İçeriğe geç
Küre ve Silindir Üzerine

Arkhimedes · Küre ve Silindir Üzerine

II. Kitap

2.prArkhimedes'ten Dositheos'a selam.

Daha önce benden, önermelerini kendim Konon'a gönderdiğim problemlerin ispatlarını yazmamı istemiştin. Bunların çoğu, ispatlarını daha önce sana gönderdiğim teoremler aracılığıyla yazılabiliyor: her kürenin yüzeyinin küredeki en büyük dairenin dört katı olduğu; her küre kesiminin yüzeyine, yarıçapı kesimin tepesinden tabanının çevresine çizilen doğruya eşit olan dairenin eşit olduğu; her kürede, tabanı küredeki en büyük daire, yüksekliği kürenin çapına eşit olan silindirin hem büyüklükçe kürenin bir buçuk katı olduğu hem de yüzeyinin küre yüzeyinin bir buçuk katı olduğu; her katı dilimin de, tabanı dilimin içindeki küre kesiminin yüzeyine eşit olan daire, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koniye eşit olduğu. Teoremlerden ve problemlerden bu teoremler aracılığıyla yazılabilenleri bu kitapta yazıp sana gönderdim; başka bir incelemeyle bulunanları, yani sarmallar ve konoidler üzerine olanları da çabucak göndermeye çalışacağım.

Problemlerin ilki şuydu: Bir küre verildiğinde, küre yüzeyine eşit bir düzlem alan bulmak. Bu, söylenen teoremlerden gösterilmiş olduğu için açıktır; çünkü küredeki en büyük dairenin dört katı hem bir düzlem alandır hem de küre yüzeyine eşittir.

2.pr

Ἀρχιμήδης Δοσιθέῳ χαίρειν. Πρότερον μὲν ἐπέστειλάς μοι γράψαι τῶν προβλημάτων τὰς ἀποδείξεις, ὧν αὐτὸς τὰς προτάσεις ἀπέστειλα Κόνωνι· συμβαίνει δὲ αὐτῶν τὰ πλεῖστα γράφεσθαι διὰ τῶν θεωρημάτων, ὧν πρότερον ἀπέστειλά σοι τὰς ἀποδείξεις, ὅτι τε πάσης σφαίρας ἡ ἐπιφάνεια τετραπλασία ἐστὶ τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, καὶ δὴ ὅτι παντὸς τμήματος σφαίρας τῇ ἐπιφανείᾳ ἴσος ἐστὶ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ εὐθείᾳ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν τῆς βάσεως ἀγομένῃ, καὶ διότι πάσης σφαίρας ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν μέγιστον κύκλον τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ διαμέτρῳ τῆς σφαίρας, αὐτός τε ἡμιόλιός ἐστι τῷ μεγέθει τῆς σφαίρας καὶ ἡ ἐπιφάνεια αὐτοῦ ἡμιολία τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας, καὶ διότι πᾶς τομεὺς στερεὸς ἴσος ἐστὶ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὸν κύκλον τὸν ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ τμήματος τῆς σφαίρας τοῦ ἐν τῷ τομεῖ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Ὅσα μὲν οὖν τῶν θεωρημάτων καὶ προβλημάτων γράφεται διὰ τούτων τῶν θεωρημάτων, ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ γράψας ἀπέσταλκά σοι, ὅσα δὲ διʼ ἄλλης εὑρίσκονται θεωρίας, τά τε περὶ ἑλίκων καὶ τὰ περὶ τῶν κωνοειδῶν, πειράσομαι διὰ τάχους ἀποστεῖλαι. Τὸ δὲ πρῶτον ἦν τῶν προβλημάτων τόδε· Σφαίρας δοθείσης ἐπίπεδον χωρίον εὑρεῖν ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς σφαίρας. Ἔστιν δὲ τοῦτο φανερὸν δεδειγμένον ἐκ τῶν προειρημένων θεωρημάτων· τὸ γὰρ τετραπλάσιον τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ ἐπίπεδόν τε χωρίον ἐστὶ καὶ ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς σφαίρας.

2.1Önerme 1. İkinci problem şuydu: Bir koni ya da silindir verildiğinde, koniye ya da silindire eşit bir küre bulmak.

Verilen koni ya da silindir A olsun, B küresi de A'ya eşit olsun. A konisinin ya da silindirinin bir buçuk katı olan GZD silindiri konsun; B küresinin bir buçuk katı olan, tabanı HTh çapı üzerindeki daire, ekseni de B küresinin çapına eşit KL olan bir silindir konsun. O hâlde E silindiri K silindirine eşittir [eşit silindirlerin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır]; dolayısıyla E dairesinin K dairesine oranı, yani GD'nin karesinin HTh'nin karesine oranı, KL'nin EZ'ye oranına eşittir. KL ise HTh'ye eşittir [çünkü kürenin bir buçuk katı olan silindirin ekseni kürenin çapına eşittir, K dairesi de küredeki en büyük dairedir]; o hâlde GD'nin karesinin HTh'nin karesine oranı HTh'nin EZ'ye oranına eşittir. GD ile MN'nin dikdörtgeni HTh'nin karesine eşit olsun; o hâlde GD'nin MN'ye oranı, GD'nin karesinin HTh'nin karesine oranına, yani HTh'nin EZ'ye oranına eşittir; yer değiştirerek de GD'nin HTh'ye oranı HTh'nin MN'ye, MN'nin de EZ'ye oranına eşittir. GD ile EZ'nin her biri verilmiştir; o hâlde HTh ile MN, verilmiş iki doğru olan GD ile EZ'nin iki orta orantılısıdır; dolayısıyla HTh ile MN'nin her biri verilmiştir.

Problem şöyle kurulacaktır. Verilen koni ya da silindir A olsun; A konisine ya da silindirine eşit bir küre bulmak gerekir.

A konisinin ya da silindirinin bir buçuk katı olan, tabanı GD çapı üzerindeki daire, ekseni EZ olan bir silindir olsun. GD ile EZ'nin iki orta orantılısı HTh ve MN alınsın; öyle ki GD'nin HTh'ye oranı HTh'nin MN'ye, MN'nin de EZ'ye oranına eşit olsun. Tabanı HTh çapı üzerindeki daire, ekseni HTh çapına eşit KL olan bir silindir düşünülsün. Diyorum ki E silindiri K silindirine eşittir.

GD'nin HTh'ye oranı MN'nin EZ'ye oranına eşittir; yer değiştirerek de öyledir; HTh de KL'ye eşittir [o hâlde GD'nin MN'ye oranı, yani GD'nin karesinin HTh'nin karesine oranı, E dairesinin K dairesine oranına eşittir]. O hâlde E dairesinin K dairesine oranı KL'nin EZ'ye oranına eşittir; demek ki E ve K silindirlerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; o hâlde E silindiri K silindirine eşittir. K silindiri ise çapı HTh olan kürenin bir buçuk katıdır; o hâlde çapı HTh'ye eşit olan küre, yani B, A konisine ya da silindirine eşittir.

2.1

α΄. Τὸ δεύτερον ἦν· Κώνου δοθέντος ἢ κυλίνδρου σφαῖραν εὑρεῖν τῷ κώνῳ ἢ τῷ κυλίνδρῳ ἴσην. Ἔστω διδόμενος κῶνος ἢ κύλινδρος ὁ Α καὶ τῷ Α ἴση ἡ Β σφαῖρα, καὶ κείσθω τοῦ Α κώνου ἢ κυλίνδρου ἡμιόλιος κύλινδρος ὁ ΓΖΔ, τῆς δὲ Β σφαίρας ἡμιόλιος κύλινδρος, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΗΘ κύκλος, ἄξων δὲ ὁ ΚΛ ἴσος τῇ διαμέτρῳ τῆς Β σφαίρας· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Ε κύλινδρος τῷ Κ κυλίνδρῳ [τῶν δὲ ἴσων κυλίνδρων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν]· ὡς ἄρα ὁ Ε κύκλος πρὸς τὸν Κ κύκλον, τουτέστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΗΘ, οὕτως ἡ ΚΛ πρὸς ΕΖ. Ἴση δὲ ἡ ΚΛ τῇ ΗΘ [ὁ γὰρ ἡμιόλιος κύλινδρος τῆς σφαίρας ἴσον ἔχει τὸν ἄξονα τῇ διαμέτρῳ τῆς σφαίρας, καὶ ὁ Κ κύκλος μέγιστός ἐστι τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ]· ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ ΓΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΗΘ, οὕτως ἡ ΗΘ πρὸς τὴν ΕΖ. Ἔστω τῷ ἀπὸ ΗΘ ἴσον τὸ ὑπὸ ΓΔ, ΜΝ· ὡς ἄρα ἡ ΓΔ πρὸς ΜΝ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΓΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΗΘ, τουτέστιν ἡ ΗΘ πρὸς ΕΖ, καὶ ἐναλλάξ, ὡς ἡ ΓΔ πρὸς τὴν ΗΘ, οὕτως ἡ ΗΘ πρὸς τὴν ΜΝ καὶ ἡ ΜΝ πρὸς τὴν ΕΖ. Καί ἐστιν δοθεῖσα ἑκατέρα τῶν ΓΔ, ΕΖ δύο ἄρα δοθεισῶν εὐθειῶν τῶν ΓΔ, ΕΖ δύο μέσαι ἀνάλογόν εἰσιν αἱ ΗΘ, ΜΝ· δοθεῖσα ἄρα ἑκατέρα τῶν ΗΘ, ΜΝ. Συντεθήσεται δὴ τὸ πρόβλημα οὕτως· ἔστω δὴ ὁ δοθεὶς κῶνος ἢ κύλινδρος ὁ Α· δεῖ δὴ τῷ Α κώνῳ ἢ κυλίνδρῳ ἴσην σφαῖραν εὑρεῖν. Ἔστω τοῦ Α κώνου ἢ κυλίνδρου ἡμιόλιος κύλινδρος, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΓΔ κύκλος, ἄξων δὲ ὁ ΕΖ, καὶ εἰλήφθω τῶν ΓΔ, ΕΖ δύο μέσαι ἀνάλογον αἱ ΗΘ, ΜΝ, ὥστε εἶναι ὡς τὴν ΓΔ πρὸς τὴν ΗΘ, τὴν ΗΘ πρὸς τὴν ΜΝ καὶ τὴν ΜΝ πρὸς τὴν ΕΖ, καὶ νοείσθω κύλινδρος, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΗΘ κύκλος, ἄξων δὲ ὁ ΚΛ ἴσος τῇ ΗΘ διαμέτρῳ· λέγω δὴ ὅτι ἴσος ἐστὶν ὁ Ε κύλινδρος τῷ Κ κυλίνδρῳ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΓΔ πρὸς ΗΘ, ἡ ΜΝ πρὸς ΕΖ, καὶ ἐναλλάξ, καὶ ἴση ἡ ΗΘ τῇ ΚΛ [ὡς ἄρα ἡ ΓΔ πρὸς ΜΝ, τουτέστιν ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΓΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΗΘ, οὕτως ὁ Ε κύκλος πρὸς τὸν Κ κύκλον], ὡς ἄρα ὁ Ε κύκλος πρὸς τὸν Κ κύκλον, οὕτως ἡ Κ⟦Λ⟧ πρὸς τὴν ΕΖ [τῶν] ἄρα Ε, Κ κυλίνδρων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς [ὕψεσιν]· ἴσος ἄρα ὁ Ε κύλινδρος τῷ Κ κυλίνδρῳ. Ὁ δὲ Κ κύλινδρος τῆς σφαίρας, ἧς διάμετρος ἡ ΗΘ, ἡμιόλιός ἐστιν· καὶ ἡ σφαῖρα ἄρα, ἧς ἡ διάμετρος ἴση ἐστὶ τῇ ΗΘ, τουτέστιν ἡ Β, ἴση ἐστὶ τῷ Α κώνῳ ἢ κυλίνδρῳ.

2.2Önerme 2. Her küre kesimine şu koni eşittir: tabanı kesiminkiyle aynı olan, yüksekliği de öyle bir doğru olan koni ki bu doğrunun kesimin yüksekliğine oranı, kürenin yarıçapı ile kalan kesimin yüksekliğinin toplamının kalan kesimin yüksekliğine oranına eşit olsun.

Bir küre olsun ve içinde çapı AG olan en büyük daire bulunsun; küre, BZ üzerinden geçen ve AG'ye dik olan bir düzlemle kesilsin; merkez Th olsun. ThA ile AE toplamının AE'ye oranı DE'nin GE'ye oranına eşit olacak şekilde [D noktası] alınsın; yine ThG ile GE toplamının GE'ye oranı KE'nin EA'ya oranına eşit olacak şekilde [K noktası] alınsın; BZ çapı üzerindeki dairenin üzerine tepeleri K ve D noktaları olan koniler kurulsun. Diyorum ki BDZ konisi kürenin G tarafındaki kesimine, BKZ konisi de A noktası tarafındaki kesimine eşittir.

2.2

β΄. Παντὶ τμήματι τῆς σφαίρας ἴσος ἐστὶ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι, ὕψος δὲ εὐθεῖαν, ἥτις πρὸς τὸ ὕψος τοῦ τμήματος τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει, ὃν συναμφότερος ἥ τε ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας καὶ τὸ ὕψος τοῦ λοιποῦ τμήματος πρὸς τὸ ὕψος τοῦ λοιποῦ τμήματος. Ἔστω σφαῖρα, ἐν ᾗ μέγιστος κύκλος, οὗ διάμετρος ἡ ΑΓ, καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ ἡ σφαῖρα τῷ διὰ τῆς ΒΖ πρὸς ὀρθὰς τῇ ΑΓ, καὶ ἔστω κέντρον τὸ Θ, καὶ πεποιήσθω, ὡς συναμφότερος ἡ ΘΑ, ΑΕ πρὸς τὴν ΑΕ, οὕτως ἡ ΔΕ πρὸς ΓΕ, καὶ πάλιν πεποιήσθω, ὡς συναμφότερος ἡ ΘΓ, ΓΕ πρὸς ΓΕ, οὕτως ἡ ΚΕ πρὸς ΕΑ, καὶ ἀναγεγράφθωσαν κῶνοι ἀπὸ τοῦ κύκλου τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κορυφὰς ἔχοντες τὰ Κ, Δ σημεῖα· λέγω ὅτι ἴσος ἐστὶν ὁ μὲν ΒΔΖ κῶνος τῷ κατὰ τὸ Γ τμήματι τῆς σφαίρας, ὁ δὲ ΒΚΖ τῷ κατὰ τὸ Α σημεῖον.

s105BTh ve ThZ birleştirilsin; tabanı BZ çapı üzerindeki daire, tepesi Th noktası olan bir koni düşünülsün. Tabanı BGZ küre kesiminin yüzeyine eşit olan daire, yani yarıçapı BG'ye eşit olan daire, yüksekliği de kürenin yarıçapına eşit olan bir M konisi olsun; o hâlde M konisi BGThZ katı dilimine eşit olacaktır; çünkü bu birinci kitapta gösterildi. DE'nin EG'ye oranı ThA ile AE toplamının AE'ye oranına eşit olduğuna göre, ayırarak GD'nin GE'ye oranı ThA'nın AE'ye, yani GTh'nin AE'ye oranına eşit olur; yer değiştirerek DG'nin GTh'ye oranı GE'nin EA'ya oranına eşittir; birleştirerek de ThD'nin ThG'ye oranı GA'nın AE'ye, yani GB'nin karesinin BE'nin karesine oranına eşittir. Demek ki DTh'nin GTh'ye oranı GB'nin karesinin BE'nin karesine oranına eşittir. GB M dairesinin yarıçapına eşittir, BE de BZ çapı üzerindeki dairenin yarıçapıdır; o hâlde DTh'nin ThG'ye oranı, M dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranına eşittir. ThG ise M konisinin eksenine eşittir; o hâlde DTh'nin M konisinin eksenine oranı da M dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranına eşittir; dolayısıyla tabanı M dairesi, yüksekliği kürenin yarıçapı olan koni BDZTh katı rombosuna eşittir.

s105

Ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΒΘ, ΘΖ, καὶ νοείσθω κῶνος βάσιν μὲν ἔχων τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον, κορυφὴν δὲ τὸ Θ σημεῖον, καὶ ἔστω κῶνος ὁ Μ βάσιν ἔχων κύκλον ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΒΓΖ τμήματος τῆς σφαίρας, τουτέστιν οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΒΓ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας· ἔσται δὴ ὁ Μ κῶνος ἴσος τῷ ΒΓΘΖ στερεῷ τομεῖ· τοῦτο γὰρ δέδεικται ἐν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ. Ἐπεὶ δέ ἐστιν, ὡς ἡ ΔΕ πρὸς ΕΓ, οὕτως συναμφότερος ἡ ΘΑ, ΑΕ πρὸς ΑΕ, διελόντι ἔσται, ὡς ἡ ΓΔ πρὸς ΓΕ, οὕτως ἡ ΘΑ πρὸς ΑΕ, τουτέστιν ἡ ΓΘ πρὸς ΑΕ, καὶ ἐναλλάξ, ὡς ἡ ΔΓ πρὸς ΓΘ ἐστίν, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς ΕΑ, καὶ συνθέντι, ὡς ἡ ΘΔ πρὸς ΘΓ, ἡ ΓΑ πρὸς ΑΕ, τουτέστι τὸ ἀπὸ ΓΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΕ· ὡς ἄρα ἡ ΔΘ πρὸς ΓΘ, τὸ ἀπὸ ΓΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΕ. Ἴση δέ ἐστιν ἡ ΓΒ τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Μ κύκλου, ἡ δὲ ΒΕ ἐκ τοῦ κέντρου ἐστὶ τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλου· ὡς ἄρα ἡ ΔΘ πρὸς ΘΓ, ὁ Μ κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον. Καί ἐστιν ἴση ἡ ΘΓ τῷ ἄξονι τοῦ Μ κώνου· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΔΘ πρὸς τὸν ἄξονα τοῦ Μ κώνου, οὕτως ὁ Μ κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον· ἴσος ἄρα ὁ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν Μ κύκλον, ὕψος δὲ τὴν ἐκ

s106 [Çünkü bu birinci kitabın lemmalarında gösterildi. Ya da şöyle: DTh'nin M konisinin yüksekliğine oranı M dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranına eşit olduğuna göre, M konisi, tabanı BZ çapı üzerindeki daire, yüksekliği DTh olan koniye eşittir; çünkü tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır. Tabanı BZ çapı üzerindeki daire, yüksekliği DTh olan koni ise BDZTh katı rombosuna eşittir.] M konisi de BGZTh katı dilimine eşittir; o hâlde BGZTh katı dilimi BDZTh katı rombosuna eşittir. Tabanı BZ çapı üzerindeki daire, yüksekliği ETh olan ortak koni çıkarılınca, geriye kalan BDZ konisi kürenin BZG kesimine eşittir.

Aynı şekilde BKZ konisinin de kürenin BAZ kesimine eşit olduğu gösterilecektir. ThG ile GE toplamının GE'ye oranı KE'nin EA'ya oranına eşit olduğuna göre, ayırarak KA'nın AE'ye oranı ThG'nin GE'ye oranına eşittir. ThG ThA'ya eşittir; yer değiştirerek KA'nın ATh'ye oranı AE'nin EG'ye oranına eşittir; dolayısıyla birleştirerek KTh'nin ThA'ya oranı AG'nin GE'ye, yani BA'nın karesinin BE'nin karesine oranına eşittir. Yine yarıçapı AB'ye eşit bir N dairesi konsun; bu daire BAZ kesiminin yüzeyine eşittir. Yüksekliği kürenin yarıçapına eşit bir N konisi düşünülsün; bu koni BThZA katı dilimine eşittir; çünkü bu birinci kitapta gösterildi.

s106

τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, τῷ ΒΔΖΘ στερεῷ ῥόμβῳ [τοῦτο γὰρ ἐν τοῖς λήμμασι τοῦ πρώτου βιβλίου δέδεικται. Ἢ οὕτως· Ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΔΘ πρὸς τὸ ὕψος τοῦ Μ κώνου, οὕτως ὁ Μ κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον, ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Μ κῶνος τῷ κώνῳ, οὗ βάσις μὲν ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλος, ὕψος δὲ ἡ ΔΘ· ἀντιπεπόνθασι γὰρ αὐτῶν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν. Ἀλλʼ ὁ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον, ὕψος δὲ τὴν ΔΘ, ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΔΖΘ στερεῷ ῥόμβῳ]. Ἀλλʼ ὁ Μ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΓΖΘ στερεῷ τομεῖ· καὶ ὁ ΒΓΖΘ στερεὸς τομεὺς ἄρα ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΔΖΘ στερεῷ ῥόμβῳ. Κοινοῦ ἀφαιρεθέντος τοῦ κώνου, οὗ βάσις μέν ἐστιν ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλος, ὕψος δὲ ἡ ΕΘ, λοιπὸς ἄρα ὁ ΒΔΖ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΖΓ τμήματι τῆς σφαίρας. Ὁμοίως δὲ δειχθήσεται καὶ ὁ ΒΚΖ κῶνος ἴσος τῷ ΒΑΖ τμήματι τῆς σφαίρας. Ἐπεὶ γάρ ἐστιν, ὡς συναμφότερος ἡ ΘΓΕ πρὸς ΓΕ, οὕτως ἡ ΚΕ πρὸς ΕΑ, διελόντι ἄρα, ὡς ἡ ΚΑ πρὸς ΑΕ, οὕτως ἡ ΘΓ πρὸς ΓΕ. Ἴση δὲ ἡ ΘΓ τῇ ΘΑ· καὶ ἐναλλὰξ ἄρα ἐστίν, ὡς ἡ ΚΑ πρὸς ΑΘ, οὕτως ἡ ΑΕ πρὸς ΕΓ· ὥστε καὶ συνθέντι, ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΑ, ἡ ΑΓ πρὸς ΓΕ, τουτέστι τὸ ἀπὸ ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΕ. Κείσθω δὴ πάλιν κύκλος ὁ Ν ἴσην ἔχων τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῇ ΑΒ· ἴσος ἄρα ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΒΑΖ τμήματος. Καὶ νοείσθω [ὁ] κῶνος ὁ Ν ἴσον ἔχων τὸ ὕψος τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας· ἴσος ἄρα ἐστὶ τῷ ΒΘΖΑ στερεῷ τομεῖ· τοῦτο γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ δέδεικται. Καὶ ἐπεὶ ἐδείχθη, ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΑ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΕ, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ν κύκλου πρὸς

s107 KTh'nin ThA'ya oranının AB'nin karesinin BE'nin karesine, yani N dairesinin yarıçapının karesinin BZ çapı üzerindeki dairenin yarıçapının karesine, yani N dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranına eşit olduğu gösterildi; ATh de N konisinin yüksekliğine eşittir. O hâlde KTh'nin N konisinin yüksekliğine oranı, N dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranına eşittir; dolayısıyla N konisi, yani BThZA dilimi, BThZK şekline eşittir. Tabanı BZ üzerindeki daire, yüksekliği ETh olan koni ortak olarak eklensin; o hâlde kürenin bütün ABZ kesimi BZK konisine eşittir; gösterilmesi gereken buydu.

Sonuç. Açıktır ki genel olarak bir küre kesiminin, tabanı ve yüksekliği kesiminkine eşit olan koniye oranı, kürenin yarıçapı ile kalan kesimin yüksekliğinin toplamının kalan kesimin yüksekliğine oranına eşittir; çünkü DE'nin EG'ye oranı, DZB konisinin, yani BGZ kesiminin, BGZ konisine oranıdır.

s107

τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλου, τουτέστιν ὁ Ν κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον, ἴση δὲ ἡ ΑΘ τῷ ὕψει τοῦ Ν κώνου, ὡς ἄρα ἡ ΚΘ πρὸς τὸ ὕψος τοῦ Ν κώνου, οὕτως ὁ Ν κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Ν κῶνος, τουτέστιν ὁ ΒΘΖΑ τομεύς, τῷ ΒΘΖΚ σχήματι. Κοινὸς προσκείσθω ὁ κῶνος, οὗ βάσις μὲν ὁ περὶ τὴν ΒΖ κύκλος, ὕψος δὲ ἡ ΕΘ· ὅλον ἄρα τὸ ΑΒΖ τμῆμα τῆς σφαίρας ἴσον ἐστὶν τῷ ΒΖΚ κώνῳ· ὅπερ ἔδει δεῖξαι. ΠΟΡΙΣΜΑ. Καὶ φανερὸν ὅτι γίγνεται καθόλου τμῆμα σφαίρας πρὸς κῶνον τὸν βάσιν μὲν ἔχοντα τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι καὶ ὕψος ἴσον, ὡς συναμφότερος ἥ τε ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας καὶ ἡ κάθετος τοῦ λοιποῦ τμήματος πρὸς τὴν κάθετον τοῦ λοιποῦ τμήματος· ὡς γὰρ ἡ ΔΕ πρὸς ΕΓ, οὕτως ὁ ΔΖΒ κῶνος, τουτέστι τὸ ΒΓΖ τμῆμα, πρὸς τὸν ΒΓΖ κῶνον.

s108Aynı varsayımlar altında BKZ konisinin de kürenin BAZ kesimine eşit olduğu [başka bir yolla gösterilir]. Tabanı küre yüzeyine eşit, yüksekliği kürenin yarıçapı olan bir N konisi olsun; o hâlde bu koni küreye eşittir [çünkü kürenin, tabanı en büyük daire, yüksekliği yarıçap olan koninin dört katı olduğu gösterildi; N konisi de aynı koninin dört katıdır, çünkü tabanı onun tabanının dört katıdır, zira küre yüzeyi küredeki en büyük dairenin dört katıdır]. ThA ile AE toplamının AE'ye oranı DE'nin EG'ye oranına eşit olduğuna göre, ayırarak ve yer değiştirerek ThG'nin GD'ye oranı AE'nin EG'ye oranına eşittir. Yine KE'nin EA'ya oranı ThG ile GE toplamının GE'ye oranına eşit olduğuna göre, ayırarak ve yer değiştirerek KA'nın GTh'ye, yani ThA'ya oranı AE'nin EG'ye, yani ThG'nin GD'ye oranına eşittir. Birleştirerek de [öyledir]; ATh de ThG'ye eşittir; o hâlde KTh'nin ThG'ye oranı ThD'nin DG'ye oranına eşittir ve bütün KD'nin DTh'ye oranı DTh'nin DG'ye, yani KTh'nin ThA'ya oranına eşittir; dolayısıyla DK ile ThA'nın dikdörtgeni DTh ile ThK'nin dikdörtgenine eşittir. Yine KTh'nin ThG'ye oranı ThD'nin GD'ye oranına eşit olduğuna göre, yer değiştirerek [KTh'nin ThD'ye oranı ThG'nin GD'ye oranına eşittir]; ThG'nin GD'ye oranının da AE'nin EG'ye oranına eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde KTh'nin ThD'ye oranı AE'nin EG'ye oranına eşittir; dolayısıyla KD'nin karesinin KTh ile ThD'nin dikdörtgenine oranı, AG'nin karesinin AE ile EG'nin dikdörtgenine oranına eşittir. KTh ile ThD'nin dikdörtgeninin KD ile ATh'nin dikdörtgenine eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde KD'nin karesinin KD ile ATh'nin dikdörtgenine oranı, yani KD'nin ATh'ye oranı, AG'nin karesinin AE ile EG'nin dikdörtgenine, yani EB'nin karesine oranına eşittir. AG ise N dairesinin yarıçapına eşittir.

s108

Τῶν αὐτῶν ὑποκειμένων, ὅτι καὶ ὁ ΚΒΖ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΑΖ τμήματι τῆς σφαίρας. Ἔστω γὰρ ὁ Ν κῶνος βάσιν μὲν ἔχων [τὴν] ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς σφαίρας, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ κῶνος τῇ σφαίρᾳ [ἡ γὰρ σφαῖρα δέδεικται τετραπλασία τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὸν μέγιστον κύκλον καὶ ὕψος τὴν ἐκ τοῦ κέντρου. Ἀλλὰ μὴν καὶ ὁ Ν κῶνος τοῦ αὐτοῦ ἐστι τετραπλάσιος, ἐπεὶ καὶ ἡ βάσις τῆς βάσεως καὶ ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν αὐτῇ]. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς συναμφότερος ἡ ΘΑ, ΑΕ πρὸς ΑΕ, ἡ ΔΕ πρὸς ΕΓ, διελόντι καὶ ἐναλλάξ, ὡς ἡ ΘΓ πρὸς ΓΔ, ἡ ΑΕ πρὸς ΕΓ. Πάλιν, ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΚΕ πρὸς ΕΑ, συναμφότερος ἡ ΘΓΕ πρὸς ΓΕ, διελόντι καὶ ἐναλλάξ, ὡς ἡ ΚΑ πρὸς ΓΘ, τουτέστι πρὸς ΘΑ, οὕτως ἡ ΑΕ πρὸς ΕΓ, τουτέστιν ἡ ΘΓ πρὸς ΓΔ. Καὶ συνθέντι· ἴση δὲ ἡ ΑΘ τῇ ΘΓ· ὡς ἄρα ἡ ΚΘ πρὸς ΘΓ, ἡ ΘΔ πρὸς ΔΓ, καὶ ὅλη ἡ ΚΔ πρὸς ΔΘ ἐστίν, ὡς ἡ ΔΘ πρὸς ΔΓ, τουτέστιν ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΑ· ἴσον ἄρα τὸ ὑπὸ ΔΚ, ΘΑ τῷ ὑπὸ τῶν ΔΘΚ. Πάλιν, ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΚΘ πρὸς ΘΓ, ἡ ΘΔ πρὸς ΓΔ, ἐναλλάξ· ὡς δὲ ἡ ΘΓ πρὸς ΓΔ, ἐδείχθη ἡ ΑΕ πρὸς ΕΓ· ὡς ἄρα ἡ ΚΘ πρὸς ΘΔ, ἡ ΑΕ πρὸς ΕΓ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ ΚΔ πρὸς τὸ ὑπὸ ΚΘΔ, τὸ ἀπὸ ΑΓ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΑΕΓ. Τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΚΘΔ ἴσον ἐδείχθη τῷ ὑπὸ ΚΔ, ΑΘ· ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ ΚΔ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΚΔ, ΑΘ, τουτέστιν ἡ ΚΔ πρὸς ΑΘ, τὸ ἀπὸ ΑΓ πρὸς τὸ ὑπὸ ΑΕΓ, τουτέστι πρὸς τὸ ἀπὸ ΕΒ. Καί ἐστιν ἴση ἡ ΑΓ τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ν κύκλου· ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ν κύκλου πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΕ, τουτέστιν ὁ Ν κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον, οὕτως ἡ

s109 O hâlde N dairesinin yarıçapının karesinin BE'nin karesine oranı, yani N dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranı, KD'nin ATh'ye, yani KD'nin N konisinin yüksekliğine oranına eşittir; dolayısıyla N konisi, yani küre, BDZK katı rombosuna eşittir [ya da şöyle: N dairesinin BZ çapı üzerindeki daireye oranı DK'nin N konisinin yüksekliğine oranına eşittir; o hâlde N konisi, tabanı BZ çapı üzerindeki daire, yüksekliği DK olan koniye eşittir, çünkü tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır. Bu koni ise BDZK katı rombosuna eşittir; o hâlde N konisi, yani küre, BZKD katı rombosuna eşittir]. Bunlardan BDZ konisinin kürenin BGZ kesimine eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde geriye kalan BKZ konisi kürenin BAZ kesimine eşittir.

s109

ΚΔ πρὸς ΑΘ, τουτέστιν ἡ ΚΔ πρὸς τὸ ὕψος τοῦ Ν κώνου· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Ν κῶνος, τουτέστιν ἡ σφαῖρα, τῷ ΒΔΖΚ στερεῷ ῥόμβῳ [ἢ οὕτως· ἔστιν ἄρα, ὡς ὁ Ν κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλον, οὕτως ἡ ΔΚ πρὸς τὸ ὕψος τοῦ Ν κώνου· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ Ν κῶνος τῷ κώνῳ, οὗ βάσις μέν ἐστιν ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΖ κύκλος, ὕψος δὲ ἡ ΔΚ· ἀντιπεπόνθασιν γὰρ αὐτῶν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν. Ἀλλʼ οὗτος ὁ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΔΖΚ στερεῷ ῥόμβῳ· καὶ ὁ Ν ἄρα κῶνος, τουτέστιν ἡ σφαῖρα, ἴση ἐστὶ τῷ ΒΖΚΔ στερεῷ ῥόμβῳ]. Ὧν ὁ ΒΔΖ κῶνος ἴσος ἐδείχθη τῷ ΒΓΖ τμήματι τῆς σφαίρας· λοιπὸς ἄρα ὁ ΒΚΖ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΒΑΖ τμήματι τῆς σφαίρας.

2.3Önerme 3. Üçüncü problem şuydu: Verilen bir küreyi, kesimlerin yüzeyleri birbirine verilen orana sahip olacak şekilde bir düzlemle kesmek.

Yapılmış olsun. Kürenin en büyük dairesi ADBE, çapı da AB olsun; AB'ye dik bir düzlem uzatılsın ve bu düzlem ADBE dairesinde DE kesitini oluştursun; AD ve BD birleştirilsin.

DAE kesiminin yüzeyinin DBE kesiminin yüzeyine oranı verilmiştir. DAE kesiminin yüzeyine yarıçapı AD'ye eşit olan daire, DBE kesiminin yüzeyine de yarıçapı DB'ye eşit olan daire eşittir; söylenen dairelerin birbirine oranı ise AD'nin karesinin DB'nin karesine, yani AG'nin GB'ye oranıdır. O hâlde AG'nin GB'ye oranı verilmiştir; dolayısıyla G noktası verilmiştir. DE de AB'ye diktir; o hâlde DE üzerinden geçen düzlemin konumu da verilmiştir.

Şöyle kurulacaktır. En büyük dairesi ABDE, çapı AB olan bir küre olsun; verilen oran da Z'nin H'ye oranı olsun. AB, AG'nin BG'ye oranı Z'nin H'ye oranına eşit olacak şekilde G'de kesilsin; küre, G'den geçen ve AB doğrusuna dik olan bir düzlemle kesilsin ve ortak kesit DE olsun; AD ve DB birleştirilsin. Th ve K iki dairesi konsun; Th'nin yarıçapı AD'ye, K'ninki de DB'ye eşit olsun. O hâlde Th dairesi DAE kesiminin yüzeyine, K de DBE kesiminin yüzeyine eşittir; çünkü bu birinci kitapta önceden gösterildi. ADB açısı dik, GD de dikme olduğuna göre, AG'nin GB'ye, yani Z'nin H'ye oranı, AD'nin karesinin DB'nin karesine, yani Th dairesinin yarıçapının karesinin K dairesinin yarıçapının karesine, yani Th dairesinin K dairesine, yani DAE kesiminin yüzeyinin kürenin DBE kesiminin yüzeyine oranına eşittir.

2.3

γ΄. Τρίτον ἦν πρόβλημα τόδε· Τὴν δοθεῖσαν σφαῖραν ἐπιπέδῳ τεμεῖν, ὅπως αἱ τῶν τμημάτων ἐπιφάνειαι πρὸς ἀλλήλας λόγον ἔχωσιν τὸν αὐτὸν τῷ δοθέντι. Γεγονέτω, καὶ ἔστω τῆς σφαίρας μέγιστος κύκλος ὁ ΑΔΒΕ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΑΒ, καὶ ἐκβεβλήσθω πρὸς τὴν ΑΒ ἐπίπεδον ὀρθόν, καὶ ποιείτω τὸ ἐπίπεδον ἐν τῷ ΑΔΒΕ κύκλῳ τομὴν τὴν ΔΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΒΔ. Ἐπεὶ οὖν λόγος ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ΔΑΕ τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ΔΒΕ τμήματος, ἀλλὰ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΑΕ τμήματος ἴσος ἐστὶ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΑΔ, τῇ δὲ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΒΕ τμήματος ἴσος ἐστὶ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΔΒ, ὡς δὲ οἱ εἰρημένοι κύκλοι πρὸς ἀλλήλους, οὕτως τὸ ἀπὸ ΑΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΒ, τουτέστιν ἡ ΑΓ πρὸς ΓΒ, λόγος ἄρα τῆς ΑΓ πρὸς ΓΒ δοθείς· ὥστε δοθέν ἐστι τὸ Γ σημεῖον. Καί ἐστι τῇ ΑΒ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΔΕ· θέσει ἄρα καὶ τὸ διὰ τῆς ΔΕ ἐπίπεδον. Συντεθήσεται δὴ οὕτως· ἔστω σφαῖρα, ἧς μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΔΕ καὶ διάμετρος ἡ ΑΒ, ὁ δὲ δοθεὶς λόγος ὁ τῆς Ζ πρὸς Η, καὶ τετμήσθω ἡ ΑΒ κατὰ τὸ Γ, ὥστε εἶναι, ὡς τὴν ΑΓ πρὸς ΒΓ, οὕτως τὴν Ζ πρὸς Η, καὶ διὰ τοῦ Γ ἐπιπέδῳ τετμήσθω ἡ σφαῖρα πρὸς ὀρθὰς τῇ ΑΒ εὐθείᾳ, καὶ ἔστω κοινὴ τομὴ ἡ ΔΕ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΔΒ, καὶ ἐκκείσθωσαν δύο κύκλοι οἱ Θ, Κ, ὁ μὲν Θ ἴσην ἔχων τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῇ ΑΔ, ὁ δὲ Κ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου ἴσην ἔχων τῇ ΔΒ· ἔστιν ἄρα ὁ μὲν Θ κύκλος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΑΕ τμήματος, ὁ δὲ Κ τοῦ ΔΒΕ τμήματος· τοῦτο γὰρ προδέδεικται ἐν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ. Καὶ ἐπεὶ ὀρθή ἐστιν ἡ ὑπὸ ΑΔΒ καὶ κάθετος ἡ ΓΔ, ἔστιν, ὡς ἡ ΑΓ πρὸς ΓΒ, τουτέστιν ἡ Ζ πρὸς Η, τὸ ἀπὸ ΑΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΒ, τουτέστι τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Θ κύκλου πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Κ κύκλου, τουτέστιν ὁ Θ κύκλος πρὸς τὸν Κ κύκλον, τουτέστιν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΔΑΕ τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ΔΒΕ τμήματος τῆς σφαίρας.

2.4Önerme 4. Verilen bir küreyi, kürenin kesimleri birbirine verilen orana sahip olacak şekilde kesmek.

Verilen küre ABGD olsun; onu, kürenin kesimleri birbirine verilen orana sahip olacak şekilde bir düzlemle kesmek gerekir.

AG üzerinden geçen bir düzlemle kesilmiş olsun; o hâlde kürenin ADG kesiminin ABG kesimine oranı verilmiştir. Küre merkezden de kesilsin; kesit en büyük daire ABGD, merkez K, çap da DB olsun. KD ile DKh toplamının DKh'ye oranı RKh'nin KhB'ye oranına, KB ile BKh toplamının BKh'ye oranı da LKh'nin KhD'ye oranına eşit olacak şekilde [R ve L noktaları] alınsın; AL, LG, AR, RG birleştirilsin. O hâlde ALG konisi kürenin ADG kesimine, ARG konisi de ABG kesimine eşittir; dolayısıyla ALG konisinin ARG konisine oranı da verilmiştir.

Koninin koniye oranı ise LKh'nin KhR'ye oranıdır [çünkü ikisinin tabanı da AG çapı üzerindeki aynı dairedir]; o hâlde LKh'nin KhR'ye oranı da verilmiştir. Öncekilerle aynı sebeplerle, kuruluş gereği, LD'nin KD'ye oranı KB'nin BR'ye ve DKh'nin KhB'ye oranına eşittir. RB'nin BK'ye oranı KD'nin LD'ye oranına eşit olduğuna göre, birleştirerek RK'nin KB'ye, yani KD'ye oranı KL'nin LD'ye oranına eşittir; o hâlde bütün RL'nin bütün KL'ye oranı KL'nin LD'ye oranına eşittir. Dolayısıyla RL ile LD'nin dikdörtgeni LK'nin karesine eşittir; o hâlde RL'nin LD'ye oranı KL'nin karesinin LD'nin karesine oranına eşittir. LD'nin DK'ye oranı DKh'nin KhB'ye oranına eşit olduğuna göre, tersine ve birleştirerek KL'nin LD'ye oranı BD'nin DKh'ye oranına eşit olacaktır [o hâlde KL'nin karesinin LD'nin karesine oranı da BD'nin karesinin DKh'nin karesine oranına eşittir. Yine LKh'nin DKh'ye oranı KB ile BKh toplamının BKh'ye oranına eşit olduğuna göre, ayırarak LD'nin DKh'ye oranı KB'nin BKh'ye oranına eşittir]. KB'ye eşit BZ konsun; bunun R'nin dışına düşeceği açıktır [ve LD'nin DKh'ye oranı ZB'nin BKh'ye oranına eşit olacaktır; dolayısıyla DL'nin LKh'ye oranı da BZ'nin ZKh'ye oranına eşittir]. DL'nin LKh'ye oranı verildiğine göre, RL'nin LKh'ye oranı da verilmiştir. RL'nin LKh'ye oranı, RL'nin LD'ye oranı ile DL'nin LKh'ye oranından bileşiktir; RL'nin LD'ye oranı DB'nin karesinin DKh'nin karesine, DL'nin LKh'ye oranı da BZ'nin ZKh'ye oranına eşittir; o hâlde RL'nin LKh'ye oranı, BD'nin karesinin DKh'nin karesine oranı ile BZ'nin ZKh'ye oranından bileşiktir. RL'nin LKh'ye oranı BZ'nin ZTh'ye oranına eşit olacak şekilde [Th noktası] alınsın. RL'nin LKh'ye oranı verilmiştir; o hâlde ZB'nin ZTh'ye oranı da verilmiştir. BZ verilmiştir, çünkü yarıçapa eşittir; o hâlde ZTh de verilmiştir. Dolayısıyla BZ'nin ZTh'ye oranı da, BD'nin karesinin DKh'nin karesine oranı ile BZ'nin ZKh'ye oranından bileşiktir. BZ'nin ZTh'ye oranı ise BZ'nin ZKh'ye oranı ile ZKh'nin ZTh'ye oranından bileşiktir [ortak olan BZ'nin ZKh'ye oranı çıkarılsın]; o hâlde geriye kalan, BD'nin karesinin, yani verilmiş bir alanın, DKh'nin karesine oranı, KhZ'nin ZTh'ye, yani verilmiş bir doğruya oranına eşittir. ZD doğrusu da verilmiştir. O hâlde verilmiş DZ doğrusunu Kh'de öyle kesmek gerekir ki KhZ'nin verilmiş [ZTh] doğrusuna oranı, verilmiş alanın [BD'nin karesinin] DKh'nin karesine oranına eşit olsun. Bu, böyle genel olarak söylendiğinde bir çözüm koşuluna (διορισμός) bağlıdır; ama buradaki problemlerin şartları eklenince [yani DB'nin BZ'nin iki katı olması ve analizde olduğu gibi ZB'nin ZTh'den büyük olması] bir koşula bağlı olmaz. Problem şöyle olacaktır: BD ve BZ iki doğrusu verildiğinde, BD BZ'nin iki katı iken ve BZ üzerinde bir Th noktası verildiğinde, DB'yi Kh'de, BD'nin karesinin DKh'nin karesine oranı KhZ'nin ZTh'ye oranına eşit olacak şekilde kesmek. Bunların her biri sonda hem analiz edilecek hem de kurulacaktır.

Problem şöyle kurulacaktır. Verilen oran, büyüğün küçüğe oranı olarak P'nin S'ye oranı olsun. Bir küre verilsin ve merkezden geçen bir düzlemle kesilsin; kesit ABGD dairesi, çap BD, merkez K olsun. KB'ye eşit BZ konsun; BZ, ThZ'nin ThB'ye oranı P'nin S'ye oranına eşit olacak şekilde Th'de kesilsin; ayrıca BD de, KhZ'nin ThZ'ye oranı BD'nin karesinin DKh'nin karesine oranına eşit olacak şekilde Kh'de kesilsin; Kh'den BD'ye dik bir düzlem uzatılsın. Diyorum ki bu düzlem küreyi, büyük kesimin küçüğe oranı P'nin S'ye oranına eşit olacak şekilde keser.

KB ile BKh toplamının BKh'ye oranı LKh'nin DKh'ye oranına, KD ile DKh toplamının KhD'ye oranı da RKh'nin KhB'ye oranına eşit olacak şekilde [L ve R noktaları] alınsın; AL, LG, AR, RG birleştirilsin. O hâlde kuruluş gereği, analizde gösterdiğimiz gibi, RL ile LD'nin dikdörtgeni LK'nin karesine eşit olacak, KL'nin LD'ye oranı da BD'nin DKh'ye oranına eşit olacaktır; dolayısıyla KL'nin karesinin LD'nin karesine oranı da BD'nin karesinin DKh'nin karesine oranına eşittir. RL ile LD'nin dikdörtgeni LK'nin karesine eşit olduğuna göre [RL'nin LD'ye oranı LK'nin karesinin LD'nin karesine oranına eşittir], RL'nin LD'ye oranı da BD'nin karesinin DKh'nin karesine, yani KhZ'nin ZTh'ye oranına eşit olacaktır. KB ile BKh toplamının BKh'ye oranı LKh'nin KhD'ye oranına eşit olduğuna ve KB BZ'ye eşit olduğuna göre, ZKh'nin KhB'ye oranı da LKh'nin KhD'ye oranına eşit olacaktır. Dönüştürerek KhZ'nin ZB'ye oranı KhL'nin LD'ye oranına eşittir; dolayısıyla LD'nin LKh'ye oranı da BZ'nin ZKh'ye oranına eşittir. RL'nin LD'ye oranı KhZ'nin ZTh'ye, DL'nin LKh'ye oranı da BZ'nin ZKh'ye oranına eşit olduğuna göre, karışık orantıda eşitlikten RL'nin LKh'ye oranı BZ'nin ZTh'ye oranına eşittir; o hâlde LKh'nin KhR'ye oranı da ZTh'nin ThB'ye oranına eşittir. ZTh'nin ThB'ye oranı ise P'nin S'ye oranına eşittir; o hâlde LKh'nin KhR'ye oranı, yani AGL konisinin ARG konisine oranı, yani kürenin ADG kesiminin ABG kesimine oranı, P'nin S'ye oranına eşittir.

2.4

δ΄. Τὴν δοθεῖσαν σφαῖραν τεμεῖν, ὥστε τὰ τμήματα τῆς σφαίρας πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχειν τὸν αὐτὸν τῷ δοθέντι. Ἔστω ἡ δοθεῖσα σφαῖρα ἡ ΑΒΓΔ· δεῖ δὴ αὐτὴν τεμεῖν ἐπιπέδῳ, ὥστε τὰ τμήματα τῆς σφαίρας πρὸς ἄλληλα λόγον ἔχειν τὸν δοθέντα. Τετμήσθω διὰ τῆς ΑΓ ἐπιπέδῳ· λόγος ἄρα τοῦ ΑΔΓ τμήματος τῆς σφαίρας πρὸς τὸ ΑΒΓ τμῆμα τῆς σφαίρας δοθείς. Τετμήσθω δὲ ἡ σφαῖρα διὰ τοῦ κέντρου, καὶ ἔστω ἡ τομὴ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, κέντρον δὲ τὸ Κ καὶ διάμετρος ἡ ΔΒ, καὶ πεποιήσθω, ὡς μὲν συναμφότερος ἡ ΚΔΧ πρὸς ΔΧ, οὕτως ἡ ΡΧ πρὸς ΧΒ, ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΚΒΧ πρὸς ΒΧ, οὕτως ἡ ΛΧ πρὸς ΧΔ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΛ, ΛΓ, ΑΡ, ΡΓ· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΑΛΓ κῶνος τῷ ΑΔΓ τμήματι τῆς σφαίρας, ὁ δὲ ΑΡΓ τῷ ΑΒΓ· λόγος ἄρα καὶ τοῦ ΑΛΓ κώνου πρὸς τὸν ΑΡΓ κῶνον δοθείς. Ὡς δὲ ὁ κῶνος πρὸς τὸν κῶνον, οὕτως ἡ ΛΧ πρὸς ΧΡ [ἐπείπερ τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχουσιν τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΑΓ κύκλον]· λόγος ἄρα καὶ τῆς ΛΧ πρὸς ΧΡ δοθείς. Καὶ διὰ ταὐτὰ τοῖς πρότερον διὰ τῆς κατασκευῆς, ὡς ἡ ΛΔ πρὸς ΚΔ, ἡ ΚΒ πρὸς ΒΡ καὶ ἡ ΔΧ πρὸς ΧΒ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΡΒ πρὸς ΒΚ, ἡ ΚΔ πρὸς ΛΔ, συνθέντι, ὡς ἡ ΡΚ πρὸς ΚΒ, τουτέστι πρὸς ΚΔ, οὕτως ἡ ΚΛ πρὸς ΛΔ· καὶ ὅλη ἄρα ἡ ΡΛ πρὸς ὅλην τὴν ΚΛ ἐστίν, ὡς ἡ ΚΛ πρὸς ΛΔ. Ἴσον ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΡΛΔ τῷ ἀπὸ ΛΚ. Ὡς ἄρα ἡ ΡΛ πρὸς ΛΔ, τὸ ἀπὸ ΚΛ πρὸς τὸ ἀπὸ ΛΔ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΛΔ πρὸς ΔΚ, οὕτως ἡ ΔΧ πρὸς ΧΒ, ἔσται ἀνάπαλιν καὶ συνθέντι, ὡς ἡ ΚΛ πρὸς ΛΔ, οὕτως ἡ ΒΔ πρὸς ΔΧ [καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ ΚΛ πρὸς τὸ ἀπὸ ΛΔ, οὕτως τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ. Πάλιν, ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΛΧ πρὸς ΔΧ, συναμφότερος ἡ ΚΒ, ΒΧ πρὸς ΒΧ, διελόντι, ὡς ἡ ΛΔ πρὸς ΔΧ, οὕτως ἡ ΚΒ πρὸς ΒΧ]. Καὶ κείσθω τῇ ΚΒ ἴση ἡ ΒΖ· ὅτι γὰρ ἐκτὸς τοῦ Ρ πεσεῖται δῆλον [καὶ ἔσται, ὡς ἡ ΛΔ πρὸς ΔΧ, οὕτως ἡ ΖΒ πρὸς ΒΧ· ὥστε καί, ὡς ἡ ΔΛ πρὸς ΛΧ, ἡ ΒΖ πρὸς ΖΧ]. Ἐπεὶ δὲ λόγος ἐστὶ τῆς ΔΛ πρὸς ΛΧ δοθείς, καὶ τῆς ΡΛ ἄρα πρὸς ΛΧ λόγος ἐστὶ δοθείς. Ἐπεὶ οὖν ὁ τῆς ΡΛ πρὸς ΛΧ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει ἡ ΡΛ πρὸς ΛΔ, καὶ ἡ ΔΛ πρὸς ΛΧ, ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΡΛ πρὸς ΛΔ, τὸ ἀπὸ ΔΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, ὡς δὲ ἡ ΔΛ πρὸς ΛΧ, οὕτως ἡ ΒΖ πρὸς ΖΧ, ὁ ἄρα τῆς ΡΛ πρὸς ΛΧ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, καὶ ἡ ΒΖ πρὸς ΖΧ. Πεποιήσθω δέ, ὡς ἡ ΡΛ πρὸς ΛΧ, ἡ ΒΖ πρὸς ΖΘ· λόγος δὲ τῆς ΡΛ πρὸς ΛΧ δοθείς· λόγος ἄρα καὶ τῆς ΖΒ πρὸς ΖΘ δοθείς. Δοθεῖσα δὲ ἡ ΒΖ· ἴση γάρ ἐστι τῇ ἐκ τοῦ κέντρου· δοθεῖσα ἄρα καὶ ἡ ΖΘ. Καὶ ὁ τῆς ΒΖ ἄρα λόγος πρὸς ΖΘ συνῆπται ἔκ τε τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, καὶ ἡ ΒΖ πρὸς ΖΧ. Ἀλλʼ ὁ ΒΖ πρὸς ΖΘ λόγος συνῆπται ἔκ τε τοῦ τῆς ΒΖ πρὸς ΖΧ καὶ τοῦ τῆς ΖΧ πρὸς ΖΘ [κοινὸς ἀφῃρήσθω ὁ τῆς ΒΖ πρὸς ΖΧ]· λοιπὸν ἄρα ἐστίν, ὡς τὸ ἀπὸ ΒΔ, τουτέστι δοθέν, πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, οὕτως ἡ ΧΖ πρὸς ΖΘ, τουτέστι πρὸς δοθέν, Καί ἐστιν δοθεῖσα ἡ ΖΔ εὐθεῖα· εὐθεῖαν ἄρα δοθεῖσαν τὴν ΔΖ τεμεῖν δεῖ κατὰ τὸ Χ καὶ ποιεῖν, ὡς τὴν ΧΖ πρὸς δοθεῖσαν [τὴν ΖΘ], οὕτως τὸ δοθὲν [τὸ ἀπὸ ΒΔ] πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ. Τοῦτο οὕτως ἁπλῶς μὲν λεγόμενον ἔχει διορισμόν, προστιθεμένων δὲ τῶν προβλημάτων τῶν ἐνθάδε ὑπαρχόντων [τουτέστι τοῦ τε διπλασίαν εἶναι τὴν ΔΒ τῆς ΒΖ καὶ τοῦ μείζονα τῆς ΖΘ τὴν ΖΒ, ὡς κατὰ τὴν ἀνάλυσιν] οὐκ ἔχει διορισμόν· καὶ ἔσται τὸ πρόβλημα τοιοῦτον· δύο δοθεισῶν εὐθειῶν τῶν ΒΔ, ΒΖ καὶ διπλασίας οὔσης τῆς ΒΔ τῆς ΒΖ καὶ σημείου ἐπὶ τῆς ΒΖ τοῦ Θ τεμεῖν τὴν ΔΒ κατὰ τὸ Χ καὶ ποιεῖν, ὡς τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, τὴν ΧΖ πρὸς ΖΘ· ἑκάτερα δὲ ταῦτα ἐπὶ τέλει ἀναλυθήσεταί τε καὶ συντεθήσεται. Συντεθήσεται δὴ τὸ πρόβλημα οὕτως· ἔστω ὁ δοθεὶς λόγος ὁ τῆς Π πρὸς Σ μείζονος πρὸς ἐλάσσονα, καὶ δεδόσθω τις σφαῖρα καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ διὰ τοῦ κέντρου, καὶ ἔστω τομὴ ὁ ΑΒΓΔ κύκλος, καὶ διάμετρος ἔστω ἡ ΒΔ, κέντρον δὲ τὸ Κ, καὶ τῇ ΚΒ ἴση κείσθω ἡ ΒΖ, καὶ τετμήσθω ἡ ΒΖ κατὰ τὸ Θ, ὥστε εἶναι, ὡς τὴν ΘΖ πρὸς ΘΒ, τὴν Π πρὸς Σ, καὶ ἔτι τετμήσθω ἡ ΒΔ κατὰ τὸ Χ, ὥστε εἶναι, ὡς τὴν ΧΖ πρὸς ΘΖ, τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, καὶ διὰ τοῦ Χ ἐπίπεδον ἐκβεβλήσθω ὀρθὸν πρὸς τὴν ΒΔ· λέγω ὅτι τὸ ἐπίπεδον τοῦτο τεμεῖ τὴν σφαῖραν, ὥστε εἶναι, ὡς τὸ μεῖζον τμῆμα πρὸς τὸ ἔλασσον, τὴν Π πρὸς Σ. Πεποιήσθω γάρ, ὡς μὲν συναμφότερος ἡ ΚΒΧ πρὸς ΒΧ, οὕτως ἡ ΛΧ πρὸς ΔΧ, ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΚΔΧ πρὸς ΧΔ, ἡ ΡΧ πρὸς ΧΒ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΛ, ΛΓ, ΑΡ, ΡΓ· ἔσται δὴ διὰ τὴν κατασκευήν, ὡς ἐδείξαμεν ἐν τῇ ἀναλύσει, ἴσον τὸ ὑπὸ ΡΛΔ τῷ ἀπὸ ΛΚ, καὶ ὡς ἡ ΚΛ πρὸς ΛΔ, ἡ ΒΔ πρὸς ΔΧ· ὥστε καί, ὡς τὸ ἀπὸ ΚΛ πρὸς τὸ ἀπὸ ΛΔ, τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ. Καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΡΛΔ τῷ ἀπὸ ΛΚ ἐστὶν ἴσον [ἔστιν, ὡς ἡ ΡΛ πρὸς ΛΔ, τὸ ἀπὸ ΛΚ πρὸς τὸ ἀπὸ ΛΔ], ἔσται ἄρα καί, ὡς ἡ ΡΛ πρὸς ΛΔ, τὸ ἀπὸ ΒΔ πρὸς τὸ ἀπὸ ΔΧ, τουτέστιν ἡ ΧΖ πρὸς ΖΘ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς συναμφότερος ἡ ΚΒΧ πρὸς ΒΧ, οὕτως ἡ ΛΧ πρὸς ΧΔ, ἴση δέ ἐστιν ἡ ΚΒ τῇ ΒΖ, ἔσται ἄρα καί, ὡς ἡ ΖΧ πρὸς ΧΒ, οὕτως ἡ ΛΧ πρὸς ΧΔ. Ἀναστρέψαντι, ὡς ἡ ΧΖ πρὸς ΖΒ, οὕτως ἡ ΧΛ πρὸς ΛΔ· ὥστε καί, ὡς ἡ ΛΔ πρὸς ΛΧ, οὕτως ἡ ΒΖ πρὸς ΖΧ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΡΛ πρὸς ΛΔ, οὕτως ἡ ΧΖ πρὸς ΖΘ, ὡς δὲ ἡ ΔΛ πρὸς ΛΧ, οὕτως ἡ ΒΖ πρὸς ΖΧ, καὶ δι᾿ ἴσου ἐν τῇ τεταραγμένῃ ἀναλογίᾳ, ὡς ἡ ΡΛ πρὸς ΛΧ, οὕτως ἡ ΒΖ πρὸς ΖΘ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΛΧ πρὸς ΧΡ, οὕτως ἡ ΖΘ πρὸς ΘΒ. Ὡς δὲ ἡ ΖΘ πρὸς ΘΒ, οὕτως ἡ Π πρὸς Σ· καὶ ὡς ἄρα ἡ ΛΧ πρὸς ΧΡ, τουτέστιν ὁ ΑΓΛ κῶνος πρὸς τὸν ΑΡΓ κῶνον, τουτέστι τὸ ΑΔΓ τμῆμα τῆς σφαίρας πρὸς τὸ ΑΒΓ τμῆμα τῆς σφαίρας, οὕτως ἡ Π πρὸς Σ.

2.5Önerme 5. Verilen bir küre kesimine benzer ve verilen başka bir kesime eşit bir kesim kurmak.

Verilen iki küre kesimi ABG ve EZH olsun; ABG kesiminin tabanı AB çapı üzerindeki daire, tepesi G noktası; EZH'nin tabanı EZ çapı üzerindeki daire, tepesi H noktası olsun. ABG kesimine eşit, EZH kesimine benzer bir küre kesimi bulmak gerekir.

Bulunmuş olsun ve bu ThKL olsun; tabanı ThK çapı üzerindeki daire, tepesi L noktası olsun. Kürelerde ANBG, ThXKL, EOZH daireleri bulunsun; bunların kesimlerin tabanlarına dik çapları GN, LX, HO, merkezleri de P, R, S olsun. PN ile NT toplamının NT'ye oranı KhT'nin TG'ye, RX ile XY toplamının XY'ye oranı PsY'nin YL'ye, SO ile OPh toplamının OPh'ye oranı da ŌPh'nin PhH'ye oranına eşit olacak şekilde [noktalar] alınsın; tabanları AB, ThK, EZ çapları üzerindeki daireler, tepeleri Kh, Ps, Ō noktaları olan koniler düşünülsün. O hâlde ABKh konisi kürenin ABG kesimine, PsThK konisi ThKL kesimine, EŌZ konisi de EHZ kesimine eşit olacaktır; çünkü bu gösterilmiştir. Kürenin ABG kesimi ThKL kesimine eşit olduğuna göre, AKhB konisi de PsThK konisine eşittir [eşit konilerin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır]; o hâlde AB çapı üzerindeki dairenin ThK çapı üzerindeki daireye oranı PsY'nin KhT'ye oranına eşittir. Dairenin daireye oranı ise AB'nin karesinin ThK'nin karesine oranıdır; o hâlde AB'nin karesinin ThK'nin karesine oranı PsY'nin KhT'ye oranına eşittir. EZH kesimi ThKL kesimine benzer olduğuna göre, EZŌ konisi de PsThK konisine benzerdir [çünkü bu gösterilecektir]; o hâlde ŌPh'nin EZ'ye oranı PsY'nin ThK'ye oranına eşittir. ŌPh'nin EZ'ye oranı verilmiştir; o hâlde PsY'nin ThK'ye oranı da verilmiştir. KhT'nin D'ye oranı da bununla aynı olsun; KhT verilmiştir; o hâlde D de verilmiştir. PsY'nin KhT'ye oranı, yani AB'nin karesinin ThK'nin karesine oranı ThK'nin D'ye oranına eşit olduğuna göre, AB ile St'nin dikdörtgeni ThK'nin karesine eşit olacak şekilde [St doğrusu] konsun; o hâlde AB'nin karesinin ThK'nin karesine oranı AB'nin St'ye oranına da eşit olacaktır. AB'nin karesinin ThK'nin karesine oranının ThK'nin D'ye oranına eşit olduğu da gösterildi; yer değiştirerek AB'nin ThK'ye oranı St'nin D'ye oranına eşittir. AB'nin ThK'ye oranı ise ThK'nin St'ye oranına eşittir [çünkü ThK'nin karesi AB ile St'nin dikdörtgenine eşittir]; o hâlde AB'nin ThK'ye oranı ThK'nin St'ye, St'nin de D'ye oranına eşittir. Demek ki ThK ve St, verilmiş AB ve D doğrularının sürekli orantılı iki orta orantılısıdır.

Problem şöyle kurulacaktır. Eşit bir kesim kurulması gereken kesim ABG, benzer bir kesim kurulması gereken de EZH olsun; kürelerin en büyük daireleri ABGN ve EHZO, çapları GN ve HO, merkezleri P ve S olsun. PN ile NT toplamının NT'ye oranı KhT'nin TG'ye, SO ile OPh toplamının OPh'ye oranı da ŌPh'nin PhH'ye oranına eşit olacak şekilde [noktalar] alınsın; o hâlde KhAB konisi kürenin ABG kesimine, ZŌE konisi de EHZ kesimine eşittir. ŌPh'nin EZ'ye oranı KhT'nin D'ye oranına eşit olacak şekilde [D] alınsın; verilmiş AB ve D doğrularının iki orta orantılısı ThK ve St alınsın; öyle ki AB'nin ThK'ye oranı KTh'nin St'ye, St'nin de D'ye oranına eşit olsun. ThK üzerine EZH daire parçasına benzer bir ThKL daire parçası kurulsun, daire tamamlansın ve çapı LX olsun; en büyük dairesi LThXK, merkezi R olan bir küre düşünülsün; ThK üzerinden LX'e dik bir düzlem uzatılsın. O hâlde kürenin L tarafındaki kesimi kürenin EHZ kesimine benzer olacaktır, çünkü dairelerin parçaları da benzerdi. Diyorum ki bu kesim kürenin ABG kesimine de eşittir. RX ile XY toplamının XY'ye oranı PsY'nin YL'ye oranına eşit olacak şekilde [Ps] alınsın; o hâlde PsThK konisi kürenin ThKL kesimine eşittir. PsThK konisi ZŌE konisine benzer olduğuna göre, PhŌ'nin EZ'ye, yani KhT'nin D'ye oranı PsY'nin ThK'ye oranına eşittir; yer değiştirerek ve tersine, PsY'nin KhT'ye oranı ThK'nin D'ye oranına eşittir. AB, KTh, St, D orantılı olduğuna göre, AB'nin karesinin ThK'nin karesine oranı ThK'nin D'ye oranına eşittir. ThK'nin D'ye oranı ise PsY'nin KhT'ye oranına eşittir; o hâlde AB'nin karesinin KTh'nin karesine oranı, yani AB çapı üzerindeki dairenin ThK çapı üzerindeki daireye oranı, PsY'nin KhT'ye oranına eşittir; dolayısıyla KhAB konisi PsThK konisine eşittir; böylece kürenin ABG kesimi de kürenin ThKL kesimine eşittir. O hâlde verilmiş AGB kesimine eşit ve verilmiş başka bir EZH kesimine benzer olan ThKL kesimi kurulmuştur.

2.5

ε΄. Τῷ δοθέντι τμήματι σφαίρας ὅμοιον καὶ ἄλλῳ τῷ δοθέντι ἴσον αὐτὸ συστήσασθαι. Ἔστω τὰ δύο δοθέντα τμήματα σφαίρας τὰ ΑΒΓ, ΕΖΗ, καὶ ἔστω τοῦ μὲν ΑΒΓ τμήματος βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Γ σημεῖον, τοῦ δὲ ΕΖΗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΕΖ, κορυφὴ δὲ τὸ Η σημεῖον· δεῖ δὴ εὑρεῖν τμῆμα σφαίρας, ὃ ἔσται τῷ μὲν ΑΒΓ τμήματι ἴσον, τῷ δὲ ΕΖΗ ὅμοιον. Εὑρήσθω καὶ ἔστω τὸ ΘΚΛ, καὶ ἔστω αὐτοῦ βάσις μὲν ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΘΚ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Λ σημεῖον· ἔστωσαν δὴ καὶ κύκλοι ἐν ταῖς σφαίραις οἱ ΑΝΒΓ, ΘΞΚΛ, ΕΟΖΗ, διάμετροι δὲ αὐτῶν πρὸς ὀρθὰς ταῖς βάσεσιν τῶν τμημάτων αἱ ΓΝ, ΛΞ, ΗΟ, καὶ ἔστω κέντρα τὰ Π, Ρ, Σ, καὶ πεποιήσθω, ὡς μὲν συναμφότερος ἡ ΠΝ, ΝΤ πρὸς τὴν ΝΤ, οὕτως ἡ ΧΤ πρὸς ΤΓ, ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΡΞ, ΞΥ πρὸς ΞΥ, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς ΥΛ, ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΣΟ, ΟΦ πρὸς ΟΦ, οὕτως ἡ ΩΦ πρὸς ΦΗ, καὶ νοείσθωσαν κῶνοι, ὧν βάσεις μέν εἰσιν οἱ περὶ διαμέτρους τὰς ΑΒ, ΘΚ, ΕΖ κύκλοι, κορυφαὶ δὲ τὰ Χ, Ψ, Ω σημεῖα· ἔσται δὴ ἴσος ὁ μὲν ΑΒΧ κῶνος τῷ ΑΒΓ τμήματι τῆς σφαίρας, ὁ δὲ ΨΘΚ τῷ ΘΚΛ, ὁ δὲ ΕΩΖ τῷ ΕΗΖ· τοῦτο γὰρ δέδεικται. Καὶ ἐπεὶ ἴσον ἐστὶ τὸ ΑΒΓ τμῆμα τῆς σφαίρας τῷ ΘΚΛ τμήματι, ἴσος ἄρα καὶ ὁ ΑΧΒ κῶνος τῷ ΨΘΚ κώνῳ [τῶν δὲ ἴσων κώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν]· ἔστιν ἄρα, ὡς ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΘΚ, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς ΧΤ. Ὡς δὲ ὁ κύκλος πρὸς τὸν κύκλον, τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΚ· ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΚ, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς ΧΤ. Καὶ ἐπεὶ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΕΖΗ τμῆμα τῷ ΘΚΛ τμήματι, ὅμοιος ἄρα ἐστὶ καὶ ὁ ΕΖΩ κῶνος τῷ ΨΘΚ κώνῳ [τοῦτο γὰρ δειχθήσεται]· ἔστιν ἄρα, ὡς ἡ ΩΦ πρὸς τὴν ΕΖ, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς ΘΚ. Λόγος δὲ τῆς ΩΦ πρὸς τὴν ΕΖ δοθείς· λόγος ἄρα καὶ τῆς ΨΥ πρὸς τὴν ΘΚ δοθείς. Ὁ αὐτὸς ἔστω ὁ τῆς ΧΤ πρὸς Δ· καί ἐστι δοθεῖσα ἡ ΧΤ· δοθεῖσα ἄρα καὶ ἡ Δ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΨΥ πρὸς ΧΤ, τουτέστι τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΚ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς Δ, κείσθω τῷ ἀπὸ ΘΚ ἴσον τὸ ὑπὸ ΑΒ, ς· ἔσται ἄρα καί, ὡς τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΚ, οὕτως ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ς. Ἐδείχθη δὲ καί, ὡς τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΚ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς Δ, καὶ ἐναλλάξ, ὡς ἡ ΑΒ πρὸς ΘΚ, οὕτως ἡ ς πρὸς Δ. Ὡς δὲ ἡ ΑΒ πρὸς ΘΚ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς ς [διὰ τὸ ἴσον εἶναι τὸ ἀπὸ ΘΚ τῷ ὑπὸ τῶν ΑΒ, ς]· ὡς ἄρα ἡ ΑΒ πρὸς ΘΚ, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς ς καὶ ἡ ς πρὸς Δ. Δύο ἄρα δοθεισῶν τῶν ΑΒ, Δ δύο μέσαι κατὰ τὸ συνεχὲς ἀνάλογόν εἰσιν αἱ ΘΚ, ς. Συντεθήσεται δὴ τὸ πρόβλημα οὕτως· ἔστω, ᾧ μὲν δεῖ ἴσον τμῆμα συστήσασθαι, τὸ ΑΒΓ, ᾧ δὲ ὅμοιον, τὸ ΕΖΗ, καὶ ἔστωσαν μέγιστοι κύκλοι τῶν σφαιρῶν οἱ ΑΒΓΝ, ΕΗΖΟ, διάμετροι δὲ αὐτῶν αἱ ΓΝ, ΗΟ καὶ κέντρα τὰ Π, Σ, καὶ πεποιήσθω, ὡς μὲν συναμφότερος ἡ ΠΝ, ΝΤ πρὸς ΝΤ, οὕτως ἡ ΧΤ πρὸς ΤΓ, ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΣΟΦ πρὸς ΟΦ, ἡ ΩΦ πρὸς ΦΗ· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ μὲν ΧΑΒ κῶνος τῷ ΑΒΓ τμήματι τῆς σφαίρας, ὁ δὲ ΖΩΕ τῷ ΕΗΖ. Πεποιήσθω, ὡς ἡ ΩΦ πρὸς ΕΖ, οὕτως ἡ ΧΤ πρὸς Δ, καὶ δύο δοθεισῶν εὐθειῶν τῶν ΑΒ, Δ δύο μέσαι ἀνάλογον εἰλήφθωσαν αἱ ΘΚ, ς, ὥστε εἶναι, ὡς τὴν ΑΒ πρὸς ΘΚ, οὕτως τὴν ΚΘ πρὸς ς καὶ τὴν ς πρὸς Δ, καὶ ἐπὶ τῆς ΘΚ κύκλου τμῆμα ἐπεστάσθω τὸ ΘΚΛ ὅμοιον τῷ ΕΖΗ κύκλου τμήματι, καὶ ἀναπεπληρώσθω ὁ κύκλος, καὶ ἔστω αὐτοῦ διάμετρος ἡ ΛΞ, καὶ νοείσθω σφαῖρα, ἧς μέγιστος κύκλος ἐστὶν ὁ ΛΘΞΚ, κέντρον δὲ τὸ Ρ, καὶ διὰ τῆς ΘΚ ἐπίπεδον ὀρθὸν ἐκβεβλήσθω πρὸς τὴν ΛΞ· ἔσται δὴ τὸ τμῆμα τῆς σφαίρας τὸ ἐπὶ τὰ αὐτὰ τῷ Λ ὅμοιον τῷ ΕΗΖ τμήματι τῆς σφαίρας, ἐπειδὴ καὶ τῶν κύκλων τὰ τμήματα ἦν ὅμοια. Λέγω δὲ ὅτι καὶ ἴσον ἐστὶ τῷ ΑΒΓ τμήματι τῆς σφαίρας. Πεποιήσθω, ὡς συναμφότερος ἡ ΡΞ, ΞΥ πρὸς τὴν ΞΥ, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς ΥΛ· ἴσος ἄρα ὁ ΨΘΚ κῶνος τῷ ΘΚΛ τμήματι τῆς σφαίρας. Καὶ ἐπειδὴ ὅμοιός ἐστιν ὁ ΨΘΚ κῶνος τῷ ΖΩΕ κώνῳ, ἔστιν ἄρα, ὡς ἡ ΦΩ πρὸς ΕΖ, τουτέστιν ἡ ΧΤ πρὸς Δ, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς ΘΚ· καὶ ἐναλλὰξ καὶ ἀνάπαλιν· ὡς ἄρα ἡ ΨΥ πρὸς ΧΤ, ἡ ΘΚ πρὸς Δ. Καὶ ἐπειδὴ ἀνάλογόν εἰσιν αἱ ΑΒ, ΚΘ, ς, Δ, ἔστιν, ὡς τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΚ, ἡ ΘΚ πρὸς Δ. Ὡς δὲ ἡ ΘΚ πρὸς Δ, ἡ ΨΥ πρὸς ΧΤ· καὶ ὡς ἄρα τὸ ἀπὸ ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ ΚΘ, τουτέστιν ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ κύκλος πρὸς τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΘΚ κύκλον, οὕτως ἡ ΨΥ πρὸς τὴν ΧΤ· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΧΑΒ κῶνος τῷ ΨΘΚ κώνῳ· ὥστε καὶ τὸ ΑΒΓ τμῆμα τῆς σφαίρας ἴσον ἐστὶ τῷ ΘΚΛ τμήματι τῆς σφαίρας. Τῷ δοθέντι ἄρα τμήματι τῷ ΑΓΒ ἴσον καὶ ἄλλῳ δοθέντι ὅμοιον τῷ ΕΖΗ τὸ αὐτὸ συνέσταται τὸ ΘΚΛ.

2.6Önerme 6. Aynı küreye ait olsun ya da olmasın, iki küre kesimi verildiğinde, verilenlerden birine benzer olan ve yüzeyi öbür kesimin yüzeyine eşit olan bir küre kesimi bulmak.

Verilen küre kesimleri ABG ve DEZ yayları üzerindekiler olsun; benzerinin bulunması gereken ABG yayı üzerindeki, yüzeyine eşit yüzey aranan da DEZ yayı üzerindeki kesim olsun.

Yapılmış olsun; KLM küre kesimi ABG kesimine benzer olsun, yüzeyi de DEZ kesiminin yüzeyine eşit olsun. Kürelerin merkezleri düşünülsün ve bunlardan kesimlerin tabanlarına dik düzlemler uzatılsın; bu düzlemlerin kürelerdeki kesitleri KLMN, BAGTh, EZHD en büyük daireleri, kesimlerin tabanlarındaki kesitleri de KM, AG, DZ doğruları olsun; kürelerin KM, AG, DZ'ye dik çapları LN, BTh, EH olsun; LM, BG, EZ birleştirilsin. Kürenin KLM kesiminin yüzeyi DEZ kesiminin yüzeyine eşit olduğuna göre, yarıçapı LM'ye eşit olan daire yarıçapı EZ'ye eşit olan daireye eşittir [çünkü söylenen kesimlerin yüzeylerinin, yarıçapları kesimlerin tepelerinden tabanlara birleştirilen doğrulara eşit olan dairelere eşit olduğu gösterildi]; dolayısıyla LM de EZ'ye eşittir. KLM, ABG kesimine benzer olduğuna göre, LR'nin RN'ye oranı BP'nin PTh'ye oranına eşittir; tersine ve birleştirerek NL'nin LR'ye oranı ThB'nin BP'ye oranına eşittir. Ayrıca RL'nin LM'ye oranı BP'nin GB'ye oranına eşittir [çünkü üçgenler benzerdir]; o hâlde NL'nin LM'ye, yani EZ'ye oranı ThB'nin BG'ye oranına eşittir. Yer değiştirerek de öyledir; EZ'nin BG'ye oranı verilmiştir, çünkü ikisi de verilmiştir; o hâlde LN'nin BTh'ye oranı da verilmiştir. BTh verilmiştir; o hâlde LN de verilmiştir; dolayısıyla küre de verilmiştir.

Şöyle kurulacaktır. Verilen iki küre kesimi ABG ve DEZ olsun; ABG benzeri bulunacak kesim, DEZ de yüzeyine eşit yüzey aranan kesim olsun; analizdekilerle aynı kuruluş yapılsın. BG'nin EZ'ye oranı BTh'nin LN'ye oranına eşit olacak şekilde [LN] alınsın; LN çapı üzerinde bir daire çizilsin ve en büyük dairesi LKNM olan bir küre düşünülsün. NL, ThP'nin PB'ye oranı NR'nin RL'ye oranına eşit olacak şekilde R'de kesilsin; küre yüzeyi R'den geçen ve LN'ye dik olan bir düzlemle kesilsin; LM birleştirilsin. O hâlde dairelerin KM ve AG doğruları üzerindeki parçaları benzerdir; dolayısıyla kürelerin kesimleri de benzerdir. ThB'nin BP'ye oranı NL'nin LR'ye oranına eşittir, çünkü ayırarak da öyledir; PB'nin BG'ye oranı da RL'nin LM'ye oranına eşittir; o hâlde ThB'nin NL'ye oranı BG'nin LM'ye oranına eşittir. ThB'nin LN'ye oranı BG'nin EZ'ye oranına da eşitti; o hâlde EZ LM'ye eşittir; dolayısıyla yarıçapı EZ olan daire, yarıçapı LM'ye eşit olan daireye eşittir. Yarıçapı EZ olan daire DEZ kesiminin yüzeyine, yarıçapı LM'ye eşit olan daire de KLM kesiminin yüzeyine eşittir; çünkü bu birinci kitapta gösterildi. O hâlde KLM kesiminin yüzeyi kürenin DEZ kesiminin yüzeyine eşittir. KLM de ABG'ye benzerdir.

2.6

ϛ΄. Δύο δοθέντων σφαίρας τμημάτων εἴτε τῆς αὐτῆς εἴτε μὴ εὑρεῖν τμῆμα σφαίρας, ὃ ἔσται ἑνὶ μὲν τῶν δοθέντων ὅμοιον, τὴν δὲ ἐπιφάνειαν ἕξει ἴσην τῇ τοῦ ἑτέρου τμήματος ἐπιφανείᾳ. Ἔστω τὰ δοθέντα τμήματα σφαιρικὰ κατὰ τὰς ΑΒΓ, ΔΕΖ περιφερείας, καὶ ἔστω, ᾧ μὲν δεῖ ὅμοιον εὑρεῖν, τὸ κατὰ τὴν ΑΒΓ περιφέρειαν, οὗ δὲ τὴν ἐπιφάνειαν ἴσην ἔχειν τῇ ἐπιφανείᾳ, τὸ κατὰ τὴν ΔΕΖ. Καὶ γεγενήσθω, καὶ ἔστω τὸ ΚΛΜ τμῆμα τῆς σφαίρας τῷ μὲν ΑΒΓ τμήματι ὅμοιον, τὴν δὲ ἐπιφάνειαν ἴσην ἐχέτω τῇ τοῦ ΔΕΖ τμήματος ἐπιφανείᾳ, καὶ νοείσθω τὰ κέντρα τῶν σφαιρῶν, καὶ διʼ αὐτῶν ἐπίπεδα ἐκβεβλήσθω ὀρθὰ πρὸς τὰς τῶν τμημάτων βάσεις, καὶ ἐν μὲν ταῖς σφαίραις τομαὶ ἔστωσαν οἱ ΚΛΜΝ, ΒΑΓΘ, ΕΖΗΔ μέγιστοι κύκλοι, ἐν δὲ ταῖς βάσεσι τῶν τμημάτων αἱ ΚΜ, ΑΓ, ΔΖ εὐθεῖαι, διάμετροι δὲ τῶν σφαιρῶν πρὸς ὀρθὰς οὖσαι ταῖς ΚΜ, ΑΓ, ΔΖ ἔστωσαν αἱ ΛΝ, ΒΘ, ΕΗ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΛΜ, ΒΓ, ΕΖ. Καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ τοῦ ΚΛΜ τμήματος τῆς σφαίρας ἐπιφάνεια τῇ τοῦ ΔΕΖ τμήματος ἐπιφανείᾳ, ἴσος ἄρα ἐστὶν καὶ ὁ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΛΜ, τῷ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΕΖ [αἱ γὰρ ἐπιφάνειαι τῶν εἰρημένων τμημάτων ἴσαι ἐδείχθησαν κύκλοις, ὧν αἱ ἐκ τῶν κέντρων ἴσαι εἰσὶν ταῖς ἀπὸ τῶν κορυφῶν τῶν τμημάτων ἐπὶ τὰς βάσεις ἐπιζευγνυούσαις]· ὥστε καὶ ἡ Μ⟦Λ⟧ τῇ ΕΖ ἴση ἐστίν, Ἐπεὶ δὲ ὅμοιόν ἐστι τὸ ΚΛΜ τῷ ΑΒΓ τμήματι, ἔστιν, ὡς ἡ ΛΡ πρὸς ΡΝ, ἡ ΒΠ πρὸς ΠΘ· καὶ ἀνάπαλιν καὶ συνθέντι, ὡς ἡ ΝΛ πρὸς ΛΡ, οὕτως ἡ ΘΒ πρὸς ΒΠ, Ἀλλὰ καί, ὡς ἡ ΡΛ πρὸς ΛΜ, οὕτως ἡ ΒΠ πρὸς ΓΒ [ὅμοια γὰρ τὰ τρίγωνα]· ὡς ἄρα ἡ ΝΛ πρὸς ΛΜ, τουτέστι πρὸς ΕΖ, οὕτως ἡ ΘΒ πρὸς ΒΓ. Καὶ ἐναλλάξ· λόγος δὲ τῆς ΕΖ πρὸς ΒΓ δοθείς· δοθεῖσα γὰρ ἑκατέρα· λόγος ἄρα καὶ τῆς ΛΝ πρὸς ΒΘ δοθείς. Καί ἐστι δοθεῖσα ἡ ΒΘ· δοθεῖσα ἄρα καὶ ἡ ΛΝ· ὥστε ἄρα καὶ ἡ σφαῖρα δοθεῖσά ἐστιν. Συντεθήσεται δὴ οὕτως· ἔστω τὰ δοθέντα δύο τμήματα σφαίρας τὰ ΑΒΓ, ΔΕΖ, τὸ μὲν ΑΒΓ, ᾧ δεῖ ὅμοιον, τὸ δὲ ΔΕΖ, οὗ τὴν ἐπιφάνειαν ἴσην ἔχειν τῇ ἐπιφανείᾳ, καὶ τὰ αὐτὰ κατεσκευάσθω τοῖς ἐπὶ τῆς ἀναλύσεως, καὶ πεποιήσθω, ὡς [μὲν] ἡ ΒΓ πρὸς ΕΖ, οὕτως ἡ ΒΘ πρὸς ΛΝ, καὶ περὶ διάμετρον τὴν ΛΝ κύκλος γεγράφθω, καὶ νοείσθω σφαῖρα, ἧς μέγιστος ἔστω κύκλος ὁ ΛΚΝΜ, καὶ τετμήσθω ἡ ΝΛ κατὰ τὸ Ρ, ὥστε εἶναι, ὡς τὴν ΘΠ πρὸς ΠΒ, τὴν ΝΡ πρὸς ΡΛ, καὶ διὰ τοῦ Ρ ἐπιπέδῳ τετμήσθω ἡ ἐπιφάνεια ὀρθῷ πρὸς τὴν ΛΝ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΛΜ· ὅμοια ἄρα ἐστὶν τὰ ἐπὶ τῶν ΚΜ, ΑΓ εὐθειῶν τῶν κύκλων τμήματα· ὥστε καὶ τὰ τμήματα τῶν σφαιρῶν ἐστιν ὅμοια. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΘΒ πρὸς ΒΠ, οὕτως ἡ ΝΛ πρὸς ΛΡ· καὶ γὰρ τὰ κατὰ διαίρεσιν· ἀλλὰ καί, ὡς ἡ ΠΒ πρὸς ΒΓ, οὕτως ἡ ΡΛ πρὸς ΛΜ, καὶ ὡς ἄρα ἡ ΘΒ πρὸς ΝΛ, ἡ ΒΓ πρὸς ΛΜ. Ἦν δὲ καί, ὡς ἡ ΘΒ πρὸς ΛΝ, ἡ ΒΓ πρὸς ΕΖ· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΖ τῇ ΛΜ· ὥστε καὶ ὁ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἐστὶν ἡ ΕΖ, ἴσος ἐστὶ τῷ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΛΜ. Καὶ ὁ μὲν τὴν ἐκ τοῦ κέντρου ἔχων τὴν ΕΖ κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΕΖ τμήματος, ὁ δὲ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΛΜ, ἴσος ἐστὶ ἐπιφανείᾳ τῇ τοῦ ΚΛΜ τμήματος· τοῦτο γὰρ ἐν τῷ πρώτῳ δέδεικται· ἴση ἄρα καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΚΛΜ τμήματος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΕΖ τμήματος τῆς σφαίρας. Καί ἐστιν ὅμοιον τὸ ΚΛΜ τῷ ΑΒΓ.

2.7Önerme 7. Verilen bir küreden bir düzlemle öyle bir kesim kesmek ki kesimin, tabanı kesiminkiyle aynı ve yüksekliği ona eşit olan koniye oranı verilen oran olsun.

Verilen küre, en büyük dairesi ABGD, çapı BD olan küre olsun; küreyi AG'den geçen bir düzlemle, kürenin ABG kesiminin ABG konisine oranı verilen orana eşit olacak şekilde kesmek gerekiyor.

Yapılmış olsun; kürenin merkezi E olsun ve ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı HZ'nin ZB'ye oranına eşit olsun; o hâlde AGH konisi ABG kesimine eşittir. Demek ki AHG konisinin ABG konisine oranı da verilmiştir; o hâlde HZ'nin ZB'ye oranı verilmiştir. HZ'nin ZB'ye oranı ED ile DZ toplamının DZ'ye oranına eşittir; o hâlde ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı verilmiştir [dolayısıyla ED'nin DZ'ye oranı da verilmiştir; o hâlde DZ de verilmiştir]; dolayısıyla AG de verilmiştir. ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı, ED ile DB toplamının DB'ye oranından büyüktür; ED ile DB toplamı ED'nin üç katı, BD de ED'nin iki katıdır; o hâlde ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı üçün ikiye oranından büyüktür. ED ile ZD toplamının ZD'ye oranı ise verilen oranın aynısıdır; demek ki sentez için verilen oranın üçün ikiye oranından büyük olması gerekir.

Problem şöyle kurulacaktır. Verilen küre, en büyük dairesi ABGD, çapı BD, merkezi E olan küre olsun; verilen oran da ThK'nin KL'ye oranı olsun ve üçün ikiye oranından büyük olsun. Üçün ikiye oranı, ED ile DB toplamının DB'ye oranına eşittir; o hâlde ThK'nin KL'ye oranı da ED ile DB toplamının DB'ye oranından büyüktür; ayırarak, ThL'nin LK'ye oranı ED'nin DB'ye oranından büyüktür. ThL'nin LK'ye oranı ED'nin DZ'ye oranına eşit olacak şekilde Z alınsın; Z'den BD'ye dik olarak AZG çizilsin ve GA'dan BD'ye dik bir düzlem geçirilsin. Diyorum ki kürenin ABG kesiminin ABG konisine oranı ThK'nin KL'ye oranına eşittir.

Çünkü ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı HZ'nin ZB'ye oranına eşit olacak şekilde H alınsın; o hâlde GAH konisi kürenin ABG kesimine eşittir. ThK'nin KL'ye oranı ED ile DZ toplamının DZ'ye oranına, yani HZ'nin ZB'ye oranına, yani AHG konisinin ABG konisine oranına eşittir; AHG konisi de kürenin ABG kesimine eşittir; o hâlde ABG kesiminin ABG konisine oranı ThK'nin KL'ye oranına eşittir.

2.7

ζ΄. Ἀπὸ τῆς δοθείσης σφαίρας τμῆμα τεμεῖν ἐπιπέδῳ, ὥστε τὸ τμῆμα πρὸς τὸν κῶνον τὸν βάσιν ἔχοντα τὴν αὐτὴν τῷ τμήματι καὶ ὕψος ἴσον τὸν δοθέντα λόγον ἔχειν. Ἔστω ἡ δοθεῖσα σφαῖρα, ἧς μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ αὐτῆς ἡ ΒΔ· δεῖ δὴ τὴν σφαῖραν ἐπιπέδῳ τεμεῖν τῷ διὰ τῆς ΑΓ, ὅπως τὸ ΑΒΓ τμῆμα τῆς σφαίρας πρὸς τὸν ΑΒΓ κῶνον λόγον ἔχῃ τὸν αὐτὸν τῷ δοθέντι. Γεγονέτω, καὶ ἔστω κέντρον τῆς σφαίρας τὸ Ε, καὶ ὡς συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς ΖΒ· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΑΓΗ κῶνος τῷ ΑΒΓ τμήματι. Λόγος ἄρα καὶ τοῦ ΑΗΓ κώνου πρὸς τὸν ΑΒΓ κῶνον δοθείς· λόγος ἄρα τῆς ΗΖ πρὸς ΖΒ δοθείς. Ὡς δὲ ἡ ΗΖ πρὸς ΖΒ, συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ· λόγος ἄρα συναμφοτέρου τῆς ΕΔΖ πρὸς ΔΖ δοθείς [ὥστε καὶ τῆς ΕΔ πρὸς ΔΖ· δοθεῖσα ἄρα καὶ ἡ ΔΖ]· ὥστε καὶ ἡ ΑΓ. Καὶ ἐπεὶ συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ συναμφότερος ἡ ΕΔΒ πρὸς ΔΒ, καί ἐστιν συναμφότερος μὲν ἡ ΕΔΒ τρὶς ἡ ΕΔ, ἡ δὲ ΒΔ δὶς ἡ ΕΔ, συναμφότερος ἄρα ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ μείζονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει τρία πρὸς δύο. Καί ἐστιν ὁ συναμφοτέρου τῆς ΕΔΖ πρὸς ΖΔ λόγος ὁ αὐτὸς τῷ δοθέντι· δεῖ ἄρα τὸν διδόμενον λόγον εἰς τὴν σύνθεσιν μείζονα εἶναι τοῦ ὃν ἔχει τρία πρὸς δύο. Συντεθήσεται δὴ τὸ πρόβλημα οὕτως· ἔστω ἡ δοθεῖσα σφαῖρα, ἧς μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ ἡ ΒΔ, κέντρον δὲ τὸ Ε, ὁ δὲ δοθεὶς λόγος ὁ τῆς ΘΚ πρὸς ΚΛ μείζων τοῦ ὃν ἔχει τρία πρὸς δύο. Ἔστι δέ, ὡς τρία πρὸς δύο, συναμφότερος ἡ ΕΔΒ πρὸς ΔΒ· καὶ ἡ ΘΚ ἄρα πρὸς ΚΛ μείζονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει συναμφότερος ἡ ΕΔΒ πρὸς ΔΒ· διελόντι ἄρα ἡ ΘΛ πρὸς ΛΚ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΔ πρὸς ΔΒ. Καὶ πεποιήσθω, ὡς ἡ ΘΛ πρὸς ΛΚ, οὕτως ἡ ΕΔ πρὸς ΔΖ, καὶ διὰ τοῦ Ζ τῇ ΒΔ πρὸς ὀρθὰς ἤχθω ἡ ΑΖΓ, καὶ διὰ τῆς ΓΑ ἤχθω ἐπίπεδον ὀρθὸν πρὸς τὴν ΒΔ· λέγω ὅτι τὸ [ὀ ἀπὸ] ΑΒΓ τμῆμα τῆς σφαίρας πρὸς τὸν ΑΒΓ κῶνον λόγον ἔχει τὸν αὐτὸν τῷ ΘΚ πρὸς ΚΛ. Πεποιήσθω γάρ, ὡς συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς ΖΒ ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΓΑΗ κῶνος τῷ ΑΒΓ τμήματι τῆς σφαίρας. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς ἡ ΘΚ πρὸς ΚΛ, οὕτως συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ, τουτέστιν ἡ ΗΖ πρὸς ΖΒ. τουτέστιν ὁ ΑΗΓ κῶνος πρὸς τὸν ΑΒΓ κῶνον, ἴσος δὲ ὁ ΑΗΓ κῶνος τῷ ΑΒΓ τμήματι τῆς σφαίρας, ὡς ἄρα τὸ ΑΒΓ τμῆμα πρὸς τὸν ΑΒΓ κῶνον, οὕτως ἡ ΘΚ πρὸς ΚΛ.

s123Önerme 8. Bir küre merkezden geçmeyen bir düzlemle kesilirse, büyük kesimin küçük kesime oranı, büyük kesimin yüzeyinin küçük kesimin yüzeyine oranının ikilenmişinden küçük, bir buçuklanmışından büyüktür.

Bir küre, onda en büyük daire ABGD ve çap BD olsun; küre AG'den geçen ve ABGD dairesine dik olan bir düzlemle kesilsin; kürenin büyük kesimi ABG olsun. Diyorum ki ABG kesiminin ADG kesimine oranı, büyük kesimin yüzeyinin küçük kesimin yüzeyine oranının ikilenmişinden küçük, bir buçuklanmışından büyüktür.

BA ve AD birleştirilsin, merkez E olsun; ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı ThZ'nin ZB'ye oranına, EB ile BZ toplamının BZ'ye oranı da HZ'nin ZD'ye oranına eşit olacak şekilde Th ve H alınsın; tabanları AG çapı üzerindeki daire, tepeleri Th ve H noktaları olan koniler düşünülsün. O hâlde AThG konisi kürenin ABG kesimine, AGH konisi de ADG kesimine eşit olacaktır.

s123

η΄. Ἐὰν σφαῖρα ἐπιπέδῳ τμηθῇ μὴ διὰ τοῦ κέντρου, τὸ μεῖζον τμῆμα πρὸς τὸ ἔλασσον ἐλάσσονα μὲν λόγον ἔχει ἢ διπλάσιον τοῦ ὃν ἔχει ἡ τοῦ μείζονος τμήματος ἐπιφάνεια πρὸς τὴν τοῦ ἐλάσσονος ἐπιφάνειαν, μείζονα δὲ ἢ ἡμιόλιον. Ἔστω σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ καὶ διάμετρος ἡ ΒΔ, καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ διὰ τῆς ΑΓ ὀρθῷ πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, καὶ ἔστω μεῖζον τμῆμα τῆς σφαίρας τὸ ΑΒΓ· λέγω ὅτι τὸ ΑΒΓ τμῆμα πρὸς τὸ ΑΔΓ ἐλάσσονα μὲν ἢ διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ μείζονος τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐλάσσονος τμήματος, μείζονα δὲ ἢ ἡμιόλιον. Ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΒΑΔ, καὶ ἔστω κέντρον τὸ Ε, καὶ πεποιήσθω, ὡς μὲν συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ, ἡ ΘΖ πρὸς ΖΒ, ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΕΒΖ πρὸς ΒΖ, οὕτως ἡ ΗΖ πρὸς ΖΔ, καὶ νοείσθωσαν κῶνοι βάσιν ἔχοντες τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΑΓ κύκλον, κορυφὰς δὲ τὰ Θ, Η σημεῖα· ἔσται δὴ ἴσος ὁ μὲν ΑΘΓ κῶνος τῷ ΑΒΓ τμήματι τῆς σφαίρας, ὁ δὲ ΑΓΗ τῷ ΑΔΓ, καί ἐστιν, ὡς τὸ ἀπὸ ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΑΔ, οὕτως ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ τμήματος πρὸς

s124ABG kesiminin yüzeyinin ADG kesiminin yüzeyine oranı ise BA'nın karesinin AD'nin karesine oranına eşittir; çünkü bu önceden yazıldı [büyük küre kesiminin küçüğe oranının, büyük kesimin yüzeyinin küçük kesimin yüzeyine oranının ikilenmişinden küçük olduğu gösterilmelidir]. Diyorum ki AThG konisinin AHG konisine oranı, yani ZTh'nin ZH'ye oranı, BA'nın karesinin AD'nin karesine oranının, yani BZ'nin ZD'ye oranının ikilenmişinden küçüktür. ED ile DZ toplamının DZ'ye oranı ThZ'nin ZB'ye oranına eşit olduğuna göre [EB ile BZ toplamının BZ'ye oranı da ZH'nin ZD'ye oranına eşit olduğuna göre], BZ'nin ZD'ye oranı ThB'nin BE'ye oranına da eşit olacaktır; çünkü BE DE'ye eşittir [bu yukarıda bununla birlikte gösterildi]. Yine EB ile BZ toplamının BZ'ye oranı HZ'nin ZD'ye oranına eşit olduğuna göre, BE'ye eşit BK alınsın; ThB'nin BE'den büyük olduğu açıktır, çünkü BZ de ZD'den büyüktür; o hâlde KZ'nin ZB'ye oranı HZ'nin ZD'ye oranına eşit olacaktır. ZB'nin ZD'ye oranının ThB'nin BE'ye oranına eşit olduğu gösterildi; BE de KB'ye eşittir; o hâlde ThB'nin BK'ye oranı KZ'nin ZH'ye oranına eşittir. ThZ'nin ZK'ye oranı ThB'nin BK'ye oranından küçüktür; ThB'nin BK'ye oranının da KZ'nin ZH'ye oranına eşit olduğu gösterildi; o hâlde ThZ'nin ZK'ye oranı KZ'nin ZH'ye oranından küçüktür; dolayısıyla ThZ ile ZH'nin dikdörtgeni ZK'nin karesinden küçüktür. O hâlde ThZ ile ZH'nin dikdörtgeninin ZH'nin karesine oranı [yani ZTh'nin ZH'ye oranı], KZ'nin karesinin ZH'nin karesine oranından küçüktür [KZ'nin karesinin ZH'nin karesine oranı ise KZ'nin ZH'ye oranının ikilenmişidir]; o hâlde ThZ'nin ZH'ye oranı KZ'nin ZH'ye oranının ikilenmişinden küçüktür [KZ'nin ZH'ye oranı ise BZ'nin ZD'ye oranının ikilenmişinden küçüktür]. Aradığımız da buydu.

s124

τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ΑΔΓ τμήματος· τοῦτο γὰρ προγέγραπται [δεικτέον ὅτι τὸ μεῖζον τμῆμα τῆς σφαίρας πρὸς τὸ ἔλασσον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ διπλάσιον ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ μείζονος τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐλάσσονος τμήματος]. Λέγω ὅτι καὶ ὁ ΑΘΓ κῶνος πρὸς τὸν ΑΗΓ, τουτέστιν ἡ ΖΘ πρὸς ΖΗ, ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ διπλάσιον τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΑΔ, τουτέστιν ἡ ΒΖ πρὸς ΖΔ. Καὶ ἐπεί ἐστιν, ὡς [μὲν] συναμφότερος ἡ ΕΔΖ πρὸς ΔΖ, οὕτως ἡ ΘΖ πρὸς ΖΒ [ὡς δὲ συναμφότερος ἡ ΕΒΖ πρὸς ΒΖ, οὕτως ἡ ΖΗ πρὸς ΖΔ], ἔσται καί, ὡς ἡ ΒΖ πρὸς ΖΔ, ἡ ΘΒ πρὸς ΒΕ· ἴση γὰρ ἡ ΒΕ τῇ ΔΕ [τοῦτο γὰρ ἐν τοῖς ἐπάνω συναποδέδεικται], Πάλιν, ἐπεί ἐστιν, ὡς συναμφότερος ἡ ΕΒΖ πρὸς ΒΖ, ἡ ΗΖ πρὸς ΖΔ, ἔστω τῇ ΒΕ ἴση ἡ ΒΚ· δῆλον γὰρ ὅτι μείζων ἐστὶν ἡ ΘΒ τῆς ΒΕ, ἐπεὶ καὶ ΒΖ τῆς ΖΔ· καὶ ἔσται, ὡς ἡ ΚΖ πρὸς ΖΒ, ἡ ΗΖ πρὸς ΖΔ. Ὡς δὲ ἡ ΖΒ πρὸς ΖΔ, ἐδείχθη ἡ ΘΒ πρὸς ΒΕ, ἴση δὲ ἡ ΒΕ τῇ ΚΒ· ὡς ἄρα ἡ ΘΒ πρὸς ΒΚ, οὕτως ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ. Καὶ ἐπεὶ ἡ ΘΖ πρὸς ΖΚ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΘΒ πρὸς ΒΚ, ὡς δὲ ἡ ΘΒ πρὸς ΒΚ, ἐδείχθη ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ, ἡ ΘΖ ἄρα πρὸς ΖΚ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ· ἔλασσον ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΘΖΗ τοῦ ἀπὸ ΖΚ. Τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΘΖΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΖΗ [τουτέστιν ἡ ΖΘ πρὸς ΖΗ] ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ τῆς ΚΖ πρὸς τὸ ἀπὸ ΖΗ [τὸ δὲ ἀπὸ ΚΖ πρὸς τὸ ἀπὸ ΖΗ διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ]· ἡ ἄρα ΘΖ πρὸς ΖΗ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ διπλασίονα τοῦ ὃν ἔχει ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ [ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ διπλασίονα τοῦ ὃν ἔχει ἡ ΒΖ πρὸς ΖΔ]· τοῦτο δὲ ἐζητοῦμεν. Καὶ ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ ΒΕ τῇ ΕΔ, ἔλασσον ἄρα τὸ ὑπὸ τῶν ΒΖΔ τοῦ ὑπὸ

s125BE ED'ye eşit olduğuna göre, BZ ile ZD'nin dikdörtgeni BE ile ED'nin dikdörtgeninden küçüktür; o hâlde ZB'nin BE'ye oranı ED'nin DZ'ye oranından, yani ThB'nin BZ'ye oranından küçüktür; dolayısıyla ZB'nin karesi ThB ile BE'nin, yani ThB ile BK'nin dikdörtgeninden küçüktür. BN'nin karesi ThB ile BK'nin dikdörtgenine eşit olsun; o hâlde ThB'nin BK'ye oranı ThN'nin karesinin NK'nin karesine oranına eşittir. ThZ'nin karesinin ZK'nin karesine oranı ise ThN'nin karesinin NK'nin karesine oranından büyüktür [o hâlde ThZ'nin karesinin ZK'nin karesine oranı da ThB'nin BK'ye, yani ThB'nin BE'ye, yani KZ'nin ZH'ye oranından büyüktür]; o hâlde ThZ'nin ZH'ye oranı KZ'nin ZH'ye oranının bir buçuklanmışından büyüktür [bu en sonda gösterilecek]. ThZ'nin ZH'ye oranı AThG konisinin AHG konisine oranına, yani ABG kesiminin ADG kesimine oranına eşittir; KZ'nin ZH'ye oranı ise BZ'nin ZD'ye oranına, yani BA'nın karesinin AD'nin karesine oranına, yani ABG kesiminin yüzeyinin ADG kesiminin yüzeyine oranına eşittir. Dolayısıyla büyük kesimin küçük kesime oranı, büyük kesimin yüzeyinin küçük kesimin yüzeyine oranının ikilenmişinden küçük, bir buçuklanmışından büyüktür.

Başka bir yolla.

Bir küre olsun; içinde en büyük daire ABGD, çapı AG, merkezi E olsun; küre BD'den geçen ve AG'ye dik olan bir düzlemle kesilsin. Diyorum ki büyük kesim DAB'nin küçük kesim BGD'ye oranı, ABD kesiminin yüzeyinin BGD kesiminin yüzeyine oranının ikilenmişinden küçük, bir buçuklanmışından büyüktür.

AB ve BG birleştirilsin.

s125

τῶν ΒΕΔ· ἡ ΖΒ ἄρα πρὸς ΒΕ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΔ πρὸς ΔΖ, τουτέστιν ἡ ΘΒ πρὸς ΒΖ· ἔλασσον ἄρα τὸ ἀπὸ ΖΒ τοῦ ὑπὸ τῶν ΘΒΕ, τουτέστι τοῦ ὑπὸ τῶν ΘΒΚ. Ἔστω ἴσον τὸ ἀπὸ ΒΝ τῷ ὑπὸ ΘΒΚ· ἔστιν ἄρα, ὡς ἡ ΘΒ πρὸς ΒΚ, τὸ ἀπὸ ΘΝ πρὸς τὸ ἀπὸ ΝΚ. Τὸ δὲ ἀπὸ ΘΖ πρὸς τὸ ἀπὸ ΖΚ μείζονα λόγον ἔχει ἢ τὸ ἀπὸ ΘΝ πρὸς τὸ ἀπὸ ΝΚ [καὶ τὸ ἀπὸ ΘΖ ἄρα πρὸς τὸ ἀπὸ ΖΚ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΘΒ πρὸς ΒΚ, τουτέστιν ἡ ΘΒ πρὸς ΒΕ, τουτέστιν ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ]· ἡ ἄρα ΘΖ πρὸς ΖΗ μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἡμιόλιον τοῦ τῆς ΚΖ πρὸς ΖΗ [τοῦτο γὰρ ἐπὶ τέλει]. Καί ἐστιν, ὡς μὲν ἡ ΘΖ πρὸς ΖΗ, ὁ ΑΘΓ κῶνος πρὸς τὸν ΑΗΓ κῶνον, τουτέστι τὸ ΑΒΓ τμῆμα πρὸς τὸ ΑΔΓ τμῆμα, ὡς δὲ ἡ ΚΖ πρὸς ΖΗ, ἡ ΒΖ πρὸς ΖΔ, τουτέστιν τὸ ἀπὸ ΒΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΑΔ, τουτέστιν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ΑΔΓ τμήματος· ὥστε τὸ μεῖζον τμῆμα πρὸς τὸ ἔλασσον ἐλάσσονα μὲν ἢ διπλασίονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἡ ἐπιφάνεια τοῦ μείζονος τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐλάσσονος τμήματος, μείζονα δὲ ἢ ἡμιόλιον. ΑΛΛΩΣ. Ἔστω σφαῖρα, ἐν ᾗ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ ἡ ΑΓ, κέντρον δὲ τὸ Ε, καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ ὀρθῷ διὰ τῆς ΒΔ πρὸς τὴν ΑΓ· λέγω ὅτι τὸ μεῖζον τμῆμα τὸ ΔΑΒ πρὸς τὸ ἔλασσον τὸ ΒΓΔ ἐλάσσονα ἢ διπλάσιον λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΔ τμήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ΒΓΔ τμήματος, μείζονα δὲ ἢ ἡμιόλιον. Ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΑΒ, ΒΓ· ὁ δὲ τῆς ἐπιφανείας πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν λόγος ὁ τοῦ κύκλου ἐστίν, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἡ ΑΒ, πρὸς τὸν κύκλον, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου

s126Yüzeyin yüzeye oranı, yarıçapı AB olan dairenin yarıçapı BG olan daireye oranıdır, yani ATh'nin ThG'ye oranıdır. AZ ve GH'nin her biri dairenin yarıçapına eşit konsun. BAD kesiminin BGD kesimine oranı üç orandan bileşiktir: BAD kesiminin, tabanı BD çapı üzerindeki daire, tepesi A noktası olan koniye oranından; bu koninin, tabanı aynı, tepesi G noktası olan koniye oranından; ve bu son koninin BGD kesimine oranından. BAD kesiminin BAD konisine oranı HTh'nin ThG'ye oranıdır; koninin koniye oranı ATh'nin ThG'ye oranıdır; BGD konisinin BGD kesimine oranı da ATh'nin ThZ'ye oranıdır. HTh'nin ThG'ye oranı ile ATh'nin ThG'ye oranından bileşen oran, HTh ile ThA'nın dikdörtgeninin ThG'nin karesine oranıdır; HTh ile ThA'nın dikdörtgeninin ThG'nin karesine oranı, ATh'nin ThZ'ye oranıyla birleşince, HTh ile ThA'nın dikdörtgeni çarpı ThA'nın ThG'nin karesi çarpı ThZ'ye oranı olur; HTh ile ThA'nın dikdörtgeni çarpı ThA ise ThA'nın karesi çarpı ThH'dir. Demek ki gösterilecek olan şudur: ThA'nın karesi çarpı ThH'nin GTh'nin karesi çarpı ThZ'ye oranı, ATh'nin ThG'ye oranının ikilenmişinden küçüktür.

s126

ἡ ΒΓ, τουτέστιν ὁ τῆς ΑΘ πρὸς τὴν ΘΓ. Κείσθω τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἴση ἑκατέρα τῶν ΑΖ, ΓΗ. Ὁ δὴ τοῦ ΒΑΔ τμήματος πρὸς τὸ ΒΓΔ λόγος συνῆπται ἐκ τοῦ ὃν ἔχει τὸ ΒΑΔ τμῆμα πρὸς τὸν κῶνον, οὗ [ἡ] βάσις μέν ἐστιν ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Α σημεῖον, καὶ ὁ αὐτὸς κῶνος πρὸς τὸν κῶνον τὸν βάσιν μὲν ἔχοντα τὴν αὐτήν, κορυφὴν δὲ τὸ Γ σημεῖον, καὶ ὁ εἰρημένος κῶνος πρὸς τὸ ΒΓΔ τμῆμα. Ἀλλʼ ὁ μὲν τοῦ ΒΑΔ τμήματος λόγος πρὸς τὸν ΒΑΔ κῶνον ὁ τῆς ΗΘ ἐστὶ πρὸς ΘΓ, ὁ δὲ τοῦ κώνου πρὸς τὸν κῶνον ὁ τῆς ΑΘ πρὸς ΘΓ, ὁ δὲ τοῦ ΒΓΔ κώνου πρὸς τὸ τμῆμα τὸ ΒΓΔ ὁ τῆς ΑΘ ἐστὶ πρὸς ΘΖ· ὁ δὲ συνημμένος ἐκ τοῦ τῆς ΗΘ πρὸς ΘΓ καὶ τῆς ΑΘ πρὸς ΘΓ ὁ τοῦ ὑπὸ τῶν ΗΘΑ ἐστὶ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΓ, ὁ δὲ τοῦ ὑπὸ ΗΘ, ΘΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΓ μετὰ τοῦ τῆς ΑΘ πρὸς ΘΖ ὁ τοῦ ὑπὸ τῶν ΗΘ, ΘΑ ἐστὶν ἐπὶ τὴν ΘΑ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΓ ἐπὶ τὴν ΘΖ, ὁ δὲ τοῦ ὑπὸ τῶν ΗΘΑ ἐπὶ τὴν ΘΑ ὁ τοῦ ἀπὸ τῆς ΘΑ ἐστὶ ἐπὶ τὴν ΘΗ· ὅτι ἄρα τὸ ἀπὸ ΘΑ ἐπὶ τὴν ΘΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΓΘ ἐπὶ τὴν ΘΖ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ τῆς ΑΘ πρὸς ΘΓ διπλασίου [τοῦ] δὲ τῆς ΑΘ πρὸς ΘΓ διπλασίων

s127ATh'nin ThG'ye oranının ikilenmişi ise ATh'nin karesinin ThG'nin karesine oranıdır. O hâlde gösterilmesi gereken, ATh'nin karesi çarpı HTh'nin ThG'nin karesi çarpı ThZ'ye oranının, ATh'nin karesi çarpı HTh'nin GTh'nin karesi çarpı ThH'ye oranından küçük olduğudur; yani GTh'nin karesi çarpı ZTh'nin, GTh'nin karesi çarpı ThH'den büyük olduğudur; yani ThZ'nin ThH'den büyük olduğudur.

Şimdi diyorum ki büyük kesimin küçük kesime oranı, yüzeylerin oranının bir buçuklanmışından da büyüktür. Kesimlerin oranının, ATh'nin karesi çarpı ThH'nin ThG'nin karesi çarpı ThZ'ye oranıyla aynı olduğu gösterildi; yüzeylerin oranının bir buçuklanmışı ise AB üzerindeki küpün BG üzerindeki küpe oranıdır. O hâlde diyorum ki ATh'nin karesi çarpı ThH'nin GTh'nin karesi çarpı ThZ'ye oranı, [AB üzerindeki küpün BG üzerindeki küpe oranından, yani] ATh üzerindeki küpün ThB üzerindeki küpe oranından büyüktür; bu oran da ATh'nin karesinin BTh'nin karesine oranı ile ATh'nin ThB'ye oranından bileşiktir. ATh'nin karesinin ThB'nin karesine oranı, ATh'nin ThB'ye oranını da alınca, ATh'nin karesinin GTh ile ThB'nin dikdörtgenine oranı olur; ATh'nin karesinin BTh ile ThG'nin dikdörtgenine oranı ise ATh'nin karesi çarpı ThH'nin BTh ile ThG'nin dikdörtgeni çarpı ThH'ye oranıdır. O hâlde diyorum ki ATh'nin karesi çarpı ThH'nin GTh'nin karesi çarpı ThZ'ye oranı, [ATh'nin karesinin BTh ile ThG'nin dikdörtgenine oranından, yani] ATh'nin karesi çarpı ThH'nin BTh ile ThG'nin dikdörtgeni çarpı ThH'ye oranından büyüktür. Demek ki ThG'nin karesi çarpı ThZ'nin, BTh ile ThG'nin dikdörtgeni çarpı HTh'den küçük olduğu gösterilmelidir; bu da GTh'nin karesinin BTh ile ThG'nin dikdörtgenine oranının HTh'nin ThZ'ye oranından küçük olduğunu göstermekle aynı şeydir [o hâlde HTh'nin ThZ'ye oranının GTh'nin ThB'ye oranından büyük olduğu gösterilmelidir].

s127

ἐστὶν ὁ τοῦ ἀπὸ ΑΘ πρὸς τὸ ἀπὸ [ΘΓ]. Τὸ ἄρα ἀπὸ ΑΘ ἐπὶ τὴν ΗΘ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΓ ἐπὶ τὴν ΘΖ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ἀπὸ ΑΘ ἐπὶ τὴν ΗΘ πρὸς τὸ ἀπὸ ΓΘ ἐπὶ τὴν ΘΗ. Ὅτι ἄρα μεῖζόν ἐστι τὸ ἀπὸ ΓΘ ἐπὶ τὴν ΖΘ τοῦ ἀπὸ ΓΘ ἐπὶ τὴν ΘΗ. Ὅτι ἄρα μείζων ἐστὶν ἡ ΘΖ τῆς ΘΗ. Φημὶ δὴ ὅτι καὶ τὸ μεῖζον τμῆμα πρὸς τὸ ἔλασσον μείζονα λόγον ἔχει ἢ ἡμιόλιον τοῦ τῆς ἐπιφανείας λόγου. Ἀλλʼ ὁ μὲν τῶν τμημάτων ἐδείχθη ὁ αὐτὸς τῷ ὃν ἔχει τὸ ἀπὸ ΑΘ ἐπὶ τὴν ΘΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΓ ἐπὶ τὴν ΘΖ, τοῦ δὲ τῆς ἐπιφανείας λόγου ἡμιόλιός ἐστιν ὁ τοῦ ἀπὸ ΑΒ κύβου πρὸς τὸν ἀπὸ ΒΓ κύβον· φημὶ δὴ ὅτι τὸ ἀπὸ ΑΘ ἐπὶ τὴν ΘΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΓΘ ἐπὶ τὴν ΘΖ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ[ὁ ἀπὸ τῆς ΑΒ κύβος πρὸς τὸν ἀπὸ τῆς ΒΓ κύβον, τουτέστιν] ὁ ἀπὸ τῆς ΑΘ κύβος πρὸς τὸν ἀπὸ ΘΒ κύβον, τουτέστιν ὁ τοῦ ἀπὸ ΑΘ πρὸς τὸ ἀπὸ ΒΘ καὶ ὁ τῆς ΑΘ πρὸς ΘΒ. Ὁ δὲ τοῦ ἀπὸ ΑΘ πρὸς τὸ ἀπὸ ΘΒ προσλαβὼν τὸν τῆς ΑΘ πρὸς ΘΒ ὁ τοῦ ἀπὸ ΑΘ ἐστὶν πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΓΘΒ· ὁ δὲ τοῦ ἀπὸ ΑΘ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΒΘΓ ὁ τοῦ ἀπὸ ΑΘ ἐστὶν ἐπὶ τὴν ΘΗ πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν ΒΘΓ ἐπὶ τὴν ΘΗ· φημὶ δὴ ὅτι [ἄρα] τὸ ἀπὸ ΑΘ ἐπὶ τὴν ΘΗ πρὸς τὸ ἀπὸ ΓΘ ἐπὶ τὴν ΘΖ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ [τὸ ἀπὸ ΑΘ πρὸς τὸ ὑπὸ ΒΘΓ, τουτέστι] τὸ ἀπὸ ΑΘ ἐπὶ τὴν ΘΗ πρὸς τὸ ὑπὸ ΒΘΓ ἐπὶ τὴν ΘΗ. Δεικτέον οὖν ὅτι τὸ ἀπὸ ΘΓ ἐπὶ τὴν ΘΖ ἔλασσόν ἐστι τοῦ ὑπὸ τῶν ΒΘΓ ἐπὶ τὴν ΗΘ· ὃ ταὐτόν ἐστι τῷ δεῖξαι ὅτι τὸ ἀπὸ ΓΘ πρὸς τὸ ὐπὸ ΒΘΓ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΗΘ πρὸς ΘΖ [δεῖ ἄρα δεῖξαι ὅτι ἡ ΗΘ πρὸς ΘΖ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΓΘ πρὸς ΘΒ].

s128E'den EG'ye dik EK, B'den de ona BL dikmesi çizilsin. Geriye, HTh'nin ThZ'ye oranının GTh'nin ThB'ye oranından büyük olduğunu göstermek kalıyor. ThZ, ATh ile KE'nin toplamına eşittir; o hâlde HTh'nin ThA ile KE toplamına oranının GTh'nin ThB'ye oranından büyük olduğu gösterilmelidir. ThH'den GTh, KE'den de BTh'ye eşit olan EL çıkarılınca, geriye kalan GH'nin geriye kalan ATh ile KL toplamına oranının, GTh'nin ThB'ye oranından, yani ThB'nin ThA'ya oranından, yani LE'nin ThA'ya oranından büyük olduğunu göstermek gerekecektir; yer değiştirerek, KE'nin EL'ye oranının KL ile ThA toplamının ThA'ya oranından büyük olduğunu; ayırarak da KL'nin LE'ye oranının KL'nin ThA'ya oranından büyük olduğunu. Bu da LE'nin ThA'dan küçük olması demektir.

s128

Ἤχθω ἀπὸ τοῦ Ε τῇ ΕΓ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΕΚ καὶ ἀπὸ τοῦ Β κάθετος ἐπʼ αὐτὴν ἡ ΒΛ· ἐπίλοιπον ἡμῖν δεῖξαι δεῖ ὅτι ἡ ΗΘ πρὸς ΘΖ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΓΘ πρὸς ΘΒ. Ἴση δέ ἐστιν ἡ ΘΖ συναμφοτέρῳ τῇ ΑΘ, ΚΕ· δεῖξαι ἄρα δεῖ ὅτι ἡ ΗΘ πρὸς συναμφότερον τὴν ΘΑ, ΚΕ· μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΓΘ πρὸς ΘΒ· καὶ ἀφαιρεθείσης ἄρα ἀπὸ τῆς ΘΗ τῆς ΓΘ, ἀπὸ δὲ τῆς ΚΕ τῆς ΕΛ ἴσης τῇ ΒΘ, δεήσει δειχθῆναι ὅτι λοιπὴ ἡ ΓΗ πρὸς λοιπὴν συναμφότερον τὴν ΑΘ, ΚΛ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΓΘ πρὸς ΘΒ, τουτέστιν ἡ ΘΒ πρὸς ΘΑ, τουτέστιν ἡ ΛΕ πρὸς ΘΑ, καὶ ἐναλλάξ, ὅτι ἡ ΚΕ πρὸς ΕΛ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ συναμφότερος ἡ ΚΛ, ΘΑ πρὸς ΘΑ, καὶ διελόντι ἡ ΚΛ πρὸς ΛΕ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΚΛ πρὸς ΘΑ. Ὅτι ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ΛΕ τῆς ΘΑ.

2.9Önerme 9. Eşit yüzeylerle çevrelenen küre kesimlerinin en büyüğü yarım küredir.

Bir kürede en büyük daire ABGD, çapı AG; başka bir kürede en büyük daire EZHTh, çapı EH olsun. Kürelerden biri merkezden geçen, öbürü merkezden geçmeyen bir düzlemle kesilsin; kesen düzlemler AG ve EH çaplarına dik olsun ve daireleri DB ve ZTh doğruları boyunca kessin. O hâlde ZETh yayı üzerindeki küre kesimi yarım küredir; BAD yayı üzerindeki kesimlerden ise, şekillerden birinde (kaynakta harfi okunamayan noktanın bulunduğu şekilde) olanı yarım küreden büyük, öbüründe olanı yarım küreden küçüktür; söylenen kesimlerin yüzeyleri de eşit olsun. Diyorum ki ZETh yayı üzerindeki yarım küre BAD yayı üzerindeki kesimden büyüktür.

Söylenen kesimlerin yüzeyleri eşit olduğuna göre, BA doğrusunun EZ doğrusuna eşit olduğu açıktır [çünkü her kesimin yüzeyinin, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daireye eşit olduğu gösterildi. BAD yayı, adı geçen noktanın bulunduğu kesimde yarım daireden büyük olduğuna göre]; şu da açıktır ki BA'nın karesi AK'nin karesinin iki katından küçük, yarıçapın karesinin iki katından büyüktür. BA'nın karesi AR'nin karesinin iki katı olsun; ABD dairesinin yarıçapına eşit GX alınsın; GX'in GK'ye oranı MA'nın AK'ye oranına eşit olsun; BD çapı üzerindeki daire taban olmak üzere, tepesi M noktası olan bir koni kurulsun; bu koni kürenin BAD yayı üzerindeki kesimine eşittir. Yine EL'ye eşit EN alınsın; ThZ çapı üzerindeki daire taban olmak üzere, tepesi N noktası olan bir koni kurulsun; bu da ThEZ yayı üzerindeki yarım küreye eşittir. AR ile RG'nin çevrelediği dikdörtgen AK ile KG'nin çevrelediğinden büyüktür; çünkü küçük kenarı öbürünün küçük kenarından büyüktür. AR'nin karesi de AK ile GX'in çevrelediği dikdörtgene eşittir; çünkü AB'nin karesinin yarısıdır. O hâlde birinci toplam ikinci toplamdan büyüktür [demek ki GA ile AR'nin çevrelediği dikdörtgen XK ile KA'nın çevrelediğinden büyüktür]. XK ile KA'nın dikdörtgeni ise MK ile KG'nin dikdörtgenine eşittir [dolayısıyla GA ile AR'nin dikdörtgeni MK ile KG'ninkinden büyüktür]; dolayısıyla GA'nın KG'ye oranı MK'nin AR'ye oranından büyüktür. AG'nin GK'ye oranı ise AB'nin karesinin BK'nin karesine oranına eşittir; o hâlde açıktır ki AB'nin karesinin yarısının, yani AR'nin karesinin, BK'nin karesine oranı, MK'nin AR'nin iki katına, yani LN'ye oranından büyüktür. O hâlde ZTh çapı üzerindeki dairenin BD çapı üzerindeki daireye oranı da MK'nin NL'ye oranından büyüktür. Dolayısıyla tabanı ZTh çapı üzerindeki daire, tepesi N noktası olan koni, tabanı BD çapı üzerindeki daire, tepesi M noktası olan koniden büyüktür. O hâlde açıktır ki EZTh yayı üzerindeki yarım küre de BAD yayı üzerindeki kesimden büyüktür.

2.9

θ΄. Τῶν τῇ ἴσῃ ἐπιφανείᾳ περιεχομένων σφαιρικῶν τμημάτων μεῖζόν ἐστι τὸ ἡμισφαίριον. Ἔστω ἐν σφαίρᾳ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΑΓ, καὶ ἄλλη σφαῖρα, ἧς μέγιστος κύκλος ὁ ΕΖΗΘ, διάμετρος δὲ αὐτοῦ ἡ ΕΗ, καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ ἡ μὲν ἑτέρα σφαῖρα διὰ τοῦ κέντρου, ἡ δὲ ἑτέρα μὴ διὰ τοῦ κέντρου, ἔστω δὲ τὰ μὲν τέμνοντα ἐπίπεδα ὀρθὰ πρὸς τὰς ΑΓ, ΕΗ διαμέτρους, καὶ τετμήσθωσαν κατὰ τὰς ΔΒ, ΖΘ γραμμάς· ἔστιν δὴ τὸ μὲν κατὰ τὴν ΖΕΘ περιφέρειαν τμῆμα τῆς σφαίρας ἡμισφαίριον [τῶν] δὲ κατὰ τὴν ΒΑΔ περιφέρειαν τομῶν ἐν μὲν τῷ ἑτέρῳ σχήματι, πρὸς ὃ τὸ ⟦?⟧ σημεῖον, μεῖζον ἡμισφαιρίου, ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ ἔλασσον [ἡμισφαιρίου], ἴσαι δὲ ἔστωσαν αἱ τῶν εἰρημένων τμημάτων ἐπιφάνειαι· λέγω οὖν ὅτι μεῖζόν ἐστι τὸ κατὰ τὴν ΖΕΘ περιφέρειαν ἡμισφαίριον τοῦ κατὰ τὴν ΒΑΔ περιφέρειαν τμήματος. Ἐπεὶ γὰρ ἴσαι εἰσὶν αἱ ἐπιφάνειαι τῶν εἰρημένων τμημάτων, φανερὸν ὅτι ἴση ἐστὶν ἡ ΒΑ τῇ ΕΖ εὐθείᾳ [δέδεικται γὰρ ἑκάστου τμήματος ἡ ἐπιφάνεια ἴση οὖσα κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος εὐθείᾳ ἀγομένῃ ἐπὶ τὴν περιφέρειαν τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος. Καὶ ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡμίσεως κύκλου ἡ ΒΑΔ περιφέρεια ἐν τῷ ἑτέρῳ τμήματι, πρὸς ὃ τὸ ⟦?⟧ σημεῖον]· δῆλον δὲ ὅτι ἡ ΒΑ ἐλάσσων ἐστὶν ἢ διπλασίων δυνάμει τῆς ΑΚ, τῆς δὲ ἐκ τοῦ κέντρου μείζων ἢ διπλασίων δυνάμει. Ἔστω δὴ ἡ ΒΑ τῆς ΑΡ διπλασία δυνάμει, ἔστω δὲ καὶ τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ΑΒΔ κύκλου ἴση ἡ ΓΞ, καὶ ὃν ἔχει λόγον ἡ ΓΞ πρὸς τὴν ΓΚ, τοῦτον ἐχέτω ἡ ΜΑ πρὸς ΑΚ, ἀπὸ δὲ τοῦ κύκλου τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ κῶνος ἔστω κορυφὴν ἔχων τὸ Μ σημεῖον· ἴσος δή ἐστιν οὗτος τῷ κατὰ τὴν ΒΑΔ περιφέρειαν τμήματι τῆς σφαίρας. Ἔστω καὶ τῇ ΕΛ ἴση ἡ ΕΝ, καὶ ἀπὸ τοῦ κύκλου τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΘΖ κῶνος ἔστω κορυφὴν ἔχων τὸ Ν σημεῖον· ἴσος δὴ καὶ οὗτός ἐστι τῷ κατὰ τὴν ΘΕΖ περιφέρειαν ἡμισφαιρίῳ, Τὸ δὲ περιεχόμενον ὑπὸ τῶν ΑΡΓ μεῖζόν ἐστι τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τῶν ΑΚΓ, διότι τὴν ἐλάσσονα πλευρὰν τῆς ἐλάσσονος τοῦ ἑτέρου μείζονα ἔχει, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ΑΡ ἴσον ἐστὶ τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν ΑΚ, ΓΞ· ἥμισυ γάρ ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΒ· μεῖζον οὖν ἐστι καὶ τὸ συναμφότερον τοῦ συναμφοτέρου [τὸ ἄρα περιεχόμενον ὑπὸ τῶν ΓΑΡ μεῖζόν ἐστι τοῦ ὑπὸ τῶν ΞΚΑ]. Τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΞΚΑ ἴσον ἐστὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΜΚΓ [ὥστε μεῖζόν ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ΓΑΡ τοῦ ὑπὸ τῶν ΜΚΓ]· ὥστε μείζονα λόγον ἔχει ἡ ΓΑ πρὸς [τὴν] ΚΓ ἤπερ ἡ ΜΚ πρὸς [τὴν] ΑΡ. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἡ ΑΓ πρὸς [τὴν] ΓΚ, τοῦτον ἔχει τὸ ἀπὸ τῆς ΑΒ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΚ· δῆλον οὖν ὅτι μείζονα λόγον ἔχει τὸ ἥμισυ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΒ, ὅ ἐστιν ἴσον τῷ ἀπὸ ΑΡ, πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΒΚ ἤπερ ἡ ΜΚ πρὸς τὴν διπλασίαν τῆς ΑΡ, ἥ ἐστιν ἴση τῇ ΛΝ· μείζονα ἄρα λόγον ἔχει καὶ ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΖΘ πρὸς τὸν κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ ἢ ἡ ΜΚ πρὸς [τὴν] ΝΛ. Ὥστε μείζων ἐστὶν ὁ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΖΘ κύκλον, κορυφὴν δὲ τὸ Ν σημεῖον, τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος κύκλον τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ, κορυφὴν δὲ τὸ Μ σημεῖον· δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ ἡμισφαίριον τὸ κατὰ τὴν ΕΖΘ περιφέρειαν μεῖζόν ἐστι τοῦ τμήματος τοῦ κατὰ τὴν ΒΑΔ περιφέρειαν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…