İçeriğe geç
Aristoteles

Aristoteles

Mektuplar

Ἐπιστολαί

11. Philippos'a

Yönettikleri insanlara iyilik etmek için yönetimi üstlenenler, işbaşına talihin de tabiatın da öne sürmesiyle gelmezler, yönetimlerini onlara emanet etmezler; çünkü bunlar değişip durmaya alışkındır. Onlar, iyi ve pek bilgece yönettikleri için aretēleriyle övünürler. İnsanlar arasında hiçbir şey kalıcı değildir; güneşin akşama kadar sert bir dönüşle değiştirip başka yere götürmeyeceği sağlam hiçbir şey yoktur. Talih bütün hayatları alacalı hâle getirir ve bir tragedya oyunundaki gibi, bizim kötülüklerimizle onları baştan düzenler; tabii şu gerçekte yanılmıyorsak: topraktan biten her şey gibi insanlar da bir zaman çiçek açar, belli zamanlarda olgunluklarına erişip ötekilerden çok üstün olurlar. Bu yüzden Hellas'ın başında ne bir tiran gibi durmaya ne de sözlerinde kibirli olmaya çalış; biri pervasızlığın işareti, öbürü de apaçık bir düşüncesizliğin kanıtıdır. Güç sahiplerinden aklı başında olanlar, sahip oldukları makamlar yüzünden değil, o makamlarla yaptıkları sayesinde hayranlık uyandırmalıdır; ta ki talih tersine döndüğünde de aynı övgülere layık görülsünler. Esen kal; psykhēni felsefeye, bedenini sağlığa yönelt ve … özen göster.

1

α′. Φιλίππῳ. Οἱ τὰς ἡγεμονίας ἀναλαμβάνοντες πρὸς εὐεργεσίαν τῶν ἀρχομένων οὐχ ὑπὸ τῆς τύχῃς ἀλλ’ οὐδ’ ὑπὸ τῆς φύσεως προηγμένοι τὰς ἀρχὰς ἐμπιστεύονται, αἳ μεταπίπτειν εἰώθασιν, ἀλλ’ ἐπὶ ταῖς ἀρεταῖς μέγα φρονοῦσιν εὖ καὶ σφόδρα σοφῶς πολιτευόμενοι. οὐδὲν γὰρ τῶν ἐν ἀνθρώποις βέβαιον, καὶ ἐχυρὸν οὐδὲν ὃ μέχρι τῆς ἑσπέρας ἥλιος τραχείᾳ ῤοπῇ συναλλοιοῖ καὶ μεταφέρει. ποικίλλουσα τοὺς βίους ἅπαντας καθάπερ τραγῳδίας ὑποκρίσει τοῖς ἡμετέροις κακοῖς ἡ τύχη μετασκευάζει, εἴπερ μὴ διεψεύσμεθα τῆς ἀληθείας ὅτι τὸν αὐτὸν τρόπον ὅνπερ τῶν ἐκ γῆς φυομένων ἕκαστα, καὶ τοὺς ἄνδρας ἀνθεῖν ποτὲ συμβαίνει καὶ τὰς ἀκμὰς ἐν χρόνοις τισὶν ἀναλαμβανομένους πολὺ τῶν ἄλλων διαφέρειν. διὸ πειρῶ μήτε τῆς Ἑλλάδος τυραννικώτερον προΐστασθαι μήτε τοῖς ῥήμασι σοβαρώτερον· τὸ μὲν γὰρ προπετείας ἐστὶ σημεῖον, τὸ δὲ ὁμολογουμένης ἀβουλίας τεκμήριον. δεῖ γὰρ τοὺς νοῦν ἔχοντας τῶν δυναστευόντων μὴ διὰ τὰς ἀρχὰς ἀλλὰ διὰ τῶν ἀρχῶν θαυμάζεσθαι, ἵνα τῆς τύχης μεταπεσούσης τῶν αὐτῶν ἐγκωμίων ἀξιῶνται. τὰ δ’ ἄλλα εὖ πρᾶττε, ψυχὴν πρὸς φιλοσοφίαν σῶμα δὲ πρὸς ὑγίειαν ἄγων, καὶ ** ἐπιμελούμενος.

22. İskender'e

Sana yazmaya nereden, hangi konulardan başlayacağımı bilemiyorum. Düşüncemi hangi konuya yöneltsem, her şey bana büyük ve hayranlık verici görünüyor; unutulmaya layık hiçbir şey görmüyorum, her şey hatırlanmaya ve insanı yüreklendirmeye yaraşır. Bunların hiçbirini hiçbir zaman karartamayacak; çünkü öğretmenlerin güzel öğütleri ve teşvikleri bütün çağları seyirci olarak bulur. Bu yüzden yönetimini küstahlığa değil iyiliğe adamaya çalış; hayatta tabiatça iyilikten daha büyük bir şey yoktur. Tabiatımızın ölümlü yanı çoğu zaman yazgının zoruyla çözülüp dağılsa da, eserlerin büyüklüğü sayesinde ölümsüz bir anıya kavuşmasının sebebi de budur. Bunları aklında tut. Çünkü sen bazıları gibi, düşünceleri bile yersiz biçimde şekillenmiş olanlar gibi, gelişigüzel yetişmedin. Senin onurlu bir soyun, babadan kalma bir krallığın, sağlam bir terbiyen ve göz kamaştıran bir şöhretin var. Talihin sana sağladığı imkânlarla ötekilerden ne kadar üstünsen, güzel aretēlerde de o kadar önde olmalısın. Esen kal; yararlı olanı yap, karar verdiğini de sonuna kadar götür.

2

β′. Ἀλεξάνδρῳ. Ἀπορῶ τίνων ἢ ποίων ἀρχή με λάβῃ πρός σε ἐφ’ ἃ γὰρ ἂν ἐπισκοπῶν ἐπιβάλω τὴν διάνοιαν, πάντα μοι φαίνεται μεγάλα καὶ θαυμαστά, καὶ λήθης οὐδὲν ἄξιον ὁρῶ, μνήμης δὲ οἰκεῖα καὶ προτρέψεως. ὧν οὐδὲν οὐδεὶς ἀμαυρώσει χρόνος· αἱ γὰρ καλαὶ τῶν διδασκάλων παραινέσεις καὶ προτρέψεις θεατὴν ἔχουσι τὸν αἰῶνα. διὸ πειρῶ τὴν ἀρχὴν μὴ εἰς ὕβριν ἀλλ’ εἰς εὐεργεσίαν κατατίθεσθαι, ἧς οὐδὲν μεῖζον τῶν ἐν βίῳ ὑπάρχειν πέφυκε. διὸ καὶ τὸ θνητὸν τῆς φύσεως πολλάκις ὑπὸ τοῦ χρεὼν διαλυόμενον ἄφθαρτον διὰ τὸ μέγεθος τῶν ἔργων κέκτηται τὴν μνήμην. τούτων οὖν τὴν ἔννοιαν ἔχε· οὐ γὰρ ἀλόγως ἠνέχθης ὡς ἔνιοι, οἳ ἀτόπως καὶ τὰς γνώμας διετέθησαν. σοὶ καὶ γένος ἔντιμον καὶ βασιλεία πατρῷος καὶ παιδεία βέβαιος καὶ δόξα περίβλεπτος, καὶ ὅσον ταῖς ἀφορμαῖς τῆς τύχης διαφέρεις, τοσοῦτον καὶ ταῖς ἀρεταῖς τῶνκαλῶν πρωτεύειν σε δεῖ, τὰ δ’ ἄλλα πρᾶττε μὲν τὰ συμφέροντα, ἐπιτέλει δὲ τὰ δόξαντα.

33. Philippos'a

Filozofların çoğu iyiliği tanrıyla eş tutmuştur. Çünkü kısaca söylemek gerekirse, insanların hayatlarını bir arada tutan şey, iyiliğin verilmesi ve karşılığının ödenmesidir: kimi verir, kimi alır, kimi de karşılığını geri öder. Bu yüzden haksız yere talihsizliğe uğrayan herkese acımak güzel ve adildir; çünkü acıma yumuşak bir psykhēnin, katılık ise terbiye görmemiş bir psykhēnin işaretidir. Talihsizliğe uğramış aretēye sırt çevirmek çirkin ve acımasızca bir şeydir. Bu yüzden öğrencimiz Theophrastos'u da övüyorum: iyiliğin insana pişmanlık getirmediğini, iyilik görenlerin övgüsünün de güzel bir meyve olduğunu söyler. Dolayısıyla insanlardan aklı başında olanlar iyiliği pek çok kişiye yatırmalıdır. İyi ün bir yana, işler tersine döndüğünde bunun kendileri için bir tür yardım sandığı olacağını, iyilik ettiklerinin hepsi değilse bile bir tanesinin karşılığını ödeyeceğini düşünmelidirler. Bu yüzden iyilik yapmaya istekli, öfkene ise gem vuran biri olmaya çalış; biri krala yaraşır ve yumuşaktır, öbürü barbarca ve nefret uyandırıcıdır. Esen kal; yararını hesaplamayı ihmal etmeden, uygun gördüğün gibi davran.

3

γ′. Φιλίππῳ. Οἱ πολλοὶ τῶν φιλοσόφων τὴν εὐεργεσίαν θεῷ ἰσόμοιρον παρεσκεύασαν· ὡς γὰρ ἁπλῶς εἰπεῖν χάριτος δόσις καὶ ἀμοιβὴ συνέχει τοὺς τῶν ἀνθρώπων βίους, τῶν μὲν διδόντων, τῶν δὲ λαμβανόντων, τῶν δ’ αὖ πάλιν ἀνταποδιδόντων. διὸ καλὸν καὶ δίκαιόν ἐστι πάντας μὲν τοὺς ἀναξίως ἀτυχοῦντας ἐλεεῖν· οἶκτος μὲν γὰρ ἡμέρου ψυχῆς ἐστὶ σημεῖον, χαλεπότης δὲ ἀπαιδεύτου· αἰσχρὸν γὰρ καὶ σχέτλιον ἀρετὴν ἀτυχοῦσαν περιορᾶν. ὅθεν ἐπαινῶ καὶ τὸν ἡμέτερον γνώριμον Θεόφραστον λέγοντα τὴν χάριν ἀμεταμέλητον εἶναι καὶ καλὸν καρπὸν φέρειν τὸν παρὰ τῶν εὖ παθόντων ἔπαινον. διόπερ δεῖ τοὺς νοῦν ἔχοντας τῶν ἀνθρώπων εἰς πολλοὺς αὐτὴν κατατίθεσθαι, νομίζοντας χωρὶς τῆς εὐφημίας ἔρανόν τινα τοῦτον αὐτοῖς ὑπάρξειν ἐν ταῖς μεταβολαῖς τῶν πραγμάτων, καὶ εἴγε μὴ πάντας, ἀλλ’ ἕνα τινὰ τῶν εὐεργετηθέντων ἀποδώσειν τὴν χάριν. ὅθεν πειρῶ πρόθυμος μὲν εἶναι ταῖς εὐεργεσίαις, ἔποχος δὲ τοῖς θυμοῖς· τὸ μὲν γὰρ βασιλικόν τε καὶ ἥμερον, τὸ δὲ βάρβαρόν τε καὶ στυγητόν. τὰ δ’ ἄλλα καθὼς ἂν δοκιμάζῃς πρᾶττε μὴ παρορῶν τὰς λυσιτελεῖς ψήφους.

44. Aynı kişiye

Phronēsisleriyle yükselen ve üstünlükleriyle yıldızlara dokunan krallar, iyilik ederken aynı fırsatlara göre davranmazlar. Talihin değişkenliğini gözeterek iyiliği her iki durum için biriktirirler: iyi günlerde onurdan pay almak isterler, çünkü onur aretēye özgüdür; kötü günlerde ise yardımdan, çünkü felaketler zorunlu olanları güzel olanlardan önce sayar. İyi niyetin en açık sınavı talihin dar zamanıdır; çünkü o zaman, gerektiği gibi, söz değil eylem istenir. İyi niyetlilerin görünmesi, fırtınaya tutulmuş denizde karanın görünmesi gibidir. Görünüşe bakılırsa yalnız kalmış her talih, savaşmayı, haksızlık etmeyi ya da iftira atmayı seçenlerin önünde gerçekten bir hedef gibi durur. Yalnız değerli insanların yaşayışı talihin kolay değişirliğini inkâr etmez; başına gelen her şeye makul biçimde katlanır ve Platon'un deyişiyle "daha üstün olanlar" sayesinde iyi bir durumda kalır. Bu yüzden işlerin hızından sakın, değişimin döngüsünü gözet, hayattaki hesapları iyi düşün; çünkü kendiliğinden gelişen olayların akışı hayata çok şey getirir ve kendi başına ağır basan dönüşler yaratır. Bilmeden hata yapanlara pişman olma fırsatı ver, iyi niyetlilere de iyiliklerini cömertçe dağıt. Bunu bir kez değil, her zaman yaparsan, yönetiminin sarayını en güvenli ve tehlikesiz biçimde elinde tutarsın. Büyük şeyler için az, ama sana yazıldığına göre neredeyse her şey söylenmiş oldu.

4

δ′. Τῷ αὐτῷ. Οἱ διάραντες τῶν βασιλέων ἐπὶ φρονήσει καὶ ταῖς ὑπεροχαῖς τῶν ἄστρων ψαύσαντες εὐεργετοῦσιν οὐδὲ πρὸς τοὺς αὐτοὺς πολιτευόμενοι καιρούς, ἀλλὰ καὶ θεωροῦντὲς τὸ τῆς τύχης ἄστατον θησαυρίζουσι τὴν χάριν πρὸς ἑκάτερα, ἐν μὲν ταῖς εὐπραγίαις τιμῆς βουλόμενοι μεταλαμβάνειν (τιμὴ γὰρ οἰκεῖον ἀρετῆς ἐστίν ἐν δὲ τοῖς συμπτώμασι βοηθείας· αἱ γὰρ συμφοραὶ τἀναγκαῖα κρίνουσι τῶν καλῶν πρότερα. σαφέστατος γὰρ εὐνοίας ἔλεγχος ὁ τῆς τύχης καιρός· ἀπαιτεῖ γὰρ οὐ λόγους ἀλλὰ πράξεις δεόντως, ἡ γὰρ τῶν εὐνοουντων ὄψις ὥσπερ ἐν πελάγει χειμαζομένῳ παρεφάνη γῆ. πᾶσα γὰρ ὡς ἔοικεν ἐν ἐρήμῳ πεσοῦσα τύχη σκοπὸς ἀληθῶς ἔκκειται τοῖς πολεμεῖν ἢ ἀδικεῖν ἣ συκοφαντεῖν αἱρουμένοις, μόνη δ’ ἡ τῶν σπουδαίων διαγωγὴ τὸ τῆς τύχης εὐκίνητον οὐκ ἀπαρνεῖται, φέρουσα δ’ εὐλόγως πᾶν τὸ προσπῖπτον ἐκ τῶν κατὰ Πλάτωνα κρειττόνων εὖ διατίθεται, διὸ καὶ τὴν ταχυτῆτα τῶν πραγμάτων εὐλαβοῦ καὶ τὸν κύκλον τῆς μεταπτώσεως τήρει καὶ τὰς ἐν τῷ ζῆν ψήφους λογίζου· πολλὰ γὰρ ἡ ταὐτομάτου φορὰ κομίζει τῷ βίῳ καὶ ῥοπὰς αὐτονόμους ποιεῖ. τοῖς μὲν ἀγνοοῦσι μετάνοιαν δίδου, τοῖς δ’ εὐνοοῦσι τὰς χάριτας προχείρους νέμε· ταῦτα γὰρ πράττων οὐχ ἅπαξ ἀλλὰ δι’ ὅλου συντηρῶν ἀσφαλέστατα καὶ ἀκίνδυνα τὰ τῆς ἡγεμονίας ἕξεις μέλαθρα. ὡς μὲν ὑπὲρ μεγάλων ὀλίγα, ὡς δὲ πρὸς σέ, πάντα σχεδὸν εἴρηται.

55. Theophrastos'a

Hemen giderilen bir haksızlık, uzun süren bir haksızlıktan tabiatça daha az zarar verir. Biri hem anısı hem zararı bakımından kısa ömürlüdür; öbürü ise yaşlanıp düşmanlığı kendinde biriktirerek sonu gelmeyen bir husumet doğurur. Birincisinde çoğu zaman bir özür sözüyle durgun sulara kavuştuk; ikincisinde ise dev dalgaları göğüslemeye kalksak da çalkantı ve sıkıntıyla dolu bir geçitle karşılaştık. Bu yüzden diyorum ki dostlar topluluğu her şeyden önce haksızlık etmemelidir; çünkü bunun makul bir bahanesi olamaz. Ama haksızlık ettiyse, bunu istemeyerek yapmış olduğuna göre, düşmanlığı bir an önce gidermelidir. Hiç haksızlık etmemek belki insan gücünü aşar; ama yolunu şaşırmış olanı kurtarmak güzel bir şey getirir ve bu, sağlam bir zihnin en belirgin özelliğidir.

5

ε′. Θεοφράστῳ. Ἡ πρόχειρος ἀδικία τῆς πολυχρονίου λυσιτελεστέρα πέφυκεν ὑπάρχειν· ἣ μὲν γὰρ ὀλιγοχρόνιον ἔχει καὶ τὴν μνήμην καὶ τὴν βλάβην, ἣ δὲ γηράσκουσα καὶ περιπεποιημένη τὴν δυσμένειαν ἔχθραν ἀίδιον παρασκευάζει, καὶ τῇ μὲν πολλάκις λόγον δωρησάμενοι γαληνισμὸν ηὕρομεν, τῇ δὲ καὶ μερίσαντες τὰς τρικυμίας σάλον καὶ ἀνίας εἴδομεν πορθμόν. διό φημι δεῖν τὴν ἑταιρίαν μάλιστα μὲν μὴ ἀδικεῖν, οὐδὲ γὰρ εὔλογον ἔχει τὴν πρόφασιν· εἰ δὲ μή γε, ἀκουσίως τοῦτο πράξασαν θᾶττον διαλύεσθαι τὴν ἔχθραν· τὸ μὲν γὰρ μὴ ἀδικεῖν ἴσως ὑπὲρ ἄνθρωπόν ἐστι, τὸ δὲ πλανηθέντα διασώσασθαι ἐπιφέρει τι καλόν, καὶ σφόδρα τοῦτο εὐσταθοῦς διανοίας ἴδιόν ἐστιν.

66. Aristoteles'ten Kral İskender'e esenlik

Bana dinleyicilere okunan ders konuşmaları hakkında yazmış, bunların gizli tutulması gerektiğini düşündüğünü söylemiştin. Bil ki bunlar hem yayımlanmıştır hem yayımlanmamıştır; çünkü yalnız bizi dinlemiş olanlar onları anlayabilir.

6

ς′. Ἀριστοτέλλης βασιλεῖ Ἀλεξάνδρῳ εὖ πράττειν. Ἔγραψάς μοι περὶ τῶν ἀκροατικῶν λόγων οἰόμενος δεῖν αὐτοὺς φυλάττειν ἐν ἀπορρήτοις. ἴσθι οὖν αὐτοὺς καὶ ἐκδεδομένους καὶ μὴ ἐκδεδομένους· ξυνετοὶ γάρ εἰσι μόνοις τοῖς ἡμῶν ἀκούσασιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…