnızca bir küllî olurdu; yüklem tam da öznenin kavramının cüzîliğiyle ilişki içinde konmuş olması gerektiğini içerir. — "Ev ya da bir ev iyidir" denemez; "niteliğine göre" iyidir denmelidir. — Öznenin kendisinde problematik oluşu, onun tesadüfiliğini bir moment olarak oluşturur; bu moment, şeyin nesnel tabiatının ya da kavramının karşısına konmuş öznelliği, salt tarzı ve şekli, yani niteliğidir. Böylece öznenin kendisi, kendi küllîliğine ya da nesnel tabiatına, yani olması gerekenine, ve varoluşun tikel niteliğine ayrılmıştır. Bununla özne, olması gerektiği gibi olup olmadığının temelini kendinde taşır. Bu şekilde yüklemle denkleşmiştir. — Buna göre problematik olanın olumsuzluğu, öznenin dolaysızlığına yöneldiği ölçüde, yalnızca şu anlama gelir: Kendinde daha şimdiden küllî ile tikelin birliği olan öznenin bu momentlerine ilksel olarak bölünmesi; — yargının ta kendisi olan bir bölünme.

407

Der Versicherung des assertorischen Urtheils steht daher mit eben dem Rechte die entgegengesetzte gegenüber. Wenn versichert wird: Diese Handlung ist gut; so hat die entgegengesetzte: Diese Handlung ist schlecht, noch gleiche Berechtigung.--Oder an sich betrachtet, weil das Subjekt des Urtheils unmittelbares Einzelnes ist, hat es in dieser Abstraktion noch die Bestimmtheit nicht an ihm gesetzt, welche seine Beziehung auf den allgemeinen Begriff enthielte; es ist so noch ein Zufälliges, ebenso wohl dem Begriffe zu entsprechen, oder auch nicht. Das Urtheil ist daher wesentlich problematisch. b. Das problematische Urtheil. Das problematische Urtheil ist das assertorische, insofern dieses ebenso wohl positiv als negativ genommen werden muß.--Nach dieser qualitativen Seite ist das partikulare Urtheil gleichfalls ein problematisches; denn es gilt ebenso sehr positiv als negativ; --ingleichen ist am hypothetischen Urtheil das Seyn des Subjekts und Prädikats problematisch;--auch durch sie ist es gesetzt, daß das singulare und das kategorische Urtheil noch etwas bloß Subjektives ist. Im problematischen Urtheile als solchem ist aber dieß Setzen immanenter als in den erwähnten Urtheilen, weil in jenem der Inhalt des Prädikats die Beziehung des Subjekts auf den Begriff ist, hier hiermit die Bestimmung des Unmittelbaren als eines Zufälligen selbst vorhanden ist. Zunächst erscheint es nur als problematisch, ob das Prädikat mit einem gewissen Subjekte verbunden werden soll oder nicht, und die Unbestimmtheit fällt insofern in die Kopula. Für das Prädikat kann daraus keine Bestimmung hervorgehen, denn es ist schon die objektive, konkrete Allgemeinheit. Das Problematische geht also die Unmittelbarkeit des Subjekts an, welche hierdurch als Zufälligkeit bestimmt wird.--Ferner aber ist darum nicht von der Einzelnheit des Subjekts zu abstrahiren; von dieser überhaupt gereinigt, wäre es nur ein Allgemeines; Das Prädikat enthält eben dieß, daß der Begriff des Subjekts in Beziehung auf seine Einzelnheit gesetzt seyn soll.--Es kann nicht gesagt werden: Das Haus oder ein Haus ist gut, sondern: je nachdem es beschaffen ist.--Das Problematische des Subjekts an ihm selbst macht seine Zufälligkeit als Moment aus; die Subjektivität der Sache, ihrer objektiven Natur oder ihrem Begriffe gegenüber gestellt, die bloße Art und Weise, oder die Beschaffenheit. Somit ist das Subjekt selbst in seine Allgemeinheit oder objektive Natur, sein Sollen, und in die besondere Beschaffenheit des Daseyns unterschieden. Hiermit enthält es den Grund, ob es so ist, wie es seyn soll. Auf diese Weise ist es mit dem Prädikate ausgeglichen.--Die Negativität des Problematischen, insofern sie gegen die Unmittelbarkeit des Subjekts gerichtet ist, heißt hiernach nur diese ursprüngliche Theilung desselben, welches an sich schon als Einheit des Allgemeinen und Besondern ist, in diese seine Momente;--eine Theilung, welche das Urtheil selbst ist.

408Şu da belirtilebilir: Öznenin iki yanından her biri, yani kavramı ve niteliği, onun öznelliği diye adlandırılabilir. Kavram, bir şeyin kendi içine gitmiş küllî özüdür, onun kendi kendisiyle olumsuz birliğidir; bu birlik şeyin öznelliğini oluşturur. Ama bir şey özünde tesadüfi de olur ve dışsal bir niteliğe sahiptir; bu nitelik de, o nesnelliğe karşı, aynı ölçüde şeyin salt öznelliği diye anılır. Şeyin kendisi tam da şudur: Onun kavramı, kendisinin olumsuz birliği olarak kendi küllîliğini olumsuzlar ve kendini cüzîliğin dışsallığına koyar. — Yargının öznesi burada bu ikili şey olarak konmuştur; öznelliğin o karşıt anlamları, hakikatlerine göre bir aradadır. — Öznel olanın anlamı, dolaysız yargıda taşıdığı dolaysız belirliliği ve yükleme karşı belirli karşıtlığını yitirdiği için kendisi problematik hâle gelmiştir. — Alışılmış refleksiyonun akıl yürütmelerinde de karşımıza çıkan öznel olanın bu karşıt anlamı, hiç değilse kendi başına, öznel olanın bu anlamlardan yalnız birinde hakikat taşımadığına dikkat çekebilirdi. Anlamın ikili oluşu, her birinin tek başına tek yanlı olmasının görünüşüdür.

Problematik olan böylece şeyin problematik yanı olarak, yani niteliğiyle birlikte şey olarak konunca, yargının kendisi artık problematik değil, apodiktiktir.

c. Apodiktik Yargı

Apodiktik yargının öznesi (şöyle şöyle nitelikteki ev iyidir, şöyle şöyle nitelikteki eylem doğrudur), kendisinde ilk olarak küllîyi, yani olması gereken şeyi, ikinci olarak da kendi niteliğini taşır; bu nitelik, bütün özneye bir kavram yargısı yükleminin ait olup olmamasının, yani öznenin kavramına karşılık gelip gelmemesinin temelini içerir. — Bu yargı artık gerçekten nesneldir; ya da genel olarak yargının hakikatidir. Özne ile yüklem birbirine karşılık gelir, aynı içeriğe sahiptir; bu içerik de kendisi konmuş somut küllîliktir; çünkü iki momenti, yani nesnel küllîyi, cinsi, ve tek tek ayrılmış olanı içerir. Demek ki burada küllî, kendisi olan ve kendi karşıtı boyunca kesintisiz sürüp giden, ancak onunla birlik olarak küllî olan şeydir. — İyi, uygun, doğru vb. yüklemi gibi böyle bir küllînin temelinde bir olması gereken yatar ve aynı zamanda varoluşun buna karşılık gelmesini içerir; apodiktik yargının yüklemini oluşturan küllîlik, o olması gereken ya da tek başına cins değil, bu karşılık gelmedir.

Özne de bu iki momenti dolaysız birlik içinde, şey olarak içerir. Ama şeyin hakikati, kendi içinde olması gerekene ve varlığına kırılmış olmasıdır; bu, bütün gerçeklik hakkındaki mutlak yargıdır. — Kavramın her şeye gücü yetmesi olan bu ilksel bölünmenin aynı ölçüde kavramın birliğine dönüş, olması gereken ile varlığın birbiriyle mutlak ilişkisi olması, gerçek olanı bir şey yapar; şeyin bu iç ilişkisi, bu somut özdeşlik, şeyin ruhunu oluşturur.

408

Es kann noch die Bemerkung gemacht werden, daß jede der beiden Seiten des Subjekts, sein Begriff und seine Beschaffenheit, dessen Subjektivität genannt werden könne. Der Begriff ist das in sich gegangene allgemeine Wesen einer Sache, ihre negative Einheit mit sich selbst; diese macht ihre Subjektivität aus. Aber eine Sache ist auch wesentlich zufällig, und hat eine äußerliche Beschaffenheit; diese heißt ebenso sehr deren bloße Subjektivität, jener Objektivität gegenüber. Die Sache selbst ist eben dieß, daß ihr Begriff als die negative Einheit seiner selbst seine Allgemeinheit negirt, und in die Äußerlichkeit der Einzelnheit sich heraussetzt.--Als dieses Gedoppelte ist das Subjekt des Urtheils hier gesetzt; jene entgegenstehenden Bedeutungen der Subjektivität sind ihrer Wahrheit nach in einem.--Die Bedeutung des Subjektiven ist dadurch selbst problematisch geworden, daß es die unmittelbare Bestimmtheit, welche es im unmittelbaren Urtheile hatte, und seinen bestimmten Gegensatz gegen das Prädikat verloren hat.--Jene auch in dem Raisonnement der gewöhnlichen Reflexion vorkommende entgegengesetzte Bedeutung des Subjektiven könnte für sich wenigstens darauf aufmerksam machen, daß es in einer derselben keine Wahrheit hat. Die gedoppelte Bedeutung ist die Erscheinung hiervon, daß jede einzeln für sich einseitig ist. Das Problematische, so als Problematisches der Sache, die Sache mit ihrer Beschaffenheit, gesetzt, so ist das Urtheil selbst nicht mehr problematisch, sondern apodiktisch. c. Das apodiktische Urtheil. Das Subjekt des apodiktischen Urtheils (das Haus so und so beschaffen ist gut, die Handlung so und so beschaffen ist recht) hat an ihm erstens das Allgemeine, was es seyn soll, zweitens seine Beschaffenheit; diese enthält den Grund, warum dem ganzen Subjekt ein Prädikat des Begriffurtheils zukommt oder nicht, d. i. ob das Subjekt seinem Begriffe entspricht oder nicht.--Dieses Urtheil ist nun wahrhaft objektiv; oder es ist die Wahrheit des Urtheils überhaupt. Subjekt und Prädikat entsprechen sich, und haben denselben Inhalt, und dieser Inhalt ist selbst die gesetzte konkrete Allgemeinheit; er enthält nämlich die zwei Momente, das objektive Allgemeine oder die Gattung, und das Vereinzelnte. Es ist hier also das Allgemeine, welches es selbst ist, und durch sein Gegentheil sich kontinuirt, und als Einheit mit diesem erst Allgemeines ist.--Ein solches Allgemeines, wie das Prädikat: gut, passend, richtig u. s. w., hat ein Sollen zu Grunde liegen, und enthält das Entsprechen des Daseyns zugleich; nicht jenes Sollen oder die Gattung für sich, sondern dieß Entsprechen ist die Allgemeinheit, welche das Prädikat des apodiktischen Urtheils ausmacht. Das Subjekt enthält gleichfalls diese beiden Momente in unmittelbarer Einheit als die Sache. Es ist aber die Wahrheit derselben, daß sie in sich gebrochen ist in ihr Sollen und ihr Seyn; dieß ist das absolute Urtheil über alle Wirklichkeit.--Daß diese ursprüngliche Theilung, welche die Allmacht des Begriffes ist, ebenso sehr Rückkehr in seine Einheit und absolute Beziehung des Sollens und Seyns aufeinander ist, macht das Wirkliche zu einer Sache; ihre innere Beziehung, diese konkrete Identität, macht die Seele der Sache aus.

Şeyin dolaysız yalınlığından, şeyin olması gerekeni ile varlığının belirli ilişkisi olan karşılık gelmeye, yani bağa geçiş, şimdi daha yakından bakılınca şeyin tikel belirliliğinde yatıyor görünür. Cins kendinde ve kendi için var olan küllîdir; bu bakımdan ilişkisiz bir şey gibi görünür; belirlilik ise o küllîlik içinde kendi içine, ama aynı zamanda bir başkasına refleksiyona uğrayan şeydir. Bu yüzden yargı temelini öznenin niteliğinde bulur ve bu sayede apodiktiktir. Böylece artık belirli ve dolu bir bağ vardır; bu bağ önceden soyut -dirden ibaretti, şimdi ise genel olarak temele doğru gelişmiştir. Bağ önce öznede dolaysız bir belirlilik olarak bulunur, ama aynı ölçüde yüklemle ilişkidir; yüklemin de bu karşılık gelmenin kendisinden, yani öznenin küllîlikle ilişkisinden başka içeriği yoktur.

Böylece yargının biçimi yok olmuştur: ilk olarak, özne ile yüklem kendinde aynı içerik oldukları için; ikinci olarak, özne kendi belirliliği sayesinde kendi ötesine işaret ettiği ve yüklemle ilişki kurduğu için; ama aynı şekilde üçüncü olarak, bu ilişki kurma yükleme geçmiş, yalnızca yüklemin içeriğini oluşturur hâle gelmiş ve böylece konmuş ilişki, yani yargının kendisi olmuştur. — Böylece ayrık yargının sonucu olan ve kavram yargısının iç temelini oluşturan kavramın somut özdeşliği, önce yalnızca yüklemde konmuşken, şimdi bütünde yeniden kurulmuştur.

Yargının başka bir biçime geçmesini sağlayan bu sonucun olumlu yanına daha yakından bakarsak, gördüğümüz gibi apodiktik yargıda özne ile yüklem her biri bütün kavram olarak kendini gösterir. — Kavram birliği, özne ile yüklemi birbirine bağlayan bağı oluşturan belirlilik olarak, aynı zamanda onlardan farklıdır. Önce yalnızca öznenin öbür yanında, onun dolaysız niteliği olarak durur. Ama özünde ilişki kuran şey olduğu için, yalnızca böyle dolaysız bir nitelik değil, özneden ve yüklemden geçip giden ve küllî olandır. — Özne ile yüklem aynı içeriğe sahip olduğundan, buna karşılık o belirlilik sayesinde biçim ilişkisi konmuştur: küllî olarak belirlilik, yani tikellik. — Böylece bu belirlilik uçların iki biçim belirlenimini kendinde içerir ve özne ile yüklemin belirli ilişkisidir; yargının dolu, içerikli bağıdır, kavramın, uçlar içinde kaybolmuş olduğu yargıdan yeniden ortaya çıkmış birliğidir. — Bağın bu doluluğu sayesinde yargı kıyas olmuştur.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…