İçeriğe geç
Metafizik

Aristoteles · Metafizik

XIV. Kitap (N)

1087a251. Bölüm

Bu ousia hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Herkes ilkeleri zıtlar olarak koyar; tabiattaki şeylerde olduğu gibi hareketsiz ousia'larda da aynı şekilde. Ama her şeyin ilkesinden önce bir şey olamıyorsa, ilkenin başka bir şey olup da ilke olması imkânsızdır; sözgelişi biri beyazın başka bir şey olarak değil de beyaz olarak ilke olduğunu, ama yine de bir dayanağa yüklendiğini ve başka bir şey olarak beyaz olduğunu söylese, bu imkânsız olurdu; çünkü o başka şey ondan önce gelirdi. Oysa her şey zıtlardan, bir dayanak bulunarak oluşur; öyleyse bu dayanağın en çok zıtlarda bulunması zorunludur.

1087a25

περὶ μὲν οὖν τῆς οὐσίας ταύτης εἰρήσθω τοσαῦτα, πάντες δὲ ποιοῦσι τὰς ἀρχὰς ἐναντίας, ὥσπερ ἐν τοῖς φυσικοῖς, καὶ περὶ τὰς ἀκινήτους οὐσίας ὁμοίως. εἰ δὲ τῆς τῶν ἁπάντων ἀρχῆς μὴ ἐνδέχεται πρότερόν τι εἶναι, ἀδύνατον ἂν εἴη τὴν ἀρχὴν ἕτερόν τι οὖσαν εἶναι ἀρχήν, οἷον εἴ τις λέγοι τὸ λευκὸν ἀρχὴν εἶναι οὐχ ᾗ ἕτερον ἀλλʼ ᾗ λευκόν, εἶναι μέντοι καθʼ ὑποκειμένου καὶ ἕτερόν τι ὂν λευκὸν εἶναι· ἐκεῖνο γὰρ πρότερον ἔσται. ἀλλὰ μὴν γίγνεται πάντα ἐξ ἐναντίων ὡς ὑποκειμένου τινός· ἀνάγκη ἄρα μάλιστα τοῖς ἐναντίοις τοῦθʼ ὑπάρχειν.

1087bDemek ki bütün zıtlar her zaman bir dayanağa yüklenir ve hiçbiri ayrı değildir; nitekim ousia'nın hiçbir zıddı olmadığı görülür, akıl yürütme de buna tanıklık eder. Öyleyse zıtlardan hiçbiri asıl anlamda her şeyin ilkesi değildir; ilke başka bir şeydir. — Bazıları zıtlardan birini madde yapar: kimi bire karşı eşitsizi, bunun çokluğun tabiatı olduğunu düşünerek; kimi de bire karşı çokluğu (çünkü sayılar bazılarına göre eşitsiz ikilikten, yani büyük ve küçükten, bir başkasına göre de çokluktan türer; her ikisine göre de birin ousia'sının etkisiyle). Eşitsizi ve biri unsur sayan, eşitsizi de büyük ve küçükten oluşan ikilik sayan kişi, eşitsizi, büyüğü ve küçüğü tek bir şeymiş gibi söyler; bunların logos bakımından bir, sayı bakımından ise bir olmadığını belirlemez. Unsur dedikleri ilkeleri de iyi açıklamazlar: kimileri büyük ve küçüğü birle birlikte sayıların üç unsuru yapar, ikisini madde, biri de biçim olarak; kimileri, büyük ve küçük tabiatça daha çok büyüklüğe ait olduğu için çok ve azı unsur yapar; kimileri de bunlardan daha küllî olanı, yani aşanı ve aşılanı. Bu görüşler arasında, ortaya çıkan sonuçların bazıları bakımından neredeyse hiçbir fark yoktur; fark yalnızca mantıksal güçlükler bakımındandır; bu güçlüklerden de kendileri mantıksal ispatlar ileri sürdükleri için kaçınırlar. Ancak aynı akıl yürütmeye göre büyük ve küçük değil, aşan ve aşılan ilke olmalıydı, sayı da ikilikten önce unsurlardan oluşmalıydı; çünkü ikisi de daha küllîdir. Oysa şimdi birini söyleyip ötekini söylemiyorlar. Kimileri bire farklı olanı ve başka olanı karşı koyar, kimileri de çokluğu. Ama istedikleri gibi varolanlar zıtlardan oluşuyorsa ve birin ya hiç zıddı yoksa ya da olacaksa çokluksa, eşitsiz eşitin, farklı aynının, başka da kendisinin zıddıysa, en çok biri çokluğun karşısına koyanlar makul bir görüşe sahiptir; ama onlar da yeterince değil; çünkü o zaman bir az olacaktır; çünkü çokluk azlığın, çok da azın karşıtıdır. — Birin bir ölçü belirttiği açıktır. Her şeyde dayanak olan başka bir şey vardır: sözgelişi armonide çeyrek ton, büyüklükte parmak, ayak ya da buna benzer bir şey, ritimlerde adım ya da hece; ağırlıkta da belirli bir ağırlık birimi vardır. Her şeyde aynı biçimde: keyfiyetlerde bir keyfiyet, kemiyetlerde bir kemiyet ölçüdür; ölçü de bölünmezdir, kimi tür bakımından, kimi his bakımından; çünkü bir, kendi başına bir ousia değildir.

1087b

ἀεὶ ἄρα πάντα τὰ ἐναντία καθʼ ὑποκειμένου καὶ οὐθὲν χωριστόν, ἀλλʼ ὥσπερ καὶ φαίνεται οὐθὲν οὐσίᾳ ἐναντίον, καὶ ὁ λόγος μαρτυρεῖ. οὐθὲν ἄρα τῶν ἐναντίων κυρίως ἀρχὴ πάντων ἀλλʼ ἑτέρα.—οἱ δὲ τὸ ἕτερον τῶν ἐναντίων ὕλην ποιοῦσιν, οἱ μὲν τῷ ἑνὶ [τῷ ἴσῳ] τὸ ἄνισον, ὡς τοῦτο τὴν τοῦ πλήθους οὖσαν φύσιν, οἱ δὲ τῷ ἑνὶ τὸ πλῆθος (γεννῶνται γὰρ οἱ ἀριθμοὶ τοῖς μὲν ἐκ τῆς τοῦ ἀνίσου δυάδος, τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ, τῷ δʼ ἐκ τοῦ πλήθους, ὑπὸ τῆς τοῦ ἑνὸς δὲ οὐσίας ἀμφοῖν)· καὶ γὰρ ὁ τὸ ἄνισον καὶ ἓν λέγων τὰ στοιχεῖα, τὸ δʼ ἄνισον ἐκ μεγάλου καὶ μικροῦ δυάδα, ὡς ἓν ὄντα τὸ ἄνισον καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν λέγει, καὶ οὐ διορίζει ὅτι λόγῳ ἀριθμῷ δʼ οὔ. ἀλλὰ μὴν καὶ τὰς ἀρχὰς ἃς στοιχεῖα καλοῦσιν οὐ καλῶς ἀποδιδόασιν, οἱ μὲν τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν λέγοντες μετὰ τοῦ ἑνός, τρία ταῦτα στοιχεῖα τῶν ἀριθμῶν, τὰ μὲν δύο ὕλην τὸ δʼ ἓν τὴν μορφήν, οἱ δὲ τὸ πολὺ καὶ ὀλίγον, ὅτι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν μεγέθους οἰκειότερα τὴν φύσιν, οἱ δὲ τὸ καθόλου μᾶλλον ἐπὶ τούτων, τὸ ὑπερέχον καὶ τὸ ὑπερεχόμενον. διαφέρει δὲ τούτων οὐθὲν ὡς εἰπεῖν πρὸς ἔνια τῶν συμβαινόντων, ἀλλὰ πρὸς τὰς λογικὰς μόνον δυσχερείας, ἃς φυλάττονται διὰ τὸ καὶ αὐτοὶ λογικὰς φέρειν τὰς ἀποδείξεις. πλὴν τοῦ αὐτοῦ γε λόγου ἐστὶ τὸ ὑπερέχον καὶ ὑπερεχόμενον εἶναι ἀρχὰς ἀλλὰ μὴ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρόν, καὶ τὸν ἀριθμὸν πρότερον τῆς δυάδος ἐκ τῶν στοιχείων· καθόλου γὰρ ἀμφότερα μᾶλλόν ἐστιν. νῦν δὲ τὸ μὲν λέγουσι τὸ δʼ οὐ λέγουσιν. οἱ δὲ τὸ ἕτερον καὶ τὸ ἄλλο πρὸς τὸ ἓν ἀντιτιθέασιν, οἱ δὲ πλῆθος καὶ τὸ ἕν. εἰ δέ ἐστιν, ὥσπερ βούλονται, τὰ ὄντα ἐξ ἐναντίων, τῷ δὲ ἑνὶ ἢ οὐθὲν ἐναντίον ἢ εἴπερ ἄρα μέλλει, τὸ πλῆθος, τὸ δʼ ἄνισον τῷ ἴσῳ καὶ τὸ ἕτερον τῷ ταὐτῷ καὶ τὸ ἄλλο αὐτῷ, μάλιστα μὲν οἱ τὸ ἓν τῷ πλήθει ἀντιτιθέντες ἔχονταί τινος δόξης, οὐ μὴν οὐδʼ οὗτοι ἱκανῶς· ἔσται γὰρ τὸ ἓν ὀλίγον· πλῆθος μὲν γὰρ ὀλιγότητι τὸ δὲ πολὺ τῷ ὀλίγῳ ἀντίκειται.—τὸ δʼ ἓν ὅτι μέτρον σημαίνει, φανερόν. καὶ ἐν παντὶ ἔστι τι ἕτερον ὑποκείμενον, οἷον ἐν ἁρμονίᾳ δίεσις, ἐν δὲ μεγέθει δάκτυλος ἢ ποὺς ἤ τι τοιοῦτον, ἐν δὲ ῥυθμοῖς βάσις ἢ συλλαβή· ὁμοίως δὲ καὶ ἐν βάρει σταθμός τις ὡρισμένος ἐστίν· καὶ κατὰ πάντων δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον,

1088aBu da akla uygundur; çünkü bir, bir çokluğun ölçüsü olduğunu belirtir, sayı da ölçülmüş bir çokluk ve ölçülerin çokluğu olduğunu (bu yüzden bir haklı olarak sayı değildir; çünkü ölçü ölçüler değildir; ölçü de bir de ilkedir). Ölçünün her zaman bütün şeylere ait olan aynı bir şey olması gerekir: sözgelişi atlarsa ölçü at, insanlarsa insandır. İnsan, at ve tanrıysa, ölçü belki canlıdır ve bunların sayısı canlılar olacaktır. İnsan, beyaz ve yürüyense, hepsi sayıca bir ve aynı şeye ait olduğu için bunların sayısı pek olmaz; yine de bunların sayısı cinslerin ya da buna benzer başka bir adlandırmanın sayısı olacaktır. Eşitsizi tek bir şey, belirsiz ikiliği de büyük ve küçükten oluşan bir şey sayanlar, kabul gören ve mümkün olan şeylerden çok uzak konuşurlar. Çünkü bunlar sayıların ve büyüklüklerin dayanağından çok hâlleri ve arazlarıdır: çok ve az sayının, büyük ve küçük büyüklüğün hâlleridir; tıpkı tek ve çift, düz ve pürüzlü, doğru ve eğri gibi. Bu hataya ek olarak, büyük, küçük ve benzerlerinin göreli olması da zorunludur; göreli olan ise bütün kategoriler arasında en az tabiat ya da ousia olandır ve keyfiyetten ve kemiyetten sonra gelir; söylendiği gibi, göreli olan kemiyetin bir hâlidir, maddesi değildir; çünkü genel olarak göreli olanın da, onun parçalarının ve türlerinin de dayanağı başka bir şeydir. Başka bir şey olmadan büyük ya da küçük, çok ya da az, genel olarak göreli olan hiçbir şey yoktur; her biri başka bir şey olarak çok, az, büyük, küçük ya da göreli olur. Göreli olanın en az ousia ve varolan olduğunun bir işareti, yalnızca onun oluşu, yok oluşu ve hareketi olmamasıdır: kemiyette artma ve azalma, keyfiyette başkalaşma, yerde yer değiştirme, ousia'da mutlak oluş ve yok oluş vardır, ama göreli olanda yoktur; çünkü bir şey kendisi hareket etmeden, öteki şey kemiyet bakımından hareket edince bazen büyük, bazen küçük ya da eşit olur.

1088a

ἐν μὲν τοῖς ποιοῖς ποιόν τι, ἐν δὲ τοῖς ποσοῖς ποσόν τι, καὶ ἀδιαίρετον τὸ μέτρον, τὸ μὲν κατὰ τὸ εἶδος τὸ δὲ πρὸς τὴν αἴσθησιν, ὡς οὐκ ὄντος τινὸς τοῦ ἑνὸς καθʼ αὑτὸ οὐσίας. καὶ τοῦτο κατὰ λόγον· σημαίνει γὰρ τὸ ἓν ὅτι μέτρον πλήθους τινός, καὶ ὁ ἀριθμὸς ὅτι πλῆθος μεμετρημένον καὶ πλῆθος μέτρων (διὸ καὶ εὐλόγως οὐκ ἔστι τὸ ἓν ἀριθμός· οὐδὲ γὰρ τὸ μέτρον μέτρα, ἀλλʼ ἀρχὴ καὶ τὸ μέτρον καὶ τὸ ἕν). δεῖ δὲ ἀεὶ τὸ αὐτό τι ὑπάρχειν πᾶσι τὸ μέτρον, οἷον εἰ ἵπποι, τὸ μέτρον ἵππος, καὶ εἰ ἄνθρωποι, ἄνθρωπος. εἰ δʼ ἄνθρωπος καὶ ἵππος καὶ θεός, ζῷον ἴσως, καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἔσται ζῷα. εἰ δʼ ἄνθρωπος καὶ λευκὸν καὶ βαδίζον, ἥκιστα μὲν ἀριθμὸς τούτων διὰ τὸ ταὐτῷ πάντα ὑπάρχειν καὶ ἑνὶ κατὰ ἀριθμόν, ὅμως δὲ γενῶν ἔσται ὁ ἀριθμὸς ὁ τούτων, ἤ τινος ἄλλης τοιαύτης προσηγορίας. οἱ δὲ τὸ ἄνισον ὡς ἕν τι, τὴν δυάδα δὲ ἀόριστον ποιοῦντες μεγάλου καὶ μικροῦ, πόρρω λίαν τῶν δοκούντων καὶ δυνατῶν λέγουσιν· πάθη τε γὰρ ταῦτα καὶ συμβεβηκότα μᾶλλον ἢ ὑποκείμενα τοῖς ἀριθμοῖς καὶ τοῖς μεγέθεσίν ἐστι, τὸ πολὺ καὶ ὀλίγον ἀριθμοῦ, καὶ μέγα καὶ μικρὸν μεγέθους, ὥσπερ ἄρτιον καὶ περιττόν, καὶ λεῖον καὶ τραχύ, καὶ εὐθὺ καὶ καμπύλον· ἔτι δὲ πρὸς ταύτῃ τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ πρός τι ἀνάγκη εἶναι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν καὶ ὅσα τοιαῦτα· τὸ δὲ πρός τι πάντων ἥκιστα φύσις τις ἢ οὐσία [τῶν κατηγοριῶν] ἐστι, καὶ ὑστέρα τοῦ ποιοῦ καὶ ποσοῦ· καὶ πάθος τι τοῦ ποσοῦ τὸ πρός τι, ὥσπερ ἐλέχθη, ἀλλʼ οὐχ ὕλη, εἴ τι ἕτερον καὶ τῷ ὅλως κοινῷ πρός τι καὶ τοῖς μέρεσιν αὐτοῦ καὶ εἴδεσιν. οὐθὲν γάρ ἐστιν οὔτε μέγα οὔτε μικρόν, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, οὔτε ὅλως πρός τι, ὃ οὐχ ἕτερόν τι ὂν πολὺ ἢ ὀλίγον ἢ μέγα ἢ μικρὸν ἢ πρός τί ἐστιν. σημεῖον δʼ ὅτι ἥκιστα οὐσί τις καὶ ὄν τι τὸ πρός τι τὸ μόνου μὴ εἶναι γένεσιν αὐτοῦ μηδὲ φθορὰν μηδὲ κίνησιν ὥσπερ κατὰ τὸ ποσὸν αὔξησις καὶ φθίσις, κατὰ τὸ ποιὸν ἀλλοίωσις, κατὰ τόπον φορά, κατὰ τὴν οὐσίαν ἡ ἁπλῆ γένεσις καὶ φθορά,—ἀλλʼ οὐ κατὰ τὸ πρός τι· ἄνευ γὰρ τοῦ κινηθῆναι ὁτὲ μὲν μεῖζον ὁτὲ δὲ ἔλαττον ἢ ἴσον ἔσται θατέρου κινηθέντος κατὰ τὸ ποσόν.

1088bAyrıca her şeyin maddesinin kuvve hâlinde o şey olması zorunludur, dolayısıyla ousia'nın maddesinin de; göreli olan ise ne kuvve hâlinde ne de fiil hâlinde ousia'dır. Öyleyse ousia olmayanı ousia'nın unsuru ve ondan önce gelen şey yapmak saçma, hatta imkânsızdır; çünkü bütün kategoriler ousia'dan sonra gelir. Ayrıca unsurlar, unsuru oldukları şeylere yüklenmez; oysa çok ve az, ayrı ayrı da birlikte de sayıya yüklenir, uzun ve kısa çizgiye yüklenir, düzlem de geniş ve dardır. Ama her zaman az olan bir çokluk varsa, sözgelişi ikilik (çünkü o çoksa, bir az olur), mutlak anlamda çok olan bir çokluk da olabilir, sözgelişi onluk, eğer ondan büyük bir sayı yoksa, ya da on bin. O hâlde sayı böyle az ve çoktan nasıl oluşacak? Ya ikisi birlikte yüklenmeliydi ya da hiçbiri; oysa şimdi yalnızca biri yükleniyor.

1088b

ἀνάγκη τε ἑκάστου ὕλην εἶναι τὸ δυνάμει τοιοῦτον, ὥστε καὶ οὐσίας· τὸ δὲ πρός τι οὔτε δυνάμει οὐσία οὔτε ἐνεργείᾳ. ἄτοπον οὖν, μᾶλλον δὲ ἀδύνατον, τὸ οὐσίας μὴ οὐσίαν ποιεῖν στοιχεῖον καὶ πρότερον· ὕστερον γὰρ πᾶσαι αἱ κατηγορίαι. ἔτι δὲ τὰ στοιχεῖα οὐ κατηγορεῖται καθʼ ὧν στοιχεῖα, τὸ δὲ πολὺ καὶ ὀλίγον καὶ χωρὶς καὶ ἅμα κατηγορεῖται ἀριθμοῦ, καὶ τὸ μακρὸν καὶ τὸ βραχὺ γραμμῆς, καὶ ἐπίπεδόν ἐστι καὶ πλατὺ καὶ στενόν. εἰ δὲ δὴ καὶ ἔστι τι πλῆθος οὗ τὸ μὲν ἀεί, ⟨τὸ⟩ ὀλίγον, οἷον ἡ δυάς (εἰ γὰρ πολύ, τὸ ἓν ἂν ὀλίγον εἴη), κἂν πολὺ ἁπλῶς εἴη, οἷον ἡ δεκὰς πολύ, [καὶ] εἰ ταύτης μή ἐστι πλεῖον, ἢ τὰ μύρια. πῶς οὖν ἔσται οὕτως ἐξ ὀλίγου καὶ πολλοῦ ὁ ἀριθμός; ἢ γὰρ ἄμφω ἔδει κατηγορεῖσθαι ἢ μηδέτερον· νῦν δὲ τὸ ἕτερον μόνον κατηγορεῖται.

1088b102. Bölüm

Genel olarak şunu incelemek gerekir: ezelî şeylerin unsurlardan oluşması mümkün müdür? Çünkü o zaman maddeleri olur; unsurlardan oluşan her şey bileşiktir. Bir şey hep var olsa bile, oluştuysa, oluştuğu şeyden oluşmak zorundadır; oluşan her şey de kuvve hâlinde o olan şeyden oluşur (çünkü mümkün olmayandan ne oluşurdu ne de var olurdu); mümkün olanın ise fiil hâline geçmesi de geçmemesi de mümkündür. Öyleyse sayı ya da maddesi olan başka herhangi bir şey ne kadar hep var olsa da var olmayabilirdi; tıpkı bir gün süren şeyin ve şu kadar yıl süren şeyin var olmayabilmesi gibi; böyleyse sınırı olmayan bir zaman boyunca var olan şey de var olmayabilir. Demek ki bunlar ezelî olmazdı; çünkü başka incelemelerde ele alındığı gibi, var olmaması mümkün olan ezelî değildir. Şimdi söylenen küllî olarak doğruysa, yani fiil olmayan hiçbir ousia ezelî değilse ve unsurlar ousia'nın maddesiyse, hiçbir ezelî ousia'nın, içinde bulunup onu oluşturan unsurları olamaz. Bazıları bir ile birlikte unsur olarak belirsiz ikiliği koyar, eşitsizi ise doğurduğu imkânsız sonuçlar yüzünden haklı olarak hoş karşılamaz; bunlar yalnızca eşitsizi ve göreli olanı unsur yapanların zorunlu olarak karşılaştığı güçlüklerden kurtulmuştur; bu görüşten bağımsız olan güçlükler ise, eidos sayısını da matematik sayıyı da bu unsurlardan türetseler, onlar için de zorunlu olarak geçerlidir. — Bu sebeplere sapmanın birçok sebebi vardır, ama en büyüğü, aporia'yı eski bir tarzda ortaya koymalarıdır.

1088b10

ἁπλῶς δὲ δεῖ σκοπεῖν, ἆρα δυνατὸν τὰ ἀΐδια ἐκ στοιχείων συγκεῖσθαι; ὕλην γὰρ ἕξει· σύνθετον γὰρ πᾶν τὸ ἐκ στοιχείων. εἰ τοίνυν ἀνάγκη, ἐξ οὗ ἐστιν, εἰ καὶ ἀεὶ ἔστι, κἄν, εἰ ἐγένετο, ἐκ τούτου γίγνεσθαι, γίγνεται δὲ πᾶν ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντος τοῦτο ὃ γίγνεται (οὐ γὰρ ἂν ἐγένετο ἐκ τοῦ ἀδυνάτου οὐδὲ ἦν), τὸ δὲ δυνατὸν ἐνδέχεται καὶ ἐνεργεῖν καὶ μή, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα ἀεὶ ἔστιν ὁ ἀριθμὸς ἢ ὁτιοῦν ἄλλο ὕλην ἔχον, ἐνδέχοιτʼ ἂν μὴ εἶναι, ὥσπερ καὶ τὸ μίαν ἡμέραν ἔχον καὶ τὸ ὁποσαοῦν ἔτη· εἰ δʼ οὕτω, καὶ τὸ τοσοῦτον χρόνον οὗ μὴ ἔστι πέρας. οὐκ ἂν τοίνυν εἴη ἀΐδια, εἴπερ μὴ ἀΐδιον τὸ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι, καθάπερ ἐν ἄλλοις λόγοις συνέβη πραγματευθῆναι. εἰ δέ ἐστι τὸ λεγόμενον νῦν ἀληθὲς καθόλου, ὅτι οὐδεμία ἐστὶν ἀΐδιος οὐσία ἐὰν μὴ ᾖ ἐνέργεια, τὰ δὲ στοιχεῖα ὕλη τῆς οὐσίας, οὐδεμιᾶς ἂν εἴη ἀϊδίου οὐσίας στοιχεῖα ἐξ ὧν ἐστιν ἐνυπαρχόντων. εἰσὶ δέ τινες οἳ δυάδα μὲν ἀόριστον ποιοῦσι τὸ μετὰ τοῦ ἑνὸς στοιχεῖον, τὸ δʼ ἄνισον δυσχεραίνουσιν εὐλόγως διὰ τὰ συμβαίνοντα ἀδύνατα· οἷς τοσαῦτα μόνον ἀφῄρηται τῶν δυσχερῶν ὅσα διὰ τὸ ποιεῖν τὸ ἄνισον καὶ τὸ πρός τι στοιχεῖον ἀναγκαῖα συμβαίνει τοῖς λέγουσιν· ὅσα δὲ χωρὶς ταύτης τῆς δόξης, ταῦτα κἀκείνοις ὑπάρχειν ἀναγκαῖον, ἐάν τε τὸν εἰδητικὸν ἀριθμὸν ἐξ αὐτῶν ποιῶσιν ἐάν τε τὸν μαθηματικόν.—πολλὰ μὲν οὖν τὰ αἴτια τῆς ἐπὶ ταύτας τὰς αἰτίας ἐκτροπῆς,

1089aÇünkü biri Parmenides'in Var olmayanların var olduğu asla kabul ettirilemez sözünü çözüp onunla göğüs göğüse gelmedikçe, varolanların hepsinin bir, yani varolanın kendisi olacağını düşündüler; var olmayanın var olduğunu göstermek zorunludur dediler; çünkü varolanlar çoksa, ancak böyle, yani varolandan ve başka bir şeyden oluşacaktır. Oysa önce, varolan birçok anlamda söyleniyorsa (çünkü bir anlamda ousia'yı, bir anlamda keyfiyeti, bir anlamda kemiyeti ve öteki kategorileri belirtir), var olmayan olmazsa varolanların hepsi hangi anlamda bir olacak? Ousia'lar mı, hâller mi, öteki kategoriler mi, yoksa hepsi mi; belirli şey, şu nitelikteki, şu nicelikteki ve tek bir şey belirten ötekiler bir mi olacak? Ama oluşan tek bir tabiatın, varolanın bir kısmının belirli şey, bir kısmının şu nitelikte, bir kısmının şu nicelikte, bir kısmının şu yerde olmasının sebebi olması saçma, hatta imkânsızdır. Sonra varolanlar hangi tür var olmayandan ve varolandan oluşur? Çünkü varolan birçok anlamda söylendiğine göre var olmayan da birçok anlamda söylenir: 'insan değil' şu belirli şey olmamayı, 'doğru değil' şu nitelikte olmamayı, 'üç arşın değil' şu nicelikte olmamayı belirtir. Öyleyse varolanlar hangi tür varolandan ve var olmayandan çok olur? Bu görüş, varolanla birlikte varolanların çokluğunu meydana getiren var olmayanın yanlış ve bu tabiat olduğunu söylemek ister; bu yüzden, geometricilerin bir ayak olmayan çizgiyi bir ayak saymaları gibi, yanlış bir şeyi varsaymak gerektiği de söylenirdi. Ama durumun böyle olması imkânsızdır: ne geometriciler yanlış bir şey varsayar (çünkü o önerme kıyasta yer almaz), ne de varolanlar bu anlamda var olmayandan oluşur ya da yok olur. Kategorilere göre ayrılan var olmayan kategoriler kadar anlamda söylendiğine, bunun dışında yanlış olarak var olmayan ve kuvve hâlindeki var olmayan da söylendiğine göre, oluş bu sonuncusundandır: insan, insan olmayan ama kuvve hâlinde insan olandan; beyaz, beyaz olmayan ama kuvve hâlinde beyaz olandan oluşur; oluşan ister bir şey ister çok şey olsun. — Görünen o ki araştırma, ousia'lar anlamında söylenen varolanın nasıl çok olduğu üzerinedir; çünkü türetilen şeyler sayılar, uzunluklar ve cisimlerdir. Ama 'ne olduğu' anlamında varolanın nasıl çok olduğunu araştırıp keyfiyetlerin ya da kemiyetlerin nasıl çok olduğunu araştırmamak saçmadır. Çünkü belirsiz ikilik ya da büyük ve küçük, iki beyaz ya da birçok renk, tat ya da şekil bulunmasının sebebi değildir; öyle olsaydı bunlar da sayılar ve birimler olurdu.

1089a

μάλιστα δὲ τὸ ἀπορῆσαι ἀρχαϊκῶς. ἔδοξε γὰρ αὐτοῖς πάντʼ ἔσεσθαι ἓν τὰ ὄντα, αὐτὸ τὸ ὄν, εἰ μή τις λύσει καὶ ὁμόσε βαδιεῖται τῷ Παρμενίδου λόγῳ οὐ γὰρ μήποτε τοῦτο δαμῇ, εἶναι μὴ ἐόντα, ἀλλʼ ἀνάγκη εἶναι τὸ μὴ ὂν δεῖξαι ὅτι ἔστιν· οὕτω γάρ, ἐκ τοῦ ὄντος καὶ ἄλλου τινός, τὰ ὄντα ἔσεσθαι, εἰ πολλά ἐστιν. καίτοι πρῶτον μέν, εἰ τὸ ὂν πολλαχῶς (τὸ μὲν γὰρ [ὅτι] οὐσίαν σημαίνει, τὸ δʼ ὅτι ποιόν, τὸ δʼ ὅτι ποσόν, καὶ τὰς ἄλλας δὴ κατηγορίας), ποῖον οὖν τὰ ὄντα πάντα ἕν, εἰ μὴ τὸ μὴ ὂν ἔσται; πότερον αἱ οὐσίαι, ἢ τὰ πάθη καὶ τὰ ἄλλα δὴ ὁμοίως, ἢ πάντα, καὶ ἔσται ἓν τὸ τόδε καὶ τὸ τοιόνδε καὶ τὸ τοσόνδε καὶ τὰ ἄλλα ὅσα ἕν τι σημαίνει; ἀλλʼ ἄτοπον, μᾶλλον δὲ ἀδύνατον, τὸ μίαν φύσιν τινὰ γενομένην αἰτίαν εἶναι τοῦ τοῦ ὄντος τὸ μὲν τόδε εἶναι τὸ δὲ τοιόνδε τὸ δὲ τοσόνδε τὸ δὲ πού. ἔπειτα ἐκ ποίου μὴ ὄντος καὶ ὄντος τὰ ὄντα; πολλαχῶς γὰρ καὶ τὸ μὴ ὄν, ἐπειδὴ καὶ τὸ ὄν· καὶ τὸ μὲν μὴ ἄνθρωπον ⟨εἶναι⟩ σημαίνει τὸ μὴ εἶναι τοδί, τὸ δὲ μὴ εὐθὺ τὸ μὴ εἶναι τοιονδί, τὸ δὲ μὴ τρίπηχυ τὸ μὴ εἶναι τοσονδί. ἐκ ποίου οὖν ὄντος καὶ μὴ ὄντος πολλὰ τὰ ὄντα; βούλεται μὲν δὴ τὸ ψεῦδος καὶ ταύτην τὴν φύσιν λέγειν τὸ οὐκ ὄν, ἐξ οὗ καὶ τοῦ ὄντος πολλὰ τὰ ὄντα, διὸ καὶ ἐλέγετο ὅτι δεῖ ψεῦδός τι ὑποθέσθαι, ὥσπερ καὶ οἱ γεωμέτραι τὸ ποδιαίαν εἶναι τὴν μὴ ποδιαίαν· ἀδύνατον δὲ ταῦθʼ οὕτως ἔχειν, οὔτε γὰρ οἱ γεωμέτραι ψεῦδος οὐθὲν ὑποτίθενται (οὐ γὰρ ἐν τῷ συλλογισμῷ ἡ πρότασις), οὔτε ἐκ τοῦ οὕτω μὴ ὄντος τὰ ὄντα γίγνεται οὐδὲ φθείρεται. ἀλλʼ ἐπειδὴ τὸ μὲν κατὰ τὰς πτώσεις μὴ ὂν ἰσαχῶς ταῖς κατηγορίαις λέγεται, παρὰ τοῦτο δὲ τὸ ὡς ψεῦδος λέγεται [τὸ] μὴ ὂν καὶ τὸ κατὰ δύναμιν, ἐκ τούτου ἡ γένεσίς ἐστιν, ἐκ τοῦ μὴ ἀνθρώπου δυνάμει δὲ ἀνθρώπου ἄνθρωπος, καὶ ἐκ τοῦ μὴ λευκοῦ δυνάμει δὲ λευκοῦ λευκόν, ὁμοίως ἐάν τε ἕν τι γίγνηται ἐάν τε πολλά.—φαίνεται δὲ ἡ ζήτησις πῶς πολλὰ τὸ ὂν τὸ κατὰ τὰς οὐσίας λεγόμενον· ἀριθμοὶ γὰρ καὶ μήκη καὶ σώματα τὰ γεννώμενά ἐστιν. ἄτοπον δὴ τὸ ὅπως μὲν πολλὰ τὸ ὂν τὸ τί ἐστι ζητῆσαι, πῶς δὲ ἢ ποιὰ ἢ ποσά, μή. οὐ γὰρ δὴ ἡ δυὰς ἡ ἀόριστος αἰτία οὐδὲ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν τοῦ δύο λευκὰ ἢ πολλὰ εἶναι χρώματα ἢ χυμοὺς ἢ σχήματα·

1089bBunları ele almış olsalardı, ötekilerdeki sebebi de görürlerdi; çünkü sebep aynıdır ya da analoji yoluyla aynıdır. Bu sapma, varolanın ve birin karşıtını, yani varolanların onunla ve bunlarla oluşacağı şeyi ararken göreli olanı ve eşitsizi varsaymalarının da sebebidir; oysa bu ne onların zıddıdır ne de olumsuzlaması; tıpkı 'ne' ve 'nasıl' gibi varolanların tek bir tabiatıdır. Göreli şeylerin nasıl tek değil de çok olduğunu da araştırmaları gerekirdi; oysa şimdi ilk birin dışında birçok birimin nasıl olduğu araştırılıyor, eşitsizin dışında birçok eşitsizin nasıl olduğu ise artık araştırılmıyor. Halbuki büyük-küçük, çok-az (sayılar bunlardan), uzun-kısa (uzunluk bunlardan), geniş-dar (düzlem bunlardan), derin-sığ (hacimler bunlardan) diye kullanıp söylerler; göreli olanın daha başka türlerinden de söz ederler; peki bunların çok olmasının sebebi nedir? — Demek ki söylediğimiz gibi her şey için kuvve hâlinde olanı varsaymak zorunludur. (Bu görüşü savunan, kuvve hâlinde belirli şey ve ousia olup kendi başına var olmayanın ne olduğunu da açıkladı: göreli olan; sanki keyfiyet demiş gibi; ama bu ne kuvve hâlinde bir ya da varolandır, ne de birin ya da varolanın olumsuzlamasıdır; varolanlardan biridir.) Söylendiği gibi, varolanların nasıl çok olduğunu araştırıyorduysa, aynı kategorideki şeylerin, yani ousia'ların ya da keyfiyetlerin nasıl çok olduğunu değil, varolanların nasıl çok olduğunu araştırması çok daha gerekliydi; çünkü varolanların bir kısmı ousia, bir kısmı hâl, bir kısmı da göreli şeylerdir. Öteki kategorilerde, nasıl çok oldukları konusunda ayrıca dikkat edilecek bir şey vardır: ayrı olmadıkları için, dayanak çok olunca ve çok oldukça keyfiyetler ve kemiyetler de çok olur; yine de her cinsin bir maddesi olmalıdır, ancak bu maddenin ousia'lardan ayrı olması imkânsızdır. Belirli şeylerde ise, belirli şeyin nasıl çok olduğu sorusu ancak hem belirli şey hem de böyle bir tabiat olan bir şey varsa bir anlam taşır; aporia daha çok şuradan doğar: fiil hâlinde tek değil de birçok ousia nasıl vardır? Belirli şey ile kemiyet aynı değilse, söylenen şey varolanların nasıl ve neden çok olduğu değil, kemiyetlerin nasıl çok olduğudur. Çünkü her sayı bir kemiyet belirtir; birim de, eğer ölçü, yani kemiyet bakımından bölünmez olan değilse, öyledir. Kemiyet ile 'ne olduğu' farklıysa, 'ne olduğu'nun neden oluştuğu ve nasıl çok olduğu söylenmiş olmaz; aynıysa, bunu söyleyen birçok çelişkiye katlanmak zorunda kalır.

1089b

ἀριθμοὶ γὰρ ἂν καὶ ταῦτα ἦσαν καὶ μονάδες. ἀλλὰ μὴν εἴ γε ταῦτʼ ἐπῆλθον, εἶδον ἂν τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐν ἐκείνοις· τὸ γὰρ αὐτὸ καὶ τὸ ἀνάλογον αἴτιον. αὕτη γὰρ ἡ παρέκβασις αἰτία καὶ τοῦ τὸ ἀντικείμενον ζητοῦντας τῷ ὄντι καὶ τῷ ἑνί, ἐξ οὗ καὶ τούτων τὰ ὄντα, τὸ πρός τι καὶ τὸ ἄνισον ὑποθεῖναι, ὃ οὔτʼ ἐναντίον οὔτʼ ἀπόφασις ἐκείνων, μία τε φύσις τῶν ὄντων ὥσπερ καὶ τὸ τί καὶ τὸ ποῖον. καὶ ζητεῖν ἔδει καὶ τοῦτο, πῶς πολλὰ τὰ πρός τι ἀλλʼ οὐχ ἕν· νῦν δὲ πῶς μὲν πολλαὶ μονάδες παρὰ τὸ πρῶτον ἓν ζητεῖται, πῶς δὲ πολλὰ ἄνισα παρὰ τὸ ἄνισον οὐκέτι. καίτοι χρῶνται καὶ λέγουσι μέγα μικρόν, πολὺ ὀλίγον, ἐξ ὧν οἱ ἀριθμοί, μακρὸν βραχύ, ἐξ ὧν τὸ μῆκος, πλατὺ στενόν, ἐξ ὧν τὸ ἐπίπεδον, βαθὺ ταπεινόν, ἐξ ὧν οἱ ὄγκοι· καὶ ἔτι δὴ πλείω εἴδη λέγουσι τοῦ πρός τι· τούτοις δὴ τί αἴτιον τοῦ πολλὰ εἶναι;—ἀνάγκη μὲν οὖν, ὥσπερ λέγομεν, ὑποθεῖναι τὸ δυνάμει ὂν ἑκάστῳ (τοῦτο δὲ προσαπεφήνατο ὁ ταῦτα λέγων, τί τὸ δυνάμει τόδε καὶ οὐσία, μὴ ὂν δὲ καθʼ αὑτό, ὅτι τὸ πρός τι, ὥσπερ εἰ εἶπε τὸ ποιόν, ὃ οὔτε δυνάμει ἐστὶ τὸ ἓν ἢ τὸ ὂν οὔτε ἀπόφασις τοῦ ἑνὸς οὐδὲ τοῦ ὄντος ἀλλʼ ἕν τι τῶν ὄντων), πολύ τε μᾶλλον, ὥσπερ ἐλέχθη, εἰ ἐζήτει πῶς πολλὰ τὰ ὄντα, μὴ τὰ ἐν τῇ αὐτῇ κατηγορίᾳ ζητεῖν, πῶς πολλαὶ οὐσίαι ἢ πολλὰ ποιά, ἀλλὰ πῶς πολλὰ τὰ ὄντα· τὰ μὲν γὰρ οὐσίαι τὰ δὲ πάθη τὰ δὲ πρός τι. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων κατηγοριῶν ἔχει τινὰ καὶ ἄλλην ἐπίστασιν πῶς πολλά (διὰ γὰρ τὸ μὴ χωριστὰ εἶναι τῷ τὸ ὑποκείμενον πολλὰ γίγνεσθαι καὶ εἶναι ποιά τε πολλὰ [εἶναι] καὶ ποσά· καίτοι δεῖ γέ τινα εἶναι ὕλην ἑκάστῳ γένει, πλὴν χωριστὴν ἀδύνατον τῶν οὐσιῶν)· ἀλλʼ ἐπὶ τῶν τόδε τι ἔχει τινὰ λόγον πῶς πολλὰ τὸ τόδε τι, εἰ μή τι ἔσται καὶ τόδε τι καὶ φύσις τις τοιαύτη· αὕτη δέ ἐστιν ἐκεῖθεν μᾶλλον ἡ ἀπορία, πῶς πολλαὶ ἐνεργείᾳ οὐσίαι ἀλλʼ οὐ μία. ἀλλὰ μὴν καὶ εἰ μὴ ταὐτόν ἐστι τὸ τόδε καὶ τὸ ποσόν, οὐ λέγεται πῶς καὶ διὰ τί πολλὰ τὰ ὄντα, ἀλλὰ πῶς ποσὰ πολλά. ὁ γὰρ ἀριθμὸς πᾶς ποσόν τι σημαίνει, καὶ ἡ μονάς, εἰ μὴ μέτρον καὶ τὸ κατὰ τὸ ποσὸν ἀδιαίρετον. εἰ μὲν οὖν ἕτερον τὸ ποσὸν καὶ τὸ τί ἐστιν, οὐ λέγεται τὸ τί ἐστιν ἐκ τίνος οὐδὲ πῶς πολλά·

1090a— Sayılar konusunda da, var olduklarına nereden inanmak gerektiği sorulabilir. İdea'ları koyan biri için sayılar varolanlara bir tür sebep sağlar; çünkü sayıların her biri bir idea'dır, idea da öteki şeylerin varlığının bir şekilde sebebidir (bu onlar için varsayılmış olsun). Ama idea'larda bulunan güçlükleri gördüğü için bu şekilde düşünmeyen, dolayısıyla en azından bu gerekçeyle sayıları koymayan, ama matematik sayıyı koyan biri, böyle bir sayının var olduğuna nereden inanmalı ve bu sayı öteki şeylere ne fayda sağlar? Onu savunan kişi onun herhangi bir şeyin sebebi olduğunu söylemez, kendi başına bir tabiat olduğunu söyler; bir şeyin sebebi olduğu da görülmez; çünkü aritmetikçilerin bütün teoremleri, söylendiği gibi, duyulur şeyler için de geçerli olacaktır.

1090a

εἰ δὲ ταὐτό, πολλὰς ὑπομένει ὁ λέγων ἐναντιώσεις.—ἐπιστήσειε δʼ ἄν τις τὴν σκέψιν καὶ περὶ τῶν ἀριθμῶν πόθεν δεῖ λαβεῖν τὴν πίστιν ὡς εἰσίν. τῷ μὲν γὰρ ἰδέας τιθεμένῳ παρέχονταί τινʼ αἰτίαν τοῖς οὖσιν, εἴπερ ἕκαστος τῶν ἀριθμῶν ἰδέα τις ἡ δʼ ἰδέα τοῖς ἄλλοις αἰτία τοῦ εἶναι ὃν δή ποτε τρόπον (ἔστω γὰρ ὑποκείμενον αὐτοῖς τοῦτο)· τῷ δὲ τοῦτον μὲν τὸν τρόπον οὐκ οἰομένῳ διὰ τὸ τὰς ἐνούσας δυσχερείας ὁρᾶν περὶ τὰς ἰδέας ὥστε διά γε ταῦτα μὴ ποιεῖν ἀριθμούς, ποιοῦντι δὲ ἀριθμὸν τὸν μαθηματικόν, πόθεν τε χρὴ πιστεῦσαι ὡς ἔστι τοιοῦτος ἀριθμός, καὶ τί τοῖς ἄλλοις χρήσιμος; οὐθενὸς γὰρ οὔτε φησὶν ὁ λέγων αὐτὸν εἶναι, ἀλλʼ ὡς αὐτήν τινα λέγει καθʼ αὑτὴν φύσιν οὖσαν, οὔτε φαίνεται ὢν αἴτιος· τὰ γὰρ θεωρήματα τῶν ἀριθμητικῶν πάντα καὶ κατὰ τῶν αἰσθητῶν ὑπάρξει, καθάπερ ἐλέχθη.

1090a153. Bölüm

İdea'ların var olduğunu ve sayı olduklarını kabul edenler, her şeyi çokluktan ayrı olarak ortaya koyup her birini bir olarak almaları sayesinde, sayının neden var olduğunu bir şekilde açıklamaya çalışırlar; ama bu gerekçeler ne zorunlu ne de mümkün olduğundan, en azından bunlara dayanarak sayının var olduğunu söylememek gerekir. Pythagorasçılar ise sayıların birçok hâlinin duyulur cisimlerde bulunduğunu gördükleri için varolanları sayı yaptılar, ama ayrı sayılar değil; varolanların sayılardan oluştuğunu söylediler. Neden mi? Çünkü sayıların hâlleri armonide, gökte ve başka birçok şeyde bulunur. Yalnızca matematik sayının var olduğunu söyleyenler ise kendi varsayımlarına göre böyle bir şey söyleyemezler; matematik epistēmē'lerinin konusu olmayacağını söylüyorlardı. Biz ise, daha önce dediğimiz gibi, konuları olduğunu söylüyoruz. Matematik nesnelerin ayrı olmadığı da açıktır; çünkü ayrı olsalardı hâlleri cisimlerde bulunmazdı. Pythagorasçılar bu bakımdan hiçbir eleştiriyi hak etmezler; ama tabiî cisimleri sayılardan, yani ağırlığı ve hafifliği olmayan şeylerden ağırlığı ve hafifliği olan şeyleri türettikleri için, başka bir gökten ve başka cisimlerden söz ediyor gibidirler, duyulur cisimlerden değil. Sayıyı ayrı sayanlar ise, aksiyomlar duyulur şeyler için geçerli olmayacağı hâlde söylenenler doğru olduğu ve psykhē'yi okşadığı için, sayıların hem var olduğunu hem de ayrı olduğunu kabul ederler; matematik büyüklükler için de aynı şekilde düşünürler.

1090a15

οἱ μὲν οὖν τιθέμενοι τὰς ἰδέας εἶναι, καὶ ἀριθμοὺς αὐτὰς εἶναι, ⟨τῷ⟩ κατὰ τὴν ἔκθεσιν ἑκάστου παρὰ τὰ πολλὰ λαμβάνειν [τὸ] ἕν τι ἕκαστον πειρῶνταί γε λέγειν πως διὰ τί ἔστιν, οὐ μὴν ἀλλὰ ἐπεὶ οὔτε ἀναγκαῖα οὔτε δυνατὰ ταῦτα, οὐδὲ τὸν ἀριθμὸν διά γε ταῦτα εἶναι λεκτέον· οἱ δὲ Πυθαγόρειοι διὰ τὸ ὁρᾶν πολλὰ τῶν ἀριθμῶν πάθη ὑπάρχοντα τοῖς αἰσθητοῖς σώμασιν, εἶναι μὲν ἀριθμοὺς ἐποίησαν τὰ ὄντα, οὐ χωριστοὺς δέ, ἀλλʼ ἐξ ἀριθμῶν τὰ ὄντα· διὰ τί δέ; ὅτι τὰ πάθη τὰ τῶν ἀριθμῶν ἐν ἁρμονίᾳ ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις. τοῖς δὲ τὸν μαθηματικὸν μόνον λέγουσιν εἶναι ἀριθμὸν οὐθὲν τοιοῦτον ἐνδέχεται λέγειν κατὰ τὰς ὑποθέσεις, ἀλλʼ ὅτι οὐκ ἔσονται αὐτῶν αἱ ἐπιστῆμαι ἐλέγετο. ἡμεῖς δέ φαμεν εἶναι, καθάπερ εἴπομεν πρότερον. καὶ δῆλον ὅτι οὐ κεχώρισται τὰ μαθηματικά· οὐ γὰρ ἂν κεχωρισμένων τὰ πάθη ὑπῆρχεν ἐν τοῖς σώμασιν. οἱ μὲν οὖν Πυθαγόρειοι κατὰ μὲν τὸ τοιοῦτον οὐθενὶ ἔνοχοί εἰσιν, κατὰ μέντοι τὸ ποιεῖν ἐξ ἀριθμῶν τὰ φυσικὰ σώματα, ἐκ μὴ ἐχόντων βάρος μηδὲ κουφότητα ἔχοντα κουφότητα καὶ βάρος, ἐοίκασι περὶ ἄλλου οὐρανοῦ λέγειν καὶ σωμάτων ἀλλʼ οὐ τῶν αἰσθητῶν· οἱ δὲ χωριστὸν ποιοῦντες, ὅτι ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν οὐκ ἔσται τὰ ἀξιώματα, ἀληθῆ δὲ τὰ λεγόμενα καὶ σαίνει τὴν ψυχήν, εἶναί τε ὑπολαμβάνουσι καὶ χωριστὰ εἶναι· ὁμοίως δὲ καὶ τὰ μεγέθη τὰ μαθηματικά.

1090bDemek ki karşı görüş de bunların zıddını söyleyecektir; böyle konuşanlar da biraz önce ortaya atılan aporia'yı, yani sayılar duyulur şeylerde hiç bulunmadığı hâlde hâllerinin neden duyulur şeylerde bulunduğunu çözmelidir. Bazıları da noktanın çizginin, çizginin düzlemin, düzlemin de cismin sınırı ve ucu olmasından yola çıkarak böyle tabiatların var olmasının zorunlu olduğunu düşünür. Bu akıl yürütmenin de pek zayıf olup olmadığına bakmak gerekir. Çünkü uçlar ousia değildir; bütün bunlar daha çok sınırlardır (nitekim yürümenin ve genel olarak hareketin de bir sınırı vardır; o zaman bu da belirli bir şey ve bir ousia olacaktır; ama bu saçmadır). Yine de var olsalar bile, hepsi buradaki duyulur şeylerin sınırları olacaktır; çünkü akıl yürütme bunlar hakkındaydı. Öyleyse neden ayrı olsunlar? — Ayrıca pek kolay tatmin olmayan biri, bütün sayılar ve matematik nesneler hakkında, öncekilerin sonrakilere hiçbir katkısı olmadığını da sorgulayabilir. (Yalnızca matematik nesnelerin var olduğunu söyleyenlere göre sayı olmasa da büyüklükler yine var olacaktır, büyüklükler olmasa da psykhē ve duyulur cisimler var olacaktır; oysa gözlenen olaylardan anlaşıldığı kadarıyla tabiat, kötü bir tragedya gibi birbirine bağlı olmayan sahnelerden kurulmuş değildir.) İdea'ları koyanlar bu güçlükten kaçarlar; çünkü büyüklükleri maddeden ve sayıdan türetirler: uzunlukları ikilikten, düzlemleri belki üçlükten, cisimleri dörtlükten ya da başka sayılardan; bunun hiçbir önemi yoktur. Ama bunlar idea mı olacaklar, değilse var oluş tarzları ne olacak ve varolanlara ne katkıda bulunacaklar? Hiçbir katkıları olmaz, tıpkı matematik nesnelerin de olmaması gibi. Üstelik matematiği altüst edip kendine özgü birtakım görüşler uydurmak istemedikçe, bunlar hakkında hiçbir teorem de geçerli değildir. Herhangi bir varsayımı alıp uzun uzun konuşmak ve sonuçları birbirine eklemek zor değildir. Bunlar matematik nesneleri idea'lara böyle yapıştırmaya çalışarak yanılırlar. İki tür sayıyı, yani eidos'ların sayısını ve matematik sayıyı ilk ortaya koyanlar ise, matematik sayının nasıl ve neyden oluşacağını ne söylemişlerdir ne de söyleyebilirler. Çünkü onu eidos sayısıyla duyulur sayı arasına koyarlar. Büyük ve küçükten oluşuyorsa, idea'ların sayısıyla aynı olacaktır (büyüklükleri ise başka bir küçük ve büyükten türetir); başka bir şeyden oluştuğunu söylerse, unsurları çoğaltmış olacaktır.

1090b

δῆλον οὖν ὅτι καὶ ὁ ἐναντιούμενος λόγος τἀναντία ἐρεῖ, καὶ ὃ ἄρτι ἠπορήθη λυτέον τοῖς οὕτω λέγουσι, διὰ τί οὐδαμῶς ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ὑπαρχόντων τὰ πάθη ὑπάρχει αὐτῶν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς. εἰσὶ δέ τινες οἳ ἐκ τοῦ πέρατα εἶναι καὶ ἔσχατα τὴν στιγμὴν μὲν γραμμῆς, ταύτην δʼ ἐπιπέδου, τοῦτο δὲ τοῦ στερεοῦ, οἴονται εἶναι ἀνάγκην τοιαύτας φύσεις εἶναι. δεῖ δὴ καὶ τοῦτον ὁρᾶν τὸν λόγον, μὴ λίαν ᾖ μαλακός. οὔτε γὰρ οὐσίαι εἰσὶ τὰ ἔσχατα ἀλλὰ μᾶλλον πάντα ταῦτα πέρατα (ἑπεὶ καὶ τῆς βαδίσεως καὶ ὅλως κινήσεως ἔστι τι πέρας· τοῦτʼ οὖν ἔσται τόδε τι καὶ οὐσία τις· ἀλλʼ ἄτοπον)·—οὐ μὴν ἀλλὰ εἰ καὶ εἰσί, τῶνδε τῶν αἰσθητῶν ἔσονται πάντα (ἐπὶ τούτων γὰρ ὁ λόγος εἴρηκεν)· διὰ τί οὖν χωριστὰ ἔσται;—ἔτι δὲ ἐπιζητήσειεν ἄν τις μὴ λίαν εὐχερὴς ὢν περὶ μὲν τοῦ ἀριθμοῦ παντὸς καὶ τῶν μαθηματικῶν τὸ μηθὲν συμβάλλεσθαι ἀλλήλοις τὰ πρότερα τοῖς ὕστερον (μὴ ὄντος γὰρ τοῦ ἀριθμοῦ οὐθὲν ἧττον τὰ μεγέθη ἔσται τοῖς τὰ μαθηματικὰ μόνον εἶναι φαμένοις, καὶ τούτων μὴ ὄντων ἡ ψυχὴ καὶ τὰ σώματα τὰ αἰσθητά· οὐκ ἔοικε δʼ ἡ φύσις ἐπεισοδιώδης οὖσα ἐκ τῶν φαινομένων, ὥσπερ μοχθηρὰ τραγῳδία)· τοῖς δὲ τὰς ἰδέας τιθεμένοις τοῦτο μὲν ἐκφεύγει—ποιοῦσι γὰρ τὰ μεγέθη ἐκ τῆς ὕλης καὶ ἀριθμοῦ, ἐκ μὲν τῆς δυάδος τὰ μήκη, ἐκ τριάδος δʼ ἴσως τὰ ἐπίπεδα, ἐκ δὲ τῆς τετράδος τὰ στερεὰ ἢ καὶ ἐξ ἄλλων ἀριθμῶν· διαφέρει γὰρ οὐθέν—, ἀλλὰ ταῦτά γε πότερον ἰδέαι ἔσονται, ἢ τίς ὁ τρόπος αὐτῶν, καὶ τί συμβάλλονται τοῖς οὖσιν; οὐθὲν γάρ, ὥσπερ οὐδὲ τὰ μαθηματικά, οὐδὲ ταῦτα συμβάλλεται. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ὑπάρχει γε κατʼ αὐτῶν οὐθὲν θεώρημα, ἐὰν μή τις βούληται κινεῖν τὰ μαθηματικὰ καὶ ποιεῖν ἰδίας τινὰς δόξας. ἔστι δʼ οὐ χαλεπὸν ὁποιασοῦν ὑποθέσεις λαμβάνοντας μακροποιεῖν καὶ συνείρειν. οὗτοι μὲν οὖν ταύτῃ προσγλιχόμενοι ταῖς ἰδέαις τὰ μαθηματικὰ διαμαρτάνουσιν· οἱ δὲ πρῶτοι δύο τοὺς ἀριθμοὺς ποιήσαντες, τόν τε τῶν εἰδῶν καὶ τὸν μαθηματικόν, οὔτʼ εἰρήκασιν οὔτʼ ἔχοιεν ἂν εἰπεῖν πῶς καὶ ἐκ τίνος ἔσται ὁ μαθηματικός. ποιοῦσι γὰρ αὐτὸν μεταξὺ τοῦ εἰδητικοῦ καὶ τοῦ αἰσθητοῦ. εἰ μὲν γὰρ ἐκ τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ, ὁ αὐτὸς ἐκείνῳ ἔσται τῷ τῶν ἰδεῶν (ἐξ ἄλλου δέ τινος μικροῦ καὶ μεγάλου τὰ [γὰρ] μεγέθη ποιεῖ)·

1091aHer ikisinin de ilkesi bir şeyse, bir bunlarda ortak bir şey olacaktır; o zaman birin nasıl çok olduğunu da araştırmak gerekir; üstelik onun görüşüne göre sayının birden ve belirsiz ikilikten başka bir şekilde oluşması imkânsızdır. Bütün bunlar akla aykırıdır; hem birbirleriyle hem de akla yatkın olanla çatışır; Simonides'in sözünü ettiği uzun söz bunlarda da var gibidir; çünkü uzun söz, sağlam bir şey söyleyemeyen kölelerinki gibi olur. Unsurların kendileri, yani büyük ve küçük de zorla çekiştiriliyormuş gibi bağırıyor görünür; çünkü birden başlayıp ikiye katlanan sayılardan başka hiçbir sayıyı doğuramazlar. — Ezelî şeylere oluş atfetmek de saçmadır, hatta imkânsız şeylerden biridir. Pythagorasçıların oluş kabul edip etmediğinden kuşku duymaya gerek yoktur; çünkü açıkça şöyle söylerler: bir, ister düzlemlerden, ister yüzeyden, ister tohumdan, ister adını koymakta güçlük çektikleri başka bir şeyden kurulmuş olsun, kurulur kurulmaz sınırsızın ona en yakın kısmı içeri çekilmiş ve sınır tarafından sınırlanmıştır. Ama evren kurduklarına ve tabiat filozofu gibi konuşmak istediklerine göre, onları tabiat hakkında bir ölçüde incelemek doğrudur, şimdiki incelemenin ise dışında bırakmak gerekir; çünkü biz hareketsiz şeylerdeki ilkeleri araştırıyoruz; dolayısıyla bu türden sayıların oluşunu incelemeliyiz.

1091a

εἰ δʼ ἕτερόν τι ἐρεῖ, πλείω τὰ στοιχεῖα ἐρεῖ· καὶ εἰ ἕν τι ἑκατέρου ἡ ἀρχή, κοινόν τι ἐπὶ τούτων ἔσται τὸ ἕν, ζητητέον τε πῶς καὶ ταῦτα πολλὰ τὸ ἓν καὶ ἅμα τὸν ἀριθμὸν γενέσθαι ἄλλως ἢ ἐξ ἑνὸς καὶ δυάδος ἀορίστου ἀδύνατον κατʼ ἐκεῖνον. πάντα δὴ ταῦτα ἄλογα, καὶ μάχεται καὶ αὐτὰ ἑαυτοῖς καὶ τοῖς εὐλόγοις, καὶ ἔοικεν ἐν αὐτοῖς εἶναι ὁ Σιμωνίδου μακρὸς λόγος· γίγνεται γὰρ ὁ μακρὸς λόγος ὥσπερ ὁ τῶν δούλων ὅταν μηθὲν ὑγιὲς λέγωσιν. φαίνεται δὲ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν βοᾶν ὡς ἑλκόμενα· οὐ δύναται γὰρ οὐδαμῶς γεννῆσαι τὸν ἀριθμὸν ἀλλʼ ἢ τὸν ἀφʼ ἑνὸς διπλασιαζόμενον.—ἄτοπον δὲ καὶ γένεσιν ποιεῖν ἀϊδίων ὄντων, μᾶλλον δʼ ἕν τι τῶν ἀδυνάτων. οἱ μὲν οὖν Πυθαγόρειοι πότερον οὐ ποιοῦσιν ἢ ποιοῦσι γένεσιν οὐδὲν δεῖ διστάζειν· φανερῶς γὰρ λέγουσιν ὡς τοῦ ἑνὸς συσταθέντος, εἴτʼ ἐξ ἐπιπέδων εἴτʼ ἐκ χροιᾶς εἴτʼ ἐκ σπέρματος εἴτʼ ἐξ ὧν ἀποροῦσιν εἰπεῖν, εὐθὺς τὸ ἔγγιστα τοῦ ἀπείρου ὅτι εἵλκετο καὶ ἐπεραίνετο ὑπὸ τοῦ πέρατος. ἀλλʼ ἐπειδὴ κοσμοποιοῦσι καὶ φυσικῶς βούλονται λέγειν, δίκαιον αὐτοὺς ἐξετάζειν τι περὶ φύσεως, ἐκ δὲ τῆς νῦν ἀφεῖναι μεθόδου· τὰς γὰρ ἐν τοῖς ἀκινήτοις ζητοῦμεν ἀρχάς, ὥστε καὶ τῶν ἀριθμῶν τῶν τοιούτων ἐπισκεπτέον τὴν γένεσιν.

1091a204. Bölüm

Tek sayının oluşu olmadığını söylerler; bu da açıkça çift sayının oluşu olduğu anlamına gelir. Bazıları ilk çift sayıyı eşitsizlerden, yani büyük ve küçüğün eşitlenmesinden kurar. Öyleyse eşitlenmeden önce eşitsizliğin bulunması zorunludur. Ama hep eşitlenmiş olsalardı, daha önce eşitsiz olmazlardı (çünkü hep olandan önce hiçbir şey yoktur); dolayısıyla açıktır ki sayıların oluşunu yalnızca incelemeyi kolaylaştırmak için ileri sürmüyorlar. — Unsurların ve ilkelerin iyiyle ve güzelle nasıl bir ilişkisi olduğu hem bir aporia'dır, hem de onu kolayca çözdüğünü sanan için bir sitem konusudur. Aporia şudur: unsurlardan biri, iyinin kendisi ve en iyi dediğimiz şey midir, yoksa değil midir, iyi ve güzel sonradan mı ortaya çıkar? Bugünkü bazı teologlar bu sonuncusunu kabul ediyor görünür; onlar ilkelerin iyi olmadığını, ama varolanların tabiatı ilerledikçe iyinin ve güzelin ortaya çıktığını söylerler. (Bunu, bazılarının yaptığı gibi biri ilke sayanların karşılaştığı gerçek bir güçlükten çekindikleri için yaparlar; bu güçlük ilkeye iyiliği ait bir şey olarak yüklemekten değil, biri ilke, hem de unsur olarak ilke yapmaktan ve sayıyı birden türetmekten doğar.) Eski şairler de bu bakımdan benzer düşünür: gece ve gök, kaos ya da okyanus gibi ilk olanların değil, Zeus'un hükümdar ve yönetici olduğunu söylerler.

1091a20

τοῦ μὲν οὖν περιττοῦ γένεσιν οὔ φασιν, ὡς δηλονότι τοῦ ἀρτίου οὔσης γενέσεως· τὸν δʼ ἄρτιον πρῶτον ἐξ ἀνίσων τινὲς κατασκευάζουσι τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ ἰσασθέντων. ἀνάγκη οὖν πρότερον ὑπάρχειν τὴν ἀνισότητα αὐτοῖς τοῦ ἰσασθῆναι· εἰ δʼ ἀεὶ ἦσαν ἰσασμένα, οὐκ ἂν ἦσαν ἄνισα πρότερον (τοῦ γὰρ ἀεὶ οὐκ ἔστι πρότερον οὐθέν), ὥστε φανερὸν ὅτι οὐ τοῦ θεωρῆσαι ἕνεκεν ποιοῦσι τὴν γένεσιν τῶν ἀριθμῶν.—ἔχει δʼ ἀπορίαν καὶ εὐπορήσαντι ἐπιτίμησιν πῶς ἔχει πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ καλὸν τὰ στοιχεῖα καὶ αἱ ἀρχαί· ἀπορίαν μὲν ταύτην, πότερόν ἐστί τι ἐκείνων οἷον βουλόμεθα λέγειν αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ ἄριστον, ἢ οὔ, ἀλλʼ ὑστερογενῆ. παρὰ μὲν γὰρ τῶν θεολόγων ἔοικεν ὁμολογεῖσθαι τῶν νῦν τισίν, οἳ οὔ φασιν, ἀλλὰ προελθούσης τῆς τῶν ὄντων φύσεως καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ καλὸν ἐμφαίνεσθαι (τοῦτο δὲ ποιοῦσιν εὐλαβούμενοι ἀληθινὴν δυσχέρειαν ἣ συμβαίνει τοῖς λέγουσιν, ὥσπερ ἔνιοι, τὸ ἓν ἀρχήν·

1091bNe var ki şairler bunu, varolanların hükümdarları değiştiği için söylerler; çünkü onlardan her şeyi mit diliyle anlatmayıp iki tarzı karıştıranlar, sözgelişi Pherekydes ve başka bazıları, ilk doğuranı en iyi olarak koyarlar; Magoslar da öyle; sonraki bilgelerden Empedokles ve Anaksagoras da öyle: biri sevgiyi unsur, öteki nous'u ilke yaptı. Hareketsiz ousia'ların var olduğunu söyleyenlerden bazıları birin kendisinin iyinin kendisi olduğunu söyler; ama onun ousia'sının en çok bir olmak olduğunu düşünürlerdi. — Aporia, bu ikisinden hangisini söylemek gerektiğidir. İlk, ezelî ve en çok kendine yeten şeye, kendine yetmenin ve varlığını korumanın kendisinin iyi bir şey olarak ilk anlamda ait olmaması şaşırtıcı olurdu. Oysa o iyi bir durumda olduğundan başka bir sebeple yok olmaz değildir, kendine yeter de değildir; dolayısıyla ilkenin böyle bir şey olduğunu söylemek akla yatkın olarak doğrudur; ama bu ilkenin bir olduğunu, ya da bir değilse, unsur, hem de sayıların unsuru olduğunu söylemek imkânsızdır. Çünkü büyük bir güçlük çıkar — bazıları bundan kaçmak için bu görüşten vazgeçmiştir; bunlar biri ilk ilke ve unsur olarak kabul eder, ama yalnızca matematik sayının ilkesi ve unsuru olarak —; çünkü bütün birimler tam olarak iyi bir şey olur ve ortada büyük bir iyiler bolluğu olur. Ayrıca eidos'lar sayıysa, bütün eidos'lar tam olarak iyi bir şey olur. Biri istediği şeylerin idea'larının olduğunu kabul etsin: yalnızca iyilerin idea'ları varsa, idea'lar ousia olmayacaktır; ousia'ların da idea'ları varsa, bütün hayvanlar ve bitkiler ve onlardan pay alan her şey iyi olacaktır. Bu saçma sonuçlar ortaya çıkar; ayrıca zıt unsur, ister çokluk ister eşitsiz, yani büyük ve küçük olsun, kötünün kendisi olur. (Bu yüzden biri, oluş zıtlardan olduğuna göre kötünün çokluğun tabiatı olması zorunlu olacağı için iyiyi bire bağlamaktan kaçınıyordu; ötekiler ise eşitsizin kötünün tabiatı olduğunu söyler.) O zaman birin kendisi dışında bütün varolanların kötüden pay aldığı, sayıların büyüklüklerden daha saf bir kötüden pay aldığı, kötünün iyinin yeri olduğu, iyinin de kendisini yok edenden pay alıp ona yöneldiği sonucu çıkar; çünkü zıt, zıddını yok eder.

1091b

ἔστι δʼ ἡ δυσχέρεια οὐ διὰ τὸ τῇ ἀρχῇ τὸ εὖ ἀποδιδόναι ὡς ὑπάρχον, ἀλλὰ διὰ τὸ τὸ ἓν ἀρχὴν καὶ ἀρχὴν ὡς στοιχεῖον καὶ τὸν ἀριθμὸν ἐκ τοῦ ἑνός),—οἱ δὲ ποιηταὶ οἱ ἀρχαῖοι ταύτῃ ὁμοίως, ᾗ βασιλεύειν καὶ ἄρχειν φασὶν οὐ τοὺς πρώτους, οἷον νύκτα καὶ οὐρανὸν ἢ χάος ἢ ὠκεανόν, ἀλλὰ τὸν Δία· οὐ μὴν ἀλλὰ τούτοις μὲν διὰ τὸ μεταβάλλειν τοὺς ἄρχοντας τῶν ὄντων συμβαίνει τοιαῦτα λέγειν, ἐπεὶ οἵ γε μεμιγμένοι αὐτῶν [καὶ] τῷ μὴ μυθικῶς πάντα λέγειν, οἷον Φερεκύδης καὶ ἕτεροί τινες, τὸ γεννῆσαν πρῶτον ἄριστον τιθέασι, καὶ οἱ Μάγοι, καὶ τῶν ὑστέρων δὲ σοφῶν οἷον Ἐμπεδοκλῆς τε καὶ Ἀναξαγόρας, ὁ μὲν τὴν φιλίαν στοιχεῖον ὁ δὲ τὸν νοῦν ἀρχὴν ποιήσας. τῶν δὲ τὰς ἀκινήτους οὐσίας εἶναι λεγόντων οἱ μέν φασιν αὐτὸ τὸ ἓν τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ εἶναι· οὐσίαν μέντοι τὸ ἓν αὐτοῦ ᾤοντο εἶναι μάλιστα.—ἡ μὲν οὖν ἀπορία αὕτη, ποτέρως δεῖ λέγειν· θαυμαστὸν δʼ εἰ τῷ πρώτῳ καὶ ἀϊδίῳ καὶ αὐταρκεστάτῳ τοῦτʼ αὐτὸ πρῶτον οὐχ ὡς ἀγαθὸν ὑπάρχει, τὸ αὔταρκες καὶ ἡ σωτηρία. ἀλλὰ μὴν οὐ διʼ ἄλλο τι ἄφθαρτον ἢ διότι εὖ ἔχει, οὐδʼ αὔταρκες, ὥστε τὸ μὲν φάναι τὴν ἀρχὴν τοιαύτην εἶναι εὔλογον ἀληθὲς εἶναι, τὸ μέντοι ταύτην εἶναι τὸ ἕν, ἢ εἰ μὴ τοῦτο, στοιχεῖόν γε καὶ στοιχεῖον ἀριθμῶν, ἀδύνατον. συμβαίνει γὰρ πολλὴ δυσχέρεια—ἣν ἔνιοι φεύγοντες ἀπειρήκασιν, οἱ τὸ ἓν μὲν ὁμολογοῦντες ἀρχὴν εἶναι πρώτην καὶ στοιχεῖον, τοῦ ἀριθμοῦ δὲ τοῦ μαθηματικοῦ —ἅπασαι γὰρ αἱ μονάδες γίγνονται ὅπερ ἀγαθόν τι, καὶ πολλή τις εὐπορία ἀγαθῶν. ἔτι εἰ τὰ εἴδη ἀριθμοί, τὰ εἴδη πάντα ὅπερ ἀγαθόν τι· ἀλλὰ μὴν ὅτου βούλεται τιθέτω τις εἶναι ἰδέας· εἰ μὲν γὰρ τῶν ἀγαθῶν μόνον, οὐκ ἔσονται οὐσίαι αἱ ἰδέαι, εἰ δὲ καὶ τῶν οὐσιῶν, πάντα τὰ ζῷα καὶ τὰ φυτὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ μετέχοντα. ταῦτά τε δὴ συμβαίνει ἄτοπα, καὶ τὸ ἐναντίον στοιχεῖον, εἴτε πλῆθος ὂν εἴτε τὸ ἄνισον καὶ μέγα καὶ μικρόν, τὸ κακὸν αὐτό (διόπερ ὁ μὲν ἔφευγε τὸ ἀγαθὸν προσάπτειν τῷ ἑνὶ ὡς ἀναγκαῖον ὄν, ἐπειδὴ ἐξ ἐναντίων ἡ γένεσις, τὸ κακὸν τὴν τοῦ πλήθους φύσιν εἶναι· οἱ δὲ λέγουσι τὸ ἄνισον τὴν τοῦ κακοῦ φύσιν)· συμβαίνει δὴ πάντα τὰ ὄντα μετέχειν τοῦ κακοῦ ἔξω ἑνὸς αὐτοῦ τοῦ ἑνός, καὶ μᾶλλον ἀκράτου μετέχειν τοὺς ἀριθμοὺς ἢ τὰ μεγέθη,

1092aSöylediğimiz gibi madde her şeyin kuvve hâlinde olanıysa, sözgelişi fiil hâlindeki ateşin maddesi kuvve hâlindeki ateşse, kötü de kuvve hâlindeki iyinin kendisi olacaktır. Bütün bu sonuçlar, kısmen her ilkeyi unsur yapmalarından, kısmen zıtları ilke yapmalarından, kısmen biri ilke yapmalarından, kısmen de sayıları ilk ousia'lar, ayrı varlıklar ve eidos'lar yapmalarından çıkar.

1092a

καὶ τὸ κακὸν τοῦ ἀγαθοῦ χώραν εἶναι, καὶ μετέχειν καὶ ὀρέγεσθαι τοῦ φθαρτικοῦ· φθαρτικὸν γὰρ τοῦ ἐναντίου τὸ ἐναντίον. καὶ εἰ ὥσπερ ἐλέγομεν ὅτι ἡ ὕλη ἐστὶ τὸ δυνάμει ἕκαστον, οἷον πυρὸς τοῦ ἐνεργείᾳ τὸ δυνάμει πῦρ, τὸ κακὸν ἔσται αὐτὸ τὸ δυνάμει ἀγαθόν. ταῦτα δὴ πάντα συμβαίνει, τὸ μὲν ὅτι ἀρχὴν πᾶσαν στοιχεῖον ποιοῦσι, τὸ δʼ ὅτι τἀναντία ἀρχάς, τὸ δʼ ὅτι τὸ ἓν ἀρχήν, τὸ δʼ ὅτι τοὺς ἀριθμοὺς τὰς πρώτας οὐσίας καὶ χωριστὰ καὶ εἴδη.

1092a55. Bölüm

İyiyi ilkeler arasına koymamak da onu bu şekilde koymak da imkânsızsa, açıktır ki ilkeler de ilk ousia'lar da doğru açıklanmamaktadır. Evrenin ilkelerini hayvanların ve bitkilerin ilkelerine benzeten, daha tam olanların her zaman belirsiz ve tamamlanmamış şeylerden çıktığını söyleyerek ilk şeylerde de durumun böyle olduğunu, dolayısıyla birin kendisinin bir varolan bile olmadığını ileri süren biri de doğru düşünmüyor. Çünkü burada da bu şeylerin çıktığı ilkeler tamdır: insanı insan doğurur ve tohum ilk değildir. Yeri matematik cisimlerle birlikte türetmek de saçmadır (çünkü yer cüzî şeylere özgüdür, bu yüzden onlar yer bakımından ayrıdır; matematik nesneler ise hiçbir yerde değildir); bunların bir yerde olacağını söyleyip yerin ne olduğunu söylememek de saçmadır. — Varolanların unsurlardan oluştuğunu ve varolanların ilkinin sayılar olduğunu söyleyenlerin, bir şeyin bir şeyden ne anlamlarda oluştuğunu ayırt edip ardından sayının ilkelerden ne şekilde oluştuğunu söylemeleri gerekirdi. Karışımla mı? Ama her şey karıştırılabilir değildir; oluşan da başka bir şeydir; bir de ayrı olmayacak, başka bir tabiat olmayacaktır; oysa onlar öyle olmasını isterler. Yoksa bir hece gibi birleşmeyle mi? Ama o zaman konumun bulunması zorunludur ve düşünen kişi biri ve çokluğu ayrı ayrı düşünecektir. O zaman sayı şu olacaktır: bir birim ve çokluk, ya da bir ve eşitsiz. Bir şeyden oluşmak bir anlamda içinde bulunan şeylerden oluşmak olduğuna, bir anlamda olmadığına göre, sayı hangi anlamda oluşur? İçinde bulunanlardan oluşmak ancak oluşu olan şeyler için söz konusudur. Yoksa tohumdan oluşur gibi mi? Ama bölünmez olandan hiçbir şey ayrılamaz. Yoksa kalıcı olmayan zıttan oluşur gibi mi? Ama böyle oluşan şeyler, kalıcı olan başka bir şeyden de oluşur. Öyleyse biri biri çokluğun, öteki ise biri eşit gibi kullanarak eşitsizin zıddı olarak koyduğuna göre, sayı zıtlardan oluşuyor olmalıdır; demek ki kalıcı olan ve öteki zıtla birlikte sayıyı oluşturan ya da oluşturmuş olan başka bir şey vardır.

1092a5

εἰ οὖν καὶ τὸ μὴ τιθέναι τὸ ἀγαθὸν ἐν ταῖς ἀρχαῖς καὶ τὸ τιθέναι οὕτως ἀδύνατον, δῆλον ὅτι αἱ ἀρχαὶ οὐκ ὀρθῶς ἀποδίδονται οὐδὲ αἱ πρῶται οὐσίαι. οὐκ ὀρθῶς δʼ ὑπολαμβάνει οὐδʼ εἴ τις παρεικάζει τὰς τοῦ ὅλου ἀρχὰς τῇ τῶν ζῴων καὶ φυτῶν, ὅτι ἐξ ἀορίστων ἀτελῶν τε ἀεὶ τὰ τελειότερα, διὸ καὶ ἐπὶ τῶν πρώτων οὕτως ἔχειν φησίν, ὥστε μηδὲ ὄν τι εἶναι τὸ ἓν αὐτό. εἰσὶ γὰρ καὶ ἐνταῦθα τέλειαι αἱ ἀρχαὶ ἐξ ὧν ταῦτα· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον γεννᾷ, καὶ οὐκ ἔστι τὸ σπέρμα πρῶτον. ἄτοπον δὲ καὶ τὸ τόπον ἅμα τοῖς στερεοῖς τοῖς μαθηματικοῖς ποιῆσαι (ὁ μὲν γὰρ τόπος τῶν καθʼ ἕκαστον ἴδιος, διὸ χωριστὰ τόπῳ, τὰ δὲ μαθηματικὰ οὐ πού), καὶ τὸ εἰπεῖν μὲν ὅτι ποὺ ἔσται, τί δέ ἐστιν ὁ τόπος μή.—ἔδει δὲ τοὺς λέγοντας ἐκ στοιχείων εἶναι τὰ ὄντα καὶ τῶν ὄντων τὰ πρῶτα τοὺς ἀριθμούς, διελομένους πῶς ἄλλο ἐξ ἄλλου ἐστίν, οὕτω λέγειν τίνα τρόπον ὁ ἀριθμός ἐστιν ἐκ τῶν ἀρχῶν. πότερον μίξει; ἀλλʼ οὔτε πᾶν μικτόν, τό τε γιγνόμενον ἕτερον, οὐκ ἔσται τε χωριστὸν τὸ ἓν οὐδʼ ἑτέρα φύσις· οἱ δὲ βούλονται. ἀλλὰ συνθέσει, ὥσπερ συλλαβή; ἀλλὰ θέσιν τε ἀνάγκη ὑπάρχειν, καὶ χωρὶς ὁ νοῶν νοήσει τὸ ἓν καὶ τὸ πλῆθος. τοῦτʼ οὖν ἔσται ὁ ἀριθμός, μονὰς καὶ πλῆθος, ἢ τὸ ἓν καὶ ἄνισον. καὶ ἐπεὶ τὸ ἐκ τινῶν εἶναι ἔστι μὲν ὡς ἐνυπαρχόντων ἔστι δὲ ὡς οὔ, ποτέρως ὁ ἀριθμός; οὕτως γὰρ ὡς ἐνυπαρχόντων οὐκ ἔστιν ἀλλʼ ἢ ὧν γένεσις ἔστιν. ἀλλʼ ὡς ἀπὸ σπέρματος; ἀλλʼ οὐχ οἷόν τε τοῦ ἀδιαιρέτου τι ἀπελθεῖν. ἀλλʼ ὡς ἐκ τοῦ ἐναντίου μὴ ὑπομένοντος; ἀλλʼ ὅσα οὕτως ἔστι, καὶ ἐξ ἄλλου τινός ἐστιν ὑπομένοντος. ἐπεὶ τοίνυν τὸ ἓν ὁ μὲν τῷ πλήθει ὡς ἐναντίον τίθησιν,

1092bAyrıca zıtlardan oluşan ya da zıtları olan öteki bütün şeyler, zıtların hepsinden oluşsalar bile yok olur; peki sayı neden yok olmaz? Bu konuda hiçbir şey söylenmez. Oysa zıt, ister içinde bulunsun ister bulunmasın, yok eder; sözgelişi nefret karışımı yok eder (aslında etmemesi gerekirdi; çünkü nefret karışımın zıddı değildir). — Sayıların ousia'ların ve varlığın hangi anlamda sebebi olduğu da hiç belirlenmemiştir: sınırlar olarak mı (sözgelişi noktaların büyüklüklerin sınırı olması gibi; ya da Eurytos'un hangi sayının neyin sayısı olduğunu, sözgelişi şunun insanın, şunun atın sayısı olduğunu belirlemesi gibi; sayıları üçgen ve kare şekillerine götürenler gibi o da canlıların biçimlerini çakıl taşlarıyla taklit ediyordu), yoksa ahenk sayıların bir oranı olduğu için, insan ve öteki her şey de aynı şekilde bir oran olduğu için mi? Hâller, yani beyaz, tatlı ve sıcak nasıl sayı olacak? Sayıların ousia olmadığı ve biçimin sebebi olmadığı açıktır; çünkü ousia orandır, sayı ise maddedir. Sözgelişi etin ya da kemiğin ousia'sı şu anlamda sayıdır: üç parça ateş, iki parça toprak. Sayı ise, hangisi olursa olsun, her zaman bir şeylerin sayısıdır: ya ateş sayısı ya toprak sayısı ya da birimlerin sayısı; ousia ise karışımda şu miktarın şu miktara oranıdır; bu da artık sayı değil, cisimsel ya da başka türden sayıların karışım oranıdır. Demek ki sayı, ister genel olarak sayı ister birimlerden oluşan sayı olsun, ne meydana getiren olarak sebeptir, ne şeylerin maddesidir, ne de oranı ve eidos'udur. Gaye olarak da sebep değildir.

1092b

ὁ δὲ τῷ ἀνίσῳ, ὡς ἴσῳ τῷ ἑνὶ χρώμενος, ὡς ἐξ ἐναντίων εἴη ἂν ὁ ἀριθμός· ἔστιν ἄρα τι ἕτερον ἐξ οὗ ὑπομένοντος καὶ θατέρου ἐστὶν ἢ γέγονεν. ἔτι τί δή ποτε τὰ μὲν ἄλλʼ ὅσα ἐξ ἐναντίων ἢ οἷς ἔστιν ἐναντία φθείρεται κἂν ἐκ παντὸς ᾖ, ὁ δὲ ἀριθμὸς οὔ; περὶ τούτου γὰρ οὐθὲν λέγεται. καίτοι καὶ ἐνυπάρχον καὶ μὴ ἐνυπάρχον φθείρει τὸ ἐναντίον, οἷον τὸ νεῖκος τὸ μῖγμα (καίτοι γε οὐκ ἔδει· οὐ γὰρ ἐκείνῳ γε ἐναντίον).—οὐθὲν δὲ διώρισται οὐδὲ ὁποτέρως οἱ ἀριθμοὶ αἴτιοι τῶν οὐσιῶν καὶ τοῦ εἶναι, πότερον ὡς ὅροι (οἷον αἱ στιγμαὶ τῶν μεγεθῶν, καὶ ὡς Εὔρυτος ἔταττε τίς ἀριθμὸς τίνος, οἷον ὁδὶ μὲν ἀνθρώπου ὁδὶ δὲ ἵππου, ὥσπερ οἱ τοὺς ἀριθμοὺς ἄγοντες εἰς τὰ σχήματα τρίγωνον καὶ τετράγωνον, οὕτως ἀφομοιῶν ταῖς ψήφοις τὰς μορφὰς τῶν φυτῶν), ἢ ὅτι [ὁ] λόγος ἡ συμφωνία ἀριθμῶν, ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπος καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον; τὰ δὲ δὴ πάθη πῶς ἀριθμοί, τὸ λευκὸν καὶ γλυκὺ καὶ τὸ θερμόν; ὅτι δὲ οὐχ οἱ ἀριθμοὶ οὐσία οὐδὲ τῆς μορφῆς αἴτιοι, δῆλον· ὁ γὰρ λόγος ἡ οὐσία, ὁ δʼ ἀριθμὸς ὕλη. οἷον σαρκὸς ἢ ὀστοῦ ἀριθμὸς ἡ οὐσία οὕτω, τρία πυρὸς γῆς δὲ δύο· καὶ ἀεὶ ὁ ἀριθμὸς ὃς ἂν ᾖ τινῶν ἐστιν, ἢ πύρινος ἢ γήϊνος ἢ μοναδικός, ἀλλʼ ἡ οὐσία τὸ τοσόνδʼ εἶναι πρὸς τοσόνδε κατὰ τὴν μῖξιν· τοῦτο δʼ οὐκέτι ἀριθμὸς ἀλλὰ λόγος μίξεως ἀριθμῶν σωματικῶν ἢ ὁποιωνοῦν. οὔτε οὖν τῷ ποιῆσαι αἴτιος ὁ ἀριθμός, οὔτε ὅλως ὁ ἀριθμὸς οὔτε ὁ μοναδικός, οὔτε ὕλη οὔτε λόγος καὶ εἶδος τῶν πραγμάτων. ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ὡς τὸ οὗ ἕνεκα.

1092b256. Bölüm

Şu da sorulabilir: karışımın bir sayıda, yani hesaplanması kolay bir sayıda ya da tek bir sayıda olmasından sayılar sayesinde gelen iyilik nedir? Bal şerbeti üç kere üç oranında karıştırılmış olsa da hiç daha sağlıklı olmaz; belirli bir orana uymayan ama sulu olan şerbet, bir sayıya uyan ama koyu olandan daha faydalı olabilir. Ayrıca karışımların oranları sayıların çarpımında değil, toplanmasında bulunur: sözgelişi üçe iki, üç kere iki değil. Çünkü çarpımlarda cinsin aynı olması gerekir; dolayısıyla ΑΒΓ dizisinin Α ile, ΔΕΖ dizisinin de Δ ile ölçülmesi gerekir; demek ki hepsi aynı şeyle ölçülür. Öyleyse ateşin sayısı ΒΕΓΖ, suyun sayısı da iki kere üç olmayacaktır.

1092b25

ἀπορήσειε δʼ ἄν τις καὶ τί τὸ εὖ ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῶν ἀριθμῶν τῷ ἐν ἀριθμῷ εἶναι τὴν μῖξιν, ἢ ἐν εὐλογίστῳ ἢ ἐν περιττῷ. νυνὶ γὰρ οὐθὲν ὑγιεινότερον τρὶς τρία ἂν ᾖ τὸ μελίκρατον κεκραμένον, ἀλλὰ μᾶλλον ὠφελήσειεν ἂν ἐν οὐθενὶ λόγῳ ὂν ὑδαρὲς δὲ ἢ ἐν ἀριθμῷ ἄκρατον ὄν. ἔτι οἱ λόγοι ἐν προσθέσει ἀριθμῶν εἰσὶν οἱ τῶν μίξεων, οὐκ ἐν ἀριθμοῖς, οἷον τρία πρὸς δύο ἀλλʼ οὐ τρὶς δύο. τὸ γὰρ αὐτὸ δεῖ γένος εἶναι ἐν ταῖς πολλαπλασιώσεσιν, ὥστε δεῖ μετρεῖσθαι τῷ τε Α τὸν στοῖχον ἐφʼ οὗ ΑΒΓ καὶ τῷ Δ τὸν ΔΕΖ· ὥστε τῷ αὐτῷ πάντα. οὔκουν ἔσται πυρὸς ΒΕΓΖ καὶ ὕδατος ἀριθμὸς δὶς τρία.

1093a— Her şeyin sayıdan pay alması zorunluysa, birçok şeyin aynı olması ve aynı sayının hem bu şeye hem başka bir şeye ait olması zorunludur. Öyleyse sebep bu mudur ve şey bu yüzden mi vardır, yoksa bu belli değil midir? Sözgelişi güneşin hareketlerinin bir sayısı vardır, ayın hareketlerinin de, canlıların her birinin hayatının ve yaşının da. Bunların bazılarının kare, bazılarının küp, bazılarının eşit, bazılarının iki katı olmasına engel olan nedir? Hiçbir şey engel değildir; her şey sayıdan pay alıyorsa, bunların bu sınırlar içinde dönmesi zorunludur. Farklı şeylerin aynı sayıya düşmesi de mümkündü; dolayısıyla bazı şeylere aynı sayı düşseydi, aynı sayı türüne sahip oldukları için birbirinin aynı olurlardı; sözgelişi güneş ve ay aynı olurdu. Peki bunlar neden sebep olsun? Yedi ünlü harf vardır, ahenk yedi teldir, Ülker yedi yıldızdır, hayvanlar yedi yaşında diş değiştirir (bazıları, hepsi değil), Thebai'ye karşı yürüyenler yedi kişidir. Peki bu sayı tabiatça böyle olduğu için mi onlar yedi kişi oldular ya da Ülker yedi yıldızdan oluşur? Yoksa onlar yedi kapı yüzünden ya da başka bir sebeple yedi kişiydiler, Ülker'i de biz böyle sayarız; Büyük Ayı'yı on iki sayarız, başkaları daha çok sayar. Ξ, Ψ ve Ζ harflerinin ahenk aralıklarına karşılık geldiğini, aralıklar üç olduğu için bunların da üç olduğunu söylerler; buna benzer binlerce şey bulunabileceği ise onları hiç ilgilendirmez (çünkü Γ ile Ρ için de tek bir işaret olabilirdi). Bu harflerin her biri ötekilerin iki katı olduğu için böyleyse ve başka hiçbir harf böyle değilse, sebep şudur: ağızda üç yer olduğundan, her birinde bir harfe sigma eklenir; bu yüzden yalnızca üç tanedir, ahenk aralıkları üç olduğu için değil; zaten ahenk aralıkları daha çoktur, burada ise artık başka harf mümkün değildir. Bunlar da küçük benzerlikleri görüp büyükleri gözden kaçıran eski Homeros yorumcularına benzerler. Bazıları buna benzer birçok şey söyler: sözgelişi iki orta notadan biri dokuz, öteki sekizdir; epik dize de bunlara eşit olarak on yedi hecedir, sağ yarısında dokuz, sol yarısında sekiz heceyle adım atar; harflerde A'dan Ω'ya olan aralık, aulosta en pes notadan en tize olan aralığa eşittir ve bu notanın sayısı göğün bütün ahengine eşittir.

1093a

—εἰ δʼ ἀνάγκη πάντα ἀριθμοῦ κοινωνεῖν, ἀνάγκη πολλὰ συμβαίνειν τὰ αὐτά, καὶ ἀριθμὸν τὸν αὐτὸν τῷδε καὶ ἄλλῳ. ἆρʼ οὖν τοῦτʼ αἴτιον καὶ διὰ τοῦτό ἐστι τὸ πρᾶγμα, ἢ ἄδηλον; οἷον ἔστι τις τῶν τοῦ ἡλίου φορῶν ἀριθμός, καὶ πάλιν τῶν τῆς σελήνης, καὶ τῶν ζῴων γε ἑκάστου τοῦ βίου καὶ ἡλικίας· τί οὖν κωλύει ἐνίους μὲν τούτων τετραγώνους εἶναι ἐνίους δὲ κύβους, καὶ ἴσους τοὺς δὲ διπλασίους; οὐθὲν γὰρ κωλύει, ἀλλʼ ἀνάγκη ἐν τούτοις στρέφεσθαι, εἰ ἀριθμοῦ πάντα ἐκοινώνει. ἐνεδέχετό τε τὰ διαφέροντα ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν πίπτειν· ὥστʼ εἴ τισιν ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς συνεβεβήκει, ταὐτὰ ἂν ἦν ἀλλήλοις ἐκεῖνα τὸ αὐτὸ εἶδος ἀριθμοῦ ἔχοντα, οἷον ἥλιος καὶ σελήνη τὰ αὐτά. ἀλλὰ διὰ τί αἴτια ταῦτα; ἑπτὰ μὲν φωνήεντα, ἑπτὰ δὲ χορδαὶ ἡ ἁρμονία, ἑπτὰ δὲ αἱ πλειάδες, ἐν ἑπτὰ δὲ ὀδόντας βάλλει (ἔνιά γε, ἔνια δʼ οὔ), ἑπτὰ δὲ οἱ ἐπὶ Θήβας. ἆρʼ οὖν ὅτι τοιοσδὶ ὁ ἀριθμὸς πέφυκεν, διὰ τοῦτο ἢ ἐκεῖνοι ἐγένοντο ἑπτὰ ἢ ἡ πλειὰς ἑπτὰ ἀστέρων ἐστίν; ἢ οἱ μὲν διὰ τὰς πύλας ἢ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, τὴν δὲ ἡμεῖς οὕτως ἀριθμοῦμεν, τὴν δὲ ἄρκτον γε δώδεκα, οἱ δὲ πλείους· ἐπεὶ καὶ τὸ ΞΨΖ συμφωνίας φασὶν εἶναι, καὶ ὅτι ἐκεῖναι τρεῖς, καὶ ταῦτα τρία· ὅτι δὲ μυρία ἂν εἴη τοιαῦτα, οὐθὲν μέλει (τῷ γὰρ Γ καὶ Ρ εἴη ἂν ἓν σημεῖον)· εἰ δʼ ὅτι διπλάσιον τῶν ἄλλων ἕκαστον, ἄλλο δʼ οὔ, αἴτιον δʼ ὅτι τριῶν ὄντων τόπων ἓν ἐφʼ ἑκάστου ἐπιφέρεται τῷ σίγμα, διὰ τοῦτο τρία μόνον ἐστὶν ἀλλʼ οὐχ ὅτι αἱ συμφωνίαι τρεῖς, ἐπεὶ πλείους γε αἱ συμφωνίαι, ἐνταῦθα δʼ οὐκέτι δύναται. ὅμοιοι δὴ καὶ οὗτοι τοῖς ἀρχαίοις Ὁμηρικοῖς, οἳ μικρὰς ὁμοιότητας ὁρῶσι μεγάλας δὲ παρορῶσιν. λέγουσι δέ τινες ὅτι πολλὰ τοιαῦτα, οἷον αἵ τε μέσαι ἡ μὲν ἐννέα ἡ δὲ ὀκτώ, καὶ τὸ ἔπος δεκαεπτά, ἰσάριθμον τούτοις, βαίνεται δʼ ἐν μὲν τῷ δεξιῷ ἐννέα συλλαβαῖς, ἐν δὲ τῷ ἀριστερῷ ὀκτώ·

1093bBöyle şeyleri ezelî şeylerde söylemenin ya da bulmanın kimse için güç olmadığına dikkat etmek gerekir; çünkü yok olabilen şeylerde bile bulunabilirler. Ama sayılarda övülen tabiatlar, bunların zıtları ve genel olarak matematikteki şeyler, bazılarının söylediği ve tabiatın sebepleri yaptığı biçimde, bu şekilde incelenince elden kaçıyor görünür; çünkü ilkeler hakkında belirlenen yolların hiçbirinde bunlardan hiçbiri sebep değildir. Yine de onların gösterdiği biçimde iyiliğin bulunduğu açıktır: tek, doğru, eşit kere eşit olan ve bazı sayıların kareleri güzelin dizisindendir; nitekim mevsimler ile belli bir sayı bir arada bulunur. Matematik teoremlerinden topladıkları öteki şeylerin hepsinin de gücü bu kadardır. Bu yüzden bunlar rastlantılara benzer: çünkü arazdırlar, ama hepsi birbirine yakındır ve analoji bakımından birdir; çünkü varolanın her kategorisinde analog olan vardır: uzunlukta doğru nasılsa, genişlikte düz olan, belki sayıda tek, renkte de beyaz öyledir. — Ayrıca eidos'lardaki sayılar armonik ve benzeri şeylerin sebebi değildir; çünkü onlarda tür bakımından eşit olan sayılar birbirinden farklıdır, birimler de öyledir; dolayısıyla en azından bu yüzden eidos'lar koymamak gerekir. Ortaya çıkan sonuçlar bunlardır, daha da çoğu toplanabilir; sayıların oluşunu açıklarken çektikleri birçok sıkıntı ve onları hiçbir şekilde birbirine bağlayamamaları, bazılarının dediği gibi matematik nesnelerin duyulur şeylerden ayrı olmadığına ve ilkelerin bunlar olmadığına bir kanıt gibidir.

1093b

καὶ ὅτι ἴσον τὸ διάστημα ἔν τε τοῖς γράμμασιν ἀπὸ τοῦ Α πρὸς τὸ Ω, καὶ ἀπὸ τοῦ βόμβυκος ἐπὶ τὴν ὀξυτάτην [νεάτην] ἐν αὐλοῖς, ἧς ὁ ἀριθμὸς ἴσος τῇ οὐλομελείᾳ τοῦ οὐρανοῦ. ὁρᾶν δὲ δεῖ μὴ τοιαῦτα οὐθεὶς ἂν ἀπορήσειεν οὔτε λέγειν οὔθʼ εὑρίσκειν ἐν τοῖς ἀϊδίοις, ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς φθαρτοῖς. ἀλλʼ αἱ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς φύσεις αἱ ἐπαινούμεναι καὶ τὰ τούτοις ἐναντία καὶ ὅλως τὰ ἐν τοῖς μαθήμασιν, ὡς μὲν λέγουσί τινες καὶ αἴτια ποιοῦσι τῆς φύσεως, ἔοικεν οὑτωσί γε σκοπουμένοις διαφεύγειν (κατʼ οὐδένα γὰρ τρόπον τῶν διωρισμένων περὶ τὰς ἀρχὰς οὐδὲν αὐτῶν αἴτιον)· ἔστιν ὡς μέντοι ποιοῦσι φανερὸν ὅτι τὸ εὖ ὑπάρχει καὶ τῆς συστοιχίας ἐστὶ τῆς τοῦ καλοῦ τὸ περιττόν, τὸ εὐθύ, τὸ ἰσάκις ἴσον, αἱ δυνάμεις ἐνίων ἀριθμῶν· ἅμα γὰρ ὧραι καὶ ἀριθμὸς τοιοσδί· καὶ τὰ ἄλλα δὴ ὅσα συνάγουσιν ἐκ τῶν μαθηματικῶν θεωρημάτων πάντα ταύτην ἔχει τὴν δύναμιν. διὸ καὶ ἔοικε συμπτώμασιν· ἔστι γὰρ συμβεβηκότα μέν, ἀλλʼ οἰκεῖα ἀλλήλοις πάντα, ἓν δὲ τῷ ἀνάλογον· ἐν ἑκάστῃ γὰρ τοῦ ὄντος κατηγορίᾳ ἐστὶ τὸ ἀνάλογον, ὡς εὐθὺ ἐν μήκει οὕτως ἐν πλάτει τὸ ὁμαλόν, ἴσως ἐν ἀριθμῷ τὸ περιττόν, ἐν δὲ χροιᾷ τὸ λευκόν.—ἔτι οὐχ οἱ ἐν τοῖς εἴδεσιν ἀριθμοὶ αἴτιοι τῶν ἁρμονικῶν καὶ τῶν τοιούτων (διαφέρουσι γὰρ ἐκεῖνοι ἀλλήλων οἱ ἴσοι εἴδει· καὶ γὰρ αἱ μονάδες)· ὥστε διά γε ταῦτα εἴδη οὐ ποιητέον. τὰ μὲν οὖν συμβαίνοντα ταῦτά τε κἂν ἔτι πλείω συναχθείη· ἔοικε δὲ τεκμήριον εἶναι τὸ πολλὰ κακοπαθεῖν περὶ τὴν γένεσιν αὐτῶν καὶ μηδένα τρόπον δύνασθαι συνεῖραι τοῦ μὴ χωριστὰ εἶναι τὰ μαθηματικὰ τῶν αἰσθητῶν, ὡς ἔνιοι λέγουσι, μηδὲ ταύτας εἶναι τὰς ἀρχάς.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…