İçeriğe geç
Küre ve Silindir Üzerine

Arkhimedes · Küre ve Silindir Üzerine

I. Kitap

1.prArkhimedes'ten Dositheos'a selam.

Daha önce sana, incelediğimiz şeylerden şunu ispatıyla birlikte yazıp göndermiştim: bir doğru ile dik açılı koni kesitinin çevrelediği her kesim, kesimle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip üçgenin üçte bir fazlasıdır. Sonra anılmaya değer başka teoremler aklımıza geldi ve bunların ispatları üzerinde çalıştık. Bunlar şunlardır: önce, her kürenin yüzeyi, küredeki en büyük dairenin dört katıdır; sonra, her küre kesiminin yüzeyine, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan bir daire eşittir; bunlara ek olarak, her kürede, tabanı küredeki en büyük daireye, yüksekliği kürenin çapına eşit olan silindir, hem kendisi kürenin bir buçuk katıdır hem de yüzeyi kürenin yüzeyinin bir buçuk katıdır. Bu özellikler söz konusu şekillerde tabiatça önceden beri vardı; ama bizden önce geometriyle uğraşanlar bunları bilmiyordu, hiçbiri bu şekiller arasında böyle bir ölçü bağı bulunduğunu fark etmemişti. Bu yüzden bunları, öteki geometricilerin incelediği şeylerle ve Eudoksos'un cisimler üzerine incelediklerinden en üstün sayılanlarla karşılaştırmaktan çekinmem: her piramit, kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip prizmanın üçte biridir; her koni de, kendisiyle aynı tabana ve eşit yüksekliğe sahip silindirin üçte biridir. Bunlar da bu şekillerde tabiatça önceden beri vardı; ama Eudoksos'tan önce anılmaya değer pek çok geometrici yetiştiği hâlde, hepsi bunları bilmiyordu, hiçbiri de fark etmemişti. Gücü yetenler bunları inceleyebilecektir. Bu sonuçların Konon hayattayken yayımlanması gerekirdi; çünkü bunları en iyi onun kavrayıp hakkında yerinde bir yargıda bulunabileceğini düşünüyoruz. Ama matematiğe yakın olanlara bunları iletmeyi doğru bularak ispatları yazıp sana gönderiyoruz; matematikle uğraşanlar bunları inceleyebilecektir. Esen kal.

Önce, ispatlarda kullanılacak aksiyomlar ve kabuller yazılır.

Aksiyomlar

  1. Düzlemde bazı sınırlı eğri çizgiler vardır ki, uçlarını birleştiren doğrunun ya bütünüyle aynı tarafında bulunurlar ya da öbür tarafta hiçbir parçaları olmaz.
  1. Böyle bir çizgiye aynı tarafa doğru içbükey derim: üzerinde herhangi iki nokta alındığında, bu noktalar arasındaki doğruların ya hepsi çizginin aynı tarafına düşer ya da kimi aynı tarafa, kimi çizginin üzerine düşer, ama hiçbiri öbür tarafa düşmez.
  1. Aynı şekilde, kendileri bir düzlemde olmayan ama sınırları bir düzlemde bulunan bazı sınırlı yüzeyler vardır ki, sınırlarının bulunduğu düzlemin ya bütünüyle aynı tarafında olurlar ya da öbür tarafta hiçbir parçaları olmaz.
  1. Böyle yüzeylere de aynı tarafa doğru içbükey derim: üzerlerinde iki nokta alındığında, noktalar arasındaki doğruların ya hepsi yüzeyin aynı tarafına düşer ya da kimi aynı tarafa, kimi yüzeyin üzerine düşer, ama hiçbiri öbür tarafa düşmez.
  1. Bir koni, tepesi kürenin merkezinde olmak üzere bir küreyi keserse, koninin yüzeyi ile koninin içinde kalan küre yüzeyinin çevrelediği şekle katı dilim derim.
  1. Aynı tabana sahip iki koninin tepeleri taban düzleminin iki yanında bulunur ve eksenleri bir doğru üzerinde yer alırsa, iki koniden oluşan cisme katı eşkenar dörtgen (rombos) derim.

Kabuller

Şunları kabul ediyorum:

  1. Aynı uçlara sahip çizgilerin en kısası doğrudur.
  1. Öteki çizgilerden, bir düzlemde bulunup aynı uçlara sahip olanlar, ikisi de aynı tarafa doğru içbükeyse ve biri, öbürü ile kendisiyle aynı uçlara sahip doğru tarafından ya bütünüyle kuşatılıyorsa ya da bir kısmı kuşatılıp bir kısmı ortaksa, eşit değildir; kuşatılan daha kısadır.
  1. Aynı şekilde aynı sınırlara sahip yüzeylerden, sınırları bir düzlemdeyse, düzlem olanı daha küçüktür.
  1. Aynı sınırlara sahip öteki yüzeylerden, sınırlar bir düzlemdeyse, ikisi de aynı tarafa doğru içbükeyse ve biri, öbürü ile kendisiyle aynı sınırlara sahip düzlem tarafından ya bütünüyle kuşatılıyorsa ya da bir kısmı kuşatılıp bir kısmı ortaksa, eşit değildir; kuşatılan daha küçüktür.
  1. Ayrıca eşit olmayan çizgilerden, eşit olmayan yüzeylerden ve eşit olmayan cisimlerden büyüğü küçüğünü öyle bir farkla aşar ki, bu fark kendisine eklenip durdukça, birbiriyle oranlanabilen büyüklüklerden önerilen her birini aşabilir.

Bunlar varsayıldığında, bir daire içine bir çokgen çizilirse, içine çizilen çokgenin çevresinin dairenin çevresinden küçük olduğu açıktır; çünkü çokgenin kenarlarının her biri, kendisinin ayırdığı daire yayından küçüktür.

1.pr

Ἀρχιμήδης Δοσιθέῳ χαίρειν Πρότερον μὲν ἀπέσταλκά σοι τῶν ὑφʼ ἡμῶν τεθεωρημένων γράψας μετὰ ἀποδείξεως, ὅτι πᾶν τμῆμα τὸ περιεχόμενον ὑπό τε εὐθείας καὶ ὀρθογωνίου κώνου τομῆς ἐπίτριτόν ἐστι τριγώνου τοῦ βάσιν τὴν αὐτὴν ἔχοντος τῷ τμήματι καὶ ὕψος ἴσον· ὕστερον δὲ ἡμῖν ὑποπεσόντων θεωρημάτων ἀξίων λόγου πεπραγματεύμεθα περὶ τὰς ἀποδείξεις αὐτῶν. Ἔστιν δὲ τάδε· πρῶτον μέν, ὅτι πάσης σφαίρας ἡ ἐπιφάνεια τετραπλασία ἐστὶν τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν αὐτῇ· ἔπειτα δέ, ὅτι παντὸς τμήματος σφαίρας τῇ ἐπιφανείᾳ ἴσος ἐστὶ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ εὐθείᾳ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἀγομένῃ ἐπὶ τὴν περιφέρειαν τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος· πρὸς δὲ τούτοις, ὅτι πάσης σφαίρας ὁ κύλινδρος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ διαμέτρῳ τῆς σφαίρας αὐτός τε ἡμιόλιός ἐστιν τῆς σφαίρας, καὶ ἡ ἐπιφάνεια αὐτοῦ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας. Ταῦτα δὲ τὰ συμπτώματα τῇ φύσει προυπῆρχεν περὶ τὰ εἰρημένα σχήματα, ἠγνοεῖτο δὲ ὑπὸ τῶν πρὸ ἡμῶν περὶ γεωμετρίαν ἀνεστραμμένων οὐδενὸς αὐτῶν ἐπινενοηκότος ὅτι τούτων τῶν σχημάτων ἐστὶν συμμετρία· διόπερ οὐκ ἂν ὀκνήσαιμι ἀντιπαραβαλεῖν αὐτὰ πρός τε τὰ τοῖς ἄλλοις γεωμέτραις τεθεωρημένα καὶ πρὸς τὰ δόξαντα πολὺ ὑπερέχειν τῶν ὑπὸ Εὐδόξου περὶ τὰ στερεὰ θεωρηθέντων, ὅτι πᾶσα πυραμὶς τρίτον ἐστὶ μέρος πρίσματος τοῦ βάσιν ἔχοντος τὴν αὐτὴν τῇ πυραμίδι καὶ ὕψος ἴσον, καὶ ὅτι πᾶς κῶνος τρίτον μέρος ἐστὶν τοῦ κυλίνδρου τοῦ βάσιν ἔχοντος τὴν αὐτὴν τῷ κώνῳ καὶ ὕψος ἴσον· καὶ γὰρ τούτων προυπαρχόντων φυσικῶς περὶ ταῦτα τὰ σχήματα, πολλῶν πρὸ Εὐδόξου γεγενημένων ἀξίων λόγου γεωμετρῶν συνέβαινεν ὑπὸ πάντων ἀγνοεῖσθαι μηδ᾿ ὑφʼ ἑνὸς κατανοηθῆναι. Ἐξέσται δὲ περὶ τούτων ἐπισκέψασθαι τοῖς δυνησομένοις. Ὤφειλε μὲν οὖν Κόνωνος ἔτι ζῶντος ἐκδίδοσθαι ταῦτα· τῆνον γὰρ ὑπολαμβάνομέν που μάλιστα ἂν δύνασθαι κατανοῆσαι ταῦτα καὶ τὴν ἁρμόζουσαν ὑπὲρ αὐτῶν ἀπόφασιν ποιήσασθαι· δοκιμάζοντες δὲ καλῶς ἔχειν μεταδιδόναι τοῖς οἰκείοις τῶν μαθημάτων ἀποστέλλομέν σοι τὰς ἀποδείξεις ἀναγράψαντες, ὑπὲρ ὧν ἐξέσται τοῖς περὶ τὰ μαθήματα ἀναστρεφομένοις ἐπισκέψασθαι. Ἐρρωμένως. Γράφονται πρῶτον τά τε ἀξιώματα καὶ τὰ λαμβανόμενα εἰς τὰς ἀποδείξεις αὐτῶν. ΑΞΙΩΜΑΤΑ α΄. Εἰσί τινες ἐν ἐπιπέδῳ καμπύλαι γραμμαὶ πεπερασμέναι, αἳ τῶν τὰ πέρατα ἐπιζευγνυουσῶν αὐτῶν εὐθειῶν ἤτοι ὅλαι ἐπὶ τὰ αὐτά εἰσιν ἢ οὐδὲν ἔχουσιν ἐπὶ τὰ ἕτερα. β΄. Ἐπὶ τὰ αὐτὰ δὴ κοίλην καλῶ τὴν τοιαύτην γραμμήν, ἐν ᾗ ἐὰν δύο σημείων λαμβανομένων ὁποιωνοῦν αἱ μεταξὺ τῶν σημείων εὐθεῖαι ἤτοι πᾶσαι ἐπὶ τὰ αὐτὰ πίπτουσιν τῆς γραμμῆς, ἢ τινὲς μὲν ἐπὶ τὰ αὐτά, τινὲς δὲ κατʼ αὐτῆς, ἐπὶ τὰ ἕτερα δὲ μηδεμία. γ΄. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπιφάνειαί τινές εἰσιν πεπερασμέναι, αὐταὶ μὲν οὐκ ἐν ἐπιπέδῳ, τὰ δὲ πέρατα ἔχουσαι ἐν ἐπιπέδῳ, αἳ τοῦ ἐπιπέδου, ἐν ᾧ τὰ πέρατα ἔχουσιν, ἤτοι ὅλαι ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἔσονται ἢ οὐδὲν ἔχουσιν ἐπὶ τὰ ἕτερα. δ΄. Ἐπὶ τὰ αὐτὰ δὴ κοίλας καλῶ τὰς τοιαύτας ἐπιφανείας, ἐν αἷς ἂν δύο σημείων λαμβανομένων αἱ μεταξὺ τῶν σημείων εὐθεῖαι ἤτοι πᾶσαι ἐπὶ τὰ αὐτὰ πίπτουσιν τῆς ἐπιφανείας, ἢ τινὲς μὲν ἐπὶ τὰ αὐτά, τινὲς δὲ κατʼ αὐτῆς, ἐπὶ τὰ ἕτερα δὲ μηδεμία. ε΄. Τομέα δὲ στερεὸν καλῶ, ἐπειδὰν σφαῖραν κῶνος τέμνῃ κορυφὴν ἔχων πρὸς τῷ κέντρῳ τῆς σφαίρας, τὸ ἐμπεριεχόμενον σχῆμα ὑπό τε τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου καὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας ἐντὸς τοῦ κώνου. ϛ΄. Ῥόμβον δὲ καλῶ στερεόν, ἐπειδὰν δύο κῶνοι τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχοντες τὰς κορυφὰς ἔχωσιν ἐφʼ ἑκάτερα τοῦ ἐπιπέδου τῆς βάσεως, ὅπως οἱ ἄξονες αὐτῶν ἐπʼ εὐθείας ὦσι κείμενοι, τὸ ἐξ ἀμφοῖν τοῖν κώνοιν συγκείμενον στερεὸν σχῆμα. ΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΑ Λαμβάνω δὲ ταῦτα· α΄. Τῶν τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχουσῶν γραμμῶν ἐλαχίστην εἶναι τὴν εὐθεῖαν. β΄. Τῶν δὲ ἄλλων γραμμῶν, ἐὰν ἐν ἐπιπέδῳ οὖσαι τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχωσιν, ἀνίσους εἶναι τὰς τοιαύτας, ἐπειδὰν ὦσιν ἀμφότεραι ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαι, καὶ ἤτοι ὅλη περιλαμβάνηται ἡ ἑτέρα αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἑτέρας καὶ τῆς εὐθείας τῆς τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχούσης αὐτῇ, ἢ τινὰ μὲν περιλαμβάνηται, τινὰ δὲ κοινὰ ἔχῃ, καὶ ἐλάσσονα εἶναι τὴν περιλαμβανομένην. γ΄. Ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχουσῶν, ἐὰν ἐν ἐπιπέδῳ τὰ πέρατα ἔχωσιν, ἐλάσσονα εἶναι τὴν ἐπίπεδον. δ΄. Τῶν δὲ ἄλλων ἐπιφανειῶν καὶ τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχουσῶν, ἐὰν ἐν ἐπιπέδῳ τὰ πέρατα ᾖ, ἀνίσους εἶναι τὰς τοιαύτας, ἐπειδὰν ὦσιν ἀμφότεραι ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαι, καὶ ἤτοι ὅλη περιλαμβάνηται ὑπὸ τῆς ἑτέρας ἡ ἑτέρα ἐπιφάνεια καὶ τῆς ἐπιπέδου τῆς τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχούσης αὐτῇ, ἢ τινὰ μὲν περιλαμβάνηται, τινὰ δὲ κοινὰ ἔχῃ, καὶ ἐλάσσονα εἶναι τὴν περιλαμβανομένην. ε΄. Ἔτι δὲ τῶν ἀνίσων γραμμῶν καὶ τῶν ἀνίσων ἐπιφανειῶν καὶ τῶν ἀνίσων στερεῶν τὸ μεῖζον τοῦ ἐλάσσονος ὑπερέχειν τοιούτῳ, ὃ συντιθέμενον αὐτὸ ἑαυτῷ δυνατόν ἐστιν ὑπερέχειν παντὸς τοῦ προτεθέντος τῶν πρὸς ἄλληλα λεγομένων. Τούτων δὲ ὑποκειμένων, ἐὰν εἰς κύκλον πολύγωνον ἐγγραφῇ, φανερὸν ὅτι ἡ περίμετρος τοῦ ἐγγραφέντος πολυγώνου ἐλάσσων ἐστὶν τῆς τοῦ κύκλου περιφερείας· ἑκάστη γὰρ τῶν τοῦ πολυγώνου πλευρῶν ἐλάσσων ἐστὶ τῆς τοῦ κύκλου περιφερείας τῆς ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἀποτεμνομένης.

1.1Önerme 1. Bir dairenin çevresine bir çokgen çizilirse, çevrel çokgenin çevresi dairenin çevresinden büyüktür.

Bir dairenin çevresine gösterilen çokgen çizilmiş olsun. Diyorum ki çokgenin çevresi dairenin çevresinden büyüktür.

BA ile AL'nin toplamı BL yayından büyüktür, çünkü aynı uçlara sahip olup yayı kuşatır; aynı şekilde DG ile GB'nin toplamı DB'den, LK ile KTh'nin toplamı LTh'den, ZH ile HTh'nin toplamı ZTh'den, DE ile EZ'nin toplamı da DZ'den büyüktür. O hâlde çokgenin bütün çevresi dairenin çevresinden büyüktür.

1.1

α΄. Ἐὰν περὶ κύκλον πολύγωνον περιγραφῇ, ἡ τοῦ περιγραφέντος πολυγώνου περίμετρος μείζων ἐστὶν τῆς περιμέτρου τοῦ κύκλου. Περὶ γὰρ κύκλον πολύγωνον περιγεγράφθω τὸ ὑποκείμενον. Λέγω ὅτι ἡ περίμετρος τοῦ πολυγώνου μείζων ἐστὶν τῆς περιμέτρου τοῦ κύκλου. Ἐπεὶ γὰρ συναμφότερος ἡ ΒΑΛ μείζων ἐστὶ τῆς ΒΛ περιφερείας διὰ τὸ τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσαν περιλαμβάνειν τὴν περιφέρειαν, ὁμοίως δὲ καὶ συναμφότερος μὲν ἡ ΔΓ, ΓΒ τῆς ΔΒ, συναμφότερος δὲ ἡ ΛΚ, ΚΘ τῆς ΛΘ, συναμφότερος δὲ ἡ ΖΗΘ τῆς ΖΘ, ἔτι δὲ συναμφότερος ἡ ΔΕ, ΕΖ τῆς ΔΖ, ὅλη ἄρα ἡ περίμετρος τοῦ πολυγώνου μείζων ἐστὶ τῆς περιφερείας τοῦ κύκλου.

1.2Önerme 2. Eşit olmayan iki büyüklük verildiğinde, büyük doğrunun küçük doğruya oranı büyük büyüklüğün küçük büyüklüğe oranından küçük olacak şekilde, eşit olmayan iki doğru bulmak mümkündür.

AB ve D eşit olmayan iki büyüklük olsun ve AB büyük olsun. Diyorum ki istenen koşulu sağlayan eşit olmayan iki doğru bulmak mümkündür.

Eukleides'in I. kitabının 2. önermesine göre D'ye eşit BG konsun ve herhangi bir ZH doğrusu konsun. GA kendisine eklenip durdukça D'yi aşacaktır. Katlansın ve ATh olsun; ATh AG'nin kaç katıysa, ZH de HE'nin o kadar katı olsun. O hâlde ThA'nın AG'ye oranı ZH'nin HE'ye oranına eşittir; tersine, EH'nin HZ'ye oranı AG'nin ATh'ye oranına eşittir. ATh D'den, yani GB'den büyük olduğuna göre, GA'nın ATh'ye oranı GA'nın GB'ye oranından küçüktür. GA'nın ATh'ye oranı ise EH'nin HZ'ye oranına eşittir; o hâlde EH'nin HZ'ye oranı GA'nın GB'ye oranından küçüktür; birleştirerek EZ'nin ZH'ye oranı AB'nin BG'ye oranından küçüktür [bir lemma dolayısıyla]. BG ise D'ye eşittir; o hâlde EZ'nin ZH'ye oranı AB'nin D'ye oranından küçüktür.

O hâlde istenen koşulu sağlayan [yani büyüğün küçüğe oranı, büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olan] eşit olmayan iki doğru bulunmuştur.

1.2

β΄. Δύο μεγεθῶν ἀνίσων δοθέντων δυνατόν ἐστιν εὑρεῖν δύο εὐθείας ἀνίσους, ὥστε τὴν μείζονα εὐθεῖαν πρὸς τὴν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἐλάσσονα ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον. Ἔστω δύο μεγέθη ἄνισα τὰ ΑΒ, Δ, καὶ ἔστω μεῖζον τὸ ΑΒ. Λέγω ὅτι δυνατόν ἐστι δύο εὐθείας ἀνίσους εὑρεῖν τὸ εἰρημένον ἐπίταγμα ποιούσας. Κείσθω διὰ τὸ β΄ τοῦ α΄ τῶν Εὐκλείδου τῷ Δ ἴσον τὸ ΒΓ, καὶ κείσθω τις εὐθεῖα γραμμὴ ἡ ΖΗ· τὸ δὴ ΓΑ ἑαυτῷ ἐπισυντιθέμενον ὑπερέξει τοῦ Δ. Πεπολλαπλασιάσθω οὖν, καὶ ἔστω τὸ ΑΘ, καὶ ὁσαπλάσιόν ἐστι τὸ ΑΘ τοῦ ΑΓ, τοσαυταπλάσιος ἔστω ἡ ΖΗ τῆς ΗΕ· ἔστιν ἄρα, ὡς τὸ ΘΑ πρὸς ΑΓ, οὕτως ἡ ΖΗ πρὸς ΗΕ· καὶ ἀνάπαλίν ἐστιν, ὡς ἡ ΕΗ πρὸς ΗΖ, οὕτως τὸ ΑΓ πρὸς ΑΘ. Καὶ ἐπεὶ μεῖζόν ἐστιν τὸ ΑΘ τοῦ Δ, τουτέστι τοῦ ΓΒ, τὸ ἄρα ΓΑ πρὸς τὸ ΑΘ λόγον ἐλάσσονα ἔχει ἤπερ τὸ ΓΑ πρὸς ΓΒ. Ἀλλʼ ὡς τὸ ΓΑ πρὸς ΑΘ, οὕτως ἡ ΕΗ πρὸς ΗΖ· ἡ ΕΗ ἄρα πρὸς ΗΖ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ΓΑ πρὸς ΓΒ· καὶ συνθέντι ἡ ΕΖ [ἄρα] πρὸς ΖΗ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ΑΒ πρὸς ΒΓ [διὰ λῆμμα]. Ἴσον δὲ τὸ ΒΓ τῷ Δ· ἡ ΕΖ ἄρα πρὸς ΖΗ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ΑΒ πρὸς τὸ Δ. Εὑρημέναι εἰσὶν ἄρα δύο εὐθεῖαι ἄνισοι ποιοῦσαι τὸ εἰρημένον ἐπίταγμα [τουτέστιν τὴν μείζονα πρὸς τὴν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἐλάσσονα ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον].

1.3Önerme 3. Eşit olmayan iki büyüklük ve bir daire verildiğinde, dairenin içine bir çokgen ve çevresine başka bir çokgen çizmek mümkündür; öyle ki çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı, büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olsun.

Verilen iki büyüklük A ve B, verilen daire de gösterilen daire olsun. Diyorum ki isteneni yapmak mümkündür.

Th ve KL doğruları bulunsun; Th büyük olsun ve Th'nin KL'ye oranı büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olsun. L'den LK'ye dik LM çizilsin, K'den de Th'ye eşit KM [LM'ye] indirilsin [bu mümkündür]; dairenin birbirine dik GE ve DZ çapları çizilsin. DHG açısını ikiye, yarısını yine ikiye bölerek ve bunu hep yaparak, LKM açısının iki katından küçük bir açı bırakacağız. Bu açı bırakılsın ve NHG olsun; NG birleştirilsin. O hâlde NG eşkenar bir çokgenin kenarıdır [çünkü NHG açısı dik olan DHG açısını ölçer; dolayısıyla NG yayı da dairenin dörtte biri olan GD yayını ölçer, böylece bütün daireyi de ölçer; o hâlde NG eşkenar bir çokgenin kenarıdır; bu açıktır]. GHN açısı HX doğrusuyla ikiye bölünsün; X'ten daireye teğet OXP çizilsin, HNP ve HGO uzatılsın. Dolayısıyla PO da daire çevresine çizilen eşkenar bir çokgenin kenarıdır [kenarı NG olan iç çokgene benzer olduğu da açıktır]. NHG açısı LKM açısının iki katından küçük, THG açısının ise iki katı olduğuna göre, THG açısı LKM açısından küçüktür. L ve T'deki açılar diktir; o hâlde MK'nin LK'ye oranı GH'nin HT'ye oranından büyüktür. GH HX'e eşittir; dolayısıyla HX'in HT'ye, yani PO'nun NG'ye oranı MK'nin KL'ye oranından küçüktür. Ayrıca MK'nin KL'ye oranı A'nın B'ye oranından küçüktür. PO çevrel çokgenin, GN de iç çokgenin kenarıdır. Bulunması önerilen buydu.

1.3

γ΄. Δύο μεγεθῶν ἀνίσων δοθέντων καὶ κύκλου δυνατόν ἐστιν εἰς τὸν κύκλον πολύγωνον ἐγγράψαι καὶ ἄλλο περιγράψαι, ὅπως ἡ τοῦ περιγραφομένου πολυγώνου πλευρὰ πρὸς τὴν τοῦ ἐγγραφομένου πολυγώνου πλευρὰν ἐλάσσονα λόγον ἔχῃ ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλαττον. Ἔστω τὰ δοθέντα δύο μεγέθη τὰ Α, Β, ὁ δὲ δοθεὶς κύκλος ὁ ὑποκείμενος. Λέγω οὖν ὅτι δυνατόν ἐστι ποιεῖν τὸ ἐπίταγμα. Εὑρήσθωσαν γὰρ δύο εὐθεῖαι αἱ Θ, ΚΛ, ὧν μείζων ἔστω ἡ Θ, ὥστε τὴν Θ πρὸς τὴν ΚΛ ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλαττον, καὶ ἤχθω ἀπὸ τοῦ Λ τῇ ΛΚ πρὸς ὀρθὰς ἡ ΛΜ, καὶ ἀπὸ τοῦ Κ τῇ Θ ἴση κατήχθω ἡ ΚΜ [δυνατὸν γὰρ τοῦτο], καὶ ἤχθωσαν τοῦ κύκλου δύο διάμετροι πρὸς ὀρθὰς ἀλλήλαις αἱ ΓΕ, ΔΖ. Τέμνοντες οὖν τὴν ὑπὸ τῶν ΔΗΓ γωνίαν δίχα καὶ τὴν ἡμίσειαν αὐτῆς δίχα καὶ αἰεὶ τοῦτο ποιοῦντες λείψομέν τινα γωνίαν ἐλάσσονα ἢ διπλασίαν τῆς ὑπὸ ΛΚΜ. Λελείφθω καὶ ἔστω ἡ ὑπὸ ΝΗΓ, καὶ ἐπεζεύχθω ἡ ΝΓ· ἡ ἄρα ΝΓ πολυγώνου ἐστὶ πλευρὰ ἰσοπλεύρου [ἐπείπερ ἡ ὑπὸ ΝΗΓ γωνία μετρεῖ τὴν ὑπὸ ΔΗΓ ὀρθὴν οὖσαν, καὶ ἡ ΝΓ ἄρα περιφέρεια μετρεῖ τὴν ΓΔ τέταρτον οὖσαν κύκλου· ὥστε καὶ τὸν κύκλον μετρεῖ. Πολυγώνου ἄρα ἐστὶ πλευρὰ ἰσοπλεύρου· φανερὸν γάρ ἐστι τοῦτο]. Καὶ τετμήσθω ἡ ὑπὸ ΓΗΝ γωνία δίχα τῇ ΗΞ εὐθείᾳ, καὶ ἀπὸ τοῦ Ξ ἐφαπτέσθω τοῦ κύκλου ἡ ΟΞΠ, καὶ ἐκβεβλήσθωσαν αἱ ΗΝΠ, ΗΓΟ· ὥστε καὶ ἡ ΠΟ πολυγώνου ἐστὶ πλευρὰ τοῦ περιγραφομένου περὶ τὸν κύκλον καὶ ἰσοπλεύρου [φανερὸν ὅτι καὶ ὁμοίου τῷ ἐγγραφομένῳ, οὗ πλευρὰ ἡ ΝΓ]. Ἐπεὶ δὲ ἐλάσσων ἐστὶν ἢ διπλασία ἡ ὑπὸ ΝΗΓ τῆς ὑπὸ ΛΚΜ, διπλασία δὲ τῆς ὑπὸ ΤΗΓ, ἐλάσσων ἄρα ἡ ὑπὸ ΤΗΓ τῆς ὑπὸ ΛΚΜ. Καί εἰσιν ὀρθαὶ αἱ πρὸς τοῖς Λ, Τ· ἡ ἄρα ΜΚ πρὸς ΛΚ μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΓΗ πρὸς ΗΤ. Ἴση δὲ ἡ ΓΗ τῇ ΗΞ· ὥστε ἡ ΗΞ πρὸς ΗΤ ἐλάσσονα λόγον ἔχει, τουτέστιν ἡ ΠΟ πρὸς ΝΓ, ἤπερ ἡ ΜΚ πρὸς ΚΛ· ἔτι δὲ ἡ ΜΚ πρὸς ΚΛ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Α πρὸς τὸ Β. Καί ἐστιν ἡ μὲν ΠΟ πλευρὰ τοῦ περιγραφομένου πολυγώνου, ἡ δὲ ΓΝ τοῦ ἐγγραφομένου· ὅπερ προέκειτο εὑρεῖν.

1.4Önerme 4. Yine eşit olmayan iki büyüklük ve bir dilim verildiğinde, dilimin çevresine bir çokgen ve içine başka bir çokgen çizmek mümkündür; öyle ki çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olsun.

Yine E ve Z eşit olmayan iki büyüklük olsun, E büyük olsun; merkezi D olan bir ABG dairesi olsun ve D'de ADB dilimi kurulsun. İstenen gerçekleşecek şekilde, ABD diliminin çevresine ve içine, BD ile DA dışındaki kenarları eşit olan birer çokgen çizilmelidir.

H ve ThK eşit olmayan iki doğrusu bulunsun, H büyük olsun ve H'nin ThK'ye oranı büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olsun [bu mümkündür]. Yine Th'den KTh'ye dik bir doğru çizilsin ve K'den ona H'ye eşit KL uzatılsın [bu mümkündür, çünkü H ThK'den büyüktür]. ADB açısı ikiye, yarısı yine ikiye bölünüp bu hep yapıldıkça, LKTh açısının iki katından küçük bir açı kalacaktır. ADM kalsın; o hâlde AM daire içine çizilen bir çokgenin kenarı olur. ADM açısını DN ile ikiye böler ve N'den daireye teğet NXO'yu çizersek, bu, aynı dairenin çevresine çizilen ve söylenen çokgene benzer olan çokgenin kenarı olacaktır; önceki gibi XO'nun AM'ye oranı E büyüklüğünün Z'ye oranından küçüktür.

1.4

δ΄. Πάλιν δύο μεγεθῶν ἀνίσων ὄντων καὶ τομέως δυνατόν ἐστι περὶ τὸν τομέα πολύγωνον περιγράψαι καὶ ἄλλο ἐγγράψαι, ὥστε τὴν τοῦ περιγεγραμμένου πλευρὰν πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου πλευρὰν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον. Ἔστω γὰρ πάλιν δύο μεγέθη ἄνισα τὰ Ε, Ζ, ὧν μεῖζον ἔστω τὸ Ε, κύκλος δὲ τις ὁ ΑΒΓ κέντρον ἔχων τὸ Δ, καὶ πρὸς τῷ Δ τομεὺς συνεστάτω ὁ ΑΔΒ· δεῖ δὴ περιγράψαι καὶ ἐγγράψαι πολύγωνον περὶ τὸν ΑΒΔ τομέα ἴσας ἔχον τὰς πλευρὰς χωρὶς τῶν ΒΔΑ, ὅπως γένηται τὸ ἐπίταγμα. Εὑρήσθωσαν γὰρ δύο εὐθεῖαι αἱ Η, ΘΚ ἄνισοι καὶ μείζων ἡ Η, ὥστε τὴν Η πρὸς τὴν ΘΚ ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον [δυνατὸν γὰρ τοῦτο], καὶ ἀπὸ τοῦ Θ ὁμοίως ἀχθείσης πρὸς ὀρθὰς τῇ ΚΘ προσβεβλήσθω τῇ Η ἴση ἡ ΚΛ [δυνατὸν] γάρ, ἐπεὶ μείζων ἐστὶν ἡ Η τῆς [ΘΚ]. Τεμνομένης δὴ τῆς ὑπὸ τῶν ΑΔΒ γωνίας δίχα καὶ τῆς ἡμισείας δίχα καὶ ἀεὶ τούτου γινομένου λειφθήσεταί τις γωνία ἐλάσσων οὖσα ἢ διπλασία τῆς ὑπὸ ΛΚΘ. Λελείφθω οὖν ἡ ὑπὸ ΑΔΜ· ἡ ΑΜ οὖν γίνεται πολυγώνου πλευρὰ ἐγγραφομένου εἰς τὸν κύκλον. Καὶ ἐὰν τέμωμεν τὴν ὑπὸ ΑΔΜ γωνίαν δίχα τῇ ΔΝ καὶ ἀπὸ τοῦ Ν ἀγάγωμεν ἐφαπτομένην τοῦ κύκλου τὴν ΝΞΟ, αὕτη πλευρὰ ἔσται τοῦ πολυγώνου τοῦ περιγραφομένου περὶ τὸν αὐτὸν κύκλον ὁμοίου τῷ εἰρημένῳ καὶ ὁμοίως τοῖς προειρημένοις ἡ ΞΟ πρὸς τὴν ΑΜ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Ε μέγεθος πρὸς τὸ Ζ.

1.5Önerme 5. Bir daire ve eşit olmayan iki büyüklük verildiğinde, dairenin çevresine bir çokgen ve içine başka bir çokgen çizmek; öyle ki çevrel çokgenin iç çokgene oranı büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olsun.

A dairesi ile E ve Z eşit olmayan iki büyüklüğü verilsin, E büyük olsun. İstenenin gerçekleşmesi için dairenin içine bir çokgen, çevresine başka bir çokgen çizmek gerekir.

G ve D eşit olmayan iki doğrusunu alıyorum; G büyük olsun ve G'nin D'ye oranı E'nin Z'ye oranından küçük olsun. G ile D'nin orta orantılısı H alınsın; o hâlde G H'den de büyüktür. Dairenin çevresine bir çokgen, içine de başka bir çokgen çizilsin; öyle ki çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı G'nin H'ye oranından küçük olsun [öğrendiğimiz gibi]. Bu yüzden bu oranın ikilenmişi de öbür oranın ikilenmişinden küçüktür. Çokgenin çokgene oranı kenarın kenara oranının ikilenmişidir [çünkü benzerdirler]; G'nin D'ye oranı da G'nin H'ye oranının ikilenmişidir. O hâlde çevrel çokgenin iç çokgene oranı G'nin D'ye oranından küçüktür; dolayısıyla çevrel çokgenin iç çokgene oranı E'nin Z'ye oranından çok daha küçüktür.

1.5

ε΄. Κύκλου δοθέντος καὶ δύο μεγεθῶν ἀνίσων περιγράψαι περὶ τὸν κύκλον πολύγωνον καὶ ἄλλο ἐγγράψαι ὥστε τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον. Ἐκκείσθω κύκλος ὁ Α καὶ δύο μεγέθη ἄνισα τὰ Ε, Ζ, καὶ μεῖζον τὸ Ε· δεῖ οὖν πολύγωνον ἐγγράψαι εἰς τὸν κύκλον καὶ ἄλλο περιγράψαι, ἵνα γένηται τὸ ἐπιταχθέν. Λαμβάνω γὰρ δύο εὐθείας ἀνίσους τὰς Γ, Δ, ὧν μείζων ἔστω ἡ Γ, ὥστε τὴν Γ πρὸς τὴν Δ ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὴν Ε πρὸς τὴν Ζ· καὶ τῶν Γ, Δ μέσης ἀνάλογον ληφθείσης τῆς Η· μείζων ἄρα καὶ ἡ Γ τῆς Η. Περιγεγράφθω δὴ περὶ κύκλον πολύγωνον καὶ ἄλλο ἐγγεγράφθω, ὥστε τὴν τοῦ περιγραφέντος πολυγώνου πλευρὰν πρὸς τὴν τοῦ ἐγγραφέντος ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὴν Γ πρὸς τὴν Η [καθώς ἐμάθομεν]· διὰ τοῦτο δὴ καὶ ὁ διπλάσιος λόγος τοῦ διπλασίου ἐλάσσων ἐστί. Καὶ τοῦ μὲν τῆς πλευρᾶς πρὸς τὴν πλευρὰν διπλάσιός ἐστι ὁ τοῦ πολυγώνου πρὸς τὸ πολύγωνον [ὅμοια γάρ], τῆς δὲ Γ πρὸς τὴν Η ὁ τῆς Γ πρὸς τὴν Δ· καὶ τὸ περιγραφὲν ἄρα πολύγωνον πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ Γ πρὸς τὴν Δ· πολλῷ ἄρα τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Ε πρὸς τὸ Ζ.

1.6Önerme 6. Aynı şekilde göstereceğiz ki eşit olmayan iki büyüklük ve bir dilim verildiğinde, dilimin çevresine bir çokgen ve içine ona benzer başka bir çokgen çizmek mümkündür; öyle ki çevrel çokgenin iç çokgene oranı büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olsun.

Şu da açıktır: bir daire ya da dilim ve bir alan verilirse, daire ya da dilimin içine eşkenar çokgenler çizerek ve geride kalan parçalara da hep böyle çizmeyi sürdürerek, dairenin ya da dilimin önerilen alandan küçük olan bazı parçalarını geride bırakmak mümkündür; çünkü bunlar Unsurlar'da aktarılmıştır.

Şunu da göstermek gerekir: bir daire ya da dilim ve bir alan verildiğinde, daire ya da dilimin çevresine öyle bir çokgen çizmek mümkündür ki çevrel çizimden geride kalan parçalar verilen alandan küçük olsun. Daire için gösterdikten sonra aynı akıl yürütmeyi dilime de aktarmak mümkün olacaktır.

A dairesi ve bir B alanı verilsin. Dairenin çevresine, daire ile çokgen arasında kalan parçalar B alanından küçük olacak şekilde bir çokgen çizmek mümkündür. Çünkü büyüğü alan ile dairenin toplamı, küçüğü daire olan eşit olmayan iki büyüklük bulunduğundan, dairenin çevresine bir çokgen ve içine başka bir çokgen, çevrel çokgenin iç çokgene oranı söylenen büyük büyüklüğün küçüğe oranından küçük olacak şekilde çizilsin. İşte bu çevrel çokgen, artıkları önerilen B alanından küçük olan çokgendir.

Çünkü çevrel çokgenin iç çokgene oranı, daire ile B alanının toplamının dairenin kendisine oranından küçükse ve daire iç çokgenden büyükse, çevrel çokgenin daireye oranı, daire ile B alanının toplamının daireye oranından çok daha küçüktür; ayırarak, çevrel çokgenin artıklarının daireye oranı da B alanının daireye oranından küçüktür; o hâlde çevrel çokgenin artıkları B alanından küçüktür. Ya da şöyle: çevrel çokgenin daireye oranı, daire ile B alanının toplamının daireye oranından küçük olduğuna göre, çevrel çokgen o toplamdan küçük olacaktır; dolayısıyla bütün artıklar da B alanından küçük olacaktır.

Dilim için de aynı şekilde.

1.6

ϛ΄. Ὁμοίως δὴ δείξομεν ὅτι δύο μεγεθῶν ἀνίσων δοθέντων καὶ τομέως δυνατόν ἐστιν περὶ τὸν τομέα πολύγωνον περιγράψαι καὶ ἄλλο ἐγγράψαι ὅμοιον αὐτῷ, ἵνα τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχῃ ἢ τὸ μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον. Φανερὸν δὲ καὶ τοῦτο ὅτι, ἐὰν δοθῇ κύκλος ἢ τομεὺς καὶ χωρίον τι, δυνατόν ἐστιν ἐγγράφοντα εἰς τὸν κύκλον ἢ τὸν τομέα πολύγωνα ἰσόπλευρα καὶ ἔτι ἀεὶ εἰς τὰ περιλειπόμενα τμήματα λείπειν τινὰ τμήματα τοῦ κύκλου ἢ τομέως, ἅπερ ἔσται ἐλάσσονα τοῦ προκειμένου χωρίου· ταῦτα γὰρ ἐν τῇ Στοιχειώσει παραδέδοται. Δεικτέον δὲ ὅτι καὶ κύκλου δοθέντος ἢ τομέως καὶ χωρίου δυνατόν ἐστι περιγράψαι πολύγωνον περὶ τὸν κύκλον ἢ τὸν τομέα, ὥστε τὰ περιλειπόμενα τῆς περιγραφῆς τμήματα ἐλάσσονα εἶναι τοῦ δοθέντος χωρίου· ἔσται γὰρ ἐπὶ κύκλου δείξαντα μεταγαγεῖν τὸν ὅμοιον λόγον καὶ ἐπὶ τοῦ τομέως. Δεδόσθω κύκλος ὁ Α καὶ χωρίον τι τὸ Β. Δυνατὸν δὴ περιγράψαι περὶ τὸν κύκλον πολύγωνον, ὥστε τὰ ἀπολειφθέντα τμήματα μεταξὺ τοῦ κύκλου καὶ τοῦ πολυγώνου ἐλάσσονα εἶναι τοῦ Β χωρίου· καὶ γὰρ ὄντων δύο μεγεθῶν ἀνίσων, μείζονος μὲν συναμφοτέρου τοῦ τε χωρίου καὶ τοῦ κύκλου, ἐλάσσονος δὲ τοῦ κύκλου, περιγεγράφθω περὶ τὸν κύκλον πολύγωνον καὶ ἄλλο ἐγγεγράφθω, ὥστε τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὸ εἰρημένον μεῖζον μέγεθος πρὸς τὸ ἔλασσον. Τοῦτο δὴ τὸ περιγραφόμενον πολύγωνόν ἐστιν, οὗ τὰ περιλείμματα ἔσται ἐλάσσονα τοῦ προτεθέντος χωρίου τοῦ Β. Εἰ γὰρ τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ τὸ συναμφότερον ὅ τε κύκλος καὶ τὸ Β χωρίον πρὸς αὐτὸν τὸν κύκλον, τοῦ δὲ ἐγγραφομένου μείζων ὁ κύκλος, πολλῷ μᾶλλον τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸν κύκλον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ τὸ συναμφότερον ὅ τε κύκλος καὶ τὸ Β χωρίον πρὸς αὐτὸν τὸν κύκλον· καὶ διελόντι ἄρα τὰ ἀπολείμματα τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πρὸς τὸν κύκλον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ Β χωρίον πρὸς τὸν κύκλον· ἐλάσσονα ἄρα τὰ ἀπολείμματα τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου τοῦ Β χωρίου. Ἢ οὕτως· ἐπεὶ τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸν κύκλον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ τὸ συναμφότερον ὅ τε κύκλος καὶ τὸ Β χωρίον πρὸς τὸν κύκλον, διὰ τοῦτο δὴ ἔλασσον ἔσται τὸ περιγραφὲν συναμφοτέρου· ὥστε καὶ ὅλα τὰ περιλείμματα ἐλάσσονα ἔσται τοῦ χωρίου τοῦ Β. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ τομέως.

1.7Önerme 7. İkizkenar bir koninin içine tabanı eşkenar olan bir piramit çizilirse, piramidin tabanı dışındaki yüzeyi, tabanı piramidin tabanının çevresine eşit, yüksekliği de tepeden tabanın bir kenarına inilen dikme olan üçgene eşittir.

Tabanı ABG dairesi olan ikizkenar bir koni olsun ve içine tabanı eşkenar ABG olan bir piramit çizilsin. Diyorum ki piramidin tabanı dışındaki yüzeyi söylenen üçgene eşittir.

Koni ikizkenar ve piramidin tabanı eşkenar olduğuna göre, piramidi çevreleyen üçgenlerin yükseklikleri birbirine eşittir. Bu üçgenlerin tabanları AB, BG, GA, yükseklikleri de söylenen dikmedir; dolayısıyla üçgenler birlikte, tabanı AB, BG, GA'nın toplamına eşit, yüksekliği söylenen doğru olan üçgene eşittir [yani piramidin ABG üçgeni dışındaki yüzeyi bu üçgene eşittir].

[Daha açık] başka bir ispat.

Tabanı ABG dairesi, tepesi D noktası olan ikizkenar bir koni olsun; koninin içine tabanı eşkenar ABG üçgeni olan bir piramit çizilsin ve DA, DG, DB birleştirilsin. Diyorum ki ADB, ADG, BDG üçgenleri birlikte, tabanı ABG üçgeninin çevresine eşit, tepeden tabana inilen dikmesi de D'den BG'ye inilen dikmeye eşit olan bir üçgene eşittir.

DK, DL, DM dikmeleri çizilsin; bunlar birbirine eşittir. EZ tabanı ABG üçgeninin çevresine, HTh dikmesi de DL'ye eşit bir EZH üçgeni konsun. BG ile DL'nin dikdörtgeni DBG üçgeninin iki katı, AB ile DK'nin dikdörtgeni ABD üçgeninin iki katı, AG ile DM'nin dikdörtgeni de ADG üçgeninin iki katı olduğuna göre, ABG üçgeninin çevresi, yani EZ, ile DL'nin, yani HTh'nin, dikdörtgeni ADB, BDG ve ADG üçgenlerinin toplamının iki katıdır. EZ ile HTh'nin dikdörtgeni de EZH üçgeninin iki katıdır; o hâlde EZH üçgeni ADB, BDG ve ADG üçgenlerinin toplamına eşittir.

1.7

ζ΄. Ἐὰν ἐν ἰσοσκελεῖ κώνῳ πυραμὶς ἐγγραφῇ ἰσόπλευρον ἔχουσα βάσιν, ἡ ἐπιφάνεια αὐτῆς χωρὶς τῆς βάσεως ἴση ἐστι τριγώνῳ βάσιν μὲν ἔχοντι ἴσην τῇ περιμέτρῳ τῆς βάσεως, ὕψος δὲ τὴν ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ μίαν πλευρὰν τῆς βάσεως κάθετον ἀγομένην. Ἔστω κῶνος ἰσοσκελής, οὗ βάσις ὁ ΑΒΓ κύκλος, καὶ εἰς αὐτὸν ἐγγεγράφθω πυραμὶς ἰσόπλευρον ἔχουσα βάσιν τὸ ΑΒΓ· λέγω ὅτι ἡ ἐπιφάνεια αὐτῆς χωρὶς τῆς βάσεως ἴση ἐστὶ τῷ εἰρημένῳ τριγώνῳ. Ἐπεὶ γὰρ ἰσοσκελὴς ὁ κῶνος, καὶ ἰσόπλευρος ἡ βάσις τῆς πυραμίδος, τὰ ὕψη τῶν περιεχόντων τριγώνων τὴν πυραμίδα ἴσα ἐστὶν ἀλλήλοις. Καὶ βάσιν μὲν ἔχει τὰ τρίγωνα τὰς ΑΒ, ΒΓ, ΓΑ, ὕψος δὲ τὸ εἰρημένον· ὥστε τὰ τρίγωνα ἴσα ἐστὶ τριγώνῳ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν ἴσην ταῖς ΑΒ, ΒΓ, ΓΑ, ὕψος δὲ τὴν εἰρημένην εὐθεῖαν [τουτέστιν ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τοῦ ΑΒΓ τριγώνου]. [Σαφέστερον] ἄλλως ἡ δεῖξις. Ἔστω κῶνος ἰσοσκελής, οὗ βάσις μὲν ὁ ΑΒΓ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Δ σημεῖον, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸν κῶνον πυραμὶς βάσιν [μὲν] ἔχουσα ἰσόπλευρον τρίγωνον τὸ ΑΒΓ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΔΑ, ΔΓ, ΔΒ· λέγω ὅτι τὰ ΑΔΒ, ΑΔΓ, ΒΔΓ τρίγωνα ἴσα ἐστὶ τριγώνῳ, οὗ ἡ μὲν βάσις ἴση ἐστὶ τῇ περιμέτρῳ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου, ἡ δὲ ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν βάσιν κάθετος ἴση τῇ καθέτῳ τῇ ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὴν ΒΓ ἀγομένῃ. Ἤχθωσαν γὰρ κάθετοι αἱ ΔΚ, ΔΛ, ΔΜ· αὗται ἄρα ἴσαι ἀλλήλαις εἰσίν. Καὶ κείσθω τρίγωνον τὸ ΕΖΗ ἔχον τὴν μὲν ΕΖ βάσιν τῇ περιμέτρῳ τοῦ ΑΒΓ τριγώνου ἴσην, τὴν δὲ ΗΘ κάθετον τῇ ΔΛ ἴσην. Ἐπεὶ οὖν τὸ ὑπὸ τῶν ΒΓ, ΔΛ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ΔΒΓ τριγώνου, ἔστιν δὲ καὶ τὸ μὲν ὑπὸ τῶν ΑΒ, ΔΚ διπλάσιον τοῦ ΑΒΔ τριγώνου, τὸ δὲ ὑπὸ ΑΓ, ΔΜ διπλάσιον τοῦ ΑΔΓ τριγώνου, τὸ ἄρα ὑπὸ τῆς περιμέτρου τοῦ ΑΒΓ τριγώνου, τουτέστι τῆς ΕΖ, καὶ τῆς ΔΛ, τουτέστι τῆς ΗΘ, διπλάσιόν ἐστι τῶν ΑΔΒ, ΒΔΓ, ΑΔΓ τριγώνων. Ἔστι δὲ καὶ τὸ ὑπὸ ΕΖ, ΗΘ διπλάσιον τοῦ ΕΖΗ τριγώνου· ἴσον ἄρα τὸ ΕΖΗ τρίγωνον τοῖς ΑΔΒ, ΒΔΓ, ΑΔΓ [τριγώνοις].

1.8Önerme 8. İkizkenar bir koninin çevresine bir piramit çizilirse, piramidin tabanı dışındaki yüzeyi, tabanı piramidin tabanının çevresine eşit, yüksekliği koninin kenarı olan üçgene eşittir.

Tabanı ABG dairesi olan bir koni olsun ve çevresine bir piramit, tabanı olan DEZ çokgeni ABG dairesinin çevresine çizilmiş olacak şekilde çizilsin. Diyorum ki piramidin tabanı dışındaki yüzeyi söylenen üçgene eşittir.

[Koninin ekseni tabana, yani ABG dairesine dik olduğuna ve] dairenin merkezinden değme noktalarına çizilen doğrular teğetlere dik olduğuna göre, koninin tepesinden değme noktalarına çizilen doğrular da DE, ZE ve ZD'ye dik olacaktır. O hâlde söylenen HA, HB, HG dikmeleri birbirine eşittir, çünkü koninin kenarlarıdır. ThK kenarı DEZ üçgeninin çevresine, LM dikmesi de HA'ya eşit bir ThKL üçgeni konsun. DE ile AH'nin dikdörtgeni EDH üçgeninin, DZ ile HB'nin dikdörtgeni DZH üçgeninin, EZ ile GH'nin dikdörtgeni de EHZ üçgeninin iki katı olduğuna göre, ThK ile AH'nin, yani ML'nin, dikdörtgeni EDH, ZDH ve EHZ üçgenlerinin toplamının iki katıdır. ThK ile LM'nin dikdörtgeni de LKTh üçgeninin iki katıdır. Bu yüzden piramidin tabanı dışındaki yüzeyi, tabanı DEZ'nin çevresine eşit, yüksekliği koninin kenarı olan üçgene eşittir.

1.8

η΄. Ἐὰν περὶ κῶνον ἰσοσκελῆ πυραμὶς περιγραφῇ, ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τῆς βάσεως ἴση ἐστὶν τριγώνῳ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν ἴσην τῇ περιμέτρῳ τῆς βάσεως, ὕψος δὲ τὴν πλευρὰν τοῦ κώνου. Ἔστω κῶνος, οὗ βάσις ὁ ΑΒΓ κύκλος, καὶ πυραμὶς περιγεγράφθω, ὥστε τὴν βάσιν αὐτῆς, τουτέστι τὸ ΔΕΖ πολύγωνον, περιγεγραμμένον περὶ τὸν ΑΒΓ κύκλον εἶναι· λέγω ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τῆς βάσεως ἴση ἐστὶ τῷ εἰρημένῳ τριγώνῳ. Ἐπεὶ γὰρ [ὁ ἄξων τοῦ κώνου ὀρθός ἐστι πρὸς τὴν βάσιν, τουτέστι πρὸς τὸν ΑΒΓ κύκλον, καὶ] αἱ ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου ἐπὶ τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνύμεναι εὐθεῖαι κάθετοί εἰσιν ἐπὶ τὰς ἐφαπτομένας, ἔσονται ἄρα καὶ αἱ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ κώνου ἐπὶ τὰς ἁφὰς ἐπιζευγνύμεναι κάθετοι ἐπὶ τὰς ΔΕ, ΖΕ, ΖΔ. Αἱ ΗΑ, ΗΒ, ΗΓ ἄρα αἱ εἰρημέναι κάθετοι ἴσαι εἰσὶν ἀλλήλαις· πλευραὶ γάρ εἰσιν τοῦ κώνου. Κείσθω δὴ τὸ τρίγωνον τὸ ΘΚΛ ἴσην ἔχον τὴν μὲν ΘΚ τῇ περιμέτρῳ τοῦ ΔΕΖ τριγώνου, τὴν δὲ ΛΜ κάθετον ἴσην τῇ ΗΑ. Ἐπεὶ οὖν τὸ μὲν ὑπὸ ΔΕ, ΑΗ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ΕΔΗ τριγώνου, τὸ δὲ ὑπὸ ΔΖ, ΗΒ διπλάσιόν ἐστι τοῦ ΔΖΗ τριγώνου, τὸ δὲ ὑπὸ ΕΖ, ΓΗ διπλάσιόν ἐστιν τοῦ ΕΗΖ τριγώνου, ἔστιν ἄρα τὸ ὑπὸ τῆς ΘΚ καὶ τῆς ΑΗ, τουτέστι τῆς ΜΛ, διπλάσιον τῶν ΕΔΗ, ΖΔΗ, ΕΗΖ τριγώνων. Ἔστιν δὲ καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΘΚ, ΛΜ διπλάσιον τοῦ ΛΚΘ τριγώνου· διὰ τοῦτο δὴ ἴση ἐστὶν ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τῆς βάσεως τριγώνῳ βάσιν μὲν ἔχοντι ἴσην τῇ περιμέτρῳ τοῦ ΔΕΖ, ὕψος δὲ τὴν πλευρὰν τοῦ κώνου.

1.9Önerme 9. İkizkenar bir koninin taban dairesine bir doğru düşer ve bu doğrunun uçlarından koninin tepesine doğrular çizilirse, düşen doğru ile tepeye birleştirilen doğruların çevrelediği üçgen, koni yüzeyinin tepeye birleştirilen doğrular arasında kalan kısmından küçük olacaktır.

Tabanı ABG dairesi, tepesi D olan ikizkenar bir koni olsun; daireye bir AG doğrusu çekilsin ve tepeden A ile G'ye AD ve DG birleştirilsin. Diyorum ki ADG üçgeni, koni yüzeyinin AD ile DG arasında kalan kısmından küçüktür.

ABG yayı B'de ikiye bölünsün ve AB, GB, DB birleştirilsin; o hâlde ABD ve BGD üçgenleri birlikte ADG üçgeninden büyük olacaktır. Bu üçgenlerin ADG üçgenini aştığı fark Th olsun. Th ya AB ve BG üzerindeki daire parçalarından küçüktür ya da değildir.

Önce küçük olmasın. AD ile DB arasındaki koni yüzeyi ile AEB parçasının toplamı ve ADB üçgeninin yüzeyi, ADB üçgeninin çevresini ortak sınır olarak taşıyan iki yüzey olduğuna göre, kuşatan yüzey kuşatılandan büyük olacaktır; o hâlde AD ile DB arasındaki koni yüzeyi AEB parçasıyla birlikte ABD üçgeninden büyüktür. Aynı şekilde BD ile DG arasındaki yüzey de GZB parçasıyla birlikte BDG üçgeninden büyüktür. O hâlde bütün koni yüzeyi Th alanıyla birlikte söylenen üçgenlerden büyüktür. Söylenen üçgenler ise ADG üçgeni ile Th alanının toplamına eşittir. Ortak Th alanı çıkarılsın; o hâlde geriye kalan, AD ile DG arasındaki koni yüzeyi ADG üçgeninden büyüktür.

Şimdi Th, AB ve BG üzerindeki parçalardan küçük olsun. AB ve BG yaylarını ikiye, yarılarını yine ikiye bölerek Th alanından küçük parçalar bırakacağız. AE, EB, BZ ve ZG doğruları üzerindeki parçalar bırakılsın ve DE ile DZ birleştirilsin. Yine aynı şekilde AD ile DE arasındaki koni yüzeyi AE üzerindeki parçayla birlikte ADE üçgeninden, ED ile DB arasındaki yüzey de EB üzerindeki parçayla birlikte EDB üçgeninden büyüktür; o hâlde AD ile DB arasındaki yüzey, AE ve EB üzerindeki parçalarla birlikte ADE ve EBD üçgenlerinden büyüktür. AED ve DEB üçgenleri de, gösterildiği gibi, ABD üçgeninden büyük olduğuna göre, AD ile DB arasındaki koni yüzeyi AE ve EB üzerindeki parçalarla birlikte ADB üçgeninden çok daha büyüktür. Aynı sebeple BD ile DG arasındaki yüzey de BZ ve ZG üzerindeki parçalarla birlikte BDG üçgeninden büyüktür; o hâlde AD ile DG arasındaki bütün yüzey, söylenen parçalarla birlikte ABD ve DBG üçgenlerinden büyüktür. Bunlar ise ADG üçgeni ile Th alanının toplamına eşittir; söylenen parçalar da Th alanından küçüktür; o hâlde geriye kalan, AD ile DG arasındaki yüzey ADG üçgeninden büyüktür.

1.9

θ΄. Ἐὰν κώνου τινὸς ⟦ἰσοσκελοῦς⟧ εἰς τὸν κύκλον, ὅς ἐστι βάσις τοῦ κώνου, εὐθεῖα γραμμὴ ἐμπέσῃ, ἀπὸ δὲ τῶν περάτων αὐτῆς εὐθεῖαι γραμμαὶ ἀχθῶσιν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ κώνου, τὸ περιληφθὲν τρίγωνον ὑπό τε τῆς ἐμπεσούσης καὶ τῶν ἐπιζευχθεισῶν ἐπὶ τὴν κορυφὴν ἔλασσον ἔσται τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου τῆς μεταξὺ τῶν ἐπὶ τὴν κορυφὴν ἐπιζευχθεισῶν. Ἔστω κώνου ἰσοσκελοῦς βάσις ὁ ΑΒΓ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Δ, καὶ διήχθω τις εἰς αὐτὸν εὐθεῖα ἡ ΑΓ, καὶ ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὰ Α, Γ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΔΓ· λέγω ὅτι τὸ ΑΔΓ τρίγωνον ἔλασσόν ἐστιν τῆς ἐπιφανείας τῆς κωνικῆς τῆς μεταξὺ τῶν ΑΔΓ. Τετμήσθω ἡ ΑΒΓ περιφέρεια δίχα κατὰ τὸ Β, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΒ, ΓΒ, ΔΒ· ἔσται δὴ τὰ ΑΒΔ, ΒΓΔ τρίγωνα μείζονα τοῦ ΑΔΓ τριγώνου. ᾯ δὴ ὑπερέχει τὰ εἰρημένα τρίγωνα τοῦ ΑΔΓ τριγώνου, ἔστω τὸ Θ. Τὸ δὴ Θ ἤτοι τῶν ΑΒ, ΒΓ τμημάτων ἔλασσόν ἐστι ἢ οὔ. Ἔστω μὴ ἔλασσον πρότερον. Ἐπεὶ οὖν δύο εἰσὶν ἐπιφάνειαι ἥ τε κωνικὴ ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΒ μετὰ τοῦ ΑΕΒ τμήματος καὶ ἡ τοῦ ΑΔΒ τριγώνου τὸ αὐτὸ πέρας ἔχουσαι τὴν περίμετρον τοῦ τριγώνου τοῦ ΑΔΒ, μείζων ἔσται ἡ περιλαμβάνουσα τῆς περιλαμβανομένης· μείζων ἄρα ἐστὶν ἡ κωνικὴ ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΒ μετὰ τοῦ ΑΕΒ τμήματος τοῦ ΑΒΔ τριγώνου. Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ μεταξὺ τῶν ΒΔΓ μετὰ τοῦ ΓΖΒ τμήματος μείζων ἐστὶν τοῦ ΒΔΓ τριγώνου· ὅλη ἄρα ἡ κωνικὴ ἐπιφάνεια μετὰ τοῦ Θ χωρίου μείζων ἐστὶ τῶν εἰρημένων τριγώνων. Τὰ δὲ εἰρημένα τρίγωνα ἴσα ἐστὶν τῷ τε ΑΔΓ τριγώνῳ καὶ τῷ Θ χωρίῳ. Κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ Θ χωρίον· λοιπὴ ἄρα ἡ κωνικὴ ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΓ μείζων ἐστὶν τοῦ ΑΔΓ τριγώνου. Ἔστω δὴ τὸ Θ ἔλασσον τῶν ΑΒ, ΒΓ τμημάτων. Τέμνοντες δὴ τὰς ΑΒ, ΒΓ περιφερείας δίχα καὶ τὰς ἡμισείας αὐτῶν δίχα λείψομεν τμήματα ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Θ χωρίου. Λελείφθω τὰ ἐπὶ τῶν ΑΕ, ΕΒ, ΒΖ, ΖΓ εὐθειῶν, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΔΕ, ΔΖ. Πάλιν τοίνυν κατὰ τὰ αὐτὰ ἡ μὲν ἐπιφάνεια τοῦ κώνου ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΕ μετὰ τοῦ ἐπὶ τῆς ΑΕ τμήματος μείζων ἐστὶν τοῦ ΑΔΕ τριγώνου, ἡ δὲ μεταξὺ τῶν ΕΔΒ μετὰ τοῦ ἐπὶ τῆς ΕΒ τμήματος μείζων ἐστὶν τοῦ ΕΔΒ τριγώνου· ἡ ἄρα ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΒ μετὰ τῶν ἐπὶ τῶν ΑΕ, ΕΒ τμημάτων μείζων ἐστὶν τῶν ΑΔΕ, ΕΒΔ τριγώνων. Ἐπεὶ δὲ τὰ ΑΕΔ, ΔΕΒ τρίγωνα μείζονά ἐστιν τοῦ ΑΒΔ τριγώνου, καθὼς δέδεικται, πολλῷ ἄρα ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΒ μετὰ τῶν ἐπὶ τῶν ΑΕ, ΕΒ τμημάτων μείζων ἐστὶ τοῦ ΑΔΒ τριγώνου. Διὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ ἡ ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΒΔΓ μετὰ τῶν ἐπὶ τῶν ΒΖ, ΖΓ τμημάτων μείζων ἐστὶν τοῦ ΒΔΓ τριγώνου· ὅλη ἄρα ἡ ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΓ μετὰ τῶν εἰρημένων τμημάτων μείζων ἐστὶ τῶν ΑΒΔ, ΔΒΓ τριγώνων. Ταῦτα δέ ἐστιν ἴσα τῷ ΑΔΓ τριγώνῳ καὶ τῷ Θ χωρίῳ, ὧν τὰ εἰρημένα τμήματα ἐλάσσονα τοῦ Θ χωρίου· λοιπὴ ἄρα ἡ ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΑΔΓ μείζων ἐστὶν τοῦ ΑΔΓ τριγώνου.

1.10Önerme 10. Koninin taban dairesine, daireyle aynı düzlemde bulunan ve birbiriyle kesişen teğetler çizilir ve değme noktalarından ve kesişme noktasından koninin tepesine doğrular çekilirse, teğetler ile koninin tepesine birleştirilen doğruların çevrelediği üçgenler, koni yüzeyinin bunların ayırdığı kısmından büyüktür.

Tabanı ABG dairesi, tepesi E noktası olan bir koni olsun; ABG dairesine aynı düzlemde bulunan AD ve GD teğetleri çizilsin ve koninin tepesi olan E noktasından A, D ve G'ye EA, ED, EG birleştirilsin. Diyorum ki ADE ve DEG üçgenleri, koni yüzeyinin AE ve GE doğruları ile ABG yayı arasında kalan kısmından büyüktür.

ABG yayı B'de ikiye bölünüp daireye AG'ye paralel HBZ teğeti çizilsin ve H ile Z'den E'ye HE ve ZE birleştirilsin. HD ile DZ'nin toplamı HZ'den büyük olduğuna göre, ortak HA ve ZG eklensin; o hâlde bütün AD ile DG'nin toplamı AH, HZ ve ZG'nin toplamından büyüktür. AE, EB ve EG koninin kenarları olduğundan, koni ikizkenar olduğu için eşittir; aynı şekilde teğetlere diktir [lemmada gösterildiği gibi; dikmeler ile tabanların dikdörtgenleri de üçgenlerin iki katıdır]. O hâlde AED ve DEG üçgenleri AHE, HEZ ve ZEG üçgenlerinden büyüktür [çünkü AH, HZ, ZG'nin toplamı GD ile DA'nın toplamından küçüktür, yükseklikleri ise eşittir] [çünkü dik koninin tepesinden tabanın değme noktasına birleştirilen doğrunun teğete dik olduğu açıktır]. AED ve DGE üçgenlerinin AEH, HEZ, ZEG üçgenlerini aştığı fark Th alanı olsun. Th alanı ya AHBK ve BZGL artıklarından küçüktür ya da küçük değildir.

Önce küçük olmasın. İki bileşik yüzey vardır: biri, HAGZ yamuğunun tabanı üzerinde tepesi E olan piramidin yüzeyi; öbürü, AE ile EG arasındaki koni yüzeyi ile ABG parçasının toplamı. Bunlar AEG üçgeninin aynı çevresini sınır olarak taşıdığına göre, piramidin AEG üçgeni dışındaki yüzeyinin, koni yüzeyi ile ABG parçasının toplamından büyük olduğu açıktır. Ortak ABG parçası çıkarılsın; o hâlde geriye kalan AHE, HEZ ve ZEG üçgenleri, AHBK ve BZGL artıklarıyla birlikte, AE ile EG arasındaki koni yüzeyinden büyüktür. Th alanı AHBK ve BZGL artıklarından küçük değildir; o hâlde AHE, HEZ ve ZEG üçgenleri Th ile birlikte AE ile EG arasındaki koni yüzeyinden çok daha büyük olacaktır. AHE, HEZ ve ZEG üçgenleri Th ile birlikte ise AED ve DEG üçgenleridir; o hâlde AED ve DEG üçgenleri söylenen koni yüzeyinden büyük olacaktır.

Şimdi Th artıklardan küçük olsun. Parçaların çevresine hep çokgenler çizerek, kalan yayları aynı şekilde ikiye bölüp teğetler çizdikçe, Th alanından küçük bazı artıklar bırakacağız. Bırakılsın ve bunlar Th alanından küçük olan AMK, KNB, BXL, LOG olsun; [köşeler] E'ye birleştirilsin. Yine açıktır ki AHE, HEZ ve ZEG üçgenleri AEM, MEN, NEX, XEO ve OEG üçgenlerinden büyük olacaktır [çünkü tabanları tabanlardan büyük, yükseklikleri eşittir]. Yine aynı şekilde, tabanı AMNXOG çokgeni, tepesi E olan piramidin AEG üçgeni dışındaki yüzeyi, AE ile EG arasındaki koni yüzeyi ile ABG parçasının toplamından büyüktür. Ortak ABG parçası çıkarılsın; o hâlde geriye kalan AEM, MEN, NEX, XEO ve OEG üçgenleri, AMK, KNB, BXL ve LOG artıklarıyla birlikte, AE ile EG arasındaki koni yüzeyinden büyük olacaktır. Th alanı söylenen artıklardan büyüktür; AEH, HEZ ve ZEG üçgenlerinin de AEM, MEN, NEX, XEO ve OEG üçgenlerinden büyük olduğu gösterildi. O hâlde AEH, HEZ ve ZEG üçgenleri Th alanıyla birlikte, yani ADE ve DEG üçgenleri, AE ile EG doğruları arasındaki koni yüzeyinden çok daha büyüktür.

1.10

ι΄. Ἐὰν ἐπιψαύουσαι ἀχθῶσιν τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ κώνου, ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ οὖσαι τῷ κύκλῳ καὶ συμπίπτουσαι ἀλλήλαις, ἀπὸ δὲ τῶν ἁφῶν καὶ τῆς συμπτώσεως ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ κώνου εὐθεῖαι ἀχθῶσιν, τὰ περιεχόμενα τρίγωνα ὑπὸ τῶν ἐπιψαυουσῶν καὶ τῶν ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ κώνου ἐπιζευχθεισῶν εὐθειῶν μείζονά ἐστιν τῆς τοῦ κώνου ἐπιφανείας τῆς ἀπολαμβανομένης ὑπʼ αὐτῶν. Ἔστω κῶνος οὗ βάσις μὲν ὁ ΑΒΓ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Ε σημεῖον, καὶ τοῦ ΑΒΓ κύκλου ἐφαπτόμεναι ἤχθωσαν ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ οὖσαι αἱ ΑΔ, ΓΔ, καὶ ἀπὸ τοῦ Ε σημείου, ὅ ἐστιν κορυφὴ τοῦ κώνου, ἐπὶ τὰ Α, Δ, Γ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΑ, ΕΔ, ΕΓ· λέγω ὅτι τὰ ΑΔΕ, ΔΕΓ τρίγωνα μείζονά ἐστι τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν ΑΕ, ΓΕ εὐθειῶν καὶ τῆς ΑΒΓ περιφερείας. Ἤχθω γὰρ ἡ ΗΒΖ ἐφαπτομένη τοῦ κύκλου καὶ παράλληλος οὖσα τῇ ΑΓ δίχα τμηθείσης τῆς ΑΒΓ περιφερείας κατὰ τὸ Β, καὶ ἀπὸ τῶν Η, Ζ ἐπὶ τὸ Ε ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΗΕ, ΖΕ. Καὶ ἐπεὶ μείζους εἰσὶν αἱ ΗΔ, ΔΖ τῆς ΗΖ, κοιναὶ προσκείσθωσαν αἱ ΗΑ, ΖΓ· ὅλαι ἄρα αἱ ΑΔ, ΔΓ μείζους εἰσὶν τῶν ΑΗ, ΗΖ, ΖΓ. Καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΕ, ΕΒ, ΕΓ πλευραί εἰσιν τοῦ κώνου, ἴσαι εἰσὶν διὰ τὸ ἰσοσκελῆ εἶναι τὸν κῶνον· ὁμοίως δὲ καὶ κάθετοί εἰσιν [ὡς ἐδείχθη ἐν τῷ λήμματι, τὰ δὲ ὑπὸ τῶν καθέτων καὶ τῶν βάσεων διπλασίονά ἐστιν τῶν τριγώνων]· μείζονα ἄρα ἐστὶ τὰ ΑΕΔ, ΔΕΓ τρίγωνα τῶν ΑΗΕ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τριγώνων [εἰσὶν γὰρ αἱ μὲν ΑΗ, ΗΖ, ΖΓ ἐλάσσους τῶν ΓΔ, ΔΑ, τὰ δὲ ὕψη αὐτῶν ἴσα] [φανερὸν γὰρ ὅτι ἡ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ ὀρθοῦ κώνου ἐπὶ τὴν ἐπαφὴν τῆς βάσεως ἐπιζευγνυμένη κάθετός ἐστιν ἐπὶ τὴν ἐφαπτομένην]. ᾯ δὴ μείζονά ἐστιν τὰ ΑΕΔ, ΔΓΕ τρίγωνα τῶν ΑΕΗ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τριγώνων, ἔστω τὸ Θ χωρίον. Τὸ δὴ Θ χωρίον ἤτοι ἔλαττόν ἐστιν τῶν ΑΗΒΚ, ΒΖΓΛ ἀποτμημάτων ἢ οὐκ ἔλαττον. Ἔστω πρότερον μὴ ἔλαττον. Ἐπεὶ οὖν εἰσιν ἐπιφάνειαι σύνθετοι, ἥ τε τῆς πυραμίδος τῆς ἐπὶ βάσεως τοῦ ΗΑΓΖ τραπεζίου κορυφὴν ἔχουσα τὸ Ε καὶ ἡ κωνικὴ ἐπιφάνεια ἡ μεταξὺ τῶν ΑΕΓ μετὰ τοῦ ΑΒΓ τμήματος, καὶ πέρας ἔχουσι τὴν αὐτὴν περίμετρον τοῦ ΑΕΓ τριγώνου, δῆλον ὡς ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τοῦ ΑΕΓ τριγώνου μείζων ἐστὶν τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας μετὰ τοῦ τμήματος τοῦ ΑΒΓ. Κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΑΒΓ τμῆμα· λοιπὰ ἄρα τὰ τρίγωνα τὰ ΑΗΕ, ΗΕΖ, ΖΕΓ μετὰ τῶν ΑΗΒΚ, ΒΖΓΛ περιλειμμάτων μείζονά ἐστιν τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν ΑΕ, ΕΓ. Τῶν δὲ ΑΗΒΚ, ΒΖΓΛ περιλειμμάτων οὐκ ἔλασσόν ἐστιν τὸ Θ χωρίον· πολλῷ ἄρα τὰ ΑΗΕ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τρίγωνα μετὰ τοῦ Θ μείζονα ἔσται τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν ΑΕΓ. Ἀλλὰ τὰ ΑΗΕ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τρίγωνα μετὰ τοῦ Θ ἐστὶν τὰ ΑΕΔ, ΔΕΓ τρίγωνα· τὰ ἄρα ΑΕΔ, ΔΕΓ τρίγωνα μείζονα ἔσται τῆς εἰρημένης κωνικῆς ἐπιφανείας. Ἔστω δὴ τὸ Θ ἔλασσον τῶν περιλειμμάτων. Ἀεὶ δὴ περιγράφοντες πολύγωνα περὶ τὰ τμήματα ὁμοίως δίχα τεμνομένων τῶν περιλειπομένων περιφερειῶν καὶ ἀγομένων ἐφαπτομένων λείψομέν τινα ἀπολείμματα, ἃ ἔσται ἐλάσσονα τοῦ Θ χωρίου. Λελείφθω καὶ ἔστω τὰ ΑΜΚ, ΚΝΒ, ΒΞΛ, ΛΟΓ ἐλάσσονα ὄντα τοῦ Θ χωρίου, καὶ ἐπεζεύχθω ἐπὶ τὸ Ε. Πάλιν δὴ φανερὸν ὅτι τὰ ΑΗΕ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τρίγωνα τῶν ΑΕΜ, ΜΕΝ, ΝΕΞ, ΞΕΟ, ΟΕΓ τριγώνων ἔσται μείζονα [αἵ τε γὰρ βάσεις τῶν βάσεών εἰσι μείζους καὶ τὸ ὕψος ἴσον]. Ἔτι δὲ πάλιν ὁμοίως μείζονα ἔχει ἐπιφάνειαν ἡ πυραμὶς ἡ βάσιν μὲν ἔχουσα τὸ ΑΜΝΞΟΓ πολύγωνον, κορυφὴν δὲ τὸ Ε, χωρὶς τοῦ ΑΕΓ τριγώνου, τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν ΑΕΓ μετὰ τοῦ ΑΒΓ τμήματος. Κοινὸν ἀφῃρήσθω τὸ ΑΒΓ τμῆμα· λοιπὰ ἄρα τὰ ΑΕΜ, ΜΕΝ, ΝΕΞ, ΞΕΟ, ΟΕΓ τρίγωνα μετὰ τῶν ΑΜΚ, ΚΝΒ, ΒΞΛ, ΛΟΓ περιλειμμάτων μείζονα ἔσται τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν ΑΕΓ. Ἀλλὰ τῶν μὲν εἰρημένων περιλειμμάτων μεῖζόν ἐστιν τὸ Θ χωρίον, τῶν δὲ ΑΕΜ, ΜΕΝ, ΝΕΞ, ΞΕΟ, ΟΕΓ τριγώνων μείζονα ἐδείχθη τὰ ΑΕΗ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τρίγωνα· πολλῷ ἄρα τὰ ΑΕΗ, ΗΕΖ, ΖΕΓ τρίγωνα μετὰ τοῦ Θ χωρίου, τουτέστι τὰ ΑΔΕ, ΔΕΓ τρίγωνα, μείζονά ἐστιν τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν ΑΕΓ εὐθειῶν.

1.11Önerme 11. Dik bir silindirin yüzeyinde iki doğru bulunursa, silindir yüzeyinin bu doğrular arasındaki kısmı, silindir yüzeyindeki doğrular ile bunların uçlarını birleştiren doğruların çevrelediği paralelkenardan büyüktür.

Tabanı AB dairesi, karşı tabanı GD dairesi olan dik bir silindir olsun ve AG ile BD birleştirilsin. Diyorum ki AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi AGBD paralelkenarından büyüktür.

AB ve GD'nin her biri E ve Z noktalarında ikiye bölünsün ve AE, EB, GZ, ZD birleştirilsin. AE ile EB'nin toplamı AB [çapından] büyük olduğuna ve bunlar üzerindeki paralelkenarlar eşit yükseklikte olduğuna göre, tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlar ABDG paralelkenarından büyüktür. Ne kadar büyüktür? H alanı kadar olsun. H alanı ya AE, EB, GZ, ZD üzerindeki düzlem parçalarından küçüktür ya da küçük değildir.

Önce küçük olmasın. AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi ile AEB ve GZD parçaları AGBD paralelkenarının düzlemini sınır olarak taşır; tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan oluşan yüzey ile AEB ve GZD düzlemleri de ADBG paralelkenarının düzlemini sınır olarak taşır; biri öbürünü kuşatır ve ikisi de aynı tarafa doğru içbükeydir. O hâlde AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi AEB ve GZD düzlem parçalarıyla birlikte, tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan oluşan yüzey ile AEB ve GZD üçgenlerinin toplamından büyüktür. Ortak AEB ve GZD üçgenleri çıkarılsın; o hâlde geriye kalan, AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi AE, EB, GZ, ZD üzerindeki düzlem parçalarıyla birlikte, tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan oluşan yüzeyden büyüktür. Bu paralelkenarlar ise AGBD paralelkenarı ile H alanının toplamına eşittir; o hâlde geriye kalan, AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi AGBD paralelkenarından büyüktür.

Şimdi H alanı AE, EB, GZ, ZD üzerindeki düzlem parçalarından küçük olsun. AE, EB, GZ, ZD yaylarının her biri Th, K, L, M noktalarında ikiye bölünsün ve ATh, ThE, EK, KB, GL, LZ, ZM, MD birleştirilsin [böylece AThE, EKB, GLZ, ZMD üçgenleri AE, EB, GZ, ZD üzerindeki düzlem parçalarından yarıdan az olmayan bir kısım çıkarır]. Bu art arda yapıldıkça, H alanından küçük olacak bazı parçalar kalacaktır. Bunlar kalsın ve ATh, ThE, EK, KB, GL, LZ, ZM, MD üzerindeki parçalar olsun. Aynı şekilde göstereceğiz ki tabanları ATh, ThE, EK, KB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlar, tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan büyük olacaktır. AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi ile AEB ve GZD düzlem parçaları AGBD paralelkenarının düzlemini sınır olarak taşır; tabanları ATh, ThE, EK, KB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan oluşan yüzey ile AThEKB ve GLZMD düz çizgili şekilleri de öyle. Ortak AThEKB ve GLZMD düz çizgili şekilleri çıkarılsın; o hâlde geriye kalan, AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi ATh, ThE, EK, KB, GL, LZ, ZM, MD üzerindeki düzlem parçalarıyla birlikte, tabanları ATh, ThE, EK, KB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan oluşan yüzeyden büyüktür. Bu paralelkenarlar ise tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan büyüktür; o hâlde AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi, söylenen düzlem parçalarıyla birlikte, tabanları AE ve EB, yükseklikleri silindirinkiyle aynı olan paralelkenarlardan büyüktür. Bu paralelkenarlar ise AGDB paralelkenarı ile H alanının toplamına eşittir; o hâlde AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi ATh, ThE, EK, KB, GL, LZ, ZM, MD üzerindeki düzlem parçalarıyla birlikte AGBD paralelkenarı ile H alanının toplamından büyüktür. Çıkarılan ATh, ThE, EK, KB, GL, LZ, ZM, MD parçaları H alanından küçüktür; o hâlde geriye kalan, AG ve BD doğrularının ayırdığı silindir yüzeyi AGBD paralelkenarından büyüktür.

1.11

ια΄. Ἐὰν ἐν ἐπιφανείᾳ ὀρθοῦ κυλίνδρου δύο εὐθεῖαι ὦσιν, ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου ἡ μεταξὺ τῶν εὐθειῶν μείζων ἐστὶν τοῦ παραλληλογράμμου τοῦ περιεχομένου ὑπό τε τῶν ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου εὐθειῶν καὶ τῶν ἐπιζευγνυουσῶν τὰ πέρατα αὐτῶν. Ἔστω κύλινδρος ὀρθός, οὗ βάσις μὲν ὁ ΑΒ κύκλος, ἀπεναντίον δὲ ὁ ΓΔ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΓ, ΒΔ· λέγω ὅτι ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν μείζων ἐστὶν τοῦ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμου. Τετμήσθω γὰρ ἑκατέρα τῶν ΑΒ, ΓΔ δίχα κατὰ τὰ Ε, Ζ σημεῖα, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ. Καὶ ἐπεὶ αἱ ΑΕ, ΕΒ τῆς ΑΒ [διαμέτρου] μείζους εἰσίν, καί ἐστιν ἰσουψῆ τὰ παραλληλόγραμμα τὰ ἐπʼ αὐτῶν, μείζονα οὖν ἐστιν τὰ παραλληλόγραμμα, ὧν [αἱ] βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, τοῦ ΑΒΔΓ παραλληλογράμμου. Τίνι ἄρα μείζονά ἐστιν; Ἔστω τῷ Η χωρίῳ. Τὸ δὴ Η χωρίον ἤτοι ἔλασσον τῶν ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ ἐπιπέδων ἐστὶ τμημάτων ἢ οὐκ ἔλασσον. Ἔστω πρότερον μὴ ἔλασσον. Καὶ ἐπεὶ ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΕΒ, ΓΖΔ [τρίγωνα] πέρας ἔχει τὸ τοῦ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμου ἐπίπεδον, ἀλλὰ καὶ ἡ συγκειμένη ἐπιφάνεια ἐκ τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, καὶ τὰ ΑΕΒ, ΓΖΔ [ἐπίπεδα] πέρας ἔχει τὸ τοῦ ΑΔΒΓ παραλληλογράμμου ἐπίπεδον, καὶ ἡ ἑτέρα τὴν ἑτέραν περιλαμβάνει, καὶ ἀμφότεραι ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαί εἰσιν, μείζων οὖν ἐστιν ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΕΒ, ΓΖΔ ἐπίπεδα τμήματα τῆς συγκειμένης ἐπιφανείας ἐκ τῶν παραλληλογράμμων, ὧν [αἱ] βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, καὶ τῶν ΑΕΒ, ΓΖΔ τριγώνων. Κοινὰ ἀφῃρήσθω τὰ ΑΕΒ, ΓΖΔ τρίγωνα· λοιπὴ οὖν ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ ἐπίπεδα τμήματα μείζονά ἐστι τῆς συγκειμένης ἐπιφανείας ἐκ τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ. Τὰ δὲ παραλληλόγραμμα, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, ἴσα ἐστὶν τῷ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμῳ καὶ τῷ Η χωρίῳ· λοιπὴ ἄρα ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν μείζων ἐστὶ τοῦ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμου. Ἀλλὰ δὴ ἔστω ἔλασσον τὸ Η χωρίον τῶν ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ ἐπιπέδων τμημάτων. Καὶ τετμήσθω ἑκάστη τῶν ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ περιφερειῶν δίχα κατὰ τὰ Θ, Κ, Λ, Μ σημεῖα, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ΓΛ, ΛΖ, ΖΜ, ΜΔ [τῶν δὲ ΑΕ, ΕΒ, ΓΖ, ΖΔ ἄρα ἐπιπέδων τμημάτων ἀφαιρεῖται οὐκ ἔλασσον ἢ τὸ ἥμισυ τὰ ΑΘΕ, ΕΚΒ, ΓΛΖ, ΖΜΔ τρίγωνα]. Τούτου οὖν ἑξῆς γινομένου καταλειφθήσεταί τινα τμήματα, ἃ ἔσται ἐλάσσονα τοῦ Η χωρίου. Καταλελείφθω καὶ ἔστω τὰ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ΓΛ, ΛΖ, ΖΜ, ΜΔ. Ὁμοίως δὴ δείξομεν ὅτι τὰ παραλληλόγραμμα, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ μείζονα ἔσται τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ. Καὶ ἐπεὶ ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΕΒ, ΓΖΔ ἐπίπεδα τμήματα πέρας ἔχει τὸ τοῦ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμου ἐπίπεδον, ἀλλὰ καὶ ἡ συγκειμένη ἐπιφάνεια ἐκ τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, καὶ τῶν ΑΘΕΚΒ, ΓΛΖΜΔ εὐθυγράμμων, κοινὰ ἀφῃρήσθω τὰ ΑΘΕΚΒ, ΓΛΖΜΔ εὐθύγραμμα· λοιπὴ ἄρα ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ΓΛ, ΛΖ, ΖΜ, ΜΔ ἐπίπεδα τμήματα μείζονά ἐστιν τῆς συγκειμένης ἐπιφανείας ἐκ τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ. Τὰ δὲ παραλληλόγραμμα, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, μείζονά ἐστιν τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ· καὶ ἡ ἀποτεμνομένη ἄρα κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ΓΛ, ΛΖ, ΖΜ, ΜΔ ἐπίπεδα τμήματα μείζονά ἐστιν τῶν παραλληλογράμμων, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ. Τὰ δὲ παραλληλόγραμμα, ὧν βάσεις μὲν αἱ ΑΕ, ΕΒ, ὕψος δὲ τὸ αὐτὸ τῷ κυλίνδρῳ, ἴσα ἐστὶν τῷ ΑΓΔΒ παραλληλογράμμῳ καὶ τῷ Η χωρίῳ· καὶ ἡ ἀποτεμνομένη ἄρα κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν καὶ τὰ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ΓΛ, ΛΖ, ΖΜ, ΜΔ ἐπίπεδα τμήματα μείζονά ἐστιν τοῦ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμου καὶ τοῦ Η χωρίου. Ἀφαιρεθέντα δὲ τὰ ΑΘ, ΘΕ, ΕΚ, ΚΒ, ΓΛ, ΛΖ, ΖΜ, ΜΔ τμήματα τοῦ Η χωρίου ἐλάσσονα· λοιπὴ ἄρα ἡ ἀποτεμνομένη κυλινδρικὴ ἐπιφάνεια ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΒΔ εὐθειῶν μείζων ἐστὶν τοῦ ΑΓΒΔ παραλληλογράμμου.

1.12Önerme 12. Dik bir silindirin yüzeyinde iki doğru bulunur, bu doğruların uçlarından silindirin tabanı olan dairelere, dairelerin düzleminde kalan teğetler çizilir ve bu teğetler kesişirse, teğetler ile silindirin kenarlarının çevrelediği paralelkenarlar, silindir yüzeyinin, yüzeydeki iki doğru arasında kalan kısmından büyük olacaktır.

Tabanı ABG dairesi olan dik bir silindir olsun ve yüzeyinde uçları A ile G olan iki doğru bulunsun; A ile G'den daireye, dairenin düzleminde kalan teğetler çizilsin ve bunlar H'de kesişsin. Silindirin öbür tabanında da, yüzeydeki doğruların uçlarından daireye teğetlerin çizildiği düşünülsün. Teğetler ile silindirin kenarlarının çevrelediği paralelkenarların, silindir yüzeyinin ABG yayı üzerindeki kısmından büyük olduğu gösterilmelidir.

EZ teğeti çizilsin ve E ile Z noktalarından silindirin eksenine paralel doğrular öbür tabana kadar uzatılsın. O hâlde AH, HG ile silindirin kenarlarının çevrelediği paralelkenarlar, AE, EZ, ZG ile silindirin kenarının çevrelediği paralelkenarlardan büyüktür [çünkü EH ile HZ'nin toplamı EZ'den büyüktür; ortak AE ve ZG eklensin]. Aradaki fark K alanı olsun. K alanının yarısı ya AE, EZ, ZG doğruları ile AD, DB, BTh, ThG yaylarının çevrelediği şekillerden büyüktür ya da değildir.

Önce büyük olsun. AE, EZ, ZG üzerindeki paralelkenarlardan, AEZG yamuğundan ve silindirin öbür tabanında onun karşısındaki yamuktan oluşan yüzeyin sınırı, AG üzerindeki paralelkenarın çevresidir. Silindir yüzeyinin ABG yayı üzerindeki kısmı ile ABG parçasından ve onun karşısındaki parçadan oluşan yüzeyin sınırı da aynı çevredir. Demek ki söylenen iki yüzeyin sınırı aynıdır ve bu sınır bir düzlemdedir; ikisi de aynı tarafa doğru içbükeydir, biri öbürünün bir kısmını kuşatır, bir kısmı da ortaktır; o hâlde kuşatılan küçüktür. Ortak olan ABG parçası ile karşısındaki parça çıkarılınca, silindir yüzeyinin ABG yayı üzerindeki kısmı, AE, EZ, ZG üzerindeki paralelkenarlar ile AEB ve BZG şekillerinden ve bunların karşısındakilerden oluşan yüzeyden küçük kalır. Söylenen paralelkenarlar ise söylenen şekillerle birlikte, AH ve HG üzerindeki paralelkenarlardan oluşan yüzeyden küçüktür [çünkü şekillerden büyük olan K ile birlikte ona eşittiler]. O hâlde açıktır ki AH, GH ile silindirin kenarlarının çevrelediği paralelkenarlar, silindir yüzeyinin ABG yayı üzerindeki kısmından büyüktür.

K alanının yarısı söylenen şekillerden büyük değilse, parçaya teğetler çizilerek geride kalan şekiller K'nin yarısından küçük kılınacak; geri kalanı öncekiyle aynı şekilde gösterilecektir.

Sonuç. Bunlar gösterildiğine göre şu açıktır: [önce söylenenler bakımından] ikizkenar bir koninin içine bir piramit çizilirse, piramidin tabanı dışındaki yüzeyi koni yüzeyinden küçüktür [çünkü piramidi çevreleyen üçgenlerin her biri, koni yüzeyinin o üçgenin kenarları arasında kalan kısmından küçüktür; dolayısıyla piramidin tabanı dışındaki bütün yüzeyi de koninin tabanı dışındaki yüzeyinden küçüktür]; ikizkenar bir koninin çevresine bir piramit çizilirse de, piramidin tabanı dışındaki yüzeyi koninin tabanı dışındaki yüzeyinden büyüktür [bir önceki önermenin devamı olarak].

Sonuç. Gösterilenlerden şu da açıktır: dik bir silindirin içine bir prizma çizilirse, prizmanın paralelkenarlardan oluşan yüzeyi silindirin tabanı dışındaki yüzeyinden küçüktür [çünkü prizmanın her paralelkenarı, silindir yüzeyinin kendi hizasındaki kısmından küçüktür]; dik bir silindirin çevresine bir prizma çizilirse, prizmanın paralelkenarlardan oluşan yüzeyi silindirin tabanı dışındaki yüzeyinden büyüktür.

1.12

ιβ΄. Ἐὰν ἐν ἐπιφανείᾳ κυλίνδρου τινὸς ὀρθοῦ δύο εὐθεῖαι ὦσιν, ἀπὸ δὲ τῶν περάτων τῶν εὐθειῶν ἀχθῶσίν τινες ἐπιψαύουσαι τῶν κύκλων, οἵ εἰσιν βάσεις τοῦ κυλίνδρου, ἐν τῷ ἐπιπέδῳ αὐτῶν οὖσαι καὶ συμπέσωσιν, τὰ παραλληλόγραμμα τὰ περιεχόμενα ὑπό τε τῶν ἐπιψαυουσῶν καὶ τῶν πλευρῶν τοῦ κυλίνδρου μείζονα ἔσται τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου τῆς μεταξὺ τῶν εὐθειῶν τῶν ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου. Ἔστω κυλίνδρου τινὸς ὀρθοῦ βάσις ὁ ΑΒΓ κύκλος, καὶ ἔστωσαν ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ δύο εὐθεῖαι, ὧν πέρατα τὰ Α, Γ, ἀπὸ δὲ τῶν Α, Γ ἤχθωσαν ἐπιψαύουσαι τοῦ κύκλου ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ οὖσαι καὶ συμπιπτέτωσαν κατὰ τὸ Η, νοείσθωσαν δὲ καὶ ἐν τῇ ἑτέρᾳ βάσει τοῦ κυλίνδρου ἀπὸ τῶν περάτων τῶν ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ εὐθεῖαι ἠγμέναι ἐπιψαύουσαι τοῦ κύκλου· δεικτέον ὅτι τὰ παραλληλόγραμμα τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν ἐπιψαυουσῶν καὶ τῶν πλευρῶν τοῦ κυλίνδρου μείζονά ἐστι τῆς κατὰ τὴν ΑΒΓ περιφέρειαν ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου. Ἤχθω γὰρ ἡ ΕΖ ἐπιψαύουσα, καὶ ἀπὸ τῶν Ε, Ζ σημείων ἤχθωσάν τινες εὐθεῖαι παρὰ τὸν ἄξονα τοῦ κυλίνδρου ἕως [τῆς ἐπιφανείας] τῆς ἑτέρας βάσεως τὰ δὴ παραλληλόγραμμα τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΗΓ καὶ τῶν πλευρῶν τοῦ κυλίνδρου μείζονά ἐστιν τῶν παραλληλογράμμων τῶν περιεχομένων ὑπό τε τῶν ΑΕ, ΕΖ, ΖΓ καὶ τῆς πλευρᾶς τοῦ κυλίνδρου [ἐπεὶ γὰρ αἱ ΕΗ, ΗΖ τῆς ΕΖ μείζους εἰσίν, κοιναὶ προσκείσθωσαν αἱ ΑΕ, ΖΓ]. Ὡι δὴ μείζονά ἐστιν, ἔστω τὸ Κ χωρίον. Τοῦ δὴ Κ χωρίου τὸ ἥμισυ ἤτοι μεῖζόν ἐστι τῶν σχημάτων τῶν περιεχομένων ὑπὸ τῶν ΑΕ, ΕΖ, ΖΓ εὐθειῶν καὶ τῶν ΑΔ, ΔΒ, ΒΘ, ΘΓ περιφερειῶν ἢ οὔ. Ἔστω πρότερον μεῖζον. Τῆς δὴ ἐπιφανείας τῆς συγκειμένης ἔκ τε τῶν παραλληλογράμμων τῶν κατὰ τὰς ΑΕ, ΕΖ, ΖΓ καὶ τοῦ ΑΕΖΓ τραπεζίου καὶ τοῦ κατεναντίον αὐτοῦ ἐν τῇ ἑτέρα βάσει τοῦ κυλίνδρου πέρας ἐστὶν ἡ περίμετρος τοῦ παραλληλογράμμου τοῦ κατὰ τὴν ΑΓ. Ἔστιν δὲ καὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς συγκειμένης ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου τῆς κατὰ τὴν ΑΒΓ περιφέρειαν καὶ τῶν τμημάτων τοῦ τε ΑΒΓ καὶ τοῦ ἀπεναντίον αὐτοῦ πέρας ἡ αὐτὴ περίμετρος· αἱ οὖν εἰρημέναι ἐπιφάνειαι τὸ αὐτὸ πέρας ἔχουσαι τυγχάνουσιν, ὅπερ ἐστὶν ἐν ἐπιπέδῳ, καί εἰσιν ἀμφότεραι ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαι, καί τινα μὲν περιλαμβάνει ἡ ἑτέρα αὐτῶν, τινὰ δὲ κοινὰ ἔχουσιν ἐλάσσων ἄρα ἐστὶν ἡ περιλαμβανομένη, Ἀφαιρεθέντων οὖν κοινῶν τοῦ τε ΑΒΓ τμήματος καὶ τοῦ ἀπεναντίον αὐτοῦ ἐλάσσων ἐστὶν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου ἡ κατὰ τὴν ΑΒΓ περιφέρειαν τῆς συγκειμένης ἐπιφανείας ἔκ τε τῶν παραλληλογράμμων τῶν κατὰ τὰς ΑΕ, ΕΖ, ΖΓ καὶ τῶν σχημάτων τῶν ΑΕΒ, ΒΖΓ καὶ τῶν ἀπεναντίον αὐτῶν. Αἱ δὲ τῶν εἰρημένων παραλληλογράμμων ἐπιφάνειαι μετὰ τῶν εἰρημένων σχημάτων ἐλάττους εἰσὶν τῆς ἐπιφανείας τῆς συγκειμένης ἔκ τε τῶν παραλληλογράμμων τῶν κατὰ τὰς ΑΗ, ΗΓ [μετὰ γὰρ τοῦ Κ μείζονος ὄντος τῶν σχημάτων ἴσαι ἧσαν αὐτοῖς]· δῆλον οὖν ὅτι τὰ παραλληλόγραμμα τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν ΑΗ, ΓΗ καὶ τῶν πλευρῶν τοῦ κυλίνδρου μείζονά ἐστι τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου τῆς κατὰ τὴν ΑΒΓ περιφέρειαν. Εἰ δὲ μή ἐστιν μεῖζον τὸ ἥμισυ τοῦ Κ χωρίου τῶν εἰρημένων σχημάτων, ἀχθήσονται εὐθεῖαι ἐπιψαύουσαι τοῦ τμήματος, ὥστε γενέσθαι τὰ περιλειπόμενα σχήματα ἐλάσσονα τοῦ ἡμίσους τοῦ Κ, καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς ἔμπροσθεν δειχθήσεται. ⟨ΠΟΡΙΣΜΑ.⟩ Τούτων δὴ δεδειγμένων φανερὸν [ἐπὶ μὲν τῶν προειρημένων] ὅτι, ἐὰν εἰς κῶνον ἰσοσκελῆ πυραμὶς ἐγγραφῇ, ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τῆς βάσεως ἐλάσσων ἐστὶ τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας [ἕκαστον γὰρ τῶν περιεχόντων τὴν πυραμίδα τριγώνων ἔλασσόν ἐστιν τῆς κωνικῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν τοῦ τριγώνου πλευρῶν ὥστε καὶ ὅλη ⟨ἡ⟩ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τῆς βάσεως ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου χωρὶς τῆς βάσεως], καὶ ὅτι, ἐὰν περὶ κῶνον ἰσοσκελῆ πυραμὶς περιγραφῇ, ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος χωρὶς τῆς βάσεως μείζων ἐστὶν τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου χωρὶς τῆς βάσεως [κατὰ τὸ συνεχὲς ἐκείνῳ]. ⟨ΠΟΡΙΣΜΑ.⟩ Φανερὸν δὲ ἐκ τῶν ἀποδεδειγμένων ὅτι τε, ἐὰν εἰς κύλινδρον ὀρθὸν πρίσμα ἐγγραφῇ, ἡ ἐπιφάνεια τοῦ πρίσματος ἡ ἐκ τῶν παραλληλογράμμων συγκειμένη ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου χωρὶς τῆς βάσεως [ἔλασσον γὰρ ἕκαστον παραλληλόγραμμον τοῦ πρίσματός ἐστι τῆς καθ᾿ αὑτὸ τοῦ κυλίνδρου ἐπιφανείας], καὶ ὅτι, ἐὰν περὶ κύλινδρον ὀρθὸν πρίσμα περιγραφῇ, ἡ ἐπιφάνεια τοῦ πρίσματος ἡ ἐκ τῶν παραλληλογράμμων συγκειμένη μείζων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου χωρὶς τῆς βάσεως.

1.13Önerme 13. Her dik silindirin tabanı dışındaki yüzeyi, yarıçapı silindirin kenarı ile taban çapının orta orantılısı olan daireye eşittir.

Tabanı A dairesi olan dik bir silindir olsun; GD A dairesinin çapına, EZ de silindirin kenarına eşit olsun; DG ile EZ'nin orta orantılısı H olsun ve yarıçapı H'ye eşit bir B dairesi konsun. B dairesinin silindirin tabanı dışındaki yüzeyine eşit olduğu gösterilmelidir.

Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce, mümkünse, küçük olsun. Silindir yüzeyi ile B dairesi eşit olmayan iki büyüklük olduğuna göre, B dairesinin içine eşkenar bir çokgen, çevresine de başka bir çokgen çizmek mümkündür; öyle ki çevrel çokgenin iç çokgene oranı, silindir yüzeyinin B dairesine oranından küçük olsun. Çevrel ve iç çokgenlerin çizildiği düşünülsün; A dairesinin çevresine de B'nin çevresine çizilene benzer bir düz çizgili şekil çizilsin ve bu şeklin üzerine bir prizma kurulsun; bu prizma silindirin çevresine çizilmiş olacaktır. KD, A dairesinin çevresine çizilen şeklin çevresine eşit olsun, LZ de KD'ye eşit olsun; GD'nin yarısı da GT olsun. O hâlde KDT üçgeni, A dairesinin çevresine çizilen düz çizgili şekle eşit olacaktır [çünkü tabanı o şeklin çevresine, yüksekliği A dairesinin yarıçapına eşittir]; EL paralelkenarı da silindirin çevresine çizilen prizmanın yüzeyine eşit olacaktır [çünkü silindirin kenarı ile prizmanın tabanının çevresine eşit doğru tarafından çevrelenir]. EZ'ye eşit ER konsun; o hâlde ZRL üçgeni EL paralelkenarına, dolayısıyla prizmanın yüzeyine de eşittir. A ve B dairelerinin çevresine çizilen düz çizgili şekiller benzer olduğuna göre, birbirine oranları yarıçaplarının karelerinin oranı olacaktır; o hâlde KTD üçgeninin B dairesinin çevresine çizilen şekle oranı, TD'nin karesinin H'nin karesine oranına eşittir [çünkü TD ve H yarıçaplara eşittir]. TD'nin karesinin H'nin karesine oranı ise TD'nin RZ'ye oranıdır [çünkü H, GD ile EZ'nin orta orantılısı olduğu için TD ile RZ'nin de orta orantılısıdır. Bu nasıl olur? DT TG'ye, RE de EZ'ye eşit olduğuna göre, GD TD'nin, RZ de RE'nin iki katıdır; o hâlde DG'nin DT'ye oranı RZ'nin ZE'ye oranına eşittir. Dolayısıyla GD ile EZ'nin dikdörtgeni, TD ile RZ'nin dikdörtgenine eşittir. GD ile EZ'nin dikdörtgeni ise H'nin karesine eşittir; o hâlde TD ile RZ'nin dikdörtgeni de H'nin karesine eşittir; dolayısıyla TD'nin H'ye oranı H'nin RZ'ye oranına eşittir. O hâlde TD'nin RZ'ye oranı, TD'nin karesinin H'nin karesine oranıdır; çünkü üç doğru orantılıysa, birincinin üçüncüye oranı, birinci üzerine çizilen şeklin ikinci üzerine benzer ve benzer biçimde çizilen şekle oranına eşittir]. TD'nin RZ'ye oranı ise KTD üçgeninin RLZ üçgenine oranıdır [çünkü KD ile LZ eşittir]. O hâlde KTD üçgeninin B dairesinin çevresine çizilen şekle oranı, TKD üçgeninin RZL üçgenine oranına eşittir. Demek ki ZLR üçgeni B dairesinin çevresine çizilen şekle eşittir; dolayısıyla A silindirinin çevresine çizilen prizmanın yüzeyi de B dairesinin çevresine çizilen şekle eşittir. B dairesinin çevresine çizilen şeklin daireye içten çizilen şekle oranı, A silindirinin yüzeyinin B dairesine oranından küçük olduğuna göre, silindirin çevresine çizilen prizmanın yüzeyinin B dairesine içten çizilen şekle oranı da silindir yüzeyinin B dairesine oranından küçük olacaktır; yer değiştirerek de öyle; bu ise imkânsızdır [çünkü silindirin çevresine çizilen prizmanın yüzeyinin silindir yüzeyinden büyük olduğu gösterilmişti, B dairesine içten çizilen şekil ise B dairesinden küçüktür]. O hâlde B dairesi silindir yüzeyinden küçük değildir.

Şimdi, mümkünse, büyük olsun. Yine B dairesinin içine bir düz çizgili şekil, çevresine de başka bir şekil çizildiği düşünülsün; öyle ki çevrel şeklin iç şekle oranı B dairesinin silindir yüzeyine oranından küçük olsun. A dairesinin içine de B dairesine içten çizilene benzer bir çokgen çizilsin ve bu çokgenin üzerine bir prizma kurulsun; yine KD, A dairesine içten çizilen şeklin çevresine eşit olsun, ZL de ona eşit olsun. O hâlde KTD üçgeni A dairesine içten çizilen şekilden büyük olacaktır [çünkü tabanı o şeklin çevresidir, yüksekliği ise merkezden çokgenin bir kenarına inilen dikmeden büyüktür]; EL paralelkenarı da prizmanın paralelkenarlardan oluşan yüzeyine eşittir [çünkü silindirin kenarı ile prizmanın tabanı olan şeklin çevresine eşit doğru tarafından çevrelenir]; dolayısıyla RLZ üçgeni de prizmanın yüzeyine eşittir. A ve B dairelerine içten çizilen şekiller benzer olduğuna göre, birbirine oranları yarıçaplarının karelerinin oranıdır. KTD ve ZRL üçgenlerinin birbirine oranı da dairelerin yarıçaplarının karelerinin oranıdır; o hâlde A dairesine içten çizilen şeklin B dairesine içten çizilen şekle oranı, KTD üçgeninin LZR üçgenine oranına eşittir. A dairesine içten çizilen şekil KTD üçgeninden küçüktür; o hâlde B dairesine içten çizilen şekil de ZRL üçgeninden, dolayısıyla silindirin içine çizilen prizmanın yüzeyinden küçüktür; bu ise imkânsızdır [çünkü B dairesinin çevresine çizilen şeklin iç şekle oranı B dairesinin silindir yüzeyine oranından küçük olduğuna göre, yer değiştirerek de öyledir; B dairesinin çevresine çizilen şekil B dairesinden büyüktür; o hâlde B dairesine içten çizilen şekil silindir yüzeyinden, dolayısıyla prizmanın yüzeyinden de büyüktür]. O hâlde B dairesi silindir yüzeyinden büyük değildir. Küçük olmadığı da gösterildi; o hâlde eşittir.

1.13

ιγ΄. Παντὸς κυλίνδρου ὀρθοῦ ἡ ἐπιφάνεια χωρὶς τῆς βάσεως ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου μέσον λόγον ἔχει τῆς πλευρᾶς τοῦ κυλίνδρου καὶ τῆς διαμέτρου τῆς βάσεως τοῦ κυλίνδρου. Ἔστω κυλίνδρου τινὸς ὀρθοῦ βάσις ὁ Α κύκλος, καὶ ἔστω τῇ μὲν διαμέτρῳ τοῦ Α κύκλου ἴση ἡ ΓΔ, τῇ δὲ πλευρᾷ τοῦ κυλίνδρου ἡ ΕΖ, ἐχέτω δὲ μέσον λόγον τῶν ΔΓ, ΕΖ ἡ Η, καὶ κείσθω κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ Η, ὁ Β· δεικτέον ὅτι ὁ Β κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κυλίνδρου χωρὶς τῆς βάσεως. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσος, ἤτοι μείζων ἐστὶ ἢ ἐλάσσων. Ἔστω πρότερον, εἰ δυνατόν, ἐλάσσων. Δύο δὴ μεγεθῶν ὄντων ἀνίσων τῆς τε ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου καὶ τοῦ Β κύκλου δυνατόν ἐστιν εἰς τὸν Β κύκλον ἰσόπλευρον πολύγωνον ἐγγράψαι καὶ ἄλλο περιγράψαι, ὥστε τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ ὃν ἔχει ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου πρὸς τὸν Β κύκλον. Νοείσθω δὴ περιγεγραμμένον καὶ ἐγγεγραμμένον, καὶ περὶ τὸν Α κύκλον περιγεγράφθω εὐθύγραμμον ὅμοιον τῷ περὶ τὸν Β περιγεγραμμένῳ, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπὸ τοῦ εὐθυγράμμου πρίσμα· ἔσται δὴ περὶ τὸν κύλινδρον περιγεγραμμένον. Ἔστω δὲ καὶ τῇ περιμέτρῳ τοῦ εὐθυγράμμου τοῦ περὶ τὸν Α κύκλον ἴση ἡ ΚΔ καὶ τῇ ΚΔ ἴση ἡ ⟦ΛΖ⟧, τῆς δὲ ΓΔ ἡμίσεια ἔστω ἡ ΓΤ· ἔσται δὴ τὸ ΚΔΤ τρίγωνον ἴσον τῷ περιγεγραμμένῳ εὐθυγράμμῳ περὶ τὸν Α κύκλον [ἐπειδὴ βάσιν μὲν ἔχει τῇ περιμέτρῳ ἴσην, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Α κύκλου], τὸ δὲ ΕΛ παραλληλόγραμμον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πρίσματος τοῦ περὶ τὸν κύλινδρον περιγεγραμμένου [ἐπειδὴ] περιέχεται ὑπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κυλίνδρου καὶ τῆς ἴσης τῇ περιμέτρῳ τῆς βάσεως τοῦ [πρίσματος]. Κείσθω δὴ τῇ ΕΖ ἴση ἡ ΕΡ ἴσον ἄρα ἐστὶν τὸ ΖΡΛ τρίγωνον τῷ ΕΛ παραλληλογράμμῳ, ὥστε καὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πρίσματος. Καὶ ἐπεὶ ὅμοιά ἐστιν τὰ εὐθύγραμμα τὰ περὶ τοὺς Α, Β κύκλους περιγεγραμμένα, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον [τὰ εὐθύγραμμα], ὅνπερ αἱ ἐκ τῶν κέντρων δυνάμει· ἕξει ἄρα τὸ ΚΤΔ τρίγωνον πρὸς τὸ περὶ τὸν Β κύκλον εὐθύγραμμον λόγον, ὃν ἡ ΤΔ πρὸς Η δυνάμει [αἱ γὰρ ΤΔ, Η ἴσαι εἰσὶν ταῖς ἐκ τῶν κέντρων]. Ἀλλʼ ὃν ἔχει λόγον ἡ ΤΔ πρὸς Η δυνάμει, τοῦτον ἔχει τὸν λόγον ἡ ΤΔ πρὸς ΡΖ μήκει [ἡ γὰρ Η τῶν ΤΔ, ΡΖ μέση ἐστὶ ἀνάλογον διὰ τὸ καὶ τῶν ΓΔ, ΕΖ· πῶς δὲ τοῦτο; ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ⟦ΔΤ⟧ τῇ ΤΓ, ἡ δὲ ΡΕ τῇ ΕΖ, διπλασία ἄρα ἐστὶν ἡ ΓΔ τῆς ΤΔ, καὶ ἡ ΡΖ τῆς ΡΕ· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΔΓ πρὸς ΔΤ, οὕτως ἡ ΡΖ πρὸς ΖΕ. Τὸ ἄρα ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΕΖ ἴσον ἐστὶν τῷ ὑπὸ τῶν ΤΔ, ΡΖ. Τῷ δὲ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΕΖ ἴσον ἐστὶν τὸ ἀπὸ Η· καὶ τῷ ὑπὸ τῶν ΤΔ, ΡΖ ἄρα ἴσον ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς Η· ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΤΔ πρὸς Η, οὕτως ἡ Η πρὸς ΡΖ. Ἔστιν ἄρα ὡς ἡ ΤΔ πρὸς ΡΖ, τὸ ἀπὸ τῆς ΤΔ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς Η· ἐὰν γὰρ τρεῖς εὐθεῖαι ἀνάλογον ὦσιν, ἔστιν ὡς ἡ πρώτη πρὸς τὴν τρίτην, τὸ ἀπὸ τῆς πρώτης εἶδος πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς δευτέρας εἶδος τὸ ὅμοιον καὶ ὁμοίως ἀναγεγραμμένον]· ὃν δὲ λόγον ἔχει ἡ ΤΔ πρὸς ΡΖ μήκει, τοῦτον ἔχει τὸ ΚΤΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΡΛΖ [ἐπειδήπερ ἴσαι εἰσὶν αἱ ΚΔ, ΛΖ]· τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχει τὸ ΚΤΔ τρίγωνον πρὸς τὸ εὐθύγραμμον τὸ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένον, ὅνπερ τὸ ΤΚΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΡΖΛ τρίγωνον. Ἴσον ἄρα ἐστὶν τὸ ΖΛΡ τρίγωνον τῷ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένῳ εὐθυγράμμῳ ὥστε καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ πρίσματος τοῦ περὶ τὸν Α κύλινδρον περιγεγραμμένου τῷ εὐθυγράμμῳ τῷ περὶ τὸν Β κύκλον ἴση ἐστίν. Καὶ ἐπεὶ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τὸ εὐθύγραμμον τὸ περὶ τὸν Β κύκλον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ ὃν ἔχει ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Α κυλίνδρου πρὸς τὸν Β κύκλον, ἐλάσσονα λόγον ἕξει καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ πρίσματος τοῦ περὶ τὸν κύλινδρον περιγεγραμμένου πρὸς τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ κύκλῳ τῷ Β ἐγγεγραμμένον ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου πρὸς τὸν Β κύκλον· καὶ ἐναλλάξ· ὅπερ ἀδύνατον [ἡ μὲν γὰρ ἐπιφάνεια τοῦ πρίσματος τοῦ περιγεγραμμένου περὶ τὸν κύλινδρον μείζων οὖσα δέδεικται τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου, τὸ δὲ ἐγγεγραμμένον εὐθύγραμμον ἐν τῷ Β κύκλῳ ἔλασσόν ἐστιν τοῦ Β κύκλου]. Οὐκ ἄρα ἐστὶν ὁ Β κύκλος ἐλάσσων τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου. Ἔστω δή, εἰ δυνατόν, μείζων. Πάλιν δὴ νοείσθω εἰς τὸν Β κύκλον εὐθύγραμμον ἐγγεγραμμένον καὶ ἄλλο περιγεγραμμένον, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἢ τὸν Β κύκλον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ κυλίνδρου, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸν Α κύκλον πολύγωνον ὅμοιον τῷ εἰς τὸν Β κύκλον ἐγγεγραμμένῳ, καὶ πρίσμα ἀναγεγράφθω ἀπὸ τοῦ ἐν τῷ κύκλῳ ἐγγεγραμμένου πολυγώνου καὶ πάλιν ἡ ΚΔ ἴση ἔστω τῇ περιμέτρῳ τοῦ εὐθυγράμμου τοῦ ἐν τῷ Α κύκλῳ ἐγγεγραμμένου, καὶ ἡ ΖΛ ἴση αὐτῇ ἔστω. Ἔσται δὴ τὸ μὲν ΚΤΔ τρίγωνον μεῖζον τοῦ εὐθυγράμμου τοῦ ἐν τῷ Α κύκλῳ ἐγγεγραμμένου [διότι] βάσιν μὲν ἔχει τὴν περίμετρον αὐτοῦ, ὕψος δὲ μεῖζον τῆς ἀπὸ τοῦ κέντρου {πλευρᾶς} ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου ἀγομένης [καθέτου], τὸ δὲ ΕΛ παραλληλόγραμμον ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πρίσματος τῇ ἐκ τῶν παραλληλογράμμων συγκειμένῃ [διότι περιέχεται ὑπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κυλίνδρου καὶ τῆς ἴσης τῇ περιμέτρῳ τοῦ εὐθυγράμμου, ὅ ἐστιν βάσις τοῦ πρίσματος] ὥστε καὶ τὸ ΡΛΖ τρίγωνον ἴσον ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πρίσματος. Καὶ ἐπεὶ ὅμοιά ἐστι τὰ εὐθύγραμμα τὰ ἐν τοῖς Α, Β κύκλοις ἐγγεγραμμένα, τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον πρὸς ἄλληλα ὃν αἱ ἐκ τῶν κέντρων αὐτῶν δυνάμει. Ἔχει δὲ καὶ τὰ ΚΤΔ, ΖΡ⟦Λ⟧ τρίγωνα πρὸς ἄλληλα λόγον, ὃν αἱ ἐκ τῶν κέντρων τῶν κύκλων δυνάμει· τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχει τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ Α κύκλῳ ἐγγεγραμμένον πρὸς τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ Β ἐγγεγραμμένον καὶ τὸ ΚΤΔ τρίγωνον πρὸς τὸ ΛΖΡ τρίγωνον, Ἔλασσον δὲ ἐστι τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ Α κύκλῳ ἐγγεγραμμένον τοῦ ΚΤΔ τριγώνου· ἔλασσον ἄρα καὶ τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ Β κύκλῳ ἐγγεγραμμένον τοῦ ΖΡΛ τριγώνου ὥστε καὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ πρίσματος τοῦ ἐν τῷ κυλίνδρῳ ἐγγεγραμμένου ὅπερ ἀδύνατον [ἐπεὶ γὰρ ἐλάσσονα λόγον ἔχει τὸ περιγεγραμμένον εὐθύγραμμον περὶ τὸν Β κύκλον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἢ ὁ Β κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ κυλίνδρου, καὶ ἐναλλάξ, μεῖζον δὲ ἐστι τὸ περιγεγραμμένον περὶ τὸν Β κύκλον τοῦ Β κύκλου, μεῖζον ἄρα ἐστὶν τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ Β κύκλῳ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου ὥστε καὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ πρίσματος], Οὐκ ἄρα μείζων ἐστὶν ὁ Β κύκλος τῆς ἐπιφανείας τοῦ κυλίνδρου. Ἐδείχθη δὲ ὅτι οὐδὲ ἐλάσσων· ἴσος ἄρα ἐστίν.

1.14Önerme 14. Her ikizkenar koninin tabanı dışındaki yüzeyi, yarıçapı koninin kenarı ile koninin tabanı olan dairenin yarıçapının orta orantılısı olan daireye eşittir.

Tabanı A dairesi olan ikizkenar bir koni olsun; dairenin yarıçapı G olsun, D koninin kenarına eşit olsun, E de G ile D'nin orta orantılısı olsun; B dairesinin yarıçapı da E'ye eşit olsun. Diyorum ki B dairesi koninin tabanı dışındaki yüzeyine eşittir.

Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce küçük olsun. Koni yüzeyi ile B dairesi eşit olmayan iki büyüklüktür ve büyük olan koni yüzeyidir; o hâlde B dairesinin içine eşkenar bir çokgen, çevresine de iç çokgene benzer başka bir çokgen çizmek mümkündür; öyle ki çevrel çokgenin iç çokgene oranı koni yüzeyinin B dairesine oranından küçük olsun. A dairesinin çevresine de B dairesinin çevresine çizilene benzer bir çokgen çizildiği düşünülsün ve bu çokgenin üzerine, tepesi koninin tepesi olan bir piramit kurulsun. A ve B dairelerinin çevresine çizilen çokgenler benzer olduğuna göre, birbirine oranları yarıçaplarının karelerinin oranı, yani G'nin karesinin E'nin karesine oranı, yani G'nin D'ye oranıdır. G'nin D'ye oranı ise A dairesinin çevresine çizilen çokgenin, koninin çevresine çizilen piramidin yüzeyine oranıdır [çünkü G merkezden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye, D de koninin kenarına eşittir; yüzeylerin yarıları bakımından da çokgenin çevresi ortak yüksekliktir]. O hâlde A dairesinin çevresine çizilen şeklin B dairesinin çevresine çizilen şekle oranı, aynı şeklin koninin çevresine çizilen piramidin yüzeyine oranına eşittir; dolayısıyla piramidin yüzeyi B dairesinin çevresine çizilen şekle eşittir. B dairesinin çevresine çizilen şeklin iç şekle oranı koni yüzeyinin B dairesine oranından küçük olduğuna göre, koninin çevresine çizilen piramidin yüzeyinin B dairesine içten çizilen şekle oranı da koni yüzeyinin B dairesine oranından küçük olacaktır; bu ise imkânsızdır [çünkü piramidin yüzeyinin koni yüzeyinden büyük olduğu gösterilmişti, B dairesine içten çizilen şekil ise B dairesinden küçük olacaktır]. O hâlde B dairesi koni yüzeyinden küçük olmayacaktır.

Diyorum ki büyük de değildir. Mümkünse büyük olsun. Yine B dairesinin içine bir çokgen, çevresine de başka bir çokgen çizildiği düşünülsün; öyle ki çevrel çokgenin iç çokgene oranı B dairesinin koni yüzeyine oranından küçük olsun. A dairesinin içine de B dairesine içten çizilene benzer bir çokgen çizildiği düşünülsün ve bunun üzerine tepesi koninin tepesi olan bir piramit kurulsun. A ve B dairelerine içten çizilen çokgenler benzer olduğuna göre, birbirine oranları yarıçaplarının karelerinin oranı olacaktır; o hâlde çokgenin çokgene oranı G'nin D'ye oranına eşittir. G'nin D'ye oranı ise A dairesine içten çizilen çokgenin, koninin içine çizilen piramidin yüzeyine oranından büyüktür [çünkü A dairesinin yarıçapının koninin kenarına oranı, merkezden çokgenin bir kenarına inilen dikmenin, koninin tepesinden çokgenin kenarına inilen dikmeye oranından büyüktür]. O hâlde A dairesine içten çizilen çokgenin B dairesine içten çizilen çokgene oranı, aynı çokgenin piramidin yüzeyine oranından büyüktür; dolayısıyla piramidin yüzeyi B dairesine içten çizilen çokgenden büyüktür. B dairesinin çevresine çizilen çokgenin iç çokgene oranı ise B dairesinin koni yüzeyine oranından küçüktür; o hâlde B dairesinin çevresine çizilen çokgenin, koninin içine çizilen piramidin yüzeyine oranı, B dairesinin koni yüzeyine oranından çok daha küçüktür; bu ise imkânsızdır [çünkü çevrel çokgen B dairesinden büyüktür, koninin içindeki piramidin yüzeyi ise koni yüzeyinden küçüktür]. O hâlde daire koni yüzeyinden büyük de değildir. Küçük olmadığı da gösterildi; o hâlde eşittir.

1.14

ιδ΄. Παντὸς κώνου ἰσοσκελοῦς χωρὶς τῆς βάσεως ἡ ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου μέσον λόγον ἔχει τῆς πλευρᾶς τοῦ κώνου καὶ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου, ὅς ἐστιν βάσις τοῦ κώνου. Ἔστω κῶνος ἰσοσκελής, οὗ βάσις ὁ Α κύκλος, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου ἔστω ἡ Γ, τῇ δὲ πλευρᾷ τοῦ κώνου ἔστω ἴση ἡ Δ, τῶν δὲ Γ, Δ μέση ἀνάλογον ἡ Ε, ὁ δὲ Β κύκλος ἐχέτω τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῇ Ε ἴσην· λέγω ὅτι ὁ Β κύκλος ἐστὶν ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου χωρὶς τῆς βάσεως. Εἰ γὰρ μή ἐστιν ἴσος, ἤτοι μείζων ἐστὶν ἢ ἐλάσσων. Ἔστω πρότερον ἐλάσσων. Ἔστι δὴ δύο μεγέθη ἄνισα ἥ τε ἐπιφάνεια τοῦ κώνου καὶ ὁ Β κύκλος, καὶ μείζων ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου δυνατὸν ἄρα εἰς τὸν Β κύκλον πολύγωνον ἰσόπλευρον ἐγγράψαι καὶ ἄλλο περιγράψαι ὅμοιον τῷ ἐγγεγραμμένῳ, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ ὃν ἔχει ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου πρὸς τὸν Β κύκλον. Νοείσθω δὴ καὶ περὶ τὸν Α κύκλον πολύγωνον περιγεγραμμένον ὅμοιον τῷ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένῳ, καὶ ἀπὸ τοῦ περὶ τὸν Α κύκλον περιγεγραμμένου πολυγώνου πυραμὶς ἀνεστάτω ἀναγεγραμμένη τὴν αὐτὴν κορυφὴν ἔχουσα τῷ κώνῳ. Ἐπεὶ οὖν ὅμοιά ἐστιν τὰ πολύγωνα τὰ περὶ τοὺς Α, Β κύκλους περιγεγραμμένα, τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον πρὸς ἄλληλα, ὃν αἱ ἐκ τοῦ κέντρου δυνάμει πρὸς ἀλλήλας, τουτέστιν ὃν ἔχει ἡ Γ πρὸς Ε δυνάμει, τουτέστιν ἡ Γ πρὸς Δ μήκει. Ὃν δὲ λόγον ἔχει ἡ Γ πρὸς Δ μήκει, τοῦτον ἔχει τὸ περιγεγραμμένον πολύγωνον περὶ τὸν Α κύκλον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς πυραμίδος τῆς περιγεγραμμένης περὶ τὸν κῶνον [ἡ μὲν γὰρ Γ ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου καθέτῳ ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου, ἡ δὲ Δ τῇ πλευρᾷ τοῦ κώνου κοινὸν δὲ ὕψος ἡ περίμετρος τοῦ πολυγώνου πρὸς τὰ ἡμίση τῶν ἐπιφανειῶν]· τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχει τὸ εὐθύγραμμον τὸ περὶ τὸν Α κύκλον πρὸς τὸ εὐθύγραμμον τὸ περὶ τὸν Β κύκλον καὶ αὐτὸ τὸ εὐθύγραμμον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς πυραμίδος τῆς περιγεγραμμένης περὶ τὸν κῶνον ὥστε ἴση ἐστὶν ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος τῷ εὐθυγράμμῳ τῷ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένῳ. Ἐπεὶ οὖν ἐλάσσονα λόγον ἔχει τὸ εὐθύγραμμον τὸ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου πρὸς τὸν Β κύκλον, ἐλάσσονα λόγον ἕξει ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος τῆς περὶ τὸν κῶνον περιγεγραμμένης πρὸς τὸ εὐθύγραμμον τὸ ἐν τῷ Β κύκλῳ ἐγγεγραμμένον ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου πρὸς τὸν Β κύκλον ὅπερ ἀδύνατον [ἡ μὲν γὰρ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος μείζων οὖσα δέδεικται τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου, τὸ δὲ ἐγγεγραμμένον εὐθύγραμμον ἐν τῷ Β κύκλῳ ἔλασσον ἔσται τοῦ Β κύκλου]. Οὐκ ἄρα ὁ Β κύκλος ἐλάσσων ἔσται τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου. Λέγω δὴ ὅτι οὐδὲ μείζων. Εἰ γὰρ δυνατόν ἐστιν, ἔστω μείζων. Πάλιν δὴ νοείσθω εἰς τὸν Β κύκλον πολύγωνον ἐγγεγραμμένον καὶ ἄλλο περιγεγραμμένον, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ ὃν ἔχει ὁ Β κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ κώνου, καὶ εἰς τὸν Α κύκλον νοείσθω ἐγγεγραμμένον πολύγωνον ὅμοιον τῷ εἰς τὸν Β κύκλον ἐγγεγραμμένῳ, καὶ ἀναγεγράφθω ἀπʼ αὐτοῦ πυραμὶς τὴν αὐτὴν κορυφὴν ἔχουσα τῷ κώνῳ. Ἐπεὶ οὖν ὅμοιά ἐστι τὰ ἐν τοῖς Α, Β κύκλοις ἐγγεγραμμένα, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον πρὸς ἄλληλα, ὃν αἱ ἐκ τῶν κέντρων δυνάμει πρὸς ἀλλήλας τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχει τὸ πολύγωνον πρὸς τὸ πολύγωνον καὶ ἡ Γ πρὸς τὴν Δ μήκει Ἡ δὲ Γ πρὸς τὴν Δ μείζονα λόγον ἔχει ἢ τὸ πολύγωνον τὸ ἐν τῷ Α κύκλῳ ἐγγεγραμμένον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς πυραμίδος τῆς ἐγγεγραμμένης εἰς τὸν κῶνον [ἡ γὰρ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Α κύκλου πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ κώνου μείζονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀγομένη κάθετος ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου πρὸς τὴν ἐπὶ τὴν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου κάθετον ἀγομένην ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ κώνου]· μείζονα ἄρα λόγον ἔχει τὸ πολύγωνον τὸ ἐν τῷ Α κύκλῳ ἐγγεγραμμένον πρὸς τὸ πολύγωνον τὸ ἐν τῷ Β ἐγγεγραμμένον ἢ αὐτὸ τὸ πολύγωνον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς πυραμίδος μείζων ἄρα ἐστὶν ἡ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος τοῦ ἐν τῷ Β πολυγώνου ἐγγεγραμμένου. Ἐλάσσονα δὲ λόγον ἔχει τὸ πολύγωνον τὸ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἢ ὁ Β κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ κώνου πολλῷ ἄρα τὸ πολύγωνον τὸ περὶ τὸν Β κύκλον περιγεγραμμένον πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς πυραμίδος τῆς ἐν τῷ κώνῳ ἐγγεγραμμένης ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ὁ Β κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ κώνου· ὅπερ ἀδύνατον [τὸ μὲν γὰρ περιγεγραμμένον πολύγωνον μεῖζόν ἐστιν τοῦ Β κύκλου, ἡ δὲ ἐπιφάνεια τῆς πυραμίδος τῆς ἐν τῷ κώνῳ ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου]. Οὐκ ἄρα οὐδὲ μείζων ἐστὶν ὁ κύκλος τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου. Ἐδείχθη δὲ ὅτι οὐδὲ ἐλάσσων· ἴσος ἄρα.

1.15Önerme 15. Her ikizkenar koninin yüzeyinin tabanına oranı, koninin kenarının koni tabanının yarıçapına oranına eşittir.

Tabanı A dairesi olan ikizkenar bir koni olsun; B, A dairesinin yarıçapına, G de koninin kenarına eşit olsun. Koni yüzeyinin A dairesine oranının G'nin B'ye oranına eşit olduğu gösterilmelidir.

B ile G'nin orta orantılısı E alınsın ve yarıçapı E'ye eşit bir D dairesi konsun; o hâlde D dairesi koni yüzeyine eşittir [çünkü bu bir önceki önermede gösterildi]. D dairesinin A dairesine oranının da G'nin B'ye oranına eşit olduğu gösterilmişti [çünkü ikisi de E'nin karesinin B'nin karesine oranına eşittir; zira daireler birbirine, çapları üzerindeki karelerin oranındadır, aynı şekilde yarıçapları üzerindeki karelerin oranında da; çünkü çaplar için geçerli olan, onların yarıları, yani yarıçaplar için de geçerlidir; yarıçaplara eşit olanlar da B ile E'dir]. O hâlde açıktır ki koni yüzeyinin A dairesine oranı G'nin B'ye oranına eşittir.

1.15

ιε΄. Παντὸς κώνου ἰσοσκελοῦς ἡ ἐπιφάνεια πρὸς τὴν βάσιν τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἡ πλευρὰ τοῦ κώνου πρὸς τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς βάσεως τοῦ κώνου. Ἔστω κῶνος ἰσοσκελής, οὗ βάσις ὁ Α κύκλος, ἔστω δὲ τῇ μὲν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Α ἴση ἡ Β, τῇ δὲ πλευρᾷ τοῦ κώνου ἡ Γ· δεικτέον ὅτι τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου πρὸς τὸν Α κύκλον καὶ ἡ Γ πρὸς τὴν Β. Εἰλήφθω γὰρ τῶν Β, Γ μέση ἀνάλογον ἡ Ε, καὶ ἐκκείσθω κύκλος ὁ Δ ἴσην ἔχων τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῇ Ε· ὁ Δ ἄρα κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου [τοῦτο γὰρ ἐδείχθη ἐν τῷ πρὸ τούτου]. Ἐδείχθη δὲ ὁ Δ κύκλος πρὸς τὸν Α κύκλον λόγον ἔχων τὸν αὐτὸν τῷ τῆς Γ πρὸς Β μήκει [ἑκάτερος] γὰρ ὁ αὐτός ἐστι τῷ τῆς Ε πρὸς Β δυνάμει διὰ τὸ τοὺς κύκλους πρὸς ἀλλήλους εἶναι ὡς τὰ ἀπὸ τῶν διαμέτρων τετράγωνα πρὸς ἄλληλα, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν ἐκ τῶν κέντρων τῶν κύκλων εἰ γὰρ αἱ διάμετροι, καὶ τὰ ἡμίση, τουτέστιν αἱ ἐκ τῶν κέντρων ταῖς δὲ ἐκ τῶν κέντρων ἴσαι εἰσὶν αἱ Β, [Ε]. Δῆλον οὖν ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου πρὸς τὸν Α κύκλον τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον, ὃν ἡ Γ πρὸς Β μήκει.

1.16Önerme 16. İkizkenar bir koni tabanına paralel bir düzlemle kesilirse, paralel düzlemler arasında kalan yüzeye şu daire eşittir: yarıçapı, koninin paralel düzlemler arasında kalan kenarı ile paralel düzlemlerdeki dairelerin yarıçaplarının toplamına eşit doğrunun orta orantılısı olan daire.

Eksenden geçen üçgeni ABG'ye eşit olan bir koni olsun; tabanına paralel bir düzlemle kesilsin ve bu düzlem DE kesitini oluştursun; koninin ekseni BH olsun. Yarıçapı, AD ile DZ ve HA toplamının orta orantılısı olan bir daire konsun; bu Th dairesi olsun. Diyorum ki Th dairesi, koni yüzeyinin DE ile AG arasında kalan kısmına eşittir.

L ve K daireleri konsun; K dairesinin yarıçapının karesi BD ile DZ'nin dikdörtgenine, L dairesinin yarıçapının karesi de BA ile AH'nin dikdörtgenine eşit olsun. O hâlde L dairesi ABG konisinin yüzeyine, K dairesi de DEB konisinin yüzeyine eşittir. DZ AH'ye paralel olduğu için, BA ile AH'nin dikdörtgeni, BD ile DZ'nin dikdörtgeni ile AD'nin DZ ve AH toplamıyla dikdörtgeninin toplamına eşittir. AB ile AH'nin dikdörtgeni L dairesinin yarıçapının karesine, BD ile DZ'nin dikdörtgeni K dairesinin yarıçapının karesine, DA'nın DZ ve AH toplamıyla dikdörtgeni de Th dairesinin yarıçapının karesine eşittir; o hâlde L dairesinin yarıçapının karesi, K ve Th dairelerinin yarıçaplarının karelerinin toplamına eşittir; dolayısıyla L dairesi de K ve Th dairelerinin toplamına eşittir. L ise BAG konisinin yüzeyine, K de DBE konisinin yüzeyine eşittir; o hâlde geriye kalan, koni yüzeyinin DE ile AG paralel düzlemleri arasındaki kısmı Th dairesine eşittir.

[Lemma.] BAH bir paralelkenar, BH de köşegeni olsun. BA kenarı rastgele bir D noktasında kesilsin; D'den AH'ye paralel DTh, Z'den de BA'ya paralel KL çizilsin. Diyorum ki BA ile AH'nin dikdörtgeni, BD ile DZ'nin dikdörtgeni ile DA'nın DZ ve AH toplamıyla dikdörtgeninin toplamına eşittir.

Çünkü BA ile AH'nin dikdörtgeni bütün BH'dir, BD ile DZ'nin dikdörtgeni BZ'dir, DA'nın DZ ve AH toplamıyla dikdörtgeni de MNX gnomonudur. Zira DA ile AH'nin dikdörtgeni KH'ye eşittir, çünkü KTh tümleyeni DL tümleyenine eşittir; DA ile DZ'nin dikdörtgeni de DL'ye eşittir. O hâlde BA ile AH'nin dikdörtgeni olan bütün BH, BD ile DZ'nin dikdörtgeni ile MNX gnomonunun toplamına eşittir; bu gnomon da DA'nın AH ve DZ toplamıyla dikdörtgenine eşittir.

Lemmalar.

  1. Yükseklikleri eşit olan konilerin birbirine oranı tabanlarının oranına, tabanları eşit olanlarınki de yüksekliklerinin oranına eşittir.
  1. Bir silindir tabanına paralel bir düzlemle kesilirse, silindirin silindire oranı eksenin eksene oranına eşittir.
  1. Silindirlerle aynı tabanlara sahip konilerin oranı da silindirlerin oranıyla aynıdır.
  1. Eşit konilerin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; tabanları yükseklikleriyle ters orantılı olan koniler de eşittir.
  1. Taban çaplarının oranı eksenlerinin [yani yüksekliklerinin] oranına eşit olan konilerin birbirine oranı, taban çaplarının oranının üçlenmişidir.

Bunların hepsi bizden öncekiler tarafından ispatlanmıştır.

1.16

ιϛ΄. Ἐὰν κῶνος ἰσοσκελὴς ἐπιπέδῳ τμηθῇ παραλλήλῳ τῇ βάσει, τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων ἐπιφανείᾳ ἴσος ἐστὶ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου μέσον λόγον ἔχει τῆς τε πλευρᾶς τοῦ κώνου τῆς μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων καὶ τῆς ἴσης ἀμφοτέραις ταῖς ἐκ τῶν κέντρων τῶν κύκλων τῶν ἐν τοῖς παραλλήλοις ἐπιπέδοις. Ἔστω κῶνος, οὗ τὸ διὰ τοῦ ἄξονος τρίγωνον ἴσον τῷ ΑΒΓ, καὶ τετμήσθω παραλλήλῳ ἐπιπέδῳ τῇ βάσει, καὶ ποιείτω τομὴν ΔΕ, ἄξων δὲ τοῦ κώνου ἔστω ὁ ΒΗ, κύκλος δέ τις ἐκκείσθω, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου μέση ἀνάλογόν ἐστι τῆς τε ΑΔ καὶ συναμφοτέρου τῆς ΔΖ, ΗΑ, ἔστω δὲ κύκλος ὁ Θ λέγω ὅτι ὁ Θ κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν ΔΕ, ΑΓ. Ἐκκείσθωσαν γὰρ κύκλοι οἱ Λ, Κ, καὶ τοῦ μὲν Κ κύκλου ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δυνάσθω τὸ ὑπὸ ΒΔΖ, τοῦ δὲ Λ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δυνάσθω τὸ ὑπὸ ΒΑΗ ὁ μὲν ἄρα Λ κύκλος ἴσος ἐστὶν τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΑΒΓ κώνου, ὁ δὲ Κ κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΕΒ. Καὶ ἐπεὶ τὸ ὑπὸ τῶν ΒΑ, ΑΗ ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ τῶν ΒΔ, ΔΖ καὶ τῷ ὑπὸ τῆς ΑΔ καὶ συναμφοτέρου τῆς ΔΖ, ΑΗ διὰ τὸ παράλληλον εἶναι τὴν ΔΖ τῇ ΑΗ, ἀλλὰ τὸ μὲν ὑπὸ ΑΒ, ΑΗ δύναται ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Λ κύκλου, τὸ δὲ ὑπὸ ΒΔ, ΔΖ δύναται ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Κ κύκλου, τὸ δὲ ὑπὸ τῆς ΔΑ καὶ συναμφοτέρου τῆς ΔΖ, ΑΗ δύναται ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Θ, τὸ ἄρα ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Λ κύκλου ἴσον ἐστὶ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐκ τῶν κέντρων τῶν Κ, Θ κύκλων ὥστε καὶ ὁ Λ κύκλος ἴσος ἐστὶ τοῖς Κ, Θ κύκλοις. Ἀλλʼ ὁ μὲν Λ ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΒΑΓ κώνου, ὁ δὲ Κ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΒΕ κώνου· λοιπὴ ἄρα ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κώνου ἡ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν ΔΕ, ΑΓ ἴση ἐστὶ τῷ Θ κύκλῳ. [Ἔστω] παραλληλόγραμμον τὸ ΒΑΗ, καὶ διάμετρος αὐτοῦ ἔστω ἡ ΒΗ. Τετμήσθω ἡ ΒΑ πλευρά, ὡς ἔτυχεν, κατὰ τὸ Δ, καὶ διὰ τοῦ Δ ἤχθω παράλληλος τῇ ΑΗ ἡ ΔΘ, διὰ δὲ τοῦ Ζ τῇ ΒΑ ἡ ΚΛ λέγω ὅτι τὸ ὑπὸ ΒΑΗ ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ ΒΔΖ καὶ τῷ ὑπὸ ΔΑ καὶ συναμφοτέρου τῆς ΔΖ, ΑΗ. Ἐπεὶ γὰρ τὸ μὲν ὑπὸ ΒΑΗ ὅλον ἐστὶ τὸ ΒΗ, τὸ δὲ ὑπὸ ΒΔΖ τὸ ΒΖ, τὸ δὲ ὑπὸ ΔΑ καὶ συναμφοτέρου τῆς ΔΖ, ΑΗ ὁ ΜΝΞ γνώμων· τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ ΔΑΗ ἴσον ἐστὶν τῷ ΚΗ διὰ τὸ ἴσον εἶναι τὸ ΚΘ παραπλήρωμα τῷ ΔΛ παραπληρώματι, τὸ δὲ ὑπὸ ΔΑ, ΔΖ τῷ ΔΛ· ὅλον ἄρα τὸ ΒΗ, ὅπερ ἐστὶν τὸ ὑπὸ ΒΑΗ, ἴσον ἐστὶ τῷ τε ὑπὸ ΒΔΖ καὶ τῷ ΜΝΞ γνώμονι, ὅς ἐστιν ἴσος τῷ ὑπὸ ΔΑ καὶ συναμφοτέρου τῆς ΑΗ, [ΔΖ]. ΛΗΜΜΑΤΑ. α΄. Οἱ κῶνοι οἱ ἴσον ὕψος ἔχοντες τὸν αὐτὸν ἔχουσι λόγον ταῖς βάσεσιν καὶ οἱ ἴσας ἔχοντες βάσεις τὸν αὐτὸν ἔχουσι λόγον τοῖς ὕψεσιν. β΄. Ἐὰν κύλινδρος ἐπιπέδῳ τμηθῇ παρὰ τὴν βάσιν, ἔστιν, ὡς ὁ κύλινδρος πρὸς τὸν κύλινδρον, ὁ ἄξων πρὸς τὸν ἄξονα. γ΄. Τοῖς δὲ κυλίνδροις ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ εἰσὶν οἱ κῶνοι οἱ ἔχοντες τὰς αὐτὰς βάσεις τοῖς κυλίνδροις. δ΄. Καὶ τῶν ἴσων κώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν καὶ ὧν ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν, ἴσοι εἰσίν. ε΄. Καὶ οἱ κῶνοι, ὧν αἱ διάμετροι τῶν βάσεων τὸν αὐτὸν λόγον ἔχουσιν τοῖς ἄξοσιν [τουτέστιν τοῖς ὕψεσι], πρὸς ἀλλήλους ἐν τριπλασίονι λόγῳ εἰσὶν τῶν ἐν ταῖς βάσεσι διαμέτρων. Ταῦτα δὲ πάντα ὑπὸ τῶν πρότερον ἀπεδείχθη.

1.17Önerme 17. İki ikizkenar koniden birinin yüzeyi öbürünün tabanına eşitse ve [ilkinin] taban merkezinden kenarına inilen dikme [öbürünün] yüksekliğine eşitse, koniler eşit olacaktır.

ABG ve DEZ iki ikizkenar koni olsun; ABG'nin tabanı DEZ'nin yüzeyine eşit olsun, AH yüksekliği de DEZ'nin taban merkezi Th'den koninin bir kenarına, örneğin DE'ye inilen KTh dikmesine eşit olsun. Diyorum ki koniler eşittir.

ABG'nin tabanı DEZ'nin yüzeyine eşit olduğuna göre [eşit şeylerin aynı şeye oranı aynıdır], BAG'nin tabanının DEZ'nin tabanına oranı, DEZ'nin yüzeyinin DEZ'nin tabanına oranına eşittir. Yüzeyin kendi tabanına oranı ise DTh'nin ThK'ye oranına eşittir. Çünkü her ikizkenar koninin yüzeyinin tabanına oranının, koninin kenarının taban yarıçapına oranına, yani DE'nin ETh'ye oranına eşit olduğu gösterilmişti; ED'nin ThD'ye oranı da ETh'nin ThK'ye oranına eşittir, çünkü [üçgenler] eş açılıdır. ThK ise AH'ye eşittir; o hâlde BAG'nin tabanının DEZ'nin tabanına oranı, DEZ'nin yüksekliğinin ABG'nin yüksekliğine oranına eşittir. Demek ki ABG ve DEZ konilerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; o hâlde BAG konisi DEZ konisine eşittir.

1.17

ιζ΄. Ἐὰν ὦσιν δύο κῶνοι ἰσοσκελεῖς, ἡ δὲ τοῦ ἑτέρου κώνου ἐπιφάνεια ἴση ᾖ τῇ τοῦ ἑτέρου βάσει, ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς βάσεως ἐπὶ τὴν πλευρὰν τοῦ κώνου κάθετος ἀγομένη τῷ ὕψει ἴση ᾖ, ἴσοι ἔσονται οἱ κῶνοι. Ἔστωσαν δύο κῶνοι ἰσοσκελεῖς οἱ ΑΒΓ, ΔΕΖ, καὶ τοῦ ΑΒΓ ἡ μὲν βάσις ἴση ἔστω τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΕΖ, τὸ δὲ ὕψος τὸ ΑΗ ἴσον ἔστω τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς βάσεως τοῦ Θ ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ κώνου, οἷον ἐπὶ τὴν ΔΕ, καθέτῳ ἠγμένῃ τῇ ΚΘ· λέγω ὅτι ἴσοι εἰσὶν οἱ κῶνοι. Ἐπεὶ γὰρ ἴση ἐστὶν ἡ βάσις τοῦ ΑΒΓ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΕΖ [τὰ δὲ ἴσα πρὸς τὸ αὐτὸ τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον], ὡς ἄρα ἡ τοῦ ΒΑΓ βάσις πρὸς τὴν τοῦ ΔΕΖ βάσιν, οὕτως ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΔΕΖ πρὸς τὴν βάσιν τοῦ ΔΕΖ. Ἀλλʼ ὡς ἡ ἐπιφάνεια πρὸς τὴν ἰδίαν βάσιν, οὕτως ἡ ΔΘ πρὸς τὴν ΘΚ [ἐδείχθη] γὰρ τοῦτο, ὅτι παντὸς κώνου ἰσοσκελοῦς ἡ ἐπιφάνεια πρὸς τὴν βάσιν τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει, ὃν ἡ πλευρὰ τοῦ κώνου πρὸς τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς βάσεως, ἡ ΔΕ τουτέστι πρὸς ΕΘ. Ὡς δὲ ἡ ΕΔ πρὸς ΘΔ, οὕτως ἡ ΕΘ πρὸς ΘΚ ἰσογώνια γάρ ἐστι τὰ [τρίγωνα]. Ἴση δέ ἐστιν ἡ ΘΚ τῇ ΑΗ ὡς ἄρα ἡ βάσις τοῦ ΒΑΓ πρὸς τὴν βάσιν τοῦ ΔΕΖ, οὕτως τὸ ὕψος τοῦ ΔΕΖ πρὸς τὸ ὕψος τοῦ ΑΒΓ. Τῶν ΑΒΓ, ΔΕΖ ἄρα ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΒΑΓ τῷ ΔΕΖ κώνῳ.

1.18Önerme 18. İkizkenar konilerden oluşan her rombosa şu koni eşittir: tabanı rombosu oluşturan konilerden birinin yüzeyine, yüksekliği de öbür koninin tepesinden bu koninin bir kenarına inilen dikmeye eşit olan koni.

İkizkenar konilerden oluşan bir ABGD rombosu olsun; tabanı BG çapı üzerindeki daire, yüksekliği AD olsun. Tabanı ABG konisinin yüzeyine, yüksekliği de D noktasından AB'ye ya da onun uzantısına inilen dikmeye eşit olan başka bir HThK konisi konsun; bu dikme DZ, ThHK konisinin yüksekliği de ThL olsun; demek ki ThL DZ'ye eşittir. Diyorum ki bu koni rombosa eşittir.

Tabanı ABG konisinin tabanına, yüksekliği AD'ye eşit başka bir MNX konisi konsun ve yüksekliği NO olsun. NO AD'ye eşit olduğuna göre, NO'nun DE'ye oranı AD'nin DE'ye oranına eşittir. AD'nin DE'ye oranı ise ABGD rombosunun BGD konisine oranıdır; NO'nun DE'ye oranı da MNX konisinin BGD konisine oranıdır [çünkü tabanları eşittir]. O hâlde MNX konisinin BGD konisine oranı, ABGD rombosunun BGD konisine oranına eşittir; dolayısıyla MNX ABGD rombosuna eşittir. ABG'nin yüzeyi HThK'nin tabanına eşit olduğuna göre, ABG'nin yüzeyinin kendi tabanına oranı HThK'nin tabanının MNX'in tabanına oranına eşittir [çünkü ABG'nin tabanı MNX'in tabanına eşittir]. ABG'nin yüzeyinin kendi tabanına oranı ise AB'nin BE'ye, yani AD'nin DZ'ye oranıdır [çünkü üçgenler benzerdir]; o hâlde HThK'nin tabanının MNX'in tabanına oranı AD'nin DZ'ye oranına eşittir. AD NO'ya [çünkü böyle varsayılmıştı], DZ de ThL'ye eşittir; o hâlde HThK'nin tabanının MNX'in tabanına oranı, NO yüksekliğinin ThL yüksekliğine oranına eşittir. Demek ki HThK ve MNX konilerinin tabanları yükseklikleriyle ters orantılıdır; o hâlde koniler eşittir. MNX'in ABGD rombosuna eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde HThK konisi de ABGD rombosuna eşittir.

1.18

ιη΄. Παντὶ ῥόμβῳ ἐξ ἰσοσκελῶν κώνων συγκειμένῳ ἴσος ἐστὶ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἑτέρου κώνου τῶν περιεχόντων τὸν ῥόμβον, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ ἑτέρου κώνου καθέτῳ ἀγομένῃ ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ ἑτέρου κώνου. Ἔστω ῥόμβος ἐξ ἰσοσκελῶν κώνων συγκείμενος ὁ ΑΒΓΔ, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΓ κύκλος, ὕψος δὲ τὸ ΑΔ, ἐκκείσθω δέ τις ἕτερος ὁ ΗΘΚ τὴν μὲν βάσιν ἔχων τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΑΒΓ κώνου ἴσην, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ Δ σημείου καθέτῳ ἐπὶ τὴν ΑΒ ἢ τὴν ἐπʼ εὐθείας αὐτῇ ἠγμένῃ, ἔστω δὲ ἡ ΔΖ, τὸ δὲ ὕψος τοῦ ΘΗΚ κώνου ἔστω τὸ ΘΛ ἴσον δή ἐστιν τὸ ΘΛ τῇ ΔΖ λέγω ὅτι ἴσος ἐστὶν ὁ κῶνος τῷ ῥόμβῳ. Ἐκκείσθω γὰρ ἕτερος κῶνος ὁ ΜΝΞ τὴν μὲν βάσιν ἔχων ἴσην τῇ βάσει τοῦ ΑΒΓ κώνου, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ΑΔ, καὶ ἔστω τὸ ὕψος αὐτοῦ τὸ ΝΟ. Ἐπεὶ οὖν ἡ ΝΟ τῇ ΑΔ ἴση ἐστίν, ἔστιν ἄρα, ὡς ἡ ΝΟ πρὸς ΔΕ, οὕτως ἡ ΑΔ πρὸς ΔΕ. Ἀλλʼ ὡς μὲν ἡ ΑΔ πρὸς ΔΕ, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ ῥόμβος πρὸς τὸν ΒΓΔ κῶνον, ὡς δὲ ἡ ΝΟ πρὸς τὴν ΔΕ, οὕτως ὁ ΜΝΞ κῶνος πρὸς τὸν ΒΓΔ κῶνον [διὰ τὸ τὰς βάσεις αὐτῶν εἶναι ἴσας] ὡς ἄρα ὁ ΜΝΞ κῶνος πρὸς τὸν ΒΓΔ κῶνον, οὕτως ὁ ΑΒΓΔ ῥόμβος πρὸς τὸν ΒΓΔ κῶνον ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ ΜΝΞ τῷ ΑΒΓΔ ῥόμβῳ. Καὶ ἐπεὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΗΘΚ, ὡς ἄρα ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ πρὸς τὴν ἰδίαν βάσιν, οὕτως ἡ βάσις τοῦ ΗΘΚ πρὸς τὴν βάσιν τοῦ ΜΝΞ [ἡ γὰρ βάσις τοῦ ΑΒΓ ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΜΝΞ]. Ὡς δὲ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ πρὸς τὴν ἰδίαν βάσιν, οὕτως ἡ ΑΒ πρὸς τὴν ΒΕ, τουτέστιν ἡ ΑΔ πρὸς ΔΖ [ὅμοια γὰρ τὰ τρίγωνα]· ὡς ἄρα ἡ βάσις τοῦ ΗΘΚ πρὸς τὴν βάσιν τοῦ ΜΝΞ, οὕτως ἡ ΑΔ πρὸς ΔΖ. Ἴση δὲ ἡ μὲν ΑΔ τῇ ΝΟ [ὑπέκειτο γάρ], ἡ δὲ ΔΖ τῇ ΘΛ· ὡς ἄρα ἡ βάσις τοῦ ΗΘΚ πρὸς τὴν βάσιν τοῦ ΜΝΞ, οὕτως τὸ ΝΟ ὕψος πρὸς τὸ ΘΛ. Τῶν ΗΘΚ, ΜΝΞ ἄρα κώνων ἀντιπεπόνθασιν αἱ βάσεις τοῖς ὕψεσιν· ἴσοι ἄρα εἰσὶν οἱ κῶνοι. Ἐδείχθη δὲ ὁ ΜΝΞ ἴσος τῷ ΑΒΓΔ ῥόμβῳ καὶ ὁ ΗΘΚ ἄρα κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΑΒΓΔ ῥόμβῳ.

1.19Önerme 19. İkizkenar bir koni tabanına paralel bir düzlemle kesilir, oluşan dairenin üzerine tepesi tabanın merkezi olan bir koni kurulur ve böylece oluşan rombos bütün koniden çıkarılırsa, geriye kalana şu koni eşit olacaktır: tabanı koni yüzeyinin paralel düzlemler arasında kalan kısmına, yüksekliği de tabanın merkezinden koninin bir kenarına inilen dikmeye eşit olan koni.

ABG ikizkenar bir koni olsun; tabanına paralel bir düzlemle kesilsin ve bu düzlem DE kesitini oluştursun; tabanın merkezi Z olsun; DE çapı üzerindeki dairenin üzerine tepesi Z olan bir koni kurulsun; böylece ikizkenar konilerden oluşan bir BDZE rombosu olacaktır. Tabanı DE ile AG arasındaki yüzeye eşit olan bir KThL konisi konsun; Z noktasından AB'ye ZH dikmesi indirilsin ve bu koninin yüksekliği ZH'ye eşit olsun. Diyorum ki BDZE rombosunun ABG konisinden çıkarıldığı düşünülürse, geriye kalana ThKL konisi eşit olacaktır.

MNX ve OPR iki koni konsun; MNX'in tabanı ABG konisinin yüzeyine, yüksekliği ZH'ye eşit olsun [bu yüzden MNX konisi ABG konisine eşittir; çünkü iki ikizkenar koniden birinin yüzeyi öbürünün tabanına eşitse ve taban merkezinden koninin kenarına inilen dikme de yüksekliğe eşitse, koniler eşit olacaktır]; OPR konisinin tabanı DBE konisinin yüzeyine, yüksekliği ZH'ye eşit olsun [bu yüzden OPR konisi de BDZE rombosuna eşittir; çünkü bu daha önce ispatlandı]. ABG konisinin yüzeyi, DBE'nin yüzeyi ile DE ile AG arasındaki yüzeyden oluşur; ABG konisinin yüzeyi MNX konisinin tabanına, DBE'nin yüzeyi OPR'nin tabanına, DE ile AG arasındaki yüzey de ThKL'nin tabanına eşittir; o hâlde MNX'in tabanı ThKL ve OPR'nin tabanlarının toplamına eşittir. Koniler aynı yüksekliktedir; o hâlde MNX konisi ThKL ve OPR konilerinin toplamına eşittir. MNX konisi ABG konisine, POR konisi de BDEZ rombosuna eşittir; o hâlde geriye kalan ThKL konisi, kalan kısma eşittir.

1.19

ιθ΄. Ἐὰν κῶνος ἰσοσκελὴς ἐπιπέδῳ τμηθῇ παραλλήλῳ τῇ βάσει, ἀπὸ δὲ τοῦ γενομένου κύκλου κῶνος ἀναγραφῇ κορυφὴν ἔχων τὸ κέντρον τῆς βάσεως, ὁ δὲ γενόμενος ῥόμβος ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοῦ ὅλου κώνου, τῷ περιλείμματι ἴσος ἔσται κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς βάσεως ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ κώνου καθέτῳ ἠγμένῃ. Ἔστω κῶνος ἰσοσκελὴς ὁ ΑΒΓ καὶ τετμήσθω ἐπιπέδῳ παραλλήλῳ τῇ βάσει, καὶ ποιείτω τομὴν τὴν ΔΕ, κέντρον δὲ τῆς βάσεως ἔστω τὸ Ζ, καὶ ἀπὸ τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΔΕ κύκλου κῶνος ἀναγεγράφθω κορυφὴν ἔχων τὸ Ζ ἔσται δὴ ῥόμβος ὁ ΒΔΖΕ ἐξ ἰσοσκελῶν κώνων συγκείμενος. Ἐκκείσθω δή τις κῶνος ὁ ΚΘΛ, οὗ ἡ μὲν βάσις ἔστω ἴση τῇ ἐπιφανείᾳ τῇ μεταξὺ τῶν ΔΕ, ΑΓ, τὸ δὲ ὕψος, ἀχθείσης ἀπὸ τοῦ Ζ σημείου καθέτου ἐπὶ τὴν ΑΒ τῆς ΖΗ, ἔστω ἴσον τῇ ΖΗ· λέγω ὅτι, ἐὰν ἀπὸ τοῦ ΑΒΓ κώνου νοηθῇ ἀφῃρημένος ὁ ΒΔΖΕ ῥόμβος, τῷ περιλείμματι ἴσος ἔσται ὁ ΘΚΛ κῶνος. Ἐκκείσθωσαν γὰρ δύο κῶνοι οἱ ΜΝΞ, ΟΠΡ, ὥστε τὴν μὲν τοῦ ΜΝΞ βάσιν ἴσην εἶναι τοῦ ΑΒΓ κώνου τῇ ἐπιφανείᾳ, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ΖΗ [διὰ δὴ τοῦτο ἴσος ἐστὶν ὁ ΜΝΞ κῶνος τῷ ΑΒΓ κώνῳ ἐὰν γὰρ ὦσι δύο κῶνοι ἰσοσκελεῖς, ἡ δὲ τοῦ ἑτέρου κώνου ἐπιφάνεια ἴση ᾖ τῇ τοῦ ἑτέρου βάσει, ἔτι δὲ ἡ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς βάσεως ἐπὶ τὴν πλευρὰν τοῦ κώνου ἀγομένη κάθετος τῷ ὕψει ἴση, ἴσοι ἔσονται οἱ κῶνοι], τὴν δὲ τοῦ ΟΠΡ κώνου βάσιν ἴσην εἶναι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΔΒΕ κώνου, ὕψος δὲ τῇ ΖΗ [διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἴσος ἐστὶν ὁ ΟΠΡ κῶνος τῷ ΒΔΖΕ ῥόμβῳ τοῦτο γὰρ προαπεδείχθη]. Ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ ΑΒΓ κώνου ἐπιφάνεια σύγκειται ἔκ τε τῆς τοῦ ΔΒΕ ἐπιφανείας καὶ τῆς μεταξὺ τῶν ΔΕ, ΑΓ, ἀλλʼ ἡ μὲν τοῦ ΑΒΓ κώνου ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΜΝΞ κώνου, ἡ δὲ τοῦ ΔΒΕ ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶν τῇ βάσει τοῦ ΟΠΡ, ἡ δὲ μεταξὺ τῶν ΔΕ, ΑΓ ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΘΚΛ, ἡ ἄρα τοῦ ΜΝΞ βάσις ἴση ἐστὶ ταῖς βάσεσιν τῶν ΘΚΛ, ΟΠΡ. Καί εἰσιν οἱ κῶνοι ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἴσος ἄρα ἐστὶν καὶ ὁ ΜΝΞ κῶνος τοῖς ΘΚΛ, ΟΠΡ κώνοις. Ἀλλʼ ὁ μὲν ΜΝΞ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΑΒΓ κώνῳ, ὁ δὲ ΠΟΡ τῷ ΒΔΕΖ ῥόμβῳ· λοιπὸς ἄρα ὁ ΘΚΛ κῶνος τῷ περιλείμματι ἴσος ἐστίν.

1.20Önerme 20. İkizkenar konilerden oluşan bir rombosun konilerinden biri tabanına paralel bir düzlemle kesilir, oluşan dairenin üzerine tepesi öbür koninin tepesi olan bir koni kurulur ve böylece oluşan rombos bütün rombostan çıkarılırsa, geriye kalana şu koni eşit olacaktır: tabanı koni yüzeyinin paralel düzlemler arasında kalan kısmına, yüksekliği de öbür koninin tepesinden kesilen koninin kenarına inilen dikmeye eşit olan koni.

İkizkenar konilerden oluşan bir ABGD rombosu olsun; konilerden biri tabanına paralel bir düzlemle kesilsin ve bu düzlem EZ kesitini oluştursun; EZ çapı üzerindeki dairenin üzerine tepesi D noktası olan bir koni kurulsun; böylece EBDZ rombosu oluşmuş olacaktır. Bunun bütün rombostan çıkarıldığı düşünülsün; tabanı AG ile EZ arasındaki yüzeye, yüksekliği de D noktasından BA'ya ya da onun uzantısına inilen dikmeye eşit bir ThKL konisi konsun. Diyorum ki ThKL konisi söylenen kalana eşittir.

MNX ve OPR iki koni konsun; MNX konisinin tabanı ABG'nin yüzeyine, yüksekliği DH'ye eşit olsun [daha önce gösterilenler dolayısıyla MNX konisi ABGD rombosuna eşittir]; OPR konisinin tabanı EBZ konisinin yüzeyine, yüksekliği DH'ye eşit olsun [aynı şekilde OPR konisi EBDZ rombosuna eşittir]. Yine aynı şekilde ABG konisinin yüzeyi, EBZ'nin yüzeyi ile EZ ile AG arasındaki yüzeyden oluşur; ABG konisinin yüzeyi MNX'in tabanına, EBZ konisinin yüzeyi ORP konisinin tabanına, EZ ile AG arasındaki yüzey de ThKL'nin tabanına eşittir; o hâlde MNX'in tabanı OPR ve ThKL'nin tabanlarının toplamına eşittir. Koniler aynı yüksekliktedir; o hâlde MNX konisi de ThKL ve OPR konilerinin toplamına eşittir. MNX konisi ABGD rombosuna, OPR konisi de EBDZ rombosuna eşittir; o hâlde geriye kalan ThKL konisi, kalan kısma eşittir.

1.20

κ΄. Ἐὰν ῥόμβου ἐξ ἰσοσκελῶν κώνων συγκειμένου ὁ ἕτερος κῶνος ἐπιπέδῳ τμηθῇ παραλλήλῳ τῇ βάσει, ἀπὸ δὲ τοῦ γενομένου κύκλου κῶνος ἀναγραφῇ κορυφὴν ἔχων τὴν αὐτὴν τῷ ἑτέρῳ κώνῳ, ἀπὸ δὲ τοῦ ὅλου ῥόμβου ὁ γενόμενος ῥόμβος ἀφαιρεθῇ, τῷ περιλείμματι ἴσος ἔσται ὁ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ ἑτέρου κώνου ἐπὶ τὴν πλευρὰν τοῦ ἑτέρου κώνου καθέτῳ ἠγμένῃ. Ἔστω ῥόμβος ἐξ ἰσοσκελῶν κώνων συγκείμενος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ τμηθήτω ὁ ἕτερος κῶνος ἐπιπέδῳ παραλλήλῳ τῇ βάσει, καὶ ποιείτω τομὴν τὴν ΕΖ, ἀπὸ δὲ τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΕΖ κύκλου κῶνος ἀναγεγράφθω τὴν κορυφὴν ἔχων τὸ ⟦Δ⟧ σημεῖον· ἔσται δὴ γεγονὼς ῥόμβος ὁ ΕΒΔΖ. Καὶ νοείσθω ἀφῃρημένος ἀπὸ τοῦ ὅλου ῥόμβου, ἐκκείσθω δέ τις κῶνος ὁ ΘΚΛ τὴν μὲν βάσιν ἴσην ἔχων τῇ ἐπιφανείᾳ τῇ μεταξὺ τῶν ΑΓ, ΕΖ, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ Δ σημείου καθέτῳ ἀγομένῃ ἐπὶ τὴν ΒΑ ἢ τὴν ἐπʼ εὐθείας αὐτῇ· λέγω ὅτι ὁ ΘΚΛ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ εἰρημένῳ περιλείμματι. Ἐκκείσθωσαν γὰρ δύο κῶνοι οἱ ΜΝΞ, ΟΠΡ, καὶ ἡ μὲν βάσις τοῦ ΜΝΞ κώνου ἴση ἔστω τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΑΒΓ, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ΔΗ [διὰ δὴ τὰ προδειχθέντα ἴσος ἐστὶν ὁ ΜΝΞ κῶνος τῷ ΑΒΓΔ ῥόμβῳ], τοῦ δὲ ΟΠΡ κώνου ἡ μὲν βάσις ἴση ἔστω τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΕΒΖ κώνου, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ΔΗ [ὁμοίως δὴ ἴσος ἐστὶν ὁ ΟΠΡ κῶνος τῷ ΕΒΔΖ ῥόμβῳ]. Ἐπεὶ δὲ ὁμοίως ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ κώνου σύγκειται ἔκ τε τῆς τοῦ ΕΒΖ καὶ τῆς μεταξὺ τῶν ΕΖ, ΑΓ, ἀλλὰ ἡ μὲν τοῦ ΑΒΓ κώνου ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΜΝΞ, ἡ δὲ τοῦ ΕΒΖ κώνου ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΟΡΠ κώνου, ἡ δὲ μεταξὺ τῶν ΕΖ, ΑΓ ἴση ἐστὶ τῇ βάσει τοῦ ΘΚΛ, ἡ ἄρα βάσις τοῦ ΜΝΞ ἴση ἐστὶ ταῖς βάσεσιν τῶν ΟΠΡ, ΘΚΛ. Καί εἰσιν οἱ κῶνοι ὑπὸ τὸ αὐτὸ ὕψος· καὶ ὁ ΜΝΞ ἄρα κῶνος ἴσος ἐστὶ τοῖς ΘΚΛ, ΟΠΡ κώνοις. Ἀλλʼ ὁ μὲν ΜΝΞ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ΑΒΓΔ ῥόμβῳ, ὁ δὲ ΟΠΡ κῶνος τῷ ΕΒΔΖ ῥόμβῳ· λοιπὸς ἄρα ὁ κῶνος ὁ ΘΚΛ ἴσος ἐστὶ τῷ περιλείμματι τῷ λοιπῷ.

1.21Önerme 21. Bir dairenin içine çift sayıda kenarlı eşkenar bir çokgen çizilir ve çokgenin köşelerini birleştiren doğrular, çokgenin iki kenarını geren doğrulardan herhangi birine paralel olacak şekilde çizilirse, bu birleştiren doğruların hepsinin toplamının dairenin çapına oranı, kenarların yarısından bir eksiğini geren doğrunun çokgenin kenarına oranına eşittir.

ABGD dairesi olsun ve içine AEZBHThGMNDLK çokgeni çizilsin; EK, ZL, BD, HN, ThM birleştirilsin. Bunların çokgenin iki kenarını geren doğruya paralel olduğu açıktır. Diyorum ki söylenen doğruların hepsinin toplamının dairenin AG çapına oranı GE'nin EA'ya oranına eşittir.

ZK, LB, HD, ThN birleştirilsin; o hâlde ZK EA'ya, BL ZK'ye, DH BL'ye, ThN DH'ye, GM de ThN'ye paraleldir. EA ile KZ iki paralel doğru olduğuna ve EK ile AO bunları kesen iki doğru olduğuna göre, EX'in XA'ya oranı KX'in XO'ya oranına eşittir. KX'in XO'ya oranı ZP'nin PO'ya, ZP'nin PO'ya oranı LP'nin PR'ye, LP'nin PR'ye oranı da BS'nin SR'ye oranına eşittir; ayrıca BS'nin SR'ye oranı DS'nin ST'ye, DS'nin ST'ye oranı HY'nin YT'ye; yine HY'nin YT'ye oranı NY'nin YPh'ye, NY'nin YPh'ye oranı ThKh'nin KhPh'ye; yine ThKh'nin KhPh'ye oranı da MKh'nin KhG'ye oranına eşittir [o hâlde bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı, oranlardan herhangi birine eşittir]. O hâlde EX'in XA'ya oranı, EK, ZL, BD, HN, ThM toplamının AG çapına oranına eşittir. EX'in XA'ya oranı ise GE'nin EA'ya oranına eşittir; o hâlde GE'nin EA'ya oranı da EK, ZL, BD, HN, ThM toplamının AG çapına oranına eşit olacaktır.

1.21

κα΄. Ἐὰν εἰς κύκλον πολύγωνον ἐγγραφῇ ἀρτιόπλευρόν τε καὶ ἰσόπλευρον, καὶ διαχθῶσιν εὐθεῖαι ἐπιζευγνύουσαι τὰς πλευρὰς τοῦ πολυγώνου, ὥστε αὐτὰς παραλλήλους εἶναι μιᾷ ὁποιᾳοῦν τῶν ὑπὸ δύο πλευρὰς τοῦ πολυγώνου ὑποτεινουσῶν, αἱ ἐπιζευγνύουσαι πᾶσαι πρὸς τὴν τοῦ κύκλου διάμετρον τοῦτον ἔχουσι τὸν λόγον, ὃν ἔχει ἡ ὑποτείνουσα τὰς μιᾷ ἐλάσσονας τῶν ἡμίσεων πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου. Ἔστω κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐν αὐτῷ πολύγωνον ἐγγεγράφθω τὸ ΑΕΖΒΗΘΓΜΝΔΛΚ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΚ ΖΛ, ΒΔ, ΗΝ, ΘΜ· δῆλον δὴ ὅτι παράλληλοί εἰσιν τῇ ὑπὸ δύο πλευρὰς τοῦ πολυγώνου ὑποτεινούσῃ· λέγω οὖν ὅτι αἱ εἰρημέναι πᾶσαι πρὸς τὴν τοῦ κύκλου διάμετρον τὴν ΑΓ τὸν αὐτὸν λόγον ἔχουσι τῷ τῆς ΓΕ πρὸς ΕΑ. Ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ΖΚ, ΛΒ, ΗΔ, ΘΝ· παράλληλος ἄρα ἡ μὲν ΖΚ τῇ ΕΑ, ἡ δὲ ΒΛ τῇ ΖΚ, καὶ ἔτι ἡ μὲν ΔΗ τῇ ΒΛ, ἡ δὲ ΘΝ τῇ ΔΗ, καὶ ἡ ΓΜ τῇ ΘΝ [καὶ] ἐπεὶ δύο παράλληλοί εἰσιν αἱ ΕΑ, ΚΖ, καὶ δύο διηγμέναι εἰσὶν αἱ ΕΚ, [ΑΟ], ἔστιν ἄρα, ὡς ἡ ΕΞ πρὸς ΞΑ, ἡ ΚΞ πρὸς ΞΟ. Ὡς δ᾿ ἡ ΚΞ πρὸς ΞΟ, ἡ ΖΠ πρὸς ΠΟ, ὡς δὲ ἡ ΖΠ πρὸς ΠΟ, ἡ ΛΠ πρὸς ΠΡ, ὡς δὲ ἡ ΛΠ πρὸς ΠΡ, οὕτως ἡ ΒΣ πρὸς ΣΡ, καὶ ἔτι ὡς ἡ μὲν ΒΣ πρὸς ΣΡ, ἡ ΔΣ πρὸς Σ⟦Τ⟧, ὡς δὲ ἡ ΔΣ πρὸς ΣΤ, ἡ ΗΥ πρὸς ΥΤ, καὶ ἔτι ὡς ἡ μὲν ΗΥ πρὸς ΥΤ, ἡ ΝΥ πρὸς ΥΦ, ὡς δὲ ἡ ΝΥ πρὸς ΥΦ, ἡ ΘΧ πρὸς ΧΦ, καὶ ἔτι ὡς μὲν ἡ ΘΧ πρὸς ΧΦ, ἡ ΜΧ πρὸς ΧΓ [καὶ πάντα ἄρα πρὸς πάντα ἐστὶν ὡς εἷς τῶν λόγων πρὸς ἕνα]· ὡς ἄρα ἡ ΕΞ πρὸς ΞΑ, οὕτως αἱ ΕΚ, ΖΛ, ΒΔ, ΗΝ, ΘΜ πρὸς τὴν ΑΓ διάμετρον. Ὡς δὲ ἡ ΕΞ πρὸς ΞΑ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς ΕΑ· ἔσται ἄρα καὶ ὡς ἡ ΓΕ πρὸς ΕΑ, οὕτω πᾶσαι αἱ ΕΚ, ΖΛ, ΒΔ, ΗΝ, ΘΜ πρὸς τὴν ΑΓ διάμετρον.

1.22Önerme 22. Bir daire parçasının içine, taban dışındaki kenarları eşit ve sayıca çift olan bir çokgen çizilir ve çokgenin köşelerini birleştiren doğrular parçanın tabanına paralel olarak çizilirse, çizilen doğruların hepsinin tabanın yarısıyla toplamının parçanın yüksekliğine oranı, dairenin çapının ucundan çokgenin kenarının [ucuna] birleştirilen doğrunun çokgenin kenarına oranına eşittir.

ABGD dairesinde bir AG doğrusu çizilsin; AG üzerinde, ABG parçasının içine, kenar sayısı çift olan ve AG tabanı dışındaki kenarları eşit olan bir çokgen çizilsin; parçanın tabanına paralel olan ZH ve ETh birleştirilsin. Diyorum ki ZH, ETh ve AX toplamının BX'e oranı DZ'nin ZB'ye oranına eşittir.

Yine aynı şekilde HE ve ATh birleştirilsin; bunlar BZ'ye paraleldir. Aynı sebeplerle KZ'nin KB'ye oranı, HK'nin KL'ye, EM'nin ML'ye, MTh'nin MN'ye ve XA'nın XN'ye oranına eşittir [o hâlde bütün öncüllerin toplamının bütün ardılların toplamına oranı, oranlardan birine eşittir]; o hâlde ZH, ETh ve AX toplamının BX'e oranı ZK'nin KB'ye oranına eşittir. ZK'nin KB'ye oranı ise DZ'nin ZB'ye oranına eşittir; o hâlde DZ'nin ZB'ye oranı, ZH, ETh ve AX toplamının XB'ye oranına eşittir.

1.22

κβ΄. Ἐὰν εἰς τμῆμα κύκλου πολύγωνον ἐγγραφῇ τὰς πλευρὰς ἔχον χωρὶς τῆς βάσεως ἴσας καὶ ἀρτίους, ἀχθῶσιν δὲ εὐθεῖαι παρὰ τὴν βάσιν τοῦ τμήματος αἱ τὰς πλευρὰς ἐπιζευγνύουσαι τοῦ πολυγώνου, αἱ ἀχθεῖσαι πᾶσαι καὶ ἡ ἡμίσεια τῆς βάσεως πρὸς τὸ ὕψος τοῦ τμήματος τὸν αὐτὸν λόγον ἔχουσιν, ὃν ἡ ἀπὸ τῆς διαμέτρου τοῦ κύκλου ἐπὶ τὴν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου ἐπιζευγνυμένη πρὸς τὴν τοῦ πολυγώνου πλευράν. Εἰς γὰρ κύκλον τὸν ΑΒΓΔ διήχθω τις εὐθεῖα ἡ ΑΓ, καὶ ἐπὶ τῆς ΑΓ πολύγωνον ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ΑΒΓ τμῆμα ἀρτιόπλευρόν τε καὶ ἴσας ἔχον τὰς πλευρὰς χωρὶς τῆς βάσεως τῆς ΑΓ, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΖΗ, ΕΘ, αἵ εἰσιν παράλληλοι τῇ βάσει τοῦ τμήματος· λέγω ὅτι ἐστὶν ὡς αἱ ΖΗ, ΕΘ, ΑΞ πρὸς ΒΞ, οὕτως ἡ ΔΖ πρὸς ΖΒ. Πάλιν γὰρ ὁμοίως ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΗΕ, ΑΘ· παράλληλοι ἄρα εἰσὶν τῇ ΒΖ· διὰ δὴ ταὐτά ἐστιν, ὡς ἡ ΚΖ πρὸς ΚΒ, ἥ τε ΗΚ πρὸς ΚΛ καὶ ἡ ΕΜ πρὸς ΜΛ καὶ ἡ ΜΘ πρὸς ΜΝ καὶ ἡ ΞΑ πρὸς ΞΝ [καὶ ὡς ἄρα πάντα πρὸς πάντα, εἷς τῶν λόγων πρὸς ἕνα]· ὡς ἄρα αἱ ΖΗ, ΕΘ, ΑΞ πρὸς ΒΞ, οὕτως ἡ ΖΚ πρὸς ΚΒ. Ὡς δὲ ἡ ΖΚ πρὸς ΚΒ, οὕτως ἡ ΔΖ πρὸς ΖΒ· ὡς ἄρα ἡ ΔΖ πρὸς ΖΒ, οὕτως αἱ ΖΗ, ΕΘ, ΑΞ πρὸς ΞΒ.

1.23Önerme 23. Bir kürede ABGD en büyük dairesi olsun ve içine, kenar sayısı dörde bölünen eşkenar bir çokgen çizilsin; AG ve DB de çap olsun. AG çapı yerinde kalmak üzere, çokgeni taşıyan ABGD dairesi döndürülürse, dairenin çevresinin küre yüzeyi üzerinde dolaşacağı açıktır; çokgenin A ve G noktalarındakiler dışındaki köşeleri de, küre yüzeyinde ABGD dairesine dik olarak çizilmiş dairelerin çevreleri üzerinde dolaşacaktır; bu dairelerin çapları, çokgenin köşelerini birleştiren ve BD'ye paralel olan doğrular olacaktır. Çokgenin kenarları ise bazı koniler üzerinde dolaşacaktır: AZ ve AN, tabanı ZN çapı üzerindeki daire, tepesi A noktası olan koninin yüzeyi üzerinde; ZH ve MN, tabanı MH çapı üzerindeki daire, tepesi de ZH ile MN uzatıldığında birbirleriyle ve AG ile buluştukları nokta olan bir koni yüzeyi üzerinde; BH ve MD kenarları da, tabanı BD çapı üzerinde ABGD dairesine dik duran daire, tepesi de BH ile DM uzatıldığında birbirleriyle ve GA ile buluştukları nokta olan bir koni yüzeyi üzerinde dolaşacaktır. Öbür yarım dairedeki kenarlar da aynı şekilde bunlara benzer koni yüzeyleri üzerinde dolaşacaktır. Böylece kürenin içine, söylenen koni yüzeylerinin çevrelediği bir şekil çizilmiş olacak; bu şeklin yüzeyi küre yüzeyinden küçük olacaktır.

Çünkü küre, BD üzerinden geçen ve ABGD dairesine dik olan düzlemle bölündüğünde, yarım kürelerden birinin yüzeyi ile onun içine çizilen şeklin yüzeyi aynı sınırlara sahiptir ve bu sınırlar tek bir düzlemdedir; zira iki yüzeyin de sınırı, BD çapı üzerinde ABGD dairesine dik duran dairenin çevresidir. İkisi de aynı tarafa doğru içbükeydir ve biri, öbür yüzey ile kendisiyle aynı sınırlara sahip düzlem tarafından kuşatılır. Aynı şekilde öbür yarım küredeki şeklin yüzeyi de yarım kürenin yüzeyinden küçüktür; o hâlde küre içindeki şeklin bütün yüzeyi kürenin yüzeyinden küçüktür.

1.23

κγ΄. Ἔστω ἐν σφαίρᾳ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὸν πολύγωνον ἰσόπλευρον, τὸ δὲ πλῆθος τῶν πλευρῶν αὐτοῦ μετρείσθω ὑπὸ τετράδος, αἱ δὲ ΑΓ, ΔΒ διάμετροι ἔστωσαν. Ἐὰν δὴ μενούσης τῆς ΑΓ διαμέτρου περιενεχθῇ ὁ ΑΒΓΔ κύκλος ἔχων τὸ πολύγωνον, δῆλον ὅτι ἡ μὲν περιφέρεια αὐτοῦ κατὰ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας ἐνεχθήσεται, αἱ δὲ τοῦ πολυγώνου γωνίαι χωρὶς τῶν πρὸς τοῖς Α, Γ σημείοις κατὰ κύκλων περιφερειῶν ἐνεχθήσονται ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς σφαίρας γεγραμμένων ὀρθῶν πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον· διάμετροι δὲ αὐτῶν ἔσονται αἱ ἐπιζευγνύουσαι τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου παρὰ τὴν ΒΔ οὖσαι. Αἱ δὲ τοῦ πολυγώνου πλευραὶ κατά τινων κώνων ἐνεχθήσονται, αἱ μὲν ΑΖ, ΑΝ κατʼ ἐπιφανείας κώνου, οὗ βάσις μὲν ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΖΝ, κορυφὴ δὲ τὸ Α σημεῖον, αἱ δὲ ΖΗ, ΜΝ κατά τινος κωνικῆς ἐπιφανείας οἰσθήσονται, ἧς βάσις μὲν ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΜΗ, κορυφὴ δὲ τὸ σημεῖον, καθʼ ὃ συμβάλλουσιν ἐκβαλλόμεναι αἱ ΖΗ, ΜΝ ἀλλήλαις τε καὶ τῇ ΑΓ, αἱ δὲ ΒΗ, ΜΔ πλευραὶ κατὰ κωνικῆς ἐπιφανείας οἰσθήσονται, ἧς βάσις μέν ἐστιν ὁ κύκλος ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ ὀρθὸς πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, κορυφὴ δὲ τὸ σημεῖον, καθ᾿ ὃ συμβάλλουσιν ἐκβαλλόμεναι αἱ ΒΗ, ΔΜ ἀλλήλαις τε καὶ τῇ ΓΑ· ὁμοίως δὲ καὶ αἱ ἐν τῷ ἑτέρῳ ἡμικυκλίῳ πλευραὶ κατὰ κωνικῶν ἐπιφανειῶν οἰσθήσονται πάλιν ὁμοίων ταύταις. Ἔσται δή τι σχῆμα ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ σφαίρᾳ ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενον τῶν προειρημένων, οὗ ἡ ἐπιφάνεια ἐλάσσων ἔσται τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας. Διαιρεθείσης γὰρ τῆς σφαίρας ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κατὰ τὴν ΒΔ ὀρθοῦ πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἑτέρου ἡμισφαιρίου καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ σχήματος τοῦ ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένου τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσιν ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ· ἀμφοτέρων γὰρ τῶν ἐπιφανειῶν πέρας ἐστὶν τοῦ κύκλου ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ ὀρθοῦ πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον καί εἰσιν ἀμφότεραι ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαι, καὶ περιλαμβάνεται αὐτῶν ἡ ἑτέρα ὑπὸ τῆς ἑτέρας ἐπιφανείας καὶ τῆς ἐπιπέδου τῆς τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχούσης αὐτῇ. Ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ ἐν τῷ ἑτέρῳ ἡμισφαιρίῳ σχήματος ἡ ἐπιφάνεια ἐλάσσων ἐστὶν τῆς τοῦ ἡμισφαιρίου ἐπιφανείας· καὶ ὅλη οὖν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ σχήματος τοῦ ἐν τῇ σφαίρᾳ ἐλάσσων ἐστὶν τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας.

1.24Önerme 24. Küre içine çizilen şeklin yüzeyi şu daireye eşittir: yarıçapının karesi, şeklin kenarı ile, çokgenin köşelerini birleştiren ve çokgenin iki kenarını geren doğruya paralel olan doğruların hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olan daire.

Bir kürede en büyük daire ABGD olsun; içine kenar sayısı dörde bölünen eşkenar bir çokgen çizilsin ve bu iç çokgenden küre içine çizilmiş bir şekil düşünülsün; iki kenarı geren doğruya paralel olan EZ, HTh, GD, KL, MN birleştirilsin. Yarıçapının karesi, AE ile EZ, HTh, GD, KL, MN toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olan bir X dairesi konsun. Diyorum ki bu daire, küre içine çizilen şeklin yüzeyine eşittir.

O, P, R, S, T, Y daireleri konsun. O'nun yarıçapının karesi EA ile EZ'nin yarısının çevrelediği dikdörtgene, P'nin yarıçapının karesi EA ile EZ ve HTh toplamının yarısının çevrelediği dikdörtgene, R'nin yarıçapının karesi EA ile HTh ve GD toplamının yarısının dikdörtgenine, S'nin yarıçapının karesi EA ile GD ve KL toplamının yarısının dikdörtgenine, T'nin yarıçapının karesi AE ile KL ve MN toplamının yarısının dikdörtgenine, Y'nin yarıçapının karesi de AE ile MN'nin yarısının dikdörtgenine eşit olsun. Bu yüzden O dairesi AEZ konisinin yüzeyine, P koni yüzeyinin EZ ile HTh arasındaki kısmına, R HTh ile GD arasındaki kısmına, S DG ile KL arasındaki kısmına eşittir; T koni yüzeyinin KL ile MN arasındaki kısmına, Y de MBN konisinin yüzeyine eşittir; o hâlde bütün daireler birlikte iç şeklin yüzeyine eşittir. Açıktır ki O, P, R, S, T, Y dairelerinin yarıçaplarının karelerinin toplamı, AE ile EZ, HTh, GD, KL, MN'nin yarılarının iki katının, yani EZ, HTh, GD, KL, MN'nin tamamının çevrelediği dikdörtgene eşittir; o hâlde O, P, R, S, T, Y dairelerinin yarıçaplarının karelerinin toplamı, AE ile EZ, HTh, GD, KL, MN'nin hepsinin toplamının çevrelediği dikdörtgene eşittir. X dairesinin yarıçapının karesi de AE ile EZ, HTh, GD, KL, MN'nin toplamından oluşan doğrunun dikdörtgenine eşittir; o hâlde X dairesinin yarıçapının karesi, O, P, R, S, T, Y dairelerinin yarıçaplarının karelerinin toplamına eşittir; dolayısıyla X dairesi de O, P, R, S, T, Y dairelerinin toplamına eşittir. O, P, R, S, T, Y dairelerinin şeklin söylenen yüzeyine eşit olduğu ispatlanmıştı; o hâlde X dairesi de şeklin yüzeyine eşit olacaktır.

1.24

κδ΄. Ἡ τοῦ ἐγγραφομένου σχήματος εἰς τὴν σφαῖραν ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δύναται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς πλευρᾶς τοῦ σχήματος καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ἐπιζευγνυούσαις τὰς πλευρὰς τοῦ πολυγώνου παραλλήλοις οὔσαις τῇ ὑπὸ δύο πλευρὰς τοῦ πολυγώνου ὑποτεινούσῃ εὐθείᾳ. Ἔστω ἐν σφαίρᾳ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐν αὐτῷ πολύγωνον ἐγγεγράφθω ἰσόπλευρον, οὗ αἱ πλευραὶ ὑπὸ τετράδος μετροῦνται, καὶ ἀπὸ τοῦ πολυγώνου τοῦ ἐγγεγραμμένου νοείσθω τι εἰς τὴν σφαῖραν ἐγγραφὲν σχῆμα, καὶ ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΕΖ, ΗΘ, ΓΔ, ΚΛ, ΜΝ παράλληλοι οὖσαι τῇ ὑπὸ δύο πλευρὰς ὑποτεινούσῃ εὐθείᾳ, κύκλος δέ τις ἐκκείσθω ὁ Ξ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΑΕ καὶ τῆς ἴσης ταῖς ΕΖ, ΗΘ, ΓΔ, ΚΛ, ΜΝ· λέγω ὅτι ὁ κύκλος οὗτος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ εἰς τὴν σφαῖραν ἐγγραφομένου σχήματος. Ἐκκείσθωσαν γὰρ κύκλοι οἱ Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, καὶ τοῦ μὲν Ο ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΕΑ καὶ τῆς ἡμισείας τῆς ΕΖ, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Π δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΕΑ καὶ τῆς ἡμισείας τῶν ΕΖ, ΗΘ, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ρ δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς ΕΑ καὶ τῆς ἡμισείας τῶν ΗΘ, ΓΔ, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Σ δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΕΑ καὶ τῆς ἡμισείας τῶν ΓΔ, Κ⟦Λ⟧, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Τ δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΑΕ καὶ τῆς ἡμισείας τῶν ΚΛ, ΜΝ, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Υ δυνάσθω τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΑΕ καὶ τῆς ἡμισείας τῆς ΜΝ. Διὰ δὴ ταῦτα ὁ μὲν Ο κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΑΕΖ κώνου, ὁ δὲ Π τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν ΕΖ, ΗΘ, ὁ δὲ Ρ τῇ μεταξὺ τῶν ΗΘ, ΓΔ, ὁ δὲ Σ τῇ μεταξὺ τῶν ΔΓ, ΚΛ, καὶ ἔτι ὁ μὲν Τ ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν ΚΛ, ΜΝ, ὁ δὲ Υ τῇ τοῦ ΜΒΝ κώνου ἐπιφανείᾳ ἴσος ἐστίν· οἱ πάντες ἄρα κύκλοι ἴσοι εἰσὶν τῇ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐπιφανείᾳ. Καὶ φανερὸν ὅτι αἱ ἐκ τῶν κέντρων τῶν Ο, Π, Ρ, Σ, Τ κύκλων δύνανται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΑΕ καὶ δὶς τῶν ἡμίσεων τῆς ΕΖ, ΗΘ, ΓΔ, ΚΛ, ΜΝ, αἳ ὅλαι εἰσὶν αἱ ΕΖ, ΗΘ, ΓΔ, ΚΛ, ΜΝ· αἱ ἄρα ἐκ τῶν κέντρων τῶν Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ κύκλων δύνανται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΑΕ καὶ πασῶν τῶν ΕΖ, ΗΘ, ΓΔ, ΚΛ, ΜΝ. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ξ κύκλου δύναται τὸ ὑπὸ τῆς ΑΕ καὶ τῆς συγκειμένης ἐκ πασῶν τῶν ΕΖ, ΗΘ, ΓΔ, ΚΛ, ΜΝ· ἡ ἄρα ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ξ κύκλου δύναται τὰ ἀπὸ τῶν ἐκ τῶν κέντρων τῶν Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ κύκλων· καὶ ὁ κύκλος ἄρα ὁ Ξ ἴσος ἐστὶ τοῖς Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ κύκλοις. Οἱ δὲ Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ κύκλοι ἀπεδείχθησαν ἴσοι τῇ εἰρημένῃ τοῦ σχήματος ἐπιφανείᾳ· καὶ ὁ Ξ ἄρα κύκλος ἴσος ἔσται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος.

1.25Önerme 25. Küre içine çizilen şeklin koni yüzeylerinin çevrelediği yüzeyi, küredeki en büyük dairenin dört katından küçüktür.

Bir kürede en büyük daire ABGD olsun; içine kenar sayısı dörde bölünen eşkenar [ve çift açılı] bir çokgen çizilsin ve bundan koni yüzeylerinin çevrelediği yüzey düşünülsün. Diyorum ki iç şeklin yüzeyi, küredeki en büyük dairenin dört katından küçüktür.

Çokgenin iki kenarını geren EI ile ThM ve bunlara paralel olan ZK, DB, HL birleştirilsin; yarıçapının karesi, EA ile EI, ZK, BD, HL, ThM toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olan bir R dairesi konsun; daha önce gösterilen dolayısıyla bu daire söylenen şeklin yüzeyine eşittir. EI, ZK, BD, HL, ThM toplamına eşit doğrunun dairenin AG çapına oranının GE'nin EA'ya oranına eşit olduğu gösterildiğine göre, söylenenlerin toplamına eşit doğru ile EA'nın dikdörtgeni, yani R dairesinin yarıçapının karesi, AG ile GE'nin dikdörtgenine eşittir. AG ile GE'nin dikdörtgeni ise AG'nin karesinden küçüktür; o hâlde R'nin yarıçapının karesi AG'nin karesinden küçüktür; dolayısıyla R'nin yarıçapı AG'den küçüktür. Böylece R dairesinin çapı ABGD dairesinin çapının iki katından küçüktür; o hâlde ABGD dairesinin çapının iki katı R dairesinin çapından büyüktür ve ABGD dairesinin çapının, yani AG'nin karesinin dört katı, R dairesinin çapının karesinden büyüktür. AG'nin karesinin dört katının R dairesinin çapının karesine oranı ise dört ABGD dairesinin R dairesine oranına eşittir; o hâlde dört ABGD dairesi R dairesinden büyüktür; demek ki R dairesi en büyük dairenin dört katından küçüktür. R dairesinin şeklin söylenen yüzeyine eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde şeklin yüzeyi küredeki en büyük dairenin dört katından küçüktür.

1.25

κε΄. Τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος εἰς τὴν σφαῖραν ἡ ἐπιφάνεια ἡ περιεχομένη ὑπὸ τῶν κωνικῶν ἐπιφανειῶν ἐλάσσων ἐστὶν ἢ τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ. Ἔστω ἐν σφαίρᾳ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐν αὐτῷ ἐγγεγράφθω πολύγωνον [ἀρτιόγωνον] ἰσόπλευρον, οὗ αἱ πλευραὶ ὑπὸ τετράδος μετροῦνται, καὶ ἀπʼ αὐτοῦ νοείσθω ἐπιφάνεια ἡ ὑπὸ τῶν κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχομένη· λέγω ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἐγγραφέντος ἐλάσσων ἐστὶν ἢ τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ. Ἐπεζεύχθωσαν γὰρ αἱ ὑπὸ δύο πλευρὰς ὑποτείνουσαι τοῦ πολυγώνου αἱ ΕΙ, ΘΜ καὶ ταύταις παράλληλοι αἱ ΖΚ, ΔΒ, ΗΛ, ἐκκείσθω δέ τις κύκλος ὁ Ρ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δύναται τὸ ὑπὸ τῆς ΕΑ καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ΕΙ, ΖΚ, ΒΔ, ΗΛ, ΘΜ· διὰ δὴ τὸ προδειχθὲν ἴσος ἐστὶν ὁ κύκλος τῇ τοῦ εἰρημένου σχήματος ἐπιφανείᾳ. Καὶ ἐπεὶ ἐδείχθη ὅτι ἐστίν, ὡς ἡ ἴση πάσαις ταῖς ΕΙ, ΖΚ, ΒΔ, ΗΛ, ΘΜ πρὸς τὴν διάμετρον τοῦ κύκλου τὴν ΑΓ, οὕτως ἡ ΓΕ πρὸς ΕΑ, τὸ ἄρα ὑπὸ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς εἰρημέναις καὶ τῆς ΕΑ, τουτέστιν τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ρ κύκλου, ἴσον ἐστὶν τῷ ὑπὸ τῶν ΑΓ, ΓΕ. Ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπὸ ΑΓ, ΓΕ ἔλασσόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ· ἔλασσον ἄρα ἐστὶν τὸ ἀπὸ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ρ τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΓ [ἐλάσσων] ἄρα ἐστὶν ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ρ τῆς ΑΓ· ὥστε ἡ διάμετρος τοῦ Ρ κύκλου ἐλάσσων ἐστὶν ἢ διπλασία τῆς διαμέτρου τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου, καὶ δύο ἄρα τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου διάμετροι μείζους εἰσὶ τῆς διαμέτρου τοῦ Ρ κύκλου, καὶ τὸ τετράκις ἀπὸ τῆς διαμέτρου τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου, τουτέστι τῆς ΑΓ, μεῖζόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς τοῦ Ρ κύκλου διαμέτρου. Ὡς δὲ τὸ τετράκις ἀπὸ τῆς ΑΓ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς τοῦ Ρ κύκλου διαμέτρου, οὕτως τέσσαρες κύκλοι οἱ ΑΒΓΔ πρὸς τὸν Ρ κύκλον· τέσσαρες ἄρα κύκλοι οἱ ΑΒΓΔ μείζους εἰσὶν τοῦ Ρ [κύκλου]· ὁ ἄρα κύκλος ὁ Ρ ἐλάσσων ἐστὶν ἢ τετραπλάσιος τοῦ μεγίστου κύκλου. Ὁ δὲ Ρ κύκλος ἴσος ἐδείχθη τῇ εἰρημένῃ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος· ἡ ἄρα ἐπιφάνεια τοῦ σχήματος ἐλάσσων ἐστὶν ἢ τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ.

1.26Önerme 26. Küre içine çizilen ve koni yüzeylerinin çevrelediği şekle şu koni eşittir: tabanı, küre içine çizilen şeklin yüzeyine eşit olan daire, yüksekliği de kürenin merkezinden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşit olan koni.

Küre ve içindeki en büyük daire ABGD olsun, geri kalanlar da öncekiyle aynı olsun; tabanı küre içine çizilen şeklin yüzeyine, yüksekliği de kürenin merkezinden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşit bir R dik konisi olsun. R konisinin küre içine çizilen şekle eşit olduğu gösterilmelidir.

Çapları ZN, HM, ThL, IK olan dairelerin üzerine, tepeleri kürenin merkezi olan koniler kurulsun. Böylece, tabanı ZN üzerindeki daire, tepesi A noktası olan koni ile tabanı aynı daire, tepesi Kh noktası olan koniden bir katı rombos oluşacaktır; bu rombos, tabanı NAZ'nin yüzeyine, yüksekliği Kh'den inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir. Yine, rombosun geriye kalan kısmı, yani koni yüzeyinin ZN ve HM üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki kısmı ile ZNKh ve HMKh konilerinin yüzeylerinin çevrelediği cisim, tabanı koni yüzeyinin MH ve ZN üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki kısmına, yüksekliği de Kh'den ZH'ye inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir; çünkü bunlar gösterilmiştir. Ayrıca koninin geriye kalan kısmı, yani koni yüzeyinin HM ve BD üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki kısmı, MHKh konisinin yüzeyi ve BD çapı üzerindeki dairenin çevrelediği cisim, tabanı koni yüzeyinin HM ve BD üzerinden geçen düzlemler arasındaki kısmına, yüksekliği de Kh'den BH'ye inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir. Aynı şekilde öbür yarım kürede de KhKGI rombosu ve konilerin kalan kısımları, daha önce söylenenler kadar sayıda ve o büyüklükte konilere eşit olacaktır; o hâlde açıktır ki küre içine çizilen bütün şekil de söylenen bütün konilerin toplamına eşittir. Bu koniler ise R konisine eşittir, çünkü R konisinin yüksekliği söylenen konilerin her birinin yüksekliğine, tabanı da onların bütün tabanlarının toplamına eşittir; o hâlde açıktır ki küre içine çizilen şekil, konulan koniye eşittir.

1.26

κϛ΄. Τῷ ἐγγραφομένῳ ἐν τῇ σφαίρᾳ σχήματι τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν κωνικῶν ἴσος ἐστὶν κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος τοῦ ἐγγραφέντος ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ. Ἔστω ἡ σφαῖρα καὶ ὁ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τῷ πρότερον, ἔστω δὲ κῶνος ὀρθὸς ὁ Ρ βάσιν μὲν ἔχων τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ σχήματος τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ· δεικτέον ὅτι ὁ κῶνος ὁ Ρ ἴσος ἐστὶν τῷ ἐγγεγραμμένῳ ἐν τῇ σφαίρᾳ σχήματι. Ἀπὸ γὰρ τῶν κύκλων, ὧν εἰσι διάμετροι αἱ ΖΝ, ΗΜ, ΘΛ, ΙΚ, κῶνοι ἀναγεγράφθωσαν κορυφὴν ἔχοντες τὸ τῆς σφαίρας κέντρον· ἔσται δὴ ῥόμβος στερεὸς ἔκ τε τοῦ κώνου, οὗ βάσις μὲν ἐστιν ὁ κύκλος ὁ περὶ τὴν ΖΝ, κορυφὴ δὲ τὸ Α σημεῖον, καὶ τοῦ κώνου, οὗ βάσις ὁ αὐτὸς κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Χ σημεῖον· ἴσος ἐστὶ τῷ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ΝΑΖ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ Χ καθέτῳ ἠγμένῃ. Πάλιν δὲ καὶ τὸ περιλελειμμένον τοῦ ῥόμβου τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου τῆς μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΖΝ, ΗΜ καὶ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν κώνων τοῦ τε ΖΝΧ καὶ τοῦ ΗΜΧ ἴσον ἐστὶ τῷ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΜΗ, ΖΝ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ Χ ἐπὶ τὴν ΖΗ καθέτῳ ἠγμένῃ· δέδεικται γὰρ ταῦτα. Ἔτι δὲ καὶ τὸ περιλειπόμενον τοῦ κώνου τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ἐπιφανείας τοῦ κώνου τῆς μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΗΜ, ΒΔ καὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ΜΗΧ κώνου καὶ τοῦ κύκλου τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΔ ἴσον τῷ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΗΜ, ΒΔ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ Χ ἐπὶ τὴν ΒΗ καθέτῳ ἠγμένῃ. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ ἡμισφαιρίῳ ὅ τε ῥόμβος ὁ ΧΚΓΙ καὶ τὰ περιλείμματα τῶν κώνων ἴσα ἔσται τοσούτοις καὶ τηλικούτοις κώνοις, ὅσοι καὶ πρότερον ἐρρήθησαν· δῆλον οὖν ὅτι καὶ ὅλον τὸ σχῆμα τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ σφαίρᾳ ἴσον ἐστὶν πᾶσιν τοῖς εἰρημένοις κώνοις. Οἱ δὲ κῶνοι ἴσοι εἰσὶν τῷ Ρ κώνῳ, ἐπειδὴ ὁ Ρ κῶνος ὕψος μὲν ἔχει ἑκάστῳ ἴσον τῶν εἰρημένων κώνων, βάσιν δὲ ἴσην πάσαις ταῖς βάσεσιν αὐτῶν· δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἐν τῇ σφαίρᾳ ἐγγεγραμμένον ἴσον ἐστὶν τῷ ἐκκειμένῳ κώνῳ.

1.27Önerme 27. Küre içine çizilen ve koni yüzeylerinin çevrelediği şekil, tabanı küredeki en büyük daireye, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koninin dört katından küçüktür.

Küre içine çizilen şekle eşit olan koni R olsun; tabanı iç şeklin yüzeyine, yüksekliği dairenin merkezinden iç çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşittir. X konisinin de tabanı ABGD dairesine eşit, yüksekliği ABGD dairesinin yarıçapı olsun.

R konisinin tabanı küre içine çizilen şeklin yüzeyine, yüksekliği Kh'den AZ'ye inilen dikmeye eşit olduğuna ve iç şeklin yüzeyinin küredeki en büyük dairenin dört katından küçük olduğu gösterildiğine göre, R konisinin tabanı X konisinin tabanının dört katından küçük olacaktır. R'nin yüksekliği de X konisinin yüksekliğinden küçüktür. R konisinin tabanı X'in tabanının dört katından, yüksekliği de X'in yüksekliğinden küçük olduğuna göre, açıktır ki R konisi de X konisinin dört katından küçüktür. R konisi ise iç şekle eşittir; o hâlde iç şekil X konisinin dört katından küçüktür.

1.27

κζ΄. Τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῇ σφαίρᾳ τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν κωνικῶν ἔλασσόν ἐστιν ἢ τετραπλάσιον τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος ἴσην τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Ἔστω γὰρ γινόμενος κῶνος ἴσος τῷ σχήματι τῷ ἐγγεγραμμένῳ ἐν τῇ σφαίρᾳ τὴν βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου καθέτῳ ἀγομένῃ ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ ἐγγραφέντος πολυγώνου ὁ Ρ, ὁ δὲ κῶνος ὁ Ξ ἔστω βάσιν ἔχων ἴσην τῷ ΑΒΓΔ κύκλῳ, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου. Ἐπεὶ οὖν ὁ Ρ κῶνος βάσιν ἔχει ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ Χ καθέτῳ ἀγομένῃ ἐπὶ τὴν ΑΖ, ἐδείχθη δὲ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐλάσσων ἢ τετραπλασία τοῦ ἐν τῇ σφαίρᾳ μεγίστου κύκλου, ἔσται ἄρα ἡ τοῦ Ρ κώνου βάσις ἐλάσσων ἢ τετραπλασία τῆς βάσεως τοῦ Ξ κώνου. Ἔστιν δὲ καὶ τὸ ὕψος τοῦ Ρ ἔλασσον τοῦ ὕψους τοῦ Ξ κώνου· ἐπεὶ οὖν ὁ Ρ κῶνος τὴν μὲν βάσιν ἔχει ἐλάσσονα ἢ τετραπλασίαν τῆς τοῦ Ξ βάσεως, τὸ δὲ ὕψος ἔλασσον τοῦ ὕψους, δῆλον ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Ρ κῶνος ἐλάσσων ἐστὶν ἢ τετραπλάσιος τοῦ Ξ κώνου. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ρ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι· τὸ ἄρα ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσόν ἐστὶν ἢ τετραπλάσιον τοῦ Ξ κώνου.

1.28Önerme 28. Bir kürede en büyük daire ABGD olsun; ABGD dairesinin çevresine kenar sayısı dörde bölünen eşkenar ve eşit açılı bir çokgen çizilsin; dairenin çevresine çizilen bu çokgeni de, ABGD ile aynı merkezli olarak çevresine çizilen bir daire kuşatsın. EH yerinde kalmak üzere, çokgenin ve dairenin içinde bulunduğu EZHTh düzlemi döndürülsün. Açıktır ki ABGD dairesinin çevresi küre yüzeyi üzerinde, EZHTh'nin çevresi de küçük küreyle aynı merkezli başka bir küre yüzeyi üzerinde dolaşacaktır; kenarların daireye değdiği noktalar küçük kürede ABGD dairesine dik daireler çizer; çokgenin E ve H noktalarındakiler dışındaki köşeleri, büyük kürenin yüzeyinde EZHTh dairesine dik olarak çizilmiş dairelerin çevreleri üzerinde dolaşacak, çokgenin kenarları da öncekilerde olduğu gibi koni yüzeyleri üzerinde dolaşacaktır. Böylece koni yüzeylerinin çevrelediği şekil küçük kürenin çevresine çizilmiş, büyük kürenin içine çizilmiş olacaktır.

Çevrel şeklin yüzeyinin küre yüzeyinden büyük olduğu şöyle gösterilecektir. KD, küçük küredeki dairelerden birinin çapı olsun; K ve D, çevrel çokgenin kenarlarının ABGD dairesine değdiği noktalar olsun. Küre, KD üzerinden geçen ve ABGD dairesine dik olan düzlemle bölündüğünde, kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyi de bu düzlemle bölünecektir. Açıktır ki ikisinin sınırları aynıdır ve bir düzlemdedir; zira iki yüzeyin de sınırı, KD çapı üzerinde ABGD dairesine dik duran dairenin çevresidir. İkisi de aynı tarafa doğru içbükeydir ve biri, öbür yüzey ile kendisiyle aynı sınırlara sahip düzlem tarafından kuşatılır. O hâlde kuşatılan küre kesiminin yüzeyi, onun çevresine çizilen şeklin yüzeyinden küçüktür. Aynı şekilde kürenin geri kalan kesiminin yüzeyi de onun çevresine çizilen şeklin yüzeyinden küçüktür; o hâlde açıktır ki kürenin bütün yüzeyi de çevresine çizilen şeklin yüzeyinden küçüktür.

1.28

κη΄. Ἔστω ἐν σφαίρᾳ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, περὶ δὲ τὸν ΑΒΓΔ κύκλον περιγεγράφθω πολύγωνον ἰσόπλευρόν τε καὶ ἰσογώνιον, τὸ δὲ πλῆθος τῶν πλευρῶν αὐτοῦ μετρείσθω ὑπὸ τετράδος, τὸ δὲ περὶ τὸν κύκλον περιγεγραμμένον πολύγωνον κύκλος περιγεγραμμένος περιλαμβανέτω περὶ τὸ αὐτὸ κέντρον γενόμενος τῷ ΑΒΓΔ. Μενούσης δὴ τῆς ΕΗ περιενεχθήτω τὸ ΕΖΗΘ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ τό τε πολύγωνον καὶ ὁ κύκλος· δῆλον οὖν ὅτι ἡ μὲν περιφέρεια τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου κατὰ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας οἰσθήσεται, ἡ δὲ περιφέρεια τοῦ ΕΖΗΘ κατʼ ἄλλης ἐπιφανείας σφαίρας τὸ αὐτὸ κέντρον ἐχούσης τῇ ἐλάσσονι οἰσθήσεται, αἱ δὲ ἁφαί, καθʼ ἃς ἐπιψαύουσιν αἱ πλευραί, γράφουσιν κύκλους ὀρθοὺς πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον ἐν τῇ ἐλάσσονι σφαίρᾳ, αἱ δὲ γωνίαι τοῦ πολυγώνου χωρὶς τῶν πρὸς τοῖς Ε, Η σημείοις κατὰ κύκλων περιφερειῶν οἰσθήσονται ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς μείζονος σφαίρας γεγραμμένων ὀρθῶν πρὸς τὸν ΕΖΗΘ κύκλον, αἱ δὲ πλευραὶ τοῦ πολυγώνου κατὰ κωνικῶν ἐπιφανειῶν οἰσθήσονται, καθάπερ ἐπὶ τῶν πρὸ τούτου· ἔσται οὖν τὸ σχῆμα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν κωνικῶν περὶ μὲν τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν περιγεγραμμένον, ἐν δὲ τῇ μείζονι ἐγγεγραμμένον. Ὅτι δὲ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος μείζων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας οὕτως δειχθήσεται· ἔστω γὰρ ἡ ΚΔ διάμετρος κύκλου τινὸς τῶν ἐν τῇ ἐλάσσονι σφαίρᾳ τῶν Κ, Δ σημείων ὄντων, καθʼ ἃ ἅπτονται τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου αἱ πλευραὶ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου. Διῃρημένης δὴ τῆς σφαίρας ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κατὰ τὴν ΚΔ ὀρθοῦ πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὴν σφαῖραν διαιρεθήσεται ὑπὸ τοῦ ἐπιπέδου. Καὶ φανερὸν ὅτι τὰ αὐτὰ πέρατα ἔχουσιν ἐν ἐπιπέδῳ· ἀμφοτέρων γὰρ τῶν ἐπιπέδων πέρας ἐστὶν ἡ τοῦ κύκλου περιφέρεια τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΚΔ ὀρθοῦ πρὸς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον· καί εἰσιν ἀμφότεραι ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαι, καὶ περιλαμβάνεται ἡ ἑτέρα αὐτῶν ὑπὸ τῆς ἑτέρας ἐπιφανείας καὶ τῆς ἐπιπέδου τῆς τὰ αὐτὰ πέρατα ἐχούσης· ἐλάσσων οὖν ἐστιν ἡ περιλαμβανομένη τοῦ τμήματος τῆς σφαίρας ἐπιφάνεια τῆς ἐπιφανείας τοῦ σχήματος τοῦ περιγεγραμμένου περὶ αὐτήν, Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ τοῦ λοιποῦ τμήματος τῆς σφαίρας ἐπιφάνεια ἐλάσσων ἐστὶν τῆς ἐπιφανείας τοῦ σχήματος τοῦ περιγεγραμμένου περὶ αὐτήν· δῆλον οὖν ὅτι καὶ ὅλη ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ σχήματος τοῦ περιγεγραμμένου περὶ αὐτήν.

1.29Önerme 29. Kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyine şu daire eşittir: yarıçapının karesi, çokgenin bir kenarı ile, çokgenin köşelerini birleştiren ve çokgenin iki kenarını geren doğrulardan birine paralel olan doğruların hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olan daire.

Çünkü küçük kürenin çevresine çizilen şekil büyük kürenin içine çizilmiştir; küre içine çizilen ve koni yüzeylerinin çevrelediği şeklin yüzeyine de, yarıçapının karesi çokgenin bir kenarı ile, çokgenin köşelerini birleştiren ve iki kenarı geren doğrulardan birine paralel olan doğruların hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olan dairenin eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde söylenen açıktır.

1.29

κθ΄. Τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὴν σφαῖραν ἴσος ἐστὶ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ πολυγώνου καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ἐπιζευγνυούσαις τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου οὔσαις παρά τινα τῶν ὑπὸ δύο πλευρὰς τοῦ πολυγώνου ὑποτεινουσῶν. Τὸ γὰρ περιγεγραμμένον περὶ τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν ἐγγέγραπται εἰς τὴν μείζονα σφαῖραν· τοῦ δὲ ἐγγεγραμμένου ἐν τῇ σφαίρᾳ περιεχομένου ὑπὸ τῶν ἐπιφανειῶν τῶν κωνικῶν δέδεικται ὅτι τῇ ἐπιφανείᾳ ἴσος ἐστὶν ὁ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δύναται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ πολυγώνου καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ἐπιζευγνυούσαις τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου οὔσαις παρά τινα τῶν ὑπὸ δύο πλευρὰς ὑποτεινουσῶν· δῆλον οὖν ἐστι τὸ προειρημένον.

1.30Önerme 30. Kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyi, küredeki en büyük dairenin dört katından büyüktür.

Küre, daire ve geri kalanlar önce konulanlarla aynı olsun; L dairesi de küçük kürenin çevresine çizilen söz konusu şeklin yüzeyine eşit olsun.

EZHTh dairesinin içine eşkenar ve çift açılı bir çokgen çizildiğine göre, çokgenin köşelerini birleştiren ve ZTh'ye paralel olan doğruların ZTh'ye oranı ThK'nin KZ'ye oranına eşittir; o hâlde çokgenin bir kenarı ile köşeleri birleştiren doğruların hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği şekil, ZTh ile ThK'nin dikdörtgenine eşittir. Dolayısıyla L dairesinin yarıçapının karesi ZTh ile ThK'nin dikdörtgenine eşittir; o hâlde L dairesinin yarıçapı ThK'den büyüktür. ThK ise ABGD dairesinin çapına eşittir [çünkü ABGD dairesinin yarıçapı olan KhS'nin iki katıdır]; o hâlde açıktır ki L dairesi, yani küçük kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyi, küredeki en büyük dairenin dört katından büyüktür.

1.30

λ΄. Τοῦ σχήματος τοῦ περιγεγραμμένου περὶ τὴν σφαῖραν ἡ ἐπιφάνεια μείζων ἐστὶν ἢ τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ. Ἔστω γὰρ ἥ τε σφαῖρα καὶ ὁ κύκλος καὶ τὰ ἄλλα τὰ αὐτὰ τοῖς πρότερον προκειμένοις, καὶ ὁ Λ κύκλος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ ἔστω τοῦ προκειμένου περιγεγραμμένου περὶ τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ ΕΖΗΘ κύκλῳ πολύγωνον ἰσόπλευρον ἐγγέγραπται καὶ ἀρτιογώνιον, αἱ ἐπιζευγνύουσαι τὰς τοῦ πολυγώνου πλευρὰς παράλληλοι οὖσαι τῇ ΖΘ πρὸς τὴν ΖΘ τὸν αὐτὸν λόγον ἔχουσιν, ὃν ἡ ΘΚ πρὸς ΚΖ· ἴσον ἄρα ἐστὶν τὸ περιεχόμενον σχῆμα ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ πολυγώνου καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ἐπιζευγνυούσαις τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν ΖΘΚ· ὥστε ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Λ κύκλου ἴσον δύναται τῷ ὑπὸ ΖΘΚ· μείζων ἄρα ἐστὶν ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Λ κύκλου τῆς ΘΚ. Ἡ δὲ ΘΚ ἴση ἐστὶ τῇ διαμέτρῳ τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου [διπλασία γάρ ἐστιν τῆς ΧΣ οὕσης ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου]· δῆλον οὖν ὅτι μείζων ἐστὶν ἢ τετραπλάσιος ὁ Λ κύκλος, τουτέστιν ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν, τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ.

1.31Önerme 31. Küçük kürenin çevresine çizilen şekle şu koni eşittir: tabanı şeklin yüzeyine eşit olan daire, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koni.

Çünkü küçük kürenin çevresine çizilen şekil büyük kürenin içine çizilmiştir; koni yüzeylerinin çevrelediği iç şekle de, tabanı şeklin yüzeyine eşit olan daire, yüksekliği kürenin merkezinden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşit olan koninin eşit olduğu gösterilmişti; bu dikme ise küçük kürenin yarıçapına eşittir; o hâlde önerilen açıktır.

Sonuç. Buradan açıktır ki küçük kürenin çevresine çizilen şekil, tabanı küredeki en büyük daire, yüksekliği kürenin yarıçapı olan koninin dört katından büyüktür. Çünkü şekle, tabanı onun yüzeyine, yüksekliği [kürenin merkezinden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye, yani] küçük kürenin yarıçapına eşit olan koni eşittir; kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyi de küredeki en büyük dairenin dört katından büyüktür. O hâlde kürenin çevresine çizilen şekil, tabanı en büyük daire, yüksekliği kürenin yarıçapı olan koninin dört katından büyük olacaktır; çünkü ona eşit olan koni de söylenen koninin dört katından büyüktür [zira tabanı onun tabanının dört katından büyük, yüksekliği de eşittir].

1.31

λα΄. Τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι περὶ τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν ἴσος ἐστὶ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Τὸ γὰρ περιγεγραμμένον σχῆμα περὶ τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν ἐγγέγραπται ἐν τῇ μείζονι σφαίρᾳ· τῷ δὲ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι περιεχομένῳ ὑπὸ τῶν κωνικῶν ἐπιφανειῶν δέδεικται ἴσος κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ· αὕτη δέ ἐστιν ἴση τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἐλάσσονος σφαίρας· δῆλον οὖν ἐστι τὸ προτεθέν. ΠΟΡΙΣΜΑ. Ἐκ τούτου δὲ φανερὸν ὅτι τὸ σχῆμα τὸ περιγραφόμενον περὶ τὴν ἐλάσσονα σφαῖραν μεῖζόν ἐστιν ἢ τετραπλάσιον κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὸν μέγιστον κύκλον τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Ἐπειδὴ γὰρ ἴσος ἐστὶ τῷ σχήματι κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ, ὕψος δὲ ἴσον [τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ, τουτέστιν] τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἐλάσσονος σφαίρας, ἔστι δὲ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὴν σφαῖραν μείζων ἢ τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, μεῖζον ἄρα ἢ τετραπλάσιον ἔσται τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον περὶ τὴν σφαῖραν τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὸν μέγιστον κύκλον, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, ἐπειδὴ καὶ ὁ κῶνος ὁ ἴσος αὐτῷ μείζων ἢ τετραπλάσιος γίνεται τοῦ εἰρημένου κώνου [βάσιν τε γὰρ μείζονα ἢ τετραπλασίαν ἔχει καὶ ὕψος ἴσον].

1.32Önerme 32. Bir kürede, öncekilerle aynı yolla benzer çokgenlerden kurulmuş bir iç şekil ve bir çevrel şekil varsa, çevrel şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı, en büyük dairenin çevresine çizilen çokgenin kenarının aynı daireye içten çizilen çokgenin kenarına oranının ikilenmişidir; [çevrel] şeklin kendisinin öbür şekle oranı da aynı oranın üçlenmişidir.

Bir kürede ABGD dairesi olsun; içine kenar sayısı dörde bölünen eşkenar bir çokgen, çevresine de iç çokgene benzer başka bir çokgen çizilsin; çevrel çokgenin kenarları daireye, iç çokgenin kenarlarının ayırdığı yayların ortalarında değsin. EH ile ZTh, çevrel çokgeni kuşatan dairenin birbirine dik çapları olsun ve AG ile BD çaplarıyla aynı konumda bulunsun; çokgenin karşılıklı köşelerini birleştiren doğrular da düşünülsün; bunlar birbirine ve ZBDTh'ye paralel olur. EH çapı yerinde kalmak üzere çokgenlerin çevreleri dairenin çevresiyle birlikte döndürülünce, şekillerden biri kürenin içine, öbürü çevresine çizilmiş olacaktır. Gösterilmesi gereken şudur: çevrel şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı EL'nin AK'ye oranının ikilenmişidir, çevrel şeklin iç şekle oranı da aynı oranın üçlenmişidir.

M dairesi kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyine, N dairesi de iç şeklin yüzeyine eşit olsun. O hâlde M'nin yarıçapının karesi, EL ile çevrel çokgenin köşelerini birleştiren doğruların hepsinin toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene; N'nin yarıçapının karesi de AK ile [iç çokgenin] köşelerini birleştiren doğruların hepsinin toplamına eşit doğrunun dikdörtgenine eşittir. Çokgenler benzer olduğuna göre, söylenen doğruların, yani köşeleri birleştirenlerin ve çokgenlerin kenarlarının çevrelediği alanlar da benzer olur; dolayısıyla bu alanların birbirine oranı, çokgenlerin kenarlarının karelerinin oranına eşittir. Söylenen doğruların çevrelediği alanların oranı ise M ve N dairelerinin yarıçaplarının karelerinin oranıdır; o hâlde M ve N'nin çaplarının oranı da çokgenlerin kenarlarının oranına eşittir. Daireler ise birbirine çaplarının oranının ikilenmişi oranındadır ve bu daireler çevrel ve iç şekillerin yüzeylerine eşittir; o hâlde açıktır ki kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyinin küre içine çizilen şeklin yüzeyine oranı, EL'nin AK'ye oranının ikilenmişidir.

Şimdi O ve X iki koni alınsın; X konisinin tabanı M'ye eşit olan X dairesi, O'nun tabanı da N'ye eşit olan O dairesi olsun; X konisinin yüksekliği kürenin yarıçapı, O'nunki de merkezden AK'ye inilen dikme olsun. O hâlde X konisi kürenin çevresine çizilen şekle, O da iç şekle eşittir [çünkü bunlar gösterilmiştir]. Çokgenler benzer olduğuna göre, EL'nin AK'ye oranı, kürenin yarıçapının kürenin merkezinden AK'ye inilen dikmeye oranına eşittir; o hâlde X konisinin yüksekliğinin O konisinin yüksekliğine oranı EL'nin AK'ye oranına eşittir. M dairesinin çapının N dairesinin çapına oranı da EL'nin AK'ye oranıdır; o hâlde X ve O konilerinin taban çapları yükseklikleriyle aynı orandadır [demek ki benzerdirler]; bu yüzden X konisinin O konisine oranı, M dairesinin çapının N dairesinin çapına oranının üçlenmişi olacaktır. O hâlde açıktır ki çevrel şeklin iç şekle oranı da EL'nin AK'ye oranının üçlenmişi olacaktır.

1.32

λβ΄. Ἐὰν ᾖ ἐν σφαίρᾳ σχῆμα ἐγγεγραμμένον καὶ ἄλλο περιγεγραμμένον ὑπὸ ὁμοίων πολυγώνων τὸν αὐτὸν τρόπον τοῖς πρότερον κατεσκευασμένα, ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐπιφάνειαν διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ πλευρὰ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου περὶ τὸν μέγιστον κύκλον πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ ἐγγεγραμμένου πολυγώνου ἐν τῷ αὐτῷ κύκλῳ, αὐτὸ δὲ τὸ σχῆμα [τὸ περιγεγραμμένον] πρὸς τὸ σχῆμα τριπλασίονα λόγον ἔχει τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἔστω ἐν σφαίρᾳ κύκλος ὁ ΑΒΓΔ, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὸν πολύγωνον ἰσόπλευρον, τὸ δὲ πλῆθος τῶν πλευρῶν αὐτοῦ μετρείσθω ὑπὸ τετράδος, καὶ ἄλλο περιγεγράφθω περὶ τὸν κύκλον ὅμοιον τῷ ἐγγεγραμμένῳ, ἔτι δὲ αἱ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πλευραὶ ἐπιψαυέτωσαν τοῦ κύκλου κατὰ μέσα τῶν περιφερειῶν τῶν ἀποτεμνομένων ὑπὸ τῶν τοῦ ἐγγεγραμμένου πολυγώνου πλευρῶν, αἱ δὲ ΕΗ, ΖΘ διάμετροι πρὸς ὀρθὰς ἔστωσαν ἀλλήλαις τοῦ κύκλου τοῦ περιλαμβάνοντος τὸ περιγεγραμμένον πολύγωνον καὶ ὁμοίως κείμεναι ταῖς ΑΓ, ΒΔ διαμέτροις, καὶ νοείσθωσαν ἐπιζευγνύμεναι ἐπὶ τὰς ἀπεναντίον γωνίας τοῦ πολυγώνου, αἳ γίγνονται ἀλλήλαις τε καὶ τῇ ΖΒΔΘ παράλληλοι. Μενούσης δὴ τῆς ΕΗ διαμέτρου καὶ περιενεχθεισῶν τῶν περιμέτρων τῶν πολυγώνων περὶ τὴν τοῦ κύκλου περιφέρειαν τὸ μὲν ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἔσται ἐν τῇ σφαίρᾳ, τὸ δὲ περιγεγραμμένον· δεικτέον οὖν ὅτι ἡ μὲν ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐγγεγραμμένου διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΛ πρὸς ΑΚ, τὸ δὲ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον τριπλασίονα λόγον ἔχει τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἔστω γὰρ ὁ μὲν Μ κύκλος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ περιγεγραμμένου περὶ τὴν σφαῖραν, ὁ δὲ Ν ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἐγγεγραμμένου· δύναται ἄρα τοῦ μὲν Μ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς ΕΛ καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ἐπιζευγνυούσαις τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου τοῦ περιγεγραμμένου, ἡ δὲ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ν τὸ ὑπὸ τῆς ΑΚ καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς ἐπιζευγνυούσαις τὰς γωνίας. Καὶ ἐπεὶ ὅμοιά ἐστιν τὰ πολύγωνα, ὅμοια ἂν εἴη καὶ τὰ περιεχόμενα χωρία ὑπὸ τῶν εἰρημένων γραμμῶν [τουτέστι] τῶν ἐπὶ τὰς γωνίας καὶ τῶν πλευρῶν τῶν πολυγώνων, ὥστε τὸν αὐτὸν λόγον ἔχειν πρὸς ἄλληλα, ὃν ἔχουσιν αἱ τῶν πολυγώνων πλευραὶ δυνάμει. Ἀλλὰ καὶ ὃν ἔχει λόγον τὰ περιεχόμενα ὑπὸ τῶν εἰρημένων γραμμῶν, τοῦτον ἔχουσιν αἱ ἐκ τῶν κέντρων τῶν Μ, Ν κύκλων πρὸς ἀλλήλας δυνάμει· ὥστε καὶ αἱ τῶν Μ, Ν διάμετροι τὸν αὐτὸν ἔχουσι λόγον ταῖς τῶν πολυγώνων πλευραῖς. Οἱ δὲ κύκλοι πρὸς ἀλλήλους διπλασίονα λόγον ἔχουσιν τῶν διαμέτρων, οἵτινες ἴσοι εἰσὶν ταῖς ἐπιφανείαις τοῦ περιγεγραμμένου καὶ τοῦ [ἐγγεγραμμένου]· δῆλον οὖν ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὴν σφαῖραν πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος εἰς τὴν σφαῖραν διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΛ πρὸς ΑΚ. Εἰλήφθωσαν δὴ δύο κῶνοι οἱ Ο, Ξ, καὶ ἔστω ὁ μὲν Ξ κῶνος βάσιν ἔχων τὸν Ξ κύκλον ἴσον τῷ Μ, ὁ δὲ Ο βάσιν ἔχων τὸν Ο κύκλον ἴσον τῷ Ν, ὕψος δὲ ὁ μὲν Ξ κῶνος τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, ὁ δὲ Ο τὴν ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐπὶ τὴν ΑΚ κάθετον ἠγμένην· ἴσος ἄρα ὁ μὲν Ξ κῶνος τῷ σχήματι τῷ περιγεγραμμένῳ περὶ τὴν σφαῖραν, ὁ δὲ Ο τῷ ἐγγεγραμμένῳ [δέδεικται οὖν ταῦτα]. Καὶ ἐπεὶ ὅμοιά ἐστι τὰ πολύγωνα, τὸν αὐτὸν ἔχει λόγον ἡ ΕΛ πρὸς τὴν ΑΚ, ὃν ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας πρὸς τὴν ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἐπὶ τὴν ΑΚ κάθετον ἀγομένην· τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχει τὸ ὕψος τοῦ Ξ κώνου πρὸς τὸ ὕψος τοῦ Ο κώνου, ὃν ἡ ΕΛ πρὸς ΑΚ. Ἔχει δὲ καὶ ἡ διάμετρος τοῦ Μ κύκλου πρὸς τὴν διάμετρον τοῦ Ν κύκλου λόγον, ὃν ἔχει ἡ ΕΛ πρὸς ΑΚ· τῶν ἄρα Ξ, Ο κώνων αἱ διάμετροι τῶν βάσεων τοῖς ὕψεσι τὸν αὐτὸν ἔχουσι λόγον [ὅμοιοι ἄρα εἰσίν], καὶ διὰ τοῦτο τριπλασίονα λόγον ἕξει ὁ Ξ κῶνος πρὸς τὸν Ο κῶνον ἤπερ ἡ διάμετρος τοῦ Μ κύκλου πρὸς τὴν διάμετρον τοῦ Ν κύκλου. Δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον τριπλασίονα λόγον ἕξει ἤπερ ἡ ΕΛ πρὸς ΑΚ.

1.33Önerme 33. Her kürenin yüzeyi, içindeki en büyük dairenin dört katıdır.

Bir küre olsun ve A, en büyük dairenin dört katı olsun. Diyorum ki A küre yüzeyine eşittir.

Eşit değilse ya büyüktür ya küçüktür. Önce küre yüzeyi daireden büyük olsun. Küre yüzeyi ile A dairesi eşit olmayan iki büyüklüktür; o hâlde büyüğün küçüğe oranı küre yüzeyinin daireye oranından küçük olacak şekilde, eşit olmayan iki doğru almak mümkündür. Bunlar B ve G olsun, B ile G'nin orta orantılısı da D olsun. Kürenin, merkezden geçen bir düzlemle EZHTh dairesi boyunca kesildiği düşünülsün; bu dairenin içine ve çevresine, çevrel çokgen iç çokgene benzer olacak ve çevrel çokgenin kenarının [iç çokgenin kenarına] oranı B'nin D'ye oranından küçük olacak şekilde çizilmiş çokgenler de düşünülsün [o hâlde ikilenmiş oran da ikilenmiş orandan küçüktür. B'nin D'ye oranının ikilenmişi B'nin G'ye oranıdır; çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranının ikilenmişi de çevrel cismin yüzeyinin iç cismin yüzeyine oranıdır]. O hâlde kürenin çevresine çizilen şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı, küre yüzeyinin A dairesine oranından küçüktür. Bu ise saçmadır; çünkü çevrel şeklin yüzeyi küre yüzeyinden büyüktür, iç şeklin yüzeyi de A dairesinden küçüktür [zira iç şeklin yüzeyinin küredeki en büyük dairenin dört katından küçük olduğu gösterilmişti, A dairesi de en büyük dairenin dört katıdır]. O hâlde küre yüzeyi A dairesinden büyük değildir.

Diyorum ki küçük de değildir. Mümkünse küçük olsun. Aynı şekilde B ve G doğruları, B'nin G'ye oranı A dairesinin küre yüzeyine oranından küçük olacak şekilde bulunsun; B ile G'nin orta orantılısı D olsun ve yine içten ve dıştan çokgenler, çevrel çokgenin kenarının [iç çokgenin kenarına] oranı B'nin D'ye oranından küçük olacak şekilde çizilsin [o hâlde ikilenmişleri de öyledir]. O hâlde çevrel şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı [B'nin G'ye oranından küçüktür. B'nin G'ye oranı ise] A dairesinin küre yüzeyine oranından küçüktür. Bu ise saçmadır; çünkü çevrel şeklin yüzeyi A dairesinden büyük, iç şeklin yüzeyi de küre yüzeyinden küçüktür.

O hâlde küre yüzeyi A dairesinden küçük de değildir. Büyük olmadığı da gösterildi; o hâlde küre yüzeyi A dairesine, yani en büyük dairenin dört katına eşittir.

1.33

λγ΄. Πάσης σφαίρας ἡ ἐπιφάνεια τετραπλασία ἐστὶ τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν αὐτῇ. Ἔστω γὰρ σφαῖρά τις καὶ ἔστω τετραπλάσιος τοῦ μεγίστου κύκλου ὁ Α· λέγω ὅτι ὁ Α ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς σφαίρας. Εἰ γὰρ μή, ἤτοι μείζων ἐστὶν ἢ ἐλάσσων. Ἔστω πρότερον μείζων ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας τοῦ κύκλου. Ἔστι δὴ δύο μεγέθη ἄνισα ἥ τε ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας καὶ ὁ Α κύκλος· δυνατὸν ἄρα ἐστὶ λαβεῖν δύο εὐθείας ἀνίσους, ὥστε τὴν μείζονα πρὸς τὴν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἐλάσσονα τοῦ ὃν ἔχει ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας πρὸς τὸν κύκλον. Εἰλήφθωσαν αἱ Β, Γ, καὶ τῶν Β, Γ μέση ἀνάλογον ἔστω ἡ Δ, νοείσθω δὲ καὶ ἡ σφαῖρα ἐπιπέδῳ τετμημένη διὰ τοῦ κέντρου κατὰ τὸν ΕΖΗΘ κύκλον, νοείσθω δὲ καὶ εἰς τὸν κύκλον ἐγγεγραμμένον καὶ περιγεγραμμένον πολύγωνον, ὥστε ὅμοιον εἶναι τὸ περιγεγραμμένον τῷ ἐγγεγραμμένῳ πολυγώνῳ καὶ τὴν τοῦ περιγεγραμμένου πλευρὰν ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ ὃν ἔχει ἡ Β πρὸς Δ [καὶ ὁ διπλάσιος ἄρα λόγος τοῦ διπλασίου λόγου ἐστὶν ἐλάσσων. Καὶ τοῦ μὲν τῆς Β πρὸς Δ διπλάσιός ἐστιν ὁ τῆς Β πρὸς τὴν Γ, τῆς δὲ πλευρᾶς τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ ἐγγεγραμμένου διπλάσιος ὁ τῆς ἐπιφανείας τοῦ περιγεγραμμένου στερεοῦ πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐγγεγραμμένου]· ἡ ἐπιφάνεια ἄρα τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὴν σφαῖραν πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας πρὸς τὸν Α κύκλον· ὅπερ ἄτοπον· ἡ μὲν γὰρ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας μείζων ἐστίν, ἡ δὲ ἐπιφάνεια τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος τοῦ Α κύκλου ἐλάσσων ἐστί [δέδεικται γὰρ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσων τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ ἢ τετραπλασία, τοῦ δὲ μεγίστου κύκλου τετραπλάσιός ἐστιν ὁ Α κύκλος]. Οὐκ ἄρα ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας μείζων ἐστὶ τοῦ Α κύκλου. Λέγω δὴ ὅτι οὐδὲ ἐλάσσων. Εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω· καὶ ὁμοίως εὑρήσθωσαν αἱ Β, Γ εὐθεῖαι ὥστε τὴν Β πρὸς Γ ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ ὃν ἔχει ὁ Α κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς σφαίρας, καὶ τῶν Β, Γ μέση ἀνάλογον ἡ Δ, καὶ ἐγγεγράφθω καὶ περιγεγράφθω πάλιν, ὥστε τὴν τοῦ περιγεγραμμένου ἐλάσσονα λόγον ἔχειν τοῦ τῆς Β πρὸς Δ [καὶ τὰ διπλάσια ἄρα]· ἡ ἐπιφάνεια ἄρα τοῦ περιγεγραμμένου πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ [ἡ Β πρὸς Γ. Ἡ δὲ Β πρὸς Γ ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ] ὁ Α κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς σφαίρας· ὅπερ ἄτοπον ἡ μὲν γὰρ τοῦ περιγεγραμμένου ἐπιφάνεια μείζων ἐστὶ τοῦ Α κύκλου, ἡ δὲ τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσων τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας. Οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐλάσσων ἡ ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας τοῦ Α κύκλου. Ἐδείχθη δὲ ὅτι οὐδὲ μείζων· ἡ ἄρα ἐπιφάνεια τῆς σφαίρας ἴση ἐστὶ τῷ Α κύκλῳ, τουτέστι τῷ τετραπλασίῳ τοῦ μεγίστου κύκλου.

1.34Önerme 34. Her küre, tabanı küredeki en büyük daireye eşit, yüksekliği kürenin yarıçapı olan koninin dört katıdır.

Bir küre ve içinde en büyük daire ABGD olsun. Küre söylenen koninin dört katı değilse, mümkünse dört katından büyük olsun. Tabanı ABGD dairesinin dört katı, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit bir X konisi olsun; o hâlde küre X konisinden büyüktür. Küre ile koni eşit olmayan iki büyüklük olacaktır; o hâlde büyüğün küçüğe oranı kürenin X konisine oranından küçük olacak şekilde, eşit olmayan iki doğru almak mümkündür. Bunlar K ve H olsun; I ve Th de, K I'yı, I Th'yi, Th de H'yi eşit farkla aşacak şekilde alınsın. ABGD dairesinin içine kenar sayısı dörde bölünen bir çokgen, çevresine de öncekilerde olduğu gibi iç çokgene benzer başka bir çokgen çizildiği düşünülsün; çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı K'nin I'ya oranından küçük olsun; AG ile BD de birbirine dik çaplar olsun. AG çapı yerinde kalmak üzere çokgenlerin bulunduğu düzlem döndürülürse, biri kürenin içine, öbürü çevresine çizilmiş iki şekil oluşur; çevrel şeklin iç şekle oranı, çevrel çokgenin kenarının ABGD dairesine içten çizilen çokgenin kenarına oranının üçlenmişi olacaktır. Kenarın kenara oranı ise K'nin I'ya oranından küçüktür; dolayısıyla çevrel şeklin [iç şekle] oranı, K'nin I'ya oranının üçlenmişinden küçüktür. K'nin H'ye oranı ise K'nin I'ya oranının üçlenmişinden büyüktür [bu lemmalardan açıktır]; o hâlde çevrel şeklin iç şekle oranı K'nin H'ye oranından çok daha küçüktür. K'nin H'ye oranı da kürenin X konisine oranından küçüktür; yer değiştirerek de öyle. Bu ise imkânsızdır; çünkü çevrel şekil küreden büyüktür, iç şekil ise X konisinden küçüktür [zira X konisi, tabanı ABGD dairesine, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koninin dört katıdır; iç şekil ise söylenen koninin dört katından küçüktür]. O hâlde küre söylenen koninin dört katından büyük değildir.

Mümkünse dört katından küçük olsun; dolayısıyla küre X konisinden küçüktür. K ve H doğruları, K H'den büyük olacak ve K'nin H'ye oranı X konisinin küreye oranından küçük olacak şekilde alınsın; Th ve I de önceki gibi konsun. ABGD dairesinin içine bir çokgen, çevresine de başka bir çokgen, çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı K'nin I'ya oranından küçük olacak şekilde çizildiği düşünülsün; geri kalanlar da öncekilerle aynı yolla kurulsun. O hâlde çevrel katı şeklin iç şekle oranı da, ABGD dairesinin çevresine çizilen çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranının üçlenmişi olacaktır. Kenarın kenara oranı ise K'nin I'ya oranından küçüktür; o hâlde çevrel şeklin iç şekle oranı, K'nin I'ya oranının üçlenmişinden küçük olacaktır. K'nin H'ye oranı ise K'nin I'ya oranının üçlenmişinden büyüktür; dolayısıyla çevrel şeklin iç şekle oranı K'nin H'ye oranından küçüktür. K'nin H'ye oranı da X konisinin küreye oranından küçüktür. Bu ise imkânsızdır; çünkü iç şekil küreden küçük, çevrel şekil de X konisinden büyüktür. O hâlde küre, tabanı ABGD dairesine, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koninin dört katından küçük de değildir. Büyük olmadığı da gösterildi; o hâlde dört katıdır.

[Sonuç.] Bunlar önceden gösterildiğine göre şu açıktır: tabanı küredeki en büyük daire, yüksekliği kürenin çapına eşit olan her silindir, kürenin bir buçuk katıdır; tabanlarıyla birlikte yüzeyi de küre yüzeyinin bir buçuk katıdır.

Çünkü söylenen silindir, aynı tabana sahip ve yüksekliği yarıçapa eşit olan koninin altı katıdır; kürenin ise aynı koninin dört katı olduğu gösterildi; o hâlde açıktır ki silindir kürenin bir buçuk katıdır. Yine, silindirin tabanları dışındaki yüzeyinin, yarıçapı silindirin kenarı ile taban çapının orta orantılısı olan daireye eşit olduğu gösterilmişti; kürenin çevresindeki söz konusu silindirin kenarı da taban çapına eşittir [açıktır ki bunların orta orantılısı da taban çapına eşit olur]; yarıçapı taban çapına eşit olan daire ise tabanın, yani küredeki en büyük dairenin dört katıdır. O hâlde silindirin tabanları dışındaki yüzeyi de en büyük dairenin dört katı olacaktır; dolayısıyla silindirin tabanlarıyla birlikte bütün yüzeyi en büyük dairenin altı katı olacaktır. Kürenin yüzeyi de en büyük dairenin dört katıdır. O hâlde silindirin bütün yüzeyi küre yüzeyinin bir buçuk katıdır.

1.34

λδ΄. Πᾶσα σφαῖρα τετραπλασία ἐστὶ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος ἴσην τῷ μεγίστῳ κύκλῳ τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Ἔστω γὰρ σφαῖρά τις καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓΔ. Εἰ οὖν μή ἐστιν ἡ σφαῖρα τετραπλασία τοῦ εἰρημένου κώνου, ἔστω, εἰ δυνατόν, μείζων ἢ τετραπλασία· ἔστω δὲ ὁ Ξ κῶνος βάσιν μὲν ἔχων τετραπλασίαν τοῦ ΑΒΓΔ κύκλου, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας· μείζων οὖν ἐστιν ἡ σφαῖρα τοῦ Ξ κώνου. Ἔσται δὴ δύο μεγέθη ἄνισα ἥ τε σφαῖρα καὶ ὁ κῶνος· δυνατὸν οὖν δύο εὐθείας λαβεῖν ἀνίσους, ὥστε ἔχειν τὴν μείζονα πρὸς τὴν ἐλάσσονα ἐλάσσονα λόγον τοῦ ὃν ἔχει ἡ σφαῖρα πρὸς τὸν Ξ κῶνον. Ἔστωσαν οὖν αἱ Κ, Η, αἱ δὲ Ι, Θ εἰλημμέναι, ὥστε τῷ ἴσῳ ἀλλήλων ὑπερέχειν τὴν Κ τῆς Ι καὶ τὴν Ι τῆς Θ καὶ τὴν Θ τῆς Η, νοείσθω δὲ καὶ εἰς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον ἐγγεγραμμένον πολύγωνον, οὗ τὸ πλῆθος τῶν πλευρῶν μετρείσθω ὑπὸ τετράδος, καὶ ἄλλο περιγεγραμμένον ὅμοιον τῷ ἐγγεγραμμένῳ, καθάπερ ἐπὶ τῶν πρότερον, ἡ δὲ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πλευρὰ πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσονα λόγον ἐχέτω τοῦ ὃν ἔχει ἡ Κ πρὸς Ι, καὶ ἔστωσαν αἱ ΑΓ, ΒΔ διάμετροι πρὸς ὀρθὰς ἀλλήλαις. Εἰ οὖν μενούσης τῆς ΑΓ διαμέτρου περιενεχθείη τὸ ἐπίπεδον, ἐν ᾧ τὰ πολύγωνα, ἔσται σχήματα τὸ μὲν ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ σφαίρᾳ, τὸ δὲ περιγεγραμμένον, καὶ ἕξει τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον τριπλασίονα λόγον ἤπερ ἡ πλευρὰ τοῦ περιγεγραμμένου πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου εἰς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον, Ἡ δὲ πλευρὰ πρὸς τὴν πλευρὰν ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ Κ πρὸς τὴν Ι· ὥστε τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ τριπλασίονα τοῦ Κ πρὸς Ι. Ἔχει δὲ καὶ ἡ Κ πρὸς Η μείζονα λόγον ἢ τριπλάσιον τοῦ ὃν ἔχει ἡ Κ πρὸς Ι [τοῦτο γὰρ φανερὸν διὰ λημμάτων]· πολλῷ ἄρα τὸ περιγραφὲν πρὸς τὸ ἐγγραφὲν ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἡ Κ πρὸς Η. Ἡ δὲ Κ πρὸς Η ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ σφαῖρα πρὸς τὸν Ξ κῶνον· καὶ ἐναλλάξ· ὅπερ ἀδύνατον· τὸ γὰρ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον μεῖζόν ἐστι τῆς σφαίρας, τὸ δὲ ἐγγεγραμμένον ἔλασσον τοῦ Ξ κώνου [διότι ὁ μὲν Ξ κῶνος τετραπλάσιός ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος ἴσην τῷ ΑΒΓΔ κύκλῳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, τὸ δὲ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἔλασσον τοῦ εἰρημένου κώνου ἢ τετραπλάσιον.] Οὐκ ἄρα μείζων ἢ τετραπλασία ἡ σφαῖρα τοῦ εἰρημένου. Ἔστω, εἰ δυνατόν, ἐλάσσων ἢ τετραπλασία· ὥστε ἐλάσσων ἐστὶν ἡ σφαῖρα τοῦ Ξ κώνου. Εἰλήφθωσαν δὴ αἱ Κ, Η εὐθεῖαι, ὥστε τὴν Κ μείζονα εἶναι τῆς Η καὶ ἐλάσσονα λόγον ἔχειν πρὸς αὐτὴν τοῦ ὃν ἔχει ὁ Ξ κῶνος πρὸς τὴν σφαῖραν, καὶ αἱ Θ, Ι ἐκκείσθωσαν, καθὼς πρότερον, καὶ εἰς τὸν ΑΒΓΔ κύκλον νοείσθω πολύγωνον ἐγγεγραμμένον καὶ ἄλλο περιγεγραμμένον, ὥστε τὴν πλευρὰν τοῦ περιγεγραμμένου πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἤπερ ἡ Κ πρὸς Ι, καὶ τὰ ἄλλα κατεσκευασμένα τὸν αὐτὸν τρόπον τοῖς πρότερον· ἕξει ἄρα καὶ τὸ περιγεγραμμένον στερεὸν σχῆμα πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον τριπλασίονα λόγον ἤπερ ἡ πλευρὰ τοῦ περιγεγραμμένου περὶ τὸν ΑΒΓΔ κύκλον πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου. Ἡ δὲ πλευρὰ πρὸς τὴν πλευρὰν ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ Κ πρὸς Ι· ἕξει οὖν τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἢ τριπλάσιον τοῦ ὃν ἔχει ἡ Κ πρὸς τὴν Ι. Ἡ δὲ Κ πρὸς τὴν Η μείζονα λόγον ἔχει ἢ τριπλάσιον τοῦ ὃν ἔχει ἡ Κ πρὸς τὴν Ι· ὥστε ἐλάσσονα λόγον ἔχει τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἢ ἡ Κ πρὸς τὴν Η. Ἡ δὲ Κ πρὸς τὴν Η ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ὁ Ξ κῶνος πρὸς τὴν σφαῖραν· ὅπερ ἀδύνατον· τὸ μὲν γὰρ ἐγγεγραμμένον ἔλασσόν ἐστι τῆς σφαίρας, τὸ δὲ περιγεγραμμένον μεῖζον τοῦ Ξ κώνου. Οὐκ ἄρα οὐδὲ ἐλάσσων ἐστὶν ἢ τετραπλασία ἡ σφαῖρα τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος ἴσην τῷ ΑΒΓΔ κύκλῳ, ὕψος δὲ τὴν ἴσην τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Ἐδείχθη δὲ, ὅτι οὐδὲ μείζων· τετραπλασία ἄρα. [ΠΟΡΙΣΜΑ.] Προδεδειγμένων δὲ τούτων φανερὸν ὅτι πᾶς κύλινδρος βάσιν μὲν ἔχων τὸν μέγιστον κύκλον τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ διαμέτρῳ τῆς σφαίρας, ἡμιόλιός ἐστι τῆς σφαίρας καὶ ἡ ἐπιφάνεια αὐτοῦ μετὰ τῶν βάσεων ἡμιολία τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας. Ὁ μὲν γὰρ κύλινδρος ὁ προειρημένος ἑξαπλάσιός ἐστι τοῦ κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὴν αὐτήν, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου, ἡ δὲ σφαῖρα δέδεικται τοῦ αὐτοῦ κώνου τετραπλασία οὖσα· δῆλον οὖν ὅτι ὁ κύλινδρος ἡμιόλιός ἐστι τῆς σφαίρας. Πάλιν, ἐπεὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου χωρὶς τῶν βάσεων ἴση δέδεικται κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου μέση ἀνάλογόν ἐστι τῆς τοῦ κυλίνδρου πλευρᾶς καὶ τῆς διαμέτρου τῆς βάσεως, τοῦ δὲ εἰρημένου κυλίνδρου τοῦ περὶ τὴν σφαῖραν ἡ πλευρὰ ἴση ἐστὶ τῇ διαμέτρῳ τῆς βάσεως [δῆλον ὅτι ἡ μέση αὐτῶν ἀνάλογον ἴση γίνεται τῇ διαμέτρῳ τῆς βάσεως], ὁ δὲ κύκλος ὁ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου ἔχων ἴσην τῇ διαμέτρῳ τῆς βάσεως τετραπλάσιός ἐστι τῆς βάσεως, τουτέστι τοῦ μεγίστου κύκλου τῶν ἐν τῇ σφαίρᾳ, ἔσται ἄρα καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου χωρὶς τῶν βάσεων τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου· ὅλη ἄρα μετὰ τῶν βάσεων ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου ἑξαπλασία ἔσται τοῦ μεγίστου κύκλου. Ἔστιν δὲ καὶ ἡ τῆς σφαίρας ἐπιφάνεια τετραπλασία τοῦ μεγίστου κύκλου. Ὅλη ἄρα ἡ ἐπιφάνεια τοῦ κυλίνδρου ἡμιολία ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς σφαίρας.

1.35Önerme 35. Küre kesiminin içine çizilen şeklin yüzeyi şu daireye eşittir: yarıçapının karesi, en büyük dairenin parçası içine çizilen çokgenin bir kenarı ile, kesimin tabanına paralel olan doğruların hepsinin toplamı artı kesim tabanının yarısına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olan daire.

Bir küre ve içinde, tabanı AH üzerindeki daire olan bir kesim olsun [içine, söylendiği gibi, koni yüzeylerinin çevrelediği bir şekil çizilsin]; en büyük daire AHTh, AH kenarı dışındaki kenarları çift sayıda olan çokgen de AGEThZDH olsun. Yarıçapının karesi, AG kenarı ile EZ, GD'nin hepsi ve tabanın yarısı, yani AK toplamının çevrelediği dikdörtgene eşit olan bir L dairesi alınsın. Bu dairenin şeklin yüzeyine eşit olduğu gösterilmelidir.

Yarıçapının karesi ETh kenarı ile EZ'nin yarısının çevrelediği dikdörtgene eşit olan bir M dairesi alınsın; M dairesi, tabanı EZ üzerindeki daire, tepesi Th noktası olan koninin yüzeyine eşit olur. Yarıçapının karesi EG ile EZ ve GD toplamının yarısının çevrelediği dikdörtgene eşit olan başka bir N dairesi de alınsın; bu daire, koni yüzeyinin EZ ve GD üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki kısmına eşit olacaktır. Aynı şekilde yarıçapının karesi AG ile GD ve AH toplamının yarısının çevrelediği dikdörtgene eşit olan başka bir X dairesi alınsın; bu da koni yüzeyinin AH ve GD üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki kısmına eşittir. O hâlde bütün daireler birlikte şeklin bütün yüzeyine eşit olacak; yarıçaplarının karelerinin toplamı da, bir kenar olan AG ile EZ, GD ve tabanın yarısı AK toplamına eşit doğrunun çevrelediği dikdörtgene eşit olacaktır. L dairesinin yarıçapının karesi de aynı alana eşitti; o hâlde L dairesi M, N, X dairelerinin toplamına, dolayısıyla iç şeklin yüzeyine de eşit olacaktır.

1.35

λε΄. Ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος εἰς τὸ τμῆμα τῆς σφαίρας ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ ἐγγεγραμμένου πολυγώνου ἐν τῷ τμήματι τοῦ μεγίστου κύκλου καὶ τῆς ἴσης πάσαις ταῖς παραλλήλοις τῇ βάσει τοῦ τμήματος σὺν τῇ ἡμισείᾳ τῆς τοῦ τμήματος βάσεως. Ἔστω σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ τμῆμα, οὗ βάσις ὁ περὶ τὴν ΑΗ κύκλος [ἐγγεγράφθω σχῆμα εἰς αὐτό, οἷον εἴρηται, περιεχόμενον ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν], καὶ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΗΘ καὶ ἀρτιόπλευρον πολύγωνον τὸ ΑΓΕΘΖΔΗ χωρὶς τῆς ΑΗ πλευρᾶς, καὶ εἰλήφθω κύκλος ὁ Λ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τῆς ΑΓ πλευρᾶς καὶ ὑπὸ πασῶν τῶν ΕΖ, ΓΔ καὶ ἔτι τῆς ἡμισείας τῆς βάσεως, τουτέστι τῆς ΑΚ· δεικτέον ὅτι ὁ κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ τοῦ σχήματος ἐπιφανείᾳ. Εἰλήφθω γὰρ κύκλος ὁ Μ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δύναται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΕΘ πλευρᾶς καὶ τῆς ἡμισείας τῆς ΕΖ· γίνεται δὴ ὁ Μ κύκλος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου, οὗ βάσις μὲν ὁ περὶ τὴν ΕΖ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Θ σημεῖον. Εἰλήφθω δὲ καὶ ἄλλος ὁ Ν, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τῆς ΕΓ καὶ τῆς ἡμισείας συναμφοτέρου τῆς ΕΖ, ΓΔ· ἔσται οὖν οὗτος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ κώνου τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΕΖ, ΓΔ. Καὶ ἄλλος ὁμοίως ὁ Ξ εἰλήφθω κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δύναται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ΑΓ καὶ τῆς ἡμισείας συναμφοτέρων τῶν ΓΔ, ΑΗ· καὶ αὐτὸς οὖν ἴσος ἐστὶ τῇ κωνικῇ ἐπιφανείᾳ τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΑΗ, ΓΔ. Πάντες οὖν οἱ κύκλοι ἴσοι ἔσονται τῇ ὅλῃ τοῦ σχήματος ἐπιφανείᾳ, καὶ αἱ ἐκ τῶν κέντρων αὐτῶν ἴσον δυνήσονται τῷ περιεχομένῳ ὑπὸ μιᾶς πλευρᾶς τῆς ΑΓ καὶ τῆς ἴσης ταῖς ΕΖ, ΓΔ καὶ τῇ ἡμισείᾳ τῆς βάσεως τῇ ΑΚ. Ἐδύνατο δὲ καὶ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Λ κύκλου ἴσον τῷ αὐτῷ χωρίῳ· ὁ ἄρα Λ κύκλος ἴσος ἔσται τοῖς Μ, Ν, Ξ κύκλοις· ὥστε καὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος.

1.36Önerme 36. Bir küre merkezden geçmeyen bir düzlemle kesilsin; içindeki en büyük daire AEZ, kesen düzlemi dik olarak kessin; ABG parçasının içine, AB tabanı dışında eşkenar ve çift açılı bir çokgen çizilsin. Öncekilerde olduğu gibi, GZ yerinde kalmak üzere şekil döndürülürse, D, E, A, B köşeleri çapları DE ve AB olan daireler üzerinde, parçanın kenarları da koni yüzeyleri üzerinde dolaşacaktır; oluşan şekil, koni yüzeylerinin çevrelediği, tabanı çapı AB olan daire, tepesi G olan katı bir şekil olacaktır. Öncekilerde olduğu gibi bu şeklin yüzeyi, onu kuşatan kesimin yüzeyinden küçük olacaktır; çünkü kesimin ve şeklin bir düzlemdeki sınırı aynıdır, yani çapı AB olan dairenin çevresidir; iki yüzey de aynı tarafa doğru içbükeydir ve biri öbürü tarafından kuşatılır.

1.36

λϛ΄. Τετμήσθω σφαῖρα μὴ διὰ τοῦ κέντρου ἐπιπέδῳ, καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΕΖ τέμνων πρὸς ὀρθὰς τὸ ἐπίπεδον τὸ τέμνον, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ΑΒΓ τμῆμα πολύγωνον ἰσόπλευρόν τε καὶ ἀρτιόγωνον χωρὶς τῆς βάσεως τῆς ΑΒ. Ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον, ἐὰν μενούσης τῆς ΓΖ περιενεχθῇ τὸ σχῆμα, αἱ μὲν Δ, Ε, Α, Β γωνίαι κατὰ κύκλων οἰσθήσονται, ὧν διάμετροι αἱ ΔΕ, ΑΒ, αἱ δὲ πλευραὶ τοῦ τμήματος κατὰ κωνικῆς ἐπιφανείας, καὶ ἔσται τὸ γενηθὲν σχῆμα στερεὸν ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενον βάσιν μὲν ἔχον κύκλον, οὗ διάμετρος ἡ ΑΒ, κορυφὴν δὲ τὸ Γ. Ὁμοίως δὴ τοῖς πρότερον τὴν ἐπιφάνειαν ἐλάσσονα ἕξει τῆς τοῦ τμήματος ἐπιφανείας τοῦ περιλαμβάνοντος· τὸ γὰρ αὐτὸ πέρας αὐτῶν ἐστιν ἐν ἐπιπέδῳ τοῦ τε τμήματος καὶ τοῦ σχήματος ἡ περιφέρεια τοῦ κύκλου, οὗ διάμετρος ἡ ΑΒ, καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ κοῖλαι ἀμφότεραί εἰσιν αἱ ἐπιφάνειαι, καὶ περιλαμβάνεται ἡ ἑτέρα ὑπὸ τῆς ἑτέρας.

1.37Önerme 37. Küre kesiminin içine çizilen şeklin yüzeyi, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daireden küçüktür.

Bir küre ve içinde en büyük daire ABEZ olsun; kürede, tabanı AB çapı üzerindeki daire olan bir kesim olsun [içine söylenen şekil, dairenin parçası içine de bir çokgen çizilsin]; geri kalanlar da aynı olsun; kürenin çapı ThL olsun, LE ve ThA birleştirilsin; yarıçapı ATh'ye eşit bir M dairesi olsun. M dairesinin şeklin yüzeyinden büyük olduğu gösterilmelidir.

Şeklin yüzeyinin, yarıçapının karesi ETh ile EZ, GD, KA toplamının çevrelediği dikdörtgene eşit olan daireye eşit olduğu gösterilmişti; ETh ile EZ, GD, KA toplamının dikdörtgeninin de EL ile KTh'nin çevrelediği dikdörtgene eşit olduğu gösterilmişti. EL ile KTh'nin dikdörtgeni ise ATh'nin karesinden küçüktür [çünkü LTh ile KTh'nin dikdörtgeninden de küçüktür]; o hâlde açıktır ki şeklin yüzeyine eşit olan dairenin yarıçapı M'nin yarıçapından küçüktür; demek ki M dairesi şeklin yüzeyinden büyüktür.

1.37

λζ΄. Ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐν τῷ τμήματι τῆς σφαίρας ἐλάσσων ἐστὶ τοῦ κύκλου, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἠγμένῃ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος. Ἔστω σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΕΖ, καὶ ἔστω τμῆμα ἐν τῇ σφαίρᾳ, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ [καὶ ἐγγεγράφθω εἰς αὐτὸ τὸ εἰρημένον σχῆμα, καὶ ἐν τῷ τμήματι τοῦ κύκλου πολύγωνον], καὶ τὰ λοιπὰ τὰ αὐτὰ διαμέτρου μὲν τῆς σφαίρας οὔσης τῆς ΘΛ, ἐπεζευγμένων δὲ τῶν ΛΕ, ΘΑ, καὶ ἔστω κύκλος ὁ Μ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἔστω τῇ ΑΘ· δεικτέον ὅτι ὁ Μ κύκλος μείζων ἐστὶ τῆς τοῦ σχήματος ἐπιφανείας. Ἡ γὰρ ἐπιφάνεια τοῦ σχήματος δέδεικται ἴση οὖσα κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε τῆς ΕΘ καὶ τῶν ΕΖ, ΓΔ, ΚΑ· τὸ δὲ ὑπὸ τῆς ΕΘ καὶ τῶν ΕΖ, ΓΔ, ΚΑ δέδεικται ἴσον τῷ ὑπὸ τῶν ΕΛ, ΚΘ περιεχομένῳ· τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΕΛ, ΚΘ ἔλασσόν ἐστι τοῦ ἀπὸ τῆς ΑΘ [καὶ γὰρ τοῦ ΛΘ, ΚΘ]· φανερὸν οὖν ὅτι ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ κύκλου, ὅς ἐστιν ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ἐλάσσων ἐστὶ τῆς ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Μ· δῆλον ἄρα ὅτι ὁ Μ κύκλος μείζων ἐστὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ σχήματος.

1.38Önerme 38. Kesimin içine çizilen ve koni yüzeylerinin çevrelediği şekil, tabanı şeklinkiyle aynı, tepesi kürenin merkezi olan koniyle birlikte, tabanı şeklin yüzeyine, yüksekliği kürenin merkezinden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir.

Bir küre, içinde en büyük daire, yarım daireden küçük bir ABG parçası ve E merkezi olsun; ABG parçasının içine, öncekilerde olduğu gibi, AG dışında çift sayıda kenarlı bir çokgen çizilsin; BL yerinde kalmak üzere küre döndürülerek koni yüzeylerinin çevrelediği bir şekil oluştursun; AG çapı üzerindeki dairenin üzerine tepesi merkez olan bir koni kurulsun; tabanı şeklin yüzeyine, yüksekliği E merkezinden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşit bir K konisi alınsın. K konisinin, çevrelenen şekil ile AEG konisinin toplamına eşit olduğu gösterilmelidir.

ThH ve DZ çapları üzerindeki dairelerin üzerine de tepeleri E noktası olan koniler kurulsun. Bu durumda HBThE katı rombosu, tabanı HBTh konisinin yüzeyine, yüksekliği E'den HB'ye inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir. Koni yüzeyinin HTh ve ZD üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki kısmı ile ZED ve HETh koni yüzeylerinin çevrelediği kalan kısım da, tabanı HTh ve ZD üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki yüzeye, yüksekliği E'den ZH'ye inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir. Yine, ZD ve AG üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki yüzey ile AEG ve ZED koni yüzeylerinin çevrelediği kalan kısım, tabanı ZD ve AG üzerinden geçen paralel düzlemler arasındaki yüzeye, yüksekliği E'den ZA'ya inilen dikmeye eşit olan koniye eşittir. O hâlde söylenen koniler, şekil ile AEG konisinin toplamına eşit olacaktır. Bu konilerin yükseklikleri E'den çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşittir, tabanlarının toplamı da AZHBThDG şeklinin yüzeyine eşittir; K konisinin de yüksekliği aynıdır, tabanı da şeklin yüzeyine eşittir; o hâlde bu koni söylenen konilerin toplamına eşittir. Söylenen konilerin şekil ile AEG konisinin toplamına eşit olduğu gösterilmişti; o hâlde K konisi de şekil ile AEG konisinin toplamına eşittir.

Sonuç. Buradan açıktır ki tabanı, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daire, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koni, iç şekil ile koninin toplamından büyüktür. Çünkü söylenen koni, şekil ile tabanı kesimin tabanı, tepesi merkezde olan koninin toplamına eşit olan koniden, yani tabanı şeklin yüzeyine, yüksekliği merkezden çokgenin bir kenarına inilen dikmeye eşit olan koniden büyüktür; zira hem tabanı onun tabanından büyüktür [bu gösterilmiştir] hem de yüksekliği onun yüksekliğinden.

1.38

λη΄. Τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐν τῷ τμήματι ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενον σὺν τῷ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν τὴν αὐτὴν ἔχοντι τῷ σχήματι, κορυφὴν δὲ τὸ κέντρον τῆς σφαίρας, ἴσον ἐστὶ τῷ κώνῳ τῷ βάσιν ἔχοντι ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας ἐπὶ μίαν πλευρὰν τῶν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ. Ἔστω γὰρ σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος καὶ τμῆμα ἔλασσον ἡμικυκλίου τὸ ΑΒΓ καὶ κέντρον τὸ Ε, καὶ ἐγγεγράφθω εἰς τὸ ΑΒΓ τμῆμα πολύγωνον ἀρτιόπλευρον χωρὶς τῆς ΑΓ ὁμοίως τοῖς πρότερον, καὶ μενούσης τῆς ΒΛ περιενεχθεῖσα ἡ σφαῖρα ποιείτω σχῆμά τι ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενον, καὶ ἀπὸ τοῦ κύκλου τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΑΓ κῶνος ἀναγεγράφθω κορυφὴν ἔχων τὸ κέντρον, καὶ εἰλήφθω κῶνος ὁ Κ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ Ε κέντρου ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ· δεικτέον ὅτι ὁ Κ κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ περιεχομένῳ σχήματι σὺν τῷ κώνῳ τῷ ΑΕΓ. Ἀναγεγράφθωσαν δὴ καὶ κῶνοι ἀπὸ τῶν κύκλων τῶν περὶ διαμέτρους τὰς ΘΗ, ΔΖ κορυφὴν ἔχοντες τὸ Ε σημεῖον· οὐκοῦν ὁ μὲν ΗΒΘΕ ῥόμβος στερεὸς ἴσος ἐστὶ κώνῳ, οὗ ἡ μὲν βάσις ἴση ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΗΒΘ κώνου, τὸ ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὴν ΗΒ ἀγομένῃ καθέτῳ, τὸ δὲ περίλειμμα τὸ περιεχόμενον ὑπὸ τῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΗΘ, ΖΔ καὶ τῶν κωνικῶν τῶν ΖΕΔ, ΗΕΘ ἴσον ἐστὶ κώνῳ, οὗ ἡ βάσις μέν ἐστιν ἴση τῇ ἐπιφανείᾳ τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΗΘ, ΖΔ, ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὴν ΖΗ καθέτῳ ἠγμένῃ, Πάλιν τὸ περίλειμμα τὸ περιεχόμενον ὑπό τε τῆς ἐπιφανείας τῆς μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΖΔ, ΑΓ καὶ τῶν κωνικῶν τῶν ΑΕΓ, ΖΕΔ ἴσον ἐστὶ κώνῳ, οὗ ἡ μὲν βάσις ἴση ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τῇ μεταξὺ τῶν παραλλήλων ἐπιπέδων τῶν κατὰ τὰς ΖΔ, ΑΓ, ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ τὴν ΖΑ καθέτῳ ἠγμένῃ· οἱ οὖν εἰρημένοι κῶνοι ἴσοι ἔσονται τῷ σχήματι μετὰ τοῦ ΑΕΓ κώνου. Καὶ ὕψος μὲν ἴσον ἔχουσιν τῇ ἀπὸ τοῦ Ε ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ, τὰς δὲ βάσεις ἴσας τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΑΖΗΒΘΔΓ σχήματος· ἔχει δὲ καὶ ὁ Κ κῶνος τὸ αὐτὸ ὕψος καὶ βάσιν ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος· ἴσος ἄρα ἐστὶν ὁ κῶνος τοῖς εἰρημένοις κώνοις. Οἱ δὲ εἰρημένοι κῶνοι ἐδείχθησαν ἴσοι τῷ σχήματι καὶ τῷ ΑΕΓ κώνῳ· καὶ ὁ Κ ἄρα κῶνος ἴσος ἐστὶ τῷ τε σχήματι καὶ τῷ ΑΕΓ κώνῳ. ΠΟΡΙΣΜΑ. Ἐκ δὴ τούτου φανερὸν ὅτι ὁ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἠγμένῃ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας, μείζων ἐστὶ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος σὺν τῷ κώνῳ· ὁ γὰρ προειρημένος κῶνος μείζων ἐστὶ τοῦ κώνου τοῦ ἴσου τῷ σχήματι σὺν τῷ κώνῳ τῷ βάσιν μὲν ἔχοντι τὴν βάσιν τοῦ τμήματος, τὴν δὲ κορυφὴν πρὸς τῷ κέντρῳ, τουτέστι τοῦ τὴν βάσιν μὲν ἔχοντος ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐπὶ μίαν πλευρὰν τοῦ πολυγώνου καθέτῳ ἠγμένῃ· ἥ τε γὰρ βάσις τῆς βάσεως μείζων ἐστὶ [δέδεικται γὰρ τοῦτο] καὶ τὸ ὕψος τοῦ ὕψους.

1.39Önerme 39. Bir küre ve içinde en büyük daire ABG olsun; AB'nin ayırdığı, yarım daireden küçük bir parça kesilsin; merkez D olsun; D merkezinden A ile B'ye AD ve DB birleştirilsin; böylece oluşan dilimin çevresine bir çokgen, çokgenin çevresine de bir daire çizilsin; bu daire ABG dairesiyle aynı merkezli olacaktır. EK yerinde kalmak üzere çokgen döndürülüp yine eski yerine getirilirse, çevrel daire bir küre yüzeyi üzerinde dolaşacaktır. Çokgenin köşeleri daireler çizecek; bu dairelerin çapları, çokgenin köşelerini birleştiren ve AB'ye paralel olan doğrulardır. Çokgenin kenarlarının küçük daireye değdiği noktalar da küçük kürede daireler çizecek; bunların çapları, değme noktalarını birleştiren ve AB'ye paralel olan doğrular olacaktır. Kenarlar koni yüzeyleri üzerinde dolaşacak ve koni yüzeylerinin çevrelediği, tabanı ZH üzerindeki daire olan bir çevrel şekil oluşacaktır. Söylenen şeklin yüzeyi, tabanı AB üzerindeki daire olan küçük kesimin yüzeyinden büyüktür.

AM ve BN teğetleri çizilsin; bunlar bir koni yüzeyi üzerinde dolaşacak ve AMThELNB çokgeninin oluşturduğu şeklin yüzeyi, tabanı AB çapı üzerindeki daire olan küre kesiminin yüzeyinden büyük olacaktır [çünkü bir düzlemde aynı sınıra, yani AB çapı üzerindeki daireye sahiptirler ve kesim şekil tarafından kuşatılır]. ZM ve HN'nin oluşturduğu koni yüzeyi de MA ve NB'nin oluşturduğundan büyüktür; çünkü ZM MA'dan büyüktür [dik açının karşısındadır], NH de NB'den; bu durumda yüzey yüzeyden büyük olur [bunlar lemmalarda gösterilmiştir]. O hâlde açıktır ki çevrel şeklin yüzeyi de küçük kürenin kesiminin yüzeyinden büyüktür.

Sonuç. Şu da açıktır: dilimin çevresine çizilen şeklin yüzeyi, yarıçapının karesi, çokgenin bir kenarı ile, çokgenin köşelerini birleştiren doğruların hepsi ve ayrıca söylenen çokgenin tabanının yarısının toplamının çevrelediği dikdörtgene eşit olan daireye eşittir [çünkü çokgenin oluşturduğu şekil büyük kürenin kesiminin içine çizilmiştir; bu da önce yazılandan açıktır].

1.39

λθ΄. Ἔστω σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΓ, καὶ τετμήσθω ἔλασσον ἡμικυκλίου, ὃ ἀποτέμνει ἡ ΑΒ, καὶ κέντρον τὸ Δ, καὶ ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ Δ ἐπὶ τὰ Α, Β ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΑΔ, ΔΒ, καὶ περὶ τὸν γεννηθέντα τομέα περιγεγράφθω πολύγωνον καὶ περὶ αὐτὸ κύκλος ἕξει δὴ τὸ αὐτὸ κέντρον τῷ ΑΒΓ κύκλῳ. Ἐὰν δὴ μενούσης τῆς ΕΚ περιενεχθὲν τὸ πολύγωνον εἰς τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποκατασταθῇ, ὁ περιγεγραμμένος κύκλος κατὰ ἐπιφανείας οἰσθήσεται σφαίρας, καὶ αἱ γωνίαι τοῦ πολυγώνου κύκλους γράψουσιν, ὧν αἱ διάμετροι ἐπιζευγνύουσιν τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου οὖσαι παράλληλοι τῇ ΑΒ, τὰ δὲ σημεῖα, καθʼ ἃ ἅπτονται τοῦ ἐλάσσονος κύκλου αἱ τοῦ πολυγώνου πλευραί, κύκλους γράφουσιν ἐν τῇ ἐλάσσονι σφαίρᾳ, ὧν διάμετροι ἔσονται αἱ ἐπιζευγνύουσαι τὰς ἁφὰς παράλληλοι οὖσαι τῇ ΑΒ, αἱ δὲ πλευραὶ κατὰ κωνικῶν ἐπιφανειῶν οἰσθήσονται, καὶ ἔσται τὸ περιγραφὲν σχῆμα ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενον, οὗ βάσις ὁ περὶ τὴν ΖΗ κύκλος· ἡ δὴ τοῦ εἰρημένου σχήματος ἐπιφάνεια μείζων ἐστὶ τῆς τοῦ ἐλάσσονος τμήματος ἐπιφανείας, οὗ βάσις ὁ περὶ τὴν ΑΒ κύκλος. Ἤχθωσαν γὰρ ἐφαπτόμεναι αἱ ΑΜ, ΒΝ· κατὰ κωνικῆς ἄρα ἐπιφανείας οἰσθήσονται, καὶ τὸ σχῆμα τὸ γενηθὲν ὑπὸ τοῦ πολυγώνου τοῦ ΑΜΘΕΛΝΒ μείζονα ἕξει τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ τμήματος τῆς σφαίρας, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ κύκλος [πέρας γὰρ ἐν ἑνὶ ἐπιπέδῳ τὸ αὐτὸ ἔχουσιν τὸν περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ κύκλον, καὶ περιλαμβάνεται τὸ τμῆμα ὑπὸ τοῦ σχήματος]. Ἀλλʼ ἡ γεγενημένη ὑπὸ τῶν ΖΜ, ΗΝ ἐπιφάνεια κώνου μείζων ἐστὶ τῆς γεγενημένης ὑπὸ τῶν ΜΑ, ΝΒ· ἡ μὲν γὰρ ΖΜ τῆς ΜΑ μείζων ἐστὶ [ὑπὸ γὰρ ὀρθὴν ὑποτείνει], ἡ δὲ ΝΗ τῆς ΝΒ, ὅταν δὲ τοῦτο ᾖ, μείζων γίνεται ἡ ἐπιφάνεια τῆς ἐπιφανείας [ταῦτα γὰρ δέδεικται ἐν τοῖς λήμμασιν]. Δῆλον οὖν ὅτι καὶ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος ἡ ἐπιφάνεια μείζων ἐστὶ τῆς τοῦ τμήματος ἐπιφανείας τῆς ἐλάσσονος σφαίρας. ΠΟΡΙΣΜΑ. Καὶ φανερὸν ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος τοῦ περὶ τὸν τομέα ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου δύναται τὸ περιεχόμενον ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ πολυγώνου καὶ τῶν ἐπιζευγνυουσῶν πασῶν τὰς γωνίας τοῦ πολυγώνου καὶ ἔτι τῆς ἡμισείας τῆς βάσεως τοῦ εἰρημένου πολυγώνου [τὸ γὰρ ὑπὸ τοῦ πολυγώνου γεγραμμένον σχῆμα ἐγγεγραμμένον ἐστὶν εἰς τὸ τμῆμα τῆς μείζονος σφαίρας, τοῦτο δὲ δῆλον διὰ τὸ προγεγραμμένον].

1.40Önerme 40. Dilimin çevresine çizilen şeklin yüzeyi, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daireden büyüktür.

Bir küre, üzerinde en büyük daire ABGD ve E merkezi olsun; dilimin çevresine LKZ çokgeni, onun çevresine de bir daire çizilsin ve öncekilerde olduğu gibi bir şekil oluşsun; yarıçapının karesi, çokgenin bir kenarı ile birleştiren doğruların hepsi ve KL'nin yarısının toplamının çevrelediği dikdörtgene eşit bir N dairesi olsun. Söylenen alan MTh ile ZH'nin dikdörtgenine eşittir [ZH büyük kürenin kesiminin yüksekliğidir; bu önceden gösterildi]. O hâlde N dairesinin yarıçapının karesi, MTh ile HZ'nin çevrelediği dikdörtgene eşittir. HZ ise DX'ten büyüktür [DX küçük kesimin yüksekliğidir. Çünkü KZ'yi birleştirirsek DA'ya paralel olur; AB de KL'ye paraleldir ve ZE ortaktır; o hâlde ZKH üçgeni DAX üçgenine benzerdir. ZK de AD'den büyüktür; o hâlde ZH de DX'ten büyüktür]; MTh ise GD çapına eşittir [çünkü EO birleştirilirse, MO OZ'ye, ThE de EZ'ye eşit olduğundan EO MTh'ye paraleldir; o hâlde MTh EO'nun iki katıdır. GD de EO'nun iki katıdır; o hâlde MTh GD'ye eşittir]; GD ile DX'in dikdörtgeni de AD'nin karesine eşittir. O hâlde KZL şeklinin yüzeyi, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan AB çapı üzerindeki dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daireden büyüktür; çünkü N dairesi dilimin çevresine çizilen şeklin yüzeyine eşittir.

Sonuç 1. Dilimin çevresine çizilen şekil, tabanı KL çapı üzerindeki daire, tepesi merkez olan koniyle birlikte, tabanı şeklin yüzeyine, yüksekliği merkezden kenara inilen dikmeye eşit olan koniye eşit olur [bu dikme kürenin yarıçapına eşittir; çünkü dilimin çevresine çizilen şekil, merkezi aynı olan büyük kürenin kesiminin içine çizilmiştir; o hâlde söylenen, önce yazılandan açıktır].

Sonuç 2. Buradan şu da açıktır: çevrel şekil koniyle birlikte, tabanı yarıçapı küçük kürenin kesiminin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daire, yüksekliği de yarıçap olan koniden büyüktür; çünkü şekil ile koninin toplamına eşit olan koninin tabanı söylenen daireden büyük, yüksekliği de küçük kürenin yarıçapına eşit olacaktır.

1.40

μ΄. Τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος τῷ τομεῖ ἡ ἐπιφάνεια μείζων ἐστὶ κύκλου, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἠγμένῃ ἐπὶ τὴν περιφέρειαν τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος. Ἔστω γὰρ σφαῖρα καὶ μέγιστος κύκλος ἐπʼ αὐτῆς ὁ ΑΒΓΔ καὶ κέντρον τὸ Ε, καὶ περὶ τὸν τομέα περιγεγράφθω τὸ ΛΚΖ πολύγωνον, καὶ περὶ αὐτὸ κύκλος περιγεγράφθω, καὶ γεγενήσθω σχῆμα, καθάπερ πρότερον, καὶ ἔστω κύκλος ὁ Ν, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ πολυγώνου καὶ πασῶν τῶν ἐπιζευγνυουσῶν σὺν τῇ ἡμισείᾳ τῆς ΚΛ. Ἀλλὰ τὸ εἰρημένον χωρίον ἴσον ἐστὶ τῷ ὑπὸ τῆς ΜΘ καὶ ΖΗ [ὃ δή ἐστιν ὕψος τοῦ τμήματος τῆς μείζονος σφαίρας· τοῦτο γὰρ προδέδεικται]. Τοῦ ἄρα Ν κύκλου ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ ὑπὸ ΜΘ, ΗΖ περιεχομένῳ. Ἀλλʼ ἡ μὲν ΗΖ μείζων ἐστὶ τῆς ΔΞ [ὅ ἐστιν ὕψος τοῦ ἐλάσσονος τμήματος· ἐὰν γὰρ ἐπιζεύξωμεν τὴν ΚΖ, ἔσται παράλληλος τῇ ΔΑ. Ἔστιν δὲ καὶ ἡ ΑΒ τῇ ΚΛ παράλληλος, καὶ κοινὴ ἡ ΖΕ· ὅμοιον ἄρα τὸ ΖΚΗ τρίγωνον τῷ ΔΑΞ τριγώνῳ. Καί ἐστιν μείζων ἡ ΖΚ τῆς ΑΔ· μείζων ἄρα καὶ ἡ ΖΗ τῆς ΔΞ], ἴση δὲ ἡ ΜΘ τῇ διαμέτρῳ τῇ ΓΔ [ἐὰν γὰρ ἐπιζευχθῇ ἡ ΕΟ, ἐπεὶ ἴση ἐστὶν ἡ μὲν ΜΟ τῇ ΟΖ, ἡ δὲ ΘΕ τῇ ΕΖ, παράλληλος ἄρα ἐστὶν ἡ ΕΟ τῇ ΜΘ· διπλασία ἄρα ἐστὶν ἡ ΜΘ τῇ ΕΟ. Ἀλλὰ καὶ ἡ ΓΔ διπλασία ἐστὶν τῆς ΕΟ· ἴση ἄρα ἐστὶν ἡ ΜΘ τῇ ΓΔ], τὸ δὲ ὑπὸ τῶν ΓΔ, ΔΞ ἴσον τῷ ἀπὸ τῆς ΑΔ· ἡ ἄρα τοῦ σχήματος τοῦ ΚΖΛ ἐπιφάνεια μείζων ἐστὶ τοῦ κύκλου, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἠγμένῃ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος, τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΑΒ· ὁ γὰρ Ν κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ περιγεγραμμένου περὶ τὸν τομέα σχήματος. ΠΟΡΙΣΜΑ α΄. Γίνεται δὴ καὶ τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα περὶ τὸν τομέα σὺν τῷ κώνῳ, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΚΛ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ κέντρον, ἴσον κώνῳ, οὗ ἡ μὲν βάσις ἴση ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ σχήματος, ὕψος δὲ τῇ ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐπὶ τὴν πλευρὰν καθέτῳ ἠγμένῃ [ἣ δὴ ἴση ἐστὶ τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας· τὸ γὰρ περιγεγραμμένον σχῆμα τῷ τομεῖ ἐγγεγραμμένον ἐστὶν εἰς τὸ τμῆμα τῆς μείζονος σφαίρας, ἧς κέντρον ἐστὶ τὸ αὐτό· δῆλον οὖν τὸ λεγόμενόν ἐστιν ἐκ τοῦ προγεγραμμένου]. ΠΟΡΙΣΜΑ β΄. Ἐκ τούτου δὲ φανερὸν ὅτι τὸ περιγεγραμμένον σχῆμα σὺν τῷ κώνῳ μεῖζόν ἐστι κώνου τοῦ βάσιν μὲν ἔχοντος τὸν κύκλον, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος τῆς ἐλάσσονος σφαίρας ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἠγμένῃ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος, ὕψος δὲ τῇ ἐκ τοῦ κέντρου· ὁ γὰρ ἴσος κῶνος τῷ σχήματι σὺν τῷ κώνῳ τὴν μὲν βάσιν μείζονα ἕξει τοῦ εἰρημένου κύκλου, τὸ δὲ ὕψος ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἐλάσσονος σφαίρας.

1.41Önerme 41. Yine bir küre, içinde en büyük daire, yarım daireden küçük bir ABG parçası ve D merkezi olsun; ABG diliminin içine çift açılı bir çokgen, çevresine de buna benzer bir çokgen çizilsin, kenarları kenarlara paralel olsun; çevrel çokgenin çevresine de bir daire çizilsin; öncekilerde olduğu gibi HB yerinde kalmak üzere daireler döndürülüp koni yüzeylerinin çevrelediği şekiller oluştursun. Gösterilmelidir ki çevrel şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı, çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranının ikilenmişidir; koniyle birlikte şeklin [koniyle birlikte öbür şekle] oranı da aynı oranın üçlenmişidir.

Yarıçapının karesi, çevrel çokgenin bir kenarı ile köşeleri birleştiren doğruların hepsi ve ayrıca EZ'nin yarısının toplamının dikdörtgenine eşit olan M dairesi olsun; M dairesi çevrel şeklin yüzeyine eşit olacaktır. Yarıçapının karesi, iç çokgenin bir kenarı ile köşeleri birleştiren doğruların hepsi ve AG'nin yarısının toplamının çevrelediği dikdörtgene eşit olan N dairesi de alınsın; bu da iç şeklin yüzeyine eşit olacaktır. Söylenen alanların birbirine oranı ise EK kenarının karesinin AL kenarının karesine oranıdır [o hâlde çokgenin çokgene oranı neyse, M dairesinin N dairesine oranı da odur]; o hâlde açıktır ki çevrel şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı, EK'nin AL'ye oranının ikilenmişidir [çokgenin çokgene oranıyla da aynıdır]. Yine tabanı M'ye eşit, yüksekliği küçük kürenin yarıçapı olan bir X konisi olsun; bu koni, çevrel şekil ile tabanı EZ üzerindeki daire, tepesi D olan koninin toplamına eşittir. Tabanı N'ye eşit, yüksekliği D'den AL'ye inilen dikme olan başka bir O konisi olsun; bu da iç şekil ile tabanı AG çapı üzerindeki daire, tepesi D merkezi olan koninin toplamına eşit olacaktır; çünkü bunların hepsi önceden yazılmıştır. EK'nin küçük kürenin yarıçapına oranı, AL'nin [D] merkezinden AL'ye inilen dikmeye oranına eşittir; EK'nin AL'ye oranının da M dairesinin yarıçapının N dairesinin yarıçapına oranına eşit olduğu gösterildi [çapın çapa oranına da]. O hâlde X'in tabanı olan dairenin çapının O'nun tabanı olan dairenin çapına oranı, X konisinin yüksekliğinin O konisinin yüksekliğine oranına eşit olacaktır [demek ki koniler benzerdir]. O hâlde X konisinin O konisine oranı, çapın çapa oranının üçlenmişidir; açıktır ki koniyle birlikte çevrel şeklin, koniyle birlikte iç şekle oranı da EK'nin AL'ye oranının üçlenmişidir.

1.41

μα΄. Ἔστω πάλιν σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος καὶ τμῆμα ἔλασσον ἡμικυκλίου τὸ ΑΒΓ καὶ κέντρον τὸ Δ, καὶ εἰς τὸν ΑΒΓ τομέα ἐγγεγράφθω πολύγωνον ἀρτιόγωνον, καὶ τούτῳ ὅμοιον περιγεγράφθω, καὶ παράλληλοι ἔστωσαν αἱ πλευραὶ ταῖς πλευραῖς, καὶ κύκλος περιγεγράφθω περὶ τὸ περιγεγραμμένον πολύγωνον, καὶ ὁμοίως τοῖς πρότερον μενούσης τῆς ΗΒ περιενεχθέντες οἱ κύκλοι ποιείτωσαν σχήματα ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενα· δεικτέον ὅτι ἡ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος ἐπιφάνεια πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐπιφάνειαν διπλασίονα λόγον ἔχει ἢ ἡ πλευρὰ ἡ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ ἐγγεγραμμένου πολυγώνου, τὸ δὲ σχῆμα σὺν τῷ κώνῳ τριπλασίονα λόγον ἔχει τοῦ αὐτοῦ. Ἔστω γὰρ ὁ Μ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου καὶ πασῶν τῶν ἐπιζευγνυουσῶν τὰς γωνίας καὶ ἔτι τῆς ἡμισείας τῆς ΕΖ· ἔσται δὴ ὁ Μ κύκλος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος. Εἰλήφθω δὴ καὶ ὁ Ν κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴσον δύναται τῷ περιεχομένῳ ὑπό τε μιᾶς πλευρᾶς τοῦ ἐγγεγραμμένου πολυγώνου καὶ πασῶν τῶν ἐπιζευγνυουσῶν τὰς γωνίας σὺν τῇ ἡμισείᾳ τῆς ΑΓ· ἔσται δὴ καὶ οὗτος ἴσος τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος. Ἀλλὰ τὰ εἰρημένα χωρία ἐστὶ πρὸς ἄλληλα ὡς τὸ ἀπὸ τῆς ΕΚ πλευρᾶς πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς ΑΛ πλευρᾶς [καὶ ὡς ἄρα τὸ πολύγωνον πρὸς τὸ πολύγωνον, ὁ Μ κύκλος πρὸς τὸν Ν κύκλον]· φανερὸν οὖν ὅτι καὶ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος διπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΚ πρὸς ΑΛ [τὸν δὲ αὐτόν, ὃν καὶ τὸ πολύγωνον]. Ἔστω πάλιν κῶνος ὁ Ξ βάσιν μὲν ἔχων τῷ Μ ἴσην, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἐλάσσονος σφαίρας· ἴσος δὴ οὗτός ἐστιν ὁ κῶνος τῷ περιγεγραμμένῳ σχήματι σὺν τῷ κώνῳ, οὗ βάσις ὁ περὶ τὴν ΕΖ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Δ. Καὶ ἔστω ἄλλος κῶνος ὁ Ο βάσιν μὲν ἴσην ἔχων τῷ Ν, ὕψος δὲ τὴν ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὴν ΑΛ κάθετον ἠγμένην· ἔσται δὴ καὶ οὗτος ἴσος τῷ ἐγγεγραμμένῳ σχήματι σὺν τῷ κώνῳ, οὗ βάσις ὁ περὶ διάμετρον τὴν ΑΓ κύκλος, κορυφὴ δὲ τὸ Δ κέντρον· ταῦτα γὰρ πάντα προγέγραπται. Καὶ [ἐπεί] ἐστιν ὡς ἡ ΕΚ πρὸς τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἐλάσσονος σφαίρας οὕτως ἡ ΑΛ πρὸς τὴν ἀπὸ τοῦ κέντρου [τοῦ Δ] ἐπὶ τὴν ΑΛ κάθετον ἠγμένην, ἐδείχθη δὲ ὡς ἡ ΕΚ πρὸς τὴν ΑΛ οὕτως ἡ ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Μ κύκλου πρὸς τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τοῦ Ν κύκλου [καὶ ἡ διάμετρος πρὸς τὴν διάμετρον]· ἔσται ἄρα ὡς ἡ διάμετρος τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ Ξ, πρὸς τὴν διάμετρον τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ Ο, οὕτως τὸ ὕψος τοῦ Ξ κώνου πρὸς τὸ ὕψος τοῦ Ο κώνου [ὅμοιοι ἄρα εἰσὶν οἱ κῶνοι], Ὁ Ξ ἄρα κῶνος πρὸς τὸν Ο κῶνον τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ διάμετρος πρὸς τὴν διάμετρον· φανερὸν οὖν ὅτι καὶ τὸ σχῆμα τὸ περιγεγραμμένον σὺν τῷ κώνῳ πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον σὺν τῷ κώνῳ τριπλασίονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ ΕΚ πρὸς ΑΛ.

1.42Önerme 42. Yarım küreden küçük her küre kesiminin yüzeyi, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daireye eşittir.

Bir küre ve içinde en büyük daire ABG olsun; kürede, yarım küreden küçük ve tabanı ABG dairesine dik olan AG üzerindeki daire olan bir kesim bulunsun; yarıçapı AB'ye eşit bir Z dairesi alınsın. ABG kesiminin yüzeyinin Z dairesine eşit olduğu gösterilmelidir.

Eşit değilse, yüzey Z dairesinden büyük olsun. D merkezi alınsın ve D'den A ile G'ye birleştirilen doğrular uzatılsın. Kesimin yüzeyi ile Z dairesi eşit olmayan iki büyüklük olduğuna göre, ABG diliminin içine eşkenar ve çift açılı bir çokgen, çevresine de buna benzer başka bir çokgen çizilsin; öyle ki çevrel çokgenin iç çokgene oranı, küre kesiminin yüzeyinin Z dairesine oranından küçük olsun. Daire öncekilerde olduğu gibi döndürülünce, koni yüzeylerinin çevrelediği, biri çevrel biri iç iki şekil olacak; çevrel şeklin yüzeyinin iç şeklin yüzeyine oranı, çevrel çokgenin iç çokgene oranına eşit olacaktır; çünkü iki oran da çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranının ikilenmişidir. Çevrel çokgenin iç çokgene oranı ise söylenen kesimin yüzeyinin Z dairesine oranından küçüktür; çevrel şeklin yüzeyi de kesimin yüzeyinden büyüktür; o hâlde iç şeklin yüzeyi de Z dairesinden büyüktür. Bu ise imkânsızdır; çünkü şeklin söylenen yüzeyinin o büyüklükteki daireden küçük olduğu gösterilmişti.

Yine daire yüzeyden büyük olsun; benzer çokgenler çevresine ve içine çizilsin ve çevrel çokgenin iç çokgene oranı, dairenin kesimin yüzeyine oranından küçük olsun [aynı şekilde bir imkânsızlık çıkar]. O hâlde yüzey Z dairesinden büyük değildir. Küçük olmadığı da gösterildi; o hâlde eşittir.

1.42

μβ΄. Παντὸς τμήματος σφαίρας ἐλάσσονος ἡμισφαιρίου ἡ ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἠγμένῃ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος τῆς σφαίρας. Ἔστω σφαῖρα καὶ μέγιστος ἐν αὐτῇ κύκλος ὁ ΑΒΓ καὶ τμῆμα ἐν αὐτῇ ἔλασσον ἡμισφαιρίου, οὗ βάσις ὁ περὶ τὴν ΑΓ κύκλος πρὸς ὀρθὰς ὢν τῷ ΑΒΓ κύκλῳ, καὶ εἰλήφθω κύκλος ὁ Ζ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΑΒ· δεῖ δὴ δεῖξαι ὅτι ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ΑΒΓ τμήματος ἴση ἐστὶ τῷ Ζ κύκλῳ. Εἰ γὰρ μή, ἔστω μείζων ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Ζ κύκλου, καὶ εἰλήφθω τὸ Δ κέντρον, καὶ ἀπὸ τοῦ Δ ἐπὶ τὰ Α, Γ ἐπιζευχθεῖσαι ἐκβεβλήσθωσαν· καὶ δύο μεγεθῶν ἀνίσων ὄντων, τῆς τε ἐπιφανείας τοῦ τμήματος καὶ τοῦ Ζ κύκλου, ἐγγεγράφθω εἰς τὸν ΑΒΓ τομέα πολύγωνον ἰσόπλευρον καὶ ἀρτιογώνιον, καὶ ἄλλο τούτῳ ὅμοιον περιγεγράφθω, ὥστε τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχειν ἤπερ ἡ ἐπιφάνεια τοῦ τμήματος τῆς σφαίρας πρὸς τὸν Ζ κύκλον, περιενεχθέντος δὲ τοῦ κύκλου, ὡς καὶ πρότερον, ἔσται δύο σχήματα ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενα, ὧν τὸ μὲν περιγεγραμμένον, τὸ δὲ ἐγγεγραμμένον, καὶ ἡ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος ἐπιφάνεια πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου ἔσται ὡς τὸ περιγεγραμμένον πολύγωνον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον· ἑκάτερος γὰρ τῶν λόγων διπλάσιός ἐστι τοῦ ὃν ἔχει ἡ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πλευρὰ πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου πλευράν, Ἀλλὰ τὸ περιγεγραμμένον πολύγωνον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ τοῦ εἰρημένου τμήματος ἐπιφάνεια πρὸς τὸν Ζ κύκλον, μείζων δὲ ἐστιν ἡ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος ἐπιφάνεια τῆς ἐπιφανείας τοῦ τμήματος· καὶ ἡ τοῦ ἐγγεγραμμένου σχήματος ἐπιφάνεια ἄρα μείζων ἐστὶ τοῦ Ζ κύκλου· ὅπερ ἀδύνατον· δέδεικται γὰρ ἡ εἰρημένη τοῦ σχήματος ἐπιφάνεια ἐλάσσων οὖσα τοῦ τηλικούτου κύκλου. Ἔστω πάλιν ὁ κύκλος μείζων τῆς ἐπιφανείας, καὶ περιγεγράφθω καὶ ἐγγεγράφθω ὅμοια πολύγωνα, καὶ τὸ περιγεγραμμένον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἐχέτω τοῦ ὃν ἔχει ὁ κύκλος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ τμήματος. Οὐκ ἄρα μείζων ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Ζ κύκλου. Ἐδείχθη δὲ ὡς οὐδὲ ἐλάσσων· ἴση ἄρα.

1.43Önerme 43. Kesim yarım küreden büyükse de, yüzeyi aynı şekilde, yarıçapı tepeden kesimin tabanı olan dairenin çevresine çizilen doğruya eşit olan daireye eşittir.

Bir küre ve içinde en büyük daire olsun; kürenin AD üzerinden geçen dik bir düzlemle kesildiği düşünülsün; ABD yarım küreden küçük olsun; BG çapı AD'ye dik olsun; B ve G'den A'ya BA ve AG birleştirilsin. Yarıçapı AB'ye eşit E dairesi, yarıçapı AG'ye eşit Z dairesi, yarıçapı BG'ye eşit H dairesi olsun; o hâlde H dairesi E ve Z dairelerinin toplamına eşittir. H dairesi kürenin bütün yüzeyine eşittir [çünkü ikisi de BG çapı üzerindeki dairenin dört katıdır]; E dairesi de ABD kesiminin yüzeyine eşittir [çünkü bu, yarım küreden küçük kesim için gösterildi]; o hâlde geriye kalan Z dairesi, yarım küreden büyük olan AGD kesiminin yüzeyine eşittir.

1.43

μγ΄. Καὶ ἐὰν μεῖζον ἡμισφαιρίου ᾗ τμῆμα, ὁμοίως αὐτοῦ ἡ ἐπιφάνεια ἴση ἐστὶ κύκλῳ, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἔσται τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἠγμένῃ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος. Ἔστω γὰρ σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος, καὶ νοείσθω τετμημένη ἐπιπέδῳ ὀρθῷ τῷ κατὰ τὴν ΑΔ, καὶ τὸ ΑΒΔ ἔλασσον ἔστω ἡμισφαιρίου, καὶ διάμετρος ἡ ΒΓ πρὸς ὀρθὰς τῇ ΑΔ, καὶ ἀπὸ τῶν Β, Γ ἐπὶ τὸ Α ἐπεζεύχθωσαν αἱ ΒΑ, ΑΓ, καὶ ἔστω ὁ μὲν Ε κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΑΒ, ὁ δὲ Ζ κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΑΓ, ὁ δὲ Η κύκλος, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ΒΓ· καὶ ὁ Η ἄρα κύκλος ἴσος ἐστὶ τοῖς δυσὶ κύκλοις τοῖς Ε, Ζ. Ὁ δὲ Η κύκλος ἴσος ἐστὶν ὅλῃ τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς σφαίρας [ἐπειδήπερ ἑκατέρα τετραπλασία ἐστὶ τοῦ περὶ διάμετρον τὴν ΒΓ κύκλου], ὁ δὲ Ε κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ΑΒΔ τμήματος [δέδεικται γὰρ τοῦτο ἐπὶ τοῦ ἐλάσσονος ἡμισφαιρίου]· λοιπὸς ἄρα ὁ Ζ κύκλος ἴσος ἐστὶ τῇ τοῦ ΑΓΔ τμήματος ἐπιφανείᾳ, ὃ δή ἐστι μεῖζον ἡμισφαιρίου.

1.44Önerme 44. Her katı küre dilimine şu koni eşittir: tabanı, dilimin kapsadığı küre kesiminin yüzeyine, yüksekliği kürenin yarıçapına eşit olan koni.

Bir küre, içinde en büyük daire ABD ve G merkezi olsun; tabanı ABD yayı üzerindeki yüzeye eşit olan daire, yüksekliği BG'ye eşit olan bir koni olsun. ABGD diliminin söylenen koniye eşit olduğu gösterilmelidir.

Eşit değilse, dilim koniden büyük olsun ve söylendiği gibi bir Th konisi konsun. Dilim ile Th konisi eşit olmayan iki büyüklük olduğuna göre, D ve E iki doğru bulunsun; D E'den büyük olsun ve D'nin E'ye oranı dilimin koniye oranından küçük olsun; Z ve H iki doğrusu da, D Z'yi, Z H'yi, H de E'yi eşit farkla aşacak şekilde alınsın. Dairenin düzlem diliminin çevresine eşkenar ve çift açılı bir çokgen, içine de buna benzer bir çokgen çizilsin; öyle ki çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı D'nin Z'ye oranından küçük olsun; daire öncekilerde olduğu gibi döndürülerek koni yüzeylerinin çevrelediği iki şekil oluşsun. O hâlde tepesi G noktası olan koniyle birlikte çevrel şeklin, koniyle birlikte iç şekle oranı, çevrel çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranının üçlenmişidir. Çevrel çokgenin kenarının [iç çokgeninkine] oranı ise D'nin Z'ye oranından küçüktür; o hâlde söylenen katı şeklin oranı, D'nin Z'ye oranının üçlenmişinden küçük olacaktır. D'nin E'ye oranı ise D'nin Z'ye oranının üçlenmişinden büyüktür; o hâlde dilimin çevresine çizilen katı şeklin iç şekle oranı D'nin E'ye oranından küçüktür. D'nin E'ye oranı da katı dilimin Th konisine oranından küçüktür; o hâlde katı dilimin Th konisine oranı, dilimin çevresine çizilen şeklin iç şekle oranından büyüktür. Yer değiştirerek de öyledir; çevrel katı şekil ise dilimden büyüktür; o hâlde dilimin içine çizilen şekil de Th konisinden büyüktür. Bu ise imkânsızdır; çünkü yukarıda bu şeklin o büyüklükteki koniden küçük olduğu gösterilmişti [yani tabanı, yarıçapı kesimin tepesinden kesimin tabanı olan dairenin çevresine birleştirilen doğruya eşit olan daire, yüksekliği de kürenin yarıçapı olan koniden; bu da söylenen Th konisidir; çünkü tabanı kesimin yüzeyine, yani söylenen daireye eşit bir dairedir, yüksekliği de kürenin yarıçapına eşittir]. O hâlde katı dilim Th konisinden büyük değildir.

Şimdi yine Th konisi katı dilimden büyük olsun. Yine aynı şekilde, E'den büyük olan D'nin E'ye oranı koninin dilime oranından küçük olsun; Z ve H de farklar aynı olacak şekilde alınsın; düzlem dilimin çevresine çizilen çift açılı çokgenin kenarının iç çokgenin kenarına oranı D'nin Z'ye oranından küçük olsun [ve katı dilimin çevresinde ve içinde katı şekiller oluşsun]. Aynı şekilde göstereceğiz ki dilimin çevresine çizilen katı şeklin iç şekle oranı, D'nin E'ye oranından, dolayısıyla Th konisinin dilime oranından küçüktür [dolayısıyla dilimin koniye oranı da kesimdeki iç katı şeklin çevrel şekle oranından küçüktür]. Dilim ise içine çizilen şekilden büyüktür; o hâlde Th konisi çevrel şekilden büyüktür. Bu ise imkânsızdır [çünkü o büyüklükteki koninin, dilimin çevresine çizilen şekilden küçük olduğu gösterilmişti]. O hâlde dilim Th konisine eşittir.

1.44

μδ΄. Παντὶ τομεῖ σφαίρας ἴσος ἐστὶ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων ἴσην τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ τμήματος τῆς σφαίρας τοῦ κατὰ τὸν τομέα, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας. Ἔστω σφαῖρα καὶ ἐν αὐτῇ μέγιστος κύκλος ὁ ΑΒΔ καὶ κέντρον τὸ Γ καὶ κῶνος ὁ βάσιν μὲν ἔχων τὸν κύκλον τὸν ἴσον τῇ κατὰ τὴν ΑΒΔ περιφέρειαν ἐπιφανείᾳ, ὕψος δὲ ἴσον τῇ ΒΓ· δεικτέον ὅτι ὁ τομεὺς ὁ ΑΒΓΔ ἴσος ἐστὶ τῷ εἰρημένῳ κώνῳ. Εἰ γὰρ μή, ἔστω μείζων ὁ τομεὺς τοῦ κώνου, καὶ κείσθω ὁ Θ κῶνος, οἷος εἴρηται· δύο δὴ μεγεθῶν ἀνίσων ὄντων, τοῦ τομέως καὶ τοῦ Θ κώνου, εὑρήσθωσαν δύο γραμμαὶ αἱ Δ, Ε, μείζων δὲ ἡ Δ τῆς Ε, καὶ ἐλάσσονα λόγον ἐχέτω ἡ Δ πρὸς Ε ἤπερ ὁ τομεὺς πρὸς τὸν κῶνον, καὶ εἰλήφθωσαν δύο γραμμαὶ αἱ Ζ, Η, ὅπως τῷ ἴσῳ ὑπερέχῃ ἡ Δ τῆς Ζ καὶ ἡ Ζ τῆς Η καὶ ἡ Η τῆς Ε, καὶ περὶ τὸν ἐπίπεδον τομέα τοῦ κύκλου περιγεγράφθω πολύγωνον ἰσόπλευρον καὶ ἀρτιογώνιον, καὶ τούτῳ ὅμοιον ἐγγεγράφθω, ὅπως ἡ τοῦ περιγεγραμμένου πλευρὰ ἐλάσσονα λόγον ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου τοῦ ὃν ἔχει ἡ Δ πρὸς Ζ, καὶ ὁμοίως τοῖς πρότερον περιενεχθέντος τοῦ κύκλου γεγενήσθω δύο σχήματα ὑπὸ κωνικῶν ἐπιφανειῶν περιεχόμενα· τὸ ἄρα περιγεγραμμένον σὺν τῷ κώνῳ τῷ κορυφὴν ἔχοντι τὸ Γ σημεῖον πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον σὺν τῷ κώνῳ τριπλασίονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἡ πλευρὰ τοῦ περιγεγραμμένου πολυγώνου πρὸς τὴν πλευρὰν τοῦ ἐγγεγραμμένου. Ἀλλὰ ἡ τοῦ περιγεγραμμένου ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ ἡ Δ πρὸς Ζ· ἐλάσσονα λόγον ἄρα ἕξει ἢ τριπλάσιον τὸ εἰρημένον στερεὸν σχῆμα τοῦ τῆς Δ πρὸς Ζ. Ἡ δὲ Δ πρὸς Ε μείζονα λόγον ἔχει ἢ τριπλάσιον τοῦ τῆς Δ πρὸς Ζ· τὸ ἄρα περιγεγραμμένον σχῆμα στερεὸν τῷ τομεῖ πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον σχῆμα ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἡ Δ πρὸς Ε. Ἡ δὲ Δ πρὸς Ε ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἢ ὁ στερεὸς τομεὺς πρὸς τὸν Θ κῶνον· μείζονα ἄρα λόγον ἔχει ὁ στερεὸς τομεὺς πρὸς τὸν Θ κῶνον ἢ τὸ περιγεγραμμένον τῷ τομεῖ σχῆμα πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον. Καὶ ἐναλλάξ· μεῖζον δέ ἐστι τὸ περιγεγραμμένον στερεὸν σχῆμα τοῦ τμήματος· καὶ τὸ ἐγγεγραμμένον ἄρα σχῆμα ἐν τῷ τομεῖ μεῖζόν ἐστι τοῦ Θ κώνου· ὅπερ ἀδύνατον· δέδεικται γὰρ ἐν τοῖς ἄνω ἔλασσον ὂν τοῦ τηλικούτου κώνου [τουτέστι τοῦ ἔχοντος βάσιν μὲν κύκλον, οὗ ἡ ἐκ τοῦ κέντρου ἴση ἐστὶ τῇ ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ τμήματος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν ἐπιζευγνυμένῃ εὐθείᾳ τοῦ κύκλου, ὅς ἐστι βάσις τοῦ τμήματος, ὕψος δὲ τὴν ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας· οὗτος δέ ἐστιν ὁ εἰρημένος κῶνος ὁ Θ· βάσιν τε γὰρ ἔχει κύκλον ἴσον τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ τμήματος, τουτέστι τῷ εἰρημένῳ κύκλῳ, καὶ ὕψος ἴσον τῇ ἐκ τοῦ κέντρου τῆς σφαίρας]· οὐκ ἄρα ὁ στερεὸς τομεὺς μείζων ἐστὶ τοῦ Θ κώνου. Ἔστω δὴ πάλιν ὁ Θ κῶνος τοῦ στερεοῦ τομέως μείζων. Πάλιν δὴ ὁμοίως ἡ Δ πρὸς τὴν Ε μείζων αὐτῆς οὖσα ἐλάσσονα λόγον ἐχέτω τοῦ ὃν ἔχει ὁ κῶνος πρὸς τὸν τομέα, καὶ ὁμοίως εἰλήφθωσαν αἱ Ζ, Η, ὥστε εἶναι τὰς διαφορὰς τὰς αὐτάς, καὶ τοῦ περιγεγραμμένου περὶ τὸν ἐπίπεδον τομέα πολυγώνου ἀρτιογώνου ἡ πλευρὰ πρὸς τὴν τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐλάσσονα λόγον ἐχέτω τοῦ ὃν ἔχει ἡ Δ πρὸς Ζ [καὶ γεγενήσθω τὰ περὶ τὸν στερεὸν τομέα στερεὰ σχήματα]· ὁμοίως οὖν δείξομεν ὅτι τὸ περιγεγραμμένον περὶ τὸν τομέα στερεὸν σχῆμα πρὸς τὸ ἐγγεγραμμένον ἐλάσσονα λόγον ἔχει τοῦ ὃν ἔχει ἡ Δ πρὸς Ε καὶ τοῦ ὃν ἔχει ὁ Θ κῶνος πρὸς τὸν τομέα [ὥστε καὶ ὁ τομεὺς πρὸς τὸν κῶνον ἐλάσσονα λόγον ἔχει ἤπερ τὸ ἐγγεγραμμένον στερεὸν ἐν τῷ τμήματι πρὸς τὸ περιγεγραμμένον.] Μείζων δέ ἐστιν ὁ τομεὺς τοῦ ἐγγεγραμμένου εἰς αὐτὸν σχήματος· μείζων ἄρα ὁ Θ κῶνος τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος· ὅπερ ἀδύνατον [δέδεικται γὰρ τοῦτο ὅτι ὁ τηλικοῦτος κῶνος ἐλάσσων ἐστὶ τοῦ περιγεγραμμένου σχήματος περὶ τὸν τομέα]· ἴσος ἄρα ὁ τομεὺς τῷ Θ κώνῳ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…