I. Kitap: Hekimlikle İlgili Problemler
859a_21. Problem
Büyük aşırılıklar niçin hastalık doğurur? Aşırılık ya da eksiklik meydana getirdikleri için mi? Hastalık da buydu.
Διὰ τί αἱ μεγάλαι ὑπερβολαὶ νοσώδεις; ἢ ὅτι ὑπερβολὴν ἢ ἔλλειψιν ποιοῦσιν; τοῦτο δὲ ἦν ἡ νόσος.
859a_32. Problem
Peki biri kendi hâlinden çok uzaklaştırıldığında hastalıklar niçin çoğu zaman iyileşir? Bazı hekimlerin tekhnē'si de böyledir: Şarabın, suyun, tuzlu suyun, yiyeceğin ya da açlığın aşırısıyla tedavi ederler. Hastalığı meydana getiren şeyler birbirine zıt olduğu için mi? Böylece her biri ötekini orta noktaya getirir.
Διὰ τί δὲ τὰς νόσους πολλάκις ὑγιάζουσιν, ὅταν πολὺ ἐκστῇ τις; καὶ ἐνίων ἰατρῶν τοιαύτη ἡ τέχνη· ὑπερβολαῖς γὰρ ἰῶνται οἴνου ἢ ὕδατος ἢ ἅλμης ἢ σίτου ἢ λιμοῦ. ἢ ὅτι ἐναντία ἀλλήλοις τὰ τὴν νόσον ποιοῦντα· εἰς τὸ μέσον οὖν ἄγει θάτερον ἑκάτερα.
859a_43. Problem
Mevsim değişiklikleri ve rüzgârlar niçin hastalıkları şiddetlendirir ya da dindirir, krize ulaştırır ya da meydana getirir? Mevsimler sıcak ve soğuk, yaş ve kuru oldukları, hastalıklar bunların aşırılıkları, sağlık da bunların dengesi olduğu için mi? Hastalık yaşlıktan ya da soğuktan ileri geliyorsa zıt mevsim onu dindirir; hastalık zıt bir mevsimde tutunmuşsa, ardından gelen benzer karışım onu şiddetlendirir ve öldürür. Mevsimler sağlıklı olanları da bu yüzden hasta eder: Değişerek karışımı bozarlar; çünkü hastalık kendine uygun mevsimlerde, yaşlarda ve yerlerde büyür. Bu yüzden en çok değişimlerde dümeni iyi tutmak gerekir. Mevsimler için küllî olarak söylenen şey, cüzî durumlarda da aynı sebeptir; çünkü rüzgârların, yaşların ve yerlerin değişimleri de bir çeşit mevsim değişimidir. Bu yüzden bunlar da, tıpkı mevsimler ve yıldızların doğuşları gibi, hastalıkları şiddetlendirir, dindirir, krize ulaştırır ve meydana getirir. Orion'un, Arktouros'un, Ülker'in ve Köpek yıldızının doğuşları rüzgârları, yağmurları, açık havaları, fırtınaları ve sıcakları getirdiği gibi.
Διὰ τί αἱ τῶν ὡρῶν μεταβολαὶ καὶ πνεύματα ἐπιτείνουσιν ἢ παύουσι καὶ κρίνουσι τὰς νόσους καὶ ποιοῦσιν; ἢ ὅτι θερμαὶ καὶ ψυχραί εἰσι καὶ ὑγραὶ καὶ ξηραί, αἱ δὲ νόσοι τούτων εἰσὶν ὑπερβολαί, ἡ δὲ ὑγεία ἰσότης. ἐὰν οὖν δι’ ὑγρότητα ἢ ψύξιν, ἡ ἐναντία ὥρα παύει· ἐὰν δὲ ἐναντία ὥρα ἔχηται, ἡ ὁμοία κρᾶσις ἐπιγενομένη ἐπέτεινεν καὶ ἀνεῖλεν. διὰ ταῦτα δὲ καὶ νοσίζουσι τοὺς ὑγιαίνοντας, ὅτι μεταβάλλουσαι λύουσι τὴν κρᾶσιν· ἅμα γὰρ ταῖς οἰκείαις ὥραις καὶ ἡλικίαις καὶ τόποις αὐξάνεται. διὸ δεῖ ἐν ταῖς μεταβολαῖς μάλιστα διακυβερνᾶν. ὃ δὲ καθόλου περὶ τῶν ὡρῶν εἴρηται, καὶ κατὰ μέρος τὸ αὐτὸ αἴτιον. αἱ γὰρ τῶν πνευμάτων μεταβολαὶ καὶ τῶν ἡλικιῶν καὶ τόπων ὥρας τινός εἰσι μεταβολαί. διὸ καὶ ταῦτα ἐπιτείνει καὶ παύει καὶ κρίνει καὶ ποιεῖ, ὥσπερ αἱ ὧραι καὶ ἐπιτολαὶ τῶν ἄστρων, ὥσπερ Ὠρίων καὶ Ἀρκτοῦρος καὶ Πλειὰς καὶ Κύων, [ὥσπερ] πνευμάτων καὶ ὑδάτων καὶ εὐδιῶν καὶ χειμώνων καὶ ἀλέας.
859a_54. Problem
Mevsim değişimlerinde kusturucu ilaçlar niçin kullanılmamalıdır? Değişimler yüzünden artıklar farklı farklı oluştuğu için bir karışıklık doğmasın diye mi?
Διὰ τί ἐν ταῖς μεταβολαῖς τῶν ὡρῶν ἐμέτοις οὐ δεῖ χρῆσθαι; ἢ ἵνα μὴ γένηται συντάραξις διαφόρων γινομένων τῶν περιττωμάτων διὰ τὰς μεταβολάς.
859b5. ve 6. Problem
İshalden muzdarip olanların da açlık çekenlerin de ayakları niçin şişer? İkisi de eridiği için mi? Açlık çekenler hiç besin almadıkları, ishalden muzdarip olanlar da aldıkları besinden hiç faydalanmadıkları için erirler. Safradan ileri gelen hastalıklar niçin yazın görülür (çünkü insanlar en çok yazın ateşlenir), safradan ileri gelen keskin hastalıklar ise daha çok kışın görülür? Ateşle birlikte seyreden hastalıklar şiddetli oldukları için keskindir, şiddet ise tabiata aykırıdır; bu yüzden mi? Bazı yerler nemlendiğinde sıcak bir iltihap oluşur; iltihap da sıcaklığın aşırılığı olduğu için ateşi doğurur. Yazın hastalıklar kuru ve sıcak, kışın ise yaş ve sıcaktır; bu yüzden keskindirler, çünkü çabuk öldürürler. Artığın çokluğu yüzünden hastalık sindirilmeye yanaşmaz.
Διὰ τί καὶ οἱ κιβδηλιῶντες καὶ οἱ ὑπὸ λιμοῦ πονοῦντες τοὺς πόδας οἰδοῦσιν; ἢ διὰ τὴν σύντηξιν ἀμφότεροι; συντήκονται δὲ οἱ μὲν διὰ λιμὸν διὰ τὸ ὅλως μὴ λαμβάνειν τροφήν, οἱ δὲ κιβδηλιῶντες διὰ τὸ μηδὲν ἀπολαύειν ἧς λαμβάνουσι τροφῆς. Διὰ τί τῶν ἀπὸ χολῆς νοσημάτων ἐν τῷ θέρει (πυρέττουσι γὰρ μάλιστα ἐν τῷ θέρει) τὰ ὀξέα ἀπὸ χολῆς ὄντα ἐν τῷ χειμῶνι γίνεται μᾶλλον; ἢ διότι μετὰ πυρετοῦ ὄντα ὀξέα ἐστὶν διὰ τὸ βίαια εἶναι, ἡ δὲ βία παρὰ φύσιν. ὑγραινομένων γάρ τινων τόπων θερμὴ φλεγμασία γίνεται· ἡ δὲ φλεγμασία ὑπερβολὴ θερμότητος οὖσα ποιεῖ τοὺς πυρετούς. ἐν μὲν οὖν τῷ θέρει ξηραὶ καὶ θερμαί εἰσιν αἱ νόσοι, ἐν δὲ τῷ χειμῶνι ὑγραὶ καὶ θερμαί, διὸ ὀξεῖαι· ταχέως γὰρ ἀναιροῦσιν· οὐ γὰρ θέλει πέττεσθαι διὰ τὸ πλῆθος τοῦ περιττώματος.
859b_27. Problem
Veba, hastalıklar içinde niçin en çok, hastalara bakanlara bulaşır? Hastalıklar içinde yalnız o herkes için ortak olduğu için mi? Bu yüzden vebayı önceden kötü durumda olan herkese getirir. Üstelik bakılan hastalardan gelen hastalığın kıvılcımı yüzünden bu illete çabucak yakalanırlar.
Διὰ τί ποτε ὁ λοιμὸς μόνη τῶν νόσων μάλιστα τοὺς πλησιάζοντας τοῖς θεραπευομένοις προσαναπίμπλησιν; ἢ ὅτι μόνη τῶν νόσων κοινή ἐστιν ἅπασιν, ὥστε διὰ τοῦτο πᾶσιν ἐπιφέρει τὸν λοιμόν, ὅσοι φαύλως ἔχοντες προϋπάρχουσιν. καὶ γὰρ διὰ τὸ ὑπέκκαυμα τῆς νόσου τῆς παρὰ τῶν θεραπευομένων γινομένης ταχέως ὑπὸ τοῦ πράγματος ἁλίσκονται.
859b_38. Problem
Kış poyrazlı geçtikten sonra bahar yağmurlu ve lodoslu olursa, yaz niçin ateşli hastalıklar ve göz iltihaplarıyla dolu, hastalıklı bir mevsim olur? Bedenler yaza çok miktarda yabancı nemle girdikleri, oturdukları toprak ve yer de sulak ve her zaman hastalıklı denen yerlerin durumuna geldiği için mi? Önce başın çevresindeki artık eridiği için göz iltihapları, sonra ateşler ortaya çıkar. Çünkü aynı şeyin hem çok sıcak hem çok soğuk olabileceğini düşünmek gerekir; örneğin su kaynar, taş ise daha çok yakar. Havada da hava yoğunluğu yüzünden ısındığı için boğucu sıcaklar olur; bedenlerde de aynı şekilde boğuntular ve yanmalar olur. Bedendeki yanma ateştir, gözlerdeki de göz iltihabı. Genel olarak değişim de şiddetli olduğunda, bahar yaş geçtikten hemen sonra sıcak ve kuru yaz gelince bedenleri bozar. Yaz da yağmurlu geçerse durum daha da kötüdür; çünkü güneş hem bedenlerde hem toprakta hem havada kaynatacağı malzeme bulur. Bu yüzden ateşler ve göz iltihapları ortaya çıkar.
Διὰ τί τοῦ χειμῶνος βορείου γενομένου, ἐὰν τὸ ἔαρ ἔπομβρον γένηται καὶ νότιον, τὸ θέρος νοσῶδες γίνεται πυρετοῖς καὶ ὀφθαλμίαις; ἢ ὅτι τά τε σώματα ἐκδέχεται τὸ θέρος πολλὴν ἔχοντα ἀλλοτρίαν ὑγρότητα, καὶ ἡ γῆ καὶ ὁ τόπος ἐν ᾧ ἂν οἰκῶσι, γίνεται ἔφυδρος καὶ τοιοῦτος οἷοι λέγονται οἱ ἀεὶ νοσώδεις τόποι; πρῶτον μὲν οὖν ὀφθαλμίαι γίνονται τηκομένης τῆς περὶ τὴν κεφαλὴν περιττώσεως, ἔπειτα πυρετοί.
δεῖ γὰρ νοῆσαι ὅτι τὸ αὐτὸ καὶ θερμότατον γίνεται καὶ ψυχρότατον, οἷον ὕδωρ καὶ λίθος ὁ μὲν ζεῖ, τὸ δὲ κάει μᾶλλον. ἔν τε οὖν ἀέρι πνίγη γίνεται θερμαινομένου τοῦ ἀέρος διὰ πάχος, καὶ ἐν τοῖς σώμασιν ὡσαύτως πνίγη καὶ καύματα, τὸ δὲ ἐν σώματι καῦμα πυρετός ἐστιν, ἐν δὲ ὀφθαλμοῖς ὀφθαλμίαι. ὅλως δὲ καὶ ἡ μεταβολὴ ἰσχυρὰ οὖσα τὰ σώματα φθείρει, ὅταν τοῦ ἔαρος ὑγροῦ ὄντος εὐθὺς ἐπιλαμβάνῃ τὸ θέρος θερμὸν ὂν καὶ ξηρόν. ἔτι δὲ χαλεπώτερον, ἐὰν καὶ τὸ θέρος ἔπομβρον γένηται. ἔχει γὰρ ὁ ἥλιος ὕλην ἣν ποιήσει ζεῖν καὶ ἐν τοῖς σώμασιν καὶ ἐν τῇ γῇ καὶ ἀέρι· διὸ γίνονται πυρετοὶ καὶ ὀφθαλμίαι.
860a_29. Problem
Kış lodoslu ve yağmurlu, bahar kurak ve poyrazlı olursa niçin hem bahar hem yaz hastalıklı geçer? Kışın sıcaklık ve nem yüzünden bedenler mevsime benzer hâle geldiği için mi? Çünkü yaş ve gevşek olmaları zorunludur. Bedenler bu durumdayken bahar soğuk olduğu için onları dondurur ve kuraklık yüzünden sertleştirir. Bu yüzden gebe kadınlarda baharda doğum düşükle sonuçlanır; bunun sebebi, nem dışarı atılmadığı için kuru soğuğun yol açtığı ısınma ve kangrendir. Ana rahmindeki çocuklar da soğuğun aşırılığı yüzünden zayıf ve sakat doğar; çünkü o sırada doğanlar annenin karnında açık bir havada oluşup beslenmiştir. Ötekilerde ise, havanın sıcak olduğu zamanlarda olduğu gibi aşırılık sayesinde balgam baharda temizlenmediği, aksine soğuk yüzünden katılaştığı için, yaz ve onun zorla eriten sıcağı gelince şunlar olur: Safralı ve kuru mizaçlıların bedenleri ıslak değil, tabiatları kuru olduğu için onlarda nem oluşur ama bu ince bir nemdir; bu yüzden kuru göz iltihaplarına yakalanırlar. Balgamlı olanlar boğaz ağrılarına ve akciğere inen nezlelere yakalanır. Kadınlarda, tabiatlarının yaşlığı ve soğukluğu yüzünden dizanteri görülür; yaşlılarda ise toptan çözülen nem üstlerine çöküp doğuştan gelen sıcaklığın zayıflığı yüzünden donunca felç olur.
Διὰ τί, ἐὰν ὁ χειμὼν νότιος γένηται καὶ ἔπομβρος, τὸ δὲ ἔαρ αὐχμηρὸν καὶ βόρειον, νοσῶδες γίνεται καὶ τὸ ἔαρ καὶ τὸ θέρος; ἢ ὅτι ἐν μὲν τῷ χειμῶνι διὰ τὴν ἀλέαν καὶ ὑγρότητα ὁμοίως τὰ σώματα διάκειται τῇ ὥρᾳ; ὑγρὰ γὰρ ἀνάγκη εἶναι καὶ οὐ συνεστηκότα. οὕτω δὲ ἐχόντων, τὸ ἔαρ ψυχρὸν ὂν ἔπηξεν καὶ ἐσκλήρυνεν αὐτὰ διὰ τὸν αὐχμόν, (ὥστε ταῖς μὲν κυούσαις ὁ τόκος ὁ ἐαρινὸς εἰς ἐκτρώσεις γίνεται διὰ τὴν θερμασίαν καὶ τὸν σφακελισμὸν τὸν γινόμενον ὑπὸ τῆς ξηρᾶς ψυχρότητος, ἅτε οὐκ ἐκκρινομένης τῆς ὑγρότητος, τὰ δὲ κυόμενα παιδία ἀσθενῆ γίνεται καὶ πηρὰ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ ψύχους· συμβέβηκε γὰρ τότε γεννώμενα ἐν εὐδίᾳ καὶ συστῆναι καὶ τραφῆναι ἐν τῇ τεκούσῃ. τοῖς δὲ ἄλλοις, ἅτε ἐν τῷ ἔαρι οὐκ ἀποκαθαρθέντος τοῦ φλέγματος 〈διὰ〉 τὴν ὑπερβολήν, ὅ συμβαίνει ὅταν ἀλεεινὸν γένηται, ἀλλὰ διὰ ψῦχος συστάντος, ὅταν ἐπιλάβῃ τὸ θέρος καὶ ἡ ἀλέα τήκουσα βίᾳ, τοῖς μὲν χολώδεσι καὶ ξηροῖς, διὰ τὸ μὴ διερὰ εἶναι τὰ σώματα αὐτοῖς, ἀλλὰ τὴν φύσιν αὖον ἔχειν, γίνονται μὲν ὑγρότητες, αὗται δὲ λεπταί, ὥστε ὀφθαλμίαις ξηραῖς ἁλίσκονται; οἱ δὲ φλεγματώδεις βράγχοις καὶ εἰς τὸν πνεύμονα κατάρροις. ταῖς γυναιξὶ δὲ δυσεντερίαι γίνονται διὰ τὴν ὑγρότητα καὶ ψυχρότητα τῆς φύσεως, τοῖς δὲ γεραιτέροις ἀποπληξίαι, ὅταν ἀθρόον λυθὲν ὑγρὸν ἐπιπέσῃ καὶ δι’ ἀσθένειαν τοῦ συμφύτου θερμοῦ παγῇ.
860a_310. Problem
Yaz kurak ve poyrazlı, sonbahar da bunun tersine yaş ve lodoslu geçerse, kışın niçin baş ağrıları, boğaz ağrıları ve öksürükler görülür, sonunda da verem gelir? Kış çok malzeme bulduğu, nemi dondurup balgam hâline getirmek onun için zahmetli bir iş olduğu için mi? Nem başta toplandığında ağırlık yapar; çok ve soğuksa kangren yapar. Çokluğu yüzünden donduramazsa nem bitişik bölgeye akar; öksürükler, boğaz ağrıları ve veremler buradan doğar.
Διὰ τί, ἐὰν μὲν τὸ θέρος αὐχμηρὸν γένηται καὶ βόρειον, τὸ δὲ μετόπωρον ἐναντίον, ὑγρὸν καὶ νότιον, ἐν τῷ χειμῶνι κεφαλαλγίαι τε γίνονται καὶ βράγχοι καὶ βῆχες,
καὶ τελευτῶσιν εἰς φθίσεις; ἢ ὅτι λαμβάνει ὕλην πολλὴν ὁ χειμών, ὥστ’ αὐτῷ ἔργον ἐστὶ πῆξαι τὴν ὑγρότητα καὶ φλέγμα ποιῆσαι; ἐν μὲν οὖν ταῖς κεφαλαῖς, ὅταν ὑγρασία γένηται, βάρη ποιεῖ, ἐὰν δὲ ᾖ πολλὴ καὶ ψυχρά, σφακελισμούς· ἐὰν δὲ διὰ πλῆθος μὴ πήξῃ, ῥεῖ εἰς τὸν ἐχόμενον τόπον, ὅθεν αἱ βῆχες καὶ οἱ βράγχοι καὶ αἱ φθόαι γίνονται.
860b_211. Problem
Peki yaz ve sonbahar poyrazlı ve kurak geçerse bu niçin balgamlı mizaçlılara ve kadınlara yarar? Her ikisinin tabiatı bir yöne doğru aşırı olduğundan, mevsim onları zıt yöne çekerek iyi bir karışıma kavuşturduğu için mi? Böylece hem o anda sağlıklı olurlar, tabii kendi kusurlarıyla bir hata yapmazlarsa, hem de kışa yaş olarak girmezler; soğuğa karşı içlerinde bir ateş korunur.
Διὰ τί δέ, ἐὰν βόρειον γένηται τὸ θέρος καὶ αὐχμῶδες, καὶ τὸ μετόπωρον, συμφέρει τοῖς φλεγματώδεσι καὶ ταῖς γυναιξίν; ἢ ὅτι ἡ φύσις ἐπὶ θάτερα ἀμφοῖν ὑπερβάλλει, ὥστε εἰς τοὐναντίον ἡ ὥρα ἑλκύσασα καθίστησιν εἰς τὴν εὐκρασίαν· καὶ παραχρῆμά τε ὑγιαίνουσιν, ἐὰν μή τι δι’ ἑαυτοὺς ἁμαρτάνωσι, καὶ εἰς τὸν χειμῶνα οὐχ ὑγροὶ ἀφικνοῦνται, ἔχοντες ὑπεκκαύματα τῷ ψύχει.
860b_312. Problem
Poyrazlı ve kurak bir yaz ve sonbahar niçin safralı mizaçlılar için hastalıklıdır? Bedenleri ve mevsimler aynı yöne meylettiği için mi? Böylece ateş üstüne ateş gibi olur. Bedenler kurudukça, içlerindeki en tatlı nem buharlaşıp gittikçe ve bedenler aşırı ısındıkça, erime yüzünden kuru göz iltihaplarının görülmesi zorunludur. Geriye kalan sıvılar safralı olduğu için, bunlar da aşırı ısınınca, sanki saf safradan ileri geliyormuş gibi keskin ateşler ortaya çıkar; tabiatında kara safra bulunan bazılarında da delilik görülür. Çünkü zıt sıvılar kuruyunca kara safra yüzeye çıkar.
Διὰ τί τοῖς χολώδεσι νοσῶδές ἐστι τὸ βόρειον καὶ αὐχμῶδες θέρος καὶ μετόπωρον; ἢ ὅτι ἐπὶ ταὐτὸ ῥέπει αὐτοῖς τὸ σῶμα καὶ αἱ ὧραι, ὥστε ὥσπερ πῦρ ἐπὶ πυρὶ γίνεται. ξηραινομένων γὰρ τῶν σωμάτων, καὶ τοῦ γλυκυτάτου μὲν ἐξικμαζομένου ἐξ αὐτῶν, ὑπερθερμαινομένων δὲ λίαν, ἀνάγκη διὰ μὲν τὰς συντήξεις ὀφθαλμίας ξηρὰς γίνεσθαι, διὰ δὲ τὸ χολῶδες τοὺς ὑπολειπομένους εἶναι χυμούς, ὑπερθερμαινομένων δὲ καὶ τούτων πυρετοὺς ὀξεῖς γίνεσθαι ἅτε ὑπ’ ἀκράτου τῆς χολῆς, ἐνίοις δὲ μανίας, οἷς ἂν μέλαινα χολὴ φύσει ἐνῇ· αὕτη γὰρ ἐπιπολάζει ἀναξηραινομένων τῶν ἐναντίων χυμῶν.
860b_413. Problem
Suyu değiştirmenin hastalık doğurduğunu, havayı değiştirmenin ise doğurmadığını niçin söylerler? Su besin hâline geldiği, insanlar ondan bir şey alıp faydalanarak ayrıldıkları hâlde, havadan böyle bir şey almadıkları için mi? Üstelik suyun birçok çeşidi ve kendi içinde farkları vardır, havanın ise yoktur; bu da bir sebeptir. Çünkü insanlar yolculuğa çıksalar bile neredeyse hep aynı havada yaşarlar, ama başka başka sular içerler. Bu yüzden suyun değişmesinin hastalık doğurduğu yerinde bir kanaattir.
Διὰ τί τὸ τὰ ὕδατα μεταβάλλειν νοσῶδές φασιν εἶναι, τὸ δὲ τὸν ἀέρα οὔ; ἢ ὅτι τοῦτο γίνεται τροφή, καὶ ἔχοντες καὶ ἀπολελαυκότες τοῦ ὕδατος ἀπέρχονται, τοῦ δὲ ἀέρος οὐδέν; ἔτι ὕδατος μὲν πολλὰ εἴδη ἐστὶν καὶ διαφοραὶ καθ’ αὑτά, ἀέρος δὲ οὔ, ὥστε καὶ τοῦτο αἴτιον, ἐν μὲν γὰρ τῷ ἀέρι σχεδὸν τῷ αὑτῷ συμβαίνει διατελεῖν καὶ ἀποδημοῦντας, ἐν δὲ ὕδασιν ἄλλοις· διὸ καλῶς δοκεῖ νοσώδης ἡ τοῦ ὕδατος μεταβολὴ εἶναι.
860b_514. Problem
Suyun değişmesi niçin yiyeceklerin değişmesinden daha çok hastalık doğurur? En çok tükettiğimiz şey su olduğu için mi? Çünkü su hem yiyeceklerde hem katıklarda bulunur, içtiğimiz şeyin de çoğu sudur.
Διὰ τί μᾶλλον ἡ τοῦ ὕδατος ἢ ἡ τῶν σιτίων μεταβολὴ νοσώδης; ἢ ὅτι πλεῖστον ἀναλίσκομεν τὸ ὕδωρ; ἔν τε γὰρ τοῖς σιτίοις ὑπάρχει καὶ ὄψοις, καὶ ἐν τῷ πόματι τὸ πλεῖστον ὕδωρ.
861a15. Problem
Peki değişim niçin hastalık doğurur? Hem mevsimin hem yaşın her değişimi kolayca sarsıntı doğurduğu için mi? Çünkü uçlar, başlangıçlar ve sonlar gibi, kolayca harekete geçer. Böylece birbirinden farklı besinler de birbirini bozar; biri yeni kaynaşmıştır, öteki henüz kaynaşmamıştır. Ayrıca çeşit çeşit yiyecek nasıl hastalık doğurursa (karışıklık yaratır ve sindirim tek türlü olmaz), suyu değiştirenler de çeşit çeşit içecekle beslenmiş olur. Bu tür besin kuru besinden daha belirleyicidir; çünkü en çok tüketilen odur, yiyeceklerin kendilerinden de besin olarak sıvı oluşur.
Διὰ τί δὲ ἡ μεταβολὴ νοσώδης; ἢ ὅτι πᾶσα μὲν ἡ μεταβολὴ καὶ ὥρας καὶ ἡλικίας εὐκίνητον. εὐκίνητα γὰρ τὰ ἄκρα, οἷον καὶ αἱ ἀρχαὶ και αἱ τελευταί. ὥστε καὶ αἱ τροφαὶ ἕτεραι οὖσαι ἀλλήλας φθείρουσιν· αἱ μὲν γὰρ ἄρτι, αἱ δὲ οὔπω προσπεφύκασιν. ἔτι δὲ ὥσπερ ἡ ποικίλη τροφὴ νοσώδης (ταραχώδης γὰρ καὶ οὐ μία πέψις), οὕτω συμβαίνει μεταβάλλουσιν ὕδωρ ποικίλη πόματος χρῆσθαι τῇ τροφῇ; καὶ ἡ τοιαύτη τροφὴ κυριωτέρα τῆς ξηρᾶς ἐστὶ τῷ πλεῖστον εἶναι καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν σιτίων τὸ ὑγρὸν γίνεσθαι τροφήν.
861a_216. Problem
Suların değişmesi niçin bitli olanların bitini çoğaltır? Suyu sık sık değiştirenlerde suyun çeşitliliğinden doğan karışıklık yüzünden sıvının sindirilememesi, en çok da buna elverişli yerde nem meydana getirdiği için mi? Beyin yaştır; bu yüzden baş her zaman en yaş yerdir. Saçların en çok başta bulunması bunu gösterir. Bu bölgenin nemi de bit doğurur. Çocuklar bunu gösterir: Başları yaştır, sık sık nezle olurlar ya da burunları kanar; bu yaştakilerin biti de daha çoktur.
Διὰ τί ἡ τῶν ὑδάτων μεταβολὴ τοῖς ἔχουσι φθεῖρας ποιεῖ πολλοὺς ἔχειν; ἢ ὅτι ἀπεψία γινομένη τοῦ ὑγροῦ διὰ τὴν ταραχήν, ἣ γίνεται διὰ τὴν ποικιλίαν τοῦ ὕδατος πυκνὰ μεταβάλλουσιν, ὑγρότητα ἐμποιεῖ, καὶ μάλιστα ἐν τῷ ἐπιτηδείως ὑπάρχοντι τόπῳ; ὁ δὲ ἐγκέφαλος ὑγρός· διὸ καὶ ἡ κεφαλὴ ἀεὶ μάλιστα. δηλοῖ δέ, ὅτι αἱ τρίχες ἔνεισι μάλιστα ἐν αὐτῇ. ἡ δὲ τοῦ τόπου τούτου ὑγρότης φθειρῶν ποιητική. δηλοῖ δὲ ἐπὶ τῶν παίδων· ὑγροκέφαλοί τε γάρ εἰσιν καὶ πολλάκις ἢ κορυζῶσιν ἢ αἷμα ποιεῖ ῥεῖν, καὶ φθεῖρας πλείους οἱ ἐν ταύτῃ τῇ ἡλικίᾳ ἔχουσιν.
861a_317. Problem
Ülker'den batı rüzgârına kadar uzun hastalıklara yakalananlar niçin en çok ölür, yaşlılar da gençlerden daha çok? Öldürücü olanların başlıcası iki şey, aşırılık ve soğuk olduğu için mi? Çünkü yaşamak sıcaklıktır, bu mevsimde de ikisi birden vardır: Hem soğuktur hem kışın en sert zamanıdır; geriye kalan da bahardır. Yoksa uzun hastalıklara tutulanlar, hastalar arasında yaşlılarla benzer durumda olduğu için mi? Uzun hastalık zaten bir çeşit yaşlılıktır; çünkü ikisinin de bedeni kuru ve soğuktur, birininki yaştan, ötekininki hastalıktan. Kış ve donlar da soğukluğun ve kuruluğun aşırılığıdır. Ufak bir itişe muhtaç olan bu kişiler için kış, ateş üstüne ateş gibi olur ve bu yüzden onları öldürür.
Διὰ τί ἀπὸ Πλειάδος μέχρι ζεφύρου οἱ τὰς μακρὰς νόσους κάμνοντες μάλιστα ἀναιροῦνται, καὶ οἱ γέροντες μᾶλλον τῶν νέων; πότερον ὅτι δύο ἐστὶ τὰ φθαρτικώτατα, ὑπερβολή τε καὶ ψῦχος; τὸ γὰρ ζῆν θερμόν, ἡ δὲ ὥρα αὕτη ἄμφω ταῦτ’ ἔχει· ψυχρά τε γάρ ἐστι, καὶ ἀκμαιότατος ὁ χειμών· τὸ λοιπὸν γὰρ ἔαρ ἐστίν. ἢ ὅτι ὁμοίως μὲν διάκεινται τοῖς γέρουσι τῶν καμνόντων οἱ τὰς μακρὰς κάμνοντες ἀσθενείας; οἷον γὰρ ἤδη γῆρας ἡ μακρὰ ἀσθένεια συμβαίνει· τὸ γὰρ σῶμα ἀμφοῖν ξηρὸν καὶ ψυχρόν ἐστιν, τῶν μὲν δι’ ἡλικίαν, τῶν δὲ διὰ νόσον. ὁ δὲ χειμὼν καὶ οἱ πάγοι ὑπερβολή ἐστι ψυχρότητος καὶ ξηρότητος. μικρᾶς οὖν δεομένοις αὐτοῖς ῥοπῆς γίνεται οἷον πῦρ ἐπὶ πυρὶ ὁ χειμών, καὶ φθείρει διὰ ταῦτα.
861a_418. Problem
Bataklık yerlerde baştaki yaralar niçin çabuk, baldırlardakiler ise güçlükle iyileşir? Nem toprak niteliğinde olduğu için ağır olduğundan, ağır şeyler de aşağıya çekildiğinden mi? Böylece yukarıdaki kısımlar, nem aşağıya çekildiği için temizlenir; aşağıdakiler ise kolay çürüyen bol artıkla dolar.
Διὰ τί ἐν τοῖς ἑλώδεσι τὰ μὲν ἐν τῇ κεφαλῇ ἕλκη ταχὺ ὑγιάζεται, τὰ δὲ ἐν ταῖς κνήμαις μόλις; ἢ ὅτι βαρεῖα ἡ ὑγρότης διὰ τὸ γεώδης εἶναι, τὰ δὲ βαρέα εἰς τὸ κάτω ἀποχωρεῖ; τὰ μὲν οὖν ἄνω ἔκκριτα διὰ τὸ ἀποκεχωρηκέναι εἰς τὰ κάτω, τὰ δὲ κάτω πολλῆς γέμει περιττώσεως καὶ εὐσήπτου.
861b19. Problem
Kış poyrazlı, bahar lodoslu ve yağmurlu geçtikten sonra yaz çok kurak geçerse, sonbahar niçin herkes için, en çok da küçük çocuklar için ölümcül olur, ötekilerde de dizanteriler ve uzun süren dördüncü gün ateşleri görülür? Yazın ölçülü bir yağmur yağarsa, yaş geçen baharda içimizde toplanan kaynayan nem soğuyup yatıştığı için mi? Yağmur yağmazsa küçük çocuklar, tabiatça yaş ve sıcak oldukları için, soğumadıklarından bu hâlle aşırı kaynar. Yazın kaynamayan kısım sonbaharda kaynar. Artıklar onları hemen öldürmezse akciğer ve soluk borusu çevresinde toplanır; çünkü hava bizi ısıttığı için önce yukarıda birikirler. Hastalıklı yazlarda göz iltihaplarının ateşlerden önce görülmesi de bundandır. Artıklar, söylendiği gibi, yukarıdaki bölgelerde hemen öldürmezse sindirilmemiş olarak bağırsaklara iner; dizanteri de budur, çünkü sıvı çokluğu yüzünden dışarı atılamaz. Bunlar dinerse kurtulanlarda dördüncü gün ateşi başlar; çünkü sindirilmemiş olanın tortusu son derece kalıcıdır ve tıpkı kara safra gibi bedenle kaynaşır.
Διὰ τί, ἐὰν τοῦ χειμῶνος γενομένου βορείου καὶ τοῦ ἔαρος νοτίου καὶ ἐπόμβρου τὸ θέρος λίαν αὐχμηρὸν γένηται, θανατῶδες γίνεται τὸ μετόπωρον πᾶσιν, μάλιστα δὲ τοῖς παιδίοις, καὶ τοῖς ἄλλοις δὲ δυσεντερίαι καὶ τεταρταῖοι χρόνιοι γίνονται ἐν αὐτῷ; ἢ ὅτι μετρίου μὲν ἐπιγενομένου ὕδατος θερινοῦ καταψυχθὲν τὸ ζέον ὑγρὸν ἐν ἡμῖν λωφᾷ, ὅσον ἠθροίσθη ἐν τῷ ἦρι γενομένῳ τῷ ὑγρῷ; εἰ δὲ μή, τὰ μὲν παιδία διὰ τὸ ὑγρὰ φύσει καὶ θερμὰ εἶναι ὑπερζεῖ τῷ πάθει, διὰ τὸ μὴ καταψυχθῆναι. ὅσα δὲ μὴ τοῦ θέρους, τοῦ μετοπώρου ὅσον ἐκζεῖ. αἱ δὲ περιττώσεις ἐὰν μὴ εὐθὺς ἀνέλωσι, περὶ πνεύμονα καὶ ἀρτηρίαν γινόμεναι γὰρ ἄνω πρῶται συνίστανται διὰ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀέρος ἡμᾶς θερμαίνεσθαι· διὰ γὰρ ταῦτα καὶ ὀφθαλμίαι πυρετῶν πρότερον γίνονται ἐν τῷ νοσερῷ θέρει. - ἐὰν οὖν μὴ ἐν τοῖς ἄνω, καθάπερ εἴρηται, τὰ περιττώματα εὐθὺς ἀνέλῃ, καταβαίνουσιν εἰς τὰς κοιλίας ἄπεπτα ὄντα, τοῦτο δέ ἐστι δυσεντερία, διὰ τὸ μὴ ἐκκρίνεσθαι ὑπὸ πλήθους τὸ ὑγρόν. καὶ ἐὰν παύσωνται, τεταρταῖοι γίνονται τοῖς σωζομένοις· ἡ γὰρ τοῦ ἀπέπτου ὑπόστασις μονιμωτάτη ἐστὶ καὶ σύντονος γίνεται τῷ σώματι, καθάπερ ἡ μέλαινα χολή.
861b_220. Problem
Yaz ve sonbahar yağmurlu ve lodoslu geçerse kış niçin hastalıklı olur? Kış bedenleri çok yaş bulduğu, değişim de sonbahar da sıcak geçtiği için büyük bir sıcaktan birdenbire, yavaş yavaş olmadan gerçekleştiği için mi? Bu yüzden gözenekli olmayanlarda keskin hastalıkların ortaya çıkması zorunludur. Çünkü böylelerinde yaş artıklar daha çok yukarıda toplanır; zira bu bölgelerde yer vardır, aşağıdakiler ise başka türlüdür. Sık etli olanlar çok artık almaz. Bedenin yukarı kısımlarındaki artık soğuyunca, şarap içmiş kişilerin üşüdüğünde başına gelenler gibi, söz konusu hastalıklar ortaya çıkar. Daha gözenekli olanlar ateşlenince ise en çok sindirimsizlikten doğan ateşler yakıcı ateş olur. Çünkü böylelerinde sıvılar bütün bedene sık etlilerden daha çok dağılmıştır; etleri kışın etkisiyle sıkışınca ısınan sıvılar ateş doğurur. Bütün bedenin aşırı sıcaklığı ateştir; içlerindeki nemin çokluğu yüzünden bu sıcaklık şiddetlenince yakıcı ateş olur.
Διὰ τί, ἐὰν τὸ θέρος ἔπομβρον γένηται καὶ νότιον, καὶ τὸ μετόπωρον, ὁ χειμὼν νοσερὸς γίνεται; ἢ ὅτι σφόδρα ὑγρὰ τὰ σώματα ὁ χειμὼν λαμβάνει, καὶ ἡ μεταβολὴ ἔτι μεγάλη γίνεται ἐξ ἀλέας πολλῆς καὶ οὐκ ἐκ προσαγωγῆς, διὰ τὸ καὶ τὸ μετόπωρον γίνεσθαι ἀλεεινόν, ὥστε τοῖς μὲν γίνεσθαι ἀνάγκη τὰ ὀξέα νοσήματα, μὴ ἀραιοῖς οὖσι· τοῖς γὰρ τοιούτοις ἄνω μᾶλλον τὰ ὑγρὰ περιττώματα ἀθροίζεται, διὰ τὸ τούτους μὲν τοὺς τόπους ἔχειν χώραν, τοὺς δὲ κάτω ἑτέρους εἶναι. οἱ οὖν ὄντες πυκνόσαρκοι οὐ πολλὰ περιττώματα δέχονται. ψυχομένης οὖν τῆς περιττώσεως τῆς ἐν τοῖς ἄνω μέρεσιν τοῦ σώματος, ὥσπερ τοῖς οἰνωμένοις ὅταν ῥιγῶσιν, τὰ εἰρημένα νοσήματα συμβαίνει γίνεσθαι. τοῖς δὲ ἀραιοτέροις πυρετῶν γενομένων, τοὺς ἀπὸ πλείστης ἀπεψίας γενομένους πυρετοὺς καύσους συμβαίνει γίνεσθαι, διὰ τὸ τοῖς τοιούτοις ἐσκεδάσθαι μὲν μᾶλλον κατὰ πᾶν τὸ σῶμα τὰ ὑγρὰ ἢ τοῖς πυκνοσάρκοις, συνισταμένης δὲ τῆς σαρκὸς αὐτῶν ὑπὸ τοῦ χειμῶνος θερμαινόμενα τὰ ὑγρὰ πυρετοὺς ποιεῖν. ἡ γὰρ παντὸς τοῦ σώματος ὑπερβάλλουσα
θερμότης ἐστὶ πυρετός· ἐπιτεινομένη δὲ διὰ τὸ p πλῆθος τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτοῖς ὑγρότητος καῦσος γίνεται.
862a_221. Problem
Güneşin etkisiyle topraktan çok buhar yükseldiğinde yıl niçin salgınlı geçer? Bu, yılın yaş ve yağmurlu olacağına işaret ettiği, toprağın da zorunlu olarak yaş olduğu için mi? Böylece sanki bataklık bir yerde oturuluyormuş gibi olur; böyle bir yer de hastalıklıdır. O zaman bedenlerin de çok artığı olması zorunludur; böylece yazın hastalık doğuracak malzemeleri olur.
Διὰ τί, ὅταν ἐκ γῆς ἀτμὸς ἀνίῃ πολὺς ὑπὸ τοῦ ἡλίου, τὸ ἔτος λοιμῶδες γίνεται; ἢ ὅτι ὑγρὸν ἀνάγκη καὶ ἔπομβρον τὸ ἒτος σημαίνειν, καὶ τὴν γῆν ὑγρὰν ἀνάγκη εἶναι; οἷον οὖν ἐν ἑλώδει τόπῳ ἡ οἲκησις γίνεται. νοσώδης δὲ ἡ τοιαύτη ἐστίν. καὶ τὰ σώματα δὴ τότε ἀνάγκη περίττωμα πολὺ ἔχειν, ὥστε ἐν τῷ θέρει ἔχειν ὕλην νοσώδη.
862a_322. Problem
Kurbağaya benzer küçük kurbağalar bolca çıktığında yıllar niçin hastalıklı geçer? Her şey tabiatına uygun ortamda gürbüz olduğu için mi? Bunlar da tabiatça yaş şeylerdir; dolayısıyla yılın yağmurlu ve yaş geçeceğine işaret ederler. Böyle yıllar hastalıklıdır; çünkü yaş olan bedenlerde çok artık bulunur, artık da hastalıkların sebebidir.
Διὰ τί γίνεται τὰ ἔτη νοσώδη, ὅταν γένηται φορὰ τῶν μικρῶν βατράχων τῶν φρυνοειδῶν; ἢ ὅτι ἕκαστον εὐσθενεῖ ἐν τῇ οἰκείᾳ χώρᾳ τῆς φύσεως; καὶ ταῦτα δὴ φύσει ἐστὶν ὑγρά, ὥστε ἔπομβρον καὶ ὑγρὸν σημαίνειν τὸν ἐνιαυτὸν γίνεσθαι. τὰ δὲ τοιαῦτα ἔτη νοσώδη ἐστίν· ὑγρὰ γὰρ τὰ σώματα ὄντα πολὺ ἔχει τὸ περίττωμα, ὅ ἐστι τῶν νόσων αἴτιον.
862a_423. Problem
Kuru ve yağmursuz lodoslar niçin ateş getirir? Yabancı bir nem ve sıcaklık meydana getirdikleri için mi? Çünkü tabiatça yaş ve sıcaktırlar. Bu da ateş doğurur; ateş bu ikisinin aşırılığından ileri gelir. Yağmursuz estiklerinde içimizde bu hâli meydana getirirler; yağmurla birlikte estiklerinde ise su bizi soğutur. Denizden gelen lodoslar bitkilere de yarar; çünkü onlara denizden soğumuş olarak ulaşırlar. Pas hastalıkları ise yabancı nemden ve sıcaklıktan doğar.
Διὰ τί οἱ νότοι οἱ ξηροὶ καί μὴ ὑδατώδεις πυρετώδεις εἰσίν; ἢ ὃτι ὑγρότητα καὶ θέρμην ἀλλοτρίαν ποιοῦσιν; εἰσὶ γὰρ ὑγροὶ καὶ θερμοὶ φύσει. τοῦτο δ’ ἐστὶ πυρετῶδες· ὁ γὰρ πυρετὸς ἐξ ἀμφοτέρας τῆς τούτων ἐστὶν ὑπερβολῆς. ὅταν μὲν οὖν ἄνευ ὕδατος πνέωσι, ταύτην ἐν ἡμῖν ποιοῦσι τὴν διάθεσιν, ὅταν δὲ ἅμα ὕδατι, τὸ ὕδωρ καταψύχει ἡμᾶς. οἱ δὲ ἐκ θαλάττης νότοι καὶ συμφέρουσι τοῖς φυτοῖς· ἐψυγμένοι γὰρ ἀπὸ τῆς θαλάττης ἀφικνοῦνται πρὸς αὐτά. αἱ δ’ ἐρυσίβαι γίνονται ὑπὸ ὑγρότητος καὶ θέρμης ἀλλοτρίας.
862a_524. Problem
Lodos estiğinde insanlar niçin kendilerini daha ağır ve daha güçsüz hisseder? Sıcaklık yüzünden eriyen nem azdan çoğa, hafif bir havadan da ağır bir neme dönüştüğü için mi? Ayrıca gücümüz eklemlerdedir; bunlar da lodosla gevşer. Yapıştırılmış şeylerin çıkardığı sesler bunu gösterir. Eklemlerdeki yapışkan madde donmuşsa hareket etmemizi engeller, fazla sulanmışsa da gerilmemizi.
Διὰ τί ἐν τοῖς νότοις βαρύτερον ἔχουσι καὶ ἀδυνατώτερον οἱ ἄνθρωποι; ἢ ὅτι ἐξ ὀλίγου πολὺ ὑγρὸν γίνεται διατηκόμενον διὰ τὴν ἀλέαν καὶ ἐκ πνεύματος κούφου ὑγρὸν βαρύ; ἔτι δὲ ἡ δύναμις ἡμῶν ἐν τοῖς ἄρθροις ἐστί· ταῦτα δὲ ἀνίεται ὑπὸ τῶν νοτίων. δηλοῦσι δὲ οἱ ψόφοι τῶν κεκολλημένων. τὸ γὰρ γλίσχρον ἐν τοῖς ἄρθροις πεπηγὸς μὲν κινεῖσθαι κωλύει ἡμᾶς, ὑγρὸν δὲ λίαν ὂν συντείνεσθαι.
862a_625. Problem
İnsanlar niçin yazın daha çok hastalanır, ama hastalananlar kışın daha çok ölür? Kışın sıklık yüzünden sıcaklık bedenlerin içine çekildiği, biz de içimizde biriken artıkları sindiremezsek daha çok zorlandığımız için hastalığın başlangıcının güçlü olması zorunlu olduğundan mı? Böyle olduğunda da öldürücü olması akla yakındır. Yazın ise bütün beden gevşek, serinlemiş ve zahmetlere karşı gevşemiş olduğundan, hem yorgunluklar hem de alınan yiyeceklerin sindirilmemesi yüzünden (çünkü yeni ürünler o zaman çıkar) hastalık başlangıçlarının daha çok olması zorunludur; ama bunlar o kadar güçlü değildir, bu yüzden kolay tedavi edilir.
Διὰ τί ἀρρωστοῦσι μὲν μᾶλλον τοῦ θέρους, ἀποθνήσκουσι δὲ μᾶλλον οἱ ἀρρωστοῦντες τοῦ χειμῶνος; ἢ ὅτι τοῦ χειμῶνος διὰ τὴν πυκνότητα ἐντὸς τῶν σωμάτων συνεσταλμένου τοῦ θερμοῦ, καὶ πονοῦντες μᾶλλον, εἰ μὴ πέττοιμεν, τῶν ἐν ἡμῖν συνισταμένων περιττωμάτων, ἰσχυρὰν ἀνάγκη τὴν ἀρχὴν
εἶναι τῆς νόσου; τοιαύτην δὲ οὖσαν φθαρτικὴν εἰκός ἐστιν αὐτὴν εἶναι. ἐν δὲ τῷ θέρει, μανοῦ καὶ κατεψυγμένου παντὸς τοῦ σώματος καὶ ἐκλελυμένου πρὸς τοὺς πόνους ὄντος, ἀρχὰς νόσων ἀνάγκη πλείους μὲν γίνεσθαι διά τε κόπους καὶ ἀπεψίαν τῶν εἰσφερομένων (καὶ γὰρ οἱ νέοι καρποὶ τότε εἰσίν), ἀλλ’ οὐχ οὕτως ἰσχυράς, διὸ εὐβοήθητοι.
862b_226. Problem
İnsanlar niçin en çok iki gündönümünden sonraki yüz gün içinde ölür? Sıcağın ve soğuğun aşırılıkları o kadar sürdüğü için mi? Aşırılık da zayıf olanlarda hastalıklara ve ölümlere yol açar.
Διὰ τί μετὰ τὰς τροπὰς ἀμφοτέρας μέχρι ἑκατὸν ἡμερῶν ἀποθνήσκουσι μάλιστα; ἢ ὅτι ἄχρι τοσούτου ἑκατέρα ἡ ὑπερβολὴ διέχει, ἣ τε τοῦ θερμοῦ καὶ τοῦ ψυχροῦ; ἡ δὲ ὑπερβολὴ τοῖς ἀσθενέσι ποιεῖ τὰς νόσους καὶ τὰς φθοράς.
862b_327. Problem
İlkbahar ve sonbahar niçin hastalıklıdır? Değişimler hastalık doğurduğu için mi? Sonbahar ilkbahardan daha hastalıklıdır, çünkü sıcak soğuduğunda, soğuk ısındığında olduğundan daha çok hastalanırız. İlkbaharda soğuk ısınır, sonbaharda ise sıcak soğur.
Διὰ τί τὸ ἔαρ καὶ τὸ φθινόπωρον νοσώδη; ἢ ὅτι αἱ μεταβολαὶ νοσώδεις; τὸ δὲ μετόπωρον τοῦ ἔαρος νοσωδέστερον, ὅτι μᾶλλον τοῦ θερμοῦ ψυχομένου ἢ τοῦ ψυχροῦ θερμαινομένου νοσοῦμεν. ἐν μὲν οὖν τῷ ἔαρι τὸ ψυχρὸν θερμαίνεται, ἐν δὲ τῷ μετοπώρῳ τὸ θερμὸν ψύχεται.
862b_428. Problem
Kışın hastalıklar yazınkinden niçin daha az ama daha ölümcüldür? Yazın hastalıklar küçük bir sebepten çıktığı, kışın ise öyle olmadığı için mi? Çünkü kışın daha iyi sindirir, kendimize göre daha sağlıklı oluruz; dolayısıyla daha büyük bir sebepten çıkan hastalıkların daha büyük ve daha öldürücü olması akla yakındır. Aynı şeyi atletlerde ve genel olarak sağlıklı durumda olanlarda da görürüz: Ya hastalığa yakalanmazlar ya da yakalanınca çabucak giderler; çünkü büyük bir sebebe ihtiyaç vardır.
Διὰ τί ἐν τῷ χειμῶνι ἐλάττω μὲν τὰ ἀρρωστήματα ἢ ἐν τῷ θέρει, θανάσιμα δὲ μᾶλλον; ἢ ὅτι ἐν μὲν τῷ θέρει ἀπὸ μικρᾶς προφάσεως τὰ ἀρρωστήματα, ἐν δὲ τῷ χειμῶνι οὔ; πεπτικώτεροι γὰρ καὶ ὑγιεινότεροι ἡμῶν αὐτῶν, ὥστε εἰκότως τὰ ἀπὸ μείζονος προφάσεως γινόμενα μείζω καὶ ἀναιρετικώτερα. ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἀθλητῶν καὶ ὅλως ἐπὶ τῶν ὑγιεινῶς διακειμένων ὁρῶμεν· ἢ γὰρ οὐ λαμβάνονται νόσῳ, ἢ ταχὺ συναπίασιν· μεγάλης γὰρ αἰτίας δέονται.
862b_529. Problem
Yakıcı ateşler niçin sonbaharda ve kışın, soğuk mevsimlerde daha sık görülür, yazın ise sıcaklar varken titremeler insanı rahatsız eder? İnsandaki sıvılardan safra sıcak, balgam ise soğuk olduğu için mi? Yazın soğuk olan çözülür ve dağılarak titremelere ve sarsılmalara yol açar; kışın ise sıcak olan mevsimin etkisiyle soğuyarak bastırılır. Yakıcı ateşler kışın ve sonbaharda daha çok rahatsız eder, çünkü soğuk yüzünden sıcaklık içeri çekilir; yakıcı ateş de yüzeyde değil içten gelir. Dolayısıyla yakıcı ateşlerin bu mevsimde görülmesi akla yakındır. Bunu kışın soğuk suyla ve kışın sıcak suyla yıkananlarda daha iyi anlayabiliriz: Soğuk suyla yıkananlar yıkanırken kısa bir süre üşüdükten sonra günün geri kalanında soğuktan hiç etkilenmez; sıcak su kullananlar ise soğuğa daha zor dayanır. Çünkü soğuk suyla yıkananların eti sıkışır ve sıcaklık içeri çekilir; sıcak suyla yıkananların eti ise gevşer ve sıcaklık dışarıdaki bölgeye kadar dağılır.
Διὰ τί τοῦ μὲν φθινοπώρου καὶ τοῦ χειμῶνος οἱ καῦσοι μᾶλλον γίνονται ἐν ταῖς ψυχραῖς ὥραις, τοῦ δὲ θέρους τὰ ῥίγη ἐνοχλεῖ καυμάτων ὄντων; ἢ ὅτι τῶν κατὰ τὸν ἄνθρωπον ἡ χολὴ μέν ἐστι θερμόν, τὸ δὲ φλέγμα ψυχρόν; ἐν μὲν οὖν τῷ θέρει τὸ ψυχρὸν ἀναλύεται, καὶ διαχυθὲν ῥίγη καὶ τρόμους παρασκευάζει· ἐν δὲ τῷ χειμῶνι τὸ θερμὸν ὑπὸ τῆς ὥρας κρατεῖται κατεψυγμένον. οἱ δὲ καῦσοι μᾶλλον ἐνοχλοῦσι τοῦ χειμῶνος καὶ τοῦ φθινοπώρου, ὅτι διὰ τὸ ψῦχος τὸ θερμὸν εἴσω συστέλλεται, ὁ δὲ καῦσος ἔσωθέν ἐστι καὶ οὐκ ἐπιπολῆς· εἰκότως οὖν οἱ καῦσοι ταύτην τὴν ὥραν γίνονται. καταμάθοι δ’ ἄν τις τοῦτο ἀκριβέστερον ἐπὶ τῶν ψυχρολουτρούντων τοῦ χειμῶνος καὶ τῶν τοῦ χειμῶνος λουομένων τῷ θερμῷ, ὅτι οἱ μὲν τῷ ψυχρῷ λουόμενοι, ἀπορριγώσαντες ὀλίγον χρόνον ἕως λούονται, τὴν λοιπὴν ἡμέραν
οὐδὲν πάσχουσιν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ, οἱ δὲ τῷ θερμῷ ὕδατι χρησάμενοι δυσριγοτέρως διάγουσι. τῶν μὲν γὰρ τῷ ψυχρῷ λουομένων πυκνοῦται ἡ σὰρξ καὶ συστέλλεται εἴσω τὸ θερμόν, τῶν δὲ θερμολουτρούντων ἡ σὰρξ ἀραιοῦται καὶ τὸ θερμὸν ἕως τοῦ ἔξω τόπου περισπᾶται.
863a_230. Problem
Lapanın erdemi nedir? Akıcılaştırıcı olması, böylece ter ve buhar çıkarması mı?
Τίς καταπλάσματος ἀρετή; ἢ διὰ τὸ χυτικὸν εἶναι κἂν ἱδρῶτα ποιοῖ καὶ ἀποπνοήν;
863a_331. Problem
Bir yaranın irinli olduğu neyden anlaşılır? Üstüne sıcak su dökülünce rengi değişirse irinlidir, değişmezse değil mi?
Τῷ δῆλον ὅταν ἔμπυον; ἢ ἐὰν καταχεομένου τοῦ θερμοῦ ἀλλαγῇ, ἔμπυον, εἰ δὲ μή, οὔ;
863a_432. Problem
Hangi yaralar dağlanmalı, hangileri kesilmelidir? Ağzı geniş olan ve çabuk kapanmayanlar, kabuk oraya düşsün diye dağlanmalı mıdır? Böylece içten içe irinlenmezler.
Ποῖα δεῖ καίειν ἢ ποῖα δεῖ τέμνειν; ἢ ὅσα μὲν ἔχει στόμα μέγα καὶ οὐ ταχὺ συμφύεται, ταῦτα καίειν δεῖ, ὅπως ἡ ἐσχάρα ἐκεῖ πέσῃ; οὕτως γὰρ οὐκ ἔσται ὕπουλα.
863a_533. Problem
Taze yaraya konan ilacın erdemi nedir? Kurutucu olması, gelen artığı durdurması, kabuk bağlatıp etin çürümesini önlemesi mi? Böylece yara iltihaplanmaz ve kapanır. Akıntı olmazsa iltihaplanmaz, kuruyunca da kapanır; yaş akmaya devam ettikçe kapanmaz. Bu yüzden bu ilaçların çoğu büzücü olsun diye keskindir.
Τίς ἐναίμου ἀρετή; ἢ τὸ ξηραντικὸν εἶναι καὶ τῆς ἐπιούσης περιττώσεως σταλτικὸν ἐσχαρώσεως καὶ σήψεως τῆς σαρκός; οὕτω γὰρ ἂν ἀφλέγμαντον εἴη καὶ συμφυτικόν. μὴ ἐπιρρέοντος μὲν γὰρ ἀφλέγμαντον ἔσται, ξηρὸν δὲ ὂν συμφύσεται· ἕως δ’ ἂν ὑγρορροῇ, οὐ συμφύσεται. διὰ τοῦτο οὖν δριμέα τὰ πλεῖστα, ὥστε ἀποστύφειν.
863a_634. Problem
Hangi şişler kesilmeli, hangileri dağlanmalı, hangileri de bunlarla değil ilaçla tedavi edilmelidir? Koltuk altlarındakiler ve kasıktakiler ilaçla mı? Çünkü bunlar yarıldıktan sonra kimi acı verir, kimi tehlikeli olur. Yassı ve çok çıkıntılı yumrular, damarlı ve etsiz yerlerdekiler dağlanmalıdır. Sivri bir uçta toplanmış olanlar ve sert yerlerde bulunmayanlar ise kesilmelidir.
Ποῖα τέμνειν δεῖ καὶ ποῖα καίειν, καὶ ποῖα οὔ, ἀλλὰ φαρμάκοις; ἢ τὰ μὲν ἐπὶ ταῖς μασχάλαις καὶ βουβῶσι φαρμάκῳ; μετὰ γὰρ διαίρεσιν τὰ μὲν ἐπίπονα, τὰ δὲ ἐπικίνδυνα. καίειν δὲ τὰ πλατέα τῶν φυμάτων καὶ πολὺ πρόβλημα ἔχοντα, καὶ ἐν φλεβώδεσι καὶ μὴ εὐσάρκοις. τέμνειν δὲ τὰ εἰς ὀξὺ συνηγμένα καὶ τὰ μὴ ἐν στερεοῖς.
863a_735. Problem
Biri tunçla kesilirse yara niçin demirle kesildiğinden daha kolay iyileşir? Tunç daha düzgün olduğu, böylece daha az parçalayıp daha hafif yara açtığı için mi? Yoksa demir daha keskin bir ağız aldığına göre onunla yapılan kesik daha kolay ve daha zararsız mıdır? Ama tunç ilaç niteliğindedir, başlangıç da önemlidir. İlaç kesikle aynı anda hemen işe başladığı için yaranın kapanmasını hızlandırır.
Διὰ τί, ἐὰν χαλκῷ τις τμηθῇ, ῥᾷον ὑγιάζεται ἢ σιδήρῳ; πότερον ὅτι λειότερον, ὥσθ’ ἧττον σπαράττει καὶ ποιεῖ πληγήν; ἢ εἴπερ ἀκμὴν μᾶλλον ὁ σίδηρος λαμβάνει, ῥᾴων καὶ ἀπαθεστέρα ἡ διαίρεσις; ἀλλὰ μὴν φαρμακῶδες ὁ χαλκός, ἡ δὲ ἀρχὴ ἰσχυρόν. τὸ οὖν εὐθὺς ἅμα τῇ τομῇ θᾶττον τὸ φάρμακον ποιεῖ τὴν σύμφυσιν.
863a_836. Problem
Peki tunçla yapılan yanıklar da niçin daha çabuk iyileşir? Tunç daha gevşek ve daha az cisimli olduğu için mi? Daha katı şeylerde sıcaklık daha fazladır.
Διὰ τί δὲ καὶ τὰ διὰ χαλκοῦ καύματα θᾶττον ὑγιάζεται; ἢ ὅτι μανότερον καὶ ἧττον σωματικόν, ἐν δὲ τοῖς στερεωτέροις πλείων ἡ θερμότης.
863a_937. Problem
Arpa çorbası mı daha hafiftir ve hastalıklara daha iyi gelir, yoksa buğday çorbası mı? Bazılarına göre buğdayınki daha iyidir; bunun işareti olarak bu işle uğraşanları gösterirler: Un işinde çalışanların yüzü, arpa unu işinde çalışanlarınkinden çok daha canlı renklidir. Bir de arpanın daha yaş olduğunu, daha yaş olanın da daha fazla sindirim gerektirdiğini söylerler. Yoksa bazı şeylerin hem daha zor sindirilir hem de hafiflik bakımından daha yararlı olmasına hiçbir engel yok mudur? Çünkü arpa buğdaydan yalnız daha yaş değil, daha soğuktur da. Ateşi olan kişiye verilen çorba ve yiyecek de az besleyip serinletecek türden olmalıdır. Arpa çorbasında bu özellik vardır; daha cisimli olmaktan çok daha yaş olduğu için az besler, bu da serinleticidir.
Πότερον ἡ πτισάνη κουφοτέρα ἡ κριθίνη καὶ βελτίων πρὸς τὰ ἀρρωστήματα ἢ ἡ πυρίνη; δοκεῖ γάρ τισιν αὕτη
σημεῖον ποιουμένοις τοὺς μεταχειριζομένους, ὅτι πολὺ εὐχρούστεροι οἱ περὶ τὴν τῶν ἀλεύρων ἐργασίαν ἢ τὴν τῶν ἀλφίτων. εἶθ’ὅτι ὑγρότερον ἡ κριθὴ, τὸ δὲ ὑγρότερον πλέονος〈οὔσης〉 πέψεως. ἢ οὐθὲν κωλύει ἔνια ἔχειν δυσπεπτότερα καὶ ἔνα πρὸς κουφότητα χρησιμώτερα; οὐ γὰρ μόνον ὑγροτέρα ἐστὶν ἡ κριθὴ τοῦ πυροῦ, ἀλλὰ καὶ ψυχροτέρα. δεῖ δὲ τὸ ῥόφημα καὶ τὸ προσφερόμενον τοιοῦτον εἶναι τῷ πυρέττοντι, ὃ τροφήν τε βραχεῖαν ποιήσει καὶ καταψύξει. ἡ δὲ πτισάνη τοῦτο ἔχει ἡ κριθίνη· διὰ γὰρ τὸ ὑγρότερον ἢ σωματωδέστερον εἶναι ὀλίγον δίδωσι, καὶ τοῦτο ψυκτικόν.
863b_238. Problem
Semizotu ve tuz dişlerin kamaşmasını niçin giderir? Semizotunda bir nem bulunduğu için mi? Bu nem, çiğnendiğinde ya da bir süre ezildiğinde ortaya çıkar; çünkü nem dışarı çekilir. Yapışkan madde içeri işleyerek ekşiliği dışarı çıkarır. Ona yakın olduğunu da ekşiliği gösterir; çünkü özsuyunun bir miktar ekşiliği vardır. Tuz ise eritip ekşiliği dışarı çıkarır. Peki kül suyu ve soda niçin bunu yapmaz? Büzdükleri ama eritmedikleri için mi?
Διὰ τί τὴν αἱμωδίαν παύει ἡ ἀνδράχνη καὶ ἅλες; ἢ ὅτι ἡ μὲν ὑγρότητά τινα ἔχει; φανερὰ δὲ αὕτη μασωμένοις τε, καὶ ἐὰν συνθλασθῇ χρόνον τινά· ἕλκεται γὰρ ἡ ὑγρότης. τὸ δὴ γλίσχρον εἰσδυόμενον ἐξάγει τὸ ὀξύ. καὶ γὰρ ὅτι συγγενής, ἡ ὀξύτης σημαίνει· ἔχει γάρ τινα ὀξύτητα ὁ χυμός. ὁ δὲ ἃλς συντήκων ἐξάγει καὶ τὴν ὀξύτητα. διὰ τί οὖν ἡ κονία καὶ τὸ νίτρον οὔ; ἢ ὅτι στύφει καὶ οὐ τήκει;
863b_339. Problem
Yaz yorgunluklarını niçin banyoyla, kış yorgunluklarını ise yağ sürünerek tedavi etmek gerekir? Kış yorgunluklarını yağla tedavi etmek, ürpertiler ve olan değişimler yüzünden mi? Çünkü onları ısıtacak bir sıcaklıkla gidermek gerekir; yağ da sıcaktır. Yazın ise nemlendirmek gerekir; çünkü mevsim kurudur, ürpertiler de sıcağa doğru bir yönelim olduğu için korkutucu değildir. Az yemek ve bolca içmek yaza aittir; biri tamamen, öteki daha çok. Bol içmek, kuruluk yüzünden tamamen yaza aittir; az yemek ise her mevsim için geçerlidir ama yazın daha çok; çünkü bu mevsimde beden yiyeceklerle aşırı ısınır.
Διὰ τί τοὺς μὲν θερινοὺς κόπους λουτρῷ ἰᾶσθαι δεῖ, τοὺς δὲ χειμερινοὺς ἀλείμμασιν, ἢ τοὺς μὲν ἀλείμματι διὰ τὰς φρίκας καὶ τὰς γενομένας μεταβολάς; θέρμῃ γὰρ λύειν δεῖ, ἣ ποιήσει ἀλεάζειν· τὸ δ’ ἔλαιον θερμόν. ἐν δὲ τῷ θέρει καθυγραίνειν· ἡ γὰρ ὥρα ξηρά, καὶ οὐ φοβεραὶ αἱ φρῖκαι διὰ τὴν εἰς ἀλέαν ἔκκλισιν. ὀλιγοσιτία δὲ καὶ κωθωνισμὸς θέρους, τὸ μὲν ὅλως, τὸ δὲ μᾶλλον, ὁ μὲν πότος θέρους ὅλως διὰ τὴν ξηρότητα, ἡ δὲ ὀλιγοσιτία κοινὸν μέν, μᾶλλον δὲ θέρους· ἐκθερμαίνεται γὰρ διὰ τὴν ὥραν ὑπὸ τῶν σιτίων.
863b_440. Problem
İlaçların bir kısmı niçin bağırsakları çözer de mesaneyi çözmez, bir kısmı ise mesaneyi çözer de bağırsakları çözmez? Tabiatça yaş ve su dolu olanlar ilaç niteliğindeyse mesaneyi çözdüğü için mi? Çünkü sıvıların sindirilmemiş kısmı oraya çöker; mesane, midede sindirilmeyen sıvının toplandığı yerdir; bu sıvı midede kalmaz, bir şey yapmadan ya da bir şeye uğramadan aşağı iner. Tabiatça topraktan olanlar ise ilaç niteliğindeyse bağırsakları çözer; çünkü toprak niteliğindeki şeyler oraya doğru gider. Dolayısıyla harekete geçirici iseler orayı karıştırırlar.
Διὰ τί τῶν φαρμάκων τὰ μὲν τὴν κοιλίαν λύει, τὴν δὲ κύστιν οὔ, τὰ δὲ τὴν μὲν κύστιν λύει, τὴν κοιλίαν δὲ οὔ; ἢ ὅσα μέν ἐστιν ὑγρὰ τὴν φύσιν καὶ ὕδατος μεστά, ταῦτα
ἂν ᾖ φαρμακώδη, λύει τὴν κύστιν; ἐκεῖ γὰρ ὑφίσταται τὰ ἄπεπτα τῶν ὑγρῶν· ὑποδοχὴ γάρ ἐστιν ἡ κύστις τοῦ μὴ πεττομένου ὑγροῦ ἐν τῇ κοιλίᾳ, ὃ οὐ μένει, ἀλλὰ πρὶν ποιῆσαί τι ἢ παθεῖν ὑποχωρεῖ. ὅσα δὲ ἐκ γῆς τὴν φύσιν ἐστίν, ἂν ᾖ φαρμακώδη, ταῦτα δὲ τὴν κοιλίαν λύει· εἰς ταύτην γὰρ ἡ φορὰ τῶν γεωδῶν. ὥστε ἂν ᾖ κινητικόν, ταράττει.
864a_241. Problem
Peki bazı ilaçlar niçin midenin üst kısmını, bazıları alt kısmını harekete geçirir, örneğin çöpleme üst kısmı, mahmude alt kısmı; bazıları da ikisini birden, örneğin acı hıyar ilacı ve tapsiya özsuyu? Bağırsakları harekete geçiren ilaçların bir kısmı sıcak, bir kısmı soğuk olduğu için mi? Böylece sıcak olanlar sıcaklıkları yüzünden midenin üst kısmına girer girmez oradan yukarıdaki bölgeye yükselir; oradan, en çok da en yabancı ve en az kaynaşmış olan şeyleri eritirler. İlaç güçlüyse ya da bünyenin kaldıracağından fazla verilmişse bunları ve varsa artıkları midenin üst kısmına indirir; sıcaklığı yüzünden kendi meydana getirdiği bol havayı da çalkalayıp yukarı iterek kusturur. Tabiatça soğuk olanlar ise ağırlıkları yüzünden, bir şeye uğramadan ya da bir şey yapmadan önce aşağı iner; oradan harekete geçerek yukarıdakilerin yaptığının aynısını yapar: Kanallar boyunca oradan yükselir, hâkim olabildikleri artıkları ve erimiş maddeleri harekete geçirir, onları da alıp aynı yoldan götürür. İlaç niteliğindeki şeylerden her ikisine katılan ve sıcakla soğuğun karışımı olanlar ise her iki kuvvetleri sayesinde ikisini birden yapar; nitekim hekimler de bugün bunları birbirine karıştırarak hazırlıyor.
Διὰ τί δὲ τὰ μὲν τὴν ἄνω κοιλίαν, τὰ δὲ τὴν κάτω κινεῖ, οἷον ἑλλέβορος μὲν τὴν ἄνω, σκαμμωνία δὲ τὴν κάτω, τὰ δὲ ἄμφω, οἷον ἐλατήριον καὶ τῆς θαψίας ὁ ὀπός; ἢ ὅτι τὰ μέν ἐστι θερμά, τὰ δὲ ψυχρὰ τῶν φαρμάκων τῶν τὴν κοιλίαν κινούντων, ὥστε τὰ μὲν διὰ τὴν θερμότητα εὐθὺς ἐν τῇ ἄνω κοιλίᾳ ὄντα φέρεται ἐξ αὐτῆς πρὸς τὸν ἄνω τόπον, κἀκεῖθεν συντήξαντα μάλιστα μὲν τὰ ἀλλοτριώτατα καὶ ἥκιστα συμπεφυκότα, ἂν δὲ ἰσχυρὸν ᾖ τὸ φάρμακον ἢ πλέον δοθῇ τῆς φύσεως, κατάγει εἰς τὴν ἄνω κοιλίαν ταῦτά τε καὶ ἐάν τι περίττωμα ᾖ, καὶ διὰ τὴν θερμότητα ταράττον τὸ πνεῦμα πολὺ γινόμενον ὑπ’ αὐτοῦ, προσιστὰν τοὺς ἐμέτους ποιεῖ. τὰ δὲ ψυχρὰ τὴν φύσιν αὐτῶν διὰ βάρος καὶ πρὶν παθεῖν τι ἢ ποιῆσαι κάτω φέρεται, κἀκεῖθεν ὁρμῶντα τὸ αὐτὸ δρᾷ τοῖς ἄνω· κατὰ γὰρ τοὺς πόρους ἀνιόντα ἐκεῖθεν, καὶ κινήσαντα ὧν ἂν κρατήσῃ περιττωμάτων καὶ συντηγμάτων, λαβόντα τὴν αὐτὴν ἄγει ὁδόν. ὅσα δὲ ἀμφοῖν μετέχει καὶ ἐστὶ μικτὰ τῶν φαρμακωδῶν ἐκ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ, ταῦτα δὲ δι’ ἑκατέραν τὴν δύναμιν ἀπεργάζεται ἄμφω, ὥσπερ καὶ νῦν παρασκευάζουσιν οἱ ἰατροὶ μιγνύντες ἀλλήλοις.
864a_342. Problem
İlaçlar niçin temizler de, daha acı, daha buruk ve bu türden öteki niteliklerde onları aşan başka şeyler temizlemez? İlaçlar bu tür kuvvetleri yüzünden değil, sindirilemez oldukları için temizlediğinden mi? Çünkü sıcaklıklarının ya da soğukluklarının aşırılığı yüzünden, hacimleri küçük olsa da sindirilemeyen, hayvanların sıcaklığınca bastırılmayıp tersine onu bastıran ve iki bağırsakta kolayca dağılabilen şeyler ilaçtır. Bunlar bağırsağa girip dağılınca besinin geçtiği kanallardan damarlara taşınır; ama sindirilmeyip hâkim gelerek, önlerine çıkan engelleri de alıp dışarı çıkarlar. Buna temizleme denir. Tunç, gümüş ve benzerleri de hayvanların sıcaklığınca sindirilemez, ama bağırsaklarda kolay dağılmaz. Zeytinyağı, bal, süt ve benzeri yiyecekler de temizler, ama nitelikleriyle değil miktarlarıyla: Çokluk yüzünden sindirilemez hâle geldiklerinde, temizleyeceklerse o zaman temizlerler. Çünkü şeyler iki sebepten sindirilemez olur: ya nitelikleri ya da miktarları yüzünden. Bu yüzden söylenenlerin hiçbiri ilaç değildir; çünkü bir kuvvet sayesinde temizlemezler. İlaçlarda buruk, acı ve kötü kokulu olmak araz olarak bulunur, çünkü ilaç besinin zıddıdır. Tabiatın sindirdiği şey bedenle kaynaşır ve besin diye adlandırılır; tabiatı gereği bastırılamayan, damarlara girip sıcaklığının ya da soğukluğunun aşırılığıyla karışıklık çıkaran şey ise öyle değildir. İlacın tabiatı da budur.
Διὰ τί τὰ φάρμακα καθαίρει, ἄλλα δὲ πικρότερα ὄντα καὶ στρυφνότερα καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς τοιούτοις ὑπερβάλλοντα οὐ καθαίρει; ἢ διότι οὐ διὰ τὰς τοιαύτας δυνάμεις καθαίρει, ἀλλ’ ὅτι ἄπεπτά ἐστιν; ὅσα γὰρ δι’ ὑπερβολὴν θερμότητος ἢ ψυχρότητος, μικρὰ ὄντα τοὺς ὄγκους, ἄπεπτά ἐστι καὶ οἷα κρατεῖν, ἀλλὰ μὴ κρατεῖσθαι ὑπὸ τῆς τῶν ζῴων θερμότητος, εὐδιάχυτα ὄντα ὑπὸ τῶν δύο κοιλιῶν, ταῦτα φάρμακά ἐστιν. ὅταν γὰρ εἰς τὴν κοιλίαν εἰσέλθωσι καὶ διαχυθῶσι, φέρονται καθ’ οὕσπερ ἡ τροφὴ πόρους εἰς τὰς φλέβας, οὐ πεφθέντα δέ, ἀλλὰ κρατήσαντα ἐκπίπτει φέροντα τὰ ἐμπόδια αὐτοῖς· καὶ καλεῖται τοῦτο κάθαρσις. χαλκὸς δὲ καὶ ἄργυρος καὶ τὰ τοιαῦτα ἄπεπτα μέν ἐστιν ὑπὸ τῆς τῶν ζῴων θερμότητος, ἀλλ’ οὐκ εὐδιάχυτα ταῖς κοιλίαις. ἔλαιον δὲ καὶ μέλι καὶ γάλα καὶ τὰ
τοιαῦτα τῆς τροφῆς καθαίρει, ἀλλ’ οὐ τῷ ποιῷ, ἀλλὰ τῷ ποσῷ· ὅταν γὰρ διὰ πλῆθος ἄπεπτα γένηται, τότε καθαίρει, ἄνπερ καθαίρῃ. διὰ δύο γὰρ αἰτίας ἄπεπτά ἐστιν, διὰ τὸ ποιὰ αὐτὰ εἶναι ἢ διὰ τὸ ποσά. διόπερ οὐ φάρμακόν ἐστιν οὐδὲν τῶν εἰρημένων· οὐδὲ γὰρ διὰ δύναμιν καθαίρει. στρυφνότης δὲ καὶ πικρότης συμβέβηκεν τοῖς φαρμάκοις καὶ δυσωδία τῷ ἐναντίον εἶναι τῇ τροφῇ τὸ φάρμακον. τὸ μὲν γὰρ πεφθὲν ὑπὸ τῆς φύσεως, τοῦτο προσφύεται τοῖς σώμασι καὶ καλεῖται τροφή· τὸ δὲ μὴ πεφυκὸς κρατεῖσθαι, εἰσιόν τε εἰς τὰς φλέβας καὶ δι’ ὑπερβολὴν θερμότητος ἢ ψυχρότητος ταράττον· αὕτη δὲ φαρμάκου φύσις ἐστίν.
864b_243. Problem
Biber çok alınınca niçin mesaneyi, az alınınca bağırsakları çözer, mahmude ise çok alınınca bağırsakları, az ve bayatken mesaneyi çözer? Her biri ötekini daha çok harekete geçirdiği için mi? Biber idrar söktürücü, mahmude ise müshildir. Biber çok alınınca mesaneye gider ve bağırsakta dağılmaz; az alınınca bastırılıp çözülür ve bağırsağın ilacı olur. Mahmude ise çok alınınca ancak dağılacak kadar bastırılır, dağılınca da yukarıda söylenen sebeple ilaç olur. Az alınınca içecekle birlikte kanallara emilir, karışıklık çıkarmadan önce hızla mesaneye iner ve orada kendi kuvvetiyle yüzeydeki artıkları ve erimiş maddeleri dışarı atar. Çok alınan ise, söylendiği gibi, gücü yüzünden uzun süre kalarak bol ve toprak niteliğinde bir temizleme yapar.
Διὰ τί τὸ μὲν πέπερι πολὺ μὲν ὂν τὴν κύστιν λύει, ὀλίγον δὲ τὴν κοιλίαν, ἡ δὲ σκαμμωνία πολλὴ οὖσα τὴν κοιλίαν λύει, ὀλίγη δὲ καὶ παλαιὰ τὴν κύστιν; ἢ διότι ἑκάτερον ἑκατέρας ἐστὶ κινητικώτερον; τὸ μὲν γὰρ πέπερι οὐρητικόν ἐστιν, ἡ δὲ σκαμμωνία κατωτερικόν. τὸ μὲν οὖν πέπερι πολὺ μὲν ὂν φέρεται εἰς τὴν κύστιν καὶ οὐ διαχεῖται ἐν τῇ κοιλίᾳ, ὀλίγον δὲ ὂν κρατηθὲν διαλύει καὶ γίνεται φάρμακον αὐτῆς. ἡ δὲ σκαμμωνία πολλὴ μὲν οὖσα εἰς τοῦτο κρατεῖται ὥστε διαχυθῆναι, διαχυθεῖσα δὲ γίνεται φάρμακον διὰ τὴν εἰρημένην ἐν τοῖς ἀνωτέρω αἰτίαν· ὀλίγη δὲ οὖσα μετὰ τοῦ ποτοῦ ἀναπίνεται εἰς τοὺς πόρους, καὶ ταχὺ πρὶν ταράξαι καταφέρεται εἰς τὴν κύστιν, καὶ ἐκεῖ τῇ αὑτῆς δυνάμει ἀπάγει τὰ περιττώματα καὶ τὰ συντήγματα ὅσα ἐπιπολῆς ἐστίν. ἡ δὲ πολλή, ὥσπερ εἴρηται, διὰ τὴν ἰσχὺν πολὺν χρόνον ἐμμείνασα κατάγει πολλὴν κάθαρσιν καὶ γεώδη.
864b_344. Problem
Aynı iltihapları niçin kimi hekimler soğutarak iyileştirir, kimi ısıtarak olgunlaştırır? Isıtanlar yabancı bir sıcaklıkla yapar; soğutanlar ise bedenin kendi sıcaklığını içeri toplar.
Διὰ τί τὰς αὐτὰς φλεγμασίας οἱ μὲν ψύχοντες ὑγιάζουσιν, οἱ δὲ θερμαίνοντες πέττουσιν; ἀλλ’ οἱ μὲν ἀλλοτρίᾳ θερμότητι, οἱ δὲ καταψύχοντες τὴν οἰκείαν συνάγουσιν.
864b_445. Problem
Lapaları niçin değiştirmek gerekir? Beden onları daha iyi hissetsin diye mi? Çünkü yiyeceklerde olduğu gibi alışılan şey artık ilaç değil besin olur; bunlarda da durum aynıdır.
Διὰ τί μεταβάλλειν δεῖ τὰ καταπλάσματα; ἢ ὅτι ὡς μᾶλλον αἰσθάνηται; τὰ γὰρ συνήθη ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐδεσμάτων οὐκέτι φάρμακα, ἀλλὰ τροφὴ γίνεται, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων.
864b_546. Problem
Yiyeceği kısıp daha çok çalışmak niçin sağlığa yararlıdır? Hastalığın sebebi artık çokluğu olduğu, bu da besinin aşırı ya da zahmetin eksik olduğu durumlarda meydana geldiği için mi?
Διὰ τί ὑγιεινὸν τὸ τῆς τροφῆς μὲν ὑποστέλλεσθαι,
πονεῖν δὲ πλείω; ἢ ὅτι τοῦ νοσεῖν αἴτιον περιττώματος πλῆθος· τοῦτο δὲ γίνεται, ἡνίκα τροφῆς ὑπερβολὴ ᾖ ἢ πόνων ἔνδεια.
865a_247. Problem
İlaçlar ve çoğunlukla acı ve kötü kokulu şeyler niçin temizler? Bütün kötü kokulu ve acı şeyler sindirilemez olduğu için mi? İlaçların da acı ve kötü kokulu olması bu yüzdendir; çünkü bir şey sindirilemez ve acılıkla birlikte harekete geçirici olduğu için ilaçtır. Fazla verilirse de öldürür. Az verilse bile öldürenler ise ilaç değil, zehir diye anılır. Niteliğiyle temizlemeyen şeyler de ilaç değildir. Çünkü yiyeceklerin birçoğu da belli bir miktarda verilirse aynı işi görür; süt, zeytinyağı, şıra gibi. Bunların hepsi kolay sindirilemedikleri için temizler, hem de kimlerce kolay sindirilemiyorlarsa onları temizler. Çünkü kimine göre kolay, kimine göre zor sindirilen şeyler başka başkadır. Bu yüzden aynı şeyler herkes için ilaç niteliğinde değildir, bazıları için kendine özgüdür. Genel olarak ilacın yalnız sindirilmemesi değil, harekete geçirici de olması gerekir; tıpkı dışarıdan ya da içeriden gelen idmanın hareketle yabancı şeyleri dışarı atması gibi.
Διὰ τί τὰ φάρμακα καὶ τὰ πικρὰ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ τὰ δυσώδη καθαίρει; ἢ ὅτι ἅπαντα τὰ δυσώδη καὶ πικρὰ ἄπεπτά ἐστι; διὸ καὶ τὰ φάρμακα πικρὰ καὶ δυσώδη· τῷ γὰρ ἄπεπτα εἶναι καὶ κινητικὰ μετὰ πικρότητος φάρμακόν ἐστιν. καὶ ἐὰν δοθῇ πλείω, διαφθείρει. ὅσα δέ, κἂν μικρὰ δοθῇ, διαφθαρτικά, ταῦτα οὐ φάρμακα λέγεται εἶναι, ἀλλὰ θανατηφόρα. οὐδ’ ὅσα μὴ τῷ ποιῷ καθαίρει, οὐκ ἔστι φάρμακα. καὶ γὰρ τῆς τροφῆς πολλὰ μὲν ταὐτὸ ποιεῖ, ἐὰν ποσὰ δοθῇ, οἷον γάλα, ἔλαιον, γλεῦκος· ἅπαντα δὲ ταῦτα διὰ τὸ μὴ εἶναι εὔπεπτα καθαίρει, καὶ τούτοις οἷς μὴ εὔπεπτα καθαίρει, καὶ τούτους. ἔστι γὰρ ἄλλα ἄλλοις εὔπεπτα καὶ δύσπεπτα. διὸ οὐ πᾶσι ταὐτὰ φαρμακώδη, ἀλλ’ ἐνίοις ἴδια. ὅλως γὰρ τὸ φάρμακον δεῖ οὐ μόνον μὴ πέττεσθαι, ἀλλὰ καὶ κινητικὸν εἶναι, ὥσπερ καὶ τὸ γυμνάσιον ἔξωθεν ἧκον ἢ ἔσωθεν τῇ κινήσει ἐκκρίνει τὰ ἀλλότρια.
865a_348. Problem
Güzel kokulu tohumlar ve bitkiler niçin idrar söktürür? Sıcak ve kolay sindirilir oldukları, böyle şeylerin de idrar söktürdüğü için mi? Çünkü içlerindeki sıcaklık çabucak inceltir, kokuları da cisimli değildir. Nitekim keskin kokulu şeyler de, sarımsak gibi, sıcaklıkları yüzünden idrar söktürür, ama daha çok eritici olurlar. Güzel kokulu tohumlar da sıcaktır.
Διὰ τί τὰ μὲν εὐώδη οὐρητικὰ καὶ σπέρματα καὶ φυτά; ἢ ὅτι θερμὰ καὶ εὔπεπτα, τὰ δὲ τοιαῦτα οὐρητικά· ταχὺ γὰρ λεπτύνει ἡ ἐνοῦσα θερμότης, καὶ ἡ ὀσμὴ οὐ σωματώδης, ἐπεὶ καὶ τὰ ὀσμώδη, οἷον σκόροδα, διὰ τὴν θερμότητα οὐρητικά, μᾶλλον μέντοι συντηκτικά· θερμὰ δὲ τὰ εὐώδη σπέρματα.
865a_449. Problem
Temiz olmayan ve kötü yaralarda niçin kuru, keskin ve büzücü ilaçlar, temiz ve iyileşmekte olanlarda ise yalnız yaş ilaçlar kullanmak gerekir? Temiz olmayan yaralardan bir şey gidermek gerektiği için mi? Giderilmesi gereken de yabancı nemdir. Isırıcı, keskin ve büzücü ilaçlar bu türdendir; kuru olan da yaş olandan daha çok bu türdendir. Temiz yaralar ise yalnız kabuk bağlamaya muhtaçtır.
Διὰ τί δεῖ πρὸς μὲν τὰ μὴ καθαρὰ καὶ φαῦλα τῶν ἑλκῶν ξηροῖς καὶ δριμέσι καὶ στρυφνοῖς χρῆσθαι φαρμάκοις, πρὸς δὲ τὰ καθαρὰ καὶ ὑγιαζόμενα ὑγροῖς καὶ μόνοις; ἢ διότι ἀπὸ μὲν τῶν μὴ καθαρῶν δεῖ ἀφαιρεῖν τι; τοῦτο δ’ ἐστὶν ὑγρότης ἀλλοτρία, ἥν ἀφαιρεῖν δεῖ. τὰ δηκτικὰ δὲ καὶ δριμέα καὶ στρυφνὰ τοιαῦτα, καὶ τὸ ξηρὸν μᾶλλον τοῦ ὑγροῦ. τὰ δὲ καθαρὰ συνεπουλώσεως δεῖται μόνον.
865a_550. Problem
Cinsel ilişki niçin balgamdan ileri gelen hastalıklara iyi gelir? Meni bir artığın dışarı atılması ve tabiatça balgama benzer olduğu için mi? Böylece cinsel birleşme çok miktarda balgamlı maddeyi giderip fayda sağlar. Peki yiyeceği hastalığın başında mı vermek daha iyidir, yoksa sonra mı? Başında mı, iltihap önceden güçten düşmüş birinin üzerine çökmesin diye? O hâlde ya hemen zayıflatmalı ya da besin şöyle vermeli: Önce çorbalarla toparlamak gerekir; çünkü bunlar daha yumuşak, daha düzgün ve daha kolay erir, zayıf bir beden için de besini bu yolla almak kolaydır. Çünkü yiyeceklerin önce bağırsakta bir şeye uğraması, dağılıp ısınması gerekmez; bunlar beden için zahmetli işlerdir, çorbalar ise bunlara zaten uğramıştır.
Διὰ τί συμφέρει πρὸς τὸ ἀπὸ φλέγματος νοσήματα λαγνεία; ἢ ὅτι τὸ σπέρμα περιττώματος ἀπόκρισις καὶ φύσει ὅμοιον φλέγματι, ὥστε ἀφαιροῦσα πολὺ φλεγματῶδες ὠφελεῖ ἡ συνουσία. πότερον δὲ τροφὴν προσφέρειν ἀρχομένῳ βέλτιον ἢ ὕστερον; ἢ ἀρχομένῳ, ὅπως μὴ προεξησθενηκότι ἡ φλεγμασία ἐπιπίπτῃ; ἢ οὖν ἀπισχναντέον εὐθύς, ἢ οὕτω προσοιστέον· ἀναλαμβάνειν χρὴ πρῶτον τοῖς ῥοφήμασι·
πραότερα γὰρ καὶ λειότερα καὶ εὐτηκτότερα, καὶ ἐκδέξασθαι τὴν τροφὴν ἐκ τούτου ῥᾴδιόν ἐστιν ἀσθενεῖ σώματι. οὐ γὰρ ἐν τῇ κοιλίᾳ δεῖ παθεῖν τὰ σῖτα πρῶτον, διαχυθῆναί τε καὶ θερμανθῆναι μετὰ πόνου τῷ σώματι ταῦτα πέπονθεν.
865b_251. Problem
Sıvının sindirilip sindirilmediğini anlamak için idrardaki işaretlere niçin idrarı kesik kesik yaparak bakmak gerekir de sürekli yaparak bakmamak gerekir? Sindirilmiş olmanın işareti idrarın kızıl renkli olması, bunun da ara vererek yapanlarda daha çok görülmesi yüzünden mi? Yoksa her sıvı az olduğunda çok olduğundan daha iyi bir renk aynası olduğu için mi? Çünkü bol sıvıda şekiller, az sıvıda renkler görünür; çiyde, damlalarda ve kirpiklerdeki gözyaşlarında olduğu gibi. Sürekli bırakılan idrar daha bol olur, bölünen ise rengi daha iyi alır. Böylece idrar sindirim sayesinde zaten bu renkteyse, bölündüğü için yansıma oluşup ayna işi gördüğünden renk daha iyi görünür.
Διὰ τί δεῖ σκοπεῖν τὰ περὶ τὸ οὖρον σημεῖα, ἀπολαμβάνοντα τὴν οὔρησιν, εἰ ἤδη πέπεπται, ἢ μὴ μᾶλλον καὶ συνεχῶς οὐροῦντα; ἢ διότι σημεῖον μὲν τοῦ πεπέφθαι, ἐὰν ᾖ πυρρόν; τοῦτο δὲ γίνεται μᾶλλον διαλαμβάνουσιν. ἢ διότι ἔνοπτρον γίνεται ἅπαν μᾶλλον ὑγρὸν χρόας ὀλίγον ἢ πολὺ ὄν; ἐν μὲν γὰρ τῷ πολλῷ ὑγρῷ τὰ σχήματα ἐνορᾶται, ἐν δὲ τῷ ὀλίγῳ τὰ χρώματα, οἷον καὶ ἐπὶ τῆς δρόσου καὶ τῶν ῥανίδων καὶ ἐπὶ τῶν δακρύων τῶν ἐπὶ ταῖς βλεφαρίσιν· συνεχῶς μὲν οὖν ἀφιέμενον γίνεται πλεῖον, διασπώμενον δὲ δέχεται μᾶλλον· ὥστε κἂν ᾖ αὐτὸ τὸ τοιοῦτον ἤδη διὰ τὴν πέψιν, καὶ φαίνεται μᾶλλον τῆς ἀνακλάσεως γινομένης καὶ ἐνόπτρου ἔνοπτον διὰ τὴν διαίρεσιν.
865b_352. Problem
Sağlık için eti sıklaştırmak değil, gevşetmek gerektiği. Nasıl ki havası iyi akan bir şehir ve yer sağlıklıysa (deniz de bu yüzden sağlıklıdır), havanın iyi dolaştığı beden de daha sağlıklıdır. Çünkü ya hiç artık olmamalı ya da ondan bir an önce kurtulunmalı; beden de her zaman, artığı alır almaz dışarı atacak, hareket hâlinde olacak ve durgun kalmayacak durumda olmalıdır. Çünkü kalan şey, hareket etmeyen su gibi çürür, çürüyünce de hastalık yapar; dışarı atılan ise bozulmadan önce ayrılır. Et sıklaşırsa bu olmaz (çünkü kanallar sanki tıkanır), gevşerse olur. Bu yüzden güneşte çıplak yürümemeli; çünkü et büzülür ve büsbütün erir, beden de daha yaş olur: İçteki kalır, yüzeydeki gider; tıpkı kızarmış etlerin haşlanmışlardan daha çok böyle olması gibi. Göğsü açık yürümek de doğru değildir; çünkü güneş bedenin en iyi yapılmış kısımlarından, en az eksiltilmeye ihtiyacı olan yerlerden eksiltir; oysa eksiltilmesi gereken daha çok iç kısımlardır. Oradan, uzak olduğu için, zahmet olmadan ter çıkarmak mümkün değildir; buradan ise el altında olduğu için kolaydır.
ὅτι οὐ δεῖ πυκνοῦν τὴν σάρκα πρὸς ὑγείαν, ἀλλ’ ἀραιοῦν· ὥσπερ γὰρ πόλις ὑγιεινὴ καὶ τόπος εὔπνους (διὸ καὶ ἡ θάλασσα ὑγιεινή), οὕτω καὶ σῶμα τὸ εὔπνουν μᾶλλον ὑγιεινόν. δεῖ γὰρ ἢ μὴ ὑπάρχειν μηθὲν περίττωμα, ἢ τούτου ὡς τάχιστα ἀπαλλάττεσθαι, καὶ ἀεὶ οὕτως ἔχειν τὸ σῶμα ὥστε λαμβάνον εὐθὺς ἐκκρίνειν τὴν περίττωσιν, καὶ εἶναι ἐν κινήσει καὶ μὴ ἠρεμεῖν. τὸ μὲν γὰρ μένον σήπεται ὥσπερ ὕδωρ τὸ μὴ κινούμενον, σηπόμενον δὲ νοσοποιεῖ· τὸ δὲ ἐκκρινόμενον πρὸ τοῦ διαφθαρῆναι χωρίζεται. τοῦτο οὖν πυκνουμένης μὲν τῆς σαρκὸς οὐ γίνεται (ὡσπερεὶ γὰρ ἐμφράττονται οἱ πόροι), ἀραιουμένης δὲ συμβαίνει. διὸ καὶ οὐ δεῖ ἐν τῷ ἡλίῳ γυμνὸν βαδίζειν· συνίσταται γὰρ ἡ σὰρξ καὶ κομιδῇ ἀποσαρκοῦται, καὶ ὑγρότερον τὸ σῶμα γίνεται· τὸ μὲν γὰρ ἐντὸς διαμένει, τὸ δ’ ἐπιπολῆς ἀπαλλάττεται, ὥσπερ καὶ τὰ κρέα τὰ ὀπτὰ τῶν ἑφθῶν μᾶλλον. οὐδὲ τὰ στήθη γυμνὰ ἔχοντα βαδίζειν· ἀπὸ γὰρ τῶν ἄριστα ᾠκοδομημένων τοῦ σώματος ὁ ἥλιος ἀφαιρεῖ, ἃ ἥκιστα δεῖται ἀφαιρέσεως, ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἐντός. ἐκεῖθεν μὲν οὖν διὰ τὸ πόρρω εἶναι, ἐὰν μὴ μετὰ πόνου, οὐκ ἔστιν ἱδρῶτα ἀγαγεῖν, ἀπὸ τούτου δὲ διὰ τὸ πρόχειρον ῥᾴδιον.
865b_453. Problem
Soğuk su da sıcak su da niçin soğuk yanıklarına iyi gelir? Soğuk yanıkları nemin aşırılığından ileri geldiği için mi? Soğuk su nemi katılaştırıp sertleştirir; sıcak su ise eti gevşeterek nemi buhara çevirir ve buhara çıkış yolu açar.
Διὰ τί ποτε τοῖς χιμέτλοις καὶ τὸ ψυχρὸν ὕδωρ
συμφέρει καὶ τὸ θερμόν; ἢ ὅτι τὰ χίμετλα δι’ ὑπερβολὴν γίνεται ὑγροῦ; τὸ μὲν οὖν ψυχρὸν συνίστησι καὶ τραχύνει τὸ ὑγρόν, τὸ δὲ θερμὸν ἐκπνευματοῖ καὶ ἔξοδον ποιεῖ τῷ πνεύματι, ἀραιοῦν τὴν σάρκα.
866a_254. Problem
Soğuk niçin hem soğuk yanıklarını meydana getirir hem de iyileştirir, sıcak da ateş yanıklarını? Aynı sebepten mi? Eriterek meydana getirir, daha çok kurutarak iyileştirir.
Διὰ τί τὸ ψυχρὸν καὶ ποιεῖ καὶ παύει τὰ χίμετλα, καὶ τὸ θερμὸν τὰ πυρίκαυστα; ἢ διὰ τὸ αὐτό; ποιεῖ μὲν συντήκοντα, παύει δὲ μᾶλλον ξηραίνοντα.
866a_355. Problem
Ateşli hastalıklarda içeceği sık sık ve azar azar vermek gerekir. Çünkü çok verilen akıp gider, az ama sık verilen ise iyice ıslatıp etlere işler. Topraktaki gibidir: Su bol gelirse akıp gider, azar azar gelirse yalnız ıslatır; ateşli hastalıklarda da aynı şey olur. Akan suları biri azar azar yönlendirirse ark onları içer; aynı miktarı topluca yönlendirirse nereye yönlendirse oraya gider. Sonra hasta mümkün olduğunca hareketsiz yatmalıdır; hareketsiz, çünkü ateşin de, hareket ettirilmezse söndüğü açıktır. Rüzgâra karşı da yatmamalıdır; çünkü rüzgâr ateşi uyandırır ve yelpazelenen ateş azken çoğalır. Şu sebeple de üstü örtülmelidir: Ateşe nefes alacak yer vermezsen söner. Nem belirene kadar da örtüleri açılmamalıdır; çünkü gözle görülen ateşi nem söndürür. Tabiatta da aynı yolla olur. Aralıklı ateşlerde ise önceden hazırlık yapmalı: Hastayı gevşetmeli, ayaklarının yanına sıcak kompresler koymalı ve hasta örtülü olarak dinlenmeli ki nöbetten önce mümkün olduğunca sıcak olsun. Çünkü büyük bir ateşin bulunduğu yerde kandil yanamaz; büyük ateş küçüğü kendine çeker. Bu sebeple bedende çok ateş hazırlamak gerekir; çünkü ateşli hastalığın ateşi azdır, böylece büyük ateş küçüğü kendine çeker.
Ἐν τοῖς πυρετοῖς διδόναι δεῖ τὸ ποτὸν πολλάκις καὶ κατ’ ὀλίγον. τὸ μὲν γὰρ πολὺ παραρρεῖ, τὸ δὲ ὀλίγον μέν, πολλάκις δὲ διαβρέχει καὶ εἰς τὰς σάρκας χωρεῖ. οἷα γὰρ τὰ ἐν τῇ γῇ, ἐὰν μὲν κατὰ πολὺ ἔλθῃ τὸ ὕδωρ, παραρρεῖ, ἐὰν δὲ κατ’ ὀλίγον, βρέχει μόνον τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τοῖς πυρετοῖς. τὰ γὰρ ῥέοντα ὕδατα ἐάν τις κατ’ ὀλίγον ἄγῃ, ὁ ὀχετὸς ἐκπίνει· ἐὰν δὲ τὸ ἴσον ἀθρόον ἄγῃ, ὅπου ἂν ἄγῃ, χωρεῖ. ἔπειτα κατακείσθω ἀκίνητος ὡς μάλιστα, ἀκίνητος μέν, ὅτι καὶ τὸ πῦρ φανερῶς, ἐάν τις μὴ κινῇ, καταμαραίνεται. πρὸς πνεῦμα δὲ μὴ κατακείσθω, διότι ὁ ἄνεμος τὸ πῦρ ἐξεγείρει καὶ ῥιπτιζόμενον τὸ πῦρ ἐξ ὀλίγου πολὺ γίνεται. περιστέλλεσθαι δὲ τούτου ἕνεκεν, ὅτι πυρὶ ἐὰν ἀναπνοὴν μὴ διδῷς, σβέννυται. καὶ τὰ ἱμάτια μὴ ἀπογυμνούσθω, ἕως ἂν νοτὶς ἐγγένηται· τὸ φανερὸν γὰρ πῦρ τὸ ὑγρὸν σβέννυσιν. κατὰ ταῦτα δὲ καὶ ἐν τῇ φύσει. ἐπὶ δὲ τῶν διαλειπόντων πυρετῶν προπαρασκευάζειν δεῖ καὶ ἐκλύοντα, καὶ πυριάματα πρὸς τοὺς πόδας παρατιθέντα, καὶ περιεσταλμένον ἀναπαύεσθαι, ὅπως ὅτι θερμότατος ᾖ πρὸ τοῦ τὴν λῆψιν εἶναι. καὶ γὰρ ὅπου πολὺ πῦρ, λύχνος οὐ δυνήσεται καίεσθαι· τὸ γὰρ πῦρ τὸ πολὺ τὸ ὀλίγον ἄγει πρὸς ἑαυτό. τούτου ἕνεκεν πολὺ πῦρ ἐν τῷ σώματι παρασκευάζειν δεῖ, ὅτι ὀλίγον ὁ πυρετὸς πῦρ ἔχει, ὥστε τὸ πολὺ πῦρ τὸ ὀλίγον πρὸς ἑαυτὸ ἄγει.
866a_456. Problem
Dördüncü gün ateşlerinde zayıflatmamalı, aksine bedene ateş sokmalıdır. İdman da yapılmalıdır. Nöbetin geldiği gün yıkandıktan sonra uyku aranmamalıdır. Isıtıcı bir perhizin yararlı olması da dördüncü gün ateşinin zayıf olmasındandır; zayıf olmasaydı dördüncü gün ateşi olmazdı. Görüyor musun? Çok ateşin bulunduğu yerde kandil yanamaz; çünkü büyük ateş küçüğü kendine kapar. Bu sebeple bedende çok ateş meydana getirmeli, çünkü ateşli hastalığın ateşi azdır. Günlük perhiz de bedene kimi zaman ateş, kimi zaman nem sokar. Hastalıkların bir kısmı ateşten, bir kısmı nemden ileri gelir. Ateşten ileri gelen hastalıklar nemle, nemden ileri gelenler ateşle tedavi edilir; çünkü ateş nemi kurutur.
Τεταρταίοις πυρετοῖς δεῖ μὴ λεπτύνειν, ἀλλὰ πῦρ ἐν τοῖς σώμασιν ἐμποιεῖν εἰσάγοντα. δεῖ δὲ καὶ τοῖς γυμνασίοις χρῆσθαι. ᾗ δὲ ἡμέρᾳ ἡ λῆψις, λουσάμενον ὕπνον μὴ ζητεῖν. διὰ δὲ τοῦτο καὶ συμφέρει θερμαίνουσα δίαιτα, ὅτι ἀσθενὴς ὁ τεταρταῖος πυρετός· εἰ γὰρ μὴ ἦν ἀσθενής, οὐκ ἂν τεταρταῖος ἐγένετο. ὁρᾷς; ὅπου πῦρ πολύ, λύχνος οὐ δύναται καίεσθαι· τὸ γὰρ πολὺ τὸ ὀλίγον πρὸς ἑαυτὸ
ἁρπάζει. τούτου δ’ ἕνεκεν πολὺ πῦρ ἐν τῷ σώματι ἐμποιεῖν, ὅτι ὀλίγον ὁ πυρετὸς πῦρ ἔχει. ἔστι δὲ τὸ καθ’ ἡμέραν διαίτημα τὸ μὲν πῦρ τὸ δὲ νοτίδα εἰς τὸ σῶμα εἰσάγοντα. εἰσὶ δὲ νόσοι αἱ μὲν ἀπὸ πυρός, αἱ δὲ ἀπὸ νοτίδος. ἰατρεύονται δὲ αἱ μὲν ἀπὸ πυρὸς νόσοι νοτίδι, αἱ δὲ ἀπὸ νοτίδος πυρί· νοτίδα γὰρ ξηραίνει.