İçeriğe geç
Hayvanların Parçaları Üzerine

Aristoteles · Hayvanların Parçaları Üzerine

IV. Kitap

4.1.1Hayvanların Parçaları Üzerine IV

1. Bölüm

İç organlar, mide ve sözü edilen parçaların her biri dört ayaklı yumurtlayan hayvanlarda ve yılanlar gibi ayaksızlarda da aynı şekildedir. Çünkü yılanların tabiatı bunlarla akrabadır: yılan uzun ve ayaksız bir kertenkeleye benzer.

4.1.1

Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἔχει τὰ περὶ τὰ σπλάγχνα 1 καὶ τὴν κοιλίαν καὶ τῶν εἰρημένων μορίων ἕκαστον τοῖς τετραπόσι μὲν ᾠοτόκοις δὲ τῶν ζῴων καὶ τοῖς ἄποσιν, οἷον τοῖς ὄφεσιν. καὶ γὰρ ἡ τῶν ὄφεων φύσις ἐστὶ συγγενὴς τούτοις· ὁμοία γάρ ἐστι σαύρῳ μακρῷ [ἢ] καὶ ἄποδι.

4.1.2Balıklarda da her şey bunlara çok yakındır; yalnız bunların karada yürüdükleri için akciğeri vardır, balıkların ise yoktur, akciğer yerine solungaçları vardır. Mesane ne balıklarda ne de bunlardan herhangi birinde vardır, kaplumbağa hariç. Çünkü akciğerleri kansız olduğundan az su içerler ve sıvı pullara döner; kuşlarda tüylere döndüğü gibi.

4.1.2

τούτοις δὲ καὶ τοῖς ἰχθύσι πάντα 2 παραπλήσια, πλὴν τὰ μὲν ἔχει πλεύμονα διὰ τὸ πεζεύειν, οἱ δʼ οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ βράγχια ἀντὶ τοῦ πλεύμονος. κύστιν δʼ οὐθʼ οἱ ἰχθύες ἔχουσιν οὔτε τούτων οὐδὲν πλὴν χελώνης· τρέπεται γὰρ εἰς τὰς φολίδας τὸ ὑγρὸν ὀλιγοπότων ὄντων διὰ τὴν ἀναιμότητα τοῦ πλεύμονος, καθάπερ τοῖς ὄρνισιν εἰς τὰ πτερά.

4.1.3Kuşlarda olduğu gibi bunların hepsinde de artığın üstü beyazlaşır. Bu yüzden mesanesi olanlarda artık dışarı çıkınca kapların dibine topraksı bir tuz tortusu çöker; çünkü tatlı ve içilebilir olan kısım hafifliği yüzünden ete harcanır.

4.1.3

3 καὶ ἐπιλευκαίνει δὲ τὸ περίττωμα πᾶσι καὶ τούτοις, ὥσπερ καὶ τοῖς ὄρνισιν· διόπερ ἐν τοῖς ἔχουσι κύστιν ἐξελθόντος τοὺ περιττώματος ὑφίσταται ἁλμυρὶς γεώδης ἐν τοῖς ἀγγείοις· τὸ γὰρ γλυκὺ καὶ πότιμον ἀναλίσκεται διὰ κουφότητα εἰς τὰς σάρκας.

4.1.4Yılanlardan engereklerin ötekilere göre farkı, balıklarda kıkırdaklı balıkların ötekilere göre farkıyla aynıdır: kıkırdaklı balıklar da engerekler de önce kendi içlerinde yumurtlar, sonra dışarıya canlı doğururlar. Bu hayvanların hepsi, iki çenesi dişli öteki hayvanlar gibi tek midelidir; iç organları da, mesanesi olmayan ötekiler gibi, pek küçüktür.

4.1.4

4 τῶν δʼ ὄφεων οἱ ἔχεις πρὸς τοὺς ἅλλους ἔχουσι τὴν αὐτὴν διαφορὰν ἣν καὶ ἐν τοῖς ἰχθύσι τὰ σελάχη πρὸς τοὺς ἄλλους· ζῳοτοκοῦσι γὰρ ἔξω καὶ τὰ σελάχη καὶ οἱ ἔχεις, ἐν αὐτοῖς ᾠοτοκήσαντα πρῶτον. μονοκοίλια δὲ πάντα τὰ τοιαῦτά ἐστι, καθάπερ τἆλλα τὰ ἀμφώδοντα· καὶ σπλάγχνα δὲ πάμπαν μικρὰ ἔχει, ὥσπερ τἆλλα τὰ μὴ ἔχοντα κύστιν.

4.1.5Yılanların vücudu uzun ve dar olduğu için iç organlarının şekilleri de uzundur ve öteki hayvanlarınkine benzemez; çünkü bu şekiller, sanki bir kalıba dökülmüş gibi, yerin darlığına göre biçimlenmiştir.

4.1.5

5 οἱ δʼ ὄφεις διὰ τὴν τού σήματος μορφὴν, οὖσαν μακρὰν καὶ στενήν, καὶ τὰ σχήματα τῶν σπλάγχνων ἔχουσι διὰ ταῦτα μακρὰ καὶ τοῖς τῶν ἅλλων ζῴων ἀνόμοια, διὰ τὸ καθάπερ ἐν τύπῳ τὰ σχήματʼ αὐτῶν πλασθῆναι διὰ τὸν τόπον.

4.1.6Kanlı hayvanların hepsinde karın perdesi (epiploon), bağırsak askısı (mesenterion), bağırsaklarla ilgili kısımlar, ayrıca diyafram ve kalp vardır; balıklar dışında hepsinde akciğer ve soluk borusu vardır. Bunları taşıyanların hepsinde soluk borusuyla yemek borusunun konumu, daha önce söylenen sebeplerle aynıdır.

4.1.6

6 ἐπίπλοον δὲ καὶ μεσεντέριον καὶ τὰ περὶ τὴν τῶν ἐντέρων φύσιν, ἔτι δὲ τὸ διάζωμα καὶ τὴν καρδίαν πάντʼ ἔχει τὰ ἔναιμα τῶν ζῴων, πλεύμονα δὲ καὶ ἀρτηρίαν πάντα πλὴν τῶν ἰχθύων. καὶ τὴν θέσιν δὲ τῆς ἀρτηρίας καὶ τοῦ οἰσοφάγου πάντα τὰ ἔχοντα ὁμοίως ἔχει διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας πρότερον.

4.2.12. Bölüm

Kanlı hayvanların çoğunda safra da vardır; bazılarında karaciğerin üstünde, bazılarında ondan ayrı, bağırsaklara bitişik; çünkü safranın tabiatı en az karaciğerden olduğu kadar alt mideden de gelir. Bu en çok balıklarda açıktır: hepsinde safra vardır, çoğunda bağırsakların yanındadır, bazılarında ise, amia balığında olduğu gibi, bütün bağırsak boyunca dokunmuş gibi uzanır; yılanların çoğunda da öyledir. Bu yüzden safranın tabiatının bir his için var olduğunu söyleyenler doğru söylemiyor. Onlara göre safra şunun için vardır: psykhē'nin karaciğer çevresindeki kısmını ısırarak büzer, çözülünce de yatıştırıp neşelendirir. Oysa bazı hayvanlarda hiç safra yoktur: atta, katırda, eşekte, geyikte ve karacada olduğu gibi.

4.2.1

2 Ἐχει δὲ καὶ χολὴν τὰ πολλὰ τῶν ἐναίμων ζῴων, τὰ μὲν ἐπὶ τῷ ἥπατι, τὰ δʼ ἀπηρτημένην ἐπὶ τοῖς ἐντέροις, ὡς οὖσαν οὐχ ἧττον ἐκ τῆς κάτω κοιλίας τὴν φύσιν αὐτῆς δῆλον δὲ μάλιστʼ ἐπὶ τῶν ίχθύων· οὗτοι γὰρ ἔχουσί τε πάντες, καὶ οἱ πολλοὶ πρὸς ἐντέροις, ἔνιοι δὲ παῤ ὅλον τὸ ἔντερον παρυφασμένην, οἷον ἡ ἄμια· καὶ τῶν ὄφεων οἱ πλεῖστοι τὸν αὐτὸν τρόπον. διόπερ οἱ λέγοντες τὴν φύσιν τῆς χολῆς αἰσθήσεώς τινος εἶναι χάριν, οὐ καλῶς λέγουσιν. φασὶ γὰρ εἶναι διὰ τοῦτο, ὅπως τῆς ψυχῆς τὸ περὶ τὸ ἧπαρ μόριον δάκνουσα μὲν συνιστῇ, λυομένη δʼ ἵλεων ποιῇ. τὰ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ ἔχει χολήν, οἷον ἵππος καὶ ὀρεὺς καὶ ὄνος καὶ ἔλαφος καὶ πρόξ.

4.2.2Devede de ayrı bir safra yoktur, daha çok safralı küçük damarlar vardır. Fokta da safra yoktur, deniz hayvanlarından yunusta da.

4.2.2

οὐκ 2 ἔχει δʼ οὐδʼ ἡ κάμηλος ἀποκεκριμένην, ἀλλὰ φλέβια χολώδη μᾶλλον. οὐκ ἔχει δʼ οὐδʼ ἡ φώκη χολήν, οὐδὲ τῶν θαλαττίων δελφίς.

4.2.3Aynı cinsler içinde bazılarında safra var, bazılarında yok görünür; mesela farelerde. İnsan da bunlardandır: bazı insanlarda karaciğerin üstünde safra görülür, bazılarında görülmez. Bu yüzden bütün cins hakkında tartışma çıkar; çünkü iki durumdan hangisine rastladılarsa, herkesin öyle olduğunu varsayarlar.

4.2.3

ἐν δὲ τοῖς γένεσι τοῖς 3 αὐτοῖς τὰ μὲν ἔχειν φαίνεται τὰ δʼ οὐκ ἔχειν, οἷον ἐν τῷ τῶν μυῶν. τούτων δʼ ἐστὶ καὶ ὁ ἄνθρωπος· ἔνιοι μὲν γὰρ φαίνονται ἔχοντες χολὴν ἐπὶ τοῦ ἥπατος, ἔνιοι δʼ οὐκ ἔχοντες. διὸ καὶ γίνεται ἀμφισβήτησις περὶ ὅλου τοῦ γένους· οἱ γὰρ ἐντυχόντες ὁποτερωσοῦν ἔχουσι περὶ πάντων ὑπολαμβάνουσιν ὡς ἁπάντων ἐχόντων.

4.2.4Koyunlarda ve keçilerde de böyle olur: bunların çoğunda safra vardır, ama bazı yerlerde o kadar çoktur ki bu fazlalık bir ucube sanılır, Naksos'ta olduğu gibi; bazı yerlerde ise hiç yoktur, Euboia'daki Khalkis'in topraklarında bir yörede olduğu gibi. Ayrıca, söylendiği gibi, balıkların safrası karaciğerden epey uzaktadır.

4.2.4

συμβαίνει δὲ τοιοῦτον καὶ περὶ 4 τὰ πρόβατα καὶ τὰς αἶγας· τὰ μὲν γὰρ πλεῖστα τούτων ἔχει χολήν, ἀλλʼ ἐνιαχοῦ μὲν τοσαύτην ὥστε δοκεῖν τέρας εἶναι τὴν ὑπερβολήν, οἷον ἐν Νάξῳ, ἐνιαχοῦ δʼ οὐκ ἔχουσιν, οἷον ἐν Χαλκίδι τῆς Εὐβοίας κατά τινα τόπον τῆς χώρας αὐτῶν. ἔτι δέ, ὥσπερ εἴρηται, ἡ τῶν ἰχθύων ἀπήρτηται πολὺ τοῦ ἥπατος.

4.2.5Anaksagoras'ın çevresindekiler de safranın ani ve şiddetli hastalıkların sebebi olduğunu sanmakla yanılıyor gibidir; onlara göre safra fazlalaşınca akciğere, damarlara ve kaburgalara sıçrar. Oysa bu hastalıkların başına geldiği hayvanların hemen hepsi safrasızdır; hem böyle olsaydı kesitlerde de görülürdü. Üstelik hastalıklarda bulunan miktarla sıçradığı söylenen miktar kıyaslanamaz.

4.2.5

οὐκ ὀρθῶς δʼ ἐοίκασιν οἱ περὶ Ἀναξαγόραν ὑπολαμβάνειν 5 ὡς αἰτίαν οὖσαν τῶν ὀξέων νοσημάτων· ὑπερβάλλουσαν γὰρ ἀπορραίνειν πρὸς τε τὸν πλεύμονα καὶ τὰς φλέβας καὶ τὰ πλευρά. σχεδὸν γὰρ οἷς ταύτα συμβαίνει τὰ πάθη τῶν νόσων, οὐκ ἔχουσι χολήν, ἔν τε ταῖς ἀνατομαῖς ἂν ἐγίνετο τοῦτο φανερὸν · ἔτι δὲ τὸ πλῆθος τό τʼ ἐν τοῖς ἀρρωστήμασιν ὑπάρχον καὶ τὸ ἀπορραινόμενον ἀσύμβλητον.

4.2.6Görünen şu ki vücudun geri kalanında oluşan safra nasıl bir artık ya da bir erime ürünü ise, karaciğerin üstündeki safra da bir artıktır ve bir şey için değildir; tıpkı midedeki ve bağırsaklardaki tortu gibi.

4.2.6

ἀλλʼ ἔοικεν ἡ 6 χολή, καθάπερ καὶ ἡ κατὰ τὸ ἄλλο σῶμα γινομένη περίττωμά τί ἐστιν ἢ σύντηξις, οὕτω καὶ ἡ ἐπὶ τῷ ἥπατι χολὴ περίττωμα εἶναι καὶ οὐχ ἕνεκά τινος, ὥσπερ καὶ ἡ ἐν τῇ κοιλίᾳ καὶ ἐν τοῖς ἐντέροις ὑπόστασις.

4.2.7Gerçi tabiat bazen artıkları da faydalı bir işe harcar, ama bu yüzden her şeyde bir "ne için" aranmamalıdır. Bazı şeyler böyle olunca, onlar yüzünden başka birçok şey zorunlulukla meydana gelir.

4.2.7

7 καταχρῆται μὲν οὖν ἐνίοτε ἡ φύσις εἰς τὸ ὠφέλιμον καὶ τοῖς περιττώμασιν, οὑ μὴν διὰ τοῦτο δεῖ ζητεῖν πάντα ἕνεκα τίνος, ἀλλὰ τινὼν ὄντων τοιούτων ἕτερα ἐξ ἀνάγκης συμβαίνει διὰ ταῦτα πολλά.

4.2.8Karaciğerinin yapısı sağlıklı, karaciğere ayrılan kanın tabiatı tatlı olan hayvanlarda ya karaciğerin üstünde hiç safra yoktur ya da yalnız bazı küçük damarlarda vardır ya da kimisinde vardır, kimisinde yoktur. Bu yüzden safrasız hayvanların karaciğerleri, genel olarak söylersek, iyi renkli ve tatlıdır; safralı olanlarda da karaciğerin safranın altında kalan kısmı en tatlı kısımdır.

4.2.8

8 ὅσοις μὲν οὖν ἡ τοῦ ἥπατος σύστασις ὑγιεινὴ ἐστι καὶ ἡ τοῦ αἵματος φύσις γλυκεῖα ἡ εἰς τοῦτʼ ἀποκρινομένη, ταύτα μὶν ἢ πάμπαν οὐκ ἴσχει χολὴν ἐπὶ τοῦ ἥπατος, ἢ ἔν τισι φλεβίοις, ἢ τὰ μὲν τὰ δʼ οὔ. διὸ καὶ τὰ ἥπατα τὰ τῶν ἀχόλων εὔχρω καὶ γλυκερά ἐστιν ὡς ἐπίπαν εἰπεῖν, καὶ τῶν ἐχόντων χολὴν τὸ ὑπὸ τῇ χολῇ τοῦ ἥπατος γλυκύτατόν ἐστιν.

4.2.9Daha az temiz kandan oluşan hayvanlarda ise ortaya çıkan artık safradır. Çünkü artık besinin, acı da tatlının zıddı olmak ister; sağlıklı kan da tatlıdır.

4.2.9

9 τῶν δὲ συνισταμένων ἐξ ἧττον καθαροῦ αἵματος τοῦτʼ ἐστὶν ἡ χολὴ τὸ γινόμενον περίττωμα. ἐναντίον τε γὰρ τῇ τροφῇ τὸ περίττωμα βούλεται εἶναι καὶ τῷ γλυκεῖ τὸ πικρὸν, καὶ τὸ αἷμα γλυκὺ τὸ ὑγιαῖνον.

4.2.10Demek ki safranın bir şey için değil, bir arınma artığı olduğu açıktır. Bu yüzden eskilerden, safrasızlığın daha uzun yaşamanın sebebi olduğunu söyleyenler çok güzel söyler. Onlar tek tırnaklılara ve geyiklere bakmışlardı; bunlar hem safrasızdır hem de uzun yaşar.

4.2.10

10 φανερὸν οὖν ὅτι οὔ τινος ἕνεκα, ἀλλ ἀποκάθαρμά ἐστιν ἡ χολή. διὸ καὶ χαριέστατα λέγουσι τῶν ἀρχαίων οἱ φάσκοντες αἴτιον εἶναι τοῦ πλείω ζῆν χρόνον τὸ μὴ ἔχειν χολὴν, βλέψαντες ἐπὶ τὰ μώνυχα καὶ τὰς ἐλάφους· ταῦτα γὰρ ἄχολά τε καὶ ξῇ πολὺν χρόνον.

4.2.11Ayrıca onların safrasız olduğunu fark etmedikleri yunus ve deve gibi hayvanlar da uzun ömürlüdür. Karaciğerin tabiatı bütün kanlı hayvanlar için hayati ve zorunlu olduğuna göre, karaciğerin şu ya da bu yapıda olmasının ömrün kısa ya da uzun olmasına sebep olması makuldür.

4.2.11

11 ἔτι δὲ καὶ τὰ μὴ ἑωραμένα ὑπʼ ἐκείνων ὅτι οὐκ ἔχει χολήν, οἷον δελφὶς καὶ κάμηλος, καὶ ταῦτα τυγχάνει μακρόβια ὄντα. εὔλογον γὰρ τὴν τοῦ ἥπατος φύσιν ἐπίκαιρον οὖσαν καὶ ἀναγκαίαν πᾶσι τοῖς ἐναίμοις ζῴοις αἰτίαν εἶναι, ποιάν τινʼ οὖσαν, τού ζῆν ἐλάττω πλείω χρόνον.

4.2.12Böyle bir artığın yalnız bu iç organa ait olup ötekilerin hiçbirine ait olmaması da akla uygundur. Çünkü böyle bir özsuyun kalbe yaklaşması mümkün değildir (kalp şiddetli hiçbir etkiyi kaldırmaz); öteki iç organlardan hiçbiri hayvanlar için zorunlu değildir, zorunlu olan yalnız karaciğerdir. Bu yüzden bu durum yalnız onda meydana gelir.

4.2.12

12 καὶ τὸ τούτου μὲν τοῦ σπλάγχνου εἶναι περίττωμα τοιοῦτον, τῶν δʼ ἄλλων μηδενός, κατὰ λόγον ἐστίν. τῇ μὲν γὰρ καρδίᾳ τοιοῦτον οὐδένα πλησιάζειν οἷον τε χυμόν (οὐδὲν γὰρ δέχεται βίαιον πάθος), τῶν δʼ ἄλλων οὐδὲν σπλάγχνων ἀναγκαῖόν ἐστι τοῖς ζῴοις, τὸ δʼ ἧπαρ μόνον· διόπερ καὶ τοῦτο συμβαίνει περὶ αὐτὸ μόνον.

4.2.13Balgamı ya da mide tortusunu nerede görürse görsün herkes onu artık sayar; safrayı da aynı şekilde her yerde artık saymamak ve yerine göre ayrı tutmak tuhaf olurdu.

4.2.13

ἄτοπόν τε τὸ μὴ πανταχοῦ νομίζειν, ὅπου 13 ἄν τις ἴδῃ φλέγμα ἦ τὸ ὑπόστημα τῆς κοδιλίας, περίττωμα εἶναι, ὁμοίως δὲ δῆλον ὅτι καὶ χολήν, καὶ μὴ διαφέρεσθαι τοῖς τόποις.

4.3.13. Bölüm

Safra hakkında, hangi sebeple bazı hayvanlarda olup bazılarında olmadığı söylendi. Geriye bağırsak askısı ve karın perdesi hakkında konuşmak kalıyor; çünkü bunlar da bu bölgededir ve bu parçalarla birliktedir. Karın perdesi bir zardır: donyağı olanlarda donyağlı, iç yağı olanlarda iç yağlıdır; bunların her birinin ne olduğu daha önce söylendi.

4.3.1

Καὶ περὶ μὲν χολῆς, διὰ τίνʼ αἰτίαν τὰ μὲν ἔχει τὰ δʼ οὐκ ἔχει τῶν ζῴων, εἴρηται, περὶ δὲ μεσεντερίου 3 καὶ ἐπιπλόου λοιπὸν εἰπεῖν· ταῦτα γὰρ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ καὶ μετὰ τῶν μορίων ἐστὶ τούτων. ἔστι δὲ τὸ μὲν ἐπίπλοον ὑμὴν τοῖς μὲν στέαρ ἔχουσι στεατώδης, τοῖς δὲ πιμελὴν πιμελώδης· ποῖα δʼ ἐστὶν ἑκάτερα τούτων, εἴρηται πρότερον.

4.3.2Karın perdesi tek midelilerde de çok midelilerde de midenin ortasından, orada adeta çizilmiş bir dikiş çizgisi boyunca asılıdır. Midenin geri kalanını ve bağırsakların büyük kısmını örter; bütün kanlılarda, karada yaşayanlarda da suda yaşayanlarda da aynı şekildedir.

4.3.2

ἢρτηται δὲ τὸ 2 ἐπίπλοον ὁμοίως τοῖς τε μονοκοιλίοις καὶ τοῖς πολυκοιλίοις ἀπὸ μέσης τῆς κοιλίας κατὰ τὴν ὑπογεγραμμένην οἷον ῥαφήν. ἐπέχει δὲ τό τε λοιπὸν τῆς κοιλίας καὶ τὸ τῶν ἐντέρων πλῆθος ὁμοίως τοῖς ἐναίμοις, ἔν τε τοῖς πεζοῖς καὶ τοῖς ἐνύδροις ζῴοις.

4.3.3Bu parçanın oluşu zorunlulukla şöyledir: kuru ile yaşın karışımı ısıtılınca dış yüzü daima derimsi ve zarımsı olur; bu bölge de böyle bir besinle doludur.

4.3.3

ἡ 3 μὲν οὖν γένεσις ἐξ ἀνάγκης συμβαίνει τοιαύτη τοῦ μορίου τούτου· ξηροῦ γὰρ καὶ ὑγροῦ μίγματος θερμαινομένου τὸ ἔσχατον ἀεὶ δερματῶδες γίνεται καὶ ὑμενῶδες, ὁ δὲ τόπος οὗτος τοιαύτης πλήρης ἐστὶ τροφῆς.

4.3.4Ayrıca zar sıkı olduğu için kanlı besinden süzülüp geçen kısmın yağlı olması zorunludur (çünkü en ince olan budur); bu kısım bölgedeki sıcaklıkla birlikte hazmedilerek etli ve kanlı bir yapıya değil, donyağına ve iç yağına dönüşür.

4.3.4

ἔτι δὲ διὰ πυκνότητα τοῦ ὑμένος τὸ διηθούμενον 4 της αἱματώδους τροφῆς ἀναγκαῖον λιπαρὸν εἶναι (τοῦτο γὰρ λεπτότατον) καὶ διὰ τὴν θερμότητα τὴν περὶ τὸν τόπον συμπεττόμενον ἀντὶ σαρκώδους καὶ αἱματώδους συστάσεως στέαρ γίνεσθαι καὶ πιμελήν.

4.3.5Karın perdesinin oluşu bu açıklamaya uygundur. Tabiat onu besinin iyi hazmı için kullanır, hayvanlar besini daha kolay ve daha çabuk hazmetsin diye. Çünkü sıcak olan hazmettirir, yağlı olan sıcaktır, karın perdesi de yağlıdır. Midenin ortasından asılı olmasının sebebi de midenin öbür yarısını yanındaki karaciğerin birlikte hazmetmesidir. Karın perdesi hakkında söyleyeceklerimiz bunlardır.

4.3.5

ἡ μὲν οὖν γένεσις τού ἐπιπλόου σβαίνειυμ 5 κατὰ τὸν λόγον τοῦτον, καταχρῆται δʼ ἡ φύσις αὐτῷ πρὸς τὴν εὐπεψίαν τῆς τροφῆς, ὅπως ῥᾷον πέττῃ καὶ θάττον τὰ ζῷα τὴν τροφήν· τὸ μὲν γὰρ θερμὸν πεπτικόν, τὸ δὲ πῖον θερμόν, τὸ δʼ ἐπίπλοον πῖον. καὶ διὰ τοῦτʼ ἀπὸ μέσης ἢρτηται τῆς κοιλίας, ὅτι τὸ ἐπʼ ἐκεῖνο μέρος συμπέττει τὸ παρακείμενον ἧπαρ. καὶ περὶ μὲν τοῦ ἐπιπλόου εἴρηται.

4.4.14. Bölüm

Bağırsak askısı denen şey de bir zardır. Bağırsakların uzandığı yerden kesintisiz olarak büyük damara ve aorta uzanır; bağırsaklardan büyük damara ve aorta giden çok sayıda sık damarla doludur.

4.4.1

4 τὸ δὲ καλούμενον μεσεντέριον ἔστι μὲν ὑμήν, διατείνει δὲ συνεχὲς ἀπὸ τῆς τῶν ἐντέρων παρατάσεως εἰς τὴν φλέβα τὴν μεγάλην καὶ τὴν ἀορτήν, πλῆρες ὄν φλεβῶν πολλῶν καὶ πυκνῶν, αἳ τείνουσιν ἀπὸ τῶν ἐντέρων εἰς τε τὴν μεγάλην φλέβα καὶ τὴν ἀορτήν.

4.4.2Bunun oluşunun da öteki parçalar gibi zorunluluktan olduğunu göreceğiz. Kanlı hayvanlarda hangi sebeple bulunduğu ise inceleyenlere açıktır. Hayvanların besini dışarıdan alması, sonra bundan parçalara dağıtılacak son besinin oluşması zorunlu olduğuna göre (bu son besinin kansızlarda adı yoktur, kanlılarda ise kan denir), besinin mideden damarlara, adeta köklerden geçer gibi geçeceği bir şey bulunmalıdır.

4.4.2

2 τὴν μὲν οὖν γένεσιν ἐξ ἀνάγκης οὖσαν εὑρήσομεν ὁμοίως τοῖς ἄλλοις μορίοις· διὰ τίνα δʼ αἰτίαν ὑπάρχει τοῖς ἐναίμοις, φανερὸν ἐστιν ἐπισκοποῦσιν. ἐπεὶ γὰρ ἀναγκαῖον τὰ ζῷα τροφὴν λαμβάνειν θύραθεν, καὶ πάλιν ἐκ ταύτης γίνεσθαι τὴν ἐσχάτην τροφὴν, ἐξ ἧς ἤδη διαδίδοται εἰς τὰ μόρια (τοῦτο δὲ τοῖς μὲν ἀναίμοις ἀνώνυμον, τοῖς δʼ ἐναίμοις αἷμα καλεῖται), δεῖ τι εἶναι διʼ οὗ εἰς τὰς φλέβας ἐκ τῆς κοιλίας οἷον διὰ ῥιζῶν πορεύσεται ἡ τροφή.

4.4.3Bitkilerin kökleri toprağa uzanır, çünkü besini oradan alırlar. Hayvanlar içinse mide ve bağırsakların yetisi topraktır, besini oradan almaları gerekir. Bağırsak askısının tabiatı da bu yüzden, içinden geçen damarları kök gibi taşıyan bir şeydir.

4.4.3

3 τὰ μὲν οὖν φυτὰ τὰς ῥίζας ἔχει εἰς τὴν γῆν (ἐκεῖθεν γὰρ λαμβάνει τὴν τροφήν), τοῖς δὲ ζῴοις ἡ κοιλία καὶ ἡ τῶν ἐντέρων δύναμις γῆ ἐστίν, ἐξ ἧς δεῖ λαμβάνειν τὴν τροφήν· διόπερ ἡ τοῦ μεσεντερίου φύσις ἐστίν, οἷον ῥίζας ἔχουσα τὰς διʼ αὐτῆς φλέβας.

4.4.4Bağırsak askısının ne için olduğu söylendi. Besini nasıl aldığı ve giren besinden damarlara dağıtılan kısmın damarlar yoluyla bu parçalara nasıl girdiği ise hayvanların oluşu ve beslenmesi üzerine yazılanlarda anlatılacaktır.

4.4.4

4 οὐ μὲν οὖν ἓνεκα τὸ μεσέντεριόν ἐστιν, εἴρηται· τίνα δὲ τρόπον λαμβάνει τὴν τροφήν, καὶ πῶς εἰσέρχεται διὰ τῶν φλεβῶν ἀπὸ τῆς εἰσιούσης τροφῆς εἰς τὰ μόρια ταῦτα τὸ διαδιδόμενον εἰς τὰς φλέβας, ἐν τοῖς περὶ τὴν γένεσιν τῶν ζῷων λεχθήσεται καὶ τὴν τροφὴν.

4.4.5Kanlı hayvanların şimdiye kadar belirlediğimiz parçalara kadar nasıl olduğu ve bunun hangi sebeplerle olduğu söylendi. Oluşa katkıda bulunan ve dişiyi erkekten ayırdığı düşünülen parçalar, sözü edilenlerin hemen ardından gelen ve geriye kalan konudur; ama oluş hakkında ayrıca konuşmak gerektiğinden, bunları da oluşun incelenmesi içinde ele almak yerinde olur.

4.4.5

5 Τα μὲν οὖν ἔναιμα τῶν ζῴων πῶς ἔχει μέχρι τῶν διωρισμένων μορίων, καὶ διὰ τίνας αἰτίας, εἴρηται· περὶ δὲ τῶν εἰς τὴν γένεσιν συντελούντων, οἷς δοκεῖ διαφέρειν τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος, ἐχόμενον μέν ἐστι καὶ λοιπὸν τῶν εἰρημένων· ἀλλʼ ἐπειδὴ περὶ γενέσεως λεκτέον, ἁρμόττον ἐστὶ καὶ περὶ τούτων ἐν τῇ περὶ ἐκείνων θεωρία διελθεῖν.

4.5.15. Bölüm

Yumuşakçalar (malakia) ve yumuşak kabuklular (malakostraka) denen hayvanlar bunlardan çok farklıdır. Her şeyden önce iç organların tabiatı onlarda hiç yoktur; öteki kansızların hiçbirinde de yoktur. Kansızların geriye kalan iki cinsi daha vardır: sert kabuklular (ostrakoderma) ve böcekler (entoma) cinsi. İç organların tabiatı kandan oluştuğu hâlde bunların hiçbirinde kan yoktur; çünkü kansızlık onların ousia'sının bir hâlidir. Bazı hayvanların kanlı, bazılarının kansız olması, onların ousia'sını tarif eden logos'ta yer alacaktır.

4.5.1

τὰ δὲ καλούμενα 5 μαλάκια καὶ μαλακόστρακα πολλὴν ἔχει πρὸς ταῦτα διαφοράν· εὐθὺς γὰρ τὴν τῶν σπλάγχνων ἅπασαν οὐκ ἔχει φύσιν. ὁμοίως δʼ οὐδὲ τῶν ἅλλων ἀναίμων οὐδέν. ἔστι δὲ δύο γένη λοιπὰ τῶν ἀναίμων, τά τʼ ὀστρακόδερμα καὶ τὸ τῶν ἐντόμων γένος. ἐξ οὐ γὰρ συνέστηκεν ἡ τῶν σπλάγχνων φύσις, οὐδὲν τούτων ἔχει αἷμα διὰ τὸ τῆς οὐσίας αὐτῶν εἶναί τι τοιοῦτον πάθος αὐτῆς· ὅτι γάρ ἐστι τὰ μὲν ἔναιμα τὰ δʼ ἄναιμα, ἐν τῷ λόγῳ ἐνυπάρξει τῷ ὁρίζοντι τὴν οὐσίαν αὐτῶν.

4.5.2Ayrıca kanlı hayvanların iç organlara sahip olmasının sebeplerinden hiçbiri bunlarda bulunmaz: ne damarları ne mesaneleri vardır, ne de solurlar. Bunların sahip olması zorunlu olan tek şey kalbe karşılık gelen bir parçadır. Çünkü psykhē'nin hisseden kısmı ve hayatın sebebi, bütün hayvanlarda parçaların ve vücudun bir ilkesinde bulunur.

4.5.2

ἔτι δʼ ὧν ἕνεκεν ἔχουσι τὰ 2 σπλάγχνα τὰ ἔναιμα τῶν ζῴων, οὐδὲν ὑπάρξει τοῖς τοιούτοις· οὕτε γὰρ φλέβας ἔχουσιν οὕτε κύστιν οὔτʼ ἀναπνέουσιν, ἀλλὰ μόνον ἀναγκαῖον ἔχειν αὐτοῖς τὸ ἀνάλογον τῇ καρδία. τὸ γὰρ αἰσθητικὸν ψυχῆς καὶ τὸ τῆς ζωῆς αἴτιον ἀρχῇ τινὶ τῶν μορίων καὶ τοῦ σώματος ὑπάρχει πάσι τοῖς ζῴοις.

4.5.3Beslenmeye ait parçalar da zorunlulukla bunların hepsinde vardır; ama bu parçaların tarzı, besini aldıkları yerlere göre farklıdır. Yumuşakçaların ağız denen yerin çevresinde iki dişi vardır; ağzın içinde de dil yerine etli bir şey vardır, yiyeceklerdeki hazzı onunla ayırt ederler.

4.5.3

τὰ δὲ πρὸς 3 τὴν τροφὴν μόρια ἔχει καὶ ταῦτα ἐξ ἀνάγκης πάντα· οἱ δὲ τρόποι διαφέρουσι διὰ τούς τόπους ἐν οἷς λαμβάνουσι τὴν τροφήν. ἔχουσι δὲ τὰ μὲν μαλάκια περὶ τὸ καλούμενον στόμα δύο ὀδόντας, καὶ ἐν τῷ στόματι ἀντὶ γλώττης σαρκῶδές τι, ᾧ κρίνουσι τὴν ἐν τοῖς ἐδεστοῖς ἡδονήν.

4.5.4Yumuşak kabukluların da aynı şekilde ön dişleri ve dile karşılık gelen etli bir parçası vardır. Ayrıca bütün sert kabuklularda da, kanlılardaki sebeple, besini hissetmek için böyle bir parça bulunur. Böceklerde de aynı şekildedir: bazılarında, daha önce de söylendiği gibi, arılar ve sinekler cinsinde olduğu gibi ağızdan dışarı uzanan bir hortum vardır; iğnesi önde olmayanlarda ise böyle bir parça ağzın içindedir, karıncalarda ve bu türden başka hayvanlarda olduğu gibi. Bunların bazılarının dişleri vardır ama başka türlüdür, karıncalar ve arılar cinsinde olduğu gibi; besini sıvı olanlarınsa dişi yoktur. Çünkü birçok böceğin dişleri besin için değil, savunma içindir.

4.5.4

ὁμοίως δὲ καὶ τὰ μαλακόστρακα 4 τούτοις τοὺς πρώτους ὀδόντας ἔχει καὶ τὸ ἀνάλογον τῇ γλώττῃ σαρκῶδες. ἔτι δὲ καὶ τὰ ὀστρακόδερμα πάντα τὸ τοιοῦτον ἔχει μόριον διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τοῖς ἐναίμοις, πρὸς τὴν τῆς τροφῆς αἴσθησιν. ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἔντομα τὰ μὲν τὴν ἐξιοῦσαν ἐπιβοσκίδα τοῦ στόματος, οἷον τό τε τῶν μελιττῶν γένος καὶ τὸ τῶν μυιῶν, ὥσπερ εἴρηται καὶ πρότερον· ὅσα δὲ μή ἐστιν ἐμπροσθόκεντρα, ἐν τῷ στόματι ἔχει τὸ τοιοῦτον μόριον, οἷον τὸ τῶν μυρμήκων γένος καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον. ὀδόντας δὲ τὰ μὲν ἔχει τούτων, ἀλλοιοτέρους δέ, καθάπερ τό τε τῶν ⟨μυρμήκων⟩ καὶ τὸ τῶν μελιττῶν γένος, τὰ δʼ οὐκ ἔχει, ὅσα ὑγρᾷ χρῆται τῇ τροφῇ· πολλὰ

4.5.5Sert kabuklulardan bazılarının, baştaki konuşmalarda da söylendiği gibi, dil denen güçlü bir organı vardır; salyangozların ise yumuşak kabuklular gibi iki dişi de vardır. Yumuşakçalarda ağızdan sonra uzun bir yemek borusu, onun ardından kuşlardakine benzer bir kursak, sonra buna bitişik bir mide ve midenin ardından çıkışa kadar basit bir bağırsak gelir.

4.5.5

5 γὰρ τῶν ἐντόμων οὐ τροφῆς ἔχει χαέριν τοὺς ὀδόντας ἀλλʼ ἀλκῆς. τῶν δʼ ὀστρακοδέρμων τὰ μέν, ὥσπερ ἐλέχθη καὶ ἐν τοῖς κατ᾿ ἀρχὰς λόγοις, τὴν καλουμένην ἔχει γλῶτταν ἰσχυράν, οἱ δὲ κόχλοι καὶ ὀδόντας δύο, καθάπερ τὰ μαλακόστρακα. μετὰ δὲ τὸ στόμα τοῖς μαλακίοις ἐστὶ στόμαχος μακρὸς, τούτου δʼ ἐχόμενος πρόλοβος οἷός περ τοῖς ὄρνισιν, εἶτα συνεχὴς κοιλία καὶ ταύτης ἐχόμενον ἔντερον ἀπλοῦν μέχρι τῆς ἐξόδου.

4.5.6Mürekkepbalıklarında ve ahtapotlarda mide çevresindeki kısımlar hem şekilce hem dokunuşça birbirine benzer. Kalamar denenlerde de aynı şekilde mideye benzer iki bölme vardır, ama biri daha az kursağa benzer; bunlar şekilce de ötekilerden ayrılır, çünkü bütün vücutları daha yumuşak bir etten oluşur.

4.5.6

6 ταῖς μὲν οὖν σηπίαις καὶ τοῖς πολύποσιν ὅμοια καὶ τοῖς σχήμασι καὶ τῇ ἁφῇ τὰ περὶ τὴν κοιλίαν· ταῖς δὲ καλουμέναις τευθίσι δύο μὲν ὁμοίως αἱ κοιλιώδεις εἰσὶν ὑποδοχαί, ἧττον δὲ προλοβώδης ἡ ἑτέρα, καὶ τοῖς σχήμασιν ἐκείνων διαφέρουσι διὰ τὸ καὶ τὸ σῶμα πᾶν ἐκ μαλακωτέρας συνεστάναι σαρκός.

4.5.7Bu parçaların böyle olmasının sebebi kuşlardakiyle aynıdır: bunların hiçbiri de besini ezemez; kursağın midenin önünde olması bu yüzdendir. Savunma ve korunma için de bunlarda mürekkep (tholos) denen şey vardır. Mürekkep zarımsı bir kılıfın içinde, ona bitişik durur; kılıfın çıkışı ve ucu, midenin artığını huni denen yerden saldıkları noktadadır. Bu huni de vücudun karın tarafındadır.

4.5.7

7 ταῦτα δʼ ἔχει τὰ μόρια τοῦτον τὸν τρόπον διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν ὥσπερ καὶ οἱ ὄρνιθες· οὐδὲ γὰρ τούτων οὐδὲν ἐνδέχεται λεαίνειν τὴν τροφήν, διόπερ ὁ πρόλοβός ἐστι πρὸ τῆς κοιλίας. πρὸς βοήθειαν δὲ καὶ σωτηρίαν ἔχει ταῦτα τὸν καλούμενον θολόν, ἐν χιτῶνι ὑμενώδει προσπεφυκότα, τὴν ἔξοδον ἔχοντι καὶ τὸ πέρας ᾖπερ ἀφιᾶσι τὸ περίττωμα τῆς κοιλίας κατὰ τὸν καλούμενον αὐλόν· οὗτος δʼ ἐστὶν ἐν τοῖς ὑπτίοις.

4.5.8Bu parça bütün yumuşakçalara özgüdür, ama en çok ve en bol mürekkepbalığında bulunur. Ürküp korktuklarında suyu karartıp bulandırarak vücutlarının önüne adeta bir siper çekerler.

4.5.8

8 ἔχει μὲν οὖν πάντα τὰ μαλάκια τοῦτο τὸ μόριον ἴδιον, μάλιστα δʼ ἡ σηπία καὶ πλεῖστον· ὅταν γὰρ φοβηθῶσι καὶ δείσωσιν, οἷον φράγμα πρὸ τοῦ σώματος ποιοῦνται τὴν τοῦ ὑγροῦ μελανίαν καὶ θόλωσιν.

4.5.9Kalamarlarda ve ahtapotlarda mürekkep yukarıdadır, daha çok mytis'in yanındadır; mürekkepbalığında ise aşağıda, midenin yanındadır, çünkü onu daha çok kullandığından mürekkebi daha boldur. Bunun sebebi, mürekkepbalığının kıyıya yakın yaşaması ve başka bir savunması olmamasıdır; oysa ahtapotun işe yarayan kolları ve renk değiştirme yeteneği vardır. Ahtapotun renk değiştirmesi de, mürekkep salması gibi, korkaklıktan olur. Kalamar ise bunlar içinde açık denizde yaşayan tek hayvandır.

4.5.9

9 αἱ μὲν οὖν τευθίδες καὶ πολύποδες ἔχουσιν ἄνωσθεν τὸν θολὸν ἐπὶ τῇ μύτιδι μᾶλλον, ἡ δὲ σηπία πρὸς τῇ κοιλίᾳ κάτω· πλείω γὰρ ἔχει διὰ τὸ χρῆσθαι μᾶλλον. τοῦτο δʼ αὐτῇ συμβαίνει διὰ τὸ πρόσγειον μὲν εἶναι τὸν βίον αὐτῆς, μὴ ἔχειν δʼ ἄλλην βοήθειαν, ὥσπερ ὁ πολύπους τὰς πλεκτάνας ἔχει χρησίμους καὶ τὴν τοῦ χρώματος μεταβολήν, ἦ συμβαίνει αὐτῷ, ὥσπερ καὶ ἡ τοῦ θολοῦ πρόεσις, διὰ δειλίαν. ἡ δὲ τευθὶς πελάγιόν ἐστι τούτων μόνον.

4.5.10Mürekkepbalığının mürekkebi bu yüzden daha boldur; bol olduğu için de aşağıdadır, çünkü bol olandan uzağa salmak kolaydır. Kuşlarda artığın üstünde beyaz, topraksı bir tortu nasıl oluşuyorsa, bu hayvanlarda da mürekkep öyle oluşur; çünkü bunların da mesanesi yoktur. En topraksı kısım mürekkebe ayrılır; mürekkepbalığında en çok topraksı madde bulunduğundan mürekkep de en boldur.

4.5.10

πλείω μὲν οὖν ἔχει ἡ 10 σηπία παρὰ τοῦτο τὸν θολόν, κάτωθεν δὲ διὰ τὸ πλείω· ῥᾴδιον γὰρ προΐεσθαι καὶ πόρρωσθεν ἀπὸ τοῦ πλείονος. γίνεται δʼ ὁ θολός, καθάπερ τοῖς ὄρνισιν ὑπόστημα τὸ λευκὸν ἐπὶ τοῦ περιττώματος γεῶδες, οὕτω καὶ τούτοις ὁ θολὸς διὰ τὸ μηδὲ ταῦτ ἔχειν κύστιν· ἀποκρίνεται γὰρ τὸ γεωδέστατον εἰς αὐτόν, καὶ τῇ σηπίᾳ πλεῖστον διὰ τὸ πλεῖστον ἔχειν γεῶδες.

4.5.11Buna delil, mürekkepbalığının kemiğinin (sēpion) böyle topraksı olmasıdır. Ahtapotta bu kemik yoktur, kalamarlarda ise kıkırdağımsı ve incedir. Bunun neden bazılarında olup bazılarında olmadığı ve her birinde nasıl olduğu söylendi. Bu hayvanlar kansızdır, bu yüzden soğumuş ve ürkektir. Bazı hayvanların korkunca bağırsakları bozulur, bazılarının mesanesinden artık akar; bunlar da korkaklık yüzünden, mesaneden idrar kaçıranlar gibi, zorunlulukla mürekkep salarlar. Tabiat da böyle bir artığı aynı zamanda onların savunması ve korunması için kullanır.

4.5.11

σημεῖον δὲ τὸ σήπιον τοιοῦτον ὄν· τοῦτο γὰρ ὁ μὲν 11 πολύπους οὐκ ἔχει, αἱ δὲ τευθίδες χονδρῶδες καὶ λεπτόν. διʼ ἣν δʼ αἰτίαν τὰ μὲν οὐκ ἔχει τὰ δʼ ἔχει, καὶ ποῖόν τι τούτων ἔχει ἑκάτερον, εἴρηται. ἀναίμων δʼ ὄντων καὶ διὰ τοῦτο κατεψυγμένων καὶ φοβητικῶν, ὥσπερ ἐνίοις ὅταν δείσωσιν ἡ κοιλία ταράττεται, τοῖς δʼ ἐκ τῆς κύστεως ῥεῖ περίττωσις, καὶ τούτοις τοῦτο συμβαίνει μὲν ἐξ ἀνάγκης ἀφιέναι διὰ δειλίαν, ὥσπερ ἐκ κύστεως τοῖς ἐπουροῦσιν, ἡ δὲ φύσις ἅμα τῷ τοιούτῳ περιττώματι καταχρῆται πρὸς βοήθειαν καὶ σωτηρίαν αὐτῶν.

4.5.12Yumuşak kabukluların da, yani langust türlerinin ve yengeçlerin, iki ön dişi ve daha önce de söylendiği gibi aralarında dile benzer bir et vardır. Ağzın hemen ardından vücutlarının büyüklüğüne oranla küçük bir yemek borusu, onun ardından da mide gelir. Langustlar ve bazı yengeçler midede başka dişler de taşır, çünkü üstteki dişler besini yeterince bölmez. Mideden de artığın çıkışına kadar dosdoğru basit bir bağırsak uzanır.

4.5.12

ἔχουσι δὲ καὶ τὰ 12 μαλακόστρακα, τά τε καραβοειδῆ καὶ οἱ καρκίνοι, δύο μὲν ὀδόντας τοὺς πρώτους, καὶ μεταξύ τὴν σάρκα τὴν γλωσσοειδῆ, ὥσπερ εἴρηται καὶ πρότερον, εὐθὺς δʼ ἐχόμενον τοῦ στόματος στόμαχον μικρὸν κατὰ μέγεθος τῶν σωμάτων, τὰ μείζω πρὸς τὰ ἐλάττω· τούτου δὲ κοιλίαν ἐχομένην, ἐφʼ ἧς οἵ τε κάραβοι καὶ ἔνιοι τῶν καρκίνων ὀδόντας ἔχουσιν ἑτέρους διὰ τὸ τοὺς ἄνω μὴ διαιρεῖν ἱκανῶς, ἀπὸ δὲ τῆς κοιλίας ἔντερον ἁπλοῦν κατʼ εὐθύ μέχρι πρὸς τὴν ἔξοδον τοῦ περιττώματος.

4.5.13Sert kabukluların her birinde de bu parçalar vardır; bazılarında daha belirgin eklemlenmiştir, bazılarında daha az; büyüklerde her biri daha açık seçik görünür. Salyangozların, daha önce söylendiği gibi, sert ve sivri dişleri, aralarında yumuşakçalarda ve yumuşak kabuklulardaki gibi etli bir kısım ve yine söylendiği gibi iğne ile dil arası bir hortumu vardır. Ağzın ardından kuşunkine benzer bir kursak, onun ardından yemek borusu gelir; yemek borusunun ardından da mide. Midede mēkōn denen şey bulunur; ondan da başlangıcı mēkōn'dan çıkan basit bir bağırsak devam eder. Çünkü bütün kabuklularda en çok yenir sanılan bu kısım bir artıktır.

4.5.13

13 ἔχει δὲ καὶ τῶν ὀστρακοδέρμων ἕκαστον ταῦτα τὰ μόρια, τὰ μὲν διηρθρωμένα μᾶλλον τὰ δʼ ἧττον· ἐν δὲ τοῖς μείζοσι διαδηλότερά ἐστιν ἕκαστα τούτων. οἱ μὲν οὖν κόχλοι καὶ ὀδόντας ἔχουσι σκληρούς καὶ ὀξεῖς, ὥσπερ εἴρηται πρότερον, καὶ τὸ μεταξύ σαρκῶδες ὁμοίως τοῖς μαλακίοις καὶ μαλακοστράκοις, καὶ τὴν προβοσκίδα, καθάπερ εἴρηται, μεταξύ κέντρου καὶ γλώττης, τοῦ δὲ στόματος ἐχόμενον οἷον ὀρνιθώδη τινὰ πρόλοβον, τούτου δʼ ἐχόμενον στόμαχον· τούτου δʼ ἔχεται ἡ κοιλία, ἐν ᾖ ἡ καλουμένη μήκων, ἀφʼ ἧς συνεχές ἐστιν ἔντερον ἀπλῆν τὴν ἀρχὴν ἔχον ἀπὸ τῆς μήκωνος· ἔστι γὰρ ἐν πᾶσι τοῖς ὀστρακηροῖς περίττωμα τοῦτο τὸ μάλιστα δοκοῦν εἶναι ἐδώδιμον.

4.5.14Öteki burgulu kabuklular da, mesela boyalı salyangozlar (porphyra) ve borazan salyangozları (kēryx), salyangoz gibidir. Sert kabukluların birçok cinsi ve türü vardır: bazıları, demin sözü edilenler gibi burgulu, bazıları çift kapaklı, bazıları tek kapaklıdır.

4.5.14

14 ἔχει δʼ ὁμοίως τῷ κόχλῳ καὶ τἆλλα τὰ στρομβώδη, οἷον πορφύραι καὶ κήρυκες. ἔστι δὲ γένη καὶ εἴδη πολλὰ τῶν ὀστρακοδέρμων· τὰ μὲν γὰρ στρομβώδη ἐστίν, ὥσπερ τὰ νῦν εἰρημένα, τὰ δὲ δίθυρα, τὰ δὲ μονόθυρα.

4.5.15Burgulular da bir bakıma çift kapaklılara benzer. Çünkü böylelerinin hepsinde, boyalı salyangozlarda, borazan salyangozlarında, nerit salyangozlarında ve bu türden bütün cinste, etin açıkta kalan yerinde, savunma için doğuştan bir kapak vardır. Kabuğun örtmediği yerden dışarıdan çarpan şeylerle kolayca zarar görürlerdi.

4.5.15

15 τρόπον δέ τινα καὶ τὰ στρομβώδη διθύροις ἔοικεν· ἔχει γὰρ ἐπιπτύγματ’ ἐπὶ τῷ φανερῷ τῆς σαρκὸς πάντα τὰ τοιαύτα ἐκ γενετῆς, οἷον αἵ τε πορφύραι καὶ κήρυκες καὶ οἱ νηρεῖται καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον γένος, πρὸς βοήθειαν. ᾖ γὰρ μὴ προβέβληται τὸ ὄστρακον, ῥᾴδιον ταύτῃ βλάπτεσθαι ὑπὸ τῶν θύραθεν προσπιπτόντων.

4.5.16Tek kapaklılar bir yere yapışık oldukları için kabuklarını üstlerine kapanık tutarak korunurlar ve yabancı bir siperle bir bakıma çift kapaklı olurlar; deniz şapkaları denenler gibi. Taraklar ve midyeler gibi çift kapaklılar kapaklarını kapatarak, burgulular ise bu kapakla korunur; tek kapaklıyken adeta çift kapaklı olurlar.

4.5.16

16 τὰ μὲν οὖν μονόθυρα διὰ τὸ προσπεφυκέναι σώζεται τῷ πρανὲς ἔχειν τὸ ὄστρακον, καὶ γίνεται ἀλλοτρίῳ φράγματι τρόπον τινὰ δίθυρον, οἷον αἱ καλούμεναι λεπάδες· τὰ δὲ δίθυρα, οἷον κτένες καὶ μύες, τῷ συνάγειν, τὰ δὲ στρομβώδη τούτῳ τῷ ἐπικαλύμματι, ὧσπερ δίθυρα γινόμενα ἐκ μονοθύρων.

4.5.17Deniz kestanesi ise hepsinden korunaklıdır, çünkü kabuğu çepeçevre kapalıdır ve dikenlerle çitlenmiştir. Daha önce söylendiği gibi, bu özellik sert kabuklular içinde yalnız ona aittir.

4.5.17

ὁ δʼ ἐχῖνος μάλιστα πάντων 17 ἀλεωρὰν ἔχει· κύκλῳ γὰρ τὸ ὄστρακον συνηρεφὲς καὶ κεχαρακωμένον ταῖς ἀκάνθαις. ἴδιον δʼ ἔχει τῶν ὀστρακοδέρμων τοῦτο, καθάπερ εἴρηται πρότερον.

4.5.18Yumuşak kabukluların ve sert kabukluların tabiatı yumuşakçalarınkinin tersine kurulmuştur: yumuşakçalarda etli kısım dışta, ötekilerde ise içtedir, topraksı kısım dıştadır. Deniz kestanesinin hiç etli kısmı yoktur. Söylendiği gibi, öteki sert kabukluların hepsinde de ağız, dile benzer kısım, mide ve artığın çıkışı vardır; ama bunlar konumca ve büyüklükçe farklıdır.

4.5.18

τῶν δὲ μαλακοστράκων καὶ τῶν ὀστρακοδέρμων 18 συνέστηκεν ἡ φύσις τοῖς μαλακίοις ἀντικειμένως· τοῖς μὲν γὰρ ἔξω τὸ σαρκῶδες, τοῖς δ ἐντός, ἐκτὸς δὲ τὸ γεῶδες. ὁ δʼ ἐχῖνος οὐδὲν ἔχει σαρκῶδες. πάντα μὲν οὖν ἔχει, καθάπερ εἴρηται, καὶ τἆλλα τὰ ὀστρακόδερμα στόμα τε καὶ τὸ γλωττοειδὲς καὶ κοιλίαν καὶ τοῦ περιττώματος τὴν ἔξοδον, διαφέρει δὲ τῇ θέσει καὶ τοῖς μεγέθεσιν.

4.5.19Bunların her birinin nasıl olduğu Hayvanlar Tarihi'nden ve Anatomiler'den incelensin; çünkü bazı şeyleri sözle, bazılarını göze göstererek açıklamak daha uygundur. Sert kabuklulardan deniz kestaneleri ve tēthyon (deniz tulumu) denen cins kendilerine özgü bir yapıdadır.

4.5.19

ὅν δὲ τρόπον ἔχει τούτων 19 ἓκαστον, ἔκ τε τῶν ἱστοριῶν τῶν περὶ τὰ ζῷα θεωρείσθω καὶ ἐκ τῶν ἀνατομῶν· τὰ μὲν γὰρ τῷ λόγῳ τὰ δὲ πρὸς τὴν ὄ ψιν αὐτῶν σαφηνίζειν δεῖ μᾶλλον. ἰδίως δʼ ἔχουσι τῶν ὀστρακοδέρμων οἵ τʼ ἐχῖνοι καὶ τὸ τῶν καλουμένων τηθύων γένος.

4.5.20Deniz kestanelerinin beş dişi ve aralarında, sözü edilen bütün hayvanlarda bulunan etli kısım vardır. Bunun ardından yemek borusu, ondan sonra da birçok parçaya bölünmüş mide gelir; sanki hayvanın birçok midesi varmış gibi. Bölmeler birbirinden ayrıdır ve artıkla doludur, ama hepsi tek bir yemek borusuna bağlıdır ve artığın tek bir çıkışında son bulur.

4.5.20

ἔχουσι 20 δʼ οἱ ἐχῖνοι ὀδόντας μὲν πέντε καὶ μεταξύ τὸ σαρκῶδες, ὅπερ ἐπὶ πάντων ἐστὶ τῶν εἰρημένων, ἐχόμενον δὲ τούτου στόμαχον, ἀπὸ δὲ τούτου τὴν κοιλίαν εἰς πολλὰ διῃρημένην, ὡσπερανεὶ πολλὰς τοῦ ζῴου κοιλίας ἔχοντος. κεχωρισμέναι μὲν γάρ εἰσι καὶ πλήρεις περιττώματος, ἐξ ἑνὸς δʼ ἤρτηνται τοῦ στομαέχου καὶ τελευτῶσι πρὸς μίαν ἔξοδον τὴν τοῦ πε ριττώματος.

4.5.21Midenin yanında, söylendiği gibi, hiç etli kısım yoktur. Yumurta denen şeyler vardır, sayıca birden çok, her biri ayrı bir zarın içinde; bir de ağızdan başlayarak çevreye gelişigüzel dağılmış, adı olmayan bazı kara şeyler. Deniz kestanelerinin birçok cinsi vardır (hepsi tek bir türden değildir); hepsinde bu parçalar bulunur, ama hepsinin yumurta denen şeyleri yenmez; yaygın olanlar dışında yumurtaları pek küçüktür.

4.5.21

παρὰ δὲ τὴν κοιλίαν σαρκῶδες μὲν οὐδὲν 21 ἔχουσιν, ὥσπερ εἴρηται, τὰ δὲ καλούμενα ᾠὰ πλείω τὸν ἀριθμὸν ἐν ὑμένι χωρὶς ἕκαστον, καὶ κύκλῳ ἀπὸ τοῦ στόματος μέλανʼ ἄττα διεσπαρμένα χύδην, ἀνώνυμα. ὄντων δὲ πλειόνων γενῶν (οὑ γὰρ ἓν εἶδος τῶν ἐχίνων πάντων ἐστί) πάντες μὲν ἔχουσι ταῦτα τὰ μορια, ἀλλʼ οὐκ ἐδώιμα πάντες τὰ καλούμενα ᾠά, καὶ μικρὰ πάμπαν ἔξω τῶν ἐπιπολαζόντων.

4.5.22Genel olarak bu durum öteki sert kabuklularda da görülür: hepsinin eti aynı derecede yenir değildir; artık, yani mēkōn denen şey de bazılarında yenir, bazılarında yenmez. Bu kısım burgulularda sarmalın içinde, deniz şapkaları gibi tek kapaklılarda dipte, çift kapaklılarda ise kapakların birleşme yerinin yanındadır. Çift kapaklılarda yumurta denen şey sağ taraftadır, artığın çıkışı ise öbür taraftadır.

4.5.22

22 ὅλως δὲ τοῦτο καὶ περὶ τἶλλα συμβέβηκε τὰ ὀστρακόδερμα· καὶ γὰρ αἱ σάρκες οὐχ ὁμοίως ἐδώδιμοι πάντων, καὶ τὸ περίττωμα, ἡ καλουμένη μήκων, ἐνίων μὲν ἐδώδιμμος ἐνίων δʼ οὐκ ἐδώιμος. ἔστι δὲ τοῖς στρομβώδεσιν ἐν τῇ ἑλίκῃ τοῦτο, τοῖς δὲ μονοθύροις ἐν τῷ πυθμένι, οἷον ταῖς λεπάσι, τοῖς δὲ διθύροις πρὸς τῇ συναφῇ τὸ δʼ ᾠὸν καλούμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, ἐν δὲ τοῖς ἐπὶ θάτερα ἡ ἔξοδος τοῦ περιττώματος τοῖς διθύροις.

4.5.23Buna yumurta diyenler doğru adlandırmıyor; çünkü bu şey, kanlı hayvanlarda besili oldukları zamanki yağlılığa benzer. Bu yüzden yılın, bu hayvanların gürbüz olduğu zamanlarında, ilkbaharda ve sonbaharda ortaya çıkar; çünkü soğukta da sıcakta da bütün sert kabuklular sıkıntı çeker ve aşırılıklara dayanamaz.

4.5.23

22 καλεῖται δ᾿ ᾠὸν οὐκ ὀρθῶς ὑπὸ τῶν καλούντων· τοῦτο γάρ ἐστιν οἷον τοῖς ἐναίμοις, ὅταν εὐθηνῶσιν, ἡ πιότης. διὸ καὶ γίνεται κατὰ τούτους τούς καιροὺς τοῦ ἐνιαυτού ἐν οἷς εὐθηνοῦσιν, ἔν τε τῷ ἔαρι καὶ μετοπωρῳ· ἐν γὰρ τῷ ψύχει καὶ ταῖς ἀλέαις πονοῦσι πάντα τὰ ὀστρακόδερμα, καὶ φέρειν οὐ δύνανται τὰς ὑπερβολάς.

4.5.24Buna delil deniz kestanelerinde olan şeydir: bu yumurtaları hem doğar doğmaz taşırlar hem de dolunaylarda daha çok taşırlar. Bu, bazılarının sandığı gibi o zaman daha çok beslendiklerinden değil, ay ışığı yüzünden gecelerin daha ılık olmasındandır. Çünkü kansız olduklarından soğuğa dayanıksızdırlar ve sıcağa ihtiyaç duyarlar. Bu yüzden her yerde yazın daha gürbüzdürler; yalnız Pyrrha'daki boğazda yaşayanlar hariç: onlar kışın da yazdan aşağı kalmaz. Sebebi, o mevsimde balıklar oradan ayrıldığı için o zaman daha bol yiyecek bulmalarıdır.

4.5.24

24 σημεῖον δὲ τὸ συμβαῖνον ἐπὶ τῶν ἐχίνων· εὐθύς τε γὰρ γινόμενοι ἔχουσι καὶ ἐν ταῖς πανσελήνοις μᾶλλον, οὐ διὰ τὸ νέμεσθαι καθάπερ τινὲς οἴονται μᾶλλον, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀλεεινοτέρας εἶναι τὰς νύκτας διὰ τὸ φῶς τῆς σελήνης. δύσριγα γὰρ ὄντα διὰ τὸ ἄναιμα εἶναι δέονται ἀλέας. διὸ καὶ ἐν τῷ θέρει μᾶλλων πανταχοῦ εὐθηνοῦσιν, πλὴν οἱ ἐν τῷ Πυρραίῳ εὐρίπῳ· ἐκεῖνοι δʼ οὐχ ἧττον τού χειμῶνος. αἴτιον δὲ τὸ νομῆς εὐπορεῖν τότε μᾶλλον, ἀπολειπόντων τῶν ἰχθύων τούς τόπους κατὰ ταύτην τὴν ὥραν.

4.5.25Bütün deniz kestanelerinin yumurtaları sayıca eşittir ve tek sayıdadır: beş tane taşırlar; dişleri ve mideleri de o kadardır. Sebebi, yumurtanın, daha önce söylendiği gibi, yumurta değil, hayvanın iyi beslenmesinin bir ürünü olmasıdır. Yumurta denen bu şey öteki kabuklularda yalnız bir tarafta oluşur; deniz kestanelerindeki de aynı şeydir.

4.5.25

25 ἔχουσι δʼ οἱ ἐχῖνοι πάντες ἴσα τε τῷ ἀριθμῷ τὰ ᾠὰ καὶ περιττά· πέντε γὰρ ἔχουσιν, τοσούτους δὲ καὶ τούς ὀδόντας καὶ τὰς κοιλίας. αἴτιον δʼ ὅτι τὸ ᾠόν ἐστι, καθάπερ εἴρηται πρότερον, οὐκ ᾠὸν ἀλλὰ τοῦ ζῴου εὐτροφία. γίνεται δὲ τοῦτο ἐπὶ θάτερα μόνον ἐν τοῖς ὀστρέοις, τὸ καλούμενον ᾠόν. ταὐτὸ δὲ τοῦτό ἐστι καὶ τὸ ἐν τοῖς ἐχίνοις.

4.5.26Deniz kestanesi küre biçimlidir; öteki kabuklularda olduğu gibi vücudu tek bir çember değildir, yani bir yanıyla şöyle, öbür yanıyla böyle değildir, her yanıyla aynıdır, çünkü küredir. Bu yüzden yumurtanın da her yanda aynı düzende bulunması zorunludur; çünkü onda, ötekilerde olduğu gibi, çevrenin bir yanı ötekine benzemez değildir. Ötekilerin hepsinde baş ortadadır; deniz kestanesinde ise bu parça üsttedir.

4.5.26

ἐπεὶ τοίνυν 26 ἐστὶ σφαιροειδὴς ὁ ἐχῖνος, καὶ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἅλλων ὀστρέων τοῦ σώματος κύκλος εἶς, ὁ δʼ ἐχῖνος οὐ τῇ μὲν τοιοῦτος τῇ δʼ οὔ, ἀλλὰ πάντῃ ὅμοιος (σφαιροειδὴς γάρ), ἀνάγκη καὶ τὸ ᾠὸν ὁμοίως ἔχειν. οὐ γάρ ἐστιν, ὥσπερ τοῖς ἄλλοις, τὸ κύκλῳ ἀνόμοιον. ἐν μέσῳ γὰρ ἡ κεφαλὴ πᾶσιν αὐτοῖς· τῷ δʼ ἄνω τὸ τοιοῦτον μόριον.

4.5.27Öte yandan yumurta kesintisiz bir halka da olamaz; çünkü ötekilerde de kesintisiz değildir, çemberin yalnız bir yanındadır. Bu özellik hepsinde ortak, küre biçimli vücut ise deniz kestanesine özgü olduğuna göre, yumurtaların çift sayıda olmaması zorunludur. Çift sayıda olsalardı karşılıklı dizilirlerdi, çünkü iki yanın aynı olması gerekirdi; böyle olunca da yumurta çemberin iki yanında birden bulunurdu. Oysa öteki kabuklularda da böyle değildir: istiridyeler ve taraklar bu parçayı çevrenin yalnız bir yanında taşır. Demek ki yumurtaların üç, beş ya da başka bir tek sayıda olması zorunludur.

4.5.27

ἀλλὰ μὴν οὐδὲ συνεχὲς 27 οἷόν τʼ εἶναι τὸ ᾠόν· οὐδὲ γὰρ τοῖ ἄλλοις, ἀλλʼ ἐπὶ θάτερα τοῦ κύκλου μόνον. ἀνάγκη τοίνυν, ἐπεὶ τοῦτο μὲν ἀπάντων κοινόν, ἴδιον δʼ ἐκείνου εἶναι τὸ σῶμα σφαιροειδές, μὴ εἶναι ἄρτια τὰ ᾠά. κατὰ διάμετρον γὰρ ἂν ἦν, διὰ τὸ ὁμοίως δεῖν ἔχειν τὸ ἔνθεν καὶ ἔνθεν, εἰ ἦν ἄρτια καὶ κατὰ διάμετρον. οὕτως δʼ ἐχόντων ἐπ᾿ ἀμφότερα ἂν τοῦ κύκλου εἶχον τὸ ᾠόν. τοῦτο δʼ οὐκ ἦν οὐδʼ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὀστρέων· ἐπὶ θάτερα γὰρ τῆς περιφερείας ἔχουσι τὰ ὄστρεα καὶ οἱ κτένες τὸ τοιοῦτον μόριον. ἀνάγκη τοίνυν τρία ἢ πέντε εἶναι ἢ ἄλλον τινʼ ἀριθμὸν περιττόν.

4.5.28Üç tane olsalardı birbirinden çok uzak düşerlerdi; beşten çok olsalardı kesintisiz bir halka olurlardı. Bunlardan biri daha iyi değildir, öteki ise mümkün değildir. Demek ki deniz kestanelerinin beş yumurtası olması zorunludur. Mide de aynı sebeple böyle bölünmüştür ve dişlerin sayısı da o kadardır. Çünkü yumurtaların her biri hayvanın adeta bir gövdesi olduğundan, hayat tarzı bakımından ona benzer olması zorunludur; büyüme oradan gelir. Mide tek olsaydı ya yumurtalar ondan uzak kalırdı ya da mide bütün boşluğu kaplardı; öyle ki deniz kestanesi zor hareket ederdi ve bu kap besinle dolmazdı. Beş aralık olduğuna göre midenin de her birinin yanında bulunmak üzere beşe bölünmüş olması zorunludur.

4.5.28

εἰ μὲν οὖν τρία εἶχε, πόρρω λίαν ἦν, εἰ δὲ 28 πλείω τῶν πέντε, συνεχὲς ἄν· τούτων δὲ τὸ μὲν οὐ βέλτιον, τὸ δʼ οὐκ ἐνδεχόμενον. ἀνάγκη ἄρα πέντʼ αὐτοὺς ἔχειν τὰ ᾠά. διὰ τὴν αὐτὴν δ᾿ αἰτίαν καὶ ἡ κοιλία τοιαύτη ἔσχισται καὶ τὸ τῶν ὀδόντων τοσοῦ τόν ἐστι πλῆθος. ἕκαστον γὰρ τῶν ᾠῶν, οἷον σῶμά τι τοῦ ζῴου ὄν, πρὸς τὸν τρόπον τὸν τῆς ζωῆς ὅμοιον ἔχειν ἀναγκαῖον· ἐντεῦθεν γὰρ ἡ αὔξησις. μιᾶς μὲν γὰρ οὕσης ἦ πόρρω ἂν ἦσαν, ἢ πᾶν ἂν κατεῖχε τὸ κύτος, ὥστε καὶ δυσκίνητον εἶναι τὸν ἐχῖνον καὶ μὴ πληροῦσθαι τῆς τροφῆς τὸ ἀγγεῖον· πέντε δʼ ὄντων τῶν διαλειμμάτων ἀνάγκη πρὸς ἑκάστῳ οὖσαν πενταχῆ διῃρῆσθαι.

4.5.29Dişlerin sayısının o kadar olması da aynı sebeptendir; çünkü tabiat sözü edilen parçalara ancak böyle benzer bir düzen vermiş olur. Deniz kestanesinin yumurtalarının neden tek sayıda ve neden bu sayıda olduğu söylendi. Bazılarınınki pek küçük, bazılarınınki büyükse, sebebi bu sonuncuların tabiatça daha sıcak olmasıdır; çünkü sıcak olan besini daha iyi hazmedebilir. Yenmeyen deniz kestanelerinin daha çok artıkla dolu olması bu yüzdendir.

4.5.29

διὰ τὴν αὐτὴν δʼ αἰτίαν καὶ τὸ 29 τῶν ὀδόντων ἔστι τοσοῦτον πλῆθος· τὸ γὰρ ὅμιοιον οὕτως ἄν ἡ φύσις εἴη ἀποδεδωκυῖα τοῖς εἰρημένονις μορίοις. διότι μὲν οὖν περιττὰ καὶ τοσαῦτα τὸν ἀριθμὸν ἔχει ὁ ἐχῖνος τὰ ᾠά, εἴρηται· διότι δʼ οἱ μὲν πάμπαν μικρὰ οἱ δὲ μεγάλα, αἴτιον τὸ θερμστέρους εἶναι τὴν φύσιν τούτους· πέττειν γὰρ τὸ θερμὸν δύναται τὴν τροφὴν μᾶλλον, διόπερ περιττώματος πλήρεις οἱ ἄβρωτοι μᾶλλον.

4.5.30Tabiatlarının sıcaklığı onları daha hareketli de kılar; öyle ki bir yerde oturup kalmazlar, dolaşıp otlanırlar. Buna delil, böylelerinin dikenlerinde daima bir şey takılı olmasıdır; çünkü sık sık hareket ederler, dikenlerini ayak gibi kullanırlar.

4.5.30

30 καὶ παρασκευάζει κινητικωτέρους ἡ τῆς φύσεως θερμότης, ὥστε νέμεσθαι καὶ μὴ μένειν ἑδραίους. σημεῖον δὲ τούτου τὸ ἔχειν τοὺς τοιούτους ἀεί τι ἐπὶ τῶν ἀκανθῶν ὡς κινουμένους πυκνά· χρῶνται γὰρ ποσὶ ταῖς ἀκάνθαις.

4.5.31Tēthyon'lar tabiatça bitkilerden pek az ayrılır, yine de süngerlerden daha canlıdır; çünkü süngerler tamamen bitki yetisine sahiptir. Tabiat cansızlardan hayvanlara, yaşayan ama hayvan olmayan varlıklar aracılığıyla kesintisiz geçer; öyle ki birbirine yakın olduklarından biri ötekinden pek az ayrılıyor görünür.

4.5.31

31 τὰ δὲ τήθυα μικρὸν τῶν φυτῶν διαφέρει τὴν φύσιν, ὅμως δὲ ζωτικώτερα τῶν σπόγγων· οὗτοι γὰρ πάμπαν ἔχουσι φυτοῦ δύναμιν. ἡ γὰρ φύσις μεταβαίνει συνεχῶς ἀπὸ τῶν ἀψύχων εἰς τὰ ζῷα διὰ τῶν ζώντων μὲν οὐκ ὄντων δὲ ζῴων, σὕτως ὥστε δοκεῖν πάμπαν μικρὸν διαφέρειν θατέρου θάτερον τῷ σύνεγγυς ἀλλήλοις.

4.5.32Sünger, söylendiği gibi, yalnız bir yere yapışıkken yaşaması, koparılınca yaşamaması bakımından bitkilere tamamen benzer. Deniz hıyarı (holothurion) denenler, deniz ciğerleri (pneumōn) ve denizdeki bunlar gibi başka varlıklar ise süngerlerden yalnız serbest olmalarıyla ayrılır; çünkü hiçbir hisleri yoktur, serbest kalmış bitkiler gibi yaşarlar.

4.5.32

32 ὁ μὲν οὖν σπόγγος, ὥσπερ εἴρηται, καὶ τῷ ζῆν προσπεφυκὼς μόνον, ἀπολυθεὶς δὲ μὴ ζῆν, ὁμοίως ἔχει τοῖς φυτοῖς παντελῶς· τὰ δὲ καλούμενα ὁλσθούρια καὶ οἱ πνεύμονες, ἔτι δὲ καὶ ἕτερα τοιαῦτʼ ἐν τῇ θαλάττῃ μικρὸν διαφέρει τούτων τῷ ἀπολελύσθαι· αἴσθησιν μὲν γὰρ οὐδεμίαν ἔχει, ζῇ δʼ ὥσπερ ὄντα φυτὰ ἀπολελυμένα.

4.5.33Karada yetişen bitkiler arasında da böyleleri vardır: bazıları başka bitkilerin üstünde, bazıları da serbest olarak yaşar ve oluşur; mesela bazılarının epipetron dediği, Parnassos'ta yetişen bitki. Bu bitki çivilere asılı olarak da uzun süre yaşar.

4.5.33

33 ἔστι δὲ καὶ ἐν τοῖς ἐπιγείοις φυτοῖς ἔνια τοιαῦτα, ἃ καὶ ζῇ καὶ γίνεται τὰ μὲν ἐν ἑτέροις φυτοῖς, τὰ δὲ καὶ ἀπολελυμένας, οἷον καὶ τὸ ἐκ τοῦ Παρνασσοῦ καλούμενον ὑπό τινων ἐπίπετρον· τοῦτο γὰρ ζῇ πολὺν χρόνον κρεμάμενον ἄνω ἐπὶ τῶν παττάλων.

4.5.34Tēthyon'lar ve bu türden başka bir cins varsa, yalnız yapışık yaşamaları bakımından bitkiye çok yakındır; ama etli bir kısımları olduğundan bir çeşit hisleri varmış gibi görünür. Bunun hangi tarafa konacağı belli değildir. Bu hayvanın iki deliği ve bir bölmesi vardır: deliklerin biriyle besin olacak nemi alır, öbürüyle kalan sıvıyı yeniden dışarı gönderir; çünkü öteki sert kabuklular gibi belirgin bir artığı yoktur. Bu yüzden bu hayvana, hayvanlardan bunun gibi başka biri varsa ona da, bitkimsi demek pek yerindedir; çünkü bitkilerin hiçbirinde de artık yoktur. Ortasından ince bir perde geçer; hayatın asıl merkezinin bu perdede bulunması makuldür.

4.5.34

34 ἔστι δ᾿ ὅτε καὶ τὰ τήθυα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον γένος τῷ μὲν προσπεφυκὸς ζῆν μόνον φυτῷ παραπλήσιον, τῷ δʼ ἔχειν τι σαρκῶδες δόξειεν ἂν ἔχειν τιν αἴσθησιν· ἄδηλον δὲ τοῦτο ποτέρως θετέον. ἔχει δὲ τοῦτο τὸ ζῷον δύο πόρους καὶ μίαν διαίρεσιν, ᾗ τε δέχεται τὴν ὑγρότητα τὴν εἰς τροφήν, καὶ ᾗ πάλιν διαπέμπει τὴν ὑπολειπομένην ἰκμάδα· περίττωμα γὰρ οὐδέν ἐστι δῆλον ἔχον, ὥσπερ τἆλλα τὰ ὀστρακόδερμα. διὸ μάλιστα καὶ τοῦτο, κἂν εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον τῶν ζῴων, φυτικὸν δίκαιον καλεῖν· οὐδὲ γὰρ τῶν φυτῶν οὐδὲν ἔχει περίττωμα. διὰ μέσου δὲ λεπτὸν διάζωμα, ἐν ᾧ τὸ κύριον ὑπάρχειν εὔλογον τῆς ζωῆς.

4.5.35Bazılarının knidē (ısırgan), bazılarının akalēphē dediği hayvanlar sert kabuklu değildir, ayırdığımız cinslerin dışında kalır; tabiatça hem bitkiye hem hayvana yakındır. Bazılarının serbestçe ayrılıp besinin üstüne atılması ve çarpan şeyleri hissetmesi hayvanca bir özelliktir; ayrıca vücudunun pürüzlülüğünü korunmak için kullanır. Eksik olması, kayalara çabucak yapışması, belirgin hiçbir artığı olmayıp yalnız ağzı olması bakımından ise bitkiler cinsine çok yakındır.

4.5.35

ἃς δὲ καλοῦσιν οἱ μὲν κνίδας οἱ δʼ ἀκαλήφας, 35 ἔστι μὲν οὐκ ὀστρακόδερμα, ἀλλʼ ἔξω πίπτει τῶν διῃρημένων γενῶν, ἐπαμφοτερίζει δὲ τοῦτο καὶ φυτῷ καὶ ζῴῳ τὴν φύσιν. τῷ μὲν γὰρ ἀπολύεσθαι καὶ προσπίπτειν πρὸς τὴν τροφὴν ἐνίας αὐτῶν ζῳικόν ἐστι, καὶ τῷ αἰσθάνεσθαι τάν προσπιπτόντων· ἔτι δὲ τῇ τοῦ σήματος τραχύτητι χρῆται πρὸς τὴν σωτηρίαν· τῷ δʼ ἀτελὲς εἶναι καὶ προσφύεσθαι ταχέως ταῖς πέτραις τῷ γένει τῶν φυτῶν παραπλήσιον, καὶ τῷ περίττωμα μηδὲν ἔχειν φανερόν, στόμα δʼ ἔχειν.

4.5.36Deniz yıldızları cinsi de buna benzer; çünkü bu da birçok kabuklunun üstüne atılıp özünü emer; sözü edilen hayvanlardan serbest olanlara, yani yumuşakçalara ve yumuşak kabuklulara da saldırır. Aynı açıklama sert kabuklular için de geçerlidir.

4.5.36

ὅμοιον δὲ τούτῳ καὶ τὸ τῶν ἀστέρων ἐστὶ γένος · καὶ 36 γὰρ τοῦτο προσπῖπτον ἐκχυμίζει πολλὰ τῶν ὀστρέων, τοῖς τ᾿ ἀπολελυμένοις τῶν εἰρημένων ζῴων, οἷον τοῖς τε μαλακίοις καὶ τοῖς μαλακοστράκοις. ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ τῶν ὀστρακοδέρμων.

4.5.37Beslenmeye ait ve hepsinde bulunması zorunlu olan parçalar söylenen şekildedir. Açıktır ki kanlı hayvanlarda hislerin hâkim merkezinde bulunan parçaya karşılık gelen bir parçanın da bunlarda bulunması gerekir; çünkü bu parça bütün hayvanlarda bulunmalıdır. Yumuşakçalarda bu, bir zarın içinde duran sıvı bir şeydir; yemek borusu onun içinden mideye uzanır. Daha çok sırt tarafına yapışıktır; bazıları ona mytis der.

4.5.37

τὰ μὲν οὖν μόρια 37 τὰ περὶ τὴν τροφὴν, ἅπερ ἀναγκαῖον πᾶσιν ὑπάρχειν, ἔχει τὸν προειρημένον τρόπον, δεῖ δὲ δη`λονότι καὶ τῶν τοῖς ἐναίμοις ὑπαρχόντων κατὰ τὸ κύριον τῶν αἰσθήσεων ἔχειν ἀνάλογόν τι μόριον· τοῦτο γὰρ δεῖ πᾶσιν ὑπάρχειν τοῖς ζῴοις. ἔστι δὲ τοῦτο τοῖς μὲν μαλακίοις ἐν ὑμένι κείμενον ὑγρόν, διʼ οὗπερ ὁ στόμαχος τέταται πρὸς τὴν κοιλίαν, προσπέφυκε δὲ πρὸς τὰ πρανῆ μᾶλλον, καὶ καλεῖται μύτις ὑπό τινων.

4.5.38Yumuşak kabuklularda da böyle bir parça vardır; ona da mytis denir. Bu parça hem sıvı hem cisimlidir; söylendiği gibi yemek borusu ortasından geçer. Çünkü yemek borusu bu parçayla sırt arasında olsaydı, sırtın sertliği yüzünden besin girdiğinde aynı şekilde genişleyemezdi.

4.5.38

38 τοιοῦτον δʼ ἕτερον καὶ τοῖς μαλακοτράκοις ἐστί, καὶ καλεῖται κἀκεῖνο μύτις. ἔστι δʼ ὑγρὸν καὶ σωμκτῶδες ἅμα τοῦτο τὸ μόρυιον, τείνει δὲ διʼ αὐτοῦ, καθάπερ εἴρηται, διὰ μέσου μὲν ὁ στόμαχος· εἰ γὰρ ἦν μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ πρανοῦς, οὐκ ἂν ἡδύνατο λαμβάνειν ὁμοίως διάστασιν εἰσιούσης τῆς τροφῆς διὰ τὴν τοῦ νωτου σκληρότητα.

4.5.39Bağırsak mytis'in dış yanındadır, mürekkep de bağırsağın yanında; böylece girişten olabildiğince uzak olur, tiksindirici olan da daha iyi olandan ve ilkeden uzak durur. Bu parçanın kalbe karşılık geldiğini yeri gösterir (çünkü yeri aynıdır); sıvısının tatlılığı da gösterir, çünkü hazmedilmiş ve kana benzer bir sıvıdır.

4.5.39

39 ἐκὶ δὲ τῆς μύτιδος τὸ ἔντερον ἔξωσθεν, καὶ ὁ θολὸς πρὸς τῷ ἐντέρῳ, ὅπως ὅτι πλεῖστον ἀπέχῃ τῆς εἰσόδου καὶ τὸ δυσχερὲς ἄποθεν ᾖ τοῦ βελτίονος καὶ τῆς ἀρχῆς. ὅτι δʼ ἐστὶ τὸ ἀνάλογον τῇ καρδίᾳ τοῦτο τὸ μόριον, δηλοῖ ὁ τόπος (οὗτος γάρ ἐστιν ὁ αὐτός) καὶ ἡ γλυκύτης τῆς ὑγρότητος ὡς οὖσα πεπεμμένη καὶ αἱματώδης.

4.5.40Sert kabuklularda da hissin hâkim merkezi aynı şekildedir, ama daha az belirgindir. Yine de bu ilkeyi daima orta yerde aramak gerekir: yerinden kıpırdamayanlarda besini alan parça ile tohum ya da artık salgısını yaptıkları parçanın ortasında; yer değiştirebilen hayvanlarda ise daima sağ ile solun ortasında.

4.5.40

40 ἐν δὲ τοῖς ὀστρακοδέρμοις ἔχει μὲν τὸν αὐτὸν τρόπον τὸ κύριον τῆς αἰσθήσεως, ἧττον δʼ ἐπίδηλον. πλὴν δεῖ ζητεῖν ἀεὶ περὶ μεσότητα ταύτην τὴν ἀρχὴν, ὅσα μὲν μόνιμα, τοῦ δεχομένου μορίου τὴν τροφήν, καὶ δι᾿ οὖ ποιεῖται τὴν ἀπόκρισιν τὴν σπερματικὴν ἢ τὴν περιττωματικὴν, ὅσα δὲ καὶ πορευτικὰ τῶν ζῴων, ἀεὶ τῷ μέσῳ τῶν δεξιῶν καὶ τῶν ἀριστερῶν.

4.5.41Böceklerde böyle bir ilkenin parçası, ilk konuşmalarda söylendiği gibi, baş ile midenin bulunduğu boşluğun arasındadır. Bu parça çoğunda tektir, kırkayaklar gibi uzun olanlarda ise birden çoktur; bu yüzden bunlar kesilince de yaşar. Tabiat her hayvanda böyle bir ilkeden yalnız bir tane yapmak ister; yapamayınca fiil hâlinde yalnız bir tane, kuvve hâlinde birden çok yapar. Bu kimisinde ötekilerinden daha açıktır.

4.5.41

41 τοῖς δʼ ἐντόμοις τὸ μὲν τῆς τοιαύτης ἀρχῆς μόριον, ὥσπερ ἐν τοῖς πρώτοις ἐλέχθη λόγοις, μεταξὺ κεφαλῆς καὶ τοῦ περὶ τὴν κοιλίαν ἐστὶ κύτους. τοῦτο δὲ τοῖς μὲν πολλοῖς ἐστὶν ἕν, τοῖς δὲ πλείω, καθάπερ τοῖς ἰουλώδεσι καὶ μακροῖς· διόπερ διατεμνόμενα ζῇ. βούλεται μὲν γὰρ ἡ φύσις ἐν πᾶσι μόνον ἓν ποιεῖν τὸ τοιοῦτον, οὐ δυναμένη δʼ ἐνεργείᾳ ποιεῖ μόνον ἕν, δυνάμει δὲ πλείω· δῆλον δʼ ἐν ἑτέροις ἑτέρων μᾶλλον.

4.5.42Beslenmeye ait parçalar hepsinde aynı değildir, aralarında büyük farklılık vardır. Bazılarında ağzın içinde iğne denen şey vardır; adeta bileşik bir şeydir, hem dilin hem dudakların yetisine sahiptir. İğnesi önde olmayanlarda ise dişlerin iç yanında böyle bir duyu organı vardır.

4.5.42

τὰ δὲ πρὸς τὴν τροφὴν μόρια οὐ πᾶσιν ὁμοίως, ἀλλὰ διαφορὰν ἔχει πολλήν. ἐντὸς γὰρ τοῦ στύματος ἐνίοις μέν ἐστι τὸ καλούμενον κέντρον, ὡσπερανεὶ σύνθετον καὶ ἔχον γλώττης καὶ χειλῶν ἅμα δύναμιν· τοῖς δὲ μὴ ἔχουσιν ἔμπροσθεν τὸ κέντρον ἐστὶν ἐντὸς τῶν ὀδόντων τοιοῦτον αἰσθητήριον.

4.5.43Bunun ardından hepsinde artığın çıkışına kadar düz ve basit bir bağırsak gelir; bazılarında bu bağırsağın bir kıvrımı vardır. Bazılarında ağızdan sonra mide, mideden sonra da kıvrımlı bir bağırsak gelir; böylece daha obur ve tabiatça daha iri olanların daha çok besin alacak bir haznesi olur.

4.5.43

τούτου δʼ ἐχόμενον πᾶσιν ἔντερον εὐθὺ καὶ ἀπλοῦν 43 μέχρι τῆς ἐξόδου τοῦ περιττύματος· ἐνίοις δὲ τοῦτο ἑλίκην ἔχει. τὰ δὲ κοιλίαν μετὰ τὸ στόμα, ἀπὸ δὲ τῆς κοιλίας τὸ ἔντερον εἱλιγμένον, ὅπως ὅσα βρωτικύτερα καὶ μείζω τὴν φύσιν, ὑποδοχὴν ἔχῃ πλείονος τροφῆς.

4.5.44Bunlar içinde ağustosböcekleri cinsinin tabiatı en çok kendine özgüdür: ağızla dil kaynaşıp tek bir parça olmuştur; besinini, adeta bir kökle alır gibi, bununla sıvılardan alır.

4.5.44

τὸ δὲ τῶν τεττίγων γένος ἰδίαν ἔχει 44 μάλιστα τούτων φύσιν· τὸ γὰρ αὐτὸ μόριον ἔχει στόμα καὶ γλῶτταν συμπεφυκός, διʼ οὗ καθαπερεὶ διὰ ῥίζης δέχεται τὴν τροφὴν ἀπὸ τῶν ὑγρῶν.

4.5.45Böceklerin hepsi az beslenir; bu da küçüklüklerinden çok soğukluklarındandır (çünkü sıcak olan hem besine ihtiyaç duyar hem de besini çabuk hazmeder, soğuk olan ise besinsiz de kalabilir). En az beslenen de ağustosböcekleri cinsidir; çünkü havadan geride kalan nem vücutlarına yeterli besindir. Bir günlük hayvanlarda da böyledir (bunlar Pontos çevresinde olur); yalnız onlar bir gün yaşar, ağustosböcekleri ise birden çok gün, ama az gün yaşar.

4.5.45

πάντα 45 μὲν οὖν ἐστὶν ὀλιγότροφα τὰ ἔντομα τῶν ζῴων, οὐχ οὕτω διὰ μικρότητα ὡς διὰ ψυχρότητα (τὸ γὰρ θερμὸν καὶ δεῖται τροφῆς καὶ πέττει τὴν τροφὴν ταχέως, τὸ δὲ ψυχρὸν ἄτροφον), μάλιστα δὲ τὸ τῶν τεττίγων γένος· ἱκανὴ γὰρ τροφὴ τῷ σώματι ἡ ἐκ τοῦ πνεύματος ὑπομένουσα ὑγρότης, καθάπερ τοῖς ἐφημέροις ζῴοις (γίνεται δὲ ταύτα περὶ τὸν Πόντον ), πλὴν ἐκεῖνα μὲν ζῇ μιᾶς ἡμέρας χρόνον, ταῦτα δὲ πλειόνων μὲν ἡμερῶν, ὀλίγων δὲ τούτων.

4.5.46Hayvanların içte bulunan parçalarını ele aldığımıza göre, şimdi geriye kalan dış parçalara dönmeliyiz. Bıraktığımız yerden değil, şimdi sözünü ettiğimiz hayvanlardan başlamalıyız; böylece daha az uğraş isteyen bunlardan sonra söz, tam ve kanlı hayvanlar üzerinde daha uzun durabilir.

4.5.46

Ἐπεὶ δὲ περὶ τῶν ἐντὸς ὑπαρχόντων μορίων 46 τοῖς ζῴοις εἴρηται, πάλιν περὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἐκτὸς ἐπανιτέον. ἀρκτέον δʼ ἀπὸ τῶν νῦν εἰρημένων, ἀλλʼ οὐκ ἀφʼ ᾧν ἀπελίπομεν, ὅπως ἀπὸ τούτων διατριβὴν ἐλάττω ἐχόντων ἐπὶ τῶν τελείων καὶ ἐναίμων ζῴων ὁ λόγος σχολάζῃ μᾶλλον.

4.6.16. Bölüm

Böcekler sayıca çok parçalı değildir, ama yine de birbirinden farklıdır. Hepsi çok ayaklıdır; çünkü tabiatlarının yavaşlığı ve soğukluğu karşısında ayaklarının çokluğu hareketlerini daha etkili kılar. En çok ayaklı olanlar da uzunlukları yüzünden en çok soğumuş olanlardır, kırkayaklar cinsi gibi.

4.6.1

Τὰ μὲν οὖν ἔντομα τῶν ζῴων οὐ πολυμερῆ μὲν 6 τὸν ἀριθμόν ἐστιν, ὅμως δʼ ἔχει πρὸς ἄλληλα διαφοραές. πολύποδα μὲν γάρ ἐστι πάντα διὰ τὸ πρὸς τὴν βραδυτῆτα καὶ κατάψυξιν τῆς φύσεως τὴν πο λυποδίαν ἀνυτικωτέραν αὐτοῖς ποιεῖν τὴν κίνησιν· καὶ μάλιστα πολύποδα τὰ μάλιστα κατεψυγμένα διὰ τὸ μῆκος οἷον τὸ τῶν ἰούλων γένος.

4.6.2Ayrıca birden çok ilkeleri olduğu için boğumludurlar ve aynı sebeple çok ayaklıdırlar. Daha az ayaklı olanlar ise ayaklarının eksikliğine karşılık kanatlıdır.

4.6.2

2 ἔτι δὲ διὰ τὸ ἀρχὰς ἔχειν πλείονας αἵ τʼ ἐντομαί εἰσι καὶ πολύποδα κατὰ ταῦτʼ ἐστίν. ὅσα δʼ ἐλάττονας ἔχει πόδας, πτηνὰ ταῦτʼ ἐστὶ πρὸς τὴν ἔλλειψιν τὴν τῶν ποδῶν.

4.6.3Kanatlıların kendi içinde, hayatı göçebe olan ve besin için yer değiştirmek zorunda olanlar dört kanatlıdır ve vücutlarının hacmi hafiftir, arılar ve onlara akraba hayvanlar gibi: vücudun iki yanında ikişer kanatları vardır. Bunlardan küçük olanlar, sinekler cinsi gibi, iki kanatlıdır. Kısa olup bir yerde oturan hayatı sürenler ise arılar gibi çok kanatlıdır, ama kanatlarının üstünde kınlar vardır; mayısböcekleri ve bu türden böcekler gibi. Bu kınlar kanatların gücünü korumak içindir: bir yerde oturdukları için kanatları, kolay hareket edenlerinkinden daha kolay bozulur; bu yüzden kanatlarının önünde bir siper vardır.

4.6.3

3 αὐτῶν δὲ τῶν πτηνῶν ὧν μέν ἐστιν ὁ βίος νομαδικὸς καὶ διὰ τὴν τροφὴν ἀναγκαῖον ἐκτοπίζειν, τετράπτερά τέ ἐστι καὶ τὸν τοῦ σώματος ἔχει κοῦφον ὄγκον, οἷον αἵ τε μέλιτται καὶ τὰ σύμφυλα ζῷα ταύταις· δύο γὰρ ἐφʼ ἑκάτερα πτερὰ τοῦ σώματος ἔχουσιν. ὅσα δὲ μικρὰ τῶν τοιούτων, δίπτερα, καθάπερ τὸ τῶν μυιῶν γένος. τὰ δὲ βραχέα καὶ τοῖς βίοις ἑδραῖα πολύπτερα μὲν ὁμοίως ταῖς μελίτταις ἐστίν, ἔχει δʼ ἔλυτρα τοῖς πτεροῖς, οἷον αἵ τε μηλολόνθαι καὶ τὰ τοιαύτα τῶν ἐντόμων, ὅπως σώζῃ τὴν τῶν πτερῶν δύναμιν· ἑδραίων γὰρ ὄντων εὐδιάφθορα μᾶλλόν ἐστι τῶν εὐκινήτων, διόπερ ἔχει φραγμὸν πρὸ αὐτῶν.

4.6.4Bunların kanadı yarıksız ve sapsızdır; çünkü kanat değil, derimsi bir zardır. Vücutlarının etli kısmı soğudukça bu zar kuruluğu yüzünden zorunlulukla vücuttan ayrılır.

4.6.4

4 καὶ ἄσχιστον δὲ τούτων ἐστὶ τὸ πτερὸν καὶ ἄκαυλον· οὐ γάρ ἐστι πτερὸν ἀλλʼ ὑμὴν δερματικός, ὃς διὰ ξηρότητα ἐξ ἀνάγκης ἀφίσταται τοῦ σώματος αὐτῶν ψυχομένου τοῦ σαρκώδους.

4.6.5Boğumlu olmaları hem söylenen sebeplerdendir hem de bükülerek zarar görmeden korunmaları içindir: uzun olanları kıvrılıp yuvarlanır; boğumlu olmasalardı bunu yapamazlardı. Kıvrılamayanlar ise boğumlarının içine çekilerek daha da sertleşir.

4.6.5

5 ἔντομα δʼ ἐστὶ διά τε τὰς εἰρημένας αἰτίας, καὶ ὅπως σώζηται διʼ ἀπάθειαν συγκαμπτόμενα· συνελίττεται γὰρ τὰ μῆκος ἔχοντʼ αὐτῶν, τοῦτο δʼ οὐκ ἅν ἐγίνετʼ αὐτοῖς μὴ οὖσιν ἐντόμοις. τὰ δὲ μὴ ἑλικτὰ αὐτῶν σκληρύνεται μᾶλλον συνιόντα εἰς τὰς τομάς.

4.6.6Bu, onlara dokunulduğunda belli olur, mesela kantaros denen böceklerde: korkunca kımıldamadan durur ve vücutları sertleşir. Boğumlu olmaları zorunludur; çünkü birçok ilkeye sahip olmak onların ousia'sında vardır ve bu bakımdan bitkilere benzerler. Bitkiler gibi bunlar da bölününce yaşayabilir; yalnız bunlar bir süreye kadar yaşar, bitkiler ise tabiatlarını tamamlar ve birden iki, hatta daha çok olur.

4.6.6

6 δῆλον δὲ τοῦτο γίνεται θιιγγανόντων, οἷον ἐπὶ τῶν καλουμένων κθάρων·αν φοβηθέντα γὰρ ἀκινητίζει, καὶ τὸ σῶμα γίνεται σκληρὸν αὐτῶν. ἀναγκαῖον δʼ ἐντόμοις αὐτοῖς εἶναι· τοῦτο γὰρ ἐν τῇ οὐσίῳ αὐτῶν ὑπάρχει τὸ πολλὰς ἔχειν ἀρχάς, καὶ ταύτῃ προσέοικε τοῖς φυτοῖς. ὥσπερ γὰρ τὰ φυτά, καὶ ταῦτα διαιρούμενα δύναται ζῆν, πλὴν ταῦτα μὲν μέχρι τινός, ἐκεῖνα δὲ καὶ τέλεια γίνεται τὴν φύσιν καὶ δύο ἐξ ἑνὸς καὶ πλείω τὸν ἀριθμόν.

4.6.7Bazı böceklerin kendilerine zarar verenlere karşı savunma için iğneleri de vardır. İğne bazılarında önde, bazılarında arkadadır: öndekilerde dilin yerinde, arkadakilerde kuyrukta. Fillerde koku duyusunun organı nasıl hem savunmaya hem besini kullanmaya yaramışsa, bazı böceklerde de dilin yerine yerleşmiş organ öyledir: besini onunla hisseder, onunla alır ve kendilerine çekerler.

4.6.7

ἔχει δʼ ἔνια τῶν ἐντόμων καὶ κέντρα 7 πρὸς βοήθειαν τῶν βλαπτόντων. τὸ μὲν οὖν κέντρον τοῖς μὲν ἔμπροσθέν ἐστι τοῖς δʼ ὄπισθεν, τοῖς μὲν ἔμπροσθεν κατὰ τὴν γλῶτταν, τοῖς δʼ ὄπισθεν κατὰ τὸ οὐραῖον. ὥσπερ γὰρ τοῖς ἐλέφασι τὸ τῶν ὀσμῶν αἰσθητήριον γεγένηται χρήσιμον πρός τε τὴν ἀλκὴν καὶ τὴν τῆς τροφῆς χρῆσιν, οὕτως τῶν ἐντόμων ἐνίοις τὸ κατὰ τὴν γλῶτταν τεταγμένον· αἰσθάνονταί τε γὰρ τούτῳ τῆς τροφῆς καὶ ἀναλαμβάνουσι καὶ προσάγονται αὐτήν.

4.6.8İğnesi önde olmayanların dişleri vardır: bazılarınınki yemek, bazılarınınki besini alıp kendine çekmek içindir; karıncalar ve bütün arılar cinsi gibi. İğnesi arkada olanlar ise thymos'a sahip oldukları için iğneyi bir silah olarak taşır.

4.6.8

ὅσα δὲ μὴ ἐστιν αὐτῶν ἐμπροσθόκεντρα, 8 ὀδόντας ἔχει τὰ μὲν ἐδωδῆς χάριν τὰ δὲ τοῦ λαμβάνειν καὶ προσάγεσθαι τὴν τροφήν, οἷον οἴ τε μύρμηκες καὶ τὸ τν μελιττῶν πασῶν γένος. ὅσα δʼ ὀπισθόκεντρά ἐστι, διὰ τὸ θυμὸν ἔχειν ὅπλον ἔχει τὸ κέντρον.

4.6.9Bazıları, arılar ve eşekarıları gibi, iğnelerini kendi içlerinde taşır; çünkü kanatlıdırlar. İğneler ince olduğundan dışarıda olsalardı kolayca bozulurdu; akreplerdeki gibi dışarı uzansalardı da ağırlık yaparlardı. Karada yürüyen ve iğnesi olan akreplerin ise iğneyi kuyruklarının ucunda taşımaları zorunludur; yoksa savunmaya hiçbir işe yaramazdı. İki kanatlı hiçbir böceğin iğnesi arkada değildir.

4.6.9

ἔχουσι δὲ τὰ μὲν ἐν ἑαυτοῖς 9 τὰ κέντρα, καθάπερ αἱ μέλιτται καὶ οἱ σφῆκες, διὰ τὸ πτηνὰ εἶναι. λεπτὰ μὲν γὰρ ὄντα καὶ ἔξω εὔφθαρτα ἦν· εἰ δʼ ἀπεῖχεν ὥσπερ τοῖς σκορπίοις, βάρος ἂν παρεῖχεν. τοῖς δὲ σκορπίοις πεζοῖς οὖσι καὶ κέντρον ἔχουσιν ἀναγκαῖον ἐπὶ ταῦτ᾿ ἔχειν τὸ κέντρον, ἢ μιηθὲν χρήσιμον εἶναι πρὸς τὴν ἀλκήν. δίπτερον δʼ οὐθέν ἐστιν ὀπισθόκεντρον.

4.6.10Çünkü bunlar güçsüz ve küçük oldukları için iki kanatlıdır; küçük olanlar daha az sayıda kanatla da havalanabilir. Aynı sebeple iğneleri de öndedir: güçsüz oldukları için ancak önleriyle, o da güçlükle sokabilirler. Çok kanatlılar ise tabiatça daha iri oldukları için daha çok kanada sahiptir ve arka parçalarıyla güçlüdür.

4.6.10

διὰ τὸ 10 ἀσθενῆ γὰρ καὶ μικρὰ εἶναι δίπτερά ἐστιν· ἱκανὰ γὰρ τὰ μικρὰ αἴρεσθαι ὑπὸ τῶν ἐλαττόνων τὸν ἀριθμόν. διὰ ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἔμπροσθεν ἔχει τὸ κέντρον· ἀσθενῆ γὰρ ὄντα μόλις δύναται τοῖς ἔμπροσθεν τύπτειν. τὰ δὲ πολύπτερα, διὰ τὸ μείζω τὴν φύσιν εἶναι, πλειόνων τετύχηκε πτερῶν καὶ ἰσχύει τοῖς ὄπισθεν μορίοις.

4.6.11Mümkün olduğunda aynı organı birbirine benzemeyen işlerde kullanmamak daha iyidir: savunma organı çok sivri, dilin işini gören organ ise süngerimsi ve besini emecek yapıda olmalıdır. Tabiat, iki işe iki organ kullanmak mümkün olduğunda ve biri ötekine engel olmadığında, demircilerin ucuzluk için hem şiş hem kandil olan alet yapması gibi bir şey yapmaz; ama mümkün olmadığı yerde aynı organı birden çok işe kullanır.

4.6.11

11 βέλτιον δʼ ἐνδεχομένου μὴ ταὐτὸ ὄργανον ἐπὶ ἀνομοίας ἔχειν χρήσεις, ἀλλὰ τὸ μὲν ἀμυντικὸν ὀξύτατον. τὸ δὲ γλωττικὸν σομφὸν καὶ σπαστικὸν τῆς τροφῆς. ὅπου γὰρ ἐνδέχεται χρῆσθαι δυσὶν ἐπὶ δύʼ ἔργα καὶ μὴ ἐμποδίζειν πρὸς ἕτερον, οὐδὲν ἡ φύσις εἴωσθε ποιεῖν ὧσπερ ἡ χαλκευτικὴ πρὸς εὐτέλειαν ὀβελισκολύχνιον· ἀλλʼ ὅπου μὴ ἐνδέχεται, καταχρῆται τῷ αὐτῷ ἐπὶ πλείω ἔργα.

4.6.12Bazılarının ön ayakları daha büyüktür; gözleri sert olduğu için keskin görmediklerinden gözlerine düşen şeyleri ön bacaklarıyla temizlesinler diye. Sineklerin ve arı türünden hayvanların bunu yaptıkları görülür: ön bacaklarıyla durmadan gözlerini sıvazlarlar. Arka bacakları ise hem yürümek için hem de uçarken yerden daha kolay kalkabilmek için orta bacaklardan büyüktür.

4.6.12

12 τοὺς δὲ πόδας τοὺς προσθίους μείζους ἔνια τούτων ἔχει, ὅπως ἐπειδὴ διὰ τὸ σκληρόφθαλμα εἶναι οὐκ ἀκριβῆ τὴν ὄψιν ἔχουσι, τὰ προσπίπτοντα τοῖς προσθίοις ἀποκαθαίρωσι σκέλεσιν· ὅπερ καὶ φαίνονται ποιοῦσαι αἵ τε μυῖαι καὶ τὰ μελιττώδη τῶν ζῴωνʼ ἀεὶ γὰρ χαρακίζουσι τοῖς προσθίοις σκέλεσιν. τὰ δʼ ὀπίσθια μείζω τῶν μέσων διά τε τὴν βάδισιν καὶ πρὸς τὸ αἴρεσθαι ῥᾷον ἀπὸ τῆς γῆς ἀναπετόμενα.

4.6.13Sıçrayanlarda bu daha da açıktır, çekirgeler ve pireler cinsi gibi: bacaklarını büküp yeniden gerince yerden havalanmaları zorunludur. Çekirgelerin dümene benzeyen bacakları önde değil, yalnız arkadadır; çünkü büküm yerinin içe doğru kırılması zorunludur, ön bacaklarda ise böyle bir şey yoktur. Bu türden böceklerin hepsi sıçrama parçalarıyla birlikte altı ayaklıdır.

4.6.13

13 ὅσα δὲ πηδητικὰ αὐτῶν ἔτι μᾶλλον τοῦτο φανερόν, οἷον αἵ τʼ ἀκρίδες καὶ τὸ τῶν ψυλλῶν γένος· ὅταν γὰρ κάμ ψαντʼ ἐκτείνῃ πάλιν, ἀναγκαῖον ἀπὸ τῆς γῆς ἦρθαι. οὐκ ἔμπροσθεν δʼ ἀλλʼ ὄπισθεν μόνον ἔχουσι τὰ πηδαλιώδη αἱ ἀκρίδες· τὴν γὰρ καμπὴν ἀναγκαῖον εἴσω κεκλάσθαι, τῶν δὲ προσθίων κώλων οὐδέν ἐστι τοιοῦτον. ἑξάποδα δὲ τὰ τοιαῦτα πάντ ἐστὶ σὺν τοῖς ἁλτικοῖς μορίοις.

4.7.17. Bölüm

Sert kabukluların vücudu çok parçalı değildir. Sebebi tabiatça yerinden kıpırdamamalarıdır; çünkü hareket eden hayvanların, eylemleri olduğu için, daha çok parçalı olması zorunludur: daha çok harekete katılanlar daha çok organa muhtaçtır.

4.7.1

7 Τῶν δʼ ὀστρακοδέρμων οὐκ ἔστι τὸ σῶμα πολυμερές. τούτου δʼ αἴτιον τὸ μόνιμον αὐτῶν εἶναι τὴν φύσιν· πολυμερέστερα γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι τῶν ζῴων τὰ κινητικὰ διὰ τὸ εἶναι αὐτῶν πράξεις· ὀργάνων γὰρ δεῖται πλειόνων τὰ πλειόνων μετέχοντα κινήσεων.

4.7.2Bunlardan bazıları tamamen hareketsizdir, bazıları ise az hareket eder; tabiat onları korumak için çevrelerine sert kabuklar geçirmiştir. Daha önce söylendiği gibi bunların bazıları tek kapaklı, bazıları çift kapaklı, bazıları burguludur; burgulularda da bazılarının, borazan salyangozları gibi, sarmalı vardır, bazıları ise deniz kestaneleri cinsi gibi yalnız küre biçimlidir.

4.7.2

τούτων δὲ τὰ μὲν ἀκίνητα πάμπαν ἐστί, τὰ δὲ μικρᾶς μετέχει κινήσεως· ἀλλʼ ἡ φύσις πρὸς σωτηρίαν αὐτοῖς τὴν τῶν ὀστράκων σκληρότητα περιέθηκεν. ἔστι δὲ τὰ μὲν μονόθυρα τὰ δὲ δίθυρα αὐτῶν, τὰ δὲ στρομβώδη, καθάπερ εἴρηται πρότερον· καὶ τούτων τὰ μὲν ἑλίκην ἔχοντα, οἷον κήρυκες, τὰ δὲ σφαιροειδῆ μόνον, καθάπερ τὸ τῶν ἐχίνων γένος.

4.7.3Çift kapaklılardan bazıları açılır kapanır, taraklar ve midyeler gibi (bir yandan birbirine bağlıdırlar, öbür yandan açılıp kapanırlar); bazıları ise iki yandan da kaynaşıktır, ustura midyeleri (sōlēn) cinsi gibi.

4.7.3

καὶ τῶν διθύρων τὰ μέν ἐστιν ἀναπτυκτά, 3 οἷον κτένες καὶ μύες (ἐπὶ θάτερα γὰρ συγκέκλεισται, ὥστε ἀνοέγεσθαι ἐπὶ θάτερα καὶ συγκλείεσθαι), τὰ δʼ ἐπʼ ἄμφω συμπέφυκεν, οἷον τὸ τῶν σωλήνων γένος.

4.7.4Bütün sert kabukluların, bitkiler gibi, başı aşağıdadır. Sebebi, bitkilerin kökleriyle yaptığı gibi besini aşağıdan almalarıdır. Böylece aşağıları yukarıda, yukarıları aşağıda olur. Bir zarın içindedirler; içilebilir suyu bu zardan süzer ve besini alırlar. Hepsinin başı vardır, ama vücut parçalarından besini alan kısım dışındakilerin adı yoktur.

4.7.4

ἅπαντα δὲ τὰ ὀστρακόδερμα, κπεραθά 4 τὰ φυτά, κάτω τὴν κεφαλὴν ἔχει. τούτου δʼ αἴτιον ὅτι κάτωθεν λαμβάνει τὴν τροφήν, ὥσπερ τὰ φυτὰ ταῖς ῥίζαις. συμβαίνει οὖν αὐτοῖς τὰ μὲν κάτω ἄνω ἔχειν, τὰ δʼ ἄνω κάτω. ἐν ὑμένι δʼ ἐστί, διʼ οὐ διηθεῖ τὸ πότιμον καὶ λαμβάνει τὴν τροφήν. ἔχει δὲ κεφαλὴν μὲν πάντα, τὰ δὲ τοῦ σώματος μόρια παρὰ τὸ τῆς τροφῆς δεκτικὸν ἀνώνυμα τἆλλα.

4.8.18. Bölüm

Yumuşak kabukluların hepsi yer değiştirebilir; bu yüzden ayakları çoktur. Bunların en büyük dört cinsi vardır: langust, ıstakoz, karides ve yengeç denenler. Bunların her birinin, yalnız biçimce değil büyüklükçe de çok farklı birçok türü vardır: bazıları büyük, bazıları pek küçüktür.

4.8.1

Τὰ δὲ μαλακόστρακα πάντα καὶ πορευτικά, διὸ 8 ποδῶν ἔχει πλῆθος. ἔστι δὲ γένη μὲν τέτταρα τὰ μέγιστʼ αὐτῶν οἵ τε καλούμενοι κάραβοι καὶ ἀστακοὶ καὶ καρίδες καὶ καρκίνοι· τούτων δʼ ἑκάστου πλείω εἴδη ἐστὶ διαφέροντα οὐ μόνον κατὰ τὴν μορφὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ μέγεθος πολύ· τὰ μὲν γὰρ μεγάλα τὰ δὲ μικρὰ πάμπαν αὐτῶν ἐστίν.

4.8.2Yengeç türleri ile langust türleri, ikisinin de kıskacı olması bakımından birbirine benzer. Kıskaçlar yürümek için değil, el yerine tutmak ve kavramak içindir. Bu yüzden onları ayaklarının tersine bükerler: ayaklarını içbükey tarafa, kıskaçlarını dışbükey tarafa büker ve kıvırırlar; çünkü besini yakalayıp ağza götürmek için kıskaçlar ancak böyle işe yarar.

4.8.2

τὰ μὲν οὖν 2 καρκινώδη καὶ καραβώδη παρόμοιʼ ἐστὶ τῷ χηλὰς ἔχειν ἀμφότερα. ταύτας δʼ οὐ πορείας ἔχουσι χάριν, ἀλλὰ πρὸς τὸ λαβεῖν καὶ κατασχεῖν ἀντὶ χειρῶν. διὸ καὶ κάμπτουσιν ἐναντίως ταύτας τοῖς ποσίν· τοὺς μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ κοῖλον τὰς δʼ ἐπὶ τὸ περιφερὲς κάμπτουσι καὶ ἑλέσσουσιν· οὕτω γὰρ χρήθιμαι πρὸς 684,a τὸ λαβοῦσαι προσφέρεσθαι τὴν τροφήν.

4.8.3Langustların kuyruğu olup yengeçlerin olmaması bakımından ayrılırlar. Langustlar yüzücü oldukları için kuyruk onlara faydalıdır (kuyruklarına küreğe dayanır gibi dayanarak yüzerler); yengeçlere ise hiç faydası yoktur, çünkü kıyıya yakın yaşarlar ve deliklere girerler.

4.8.3

διαφέρουσι 3 δʼ ᾗ οἱ μὲν κάραβοι ἔχουσιν οὐράν, οἱ δὲ καρκίνοι οὐκ ἔχουσιν οὐράν· τοῖς μὲν γὰρ διὰ τὸ νευστικοῖς εἶναι χρήσιμος ἡ οὐρά (νέουσι γὰρ ἀπερειδόμενοι οἷον πλάταις αὐταῖς), τοῖς δὲ καρκένοις οὐδὲν χρήσιμον διὰ τὸ πρόσγειον εἶναι τὸν βίον αὐτῶν καὶ εἶναι τρωγλοδύτας.

4.8.4Bunlardan açık denizde yaşayanların ayakları bu yüzden yürümeye çok daha elverişsizdir, maia'lar ve Herakleia yengeci denenler gibi; çünkü az hareket ederler, korunmaları ise istiridye gibi sert kabuklu olmalarıyla sağlanır. Bu yüzden maia'ların bacakları ince, Herakleia yengeçlerininki kısadır.

4.8.4

4 ὅσοι θʼ αὐτῶν πελάγιοί εἰσι, διὰ τοῦτο πολὺ ἀργοτέρους ἔχουσι τοὺς πόθας αὑτῶν πρὸς τὴν πορείαν, οἷονα τε μαῖαι καὶ οἱ Ἡρακλεωτικοὶ καλούμενοι καρκίνοι, ὅτι ὀλίγῃ κινήσει χρῶνται, ἀλλʼ ἡ σωτηρία αὐτοῖς τῷ ὀστρειώδεις εἶναι γίνεται· διὸ αἱ μὲν μαῖαι λεπτοσκελεῖς, οἱ δʼ Ἡρακλεωτικοὶ μικροσκελεῖς εἰσίν.

4.8.5Küçük balıklarla birlikte tutulan pek küçük yengeçlerin son ayakları yassıdır; ayakları yüzgeç gibi kürek işi görsün, yüzmeye yarasın diye. Karidesler yengeç türlerinden kuyruklu olmalarıyla, langust türlerinden kıskaçsız olmalarıyla ayrılır. Kıskaçları yoktur, çünkü ayakları daha çoktur: kıskaçlara gidecek büyüme ayaklara harcanmıştır. Ayaklarının daha çok olması da yürümekten çok yüzmeye elverişli olmalarındandır.

4.8.5

5 οἱ δὲ πάμπαν μικροὶ καρκίνοι, οἳ ἁλίσκονται ἐν τοῖς μικροῖς ἰχθυδίοις, ἔχουσι τοὺς τελευταίους πλατεῖς πόδας, ἵνα πρὸς τὸ νεῖν αὐτοῖς χρήσιμοι ὖσιν, ὥσπερ πτερύγια πλάτας ἔχοντες τοὺς πόδας. αἱ δὲ καρίδες τῶν μὲν καρκινοειδῶν διαφέρουσι τῷ ἔχειν κέρκον, τῶν δὲ καραβοειδῶν διὰ τὸ μὴ ἔχειν χηλάς· ἃς οὐκ ἔχουσι διὰ τὸ πλείους ἔχειν πόδας, ἐνταῦθα γὰρ ἡ ἐκεῖθεν ἀνήλωται αὔξησις. πλείους δʼ ἔχουσι πόδας, ὅτι νευστικώτερά ἐστιν ἢ πορευτικώτερα.

4.8.6Karın tarafındaki ve baş çevresindeki parçaların bazıları suyu alıp bırakmak için solungaca benzer. Dişi langustların alt kısımları erkeklerinkinden daha yassıdır; dişi yengeçlerin de karın kapağındaki kısımları erkeklerinkinden daha tüylüdür. Çünkü yumurtalarını balıklar ve öteki doğuran hayvanlar gibi uzağa bırakmaz, bu kısımlara tuttururlar; bu kısımlar daha geniş olduğu için yumurtalara daha çok yer sağlar.

4.8.6

6 τὰ δʼ ἐν τοῖς ὑπτίοις μόρια καὶ περὶ τὴν κεφαλὴν τὰ μὲν εἰς τὸ δέξασθαι τὸ ὕδωρ καὶ ἀφεῖναι ἔχουσι βραγχοειδῆ· πλακωδέστερα δὲ τὰ κάτω αἱ θήλειαι τῶν ἀρρένων καράβων ἔχουσι, καὶ τὰ ἐν τῷ ἐπιπτύγματι δασύτερα αἱ θήλειαι καρκίνοι τῶν ἀρρένων, διὰ τὸ ἐκτείνειν τὰ ᾠὰ πρὸς αὐτά, ἀλλὰ μὴ ἄποθεν, ὥσπερ οἱ ἰχθύες καὶ τἆλλα τὰ τίκτοντα· εὐρυχωρέστερα γὰρ ὄντα καὶ μείζω χώραν ἔχει τοῖς ᾠοῖς μᾶλλον.

4.8.7Langustların ve yengeçlerin hepsinde sağ kıskaç daha büyük ve daha güçlüdür; çünkü bütün hayvanlar tabiatça daha çok sağ taraflarıyla iş görür. Tabiat da her organı daima onu kullanabilene, ya yalnız ona ya da en çok ona verir: çıkık dişler, dişler, boynuzlar, mahmuzlar ve savunma ve saldırı için olan bütün bu türden parçalar gibi.

4.8.7

7 οἱ μὲν οὖν κάραβοι καὶ οἱ καρκίνοι πάντες τὴν δεξιὰν ἔχουσι χηλὴν μείζω καὶ ἐσχυροτέραν· τοῖς γὰρ δεξιοῖς πάντα πέφυκε τὰ ζῷα δρᾶν μᾶλλον, ἡ δὲ φύσις ἀποδίδωσιν ἀεὶ τοῖς χρῆσθαι δυναμένοις ἕκαστον ἢ μόνως ἢ μᾶλλον, οἷον χαυλιόδοντας καὶ ὀδόντας καὶ κέρατα καὶ πλῆκτρα καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα μόρια, ὅσα πρὸς βοήθειαν καὶ ἀλκήν εἰσιν.

4.8.8Yalnız ıstakozlarda, dişi olsun erkek olsun, kıskaçlardan hangisi denk gelirse o büyüktür. Kıskaçlarının olmasının sebebi, kıskaçlı cinsten olmalarıdır; büyük kıskacın düzensiz olması ise sakatlanmış olmalarından ve kıskaçlarını tabiatça var oldukları iş için değil, yürümek için kullanmalarındandır.

4.8.8

οἱ δʼ ἀστακοὶ 8 μόνοι, ὁποτέραν ἂν τύχωσιν, ἔχουσι μείζω τῶν χηλῶν, καὶ αἱ θήλειαι καὶ οἱ ἄρρενες. αἴτιον δὲ τοῦ μὲν ἔχειν χηλὰς ὅτι ἐν τῷ γένει εἰσὶ τῷ ἔχοντι χηλάς· τοῦτο δʼ ἀτάκτως ἔχουσιν, ὅτι πεπήρωνται καὶ οὐ χρῶνται ἐφʼ ὅ πεφύκασιν, ἀλλὰ πορείας χάριν.

4.8.9Parçaların her birinin konumu, birbirlerine göre farklılıkları, başka bakımlardan olduğu gibi erkeklerin dişilerden neyle ayrıldığı da Anatomiler'den ve Hayvanlar Tarihi'nden incelensin.

4.8.9

κεθʼ ἕκαστον δὲ τῶν μορίων, τίς ἡ θέσις αὐτῶν καὶ 9 τίνεςδιαφοραὶ πρὸς ἄλληλα, τῶν τʼ ἄλλων καὶ τίνι διαφέρει τὰ ἄρρενα τῶν θηλειῶν, ἔκ τε τῶν ἀνατομῶν θεωρείσθω καὶ ἐκ τῶν ἱστοριῶν τῶν περὶ τὰ ζῷα.

4.9.19. Bölüm

Yumuşakçaların iç parçalarından, öteki hayvanlarınkiler gibi, daha önce söz edildi. Dışta, sınırları belirsiz bir vücut gövdesi ve bunun önünde, baş çevresinde ayakları vardır; ayaklar gözlerin berisinde kalır, ağzı ve dişleri çevreler. Ayaklı öteki hayvanların bazılarının ayakları önde ve arkada, bazılarınınki yanlardadır, çok ayaklı kansızlarda olduğu gibi; bu cins ise ötekilerden farklı olarak bütün ayaklarını ön denen tarafta taşır.

4.9.1

Τῶν δὲ μαλακίων περὶ μὲν τῶν ἐντὸς εἴρηται 9 πρότερον, ὥσπερ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ζῴων· ἐκτὸς δʼ ἔχει τό τε τοῦ σώματος κύτος, ἀδιόριστον ὄν, καὶ τούτου πόδας ἔμπροσθεν περὶ τὴν κεφαλήν, ἐντὸς μὲν τῶν ὀφθαλμῶν, περὶ δὲ τὸ στόμα καὶ τοὺς ὀδόντας. τὰ μὲν οὖν ἄλλα ζῷα τὰ ἔχοντα πόδας τὰ μὲν ἔμπροσθεν ἔχει καὶ ὄπισθεν, τὰ δʼ ἐκ τοῦ πλαγίου, ὥσπερ τὰ πολύποδα καὶ ἄναιμα τῶν ζῴων· τοῦτο δὲ τὸ γένος ἰδίως τούτων· πάντας γὰρ ἔχουσι τοὺς πόδας ἐπὶ τὸ καλούμενον ἔμπροσθεν.

4.9.2Sebebi, arka taraflarının, sert kabuklulardan burgulularda olduğu gibi, ön tarafa doğru toplanmış olmasıdır. Genel olarak sert kabuklular bir bakımdan yumuşak kabuklulara, bir bakımdan yumuşakçalara benzer: topraksı kısmın dışta, etli kısmın içte olması bakımından yumuşak kabuklulara; vücut şeklinin kuruluş biçimi bakımından ise yumuşakçalara. Bu bir bakıma hepsi için böyledir, ama en çok burgulular içinde sarmalı olanlar için. Her ikisinin tabiatı şu şekildedir: dört ayaklı hayvanlarda ve insanlarda olduğu gibi düz bir çizgi düşünelim; önce bu çizginin üst ucunda, A'da ağız; sonra B'de yemek borusu, C'de mide; bağırsaktan artığın çıkışına kadar da D.

4.9.2

τούτου δʼ αἴτιον 2 ὅτι συνῆκται αὐτῶν τὸ ὄπισθεν πρὸς τὸ ἔμπροσθευ, ὧσπερ τῶν ὀστρακοδέρμων τοῖς στρομβώδεσιν. ὅλως γὰρ τὰ ὀστρακόδερμα ἔχει τῇ μὲν ὁμοίως τοῖς μαλακοστράκοις, τῇ δὲ τοῖς μαλακίοις. ᾗ μὲν γὰρ ἔξωθεν τὸ γεῶδες ἐντὸς δὲ τὸ σαρκῶδες, τοῖς μαλακοστράκοις, τὸ δὲ σχῆμα τοῦ σύματος ὃν τρόπον συνέστηκε, τοῖς μαλακίοις, τρόπον μέν τινα πάντα, μάλιστα δὲ τῶν στρομβωδῶν τὰ ἔχοντα τὴν ἑλίκην. ἀμφοτέρων γὰρ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον ἡ φύσις ὥσπερ εἴ τις νοήσειεν ἐπ᾿ εὐθείας, καθάπερ συμβέβηκεν ἐπὶ τῶν τετραπόδων ζῴων καὶ τῶν ἀνθρώπων, πρῶτον μὲν ἐπὶ ἄκρῳ τῷ ἄνω στόματι τῆς εὐθείας κατὰ τὸ Α, ἔπειτα τὸ B τὸν στόμαχον, τὸ δὲ Γ τὴν κοιλίαν· ἀπὸ δὲ τοῦ ἐντέρου μέχρι τῆς διεξόδου τοῦ περιττώματος, ᾗ τὸ Δ.

4.9.3Kanlı hayvanlarda düzen böyledir; baş ve gövde (thōraks) denen kısım da bu çizginin çevresindedir. Geri kalan parçaları, mesela ön ve arka bacakları, tabiat bunlar için ve hareket için eklemiştir. Yumuşak kabuklularda ve böceklerde de iç organların düz sıralanışı aynı şekilde olmak ister; bunlar kanlılardan yalnız dışarıdaki hareket organları bakımından ayrılır.

4.9.3

3 τοῦτον μὲν οὖν τὸν τρόπον ἔχει τοῖς ἐναίμοις ζῴοις, καὶ περὶ τοῦτό ἐστιν ἡ κεφαλὴ καὶ ὁ θώραξ καλούμενος. τὰ δὲ λοιπὰ μόρια τούτων τε χάριν καὶ ἕνεκα τῆς κινήσεως κενπροσέθη ἡ φύσις, οἷον τά τε πρόσθια κῶλα καὶ τὰ ὄπισθεν. βούλεται δὲ καὶ τοῖς μαλακοστράκοις καὶ τοῖς ἐντόμοις ἥ γ᾿ εὐθυωρία τῶν ἐντοσθιδίων τὸν αὐτὸν ἔχειν τρόπον, κατὰ δὲ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ἔξωθεν κινητικὰς διαφέρει τῶν ἐναίμων.

4.9.4Yumuşakçalarla sert kabuklulardan burgulular ise kendi aralarında birbirine çok benzer, bunlara göre ise ters düzendedir. Çünkü uç başlangıca doğru bükülmüştür; sanki biri E düz çizgisini büküp D'yi A'ya yaklaştırmış gibi. İç organlar böyle durduğundan, yumuşakçalarda onları gövde çevreler; buna yalnız ahtapotlarda baş denir. Sert kabuklularda buna karşılık gelen şey burgulu kabuktur.

4.9.4

4 τὰ δὲ μαλάκιά τε καὶ στρομβώδη τῶν ὀστρακοδέρμων ἔχει αὑτοῖς μὲν παραπλ ησίως, τούτοις δʼ ἀντεστραμμένως. κέκαμπται γὰρ ἡ τελευτὴ πρὸς τὴν ἀρχήν, ὥσπερ ἂν εἴ τις τὴν εὐθεῖαν ἐφʼ ἧς τὸ Ε κάμψας προσαγάγοι τὸ Δ πρὸς τὸ Α. οὕτως γὰρ κειμένων νῦν τῶν ἐντοσθίων περίκειται τοῖς μὲν μαλακίοις τὸ κύτος, ὃ καλεῖται μόνον ἐπὶ τῶν πολυπόδων κεφαλή· τοῖς δʼ ὀστρακοδέρμοις τὸ τοιοῦτόν ἐστιν ὁ στρόμβος.

4.9.5Aralarında başka fark yoktur; yalnız tabiat birinde etin çevresini yumuşak, ötekinde sert yapmıştır, zor hareket ettikleri için korunsunlar diye. Bu yüzden hem yumuşakçalarda hem burgulularda artık ağzın yanından çıkar; ancak yumuşakçalarda aşağıdan, burgulularda yandan.

4.9.5

5 διαφέρει δʼ οὐδὲν ἄλλο πλὴν ὅτι τοῖς μὲν μαλακὸν τὸ πέριξ, τοῖς δὲ σκληρὸν περὶ τὸ σαρκῶδες περιέθηκεν ἡ φύσις, ὅπως σώζηται διὰ τὴν δυσκινησίαν· καὶ διὰ τοῦτο τὸ περίττωμα τοῖς τε μαλακίοις ἐξέρχεται περὶ τὸ στόμα καὶ τοῖς στρομβώδεσι, πλὴν τοῖς μὲν μαλακίοις κάτωθεν, τοῖς δὲ στρομβώδεσιν ἐκ τοῦ πλαγίου.

4.9.6Yumuşakçaların ayaklarının böyle, ötekilerinkinin tersine olmasının sebebi budur. Mürekkepbalıklarıyla kalamarların ayakları ahtapotlarınkine benzemez; çünkü bunlar yalnız yüzer, ahtapotlar ise yürür de. Mürekkepbalıklarıyla kalamarların dişlerin üstündeki altı ayağı küçüktür, bunlardan en uçtaki ikisi ötekilerden büyüktür; sekizden geriye kalan ikisi ise aşağıdadır ve hepsinin en büyüğüdür. Dört ayaklılarda arka bacaklar nasıl daha güçlüyse, bunlarda da en büyükleri aşağıdakilerdir; çünkü yükü en çok bunlar taşır ve hareket ettirir. En uçtaki iki ayak da ortadakilerden büyüktür, çünkü bunlara yardım eder. Ahtapotun ise ortadaki dört ayağı en büyüktür.

4.9.6

6 διὰ ταύτην μὲν οὖν τὴν αἰτίαν τοῖς μαλακίοις οἱ πόδες τοῦτον ἔχουσι τὸν τρὸπον, καὶ ὑπεναντίως ἦ τοῖς ἄλλοις. ἔχουσι δʼ ἀνομοίως αἱ σηπίαι καὶ αἱ τευθίδες τοῖς πολύποσι διὰ τὸ νευστικαὶ μόνον εἶναι, τοὺς δὲ καὶ πορευτικούς. αἱ μὲν γὰρ τοὺς ἄνωθεν τῶν ὀδόντων ⟨ἓξ μικροὺς⟩ ἔχουσι, καὶ τούτων τοὺς ἐσχάτους δύο μείζους, τοὺς δὲ λοιποὺς τῶν ὁκτὼ δύο κάτωσθεν μεγίστους τούτων. ὥσπερ γὰρ τοῖς τετράποσι τὰ ὀπίσθια ἰσχυρότερα κῶλα, καὶ ταύταις μέγιστοι οἱ κάτωσθεν· τὸ γὰρ φορτίον οὗτοι ἔχουσι καὶ κινοῦσι μάλιστα, καὶ οἱ ἔσχατοι δύο μείζους τῶν μέσων, ὅτι τούτοις συνυπηρετούσιν. ὁ δὲ πολύπους τοὺς ἐν μέσῳ τέτταρας μεγίστους.

4.9.7Bunların hepsinin sekiz ayağı vardır, ama mürekkepbalıklarıyla kalamarlarınki kısa, ahtapot türlerininki uzundur. Çünkü mürekkepbalıklarıyla kalamarların vücut gövdesi büyük, ahtapotlarınki küçüktür; tabiat ahtapotlarda vücuttan alıp ayakların uzunluğuna eklemiş, ötekilerde ayaklardan alıp vücudu büyütmüştür. Bu yüzden ahtapotların ayakları yalnız yüzmeye değil, yürümeye de yarar; ötekilerinki ise yürümeye yaramaz, çünkü ayakları küçük, gövdeleri büyüktür.

4.9.7

πόδας 7 μὲν οὖν πάντα ἔχουσι ταῦτα ὁκτώ, ἀλλ᾿ αἱ μὲν σηπίαι καὶ αἱ τευθίδες βραχεῖς, τὰ δὲ πολυποδώδη μεγάλους. τὸ γὰρ κύτος τοῦ σύματος αἱ μὲν μέγα ἔχουσιν οἱ δὲ μικρόν, ὥστε τοῖς μὲν ἀφεῖλεν ἀπὸ τοῦ σώματος, πρὸς δὲ τὸ μῆκος τῶν ποδῶν προσέθηκεν ἡ φύσις, ταῖς δʼ ἀπὸ τῶν ποδῶν λαβοῦσα τὸ σῶμα ηὔξησεν. διόπερ τοῖς μὲν οὐ μόνον πρὸς τὸ νεῖν χρὴσιμοι οἱ πόδες ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ βαδίζειν, ταῖς δʼ ἄχρηστοι· μικροὶ γάρ, τὸ δὲ κύτος μέγα ἔχουσιν.

4.9.8Mürekkepbalıklarıyla kalamarların ayakları kısa olduğundan, dalga ve fırtına olunca kayalara tutunup koparılmamaya da, uzaktaki şeyleri kendilerine çekmeye de elverişli değildir. Bu yüzden iki uzun kolları vardır. Fırtına olunca bunlarla gemi gibi demir atar ve dalgada sallanırlar; uzaktaki şeyleri de bunlarla avlayıp kendilerine çekerler. Ahtapotların bu kolları yoktur, çünkü ayakları bu işlere yarar.

4.9.8

ἐπεὶ δὲ βραχεῖς ἔχουσι τοὺς πόδας καὶ 8 ἀχρήστους πρὸς τὸ ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ μὴ ἀπο σπᾶσθαι ἀπὸ τῶν πετρῶν, ὅταν κλύδων ᾖ καὶ χειμών, καὶ πρὸς τὸ τὰ ἄποθεν προσάγεσθαι, διὰ ταῦτα προβοσκίδας ἔχουσι δύο μακράς, αἷς ὁρμοῦσί τε καὶ ἀποσαλεύουσιν ὥσπερ πλοῖον ὅταν χειμὼν ᾖ, καὶ τὰ ἄποθεν θηρεύουσι καὶ προσάγονται ταύταις αἵ τε σηπίαι καὶ αἱ τευθίδες. οἱ δὲ πολύποδες οὐκ ἔχουσι τὰς προβοσκίδας διὰ τὸ τοὺς πόδας αὐτοῖς εἶναι πρὸς ταῦτα χρησίμους.

4.9.9Ayaklarında ve kollarında vantuz bulunanlarda bu vantuzlar, eski hekimlerin parmakları içine soktukları hasır örgülerle aynı güçte ve aynı yapıdadır. Bunlar da liflerden örülmüştür; etleri ve ele gelen şeyleri bunlarla çekerler. Gevşekken bir şeyi sararlar, gerilince sıkar ve içeride değen her şeye yapışırlar. Kendilerine bir şey çekmek için ayaklarından ya da kollarından başka hiçbir şeyleri olmadığından, savunma ve öteki işler için el yerine bunları kullanırlar.

4.9.9

ὅσοις δὲ κοτυληδόνες πρὸς 9 τοῖς ποσὶ καὶ πλεκτάνει πρόσεισι, δύναμιν ἔχουσι καὶ σύνθεσιν τοιαύτην οἵανπερ τὰ πλεγμάτια οἷς οἱ ἰατροὶ οἱ ἀρχαῖοι τοὺς δακτύλους ἐνέβαλλον· οὕτω καὶ ἐκ τῶν ἰνῶν πεπλεγμέναι εἰσίν, αἷς ἕλκουσι τὰ σαρκία καὶ τὰ ἐνδιδόντα. περιλαμβάνει μὲν γὰρ χαλαρὰ ὄντα· ὅταν δὲ συντείνῃ, πιέζει καὶ ἔχεται τοῦ ἐντὸς θιγγάνοντος παντός. ὥστʼ ἐτεὶ ἄλλο οὐκ ἔστιν ᾧ προσάξονται, ἀλλʼ ἢ τὰ μὲν τοῖς ποσὶ τὰ δὲ ταῖς προβοσκίσι, ταύτας ἔχουσι πρὸς ἀλκὴν καὶ τὴν ἄλλην βοήθειαν ἀντὶ χειρῶν.

4.9.10Ötekilerin vantuzları iki sıralıdır, ama bir ahtapot cinsinin vantuzları tek sıralıdır. Sebebi bunların tabiatının uzun ve ince olmasıdır; çünkü dar olanın tek sıralı olması zorunludur. Demek ki bunlar en iyisi böyle olduğu için değil, ousia'larının kendine özgü logos'u yüzünden zorunlu olduğu için böyledir.

4.9.10

10 τὰ μὲν οὖν ἄλλα δικότυλά ἐστε, γένος δέ τι πολυπόδων μονοκότυλον. σἴτιον δὲ τὸ μῆκος καὶ ἡ λεπτότης τῆς φύσεως αὐτῶν· μονοκότυλον γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ στενόν. οὐκ οὖν ὡς βέλτιστον ἔχουσιν, ἀλλʼ ὡς ἀναγκαῖον διὰ τὸν ἴδιον λόγον τῆς οὐσίας.

4.9.11Bunların hepsinin gövdenin çevresinde dairesel bir yüzgeci vardır. Ötekilerde ve büyük kalamarlarda bu yüzgeç birleşik ve kesintisizdir; küçük olanlarda, yani kalamar denenlerde ise, mürekkepbalıklarında ve ahtapotlardaki gibi dar değil, daha geniştir; ortadan başlar ve çepeçevre dolaşmaz. Bu yüzgeç yüzmek ve yön tutmak içindir; kuşlarda kuyruk sokumunun, balıklarda kuyruğun gördüğü iş gibi.

4.9.11

11 πτερύγιον δʼ ἔχουσι ταύτα πάντα κύκλῳ περὶ τὸ κύτος. τοῦτο δʼ ἐπὶ μὲν τῶν ἅλλων συναπτόμενον καὶ συνεχές ἐστι, καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων τευθῶν· αἱ δʼ ἐλάττους καὶ καλούμεναι τευθίδες πλατύτερόν τε τοῦτο ἔχουσι καὶ οὐ στενόν, ὅσπερ αἱ σηπίαι καὶ οἱ πολύποδες, καὶ τοῦτʼ ἀπὸ μέσου ἠργμένον, καὶ οὐ κύκλῳ διὰ παντός. τοῦτο δʼ ἔχουσιν ὅπως νέωσι καὶ πρὸς τὸ διορθοῦν, ὥσπερ τοῖς μὲν πτηνοῖς τὸ ὀρροπύγιον, τοῖς δʼ ἰχθύσι τὸ οὐραῖον.

4.9.12Ahtapotlarda bu yüzgeç en küçüktür ve hiç belli değildir, çünkü gövdeleri küçüktür ve yönlerini ayaklarıyla yeterince tutarlar. Böcekler, yumuşak kabuklular, sert kabuklular ve yumuşakçalar hakkında, iç parçalarıyla dış parçaları hakkında söyleyeceklerimiz bunlardır.

4.9.12

12 ἐλάχιστον δὲ τοῦτο καὶ ἥκσιστα ἐπίδηλον τοῖς πολύποσίν ἐστι διὰ τὸ μικρὸν ἔχειν τὸ κύτος καὶ διορθοῦσθαι τοῖς ποσὶν ἱκανῶς. Περὶ μὲν οὖν τῶν ἐντόμων καὶ μαλακοστράκων καὶ ὀστρακοδέρμων καὶ μαλακίων εἴρηται, καὶ περὶ τῶν ἐντὸς μορίων καὶ τῶν ἐκτός.

4.9.12_210. Bölüm

Şimdi en baştan kanlı ve canlı doğuran hayvanları incelemeliyiz; işe daha önce sözü edilmiş parçalardan geriye kalanlarla başlayacağız. Bunlar belirlendikten sonra kanlı ve yumurtlayan hayvanlar hakkında da aynı şekilde konuşacağız. Hayvanların baş çevresindeki parçaları ve ense ile boyun denen kısımları daha önce ele aldık. Bütün kanlı hayvanların başı vardır; kansızların bazılarında ise, yengeçlerde olduğu gibi, bu parça belirgin değildir.

4.9.12_2

10 πάλιν δʼ ἐξ ὑπαρχῆς περὶ τῶν ἐναίμων καὶ ζῳοτόκων ἐπισκεπτέον, ἀρξαμένοις ἀπὸ τῶν ὑπολοίπων καὶ πρότερον εἰρημένων μορίων· τούτων δὲ διορισθέντων περὶ τῶν ἐναίμων καὶ ᾠοτόκων τὸν αὐτὸν τρόπον ἐροῦμεν. τὰ μὲν οὖν μόρια τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν τῶν ζῴων εἴρηται πρότερον, καὶ τὰ περὶ τὸν καλούμενον αὐχένα καὶ τράχηλον. ἔχει δὲ κεφαλὴν

s121Canlı doğuranların hepsinin boynu vardır; yumurtlayanların ise bazılarının vardır, bazılarının yoktur: akciğeri olanların boynu da vardır, dışarıdan hava solumayanlarda bu parça yoktur. Baş en çok beyin için vardır; çünkü kanlı hayvanların bu parçaya sahip olması ve bunun, daha önce söylenen sebeplerle, kalbin karşı tarafında bulunması zorunludur. Tabiat hislerden bazılarını da başa yerleştirmiştir; çünkü buradaki kanın karışımı ölçülüdür, hem beynin ılıklığına hem de hislerin dinginliğine ve keskinliğine elverişlidir. Ayrıca bir üçüncü parçayı, besinin girişini sağlayan parçayı başın altına koymuştur; çünkü en ölçülü yer orasıdır. Mide ne kalbin ve ilkenin üstünde bulunabilirdi, ne de şimdi olduğu gibi altta bulununca girişin kalbin daha da altında olması mümkündü; çünkü vücudun boyu çok uzun olur ve giriş, hareket ettiren ve hazmettiren ilkeden pek uzak kalırdı. Baş bunlar içindir; boyun ise soluk borusu içindir: onun siperidir, onu ve yemek borusunu çepeçevre sararak korur. Öteki hayvanlarda boyun bükülebilir ve omurludur; kurtların ve aslanların boynu ise tek kemiklidir, çünkü tabiat bunların boynu öteki işlerden çok güç için kullanmasını gözetmiştir. Boynun ve başın ardından hayvanlarda ön bacaklar ve gövde gelir. İnsanın ise ön bacaklar ve ayaklar yerine kolları ve el denen şeyleri vardır. Çünkü hayvanlar içinde dik duran yalnız odur; bunun sebebi tabiatının ve ousia'sının ilahî olmasıdır.

s121

πάντα τὰ ἔναιμα ζῷα· τῶν δʼ ἀναίμων ἐνίοις ἀδιόριστον τοῦτο τὸ μύριον, οἷον τοῖς καρκίνοις. αὐχένα οὖν τὰ μὲν ζῳοτόκα πάντ᾿ ἔχει, τῶν δʼ ᾠοτόκων τὰ μὲν ἔχει τὰ δʼ οὐκ ἔχει· ὅσα μὲν γὰρ πνεύμονα ἔχει, καὶ αὐχένα ἔχει, τὰ δὲ μὴ ἀναπνέοντα θύραθεν οὐκ ἔχει τοῦτο τὸ μόριον. ἔστι δʼ ἡ μὲν κεφαλὴ μάλιστα τοῦ ἐγκεφάλου χάριν· ἀνάγκη γὰρ τοῦτο τὸ μόριον ἔχειν τοῖς ἐναίμοις, καὶ ἐν ἀντικειμένῳ τόπῳ τῆς καρδίας, διὰ τὰς εἰρημένας πρότερον αἰτίας. ἐξέθετο δʼ ἡ φύσις ἐν αὐτῇ καὶ τῶν αἰσθήσεων ἐνίας διὰ τὸ σύμμετρον εἶναι τὴν τοῦ αἵματος κρᾶσιν καὶ ἐπιτηδείαν πρός τε τὴν τοῦ ἐγκεφάλου ἀλέαν καὶ πρὸς τὴν τῶν αἰσθήσεων ἡσυχίαν καὶ ἀκρίβειαν. ἔτι δὲ τρίτον μόριον ὑπέθηκε τὸ τὴν τῆς τρυφῆς εἴσοδον δημιουργοῦν· ἐνταῦθα γὰρ ὑπέκειτο συμμέτρως μάλιστα. οὔτε γὰρ ἄνωθεν κεῖσθαι τῆς καρδίας καὶ τῆς ἀρχῆς ἐνεδέχετο τὴν κοιλίαν, οὔτε κάτωθεν οὔσης ὃν τρόπον ἔχει νῦν, ἐνεδέχετο τὴν εἴσοδον ἔτι κάτω εἶναι τῆς καρδίας· πολύ γὰρ τὸ μῆκος ἦν τοῦ σύματος, καὶ πόρρω λίαν τῆς κινούσης ἀρχῆς καὶ πεττούσης. ἡ μὲν οὖν κεφαλὴ τούτων χάριν ἐστίν, ὁ δʼ αὐχὴν τῆς ἀρτηρίας χάριν· πρόβλημα γάρ ἐστι, καὶ σώζει ταύτην καὶ τὸν οἰσο φάγον κύκλῳ περιέχων. τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ἐστὶ καμπτὸς καὶ σφονδύλους ἔχων, οἱ δὲ λύκοι καὶ λέοντες μονόστουν τὸν αὐχένα ἔχουσιν· ἔβλεψε γὰρ ἡ φύσις ὅπως πρὸς τὴν ἰσχὺν χρήσιμον αὐτὸν ἔχωσι μᾶλλον ἢ πρὸς τὰς ἄλλας βοηθείας. ἐχόμενα δὲ τοῦ αὐχένος καὶ τῆς κεφαλῆς τά τε πρόσθια κῶλα τοῖς ζῴοις ἐστὶ καὶ θώραξ. ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος ἀντὶ σκελῶν καὶ ποδῶν τῶν προσθίων βραχίονας καὶ τὰς καλουμιένας ἔχει χεῖρας. ὀρθὸν μὲν γάρ ἐστι μόνον

s122En ilahî olanın işi düşünmek ve kavramaktır; üstte yığılı bir sürü cisim varken bu kolay değildir, çünkü ağırlık düşünceyi ve ortak hissi hantallaştırır. Bu yüzden ağırlık ve cisimlilik arttıkça vücutların yere doğru eğilmesi zorunludur; tabiat da dört ayaklılara, güvenlikleri için, kollar ve eller yerine ön ayakları altlarına koymuştur. Yürüyen hayvanların hepsinin iki arka ayağı olması zorunludur; bunlar ise psykhē ağırlığı taşıyamadığı için dört ayaklı olmuştur. İnsan dışındaki bütün hayvanlar cücemsidir; cücemsi, üst tarafı büyük, ağırlığı taşıyan ve yürüyen tarafı küçük olandır. Üst taraf, gövde denen ve baştan artığın çıkışına kadar uzanan kısımdır. İnsanlarda bu kısım alt tarafla orantılıdır ve yetişkinlikte alttakinden çok daha küçüktür; küçükken ise tersine üst taraf büyük, alt taraf küçüktür. Bu yüzden bebekler emekler, yürüyemez; en başta emeklemez bile, kımıldamadan durur; çünkü bütün küçük çocuklar cücedir. İnsanlarda büyüdükçe alt taraf gelişir; dört ayaklılarda ise tersine, başta alt taraf en büyüktür, büyüdükçe üst taraf, yani sağrıdan başa kadar olan gövde gelişir. Bu yüzden taylar boyca atlardan ya hiç ya da pek az kısadır; küçükken arka bacaklarıyla başlarına dokunabilir, büyüyünce dokunamazlar. Tek tırnaklılarla çift tırnaklılar böyledir; çok parmaklılar ve boynuzsuzlar da cücemsidir, ama bunlardan daha az.

s122

τῶν ζῴων διὰ τὸ τὴν φύσιν αὐτοῦ καὶ τὴν οὐσίαν εἶναι θείαν· ἔργον δὲ τοῦ θειοτάτου τὸ νοεῖν καὶ φρονεῖν· τοῦτο δʼ οὐ ῥᾴδιον πολλοῦ τοῦ ἄνωθεν ἐπικειμένου σώματος· τὸ γὰρ βάρος δυσκίνητον ποιεῖ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν κοινὴν αἴσθησιν. διὸ πλείονος γινομένου τοῦ βάρους καὶ τοῦ σωματώδους ἀνάγκη ῥέπειν τὰ σώματα πρὸς τὴν γῆν, ὥστε πρὸς τὴν ἀσφάλειαν ἀντὶ βραχιόνων καὶ χειρῶν τοὺς προσθίους πόδας ὑπέθηκεν ἡ φύσις τοῖς τετράποσιν. τοὺς μὲν γὰρ ὀπισθίους δύο πᾶσιν ἀναγκαῖον τοῖς πορευτικοῖς ἔχειν, τὰ δὲ τοιαῦτα τετράποδα ἐγένετο οὐ δυναμένης φέρειν τὸ βάρος τῆς ψυχῆς. πάντα γάρ ἐστι τὰ ζῷα νανώδη τἆλλα παρὰ τὸν ἄνθρωπον· νανῶδες γάρ ἐστιν οὖ τὸ μὲν ἄνω μέγα, τὸ δὲ φέρον τὸ βάρος καὶ πεζεῦον μικρόν. ἄνω δʼ ἐστὶν ὁ καλούμενος θώραξ, ἀπὸ τῆς κεφαλῆς μέχρι τῆς ἐξόδου τοῦ περιττώμιατος. τοῖς μὲν οὖν ἀνθρώποις τοῦτο πρὸς τὸ κάτω σύμμετρον, καὶ πολλῷ ἔλαττόν ἐστι τελειουμένοις· νέοις δʼ οὖσι τοὐναντίον τὰ μὲν ἄνω μεγάλα, τὸ δὲ κάτω μικρόν. διὸ καὶ ἕρπουσι, βαδίζειν δʼ οὐ δύνανται. τὸ δὲ πρῶτον οὐδʼ ἕρπουσιν, ἀλλʼ ἀκινητίζουσιν· νάνοι γάρ εἰσι τὰ παιδία πάντα. προῖοῦσι δὲ τοῖς μὲν ἀνθρώποις αὔξεται τὰ κάτωσθεν· τοῖς δὲ τετράποσι τοὐναντίον τὰ κάτω μέγιστα τὸ πρῶτον, προῖόντα δʼ αὔξεται ἐπὶ τὸ ἄνω, τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ ἀπὸ τῆς ἕδρας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν κύτος. διὸ καὶ τῷ ὕψει οἱ πῶλοι τῶν ἵππων οὐδὲν ἢ μικρὸν ἐλάττους εἰσί, καὶ νέοι μὲν ὄντες θιγγάνουσι τῷ ὄπισθεν σκέλει τῆς κεφαλῆς, πρεσβύτεροι δʼ ὄντες οὐ δύνανται. τὰ μὲν οὖν μώνυχα καὶ διχηλὰ τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, τὰ δὲ πολυδάκτυλα καὶ ἀκέρατα νανώδη μέν ἐστιν, ἧττον δὲ τούτων·

s123Bu yüzden alt kısımları, eksiklikleri ölçüsünde üst kısımlara göre büyür. Kuşlar ve balıklar cinsi ve söylendiği gibi bütün kanlılar da cücemsidir. Bütün hayvanların insanlardan daha az akıllı olması da bundandır. İnsanlar arasında da, mesela çocuklar yetişkinlere göre ve yetişkinlerin içinde de tabiatça cücemsi olanlar, başka üstün bir yetileri olsa bile, nous'a sahip olmakta geri kalırlar. Sebebi, daha önce söylendiği gibi, psykhē'nin ilkesinin çok hantal ve cisimsi olmasıdır. Ayrıca yukarı kaldıran sıcaklık azaldıkça ve topraksı kısım çoğaldıkça hayvanların vücutları küçülür ve çok ayaklı olur, sonunda ayaksız olup yere uzanır. Böyle azar azar ilerledikçe ilkelerini de aşağıda taşırlar; baş tarafındaki kısım sonunda hareketsiz ve hissiz olur ve bitki ortaya çıkar: üstü altta, altı üstte olan bir varlık. Çünkü bitkilerde kökler ağız ve baş görevini görür, tohum ise tersine üstte, dalların uçlarında oluşur. Hayvanların bazılarının iki ayaklı, bazılarının çok ayaklı, bazılarının ayaksız olmasının sebebi, neden bazı canlıların bitki, bazılarının hayvan olduğu ve hayvanlar içinde neden yalnız insanın dik durduğu söylendi. Tabiatça dik duran için ön bacaklara hiç ihtiyaç yoktur; tabiat bunların yerine kolları ve elleri vermiştir. Anaksagoras insanın elleri olduğu için hayvanların en akıllısı olduğunu söyler; oysa en akıllısı olduğu için elleri olması makuldür. Çünkü eller bir alettir; tabiat ise, akıllı bir insan gibi, her şeyi daima onu kullanabilene dağıtır.

s123

διὸ καὶ τὴν αὔξησιν πρὸς τὰ ἄνω τὰ κάτω κατὰ λόγον ποιεῖται τῆς ἐλλείψεως. ἔστι δὲ καὶ τὸ τῶν ὀρνίθων καὶ τὸ τῶν ἰχθύων γένος καὶ πᾶν τὸ ἔναιμον, ὥσπερ εἴρηται, νανῶδες. διὸ καὶ ἀφρονέστερα πάντα τὰ ζῷα τῶν ἀνθρώπων ἐστίν. καὶ γὰρ τῶν ἀνθρώπων, οἷον τά τε παιδία πρὸς τοὺς ἄνδρας καὶ αὐτῶν τῶν ἐν ἡλικίᾳ οἱ νανώδεις τὴν φύσιν, ἐὰν καί τινʼ ἄλλην δύναμιν ἔχωσι περιττὴν, ἀλλὰ τῷ τὸν νοῦν ἔχειν ἐλλείπουσιν. σἴτιον δʼ, ὥσπερ εἴρηται πρότερον, ὅτι ἡ τῆς ψυχῆς ἀρχὴ πολλῷ δὴ δυσκίνητός ἐστι καὶ σωματώδης. ἔτι δʼ ἐλάττονος γινομένης τῆς αἰρούσης θερμότητος καὶ τοῦ γεώδους πλείονος, τά τε σώματα ἐλάττονα τῶν ζῴων ἐστὶ καὶ πολύποδα, τέλος δʼ ἄποδα γίνεται καὶ τεταμένα πρὸς τὴν γῆν. μικρὸν δ᾿ οὕτω προβαίνοντα καὶ τὴν ἀρχὴν ἔχουσι κάτω, καὶ τὸ κατὰ τὴν κεφαλὴν μὸριονε τέλος ἀκίνητόν ἐστι καὶ ἀναίσθητον, καὶ γίνεται φυτόν, ἔχον τὰ μὲν ἄνω κάτω, τὰ δὲ κάτω ἄνω· αἱ γὰρ ῥίζαι τοῖς φυτοῖς στόματος καὶ κεφαλῆς ἔχουσι δύναμιν, τὸ δὲ σπέρμα τοὐναντίον· ἄνω γὰρ καὶ ἐπ᾿ ἄκροις γίνεται τοῖς πτόρθοις. διʼ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν τὰ μὲν δίποδα τέ δὲ πολύποδα τέ δʼ ἄποδα τῶν ζῴων ἐστί, καὶ διὰ τίνʼ αἰτίαν τὰ μὲν φυτὰ τὰ δὲ ζῷα γέγονεν, εἴρηται, καὶ διότι μόνον ὀρθόν ἐστι τῶν ζῴων ὁ ἄνθρωπος· ὀρθῷ δʼ ὄντι τὴν φύσιν οὐ δεμία χρεία σκελῶν τῶν ἐμπροσθίων, ἀλλʼ ἀντὶ τούτων βραχίονας καὶ χεῖρας ἀποδέδωκεν ἡ φύσις. Ἀναξαγόρας μὲν οὖν φησὶ διὰ τὸ χεῖρας ἔχειν φρονιμώτατον εἶναι τῶν ζῴων ἄνθρωπον· εὔλογον δὲ διὰ τὸ φρονιμώτατον εἶναι χεῖρας λαμβάνειν. αἱ μὲν γὰρ χεῖρες ὄργανόν εἰσιν, ἡ δὲ φύσις ἀεὶ διανέμει, καθάπερ ἄνθρωπος φρόνιμος, ἕκαστον τῷ

s124Elinde kaval olana kavalcılık sanatı eklemektense gerçekten kavalcı olana kaval vermek daha uygundur; tabiat da daha büyük ve daha üstün olana daha küçüğü eklemiştir, daha küçüğe daha değerli ve daha büyük olanı değil. Eğer böylesi daha iyiyse ve tabiat imkânlar içinden en iyisini yapıyorsa, insan elleri yüzünden en akıllı hayvan değildir; hayvanların en akıllısı olduğu için elleri vardır. Çünkü en akıllı olan en çok aleti iyi kullanabilir; el ise tek bir alet değil, birçok alet gibidir: adeta aletlerin aletidir. Bu yüzden tabiat en çok tekhnē edinebilecek olana, aletlerin en çok işe yarayanı olan eli vermiştir. İnsanın iyi yapılmadığını, hatta hayvanların en kötü yapılmışı olduğunu söyleyenler —çünkü insanın yalınayak, çıplak ve savunma için silahsız olduğunu söylerler— doğru söylemiyor. Öteki hayvanların tek bir savunması vardır ve onu bir başkasıyla değiştiremezler; adeta ayakkabılarıyla uyumak ve her şeyi öyle yapmak zorundadırlar; vücutlarındaki korumayı hiçbir zaman çıkaramaz, sahip oldukları silahı değiştiremezler. İnsanın ise çok sayıda savunması vardır, bunları daima değiştirebilir; ayrıca istediği silahı istediği yerde taşıyabilir. Çünkü el pençe, kıskaç, boynuz, mızrak, kılıç ve başka her türlü silah ve alet olur; her şeyi tutup taşıyabildiği için bunların hepsi olabilir. Elin biçimi de buna uygun olarak tabiatça düzenlenmiştir: bölünmüştür ve birçok parçaya ayrılmıştır. Bölünmüş olanın birleşebilmesi mümkündür, ama birleşik olanın bölünebilmesi mümkün değildir.

s124

δυναμένῳ χρῆσθαι. προσήκει γὰρ τῷ ὄντι αὐλητῇ ὅοῦναι μᾶλλον αὐλοὺς τῷ αὐλούς ἔχοντι προσθεῖναι αὐλητικήν· τῷ γὰρ μείζονι καὶ κυριωτέρῳ προσέθηκε τοὔλαττον, ἀλλʼ οὐ τῷ ἐλάττονι τὸ τιμιώτερον καὶ μεῖζον. εἰ οὖν οὕτως βέλτιον, ἡ δὲ φύσις ἐκ τῶν ἐνδεχομένων ποιεῖ τὸ βέλτιστον, οὐ διὰ τὰς χεῖράς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος φρονιμώτατος, ἀλλὰ διὰ τὸ φρονιμώτατον εἶναι τῶν ζῴων ἔχει χεῖρας. ὁ γὰρ φρονιμώτατος πλείστοις ἂν ὀργάνοις ἐχρήσατο καλῶς, ἡ δὲ χεὶρ ἔοικεν εἶναι οὐχ ἓν ὄργανον ἀλλὰ πολλά· ἔστι γὰρ ὡσπερεὶ ὄργανον πρὸ ὀργάνων. τῷ οὖν πλείστας δυναμένῳ δέξασθαι τέχνας τὸ ἐπὶ πλεῖστον τῶν ὀργάνων χρήσιμον τὴν χεῖρα ἀποδέδωοκεν ἡ φύσις. ἀλλʼ οἱ λέγοντες ὡς συνέστηκεν οὐ καλῶς ὁ ἄνθρωπος ἀλλὰ χείριστα τῶν ζῴων (ἀνυπόδητόν τε γὰρ αὐτὸν εἶναί φασι καὶ γυμνὸν καὶ οὐκ ἔχοντα ὅπλον πρὸς τὴν ἀλκήν) οὐκ ὀρθῶς λέγουσιν. τὰ μὲν γὰρ ἄλλα μίαν ἔχει βοήθειαν, καὶ μεταβάλλεσθαι ἀντὶ ταύτης ἑτέραν οὐκ ἔστιν, ἀλλ᾿ ἀναγκαῖον ὥσπερ ὑποδεδεμένον ἀεὶ καθεύδειν καὶ πάντα πράττειν, καὶ τὴν περὶ τὸ σῶμα ἀλεώραν μηδέποτε καταθέσθαι, μηδὲ μεταβάλλεσθαι ὃ δὴ ἐτύγχανεν ὅπλον ἔχων· τῷ δὲ ἀνθρώπῳ τάς τε βοηθείας πολλὰς ἔχειν, καὶ ταύτας ἀεὶ ἔξεστι μεταβάλλειν, ἔτι δʼ ὅπλον οἷον ἂν βούληται καὶ ὅπου ἂν βούληται ἔχειν. ἡ γὰρ χεὶρ καὶ ὄνυξ καὶ χηλὴ καὶ κέρας γίνεται καὶ δόρυ καὶ ξίφος καὶ ἄλλο ὁποιονοῦν ὅπλον καὶ ὄργανον· πάντα γὰρ ἔσται ταῦτα διὰ τὸ πάντα δύνασθαι λαμβάνειν καὶ ἔχειν· ταύτῃ δὲ συμμεμηχανῆσθαι καὶ τὸ εἶδος [καὶ] τῇ φύσει τῆς χειρὸς. διαιρετὴ γὰρ καὶ πολυσχιδής· ἔνι γὰρ ἐν τῷ διαιρετὴν εἶναι καὶ συνθετὴν εἶναι, ἐν τούτῳ δʼ ἐκεῖνο

s125Eli tek parça olarak da, iki parça olarak da, birçok şekilde de kullanmak mümkündür. Parmakların bükümleri de kavramaya ve sıkmaya elverişlidir. Bir parmak yandadır; bu parmak da uzun değil, kısa ve kalındır. Hiç el olmasaydı kavrama olmayacağı gibi, bu parmak yanda olmasaydı da kavrama olmazdı. Çünkü bu parmak aşağıdan yukarıya sıkar, ötekiler yukarıdan aşağıya; güçlü bir düğüm gibi sıkıca kenetlemesi için bunun böyle olması gerekir, böylece tek başına birçok parmağa denk gelir. Hem güç için hem de uzun olsa bir faydası olmayacağı için kısadır. En sondaki parmağın küçük, ortadakinin uzun olması da doğrudur; tıpkı geminin ortasındaki kürek gibi; çünkü işlerde kavranan şeyin en çok ortadan çepeçevre sarılması zorunludur. Başparmağa küçük olduğu hâlde "büyük" (megas) denmesi de bu yüzdendir: öteki parmaklar onsuz neredeyse işe yaramaz. Tırnaklar da iyi düzenlenmiştir: öteki hayvanlarda tırnaklar kullanmak içindir, insanlarda ise örtüdür, uçları korurlar. Kolların bükümleri de besini ağza götürmek ve öteki kullanımlar için dört ayaklılarınkinin tersinedir. Onlarda ön bacakların içe doğru bükülmesi zorunludur, çünkü bunları ayak olarak kullanırlar; yürümeye yarasın diye böyledir. Gerçi onların da çok parmaklılarında ön bacaklar yalnız yürümeye değil, el yerine de yaramak ister; nitekim böyle kullandıkları görülür: ön bacaklarıyla hem tutar hem savunurlar. Tek tırnaklılar ise arka bacaklarıyla savunur, çünkü ön bacakları dirseklere ve ellere karşılık gelmez. Çok parmaklılardan bazılarının ön ayaklarının beş parmaklı, arka ayaklarının dört parmaklı olması da bu yüzdendir; aslanlarda, kurtlarda, ayrıca köpeklerde ve parslarda olduğu gibi. Çünkü bunlardaki beşinci parmak, eldeki büyük beşinci parmağa, yani başparmağa karşılık gelir.

s125

οὐκ ἔστιν. καὶ χρῆσθαι ἑνὶ καὶ δυοῖν καὶ πολλαχῶς ἔστιν. καὶ αἱ καμπαὶ τῶν δακτύλων καλῶς ἔχουσι πρὸς τὰς λήψεις καὶ πιέσεις. καὶ ἐκ πλαγίου εἷς, καὶ οὗτος βραχὺς καὶ παχὺς ἀλλʼ οὐ μακρός· ὥσπερ γὰρ εἰ μὴ ἦν χεὶρ ὅλως, οὐκ ἂν ἦν λῆψις, οὕτω κἂν εἰ μὴ ἐκ πλαγίου οὗτος ἦν. οὗτος γὰρ κάτωθεν ἄνω πιέζει, ὅπερ οἱ ἕτεροι ἄνωσθεν κάτω· δεῖ δὲ τοῦτο συμβαίνειν, εἰ μέλλει ἰσχυρῶς ὥσπερ σύναμμα ἰσχυρὸν συνδεῖν, ἵνα ἰσάζῃ εἶς ὢν πολλοῖς. καὶ βραχὺς διά τε τὴν ἰσχὺν καὶ διότι οὐδὲν ὄφελος εἰ μακρός. καὶ ὁ ἔσχατος δὲ μικρὸς ὀρθῶς, καὶ ὁ μέσος μακρὸς, ὥσπερ κώπη μέσον νεώς· μάλιστα γὰρ τὸ λαμβανόμενον ἀνάγκη περιλαμβάνεσθαι κύκλῳ κατὰ τὸ μέσον πρὸς τὰς ἐργασίας. καὶ διὰ τοῦτο καλεῖται μέγας μικρὸς ὤν, ὅτι ἄχρηστοι ὡς εἰπεῖν οἱ ἄλλοι ἄνευ τούτου. εὐ δὲ καὶ τὸ τῶν ὀνύχων μεμηχένηται· τὰ μὲν γὰρ ἄλλα ζῷα ἔχει καὶ πρὸς χρῆσιν αὐτούς, τοῖς δʼ ἀνθρώποις ἐπικαλυπτήρια· σκέπασμα γὰρ τῶν ἀκρωτηρίων εἰσίν. αἱ δὲ καμπαὶ τῶν βραχιόνων ἔχουσι πρός τε τὴν τῆς τροφῆς προσαγωγὴν καὶ πρὸς τὰς ἄλλας χρήσεις ἐναντίως τοῖς τετράποσιν. ἐκείνοις μὲν γὰρ ἀναγκαῖον εἴσω κάμπτειν τὰ ἐμπρόσθια κῶλα· χρῶνται γὰρ ποσίν, ἵνʼ ᾖ χρήσιμα πρὸς τὴν πορείαν, ἐπεὶ θέλει γε κἀκείνων τοῖς πολυδακτύλοις οὐ μόνον πρὸς τὴν πορείαν χρήσιμʼ εἶναι τὰ ἔμπροσθεν σκέλη, ἀλλὰ καὶ ἀντὶ χειρῶν, ὥσπερ καὶ φαίνεται χρώμενα· καὶ γὰρ λαμβάνουσι καὶ ἀμύνονται τοῖς προσθίοις. τὰ δὲ μώνυχα τοῖς ὀπισθίοις· οὐ γὰρ ἔχει αὐτοῖς τὰ πρόσθια σκέλη ἀνάλογον τοῖς ἀγκῶσι καὶ ταῖς χερσίν. τῶν δὲ πολυδακτύλων ἔνια καὶ διὰ τοῦτο καὶ πενταδακτύλους ἔχει τοὺς προσθίους πόδας, τοὺς δʼ

s126Çok parmaklıların küçük olanlarının arka ayakları da beş parmaklıdır, çünkü tırmanıcıdırlar; böylece daha çok tırnakla tutunarak yükseğe, başlarının üstüne doğru daha kolay tırmanırlar. İnsanlarda dirseklerin, ötekilerde ön bacakların arasında göğüs denen kısım vardır. İnsanlarda bu kısım makul olarak geniştir (çünkü yanlarda duran dirsekler bu yerin geniş olmasına engel olmaz); dört ayaklılarda ise yürürken ve yer değiştirirken bacakların öne doğru uzanması yüzünden bu parça dardır. Dört ayaklı hayvanların bu yerde memeleri olmamasının sebebi de budur. İnsanlarda ise bu yer geniş olduğundan ve kalp çevresinin örtülmesi gerektiğinden etlidir; memeler de bu yüzden ayrı birer parça olarak belirmiştir. Erkeklerde söylenen sebeple etlidir; dişilerde ise tabiat onları başka bir iş için de kullanmıştır —tabiatın bunu sık sık yaptığını söylüyoruz—: doğan yavrular için besini oraya biriktirir. Sol ve sağ diye iki taraf olduğu için memeler de iki tanedir. Daha serttirler ama birbirinden ayrıdırlar, çünkü kaburgalar bu yerde birbirine birleşir; tabiatları da sıkıntı vermez. Öteki hayvanlarda memelerin göğüste, bacakların arasında olması zor, hatta imkânsızdır (çünkü yürümeye engel olurlar); ama başka birçok şekilde memeleri vardır. Az doğuranlar, tek tırnaklılar ve boynuzlular memelerini kasıkta taşır, hem de iki tane; çok doğuranların ya da çok parmaklıların ise bazıları karın çevresinde, yanlarda ve çok sayıda taşır, domuz ve köpek gibi; bazıları yalnız iki tane, ama karnın ortasında taşır, aslan gibi.

s126

ὄπισθεν τετραδακτύλους, οἷον λέοντες καὶ λύκοι, ἔτι δὲ κύνες καὶ παρδάλεις· ὁ γὰρ πέμπτος ὥσπερ ὁ τῆς χειρὸς γίνεται μέγας πέμπτος. τὰ δὲ μικρὰ τῶν πολυδακτύλων καὶ τοὺς ὀπισθίους ἔχει πενταδακτύλους διὰ τὸ ἑρπτυστικὰ εἶναι, ὅπως τοῖς ὄνυξι πλείοσιν οὖσιν ἀντιλαμβανόμενα ῥᾷον ἀνέρπῃ πρὸς τὸ μετεωρότερον καὶ ὑπὲρ κεφαλῆς. μεταξὺ δὲ τῶν ἀγκώνων τοῖς ἀνθρώποις, τοῖς δʼ ἄλλοις τῶν ἐμπροσθίων σκελῶν, τὸ καλούμενον στῆθός ἐστε, τοῖς μὲν ἀνθρώποις ἔχον πλάτος εὐλόγως (οὐ γὰρ κωλύουσιν οἱ ἀγκῶνες ἐκ πλαγίου προσκείμενοι τοῦτον εἶναι τὸν τόπον πλατύν), τοῖς δὲ τετράποσι διὰ τὴν ἐπὶ τὸ πρόσθιον τῶν κόλων ἔκτασιν ἐν τῷ πορεύεσθαι καὶ μεταβάλλειν τὸν τόπον στενὸν τοῦτʼ ἐστὶ τὸ μόριον. καὶ διὰ τοῦτο τὰ μὲν τετράποδα τῶν ζῴων οὐκ ἔχει μαστούς ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ· τοῖς δʼ ἀνθρώποις διὰ τὴν εὐρυχωρίαν καὶ τὸ σκεπάζεσθαι δεῖν τὰ περὶ τὴν καρδίαν, διὰ τοῦτο ὑπάρχοντος τοῦ τόπου σαρκώδους οἱ μαστοὶ διήρθρωνταε, σαρκώδεις ὄντες τοῖς μὲν ἄρρεσι διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν, ἐπὶ δὲ τῶν θηλειῶν παρακέχρηται καὶ πρὸς ἕτερον ἔργον ἡ φύσις, ὅπερ φαμὲν αὐτὴν πολλάκις ποιεῖν· ἀποτίθεται γὰρ ἐνταῦθα τοῖς γεννωμένοις τροφὴν. δύο δʼ εἰσὶν οἱ μαστοὶ διὰ τὸ δύο τὰ μόρια εἶναι, τό τʼ ἀριστερὸν καὶ τὸ δεξιόν. καὶ σκληρότεροι μέν, διωρισμένοι δὲ διὰ τὸ καὶ τὰς πλευρὰς συνάπτεσθαι μὲν ἀλλήλαις κατὰ τὸν τόπον τοῦτον, μὴ ἐπίπονον δʼ εἶναι τὴν φύσιν αὐτῶν. τοῖς δʼ ἄλλοις ζῴοις ἐν μὲν τῷ στήθει μεταξύ τῶν σκελῶν ἀδύνατόν ἐστιν ἔχειν χαλεπὸν τοὺς μαστούς (ἐμποδίζοιεν μὲν γὰρ ἂν πρὸς τὴν πορείαν), ἔχουσι δʼ ἤδη πολλοὺς τρόπους. τὰ μὲν γὰρ ὀλιγοτόκα καὶ μώνυχα καὶ κερατοφόρα

s127Bunun sebebi aslanın az doğurması değildir, çünkü bazen ikiden çok doğurur; sütünün bol olmamasıdır. Aldığı besini vücuduna harcar, etobur olduğu için de seyrek besin alır. Filin yalnız iki memesi vardır, onlar da ön bacaklarının koltuk altlarındadır. İki memesi olmasının sebebi tek yavru doğurmasıdır; memelerinin kasıkta olmamasının sebebi çok parmaklı olmasıdır (çok parmaklıların hiçbirinin memesi kasıkta değildir); yukarıda, koltuk altlarında olmasının sebebi ise, çok memesi olanlarda ilk memelerin bunlar olması ve en çok sütün bunlardan emilmesidir. Buna delil domuzlarda olan şeydir: domuzlar ilk doğan yavrularına ilk memelerini verir. İlk doğanı tek bir yavru olan hayvanın memelerinin de ilk memeler olması zorunludur; ilk memeler de koltuk altındakilerdir. Fil bu sebeple iki memeye sahiptir ve onları bu yerde taşır; çok doğuranlar ise karın çevresinde taşır. Sebebi, daha çok yavru besleyecek olanların daha çok memeye ihtiyaç duymasıdır. Sol ve sağ diye iki taraf olduğu için enine yalnız iki meme olabileceğinden, memelerin boyuna sıralanması zorunludur; ön ve arka bacaklar arasındaki yerin ise yalnız uzunluğu vardır. Çok parmaklı olmayan, az doğuran ya da boynuzlu hayvanlar memelerini kasıkta taşır: at, eşek, deve (bunlar tek yavru doğurur; ilk ikisi tek tırnaklı, deve çift tırnaklıdır), ayrıca geyik, sığır, keçi ve bunlar gibi bütün öteki hayvanlar.

s127

ἐν τοῖς μηροῖς ἔχουσι τοὺς μαστούς, καὶ τούτους δύο, τὰ δὲ πολυτόκα ἢ πολυσχιδῆ τὰ μὲν περὶ τὴν γαστέρα πλαγίους καὶ πολλούς, οἷον ὗς καὶ κύων, τὰ δὲ δύο μόνους, περὶ μέσην .μέντοι γαστέρα, οἷον λέων. τούτου δʼ σἴτιον οὐχ ὅτι ὀλιγοτόκον, ἐπεὶ τίκτει ποτὲ πλείω δυοῖν, ἀλλʼ ὅτι οὐ πολυγάλακτον· ἀναλίσκει γὰρ εἰς τὸ σῶμα τὴν λαμ βανομένην τροφήν, λαμβάνει δὲ σπάνιον διὰ τὸ σαρκοφάγον εἶναι. ὁ δʼ ἐλέφας δύο μόνον ἔχει, τούτους δʼ ὑπὸ ταῖς μασχάλαις τῶν ἐμπροσθίων σκελῶν. αἴτιον δὲ τοῦ μὲν δύο ἔχειν ὅτι μονοτόκον ἐστί, τοῦ δὲ μὴ ἐν τοῖς μηροῖς ὅτι πολυσχιδές (οὐδὲν γὰρ ἔχει πολυσχιδὲς ἐν τοῖς μηροῖς), ἄνω δὲ πρὸς ταῖς μασχάλαις, ὅτι πρῶτοι οὗτοι τῶν μαστῶν τοῖς πολλοὺς ἔχουσι μαστούς, καὶ ἱμῶνται γάλα πλεῖστον. σημεῖον δὲ τὸ ἐπὶ τῶν ὑῶν συμβαῖνον· τοῖς γὰρ πρώτοις γενομένοις τῶν χοίρων τοὺς πρώτους παρέχουσι μαστούς· ᾧ οὖν τὸ πρῶτον γινόμενον ἓν μόνον ἐστί, τούτῳ τοὺς μαστοὺς ἀναγκαῖον ἔχειν τοὺς πρώτους· πρῶτοι δʼ εἰσὶν οἱ ὑπὸ ταῖς μασχάλαις. ὁ μὲν οὖν ἐλέφας διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν δύο ἔχει καὶ ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ, τὰ δὲ πολυτόκα περὶ τὴν γαστέρα. τούτου δʼ αἴτιον ὅτι πλειόνων δεῖ μαστῶν τοῖς πλείω μέλλουσιν ἐκτρέφειν· ἐπεὶ οὖν ἐπὶ πλάτος οὐχ οἷόν τε ἀλλʼ ἢ δύο μόνους ἔχειν διὰ τὸ δύο εἶναι τό τʼ ἀριστερὸν καὶ τὸ δεξιόν, ἐπὶ μῆκος ἀναγκαῖον ἔχειν. ὁ δὲ μεταξὺ τόπος τῶν ἔμπροσθεν σκελῶν καὶ τῶν ὄπισθεν ἔχει μῆκος μόνον. τὰ δὲ μὴ πολυσχιδῆ ἀλλʼ ὁλιγοτόκα ἤ κερατοφόρα καὶ ἐν τοῖς μηροῖς ἔχει τοὺς μαστούς, οἷον ἵππος, ὄνος, κάμηλος (ταῦτα γὰρ μονοτόκα, καὶ τὰ μὲν μώνυχα, τὸ δὲ διχηλόν), ἔτι δʼ ἔλαφος καὶ βοῦς καὶ αἴξ καὶ τἆλλα πάντααῦτα. τὰ τοιαῦτα.

s128Sebebi, bunlarda büyümenin vücudun üst tarafına doğru olmasıdır. Bu yüzden tabiat memeleri, artığın ve kanın toplandığı ve fazlalaştığı yere yapmıştır; bu yer de alt taraftır, akıntı yollarının çevresidir. Çünkü besinin hareket ettiği yerden besin almak da mümkündür. İnsanda hem dişinin hem erkeğin memesi vardır; öteki hayvanlarda ise bazı erkeklerin memesi yoktur: mesela atlardan bazılarının yoktur, annesine benzeyenlerin vardır. Memeler hakkında söyleyeceklerimiz bunlar. Göğüsten sonra karın bölgesi gelir; bu bölge, daha önce söylenen sebeple kaburgalarla kapatılmamıştır: kaburgalar ne besin ısınınca zorunlulukla meydana gelen şişmeye ne de gebelik sırasında rahimlere engel olmasın diye. Gövde denen kısmın sonunda, hem kuru hem yaş artığın çıkışıyla ilgili parçalar vardır. Tabiat aynı parçayı hem yaş artığın çıkışı hem çiftleşme için kullanır; birkaç tanesi dışında bütün kanlılarda, canlı doğuranlarda ise istisnasız, dişilerde de erkeklerde de aynı şekilde. Sebebi menînin yaş bir şey ve bir artık olmasıdır. Bunu şimdilik kabul edelim; ileride bunun hakkında ayrıca gösterilecektir. Dişilerde de aybaşı kanı ve dölü bıraktıkları yer aynı şekildedir; bunlar da ileride belirlenecek. Şimdilik yalnız dişilerde aybaşı kanının da bir artık olduğu kabul edilsin. Aybaşı kanı ve meni tabiatça yaştır; dolayısıyla aynı ve benzer şeylerin bu parçalardan salgılanması akla uygundur. Bu parçaların içte nasıl olduğu, tohumla ve gebelikle ilgili parçaların nasıl farklılaştığı Hayvanlar Tarihi'nden ve Anatomiler'den açıktır; oluş üzerine yazılanlarda da ileride söylenecektir.

s128

αἴτιον δʼ ὅτι τούτοις ἡ αὔξησις ἐπὶ τὸ ἄνω τοῦ σώματός ἐστιν. ὥσθʼ ὅπου συλλογὴ καὶ περιουσία γίνεται τοῦ περιττώματος καὶ αἵματος (οὗτος δʼ ὁ τόπος ἐστὶν ὁ κάτω καὶ περὶ τὰς ἐκροάς), ἐνταῦθα ἐποίησεν ἡ φύσις τοὺς μαστούς· ὅπου γὰρ κίνησις γίνεται τῆς τροφῆς, ἐντεῦθεν καὶ λαβεῖν ἐστὶν αὐτοῖς δυνατόν. ἄνθρωπος μὲν οὖν καὶ ὁ θῆλυς καὶ ὁ ἄρρην ἔχει μαστούς, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ἔνια τῶν ἀρρένων οὐκ ἔχει, οἷον ἵπποι οἱ μὲν οὐκ ἔχουσιν οἱ δʼ ἔχουσιν, ὅσοι ἐοίκασι τῇ μητρί. καὶ περὲ μὲν μαστῶν εἴρηται, μετὰ δὲ τὸ στῆθος ὁ περὶ τὴν κοιλίαν ἐστὶ τόπος, ἀσύγκλειστος ταῖς πλευραῖς διὰ τὴν εἰρημένην ἔμπροσθεν αἰτίαν, ὅπως μὴ ἐμποδί ξωσι μήτε τὴν ἀνοίδησιν τῆς τροφῆς, ἣν ἀναγκαῖον συμβαίνειν θερμαινομένης αὐτῆς, μήτε τὰς ὑστέρας τὰς περὶ τὴν κύησιν. τέλος δὲ τοῦ καλουμένου θώρακός ἐστι τὰ μόρια τὰ περὶ τὴν τῆς περιττήσεως ἔξοδον, τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς ὑγρᾶς. καταχρῆται δʼ ἡ φύσις τῷ αὐτῷ μορίῳ ἐπί τε τὴν τῆς ὑγρᾶς ἔξοδον περιττώσεως καὶ περὶ τὴν ὀχείαν, ὁμοίως ἔν τε τοῖς θήλεσι καὶ τῶν ἀρρένων, ἔξω τινῶν ὀλίγων πᾶσι τοῖς ἐναίμοις, ἐν δὲ τοῖς ζῳοτόκοις πᾶσιν. αἴτιον δʼ ὅτι ἡ γονὴ ὑγρόν ἐστί τι καὶ περίττωμα· τοῦτο δὲ νῦν μὲν ὑποκείσθω, ὕστερον δὲ δειχθήσεται περὶ αὐτοῦ. τὸν αὐτον δὲ τρόπον καὶ ἐν τοῖς θήλεσι τά τε καταμήνια, καὶ ᾗ προΐενται τὴν γονήν· διορισθήσεται δὲ καὶ περὶ τούτων ὕστερον, νῦν δʼ ὑποκείσθω μόνον ὅτι περίττωμα καὶ τὰ καταμήνια τοῖς θήλεσιν· ὑγρὰ δὲ τὴν φύσιν τὰ καταμήνια καὶ ἡ γονή, ὥστε τῶν αὐτῶν καὶ τῶν ὁμοίων εἰς ταῦτα τὰ μόρια τὴν ἔκκρισιν εἶναι κατὰ λόγον ἐστίν. ἐντὸς δὲ πῶς ἔχει, καὶ πῇ διαφέρουσι τά τε περὶ τὸ σπέρμα

s129Bu parçaların şekillerinin de işlerine göre zorunlulukla böyle olduğu açıktır.

s129

καὶ τὰ περὶ τὴν κύησιν, ἔκ τε τῆς ἱστορίας τῆς περὶ τὰ ζῷα φανερὸν καὶ τῶν ἀνατομῶν, καὶ ὕστερον λεχθήσεται ἐν τοῖς περὶ γενέσεως. ὅτι δʼ ἔχει καὶ τὰ σχήματα τῶν μορίων τούτων πρὸς τὴν ἐργασίαν ἀναγκαίως, οὐκ ἄδηλον.

4.10.32Erkeklerin organı vücut farklılıklarına göre farklılık gösterir; çünkü hepsinin tabiatı aynı derecede kirişli değildir. Ayrıca parçalar içinde yalnız bu, hastalıklı bir değişiklik olmadan büyüyüp küçülebilir. Bunlardan büyüme çiftleşmeye, küçülme vücudun geri kalanının ihtiyacına yarar; çünkü hep aynı hâlde olsaydı engel olurdu.

4.10.32

ἔχει δὲ διαφορὰς τὸ τῶν 32 ἀρρένων ὄργανον κατὰ τὰς τοῦ σώματος διαφοράς. οὐ γὰρ ὁμοίως ἅπαντα νευρώδη τὴν φύσιν ἐστίν. ἔτι δὲ μόνον τοῦτο τῶν μορίων ἄνευ νοσερᾶς μεταβολῆς αὔξησιν ἔχει καὶ ταπείνωσιν· τούτων γὰρ τὸ μὲν χρήσιμον πρὸς τὸν συνδυασμόν, τὸ δὲ πρὸς τὴν τοῦ ἄλλου σώματος χρείαν· ἀεὶ γὰρ ὁμοίως ἔχοντα ἐνεπόδιζεν ἄν.

4.10.33Bu parça tabiatça, her iki durum da mümkün olacak şekilde oluşmuştur: bir kısmı kirişli, bir kısmı kıkırdaklıdır; bu yüzden hem büzülebilir hem uzayabilir ve hava alabilir. Dört ayaklıların dişilerinin hepsi geriye doğru işer, çünkü çiftleşme için konumun böyle olması onlara faydalıdır. Erkeklerden ise geriye işeyen azdır: vaşak, aslan, deve, tavşan gibi. Tek tırnaklılardan geriye işeyen hiç yoktur.

4.10.33

συνέστηκε δὲ τὴν φύσιν ἐκ τοιούτων 33 τὸ μόριον τοῦτο ὥστε δύνασθαι ταῦτ᾿ ἀμφότερα συμβαίνειν· τὸ μὲν γὰρ ἔχει νευρῶδες τὸ δὲ χονδρῶδες, διόπερ συνιέναι τε δύναται καὶ ἔκτασιν ἔχειν καὶ πνεύματός ἐστι δεκτικόν. τὰ μὲν οὖν θή λεα τῶν τετραπόδων πάντʼ ἐστὶν ὀπισθουρητικὰ διὰ τὸ πρὸς τὴν ὀχείαν οὕτως εἶναι αὐτοῖς χρησίμην τὴν θέσιν, τῶν δʼ ἀρρένων ὀλίγα ἐστὶν ὀπισθουρητικά, οἷον λύγξ, λέων, κάμηλος, δασύπους· μώνυχον δʼ οὐδέν ἐστιν ὀπισθουρητικὸν.

4.10.34Arka parçalar ve bacaklarla ilgili kısımlar insanlarda dört ayaklılara göre kendine özgüdür. Hemen hepsinin kuyruğu vardır, yalnız canlı doğuranların değil, yumurtlayanların da; bu parça büyük olmasa bile, bir işaret olarak da olsa küçük bir çıkıntı taşırlar.

4.10.34

τὰ δʼ ὄπισθεν 34 καὶ τὰ περὶ τὰ σκέλη τοῖς ἀνθρώποις ἰδίως ἔχει πρὸς τὰ τετράποδα. κέρκον δʼ ἔχει πάντα σχεδόν, οὐ μόνον τὰ ζῳοτόκα ἀλλὰ καὶ τὰ ᾠοτόκα· καὶ γὰρ ἂν μὴ μέγεθος αὐτοῖς ἔχον ᾖ τοῦτο τὸ μόριον, ἀλλὰ ⟨σημείου⟩ γʼ ἕνεκεν ἔχουσί τινα στόλον.

4.10.35İnsan kuyruksuzdur, ama kalçası vardır; dört ayaklıların hiçbirinin kalçası yoktur. Ayrıca insanın bacakları, hem uylukları hem baldırları etlidir; ötekilerin hepsininki ise etsizdir; yalnız canlı doğuranlarınki değil, genel olarak bacağı olan bütün hayvanlarınki: kirişli, kemikli ve dikenimsidir.

4.10.35

ὁ δ᾿ ἄνθρωπος 35 ἄκερκον μέν ἐστιν, ἰσχία δʼ ἔχει, τῶν δὲ τετραπόδων οὐδέν. ἔτι δὲ καὶ τὰ σκέλη ὁ μὲν ἄνθρωπος σαρκώδη καὶ μηροὺς καὶ κνήμας, τὰ δʼ ἄλλα πάντʼ ἄσαρκα ἔχει, οὐ μόνον τὰ ζῳοτόκα ἀλλʼ ὅλως ὅσα σκέλη ἔχει τῶν ζῴων· νευρώδη γὰρ ἔχει καὶ ὀστώδη καὶ ἀκανθώδη.

4.10.36Bunların hemen hepsinin tek bir sebebi vardır: hayvanlar içinde yalnız insan dik durur. Tabiat, insan üst kısımlarını hafif olduğu için kolayca taşısın diye, cisimli kısmı üstten almış, ağırlığı alta eklemiştir; bu yüzden kalçaları, uylukları ve baldırları etli yapmıştır.

4.10.36

τούτων δʼ αἰτία μία τίς ἐστιν ὡς 36 εἰπεῖν ἀπάντων, διότι μόνον ἐστὶν ὀρθὸν τῶν ζῴων ἄνθρωπος. ἵνʼ οὖν φέρῃ ῥᾳδίως τἄυω κοῦφα ὄντα, ἀφελοῦσα τὸ σωματῶδες ἀπὸ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω τὸ βάρος ἡ φύσις προσέθηκεν· διόπερ τὰ ἰσχία σαρκώδη ἐποίησε καὶ μηροὺς καὶ γαστροκνημίας.

4.10.37Tabiat aynı zamanda kalçaları dinlenmeye de elverişli yapmıştır. Dört ayaklılar için ayakta durmak yorucu değildir, sürekli ayakta dururken yorulmazlar (dört dayanağın üstünde durdukları için adeta yatıyor gibidirler); insanlar içinse dik durup kalmak kolay değildir, vücut dinlenmeye ve oturmaya muhtaçtır.

4.10.37

ἅμα 15 δὲ τήν τε τῶν ἰσχίων φύσιν καὶ πρὸς τὰς ἀναπαύσεις ἀπέδωκε χρήσιμον· τοῖς μὲν γὰρ τετράποσιν ἄκοπον τὸ ἑστάναι, καὶ οὐ κάμνουσι τοῦτο ποιοῦντα συνεχῶς (ὥσπερ γὰρ κατακείμενα διατελεῖ ὑποκειμένων τεττάρων ἐρεισμάτων), τοῖς δʼ ἀνθρώποις οὐ ῥᾴδιον ὀρθῶς ἑστῶσι διαμένειν, ἀλλὰ δεῖται τὸ σῶμα ἀναπαύσεως καὶ καθέδρας.

4.10.38İnsanın kalçaları ve etli bacakları söylenen sebepten ötürüdür; kuyruksuz olması da bu yüzdendir (çünkü oraya gidecek besin bu parçalara harcanır; kalçası olduğu için de kuyruğa zorunlu bir ihtiyaç kalmamıştır). Dört ayaklılarda ve öteki hayvanlarda ise tersidir: cücemsi oldukları için bütün ağırlık ve cisimlilik alttan alınmış, üste yüklenmiştir; bu yüzden kalçasızdırlar ve bacakları serttir.

4.10.38

38 ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος ἰσχία τʼ ἔχει καὶ τὰ σκέλη σαρκώδη διὰ τὴν εἰρημένην αἰτιαν, καὶ διὰ ταῦτα ἄκερκον (ἥ τε γὰρ ἐκεῖ τροφὴ πορευομένη εἰς ταῦτα ἀναλίσκεται, καὶ διὰ τὸ ἔχειν ἰσχία ἀφῄρηται ἡ τῆς οὐρᾶς ἀναγκαία χρῆσις), τὰ δὲ τετράποδα καὶ τἆλλα ζῷα ἐξ ἐναντίας· νανώδεσι γὰρ οὖσι πρὸς τὸ ἄνω τὸ βάρος καὶ τὸ σωματῶδες ἐπίκειται πᾶν, ἀφῃρημένον ἀπὸ τῶν κάτωθεν· διόπερ ἀνίσχια καὶ σκληρὰ τὰ σκέλη ἔχουσιν.

4.10.39Tabiat, artığın çıkışına hizmet eden parça korunsun ve örtülsün diye, bacaklara giden besinden alıp onlara kuyruk denen şeyi vermiştir. Maymun ise biçimce iki tarafa da yakın olduğundan, hem ikisinden de hem hiçbirinden olmadığından, ne kuyruğu ne kalçası vardır: iki ayaklı olduğu için kuyruğu, dört ayaklı olduğu için kalçası yoktur.

4.10.39

39 ὅπως δʼ ἐν φυλακῇ καὶ σκέπῃ ᾖ τὸ λειτουργοῦν μόριον τὴν ἔξοδον τοῦ περιττώματος, τὴν καλουμένην οὐρὰν καὶ κέρκον αὐτοῖς ἀπέδωκεν ἡ φύσις, ἀφελο μένη τῆς εἰς τὰ σκέλη γινομένης τροφῆς. ὁ δὲ πίθηκος διὰ τὸ τὴν μορφὴν ἐπαμφοτερίζειν καὶ μηδετέρων τʼ εἶναι καὶ ἀμφοτέρων, διὰ τοῦτʼ οὔτʼ οὐρὰν ἔχει οὔτʼ ἰσχία, ὡς μὲν δίπους ὢν οὐράν, ὡς δὲ τετράπους ἰσχία.

4.10.40Kuyruk denen şeylerin birçok farklılığı vardır; tabiat bunları da yalnız oturağı korumak ve örtmek için değil, sahiplerinin faydası ve kullanımı için de kullanır. Dört ayaklılarda ayaklar farklıdır: bazıları tek tırnaklı, bazıları çift tırnaklı, bazıları çok parmaklıdır. Tek tırnaklı olanlar, büyüklükleri ve bol topraksı maddeleri yüzünden bu maddeyi boynuz ve diş yerine tırnağın tabiatına ayıranlardır; madde bol olduğu için de birçok tırnak yerine tek bir tırnak, yani toynak vardır.

4.10.40

40 τῶν δὲ καλουμένων κέρκων δια φοραί τʼ εἰσὶ πλείους καὶ ἡ φύσις παρακαταχρῆται καὶ ἐπὶ τούτων, οὐ μόνον πρὸς φυλακὴν καὶ σκέπην τῆς ἕδρας, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὠφέλειαν καὶ χρῆσιν τοῖς ἔχουσιν. οἱ δὲ πόδες τοῖς μὲν τετράποσι διαφέροουσιν· τὰ μὲν γὰρ μώνυχα αὐτῶν ἐστὶ τὰ δὲ διχηλὰ τὰ δὲ πολυσχιδῆ, μώνυχα μὲν ὅσοις διὰ μέγεθος καὶ τὸ πολὺ γεῶδες ἔχειν ἀντὶ κεράτων καὶ ὀδόντων εἰς τὴν τσῦ ὄνυχος φύσιν τὸ τοιοῦτον μόριον ἔλαβεν ἀπόκρισιν, καὶ διὰ πλῆθος ἀντὶ πλειόνων ὁνύχων εἷς ὄνυξ ἡ ὁπλή ἐστιν.

4.10.41Bu yüzden genel olarak aşık kemikleri de yoktur; çünkü aşık kemiği bulununca arka bacağın büküm yeri daha zor hareket eder. Tek açılı olanlar çok açılı olanlardan daha çabuk açılıp kapanır; aşık kemiği ise bir çivi gibi, iki kemik arasına adeta yabancı bir uzuv olarak sokulmuştur: ağırlık yapar, ama basışı daha güvenli kılar.

4.10.41

καὶ ἀστράγαλον δὲ διὰ τοῦτο 41 οὐκ ἔχουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰπεῖν, διὰ τὸ δυσκινητοτέραν εἶναι τὴν καμπὴν τοῦ ὄπισθεν σκέλους ἀστραγάλου ἐνόντος· θᾶττον γὰρ ἀνοίγεται καὶ κλείεται τὰ μίαν ἔχοντα γωνίαν ἢ πλείους, ὁ δʼ ἀστράγαλος γόμφος ὢν ὥσπερ ἀλλότριον κῶλον ἐμβέβληται τοῖς δυσί, βάρος μὲν παρέχον, ποιοῦν δʼ ἀσφαλεστέραν τὴν βάσιν.

4.10.42Aşık kemiği olan hayvanlarda bu kemiğin ön bacaklarda değil de arka bacaklarda olmasının sebebi budur: önde giden kısımlar hafif ve kolay bükülür olmalı, güvenlik ve gerginlik ise arka bacaklarda bulunmalıdır. Ayrıca aşık kemiği savunmada darbeyi daha ağır kılar; böyle hayvanlar da canlarını sıkanı tekmeleyerek arka bacaklarını kullanır.

4.10.42

διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ἐμπροσθίοις 42 οὐκ ἔχουσιν ἀστράγαλον τὰ ἔχοντα ἀστράγαλον, ἀλλʼ ἐν τοῖς ὄπισθεν, ὅτι δεῖ ἐλαφρὰ εἶναι τὰ ἡγούμενα καὶ εὔκαμπτα, τὸ δʼ ἀσφαλὲς καὶ τὴν τάσιν ἐν τοῖς ὄπισθεν. ἔτι δὲ πρὸς τὸ ἀμύνεσθαι ἐμ βριθεστέραν ποιεῖ τὴν πληγήν· τὰ δὲ τοιαύτα τοῖς ὄπισθεν χρῆται κώλοις, λακτίζοντα τὸ λυποῦν.

4.10.43Çift tırnaklıların aşık kemiği vardır (çünkü arka kısımları daha hafiftir); aşık kemikleri olduğu için tek tırnaklı da değildirler, sanki ayakta eksik kalan kemik maddesi büküm yerinde kalmıştır. Çok parmaklıların aşık kemiği yoktur; olsaydı çok parmaklı olmazlardı, ayak ancak aşık kemiğinin kapladığı genişlik kadar bölünürdü. Bu yüzden aşık kemiği olanların çoğu çift tırnaklıdır.

4.10.43

τὰ δὲ διχηλὰ ἔχει ἀστράγαλον (κουφότερα γὰρ τὰ ὄπισθεν), καὶ διὰ τὸ ἔχειν ἀστράγαλον καὶ οὐ μώνυχά ἐστιν, ὡς τὸ ἐκλεῖπον ὀστῶδες ἐκ τοῦ ποδὸς ἐν τῇ κάμ ψει μένον. τὰ δὲ πολυδάκτυλα οὐκ ἔχει ἀστράγαλον· οὐ γὰρ ἂν ἦν πολυδάκτυλα, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐσχίζετο τὸ πλάτος ὅσον ἐπέχει ὁ ἀστράγαλος. διὸ καὶ τῶν ἐχόντων αὐτὸν τὰ πλείω διχηλά.

4.10.44İnsanın ayakları, büyüklüğüne oranla hayvanlarınkinin en büyüğüdür; bu makuldür, çünkü dik duran yalnız odur: bütün vücut ağırlığını taşıyacak olan iki ayağın uzun ve geniş olması gerekir. Parmakların büyüklüğü de ayaklarda ve ellerde, makul olarak, terstir. Ellerin işi kavramak ve sıkmaktır, bu yüzden parmakların uzun olması gerekir (el, bükülen kısmıyla kavrar); ayakların işi ise güvenle basmaktır; bu yüzden ayağın bölünmemiş kısmının parmakların işini gördüğünü düşünmek gerekir.

4.10.44

ὁ δʼ ἄνθρωπος πόδας μεγίστους 44 ἔχει τῶν ζῴων ὡς κατὰ μέγεθος, εὐλόγως· μόνον γὰρ ἕστηκεν ὀρθόν, ὥστε τοὺς μέλλοντας δύʼ ὄντας ἕξειν πᾶν τὸ τοῦ σώματος βάρος δεῖ μῆκος ἔχειν καὶ πλάτος. καὶ τὸ τῶν δακτύλων δὴ μέγεθος ἐναντίως ἔχει ἐπί τε τῶν ποδῶν καὶ τῶν χειρῶν κατὰ λόγον· τῶν μὲν γὰρ τὸ λαμβάνειν ἔργον καὶ πιέζειν, ὥστε δεῖ μακροὺς ἔχειν (τῷ γὰρ καμπτομένῳ μέρει περιλαμβάνει ἡ χείρ), τῶν δὲ τὸ βεβηκέναι ἀσφαλῶς, ὥστε τοῦτο δεῖ τὸ μόριον εἶναι νομίζειν τὸ ἄσχιστον τοῦ ποδὸς τῶν δακτύλων.

4.10.45Ayağın ucunun bölünmüş olması bölünmemiş olmasından daha iyidir; çünkü bölünmemiş olsaydı bir parça acı çekince bütün ayak birlikte acı çekerdi, parmaklara bölünmüş olunca ise bu aynı şekilde olmaz.

4.10.45

45 ἐσχίσθαι δὲ βέλτιον ἄσχιστον εἶναι τὸ ἔσχατον· ἅπαν γὰρ ἂν συμπαθὲς ἦν ἑνὸς μορίου πονήσαντος, ἐσχισμένων δʼ εἰς δακτύλους τοῦτʼ οὐ συμβαίνει ὁμοίως.

4.10.46Ayrıca parmaklar kısa olunca daha az zarar görür. Bu yüzden insanların ayakları parmaklara bölünmüştür, ama parmakları uzun değildir. Tırnaklar da aynı sebeple ellerde olduğu gibi ayaklarda da vardır; çünkü uçlar zayıf oldukları için en çok korunmaya muhtaçtır.

4.10.46

46 ἔτι δὲ καὶ βραχεῖς ὄντες ἧττον συμβλάπτοιντο· διὸ πολυσχιδεῖς οἱ πόδες τῶν ἀνθρώπων, οὐ μακροδάκτυλοι δʼ εἰσίν. τὸ δὲ τῶν ὀνύχων γένος διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν καὶ ἐπὶ τῶν χειρῶν ἔχουσιν· δεῖ γὰρ σκεπεσθαι τὰ ἀκρωτήρια μάλιστα διὰ τὴν ἀσθένειαν.

4.11.111. Bölüm

Kanlı, canlı doğuran ve karada yürüyen hayvanlar hakkında hemen her şey söylendi. Kanlı ama yumurtlayan hayvanların bazıları dört ayaklı, bazıları ayaksızdır. Ayaksız olan tek bir cins vardır: yılanlar. Ayaksızlıklarının sebebi Hayvanların Yürüyüşü Üzerine yazdıklarımızda belirlenmiştir. Ötekiler biçimce dört ayaklı ve canlı doğuranlara çok benzer.

4.11.1

11 Περὶ μὲν οὖν τῶν ἐναίμων ζῴων καὶ ζῳοτόκων καὶ πεζῶν εἴρηται σχεδὸν περὶ πάντων· τῶν δʼ ἐναίμων ζῴων ᾠοτόκων δὲ τὰ μέν ἐστι τετράποδα τὰ δʼ ἄποδα. τοιοῦτον δʼ ἓν μόνον γένος ἐστὶν ἅπουν, τὸ τῶν ὄφεων· ἡ δʼ αἰτία τῆς ἀποδίας αὐτῶν εἴρηται ἐν τοῖς περὶ τῆς πορείας τῶν ζῴων διωρισμένοις. τὰ δʼ ἄλλα παραπγησίαν ἔχει τὴν μορφὴν τοῖς τετράποσι καὶ ζῳοτόκοις.

4.11.2Bu hayvanların başı ve başındaki parçalar öteki kanlı hayvanlarınkiyle aynı sebeplerden ötürüdür; ağızlarında dil de vardır, nehir timsahı hariç: onun dili yokmuş gibi görünür, yalnız dilin yeri vardır.

4.11.2

ἔχει δὲ τὰ ζῷα ταῦτα κεφαλὴν μὲν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ μόρια διὰ τὰς αὐτὰς αἰτίας τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐναίμοις ζῴοις, καὶ γλῶτταν ἐν τῷ στόματι πλὴν τοῦ ποταμίου κροκοδείλου· οὗτος δʼ οὐκ ἂν δόξειεν ἔχειν, ἀλλὰ τὴν χώραν μόνον.

4.11.3Sebebi, timsahın bir bakıma hem karada hem suda yaşamasıdır: karada yaşadığı için dilin yeri vardır, suda yaşadığı için dilsizdir. Çünkü balıkların, daha önce söylendiği gibi, bazılarının ağızları iyice açılmadıkça dili yokmuş gibi görünür, bazılarınınki ise eklemsizdir.

4.11.3

3 αἴτίον δʼ ὅτι τρόπον μέν τινα ἅμα χερσαῖος καὶ ἔνυδρός ἐστιν· διὰ μὲν οὖν τὸ χερσαῖος εἶναι ἔχει χώραν γλώττης, διὰ δὲ τὸ ἕνυδρος ἄγλωττος. οἱ γὰρ ἐχθύες, καθάπερ εἴρηται πρότερον, οἱ μὲν οὐ δοκοῦσιν ἔχειν, ἂν μὴ σφόδρα ἀνακλίνῃ τις, οἱ δʼ ἀδιάρθρωτον ἔχουσιν.

4.11.4Sebebi, bunların dile pek ihtiyacı olmamasıdır; çünkü çiğneyemez ve önceden tadamazlar, bunların hepsinde besinin hissi ve hazzı yutma sırasında meydana gelir. Dil tatların hissini sağlar; yiyeceklerin hazzı ise yutulup inerken olur: yağlı, sıcak ve bu türden yiyecekleri yutarken hissederler.

4.11.4

4 αἴττιον δʼ ὅτι ὀλίγη ἦν χρεία τούτοις τῆς γλώττης διὰ τὸ μὴ ἐνδέχεσθαι μασᾶσθαι μηδὲ προγεύεσθαι, ἀλλ᾿ ἐν τῇ καταπόσει γίνεσθαι τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν ἡδονὴν πάσι τούτοις τῆς τροφῆς. ἡ μὲν γὰρ γλῶττα τῶν χυμῶν ποιεῖ τὴν αἴσθησιν, τῶν δὲ ἐδεστῶν ἐν τῇ καθόδῳ ἡ ἡδονή· καταπινομένων γὰρ αἰσθάνονται τῶν λιπαρῶν καὶ θερμῶν καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων.

4.11.5Canlı doğuranlarda da bu his vardır; katıkların ve yiyeceklerin çoğundan alınan zevk de yutma sırasında, yemek borusunun gerilmesiyle olur. Bu yüzden içeceklere ve tatlara karşı nefsine hâkim olamayanlarla katığa ve yemeğe karşı nefsine hâkim olamayanlar aynı kimseler değildir. Öteki hayvanlarda tat alma hissi de vardır; bunlarda ise adeta yalnız öteki his vardır.

4.11.5

ἔχει 5 μὲν οὖν καὶ τὰ ζῳοτόκα ταύτην τὴν αἴσθησιν, καὶ σχεδὸν τῶν πλείστων ὄψων καὶ ἐδεστῶν ἐν τῇ καταπόσει τῇ τάσει τοῦ οἰσοφάγου γίνεται ἡ χάρις. διὸ οὐχ οἱ αὐτοὶ περὶ τὰ πόματα καὶ τοὺς χυμοὺς ἀκρατεῖς εἰσὶ καὶ τὰ ὄ ψα καὶ τὴν ἐδωδήν, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἄλλοις ζῴοις καὶ ἡ κατὰ τὴν γεῦσιν ὑπάρχει αἴσθησις, ἐκείνοις δʼ ὡσπερανεὶ ἡ ἑτέρα.

4.11.6Dört ayaklı yumurtlayanlardan kertenkeleler, yılanlar gibi, çatal dillidir ve dillerinin ucu, daha önce söylendiği gibi, kıl gibi incedir. Fokların da dili çatallıdır. Bu yüzden bütün bu hayvanlar oburdur. Dört ayaklı yumurtlayanlar da balıklar gibi testere dişlidir. Bütün duyu organları öteki hayvanlarınki gibidir: koku için burun delikleri, görme için gözler, işitme için kulaklar; ancak kulakları, kuşlarınki gibi, dışa çıkık değildir, yalnız kanalları vardır.

4.11.6

τῶν δὲ τετραπόδων 6 καὶ ᾠοτόκων οἱ σαῦροι, ὥσπερ οἱ ὄφεις, δικρόαν ἔχουσι τὴν γλῶτταν καὶ ἐπʼ ἄκρου τριχώδη πάμπαν, καθάπερ εἴρηται πρότερον. ἔχουσι δὲ καὶ αί φῶκαιδικρόαν τὴν γλῶτταν· διὸ καὶ ⟨λίχνα⟩ πάντα τὰ ζῷά ἐστι ταῦτα. ἔστι δὲ καὶ καρχαρόδοντα τὰ τετράποδα τῶν ᾠοτόκων, ὥσπερ οἱ ίχθύες. τὰ δʼ αἰσθητήρια πάντα ὁμοίως ἔχουσι τοῖς ἄλίοις ζῴοις, οἷον τῆς ὀσφρήσεως μυκτῆρας καὶ ὄψεως ὀφθαλμοὺς καὶ ἀκοῆς ὦτα, πλὴν οὐκ ἐπανεστηκότα, καθάπερ οὐδʼ οἱ ὄρνιθες, ἀλλὰ τὸν πόρον μόνον.

4.11.7Her ikisinde de bunun sebebi derinin sertliğidir: kuşlar tüylüdür, bunların hepsi ise boynuzsu pullarla örtülüdür. Bu pul (pholis) yerce balık pulu gibidir, ama tabiatça daha serttir. Bu kaplumbağalarda, büyük yılanlarda ve nehir timsahlarında açıktır; çünkü tabiatları böyle olduğu için pulları kemiklerden daha sağlam olur. Bu hayvanların da kuşlar gibi üst göz kapağı yoktur; kuşlarda söylenen sebeple alt göz kapağıyla gözlerini kapatırlar.

4.11.7

αἴτιον 7 δʼ ἀμφοτέροις ἡ τοῦ δέρματος σκληρότης· τὰ μὲν γὰρ πτερωτὰ αὐτῶν ἐστί, ταῦτα δὲ πάντα φολιδωτά, ἔστι δʼ ἡ φολὶς ὅμοιον χώρᾳ λεπίδος, φύσει δὲ σκληρότερον. δηλοῖ δʼ ἐπὶ τῶν χελωνῶν τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων ὄφεων καὶ τάν ποταμίων κροκοδείλων· ἰσχυρότεραι γὰρ γίνονται τῶν ὀστῶν ὡς οὖσαι τοιαῦται τὴν φύσιν. οὐκ ἔχουσι δὲ τὰ ζῷα ταῦτα τὴν ἄνω βλεφαρίδα, ὥσπερ οὐδʼ οἱ ὄρυιθες, ἀλλὰ τῇ κάτω μύουσι διὰ τὴν αἰτίαν τὴν εἰρημένην ἐπ᾿ ἐκείνων.

4.11.8Kuşlardan bazıları göz pınarından çıkan bir zarla göz kırpar; bu hayvanlar ise göz kırpmaz, çünkü gözleri kuşlarınkinden daha serttir. Sebebi, keskin görüşün uçan kuşlara hayatları için daha faydalı olması, bunlara ise daha az faydalı olmasıdır; çünkü bunların hepsi deliklerde yaşar. Baş iki kısma, üst kısım ve alt çeneye ayrıldığından, insan ve dört ayaklı canlı doğuranlar çenelerini hem aşağı yukarı hem yana doğru hareket ettirir; balıklar, kuşlar ve dört ayaklı yumurtlayanlar ise yalnız aşağı yukarı.

4.11.8

τῶν μὲν οὖν ὀρνίθων ἔνιοι καὶ σκαρδαμύττουσιν 8 ὑμένι ἐκ τῶν κανθῶν, ταῦτα δὲ τὰ ζῷα οὐ σκαρδαμύττει· σκληροφθαλμότερα γάρ ἐστι τῶν ὀρνίθων. αἴτιον δʼ ὅτι ἐκείνοις χρησιμωτέρα ἡ ὀξυωπία πτηνοῖς οὖσι πρὸς τὸν βίον, τούτοις δʼ ἧττον· τρωγλόδυτα γὰρ πάντα τὰ τοιαῦτά ἐστιν. εἰς δύο δὲ διῃρημένης τῆς κεφαλῆς, τοῦ τε ἄνω μορίσυ καὶ τῆς σιαγόνος τῆς κάτω, ἄνθρωπος μὲν οὖν καὶ τὰ ζῳοτόκα τάν τετραπόδων καὶ ἄνω καὶ κάτω κινοῦσι τὰς σιαγόνας καὶ εἰς τὸ πλάγιον, οἱ δʼ ἰχθύες καὶ ὄρνιθες καὶ τὰ ᾠοτόκα τῶν τετραπόδων εἰς τὸ ἄνω καὶ κάτω μόνον.

4.11.9Sebebi şudur: aşağı yukarı hareket ısırmaya ve bölmeye, yana doğru hareket ise öğütmeye yarar. Azı dişleri olanlara yana doğru hareket faydalıdır, olmayanlara hiç faydası yoktur; bu yüzden bütün bu hayvanlardan bu hareket esirgenmiştir. Çünkü tabiat gereksiz hiçbir şey yapmaz.

4.11.9

9 αἴτιον δʼ ὅτι ἡ μὲν τοιαύτη κίνησις χρήσιμος εἰς τὸ δακεῖν καὶ διελεῖν, ἡ δʼ εἰς τὸ πλάγιον ἐπὶ τὸ λεαίνειν. τοῖς μὲν οὖν ἔχουσι γομφίους χρήσιμος ἡ εἰς τὸ πλάγιον κίνησις, τοῖς δὲ μὴ ἔχουσιν οὐδὲν χρήσιμος, διόπερ ἀφῄρηται πάντων τῶν τειούτων· οὐδὲν γὰρ ποιεῖ περίεργον ἡ φύσις.

4.11.10Öteki hayvanların hepsi alt çenesini hareket ettirir; yalnız nehir timsahı üst çenesini oynatır. Sebebi, ayaklarının yakalamaya ve tutmaya yaramamasıdır, çünkü pek küçüktürler. Tabiat bu işler için ona ayak yerine ağzı faydalı kılmıştır.

4.11.10

10 τὰ μὲν οὖν ἄλλα πάντα κινεῖ τὴν σιαγόνα τὴν κάτω, ὁ δὲ ποτάμιος κροκόδειλος μόνος τὴν ἄνω. τούτου δʼ αἴτιον ὅτι πρὸς τὸ λαβεῖν καὶ κατασχεῖν ἀχρήστους ἔχει τοὺς πόδας· μικροὶ γάρ εἰσι πάμπαν. πρὸς οὖν ταύτας τὰς χρείας ἀντὶ ποδῶν τὸ στόμα ἡ φύσις χρήσιμον αὐτῷ ἐποίησεν.

4.11.11Tutmak ya da yakalamak için, darbe hangi yönden daha güçlüyse o yönden hareket eden çene daha faydalıdır; darbe ise yukarıdan her zaman aşağıdan olduğundan daha güçlüdür. Hem yakalamak hem ısırmak ağızla yapıldığına, eli ve işe yarar ayakları olmayan bir hayvan için de tutmak daha zorunlu olduğuna göre, timsahlar için alt çeneyi değil üst çeneyi hareket ettirmek daha faydalıdır.

4.11.11

11 πρὸς δὲ τὸ κατασχεῖν ἢ λαβεῖν, ὁποτέρωθεν ἂν ᾖ ἡ πληγὴ ἰσχυρστέρα, ταύτῃ χρηδιμωτέρα κινουμένη ἐστίν· ἡ δὲ πληγὴ ἰσχυροτέρα ἀεὶ ἄνωθεν ἢ κάτωθεν· ἐπεὶ οὖν ἀμφοτέρων μὲν διὰ τοῦ στόματος ἡ χρῆσις, καὶ τοῦ λαβεῖν καὶ τοῦ δακεῖν, ἀναγκαιοτέρα δʼ ἡ τοῦ κατασχεῖν μήτε χεῖρας ἔχοντι μήτε πόδας εὐφυεῖς, χρησιμώτερον τὴν ἄνωθεν κινεῖν σιαγόνα ἢ τὴν κάτωθεν αὐτοῖς.

4.11.12Yengeçler de aynı sebeple kıskaçlarının alt kısmını değil üst kısmını hareket ettirir; çünkü kıskaçları el yerinedir, bu yüzden kıskacın bölmeye değil yakalamaya yaraması gerekir. Bölmek ve ısırmak dişlerin işidir. Yengeçlerde ve ağızlarını suda kullanmadıkları için avlarını acele etmeden yakalayabilen öteki hayvanlarda bu işler ayrılmıştır: ellerle ve ayaklarla yakalar, ağızla böler ve ısırırlar.

4.11.12

διὰ τὸ αὐτὸ δὲ καὶ οἱ καρκίνοι τὸ ἄνωθεν 12 τῆς χηλῆς κινοῦσι μόριον, ἀλλʼ οὐ τὸ κάτωθεν· ἀντὶ χειρὸς γὰρ ἔχουσι τὰς χηλάς, ὥστε πρὸς τὸ λαβεῖν ἀλλʼ οὐ πρὸς τὸ διελεῖν χρήσιμον δεῖ εἶναι τὴν χηλήν. τὸ δὲ διελεῖν καὶ δακεῖν ὀδόντων ἔργον ἐστίν. τοῖς μὲν οὖν καρκίνοις καὶ τοῖς ἄλλοις ὅσκς ἐνδέχεται σχολαίως ποιεῖσθαι τὴν λῆψιν διὰ τὸ μὴ ἐν ὑγρῷ εἶναι τὴν χρῆσιν τοῦ στόματος, διῄρηται, καὶ λαμβάνουσι μὲν χερσὶν ποσί, διαιροῦσι δὲ τῷ στόματι καὶ δάκνουσιν·

4.11.13Timsahlarda ise tabiat, çeneler böyle hareket ettiği için ağzı her iki işe de yarar kılmıştır. Bu türden hayvanların hepsinin, akciğerleri olduğu için boynu da vardır; çünkü havayı uzun bir soluk borusu yoluyla alırlar.

4.11.13

τοῖς δὲ κροκοδείλοις ἐπʼ ἀμφότερα 13 χρήθιμον τὸ στόμα πεποίηκεν ἡ φύσις, κινουμένων οὕτω τῶν σιαγόνων. ἔχουσι δὲ καὶ αὐχένα πάντα τὰ τοιαῦτα διὰ τὸ πλεύμονα ἔχειν· δέχονται γὰρ τὸ πνεῦμα διὰ τῆς ἀρτηρίας μῆκος ἐχούσης.

s135Baş ile omuzlar arasındaki parçaya boyun dendiğine göre, bu hayvanlar içinde boynu olmaya en az benzeyen yılandır; onda olsa olsa boyna karşılık gelen bir şey vardır, tabii bu parçayı sözü edilen uçlarla sınırlamak gerekiyorsa. Yılanların akraba hayvanlara göre kendine özgü bir yanı, vücudun geri kalanı kıpırdamadan başlarını geriye çevirebilmeleridir. Sebebi, yılanın böcekler gibi kıvrılabilir olması, dolayısıyla omurlarının kolay bükülür ve kıkırdaklı olmasıdır. Bu onlarda zorunlulukla, bu sebepten olur; ama daha iyisi için, arkadan gelen saldırılara karşı korunmak için de vardır. Çünkü ayaksız ve uzun olduğundan dönmeye ve arkasını gözetmeye elverişsizdir; başını kaldırıp da çeviremese bunun hiçbir faydası olmazdı.

s135

Διὰ δὲ τὸ κεκλῆσθαι τὸ μεταξύ τῆς κεφαλῆς 1 καὶ ὤμων μόριον αὐχένα, ὁ ὄφις τῶν τοιούτων ἥκιστα δόξειεν ἂν ἔχειν ἀλλἂ τὸ ἀνάλογον τῷ αὐχένι, εἴ γε τοῖς εἰρημένοις ἐσχάτοις δεῖ τοῦτο διορίζειν τὸ μόριον. ἴδιον δὲ ὑπάρχει τοῖς ὄφεσι πρὸς 2 τὰ συγγενῆ τῶν ζῴων τὸ στρέφειν τὴν κεφαλὴν εἰς τὰ ὄπισθεν τοῦ λοιποῦ σώματος ἠρεμοῦντος. αἴτιον 3 δʼ ὅτι καθάπερ τὰ ἔντομα ἑλικτόν ἐστιν, ὥστε εὐκάμπτους ἔχειν καὶ χονδρώδεις τοὺς σπονδύλους. ἐξ 4

s137Bu hayvanların göğse karşılık gelen bir parçası da vardır. Ama ne orada ne vücudun başka yerinde memeleri vardır; kuşların ve balıkların hiçbirinin de yoktur. Sebebi, bunların hiçbirinin sütü olmamasıdır; meme ise sütün haznesi, adeta kabıdır. Ne bunların ne de içlerinde canlı doğurmayan başka herhangi bir hayvanın sütü vardır; çünkü yumurtlarlar ve yumurtada süte benzeyen bir besin oluşur. Bunlar hakkında oluş üzerine yazılanlarda daha açık konuşulacaktır. Kıvrık hayvanların bükülüşü ise daha önce, yürüyüş üzerine yazılanlarda, hepsi için ortaklaşa incelenmiştir. Bunların kuyrukları da vardır, kiminin daha büyük, kiminin daha küçük; bunun sebebini daha önce küllî olarak söyledik. Yumurtlayan ve karada yürüyen hayvanlar içinde eti en az olan bukalemundur, çünkü kanı en az olan odur. Bunun sebebi bu hayvanın psykhē'sinin huyudur: korku yüzünden türlü biçimlere girer; korku da kan azlığından ve sıcaklık eksikliğinden doğan bir soğumadır. Kanlı hayvanlardan ayaksız ve dört ayaklı olanların hangi dış parçaları olduğu ve bunların hangi sebeplerle olduğu hemen hemen söylendi.

s137

ἀνάγκης μὲν οὖν διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν τοῦτο συμβέβηκεν αὐτοῖς, τοῦ δὲ βελτίονος ἕνεκεν πρὸς φυλακὴν τῶν ὄπισθεν βλαπτόντων· ἄπουν γὰρ ὂν καὶ μακρὸν ἀφυές ἐστι πρὸς τὴν στροφήν καὶ τὴν τήρησιν τῶν ὄπισθεν· οὐδὲν γὰρ ὄφελος αἴρειν μέν, στρέφειν δὲ μὴ δύνασθαι τὴν κεφαλήν. ἔχει δὲ ταῦτα 5 τὰ ζῷα καὶ τῷ στήθει ἀνάλογον μόριον. μαστοὺς δʼ οὐκ ἔχουσιν οὔτʼ ἐνταῦθα οὔτʼ ἐν τῷ ἄλλῳ σώματι, ὁμοίως δʼ οὔτʼ ὄρνις οὔτʼ ἰχθὺς οὐδείς. αἴτιον 6 δὲ τὸ μηδὲ γάλα τούτων ἔχειν μηδέν ὁ δὲ μαστὸς ὑποδοχὴ γάλακτός ἐστι καὶ οἷον ἀγγεῖον. γάλα δʼ οὐκ ἔχει οὔτε ταῦτα οὔτʼ ἄλλο οὐδὲν τῶν μὴ ζῳοτοκούντων ἐν αὑτοῖς, διότι ᾠοτοκοῦσιν, ἐν δὲ τῷ ᾠῷ ἡ τροφὴ ἐγγίνεται γαλακτώδης ὑπάρχουσα. σαφέστερον 7 δὲ περὶ αὐτῶν λεχθήσεται ἐν τοῖς περὶ γενέσεως. περὶ δὲ τῆς τῶν καμπύλων κάμψεως ἐν τοῖς περὶ πορείας πρόσθεν ἐπέσκεπται κοινῇ περὶ πάντων. ἔχουσι δὲ καὶ κέρκον, τὰ μὲν μείζω τὰ δʼ ἐλάττω, 8 ὑπὲρ οὐ τὴν αἰτίαν καθόλου πρότερον εἰρήκαμεν. ὁ δὲ χαμαιλέων τῶν ᾠοτόκων καὶ πεζῶν ὀλιγοσαρκότατός 9 ἐστιν, διὰ τὸ ὀλιγαιμότατος εἶναι. τούτου δʼ αἴτιον τὸ ἦθος τοῦ ζῴου τὸ τῆς ψυχῆς· πολύμορφον γὰρ γίνεται διὰ τὸν φόβον, ὁ δὲ φόβος κατάψυξις διʼ ὀλιγαιμότητά ἐστι καὶ ἔνδειαν θερμότητος. περὶ μὲν οὖν 10 τῶν ἐναίμων ζῴων ἀπόδων τε καὶ τετραπόδων, ὅσα μόρια τὰ ἐκτὸς ἔχει καὶ διὰ τίνας αἰτίας, εἴρηται σχεδόν.

s137_212. Bölüm

Kuşlar parçaları bakımından birbirinden daha çok ve daha az oluşla, fazlalık ve eksiklikle ayrılır. Bazıları uzun bacaklı, bazıları kısa bacaklıdır; bazılarının dili geniş, bazılarınınki dardır; öteki parçalarda da öyledir.

s137_2

Οἱ δʼ ὄρνιθες ἀλλήλων μὲν τοῖς μορίοις διαφέρουσι 12 κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ὑπεροχὴν καὶ ἔλλειψιν. οἱ μὲν γὰρ μακροσκελεῖς οἱ δὲ βραχυσκελεῖς 2 εἰσιν αὐτῶν καὶ οἱ μὲν πλατεῖαν ἔχουσι τὴν γλῶτταν οἱ δὲ στενήν· ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων

s139Kendilerine özgü olup birbirlerinden ayrıldıkları parçalar azdır; öteki hayvanlardan ise parçalarının biçimiyle ayrılırlar. Hepsi tüylüdür ve bu onlara ötekilerden ayrı olarak özgüdür. Çünkü hayvanların parçaları ya kıllı ya pullu ya da boynuzsu pullu olur; kuşlar ise tüylüdür. Kuş tüyü yarıklıdır ve biçimce kanadı bütün olan böceklerin kanadına benzemez: onlarınki yarıksız, kuşlarınki yarıklıdır; ayrıca onlarınki sapsız, kuşlarınki saplıdır. Başlarında da ötekilere göre fazladan ve kendilerine özgü bir şey vardır: gaga. Fillerde hortum el yerine, bazı böceklerde dil ağız yerine olduğu gibi, kuşlarda da kemiksi gaga dişlerin ve dudakların yerinedir. Duyu organları hakkında daha önce söylendi. Kuşların boynu da ötekiler gibi tabiatça uzanmıştır, sebebi de boynu olan öteki hayvanlarınkiyle aynıdır. Bazılarının boynu uzun, bazılarınınki kısadır; bu parça çoğunda hemen hemen bacaklara uyar: perde ayaklılar hariç, uzun bacaklıların boynu uzun, kısa bacaklılarınki kısadır. Çünkü uzun bacaklıların boynu kısa olsaydı yerden yiyecek toplamalarına yaramazdı; kısa bacaklılarınki uzun olsaydı da öyle. Ayrıca etoburlarda boyun uzunluğu yaşam tarzlarına aykırı olurdu; çünkü uzun boyun zayıftır, onların hayatı ise güç kullanmaya dayanır. Bu yüzden pençeli kuşların hiçbirinin boynu uzun değildir. Perde ayaklılarla, parmakları ayrık ama yassılaşmış olup perde ayaklılarla aynı cinsten olanların boynu uzundur (çünkü böyle bir boyun sudan besin almaya yarar), bacakları ise yüzmek için kısadır.

s139

μορίων. ίδίᾳ δὲ μόρια ὀλίγα διαφέροντα ἔχουσιν ἀλ- 3 λὴλωον· πρὸς δὲ τὰ ἄλλα ζῷα κατὰ τὴν μορφὴν τῶν μορίων διαφέρουσιν. πτερωτοὶ μὲν οὖν ἅπαντές εἰσιν, καὶ τοῦτʼ ἴδιον ἔχουσι τῶν ἄλλων. τὰ γὰρ μόρια τῶν ζῴων τὰ μὲν τριχωτά ἐστι τὰ δὲ λεπιδωτὰ τὰ δὲ φολιδωτά , οἱ δʼ ὄρνιθες πτερωτοί. τὸ δὲ πτερὸν σχιστὸν καὶ οὐχ ὅμοιον τῷ εἴδει 5 τοῖς ὁλοπτέροις· τεάν μὲν γὰρ ἄσφιστόν ἐστι τῶν δὲ σχίζεται τὸ πτερόν, ἔτι δὲ τὸ μὲν ἄκαυλον τὸ δʼ ἔχει καυλόν. ἔχουσι δὲ καὶ ἐν τῇ κεφαλ ῇ περιττὴν καὶ 6 ἴδιον τὴν τοῦ ῥύγχους φύσιν πρὸς τἆλλα· τοῖς μὲν γὰρ ἐλέφασιν ὁ μυκτὴρ ἀντὶ χειρῶν, τῶν δʼ ἐντόμων ἐνίοις ἡ γλῶττα ἀντὶ στόματος, το ύτων δὲ τὸ ῥύγχος ὄστινον ὂν ἀντὶ ὀδόντων καὶ χειλῶν. περὶ δὲ τῶν αἰσθητηρίων εἴρηται πρότερον. αὐχένα δʼ ἔχει τεταμένον 7 τῇ φύσει, ὥσπερ καὶ τὰ ἄλλα, καὶ διὰ τὴν αὐτην αἰτίαν ἥνπερ καὶ τἆλλα ὅσα ἔχει αὐχένα· τοῦτον δὲ τὰ μὲν μακρὸν τὰ δὲ βραχύν, καὶ σχεδὸν ἀκόλουθον τοῖς πλείστοις κατὰ τὰ σκέλη τοῦτο τὸ μόριον, τὰ 8 μὲν γὰρ μακροσκελῆ μακρὸν τὰ δὲ βραχυσκελῆ βραχὺν ἔχει τὸν αὐχένα, χωρὶς τῶν στεγανοπόδων· τὰ μὲν γὰρ εἰ εἶχε βραχὺν ἐπὶ σκέλεσι μακροῖς, οὐκ ἂν ὑπηρέτει αὐτοῖς ὁ αὐχὴν πρὸς τὴν ἀπὸ τῆς γῆς νομήν, τοῖς δʼ εἰ μακρὸς ἦν ἐπὶ βραχέσιν. ἔτι δὲ 1 τοῖς κρεωφάγοις αὐτῶν ὑπεναντίον ἂν ἦν τὸ μῆκος πρὸς τὸν βίον· ἀσθενὴς γὰρ ὁ μακρὸς αὐχήν, τοῖς δʼ ὁ βίος ἐκ τοῦ κρατεῖν ἐστίν. διόπερ οὐδὲν τῶν γαμψωνύχων τὸν αὐχένα ἔχει μακρόν. τὰ δὲ στεγανόποδα 2 καὶ διῃρημένους μὲν ἔχοντα τοὺς πόδας σεσιμωμένους δὲ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ γένει ὄντα τοῖς στεγανόποσι τὸν μὲν αὐχένα μακρὸν ἔχουσιν, (χρήθιμος γὰρ τοιοῦτος ὢν πρὸς τὴν ἐκ τοῦ ὑγροῦ τροφήν),

s141Gagalar da yaşam tarzlarına göre farklıdır. Bazılarınınki düz, bazılarınınki çengellidir: gagayı yalnız beslenmek için kullananlarınki düz, çiğ et yiyenlerinki çengellidir; çünkü böylesi güç kullanmaya yarar, bunlar da besinlerini hayvanlardan ve çoğu zaman zorla sağlamak zorundadır. Bataklıkta yaşayan ve otla beslenenlerin gagası yassıdır; çünkü böylesi hem kazmaya hem besini koparıp kırpmaya yarar. Bunların bazılarının gagası, boyunları gibi uzundur; çünkü besinlerini derinden alırlar. Bu türden kuşların ve perde ayaklıların çoğu, sudaki bazı küçük hayvanları tam da bu parçayla avlayarak yaşar; böylelerinde boyun adeta balıkçı kamışı, gaga da olta ipi ve iğnesi gibidir. Dört ayaklılarda vücudun karın ve sırt tarafı ile gövde denen kısım kuşlarda tek parça hâlindedir; kollar ve ön bacaklar yerine, onlara özgü bir parça olan, gövdeden ayrı kanatları vardır. Bu yüzden kürek kemiği yerine sırtlarında kanatların uçları bulunur. İnsan gibi iki bacakları vardır, ama bacakları insanınki gibi dışa doğru değil, dört ayaklılarınki gibi içe doğru bükülür; kanatları ise dört ayaklıların ön bacakları gibi dışbükey tarafa doğru bükülür. Kuşun iki ayaklı olması zorunludur; çünkü kuş ousia'sı bakımından kanlıdır ve aynı zamanda kanatlıdır, kanlılar ise dörtten çok noktayla hareket etmez. Öteki karada yürüyen ve yer değiştiren hayvanlarda olduğu gibi kuşlarda da gövdeden ayrı dört parça vardır; ama insanlarda bunlar kollar ve bacaklar, dört ayaklılarda dört bacak, kuşlarda ise ön bacaklar ya da kollar yerine onlara özgü kanatlardır. Çünkü güçleri bu kanatlardadır, uçabilmek de kuşun ousia'sında vardır.

s141

τὰ δὲ σκέλη βραχέα πρὸς τὴν νεῦσιν. διαφέρει δὲ 3 καὶ τὰ ῥύγχη κατὰ τοὺς βίους. τὰ μὲν γὰρ εὐθὺ ἔχει τὰ δὲ γαμψόν· εὐθὺ μὲν ἔχει τὸ ῥύγχος ὅσα τροφῆς χάριν, γαμψὸν δὲ τὰ ὠμοφάγα· ἐπὶ τὸ κρατεῖν γὰρ τὸ τοιοῦτον χρήσιμον, ἀνάγκη δὲ τὴν τροφὴν πορίζεσθαι ἀπὸ τῶν ζῴων, καὶ τὰ πολλὰ βιαζομένοις. ὅσων δʼ ἕλειος ὁ βίος καὶ ποοφάγος, πλατύ τὸ ῥύγχος 4 ἔχουσιν· πρός τε γὰρ τὴν ὄρυξιν χρήσιμον τὸ τοιοῦτον καὶ πρὸς τὴν σπάσιν τῆς τροφῆς καὶ κουράν. ἔνια δὲ τούτων μακρὸν ἔχει τὸ ῥύγχος, καθάπερ 5 καὶ τὸν αὐχένα· τὴν γὰρ τροφὴν λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ βά θους. καὶ σχεδὸν τὰ πολλὰ τῶν τοιούτων καὶ τῶν στεγανοπόδων ἀπλῶς κατὰ τὸ μόριον ταὐτὸ θηρεύοντα ζῇ τῶν ἐν τῷ ὑγρῷ ἔνια ζῳδαρίων· καὶ γίνεται τοῖς τοιούτοις ὁ μὲν αὐχὴν καθάπερ 6 ἁλιευτικὸς ὁ κάλαμος, τὸ δὲ ῥύγχος οἷον ἡ ὁρμιὰ καὶ τὸ ἄγκιστρον. τὰ δʼ ὕπτια τοῦ σώματος καὶ τὰ πρανῆ 7 καὶ τὰ τοῦ καλουμένου θώρακος ἐπὶ τῶν τετραπόδων, οὗτος ὁ τόπος ὁλοφυὴς ἐπὶ τῶν ὀρνίθων ἐστίν, καὶ ἔχουσιν ἀπηρτημένας ἀντὶ τῶν βραχιόνων καὶ τῶν σκελῶν τῶν προσθίων ἴδιον μόριον τὰς πτέρυγας· διόπερ ἀντὶ ὠμοπλάτης ἐπὶ τοῦ νώτου τὰς 1 τελευτὰς τῶν πτερύγων ἔχουσιν. σκέλη δὲ δύο, καθάπερ ἄνθρωπος, κεκαμμένα δὲ καθάπερ τὰ τετράποδα εἴσω, καὶ οὐχ ὥσπερ ἄνθρωπος ἔξω· τἀς δὲ 2 πτέρυγας ἐπὶ τὸ περιφερές, ὥσπερ τὰ πρόσθια σκέλη τῶν τετραπόδων. ἔστι δὲ δίπουν ἐξ ἀνάγκης· τῶν μὲν γὰρ ἐναίμων τὴν οὐσίαν ὁ ὄρνις, ἅμα δὲ καὶ πτερυγωτός· τὰ δʼ ἔναιμα οὐ κινεῖται πλείοσιν ἢ τέτταρσι σημείοις. τὰ μὲν οὖν ἀπηρτημένα μόρια 3 τέτταρα, ὥσπερ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς πεζοῖς καὶ τοῖς πορευτικοῖς, ἔστι καὶ τοῖς ὄρνισιν· ἀλλὰ τοῖς μὲν

s143Bu yüzden onlara geriye zorunlulukla iki ayaklı olmak kalır; böylece kanatlarla birlikte dört noktayla hareket ederler. Hepsinin göğsü sivri ve etlidir: uçmak için sivridir (çünkü geniş göğüsler çok hava ittiklerinden zor hareket eder); etlidir, çünkü sivri olan, örtüsü kalın olmazsa zayıftır. Göğsün altında, dört ayaklılarda ve insanlarda olduğu gibi, artığın çıkışına ve bacakların büküm yerine kadar karın uzanır. Kanatlarla bacaklar arasındaki parçalar bunlardır. Canlı doğan ya da yumurtadan çıkan bütün hayvanların oluşları sırasında göbekleri vardır; ama kuşlar büyüyünce göbek belli olmaz. Sebebi oluş üzerine yazılanlarda açıktır: göbek bağı bağırsakla birleşir, canlı doğuranlardaki gibi damarların bir parçası değildir. Ayrıca kuşlardan iyi uçanların kanatları büyük ve güçlüdür, pençeli ve çiğ et yiyenlerde olduğu gibi; çünkü yaşam tarzları yüzünden iyi uçmaları zorunludur, bu yüzden de tüyleri çok, kanatları büyüktür. Yalnız pençeliler değil, kurtuluşu uçuş hızına bağlı olan ya da hayatı göçebe olan başka kuş cinsleri de iyi uçar. Bazı kuşlar ise iyi uçmaz, ağırdır: hayatı yerde geçen, meyveyle beslenen, suda yüzen ve su çevresinde yaşayanlar. Pençelilerin vücutları tüyleri ve kanatları dışında küçüktür, çünkü besin onlarda silahlara ve savunmaya harcanır; iyi uçamayanların vücutları ise tersine iridir, bu yüzden ağırdırlar.

s143

βραχίονες καὶ σκέλη, τοῖς δὲ τετράποσι σκέλη τέτταρα ὑπάρχει, τοῖς δʼ ὄρνισιν ἀντὶ τῶν προσθίων σκελῶν ἢ βραχιόνων πτέρυγες τὸ ἴδιόν ἐστιν· κατὰ ταύτας γὰρ τονικοί εἰσι, τῷ δʼ ὄρνιθι ἐν τῇ οὐσίᾳ τὸ πτητικόν ἐστιν. ὥστε λείπεται ἐξ ἀνάγκης αὐτοῖς 4 δίποσιν εἶναι· οὕτω γὰρ τέτταρσι σημίοις κινήσονται μετὰ τῶν πτερυγίων. στῆθος δʼ ἔχουσιν ἅπαντες 5 ὀξὺ καὶ σαρκῶδες, ὀξὺ μὲν πρὸς τὴν πτῆσιν, (τὰ γὰρ πλατέα πολύν ἀέρα κινοῦντα δυσκίνητά ἐστι), σαρκῶδεσ δέ, διότι τὸ ὀξύ ἀσθενὲς μὴ πολλὴν ἔχον σκέπην. ὑπὸ δὲ τὸ στῆθος κοιλία μέχρι πρὸς τὴν ἔξοδον 6 τοῦ περιττώματος καὶ τὴν τῶν σκελῶν καμπήν, καθάπερ τοῖς τετράποσι καὶ τοῖς ἀνθρώποις. μεταξυ 7 μὲν οὖν τῶν πτερυγίων καὶ τῶν σκελῶν ταῦτα τὰ μόριά ἐστιν, ὀμφαλὸν δʼ ἐν μὲν τῇ γενέσει πάντα ἔχει ὅσαπερ ζῳοτοκεῖται ᾠοτοκεῖται, τῶν δʼ ὀρνίθων αὐξηθέντων ἄδηλος. ἡ δʼ αἰτία δήλη ἐν τοῖς 8 περὶ τὴν γένεσιν· εἰς γὰρ τὸ ἔντερον ἡ σύμφυσις γίνεται, καὶ οὐχ ὥσπερ τοῖς ζῳοτόκοις τῶν φλεβῶν τιμόριόν ἐστιν. ἔτι τῶν ὀρνίθων οἱ μὲν πτητικοὶ καὶ τὰς πτέρυγας μεγάλας ἔχουσι καὶ ἰσχυράς, οἷον σἱ γαμψώνυχες καὶ ὠμοφάγοι· ἀνάγκη γὰρ πτητικὰ 1 εἶναι διὰ τὸν βίον, ὥστε διὰ τοῦτο πλῆθός τε ἔχουσι πτερῶν καὶ τὰς πτέρυγας μεγάλας. ἔστι δʼ οὐ μόνον 2 τὰ γαμψώνυχα ἀλλὰ καὶ ἄλλα γένη ὀρνίθων πτητικά, ὅσοις ἡ σωτηρία ἐν τῇ ταχυτῆτι τῆς πτήσεως ἢ ἐκτοπιστικὸς ὁ βίος. ἔνια δʼ οὐ πτητικὰ τῶν ὀρνίθων ἐστὶν ἀλλὰ βαρέα, ὅσοις ὁ βίος ἐπίγειος καὶ ἔστι καρποφάγα πλωτὰ καὶ περὶ ὕδωρ βιοτεύουσιν. ἔστι 3 δὲ τὰ μὲν τῶν γαμψωνύχων σώματα μικρὰ ἄνευ τῶν πτερῶν καὶ τῶν πτερύγων, διὰ τὸ ἐνταῦθα ἀναλίσκεσθαι τὴν τροφὴν εἰς τὰ ὅπλα καὶ τὴν βοήθειαν·

s145Ağır kuşların bazılarının kanat yerine savunma olarak bacaklarında mahmuz denen şey vardır. Aynı kuşlar hem mahmuzlu hem pençeli olmaz; sebebi tabiatın gereksiz ve boş hiçbir şey yapmamasıdır. Pençeli ve iyi uçan kuşlar için mahmuzlar işe yaramaz; çünkü mahmuzlar yerdeki dövüşlerde işe yarar, bu yüzden ağır kuşların bazılarında bulunur. Bunlarda ise çengelli tırnaklar yalnız işe yaramaz olmakla kalmaz, yere saplandıkları için zararlı da olur, yürümeye engel olur. Bu yüzden pençelilerin hepsi kötü yürür ve kayaların üstüne konmaz; çünkü tırnaklarının tabiatı her iki işe de aykırıdır. Bu, oluş sırasında zorunlulukla böyle olmuştur. Çünkü vücuttaki topraksı madde dışarı akınca savunmaya yarayan parçalar meydana gelir: yukarı akarsa gaganın sertliğini ya da büyüklüğünü yapar; aşağı akarsa bacaklarda mahmuzları ya da ayaklarda tırnakların büyüklüğünü ve gücünü yapar. Bunların her birini aynı anda hem şurada hem burada yapmaz; çünkü bu artığın tabiatı dağılınca zayıflar. Bazılarında bacakların uzunluğunu yapar. Bazılarında da bunların yerine ayak parmaklarının arasını doldurur. Bu yüzden yüzen kuşların bazıları zorunlulukla düpedüz perde ayaklıdır; bazılarının ise parmakları tek tek ayrıktır, ama her parmağın boyunca kesintisiz bir kürek gibi bir zar yapışıktır. Bunlar zorunlulukla bu sebeplerden olur; ama daha iyisi için, yaşam tarzları uğruna da böyle ayakları vardır: suda yaşadıkları ve kanatları orada işe yaramadığı için ayakları yüzmeye yarasın diye.

s145

τοῖς δὲ μὴ πτητικοῖς τοὐναντίον τὰ σώματα ὀγκώδη, διὸ βαρέα ἐστίν. ἔχουσι δʼ ἔνια τῶν βαρέων βοήθειαν 4 ἀντὶ τῶν πτερύγων τὰ καλούμενα πλῆκτρα ἐπὶ τοῖς σκέλεσιν. ἅμμα δʼ οἱ αὐτοὶ οὐ γίνονται πλῆκτρα ἔχοντες καὶ γαμψώνυχες· αἴτιον δʼ ὅτι οὐδὲν ἡ φύσις ποιεῖ περίεργον οὐδὲ μάταιον. ἔστι δὲ τοῖς γαμψωνύχοις 5 καὶ πτητικοῖς ἄχρηστα τὰ πλῆκτρα· χρήσιμα γάρ ἐστιν ἐν ταῖς πεζαῖς μάχαις, διόπερ ὑπάρχει τῶν βαρέων ἐνίοις· τούτοις δʼ οὐ μόνον ἄχρηστοι 6 ἀλλὰ καὶ βλαβεροὶ οἱ γαμψοὶ ὄνυχες τῷ ἐμπήγνυσθαι, ὑπεναντίοι πρὸς τὴν πορείαν ὄντες· διὸ καὶ τὰ γαμψώνυχα πάντα φαύλως πορεύεται καὶ ἐπὶ ταῖς πέτραις οὐ καθιζάνουσιν· ὑπεναντία γὰρ αὐτοῖς 7 πρὸς ἀμφότερα ἡ τῶν ὀνύχων φύσις. ἐξ ἀνάγκης δὲ τοῦτο περὶ τὴν γένεσιν συμβέβηκεν. τὸ γὰρ γεῶδες ἐν τῷ σώματι ἔξω ῥυὲν χρὴσιμα μόρια γίνεται πρὸς τὴν ἀλκήν· ἄνω μὲν ῥυὲν ῥύγχους ἐποίησε 8 σκληρότητα ἢ μέγεθος, ἂν δὲ κάτω ῥυῇ, πλῆκτρα ἐν τοῖς σκέλεσιν ἢ ἐπὶ τῶν ποδῶν ὀνύχων μέγεθος καὶ ίσχύν. ἅμα δʼ ἄλλοθι καὶ ἄλλοθι ἕκαστα τούτων οὐ 9 ποιεῖ· διασπωμένη γὰρ ἀσθενὴς γίνεται ἡ φύσις τούτου τοῦ περιττώματος. τοῖς δὲ σκελῶν κατασκευάζει μῆκος. ἐνίοις δʼ ἀντὶ τούτων συμπληροῖ τὰ μεταξὺ 1 τῶν ποδῶν· καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκαίως οἱ πλωτοὶ τῶν ῤρνίθων οἱ μὲν ἁπλῶς εἰσὶ στεγανόποδες, οἱ δὲ διῃρημένην μὲν ἔχουσι τὴν καθʼ ἕκαστα τῶν δακτύλων φύσιν, πρὸς ἑκάστῳ δʼ αὐτῶν προσπέφυκεν οἷον πλάτη καθʼ ὅλον συνεχής. ἐξ ἀνάγκης μὲν οὖν ταῦτα 2 συμβαίνει διὰ ταύτας τὰς αἰτίας· ὡς δὲ διὰ τὸ βέλτιον ἔχουσι τοιούτους τοὺς πόδας τοῦ βίου χάριν, ἵνα ζῶντες ἐν ὑγρῷ καὶ τῶν πτερύγων ἀχρείων οὐσῶν τοὺς πόδας χρησίμους ἔχωσι πρὸς τὴν νεῦσιν.

s147Çünkü bu ayaklar onlar için, gemicilere kürekler, balıklara yüzgeçler ne ise odur; bu yüzden balıkların yüzgeçleri, bu kuşların da ayak parmaklarının arası bozulursa artık yüzemezler. Bazı kuşlar uzun bacaklıdır. Sebebi, bunların yaşamının bataklıkta geçmesidir; tabiat da aletleri işe göre yapar, işi aletlere göre değil. Yüzücü olmadıkları için perde ayaklı değildirler, çöken bir zeminde yaşadıkları için de uzun bacaklıdırlar; bazıları da uzun parmaklıdır ve çoğunun parmakları uzun olduğu için parmaklarında daha çok eklem vardır. İyi uçmadıkları, ama hepsi aynı maddeden yapıldıkları için, kuyruk sokumuna gidecek besin bacaklarına harcanmış ve onları büyütmüştür. Bu yüzden uçarken bacaklarını kuyruk sokumu yerine kullanırlar: bacaklarını geriye doğru uzatarak uçarlar; bacaklar ancak böyle işe yarar, başka türlü engel olurdu. Kısa bacaklılar ise bacaklarını karınlarına çekerek uçar; bazılarında ayaklar böyle engel olmaz, pençelilerde de kapmak için işe yarar. Boynu uzun kuşlardan boynu daha kalın olanların hepsi boyunlarını uzatarak, ince ve uzun olanlar ise bükerek uçar; çünkü ince boyun, uzunluğu yüzünden sallanınca kolay kırılır. Bütün kuşların kalça kemiği vardır, ama çok uzun olduğu için öyle görünmez, iki uyluk varmış gibi görünür; çünkü karnın ortasına kadar uzanır. Sebebi bu hayvanın iki ayaklı olup dik durmamasıdır. Kalça kemiği, insanlarda ya da dört ayaklılarda olduğu gibi oturaktan itibaren kısa olsaydı ve bacak hemen ona bitişseydi, kuş ayakta duramazdı. Çünkü insan dik durur, dört ayaklılarda ise ağırlığa karşı ön bacaklar destek olarak altlarına konmuştur.

s147

γίνονται γὰρ ὥσπερ αἱ κῶπαι τοῖς πλέουσι καὶ τὰ πτερύγια τοῖς ἰχθύσιν· διὸ καὶ ἐὰν τῶν μὲν τὰ πτεγύγια σφαλῇ, τῶν δὲ τὰ μεταξὺ τῶν ποδῶν, οὐκέτι νέουσιν. ἕνιοι δὲ μακροσκελεῖς εῖς τῶν ὀρνίθων εἰσίν. 4 αἴτιον δʼ ὅτι ὁ βίος τῶν τοιούτων ἕλειος· τὰ δʼ ὄργανα πρὸς τὸ ἔργον ἡ φύσις ποιεῖ, ἀλλʼ οὐ τὸ ἔργον πρὸς τὰ ὄργανα. διὰ μὲν οὖν τὸ μὴ πλωτὰ εἶναι οὐ 5 στεγανόποδά ἐστι, διὰ δὲ τὸ ἐν ὑπείκοντι εἶναι τὸν βίον μακροσκελῆ· καὶ μακροδάκτυλα δʼ ἔνια αὐτῶν ἐστί· διὰ δὲ τὸ μακροδάκτυλα εἶναι τὰς καμπὰς ἔχουσι πλείους ἐν τοῖς δακτύλοις οἱ πολλοὶ αὐτῶν. ἐπεῖ δʼ οὐ πτητικὰ μέν, ἐκ τῆς δʼ αὐτῆς ὕλης ἐστὶ 6 πάντα, ἡ εἰς τὸ οὐροπύγιον αὐτοῖς τροφὴ εἰς τὰ σκέλη καταναλισκομένη ταῦτα ηὔξησεν. διὸ καὶ ἐν τῇ πτήσει ἀντʼ οὐροπυγίου χρῶνται αὐτοῖς· πέτονται γὰρ ἀποτείνοντες εἰς τὰ ὄπισθεν· σὕτω γὰρ αὐτοῖς χρήσιμα τὰ σκέλη, ἄλλως δʼ ἐμποδίσειεν ἄν. τὰ δὲ 8 βραχυσκελῆ τῇ πρὸς τῇ γαστρὶ ἔχοντα πέτονται· τοῖς μὲν γὰρ αὐτῶν οὐκ ἐμποδίζουσιν οἱ πόδες οὕτω, τοῖς δὲ γαμψωνύχοις καὶ πρὸ ἔργου εἰσὶν εἰς τὴν ἁρπαγήν. τῶν δʼ ἐχόντων ὀρνίθων τὸν αὐχένα μακρὸν σἱ μὲν 9 παχύτερον ἔχοντες πάντες πέτονται ἐκτεταμένῳ τῷ αὐχένι, οἱ δὲ λεπτὸν καὶ μακρὸν ἐπικεκαμμένῳ σειόμενον γὰρ διὰ μῆκος τὸ λεπτὸν εὔθραυστόν ἐστιν. δʼ ἔχουσι μὲν οἱ ὄρνιθες πάντες ᾗ οὐκ ἂν δόξαιεν s1 ἔχειν, ἀλλὰ δύο μηροὺ διὰ τὸ τοῦ ἰσχίου μῆκος· ὑποτέταται γὰρ μέχρι μέσης τῆς γαστρός. αἴτιον 2 δὲ τούτου ὅτι δίπουν ἐστὶ τὸ ζῷον, οὐκ ὀρθόν, ὡς εἴ γε εἶχεν, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἢ τοῖς τετράποσιν, ποσιν, ἀπὸ τῆς ἕδρας βραχὺ τὸ ἰσχίον καὶ εὐθύς τὸ σκέλος ἐχόμενον, οὐκ ἂν ἡδύνατο ὀρθὸν ἑστάναι. ὁ 3 μὲν γὰρ ἅνθρωπος ὀρθόν, τοῖς δὲ τετράποσι σκέλη

s149Kuşlar cücemsi oldukları için dik durmaz; ön bacakları da yoktur, onların yerine kanatları vardır. Tabiat bunun yerine kalça kemiğini uzun yapıp ortaya kadar uzatmış ve destek olarak koymuş, bacakları da oradan altlarına yerleştirmiştir; ağırlık iki yanda dengede dursun da kuş yürüyebilsin ve durabilsin diye. Kuşun dik durmadığı hâlde neden iki ayaklı olduğu söylendi. Bacaklarının etsiz olmasının sebebi de bütün dört ayaklılardakiyle aynıdır; bunu da daha önce söyledik. Perde ayaklılar da ayrık ayaklılar gibi, bütün kuşlar dört parmaklıdır. Libya devekuşunun çift tırnaklı olmasını, kuşlar cinsine aykırı öteki özellikleriyle birlikte, ileride belirlemek gerekir. Bu dört parmağın üçü öndedir, biri de topuk yerine, güvenlik için arkadadır. Uzun bacaklılarda bu arka parmak büyüklük bakımından eksik kalır, krex kuşunda olduğu gibi. Daha çok parmakları yoktur, çünkü bacakları dardır. Ötekilerde parmakların konumu böyledir; boyunburan (iynx) ise yalnız ikisini arkada, ikisini önde taşır. Sebebi, vücudunun ötekilerinki kadar öne eğik olmamasıdır. Bütün kuşların erbezleri vardır, ama içtedir; sebebi hayvanların oluşu üzerine yazılanlarda söylenecektir.

s149

πρόσθια ὑπερήρεισται πρὸς τὸ βάρος. οἱ ὄρνιθες οὐκ ὀρθοὶ μέν εἰσιν ὅτι νανώδεις, σκέλη δʼ ἐμπρόσθπα οὐκ ἔχουσι, πτέρυγας δὲ ἀντʼ αὐτῶν. ἀλλʼ ἀντὶ τούτων ἡ φύσις τὸ ἰσχίον μακρὸν ποιήσασα εἰς μέσον· προθήρεισεν καὶ ἐντεῦθεν τὰ σκέλη ὑπέθηκεν, 5 ἵνα ἰσορρόπου ἔνθεν καὶ ἔνθεν ὄντος τοῦ βάρους δύνηται πορεύεσθαι καὶ μένειν. διʼ ἣν μὲν 6 οὖν αἰτίαν οὐκ ὀρθὸν ὂν δίπουν ἐστίν, εἴρηται· διότι δʼ ἄσαρκα τὰ σκέλη, ἡ αὐτὴ σἰτία καὶ ἐκὶ τῶν τετραπόδων πάντων· αὕτη δʼ εἴρηται πρότερον. τετραδάκτυλοι δʼ εἰσὶ πάντες οἱ ὄρνιθες ὁμοίως οἱ 7 στεγανόποδες τοῖς σχιζόποσιν. περὶ γὰρ τοῦ στρουθοῦ τοῦ Λιβυκσῦ ὕστερον διοριστέον, ὅτι διχηλός, ἅμα τοῖς λοιποῖς ὑπεναντιώμασιν οἷς ἔχει πρὸς τὸ γένος τῶν ὀρνίθων. τούτων οἱ μὲν τρεῖς ἔμπροσθεν, 8 ὁ δʼ εἴς ὄπισθεν πρὸς ἀσφάλειαν ἀντὶ πτέρνης. καὶ ἔτι τῶν μακροσκελῶν ἐλλείπει τοῦτο κατὰ μέγεθος οἷον συμβέβηκεν καὶ ἐπὶ τῆς κρεκός. βούλεται γὰρ ἡ φύσις. πλείους οὐκ ἔχουσι δακτύλους διὰ τὴν στενότητα τοῦ σκέλους. τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις οὕτως ἡ τῶν δακτύλων ἕχει θέσις, ἡ δʼ ἴυγξ δύο μόνον ἔχει τοὺς ὄπισθεν καὶ δύο τοὺς ἔμπροσθεν. αἴτίον δʼ ὅτι ἧττόν ἐσιν αὐτῆς τὸ σῶμα 9 προπετὲς ἐπὶ τὸ πρόσθεν ἢ τὸ τῶν ἄλλων. ὄρχεις δʼ ἔχουσι μὲν πάντες οἱ ὄρνιθες, ἐντὸς δʼ ἔχουσιν· ἡ δʼ αἰτία ἐν τοῖς περὶ τὰς γενέσεις λεχθήσεται τῶν ξῴων.

s15013. Bölüm

Kuşların parçaları böyledir. Balıklar cinsi ise dış parçalar bakımından daha da kırpılmıştır. Ne bacakları, ne elleri, ne kanatları vardır (bunun sebebi daha önce söylendi); bütün gövde baştan kuyruğa kadar kesintisizdir. Kuyrukları hepsinde aynı değildir: bazılarınınki birbirine yakındır, yassı balıkların bazılarınınki ise dikenli ve uzundur; çünkü kuyruğa gidecek büyüme genişliğe gider; uyuşturan balıklarda (narkē), iğneli vatozlarda (trygōn) ve bunlar gibi başka kıkırdaklı balıklarda olduğu gibi. Bunların kuyruğu dikenli ve uzundur; bazılarınınki ise uyuşturan balıklardaki aynı sebeple etli ama kısadır; çünkü kuyruğun kısa ama daha etli ya da uzun ama daha etsiz olması arasında hiçbir fark yoktur. Fener balıklarında (batrakhos) ise tersi olmuştur: ön taraflarının genişliği etli olmadığından, tabiat oradan alınan eti arkaya ve kuyruğa koymuştur. Balıkların gövdeden ayrı uzuvları yoktur; çünkü ousia'larının logos'u gereği tabiatları yüzmeye göredir, tabiat ise gereksiz ve boş hiçbir şey yapmaz. Ousia'ları bakımından kanlı olduklarından, yüzücü oldukları için yüzgeçleri vardır, karada yürümedikleri için ayakları yoktur; çünkü ayakların eklenmesi düz zeminde hareket etmeye yarar. Aynı anda dört yüzgeç ve ayaklar ya da böyle başka bir uzuv taşıyamazlar, çünkü kanlıdırlar. Solungaçları olan kordylos'ların ise ayakları vardır; çünkü yüzgeçleri yoktur, kuyrukları gevşek dokulu ve yassıdır. Balıklardan vatoz ve iğneli vatoz gibi yassı olmayanların dört yüzgeci vardır: ikisi üst tarafta, ikisi alt tarafta.

s150

13 Τα μὲν οὖν τῶν ὀρνίθων μόρια τὸν τρόπον ἔχει τοῦτον. τὸ δὲ τῶν ἐχθύων γένος ἔτι μᾶλλον κεκολόβωται τῶν ἐκτὸς μορίων. οὔτε γὰρ σκέλη οὔτε χεῖρας οὔτε πτέρυγας ἔχουσιν (εἴρηται δὲ περὶ τούτων ἡ αἰτία πρότερον), ἀλλ᾿ ὅλον ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τὸ κύτος συνεχές ἐστι μέχρι τῆς οὐρᾶς. ταύτην δʼ οὐχ ὁμοίαν ἔχουσι πάντες, ἀλλὰ τὰ μὲν παραπλησίαν, τῶν δὲ πλατέων ἔνια ἀκανθώδη καὶ μακράν· ἡ ἐκεῖθεν γὰρ αὔξησις γίνεται εἰς τὸ πλάτος, οἷόν ἐστι νάρκαις καὶ τρυγόσι καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἄλλο σέλαχός ἐστιν. τῶν μὲν οὖν τοιούτων ἀκανθῶδες καὶ μακρὸν τὸ οὐραῖόν ἐστιν, ἐνίων δὲ σαρκῶδες μὲν βραχὺ δὲ διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν διʼ ἥνπερ ταῖς νάρκαις· διαφέρει γὰρ οὐδέν, ἢ βραχὺ μὲν σαρκωδέστερον δέ, ἢ μακρὸν μὲν ἀσαρκότερον δʼ εἶναι. ἐπὶ δὲ τῶν βατράχων τὸ ἐναντίον συμβέβηκεν· διὰ γὰρ τὸ μὴ σαρκῶδες εἶναι τὸ πλάτος αὐτῶν τὸ ἐμπρόσθιον, ὅσον ἀφῄρηται σαρκῶδες, πρὸς τὸ ὄπισθεν αὐτὸ ἔθηκεν ἡ φύσις καὶ τὴν οὐράν. οὐκ ἔχουσι δʼ ἀπηρτημένα κῶλα οἱ ἰχθύες διὰ τὸ νευστικὴν εἶναι τὴν φύσιν αὐτῶν κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον, ἐπεὶ οὔτε περίεργον οὐδὲν οὔτε μάτην ἡ φύσις ποιεῖ. ἐπεὶ δʼ ἔναιμά ἐστι κατὰ τὴν οὐσίαν, διὰ μὲν τὸ νευστικὰ εἶναι πτερύγια ἔχει, διὰ δὲ τὸ μὴ πεζεύειν οὐκ ἔχει πόδας· ἡ γὰρ τῶν ποδῶν πρόσθεσις πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ πεδίῳ κίνησιν χρὴσιμός ἐστιν. ἅμα δὲ πτερύγια τέτταρα καὶ πόδας οὐχ οἷόν τʼ ἔχειν, οὐδʼ ἄλλο κῶλον τοιοῦτον οὐδέν· ἔναιμα γάρ. οἱ δὲ κορδύλοι βράγχια ἔχοντες πόδας ἔχουσιν· πτερύγια γὰρ οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ τὴν οὐρὰν μανώδη καὶ πλατεῖαν. ἔχουσι δὲ τῶν ἰχθύων ὅσοι μὴ πλατεῖς, καθάπερ βάτος καὶ τρυγών, τέτταρα πτερύγια, δύο μὲν ἐν

s151Hiçbir balığın bundan çok yüzgeci yoktur; olsaydı kansız olurlardı. Üst taraftaki yüzgeçler hemen hepsinde vardır; alt taraftakiler ise uzun ve kalın balıkların bazılarında yoktur: yılanbalığında, mığrı balığında ve Siphai'deki gölde yaşayan bir kefal cinsinde olduğu gibi. Daha uzun yapılı ve daha çok yılana benzeyenlerin, müren gibi, hiç yüzgeci yoktur; yılanların karayı kullandığı gibi suyu kullanarak kıvrılıp bükülerek hareket ederler; çünkü yılanlar karada nasıl sürünüyorsa suda da öyle yüzer. Yılana benzeyen balıkların yüzgeçsiz olmasının sebebi, yılanların ayaksız olmasının sebebiyle aynıdır. Bu sebep hayvanların yürüyüşü ve hareketi üzerine yazılanlarda söylendi: dört noktayla hareket etselerdi kötü hareket ederlerdi. Yüzgeçleri birbirine yakın olsaydı zorlukla hareket ederlerdi; uzak olsaydı da aradaki mesafe çok olduğu için öyle olurdu. Daha çok hareket noktaları olsaydı kansız olurlardı. Yalnız iki yüzgeci olan balıklarda da sebep aynıdır: bunlar yılana benzer ve daha uzundur; iki yüzgecin yerine bükülmeyi kullanırlar. Bu yüzden karada da sürünürler ve uzun süre yaşarlar; bazıları hemen çırpınmaya başlamaz, karaya ait tabiata yakın olanlar da daha az çırpınır. Yalnız iki yüzgeci olanlar, genişlikleri engel olmadıkça, yüzgeçlerden üst taraftakileri taşır. Bunlar yüzgeçlerini başın yanında taşır; çünkü o bölgede, yüzgeçlerin yerine hareket etmelerini sağlayacak bir uzunluk yoktur; bu tür balıkların gövdesi kuyruğa doğru uzanır. Vatozlar ve bu türden balıklar yüzgeç yerine gövdelerinin en dıştaki geniş kenarıyla yüzer. Daha az geniş olanların ise yüzgeçleri vardır, uyuşturan balık ve fener balığı gibi: üst taraftakiler, üstün genişliği yüzünden aşağıdadır; alt taraftakiler ise başın yanındadır (çünkü genişlik onların hareketine engel olmaz), ama yukarıdakilerin yerine geçtikleri için üst taraftakilerden daha küçüktür.

s151

τοῖς πρανέσι, δύο δʼ ἐν τοῖς ὑπτίοις. πλείω δὲ τούτων οὐδείς· ἄναιμοι γὰρ ἂν ἦσαν. τούτων δὲ τὰ μὲν ἐν τῷ πρανεῖ σχεδὸν πάντες ἔχουσι, τὰ δʼ ἐν τοῖς ὑπτίοις ἔνιοι τῶν μακρῶν καὶ πάχος ἐχόντων οὐκ ἔχουσιν, οἷον ἐγχέλυς καὶ γόγγρος καὶ κεστρέων τι γένος τὸ ἐν τῇ λίμνῃ τῇ ἐν Σιφαῖς. ὅσα δʼ ἐστὶ μακροφυέστερα καὶ ὀφιώδη μᾶλλον, οἷον σμύραινα, οὐδὲν ἔχουσι πτερύγιον ἀπλῶς, ἀλλὰ ταῖς καμπαῖς κινοῦνται, χρώμεναι τῷ ὑγρῷ ὡσπερ οἱ ὄφεις τῇ γῇ· τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον οἱ ὄφεις νέουσιν ὅνπερ ἐπὶ τῆς γῆς ἕρπουσιν. αἰτία δὲ τού μὴ ἔχειν τοὺς ὀφιώδεις τῶν ἐχθύων πτερύγια, ἥπερ καὶ τῶν ὄφεων τοῦ ἄποδας εἶναι. τὸ δʼ αἴτιον ἐν τοῖς περὶ πορείας καὶ κινήσεως τῶν ζῴων εἴρηται. ἢ γὰρ κακῶς ἂν ἐκινοῦντο, τέτταρσι σημείοις κινούμενα. εἴτε γὰρ σύνεγγυς εἶχον τὰ πτερύγια, μόγις ἂν ἐκινοῦντο, εἴτε πόρρω, διὰ τὸ πολὺ μεταξύ. εἰ δὲ πλείω τὰ κινητικὰ σημεῖα εἶχον, ἄναιμα ἂν ἦν. ἡ δʼ αὐτὴ αἰτία καὶ ἐπὶ τῶν δύο μόνον ἐχόντων πτερύγια ἰχθύων· ὀφιώδη γάρ ἐστι καὶ εὐμηκέστερα, καὶ χρῆται τῇ κάμψει ἀντὶ τῶν δύο πτερυγίων. διὸ καὶ ἐν τῷ ξηρῷ ἕρπουσι καὶ ζῶσι πολύν χρόνον, καὶ τὰ μὲν οὐκ εὐθύ, τὰ δʼ οἰκεῖα τῆς πεξῆς ὄντα φύσεως ἧττον ἀσπαρίζει. αὐτῶν δὲ τῶν πτερυγίων τὰ ἐν τοῖς πρανέσιν ἔχει τὰ δύο ἔχοντα πτερύγια μόνον, ὅσα μὴ κωλύεται διὰ τὸ πλάτος. τὰ δʼ ἔχοντα πρὸς τῇ κεφαλῇ ἔχει διὰ τὸ μὴ ἔχειν μῆκος ἐν τῷ τόπῳ, ᾧ ἀντὶ τούτων κινήσεται· ἐπὶ γὰρ τὴν οὐρὰν πρόμηκες τὸ τῶν τοιούτων ἐστὶν ἐχθύων σῶμα. οἱ δὲ βάτοι καὶ τὰ τοιαῦτα ἀντὶ τῶν πτερυγίων τῷ ἐσχάτῳ πλάτει νέουσιν. τὰ δʼ ἧττον ἔχοντα πλάτος πτερύγια ἔχουσιν, οἷον ἡ νάρκη καὶ ὁ βάτραχος, τὰ

s152Uyuşturan balığın iki yüzgeci kuyruğunun yanındadır; öteki iki yüzgeç yerine gövdesinin genişliğini, iki yarım dairesinin her birini bir yüzgeç gibi kullanır. Baştaki parçalar ve duyu organları hakkında daha önce söylendi. Balıklar cinsinin öteki kanlı hayvanlara göre kendine özgü bir yanı solungaçlarının tabiatıdır; bunun sebebi soluma üzerine yazılanlarda söylendi. Solungaçlı olanların bazılarının solungaçlarının üstünde kapak vardır; kıkırdaklı balıkların hepsininki ise kapaksızdır, çünkü kılçıkları kıkırdaktır. Sebebi, ötekilerin kılçıklı olması ve kapağın da kılçıklı olmasıdır; kıkırdaklı balıkların hepsi ise kıkırdak kılçıklıdır. Ayrıca kıkırdaklıların hareketleri, kılçıklı ya da kirişli olmadıkları için yavaştır, kılçıklılarınki ise hızlıdır; solungaç kapağının hareketinin de hızlı olması gerekir, çünkü solungaçların tabiatı adeta nefes vermek içindir. Bu yüzden kıkırdaklılarda solungaç deliklerinin kendileri kapanır ve hareket çabuk olsun diye kapağa ihtiyaç kalmaz. Balıkların bazılarının solungaçları çok, bazılarınınki azdır; bazılarınınki çift, bazılarınınki tektir; çoğunda sonuncusu tektir. Bu konunun ayrıntısını Anatomiler'den ve Hayvanlar Tarihi'nden incelemek gerekir. Solungaçların çokluğunun ve azlığının sebebi kalpteki sıcaklığın çokluğu ve azlığıdır; çünkü sıcaklığı fazla olanlarda hareketin daha hızlı ve daha güçlü olması gerekir. Çok ve çift solungaçlar, tek ve az olanlardan daha çok bu tabiattadır. Bu yüzden solungaçları daha az ve daha zayıf olan bazı balıklar, yılanbalığı ve yılana benzeyenler gibi, sudan dışarıda uzun süre yaşayabilir; çünkü çok soğumaya ihtiyaç duymazlar.

s152

⟨μὲν⟩ ἐν τῷ πρανεῖ κάτω διὰ τὸ πλάτος τῶν ἄνω, τὰ δʼ ἐν τοῖς ὑπτίοις πρὸς τῇ κεφαλῇ· (οὐ γὰρ κωλύει κινεῖσθαι τὸ πλάτος·) ἀλλʼ ἀντὶ τοῦ ἄνω ἔλαττω ταῦτα τῶν ἐν τῷ πρανεῖ. ἔχει δʼ ἡ νάρκη πρὸς τῇ οὐρᾷ τὰ δύο πτερύγια· ἀντὶ δὲ τῶν δύο τῷ πλάτει χρῆται ὡς δυσὶ πτερυγίοις ἑκατέρῳ τῷ ἡμικυκλίῳ. περὶ δὲ τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ μορίων καὶ αἰσθητηρίων εἴρηται πρότερον. ἴδιον δʼ ἔχατ τὸ τῶν ἰχθύων γένος πρὸς τἆλλα τὰ ἔναιμα ζῴα τὴν τῶν βραγχίων φύσιν· διʼ ἣν δʼ αἰτίαν, εἴρηται ἐν τοῖς περὶ ἀναπνοῆς. καὶ ἔχει δὲ τὰ ἔχοντα βράγχια τὰ μὲν ἐπικαλύμματα τοῖς βραγχίοις, τὰ δὲ σελάχη πάντα (χονδράκανθα γάρ) ἀκάλυπτα. αἴτιον δʼ ὅτι οἱ μὲν ἀκανθώδεις εἰσί, τὸ δʼ ἐπικάλυμμα ἀκανθῶδες, τὰ δὲ σελάχη πάντα χονδράκανθα. ἔτι δʼ αἱ κινήσεις τῶν μὲν νωθραὶ διὰ τὸ μὴ ἀκανθώδη εἶναι μηδὲ νευρώδη, τῶν δʼ ἀκανθωδῶν ταχεῖα· τσῦ δʼ ἐπικαλύμματος ταχεῖαν δεῖ γίνεσθαι τὴν κίνησιν· ὥσπερ γὰρ πρὸς ἐκπνοὴν ἡ τῶν βραγχίων ἐστὶ φύσις. διὰ τοῦτο τοῖς σελαχύδεσι καὶ αὐτῶν τῶν πόρων ἡ συναγωγὴ γίνεται τῶν βραγχίων, καὶ οὐ δεῖ ἐπικαλύμματος, ὅπως γίνηται ταχεῖα. οἱ μὲν οὖν αὐτῶν ἔχουσι πολλὰ βράγχια οἱ δʼ ὀλίγα, καὶ οἱ μὲν διπλᾶ οἱ δʼ ἁπλά· τὸ δʼ ἔσχαυον ἁπλοῦν οἱ πλεῖστοι. τὴν δʼ ἀκρίβοαν ἐκ τῶν ἀνατομῶν περὶ τούτωυ καὶ ἐν ταῖς ἱστορίαις ταῖς περὶ τὰ ζῷα δεῖ θεωρεῖν. αἴτιον δὲ τοῦ πλήθους καὶ τῆς ὀλιγότητος τὸ τοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ θερμοῦ πλῆθος καὶ ὀλιγότης· θάττω γὰρ καὶ ἰσχυροτέραν τὴν κίνησιν δεῖ εἶναι τοῖς πλείω ἔχουσι θερμότητα. τὰ δὲ πλείω καὶ διπλᾶ βράγχια τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν μᾶλλον τῶν ἁπλῶν καὶ ἐλαττόνων. διὸ καὶ ἔνια αὐτῶν ἔξω ζῆν δύναται πολύν χρόνον, τῶν

s153Ağız bakımından da farklılıkları vardır. Bazılarının ağzı tam karşıda ve öndedir, bazılarınınki ise, yunuslarda ve kıkırdaklılarda olduğu gibi, alt taraftadır; bu yüzden bunlar besinlerini sırt üstü dönerek alır. Tabiatın bunu yalnız öteki hayvanların kurtuluşu için yapmadığı görülür (bunlar dönerken oyalandıkça öteki hayvanlar kurtulur; çünkü bu türden balıkların hepsi hayvanla beslenir); besine karşı oburluklarına kapılmasınlar diye de yapmıştır, çünkü besini daha kolay alsalardı aşırı dolma yüzünden çabucak mahvolurlardı. Bunlara ek olarak, burunlarının yapısı yuvarlak ve ince olduğu için ağızları kolay açılamaz. Ayrıca ağzı yukarıda olanların bazılarının ağzı geniş yarılmış, bazılarınınki daralarak biter: etoburlarınki, testere dişlilerinki gibi geniş yarılmıştır, çünkü bunların gücü ağızlarındadır; etobur olmayanlarınki ise dar uçludur. Derileri de bazılarında pulludur (pul, vücudun parlaklığı ve inceliği yüzünden kolayca ayrılır), bazılarında pürüzlüdür, keler balığında (rhinē), vatozda ve bu türden balıklarda olduğu gibi; derisi düz olanlar ise en azdır. Kıkırdaklılar pulsuzdur ama pürüzlüdür, çünkü kılçıkları kıkırdaktır; tabiat topraksı maddeyi oradan alıp deriye harcamıştır. Hiçbir balığın ne dışta ne içte erbezi vardır; ayaksız öteki hayvanların hiçbirinin de yoktur, bu yüzden yılanların da yoktur. Artık ve üreme için aynı kanalı kullanırlar; öteki bütün yumurtlayanlar ve dört ayaklılar da öyledir, çünkü mesaneleri yoktur ve yaş artıkları olmaz. Balıklar cinsi öteki hayvanlardan bu bakımlardan ayrılır.

s153

ἐχόντων ἐλάττω καὶ ἧττον ἐγκρατῆ τὰ βρέγχια, οἷον ἐγχέλυς καὶ ὅσα ὀφιώδη· οὐ γὰρ πολλῆς δέονται κατατψύξεως. ἔχει δὲ καὶ περὶ τὸ στόμα διαφορές. τὰ μὲν γὰρ κατ᾿ ἀντικρὺ ἔχει τὸ στόμα καὶ εἰς τὸ πρόσθεν, τὰ δʼ ἐν τοῖς ὑπτίοις, οἷον οἵ τε δελφῖνες καὶ τὰ σελαχώδη· διὸ καὶ ὕπτια στρεφόμενα λαμβάνει τὴν τροφήν. φαίνεται δʼ ἡ φύσις οὐ μόνον σωτηρίας ἕνεκεν ποιῆσαι τοῦτο τῶν ἄλλων ζῴων (ἐν γὰρ τῇ στρέψει σώζεται τἆλλα βραδυνόντων· πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα ζῳοφάγα ἐστίν), ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀκολουθεῖν τῇ λαιμαργίᾳ τῇ περὶ τὴν τροφήν· ῥᾷον γὰρ λαμβάνοντα διεφθείρετʼ ἂν διὰ τὴν πλήρωσιν ταχέως. πρὸς δὲ τούτοις περιφερῆ καὶ λεπτὴν ἔχοντα τὴν τοῦ ῥύγχους φύσιν οὐχ οἷόν τʼ εὐδιαίρετον ἔχειν. ἔτι δὲ καὶ τῶν ἄνω τὸ στόμα ἐχόντων τὰ μὲν ἀνερρωγὸς ἔχει τὸ στόμα τὰ δὲ μύουρον, ὅσα μὲν σαρκοφάγα, ἀνερρωγὸς, ὥσπερ τὰ καρχαρόδοντα, διὰ τὸ ἐν τῷ στόματι εἶναι τοῖς τοιούτοις τὴν ἰσχύν, ὅσα δὲ μὴ σαρκοφάγα, μύουρον. τὸ δὲ δέρμα οἱ μὲν λεπιδωτὸν ἔχουσιν αὐτῶν (ἡ δὲ λεπὶς διὰ λαμπρότητα καὶ λεπτότητα τού σώματος ἀφίσταται), οἱ δὲ τραχύ, οἷον ῥίνη καὶ βάτος καὶ τὰ τοιαῦτα· ἐλάχιστα δὲ τὰ λεῖα. τὰ δὲ σελάχη ἀλεπίδωτα μὲν τραχέα δʼ ἐστὶ διὰ τὸ χονδράκανθα εἶναι· τὸ γὰρ γεῶδες ἐκεῖθεν ἡ φύσις εἰς τὸ δέρμα κατανήλωκεν. ὄρχεις δʼ οὐδεὶς ἔχει ἰχθὺς οὔτ᾿ ἐκτὸς οὔτʼ ἐντός, οὐδʼ ἄλλο τι τῶν ἀπόδων οὐδέν, διὸ οὐδʼ οἱ ὄφεις. πόρον δὲ τοῦ περιττώματος καὶ τῶν περὶ τὴν γένεσιν τὸν αὐτόν, καθάπερ καὶ τἆλλα ᾠοτόκα πάντα καὶ τετράποδα, διὰ τὸ μὴ ἔχειν κύστιν μηδὲ γίνεσθαι περίττωμ᾿ αὐτοῖς ὑγρόν. τὸ μὲν οὖν τῶν ἰχθύων γένος πρὸς τἆλλα ζῷα ταύτας ἔχει τἀς

s154Yunusların, balinaların ve bu türden bütün büyük deniz hayvanlarının (kētos) ise solungaçları yoktur; akciğerleri olduğu için bir hava borusu (aulos) vardır: deniz suyunu ağızlarından alır, bu borudan dışarı atarlar. Besini suda aldıkları için suyu almaları zorunludur; aldıktan sonra da dışarı atmaları zorunludur. Solungaçlar solumayan hayvanlara faydalıdır; bunun sebebi soluma üzerine yazılanlarda söylendi, çünkü aynı hayvanın hem soluması hem solungaçlarının olması imkânsızdır. Bunlar suyu dışarı atmak için bu boruyu taşır. Boru beynin önündedir; yoksa beyni omurgadan ayırırdı. Bunların akciğeri olup soluk almasının sebebi, büyük hayvanların hareket edebilmek için daha çok sıcaklığa ihtiyaç duymasıdır; bu yüzden içlerinde kanlı sıcaklıkla dolu bir akciğer vardır. Bunlar bir bakıma hem karada hem suda yaşayan hayvanlardır: havayı karada yaşayanlar gibi alırlar, ama ayaksızdırlar ve besinlerini suda yaşayanlar gibi sudan alırlar. Foklar ve yarasalar da, biri suda yaşayanlarla karada yaşayanlar, öteki uçanlarla karada yaşayanlar arasında kaldığı için, hem ikisinden de pay alır hem hiçbirinden. Foklar karada yaşayanlar gibi ayaklıdır, suda yaşayanlar gibi de ayakları yüzgece benzer (çünkü arka ayakları tamamen balığınkine benzer; ayrıca dişlerinin hepsi testere gibi ve sivridir). Yarasaların da uçanlar olarak ayakları vardır, dört ayaklılar olarak ise [tam] ayakları yoktur; ne kuyrukları ne kuyruk sokumları vardır: uçan oldukları için kuyrukları, karada yaşayan oldukları için kuyruk sokumları yoktur. Bu onlarda zorunlulukla olmuştur; çünkü kanatları derimsidir, yarık tüylerden oluşan kanadı olmayan hiçbir hayvanın da kuyruk sokumu yoktur, kuyruk sokumu böyle bir kanattan oluşur.

s154

διαφοράς, οἱ δὲ δελφῖνες καὶ αἱ φάλαιναι καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα τῶν κητῶν βράγχια μὲν οὐκ ἔχουσιν, αὐλὸν δὲ διὰ τὸ πνεύμονα ἔχειν· δεχόμενα γὰρ κατὰ τὸ στόμα τὴν θάλατταν ἀφιᾶσι κατὰ τὸν αὐλόν. ἀνάγκη μὲν γὰρ δέξασθαι τὸ ὑγρὸν διὰ τὸ λαμβάνειν τὴν τροφὴν ἐν τῷ ὑγρῷ· δεξάμενα δ᾿ ἀφιέναι ἀναγκαῖον. τὰ μὲν οὖν βράγχιά ἐστι χρήσιμα τοῖς μὴ ἀναπνέουσιν· διʼ ἣν δʼ αἰτίαν, εἴρηται ἐν τοῖς περὶ ἀναπνοῆς· ἀδύνατον γὰρ ἅμα τὸ αὐτὸ ἀναπνεῖν καὶ βράγχια ἔχειν· ἀλλἀ πρὸς τὴν ἄφεσιν τοῦ ὕδατος ἔχουσι τὸν αὐλόν. κεῖται δʼ αὐτοῖς οὗτος πρὸ τοῦ ἐγκεφάλου· διελάμβανε γὰρ ἂν ἀπὸ τῆς ῥάχεως αὐτόν. αἴτιον δὲ τοῦ πνεύμονα ταῦτʼ ἔχειν καὶ ἀναπνεῖν, ὅτι τὰ μεγάλα τῶν ζῴων πλείονος δεῖται θερμότητος, ἵνα κινῆται· διὸ ὁ πνεύμων ἔγκειται αὐτοῖς θερμότητος ὢν πλήρης αἱματικῆς. ἔστι δὲ ταῦτα τρόπον τινὰ πεζὰ καὶ ἔνυδρα· τὸν μὲν γὰρ ἀέρα δέχεται ὡς πεζά, ἄποδα δʼ ἐστὶ καὶ λαμβάνει ἐκ τοῦ ὑγροῦ τὴν τροφὴν ὥσπερ τὰ ἔνυδρα. καὶ αἱ φῶκαι δὲ καὶ αἱ νυκτερίδες διὰ τὸ ἐπαμφοτερίζειν αἱ μὲν τοῖς ἐνύδροις καὶ πεζοῖς, αἱ δὲ τοῖς πτηνοῖς καὶ πεζοῖς, διὰ τοῦτο ἀμφοτέρων τε μετέχουσι καὶ οὐδετέρων. αἵ τε γὰρ φῶκαι ὡς μὲν ἔνυδροι πόδας ἔχουσιν, ὡς δὲ πεζαὶ πτέρυγας (τοὺς γὰρ ὄπισθεν πόδας ἰχθυώδεις ἔχουσι πάμπαν, ἔτι δὲ τοὺς ὀδόντας πάντας καρχαρόδοντας καὶ ὀξεῖς)· καὶ αἱ νυκτερίδες ὡς μὲν πτηνὰ ἔχουσι πόδας, ὡς δὲ τετράποδα οὐκ ἔχουσι, καὶ οὔτε κέρκον ἔχουσιν οὔτʼ οὐροπύγιον, διὰ μὲν τὸ πτηνὰ εἶναι κέρκον, διὰ δὲ τὸ πεζὰ ούροπύγιον. συμβέβηκε δʼ αὐταῖς τοῦτʼ ἐξ ἀνάγκης· εἰσὶ γὰρ δερμόπτεροι, οὐδὲν δʼ ἔχει οὐροπύγιον μὴ σχιζόπτερον· ἐκ τοιούτου γὰρ πτεροῦ γίνεται τὸ

s155Kuyruk da olsaydı kanatların arasında engel olurdu. Libya devekuşu da aynı şekildedir: bazı özellikleri kuşa, bazıları dört ayaklı hayvana aittir. Dört ayaklı olmadığı için tüyleri vardır; kuş olmadığı için de havalanıp uçmaz, tüyleri de uçmaya yaramaz, kıl gibidir. Ayrıca dört ayaklı olarak üst kirpikleri vardır, başı ve boynunun üst kısmı çıplaktır, bu yüzden kirpikleri daha kıllıdır; kuş olarak ise alt kısımları tüylüdür. Kuş gibi iki ayaklıdır, dört ayaklı gibi çift tırnaklıdır; çünkü parmakları değil, tırnakları vardır. Bunun sebebi, büyüklüğünün kuşun değil dört ayaklının büyüklüğü olmasıdır; çünkü genel olarak söylersek kuşların olabildiğince küçük olması zorunludur, büyük bir vücut kütlesini havada hareket ettirmek kolay değildir. Parçalar hakkında, her birinin hayvanlarda hangi sebeple bulunduğu, bütün hayvanlar için tek tek söylendi. Bunlar belirlendiğine göre sırada hayvanların oluşunu ele almak var.

s155

οὐροπύγιον. ἡ δὲ κέρκος καὶ ἐμπόδιος ἂν ἦν ὑπάρχουσα ἐν τοῖς πτερσῖς. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ὁ στρουθὸς ὁ Λιβυκός· τὰ μὲν γὰρ ὄρνιθος ἔχει, τὰ δὲ ζῴου τετράποδος. ὡς μὲν γὰρ οὐκ ὢν τετράπους πτερὰ ἔχει, ὡς δʼ οὐκ ὢν ὄρνις οὔτε πέταται μετεωριζόμενος, καὶ τὰ πτερὰ οὐ χρήσιμα πρὸς πτῆσιν ἀλλὰ τριχώδη. ἔτι δὲ ὡς μὲν τετράπους ὢν βλεφαρίδας ἔχει τὰς ἄνωθεν καὶ ψιλός ἐστι τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὰ ἄνω τού αὐχένος, ὥστε τριχωδεστέρας ἔχειν τὰς βλεφαρίδας, ὡς δʼ ὄρνις ὢν τὰ κάτωθεν ἐπτέρωται, καὶ δίπους μέν ἐστιν ὡς ὄρνις, διχαλὸς δʼ ὡς τετράπους· οὐ γὰρ δακτύλους ἔχει ἀλλὰ χηλάς. τούτου δ᾿ αἴτιον ὅτι τὸ μέγεθος οὐκ ὅρνιθος ἔχει ἀλλὰ τετράποδος· ἐλάχιστον γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ μέγεθος ὡς καθόλου εἰπεῖν τὸ τῶν ὀρνίθων· οὐ γὰρ ῥᾴδιον πολύν ὄγκον κινεῖσθαι σύματος μετέωρον. Περὶ μὲν οὖν τῶν μορίων, διὰ τίνʼ αἰτίαν ἕκαστόν ἐστιν ἐν τοῖς ζῴοις, εἴρηται περὶ πάντων τῶν ζῴων καθʼ ἕκαστον· τούτων δὲ διωρισμένων ἐφεξῆς ἐστὶ τὰ περὶ τὰς γενέσεις αὐτῶν διελθεῖν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…