Aristoteles · Kayıp Eserlerin Fragmanları
Şiirler
s448Fr. 671–672. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 27. Epik şiirler, başlangıcı: "Ey kutsal, tanrıların en yücesi, uzağa atan." Elegiler, başlangıcı: "Güzel çocuklu annenin kızı."
Diogenes Laert. 5, 27: ἔπη, ὧν ἀρχή ,,ἁγνὲ ϑεῶν πρέσβισϑ᾽ fxovnBóAsV. ἐλεγεῖα, ὧν ἀρχή «»καλλιτέκνου μητρὸς ϑύγατερ“..
s448bFr. 673. Kaynak: Olympiodoros, Gorgias Şerhi. Aristoteles'in de Platon'a öğretmeni olarak saygı gösterdiği, onun için baştan sona bir övgü söylevi yazmasından bellidir… Onu yalnız övgü yazarak övmez, Eudemos'a yazdığı elegilerde de Platon'u över ve şöyle yazar:
Kekrops'un ünlü toprağına gelince dindarca kutsal bir dostluk sunağı kurdu kötülerin övmesi bile caiz olmayan adama. Ölümlüler içinde tek o, ya da ilk o, açıkça gösterdi kendi hayatıyla ve söylemlerinin yöntemiyle insanın aynı anda hem iyi hem mesut olacağını. Şimdi ise kimse bunu artık elde edemez.
s448bOlympiodor. in Gorg. pr. 41 (p. 395 Jahn): ὅτι δὲ καὶ ᾿Αφιστοτέλης σέβει αὐτὸν ὡς διδάσκαλον δῆλός ἐστι γράψας 10 ὅλον λόγον ἐγκωμιαστικόν . .. οὐ μόνον δὲ ἐγκώμιον πονήσας αὐτοῦ ἐπαινεῖ αὐτόν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἐλεγείοις τοῖς πρὸς Εὔδημον αὐτὸν ἐπαινῶν Πλάτωνα ἐγκωμιάξει γράφων οὕτως" ἐλϑὼν δ᾽ ἐς κλεινὸν Κεκροπίης δάπεδον εὐσεβέως σεμνῆς φιλίης ἱδρύσατο βωμὸν 15 ἀνδρός ὃν οὐδ᾽ αἰνεῖν τοῖσι κακοῖσι ϑέμις"ὃς μόνος ἢ πρῶτος ϑνητῶν κατέδειξεν ἐναργῶς οἰκείῳ τε βίῳ καὶ μεϑόδοισι λόγων, ὡς ἀγαϑός τε καὶ εὐδαίμων ἅμα γίνεται ἀνήρ᾽ οὐ νῦν δ᾽ ἔστι λαβεῖν οὐδενὶ ταῦτα ποτέ. 30 Fr. 674. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 5. Aristoteles, hierophantes Eurymedon onu dinsizlikle suçlayıp dava açınca —Favorinus'un Çeşitli Tarih'te söylediğine göre ise Demophilos— Khalkis'e çekildi. Sebep, adı geçen Hermias için o ilahiyi yazmış olmasıydı; bir de Delphoi'deki heykelinin üzerine şu epigramı yazmıştı:
s449Bu adamı bir zaman, tanrıların kutsal yasasını çiğneyip, ok taşıyan Perslerin kralı öldürdü; kanlı savaşlarda mızrakla, açıkça yenerek değil, hain bir adamın sözüne güvenip.
s449Diog. Laert. ὅ, ἃ: ὁ δ᾽ οὖν ᾿Αριστοτέλης.... ὑπεξῆλϑεν εἰς Χαλκίδα, Εῤρυμέδοντος αὐτὸν τοῦ ἱεροφάντου δίκην ἀσεβείας γραψαμένου — ἢ Δημοφίλου, ὥς φησι Φαβωρῖνος iv παντοδαπῇ ἱστορίᾳ —, ἐπειδή περ τὸν ὕμνον ἐποίησεν 5 εἰς τὸν προειρημένον Ἑρμείαν" ἀλλὰ καὶ ἐπίγραμμα ἐπὶ τοῦ ἐν Δελφοῖς ἀνδριάντος τοιοῦτον" τόνδε ποτ᾽ οὐχ ὁσίως παραβὰς μακάρων ϑέμιν ἁγνὴν ἔκτεινεν Περσῶν τοξοφόρων βασιλεύς. οὐ φανερῶς λόγχῃ φονίοις ἐν ἀγῶσι πρατήσας, 10 ἀλλ᾽ ἀνδρὸς πίστει χρησάμενος δολίου.
s449bKaynak: Himerios, Söylevler 6, 6. Aristoteles'in ona duyduğu özlemin, işittiğimize göre, başka birçok nişanesi vardır: Onu söz sanatında çalıştırdı, aretēyi öğretti ve öğrencileri arasında yalnız onun odasını [Rose'a göre: mezarını] bir elegeiayla süsledi.
Himerius or. 6, 6: πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα τῶν im αὐτῷ πόϑων ἐπεδείξατο ᾿Δριστοτέλης ὡς ἐστὶν ἀκούειν γνωρίσματα᾽ καὶ γὰρ λόγους αὐτὸν ἐξήσκησε καὶ ἀρετὴν ἐξεπαίδευσε καὶ ἐλεγείῳ τὸν ϑάλαμον μόνῳ τῶν γνωρίμων 15 ἐκόσμησεν.
s449cFr. 675. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 7 ve Athenaios XV, s. 696. Diogenes "İlahi şöyledir" der; Athenaios ise "Şarkının hiçbir paian havası taşımadığını sözlerinin kendisinden size göstereceğim" diyerek aktarır:
Ey Aretē, insan soyuna çok emek çektiren, hayatın en güzel avı, senin uğruna, ey bakire, senin güzelliğin uğruna Hellas'ta ölmek bile imrenilen bir kaderdir, yıpratıcı, dinmek bilmez acılara katlanmak da; öyle bir meyve salarsın ki gönle: ölümsüz, altından değerli, soydan da, yumuşak bakışlı uykudan da. Senin uğruna Zeus'un oğlu Herakles ile Leda'nın oğulları nice işlere katlandılar, senin gücünü avlarken. Sana duydukları özlemle Akhilleus ile Aias Hades'in evine gitti; senin sevgili güzelliğin uğruna Atarneus'un yetiştirdiği de güneşin ışığından yoksun kaldı. Bu yüzden işleri dillerde şarkıdır; onu ölümsüz kılacak Musalar, Mnemosyne'nin kızları, konukları koruyan Zeus'a saygıyı ve sarsılmaz dostluğun onurunu yücelterek.
s449cDiog. Laert. 5, 7 (6 δὲ ὕμνος ἔχει τοῦτον τὸν τρόπον) et Athenaeus XV p. 696 (ὅτε δὲ παιᾶνος οὐδεμίαν ἔμφασιν παρέχει τὸ ἄσμα ... ἐξ αὐτῆς τῆς λέξεως φανερὸν ὑμῖν ποιήσω): 30 ᾿Αρετά, πολύμοχϑε γένει βροτείῳ, ϑήραμα κάλλιστον βίῳ, σᾶς πέρι, παρϑένε, μορφᾶς καὶ ϑανεῖν ξαλωτὸς ἐν Ἑλλάδι πότμος καὶ πόνους τλῆναι μαλεροὺς ἀκάμαντας" 35 τοῖον ἐπὶ φρένα βάλλεις καρπόν v ἀϑάνατον χρυσοῦ ve κρείσσω καὶ γονέων μαλακαυγήτοιό 8᾽ ὕπνου" σεῦ δ᾽ ἕνεχ᾽ οὗ "x Διὸς Ἡρακλέης “ήδας τε κοῦροι πόλλ᾽ ἀνέτλασαν ἔργοις σὰν ἀγρεύοντες δύναμιν. 5 σοῖς δὲ πόϑοις ᾿Αχιλεὺς Αἴας τ᾽ ᾿Δίδαο δόμους ἦλϑον" σᾶς δ᾽ ἕνεκεν φιλίου μορφᾶς καὶ 'Avagviog ἔντροφος ἀελίου χήρωσεν αὐγᾶς" τοιγὰρ ἀοίδιμος ἔργοις, ἀϑάνατόν τέ μιν αὐξήσουσι Μοῦσαι ἹΜναμοσύνας ϑύγατρες, Διὸς ξενίου σέβας αὔξουσαι φιλίας 10 | τε γέρας βεβαίου.
s450Kaynak: Himerios, Söylevler 6, 7. Stageiralı'nın o adama bağlılığının en güçlü kanıtlarından biri de şudur. İskender, Pers zaferlerinin hem habercisi hem seyircisi olsun diye onu Asya'ya çağırmıştı. Yolda Atarneus'a varınca, şehrin baştan başa Hellen aretēsine ve bilgeliğine susamış olduğunu gördü; sessizce geçip gitmedi, kısa bir kitapla hem şehri hem Hermias'ı selamladı.
Himerius or. 6, 7: ἀτὰρ δὴ καὶ τόδε οὐχ ἥκιστα τῆς περὶ ἐκεῖνον σπουδῆς ὃ Σταγειρίτης ἐπεδείξατο τεκμήριον. ἔτυχε μὲν γὰρ εἰς τὴν ᾿Ασίαν ὑπ᾽ ᾿Δ4λεξάνδρου καλούμενος ἵνα κῆρυξ ὁμοῦ καὶ ϑεατὴς τῶν Περσικῶν τροπαίων γένηται. 15 ἐπεὶ δὲ πορευόμενος κατὰ τὸν ᾿Αταρνέα ἐγένετο, ἰδὼν πόλιν “Ἑλληνικῆς ἀρετῆς καὶ σοφίας διψῶσαν ἅπασαν οὐ παρῆλϑε σιγῇ, βραχεῖ δὲ βιβλίῳ τήν ve πόλιν καὶ τὸν 'Eoμείαν ἠσπάξετο.
s451Şüpheli Fragmanlar Eki
[Fr. 676 yalnız Latincedir.]
Fr. 677. Kaynak: Proklos, Khrestomathia (Photios, Kitaplık, kod. 239). Pindaros dithyrambosun Korinthos'ta bulunduğunu söyler. Aristoteles ise bu şarkıyı ilk başlatanın, döngüsel koroyu ilk kez sahneye çıkaran Arion olduğunu söyler.
Proclus in chrestom. gramm. apud Phot. bibl. cod. 239 p. 320, 80 Bk.: εὑρεϑῆναι δὲ τὸν διϑύραμβον Πίνδαρος iv 16 Κορίνϑῳ λέγει" τὸν δὲ ἀρξάμενον τῆς φδῆς ᾿Δριστοτέλης ᾿Αρίωνά φησιν εἶναι ὃς πρῶτος τὸν κύκλιον ἤγαγε χορόν.
s451bFr. 678. Kaynak: Ailianos, Çeşitli Tarih 5, 3. Aristoteles, bugün Herakles Sütunları denen yerlerin, bu adı almadan önce Briareos Sütunları diye anıldığını söyler.
Kaynak: Hesykhios. Briareos Sütunları: Herakles Sütunları denen yerler.
Aelian, v. h. 5, 3: ᾿ἀριστοτέλης τὰς νῦν Ἡρακλείους 30 στήλας καλουμένας πρὶν ἢ κληϑῆναι τοῦτό φησι Βριάρεω καλεῖσϑαι αὐτάς. Hesych. (cf. Schol. Pind. Nem. 8, 38 et Euphorion. in Schol. ad Dionys. per. 64) s. Βριάρεω στῆλαι: αἵ Ἡ ράκπλειοι λεγόμεναι.
s452Fr. 679. [Servius ve Placidus tanıklıkları Latincedir: Aristoteles'e göre nymphalar ve faunlar da ölür.] Karşılaştırma: Philoponos (Ephesoslu Mikhael), Hayvanların Türemesi Şerhi. Esire ait canlıların her biri üç bin yıldan da uzun yaşar, ama yine de ölür.
Plac. Lact. ad Stat. Theb. 376 (semidei): qwia dicit Aristoteles post annorum millia. et. nymphas οὐ faunos perire (cf. Philop. 2 Mich. Eph. de gen. an. Ven. 1526 f. 185 inf. αἰϑέρια fd . . . ξῇ ἕκαστον αὐτῶν καὶ ὑπὲρ và -τρισχίλια ἔτη, ϑνήσκει δ᾽ ὅμως).
s452bFr. 680. Kaynak: Strabon III, s. 153. Bu sebeple, der Poseidonios, Aristoteles de kıyıyı ve Maurousia'yı gelgitlerin sebebi saymakla yanılır. Aristoteles'e göre deniz, kıyılar yüksek ve sarp olduğu, dalgayı sertçe karşılayıp İberia'ya geri çevirdiği için geri akar. Oysa, der Poseidonios haklı olarak, kıyıların çoğu tam tersine kumlu ve alçaktır. (Bkz. aynı eser, s. 148: Gelgitin yükselişi burada [Turdetania'da] başka yerlerden daha büyüktür; çünkü deniz, Maurousia'nın İberia'yla arasında oluşturduğu büyük açık denizden dar bir boğaza sıkışınca geri çarpar ve toprağın kendisine yol veren kısımlarına kolayca akar.)
Strabo III p. 1ὅ8: ᾧ δὴ καὶ τὸν ᾿Αριστοτέλη φησὶν Y 6 Ποσειδώνιος οὐκ ὀρϑῶς αἰτιᾶσϑαι τὴν παραλίαν (Lusitaniae) καὶ τὴν Μαυρουσίαν τῶν πλημμυρίδων καὶ τῶν ἀμπώτεων᾽ παλιρροεῖν γὰρ φάναι τὴν ϑάλατταν διὰ τὸ τὰς ἀκτὰς ὑψηλάς ve καὶ τραχείας εἶναι δεχομένας ve τὸ κῦμα σκληρῶς καὶ ἀνταποδιδούσας τῇ Ἰβηρίᾳ" τἀναντία γὰρ ϑινώ- 1t Ong εἶναι καὶ ταπεινὰς τὰς πλείστας, ὀρθῶς λέγων (cf.ib. Ρ.148 αἱ δ᾽ ἐπιβάσεις μείζους εἰσὶν ἐνταῦϑα [Turdetaniae] ἢ ἐν τοῖς ἄλλοις τόποις ὅτι elg πόρον συνωθουμένη στενὸν ἡ ϑάλαττα ἐκ μεγάλου πελάγους, ὃν ἡ Μαυρουσία ποιεῖ πρὸς τὴν Ἰβηρίαν, ἀνακοπὰς λαμβάνει καὶ φέρεται πρὸς τὰ εἴκοντα 30
s453Aristoteles'in Hayatı
Kaynak: Marciana elyazması 257 (Rose'un basımı).
Filozof Aristoteles Stageiralıydı; Stageira, Trakya'da, Olynthos ile Methone yakınlarında bir şehirdir. Nikomakhos ile Phaistis'in oğluydu; ikisi de soylarını Asklepios'un oğlu Makhaon'a dayandırırdı. Onun için yazılmış epigram bunu gösterir:
Annesi Phaistis, babası Nikomakhos'tu Asklepiosoğullarından yüce Aristoteles'in.
Bu çiftin Aristoteles'ten başka Arimnestos ve Arimneste adlı çocukları da oldu. Nikomakhos, Philippos'un babası Makedonya kralı Amyntas'ın hekimiydi; Aristoteles de babasının anısına oğluna Nikomakhos adını verdi, Nikomakhos'a Etik de ona yazılmıştır. Demek ki Aristoteles'in tabiat incelemesindeki ve hekimlikteki melekesi babasından, ta atalarından gelir. Öksüz kalınca Atarneuslu Proksenos'un yanında yetişti. Onu unutmadığından oğlu Nikanor'u büyütüp terbiye etti, evlat edindi ve ölürken vasiyetinde, Pythias'tan olan kızı Pythias'ın ona eş olarak verilmesini buyurdu.
᾿Δριστοτέλης ὃ φιλόσοφος πόλεως uiv ἦν Σταγεέρων, và 10 δὲ Στάγειρα πόλις Θράκης πλησίον Ὀλύνϑου καὶ Μεϑώνης, υἱὸς δὲ Νικομάχου καὶ Φαιστίδος, ἀμφοῖν ἀπὸ Μαχάονος τοῦ ᾿Πσκληπιοῦ καταγομένων, ὡς δηλοῖ τὸ εἰς αὐτὸν ἐπίγθαμμα Φαιστίδος ἦν μητρὸς καὶ Νικομάχου γενετῆρος 15 τῶν ᾿Δσκληπιαδῶν δῖος ᾿Αριστοτέλης. γέγονε δὲ αὐτῶν οὐ μόνον ᾿Αριστοτέλης ἀλλὰ καὶ ᾿Δρίμνηστος καὶ ᾿Αριμνήστη. ὁ δέ γε Νικόμαχος ἰατρὸς ἦν ᾿Αμύντου τοῦ Μακεδόνων βασιλέως τοῦ Φιλίππου πατρὸς καὶ κατὰ μνήμην τοῦ οἰκείου πατρὸς ᾿Αριστοτέλης τὸν ξαυτοῦ παῖδα 30 Νικόμαχον προσηγόρευσεν, d καὶ τὰ νικομάχεια ἠϑικὰ ἔγραψε. πατρόϑεν ἄρα τῷ ᾿Αριστοτέλει καὶ ἐκ τῆς ἀνέκαϑὲεν γενεᾶς ἡ περὶ φυσιολογίαν καὶ ἰατρικὴν ἕξις. ὀρφανὸς δὲ γενόμενος ἀνάγεται παρὰ Προξένῳ τῷ ᾿Αταρνεῖ, οὗ τῆς φήμης μνημονεύων τὸν αὐτοῦ υἱὸν Νικάνορα ἔϑρεψε καὶ 86 ἐπαίδευσε καὶ υἱὸν ἐποιήσατο καὶ τελευτῶν ἐκέλευσεν ἐν
διαϑήκαις τὴν ἑαυτοῦ ϑυγατέρα Πυϑιάδα γενομένην αὐτῷ ἀπὸ Πυϑιάδος (δοῦναι) αὐτῷ πρὸς γάμον. ἕως μὲν οὖν ἔτι νέος ἦν, τὴν τῶν ἐλευϑέρων ἐπαιδεύετο παιδείαν, ὡς δηλοῖ τὰ γεγραμμένα αὐτῷ ὁμηρικὰ ξητήματα, καὶ ἡ τῆς Ἰλιάδος ἔκδοσις ἣν δέδωκε τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ, καὶ ὅ ὃ περὶ ποιητῶν διάλογος, καὶ τὸ περὶ ποιητινῆς σύγγραμμα, καὶ αἵ δητορικαὶ τέχναι, καὶ τὰ ἰατρικὰ προβλήματα, καὶ τὰ φυσικὰ προβλήματα ἐν ἑβδομήκοντα βιβλίοις ὄντα, καὶ τὰ ὀπτικὰ προβλήματα, xol τὰ μηχανικὰ προβλήματα, καὶ τὰ γεγραμμένα αὐτῷ δικαιώματα ἑλληνίδων πόλεων ἕξ ὧν τὸ Φίλιππος τὰς φιλονεικίας τῶν Ἑλλήνων διέλυσεν, ὡς μεγαλορημονήσαντά ποτε καὶ εἰπεῖν οοὥρισα γῆν Πέλοπος“. γέγραπται δὲ αὐτῷ καὶ ἡ τῶν πολιτειῶν ἱστορία ὕστερον. ἐτῶν δὲ γενόμενος ἑπτακαίδεκα τοῦ Πυϑοῖ ϑεοῦ χρήσαντος αὐτῷ φιλοσοφεῖν, ᾿4ϑήνησι φοιτᾷ Σωκράτει καὶ συνῆν 15 αὐτῷ τὸν μέχρι τελευτῆς αὐτοῦ χρόνον πλὴν ὀλίγον ὄνταμετὰ δὲ τοῦτον φοιτᾷ Πλάτωνι καὶ συνῆν τούτῳ τὸν μέχρι τελευτῆς αὐτοῦ χρόνον εἰκοσαετῇ τυγχάνοντα, ὡς αὐτὸς
s458Gençliğinde hür insanlara yaraşır terbiyeyi aldı. Bunu kaleme aldığı Homeros Soruları, İskender'e verdiği İlyada nüshası, Şairler Üzerine diyaloğu, şiir sanatı üzerine risalesi, Retorik Sanatları, Hekimlik Problemleri, yetmiş kitaplık Fizik Problemleri, Optik Problemleri, Mekanik Problemleri ve Yunan şehirlerinin hak iddialarını derlediği eser gösterir. Philippos, Yunanların anlaşmazlıklarını bu son esere dayanarak çözmüş, hatta bir keresinde övünerek "Pelops'un toprağının sınırlarını çizdim" demiştir. Politeiaların Tarihi'ni ise sonradan yazdı.
On yedi yaşındayken Pytho'daki tanrı ona felsefe yapmasını buyurdu. Atina'ya gidip Sokrates'in öğrencisi oldu ve ölümüne kadar, yani kısa bir süre, yanında kaldı. Sonra Platon'un öğrencisi oldu ve onun ölümüne kadar, yirmi yıl yanında kaldı; bunu Philippos'a yazdığı bir mektupta kendisi söyler. Platon'un yanında öyle çalışkan bir öğrenciydi ki evine "okurun evi" denirdi. Platon sık sık "Okurun evine gidelim" derdi, o derste bulunmadığında da şöyle haykırırdı: "Nous burada değil, dinleyiciler kulaksız."
Platon'dan sonra yirmi üç yıl daha yaşadı. Bu yıllarda kâh Philippos'un oğlu İskender'i eğitti, kâh onunla birlikte pek çok ülke dolaştı, kâh eser yazdı, kâh okul yönetti. Öyleyse Aristoteles, ilk olarak Aristoksenos'un iftira ettiği ve sonra Aristeides'in de ardından gittiği gibi, Platon'a karşı Lykeion'u kurmuş değildir; çünkü onun ölümüne kadar yanından ayrılmamıştır.
Dahası, Platon Atina'da Diotimos'un arkhonluğunda doğdu, seksen iki yıl yaşayıp Theophilos'un arkhonluğunda öldü. Aristoteles ise Diotrephes'in arkhonluğunda doğdu, altmış üç yıl yaşayıp Philokles'in arkhonluğunda öldü. Platon'un öğrencisi oluşu Nausigenes'in arkhonluğundadır ve Platon'un öldüğü Theophilos yılından kendisinin öldüğü Philokles yılına kadar yirmi üç yıl Platon'dan fazla yaşamıştır. Dolayısıyla, bu adamların iftirayla söyledikleri gibi, Aristoteles Platon'un yanına kırk yaşında, Eudoksos'un arkhonluğunda gelmiş değildir. Aristoteles altmış üç yıl yaşadığına göre, [öyle olsaydı] Platon'un yanında geçirdiği yirmi yıl düşülünce Platon'un ölümünden sonra geriye üç yıl kalırdı; üç yılda o kadar kitap yazmak bir yana, okumak bile kolay değildir. Philokhoros da böyle anlatır. Üstelik yabancı olan Aristoteles'in, Atina vatandaşı olan ve Atina'da komutanlık etmiş akrabaları Khabrias ile Timotheos sayesinde büyük güce sahip Platon'a karşı böyle bir şey yapabilmesi akla da yatkın değildir.
ἐπιστέλλων Φιλίππῳ λέγει, καὶ οὕτω φιλοπόνως συνῆν ΠλάvOvi ὡς τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἀναγνώστου οἰκίαν προσαγορευϑῆναι. ϑαμὰ γὰρ Πλάτων ἔλεγεν ἀπίωμεν sig τὴν τοῦ ἀναγνώστου οἰκίαν“ καὶ ἀπόντος τῆς ἀκροάσεως ἀνεβόα δ 6 νοῦς ἄπεστι, κωφὸν τἀκρωτήριον. ἐπέζησε δὲ Πλάτωνι ἔτη wy, πῆ μὲν παιδεύων Φιλίππου παῖδα ᾿Αλέξανδρον πῆ δὲ συμπερμὼν αὐτῷ πολλὴν γῆν, πῆ δὲ συγγράφων, πῆ δὲ διδασκαλείου προεστώς. οὐκ ἄρα ἀντῳκοδόμησεν ᾿Αριστοτέλης Πλάτωνι τὸ “ύκειον, ὡς ᾽4ρι10 στόξενος πρῶτος ἐσυκοφάντησε καὶ ᾿ΑΔριστείδης ὕστερον ἦκολούϑησεν, εἰ μέχρι τελευτῆς συνῆν Πλάτωνι. καὶ ὅτι Πλάτων μὲν ἐτέχϑη ἐπὶ Διοτίμου ἄρχοντος ᾿4ϑήνησι καὶ βιοὺς ἔτη πβ μετήλλαξε τὸν βίον ἐπὶ Θεοφίλου, ᾿Αριστοτέλης δὲ τεχϑεὶς ἐπὶ Διοτρέφους καὶ βιοὺς ἔτη Ey τελευτᾷ ἐπὶ Φιλοκλέους, 15 φοιτᾷ δὲ Πλάτωνι ᾿Δριστοτέλης ἐπὶ Ναυσιγένους καὶ ἀπὸ Θεοφίλου ἐφ᾽ οὗ τελευτᾷ Πλάτων ἕως Φιλοκλέους ἐφ᾽ οὗ τελευτᾷ ᾿Αριστοτέλης ἔτη wy ἐπέζησε Πλάτωνι --- οὐκ ἄρα οὖν, ὡς αὐτοὶ συκοφαντοῦντές φασιν, τεσσαρακοντούτης ᾿Δριστοτέλης
φοιτᾷ Πλάτωνι ἐπὶ Εὐδόξου. τοῦ yàg AoivovéAovc 5y ἔτη βιώσαντος, τρία ἔτη ἐστὶν ἀπὸ ϑανάτου Πλάτωνος ἀφῃρημένων τὸν x ἐτῶν ἃ ἐσχόλασε Πλάτωνι, ἐν δὲ τοῖς τρισὶν ἔτεσιν οὐ μόνον οὐκ ἦν τοσαῦτα ἐκϑέσθϑαι ἀλλ᾽ οὐδὲ ῥάδιον ἀναγνῶναι — οὕτω Φιλόχορος ἱστόρησε καὶ ὅτι οὐδὲ εἰκὸς ἦν 5 ᾿Αριστοτέλη ξένον ὄντα τοῦτο δύνασϑαι ποιεῖν κατὰ Πλάτῶνος πολίτου τυγχάνοντος καὶ μέγα δυναμένου διὰ Χαβρίαν καὶ Τιμόϑεον τοὺς ᾿4ϑήνησι στρατηγήσαντας καὶ κατὰ γένος αὐτῷ προσήκοντας. μετὰ δὲ τὴν Πλάτωνος τελευτὴν Σπεύσιππος μὲν ὃ Πλά- 10 τῶνος ἀδελφιδοῦς, ἐτύγχανε γὰρ υἱὸς ὧν Ποντόνης τῆς ἀδελφῆς Πλάτωνος, διαδέχεται τὴν σχολήν, ᾿Δριστοτέλης δὲ στέλλεται εἰς Μακεδονίαν μεταπεμφϑεὶς ὑπὸ Φιλίππον ἐφ᾽ ᾧ τὸν υἱὸν αὐτοῦ παιδεῦσαι. καὶ οὕτως ἦν τίμιος Φιλίππῳ καὶ Ὀλυμπιάδι ὡς ἀναθεῖναι αὐτῷ μεϑ’ ἑαυτῶν ἀνδριάντα. 15 ὃ δὲ φιλόσοφος μέγα μέρος ὧν τῆς βασιλείας, ὀργάνῳ τῇ δυνάμει πρὸς εὐποιίαν ἐχρήσατο ἕνα ve ἕκαστον εὐεργετῶν
s460Platon ölünce, kız kardeşi Potone'nin oğlu olan yeğeni Speusippos okulun başına geçti. Aristoteles ise Philippos'un oğlunu eğitmek üzere çağrılarak Makedonya'ya gitti. Philippos ile Olympias onu o kadar değerli buluyordu ki kendi heykelleriyle birlikte ona da heykel adadılar. Filozof krallıkta büyük ağırlığı olan biriydi ve gücünü iyilik etmenin bir aracı olarak kullandı: Tek tek insanlara da, bütün şehirlere de, hepsine birden de iyilik etti. Tek tek insanlara ettiği iyilikleri, bazı kişiler için krallara yazdığı mektuplar gösterir. Bütün şehirlere ettiklerini ise Stageira ile öğrencileri Theophrastos ve Phanias'ın vatanı Eresos gösterir. Philippos'un yerle bir ettiği vatanı Stageira'yı İskender'i ikna edip yeniden kurdurdu, şehre başka topraklar da verdirdi. Bu iyiliğine karşılık Stageiralılar bir aya Stageirites adını verdiler, Aristoteleia adlı bir bayram kutladılar, o Khalkis'te ölünce cesedini getirttiler, mezarının üzerine bir sunak kurdular, oraya Aristoteleion dediler ve meclislerini orada toplar oldular. Philippos'un kuşatmak üzere olduğu Eresos'un da bağışlanmasını sağladı. Atinalılara da Philippos'a yazdığı mektuplarla pek çok iyilik etti; öyle ki Atinalılar akropolde ona heykel adadılar. Bütün insanlara iyilik etmek için de İskender'e, krallığın nasıl yapılacağını öğreten Krallık Üzerine adlı kitabı yazdı.
x«l πόλεις ὅλας καὶ πάντας ἅμα. ὅσα μὲν γὰρ ἕκαστον εὐηργέτησεν, αἴ γεγραμμέναι αὐτῷ κατὰ τοὺς βασιλέας περί τινῶν ἐπιστολαὶ δηλοῦσιν. ὅσα δὲ πόλεις ὅλας, và Στάγειρα δηλοῖ καὶ 'Egsccóg ἡ Θεοφράστου xal Φανίου τῶν αὐτοῦ 5 μαϑητῶν πατρίς. τήν τε γὰρ ἑαυτοῦ πατρίδα Στάγεερα κατασκαφεῖσαν ὑπὸ Φιλίππου πείϑει τὸν ᾿Δ4λέξανδρον δεύτερον κτίσαι καὶ χώρας ἕτέρας αὐτῇ καταδιδόναι. ἀνθ᾽ ὧν οἱ Σταγειρῖται μῆνα προσηγόρευσαν Σταγειρίτην καὶ ξορτὴν ἦγον ᾿Δριστοτέλεια, καὶ ἐν Χαλκίδι τελευτήσαντος μετεπέμ1ὸ ψαντοὸ τὸ σῶμα καὶ βωμὸν ἐπέστησαν τῷ τάφῳ καὶ ἀριστοτέλειον τὸν τόπον ἐκάλεσαν καὶ ἐκεῖ τὴν βουλὴν ἤϑροιζον. καὶ ᾿Ερεσσὸν μέλλουσαν ὑπὸ Φιλίππου πολιορκηϑῆναε ἔπεισεν ἀφεϑῆναι. πολλὰ δὲ καὶ ᾿4ϑηναίους εὐηργέτησεν ἐν τοῖς κατὰ Φίλιππον γράμμασιν, ὡς ᾿4ϑηναίους ἐν τῇ ἀκροπόλει 16 ἀνδριάντα αὐτῷ ἀναϑεῖναι. ἵνα δὲ καὶ πάντας ἀνθρώπους εὐεργετήσῃ, γράφει τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ βιβλίον περὶ βασιλείας διδάσκων ὕπως βασιλευτέον. (f. 276") ὅπερ οὕτως ἔδρασεν
s461[Kaynakta 428 ve 429. sayfalar birkaç kez yinelenmiştir; dipnotlarda son kopya alındı.]
Bu kitap İskender'in ruhuna öyle işledi ki kimseye yararı dokunmadığı bir gün "Bugün krallık etmedim, kimseye iyilik yapmadım" derdi. Bu söz, kısa süre hasta olanlar için halk arasında söylenen "bir günlük hastalık", "gün aşırı" deyişine benzer; çünkü hasta o gün sağlıklıların işlerini göremez.
İskender olgunluk çağına erip Perslere sefere çıkınca Aristoteles de onunla birlikte yola koyuldu, ama o sırada bile felsefeden el çekmedi: Politeiaların, iki yüz elli tanesinin tarihini o zaman derledi. İskender Perslerle savaşa tutuşmak üzereyken ona kurbanların uğur göstermediğini söyledi; ama İskender inanmadı, savaşa girdi ve öldü. Önceki krallar Amyntas, Philippos, Olympias ve İskender kadar, İskender'in krallığını devralan Antipatros da Aristoteles'e saygı gösterdi.
Speusippos ölünce okuldakiler Aristoteles'i çağırdılar; okulu o ve Ksenokrates büyük bir itidalle birlikte devraldılar. Aristoteles Lykeion'da, Ksenokrates ise Platon'un da ders verdiği Akademia'da öğretti. Yoksa Aristoksenos ile ondan sonra Aristeides'in söylediği gibi, Platon sağken ve Akademia'da öğretirken Aristoteles ona karşı Lykeion'u kurmuş değildir.
εἰς τὴν ᾿ἡλεξάνδρου ψυχὴν ὡς λέγειν ὅτε μὴ ὠφέλησέ τινα »οσήμερον οὐκ ἐβασίλευσα, οὐδένα γὰρ εὖ ἐποιήσα. ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ ἐπιχωρίως λεγομένῳ ἐπὶ τῶν ἐπ᾽ ὀλίγον ἀρρωστούντων τουτέστιν ἐφήμερον νόσον, παρὰ μίαν. διὰ γὰρ τὸ μὴ ποιῆσαι τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὰς ὑγιαινόντων ἔνερ- δ γείας. ἀκμάσαντι δὲ ᾿Αλεξάνδρῳ καὶ ἐπιστρατεύσαντι κατὰ Περσῶν συνεξῆλθεν οὐδὲ τότε τοῦ φιλοσοφεῖν ἀποσχόμενος. τὴν γὰρ ἱστορίαν τῶν (Gv) πολιτειῶν τότε συνέλεξε. καὶ μέλλοντι συμβάλλειν τῷ περσικῷ πολέμῳ (οὐκ ἔφη τὰ ἱερεῖα 10 τὰ αἴσια γενέσθαι. ὁ δὲ μὴ πεισϑεὶς συνέβαλε καὶ ἐτελεύτησεν. καὶ οὐχ ἧττον δὲ τῶν φϑασάντων βασιλέων, 4ubvτου Φιλίππου Ὀλυμπιάδος ᾿Δλεξάνδρου, ᾿Αντίπατρος ὃ διαδεξάμενος τὴν ᾿Δλεξάνδρου βασιλείαν διὰ τιμῆς εἶχε τὸν ᾿Αφιστοτέλη. 15 τοῦ δὲ Σπευσίππου τελευτήσαντος οἱ ἀπὸ τῆς σχολῆς μεταπέμπονται τὸν ᾿Δριστοτέλη, καὶ διαδέχονται αὐτὴν αὐτός τε καὶ Ξενοκράτης σωφρονέστατα. καὶ ᾿Αριστοτέλης μὲν ἐν «Δυκείῳ, Ἐενοκράτης δὲ ἐν "dxaónulg, ἔνϑα καὶ Πλάτων, ἐπαίδευσεν. οὐ γὰρ ὡς ᾿Αριστόξενος, καὶ ᾿Δριστείδης ὕστερον, 30
Πλάτωνος ζῶντος καὶ iv ᾿ἀκαδημίᾳ παιδεύοντος ἀντῳκοδόμῆσεν ὃ ᾿Δριστοτέλης τὸ Δύκειον. εἴπερ γάρ τις ἄλλος φαίνεται ὃ ᾿Δριστοτέλης ἀποπτοηϑεὶς Πλάτωνα. ἐπιγράφει γὰρ εἰς αὐτόν 5 βωμὸν ᾿Αριστοτέλης ἰδρύσατο τόνδε Πλάτωνι καὶ ἀλλαχοῦ περὶ αὐτοῦ φησιν ἀνδρὸς ὃν οὐδ᾽ αἰνεῖν τοῖσι κακοῖσι ϑέμις. καὶ φαίνεται ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ϑαυμάζξων Πλάτωνα καὶ συνιστὰς τοῖς βασιλεῦσι τοὺς Πλάτωνι κατὰ γένος κοινωνοῦν1οτας. ἤδη δὲ καὶ ἐν οἷς ἀντιλέγει Πλάτωνι πλατωνίζξειν αὐτὸν φήσομεν. Πλάτων γάρ ἐστιν ὃ λέγων Σωκράτους μὲν ὀλίγον φροντίξειν, τῆς δὲ ἀληϑείας πολύ. καὶ ,»ἔγωγε οὐδενὶ ἄλλῳ πρόϑυμός εἶμι πείϑεσϑαι ἢ τῷ λόγῳ ὃς ἄν μοι λογιζο-
s464b Çünkü Platon'a herkesten çok hayran olan biri varsa Aristoteles'tir. Onun için şunu yazmıştır:
Bu sunağı Aristoteles Platon'a kurdu.
Başka bir yerde de onun hakkında der ki:
Kötülerin övmeye bile hakkı olmayan adam.
Mektuplarında da Platon'a hayranlığı görülür, Platon'un akrabalarını krallara salık verir. Hatta Platon'a itiraz ettiği yerlerde bile onun Platonculuk yaptığını söyleyebiliriz. Çünkü Sokrates'e az, hakikate çok değer vermek gerektiğini söyleyen Platon'un kendisidir. "Ben, düşündüğümde bana en iyi görünen logostan başka hiçbir şeye uymaya hevesli değilim" diyen de, "Kendi ağzından duymadıkça, başkası söylediğinde inanma" diyen de odur.
μένῳ βέλτιστος καταφαίνηταιζ. καὶ .»εἱ μὴ σὺ σαυτοῦ λέi5 yovrog ἀκούῃς, ἄλλου λέγοντος μὴ πιστεύσης“. ἴσως δὲ οὐδὲ πρὸς τὰ δοκοῦντα Πλάτωνι μάχεται, ἀλλὰ πρὸς τοὺς κακῶς αὐτὰ ἐκλαβόντας, ὡς καὶ τὸ γεννητὸν τοῦ οὐρανοῦ
s465aBelki de Aristoteles Platon'un görüşlerine değil, onları yanlış anlayanlara karşı savaşır. Gök Üzerine'de göğün oluşmuş olması meselesi böyledir: Kimileri bunu zaman bakımından anlamıştır, oysa sebep bakımından söylenmiştir. Metafizik'te idealar konusunda da böyledir: Kimileri onları nousun dışında varsaymış, başkaları da ezelî duyulurlar saymıştır, ölümsüz bir insan ya da at gibi. Onların hiç var olmadığını söylemek istemediğini ise, Etik'te düzenin iki türlü olduğunu, birinin komutanda, ötekinin orduda bulunduğunu ve bunların sebeplerinin ayrı olduğunu söyleyerek gösterir. Ruh Üzerine'de de fiil hâlindeki nousun şeylerin kendisi olduğunu söyler.
ἐν τῇ περὶ τοῦ οὐρανοῦ. τινὲς yàg κατὰ χρόνον αὐτὸ ἤκουσαν καὶ οὐ κατ᾽ αἰτίαν εἶναι. καὶ τὰς ἰδέας ἐν τοῖς μετὰ τὰ φυσικά. τινὲς γὰρ ἔξω τοῦ νοῦ αὐτὰς ὑπέϑεντο καὶ ἄλλοι ἀίδια αἰσϑητὰ ὑπέλαβον αὐτάς, οἷον ἄνϑρωπον ἀϑάναvov 1| ἵππον. ὅτι γὰρ οὐ βούλεται αὐτὰς παντάπασι μὴ 5 εἶναι δηλοῖ ἐν τοῖς ἠϑικοῖς λέγων διττὴν εἶναι τὴν τάξιν, τὴν μὲν ἐν τῷ στρατηγῷ, τὴν δὲ ἐν τῷ στρατοπέδῳ, καὶ αἰτίας (αὐτῶν εἶναι ἑτέρας. καὶ ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς τὸν κατ᾽ ἐνέργειαν νοῦν εἶναι τὰ πράγματα.
s465bAristoteles'in karakteri de son derece ölçülüydü. Kategoriler'de bir konuda rastgele hüküm vermemek, ancak çok kez inceledikten sonra konuşmak gerektiğini, ama yalnız güçlükleri ortaya koymanın da yararsız olmadığını söyler. İyi Üzerine'de der ki: "İnsan olduğunu yalnız talihi yaver giden değil, ispat yapan da unutmamalıdır." Nikomakhos'a Etik'te de der ki: "Adam dosttur, hakikat de dosttur; ikisi de dost olunca hakikati üstün tutmak dindarlığın gereğidir."
καὶ μάλα δὲ ὁ ᾿Δριστοτέλης τὸ ἦϑος μέτριος γέγονεν, 10 εἰ ἐν μὲν ταῖς κατηγορίαις φησὶ μὴ δεῖν προχείρως ἀποφαΐένεσϑαι ἀλλὰ πολλάκις ἐπεσκεμμένον, καὶ μὴν οὐδὲ διαπορεῖν μόνον ἄχρηστον εἶναι. καὶ ἐν τοῖς περὶ τοῦ ἀγαϑοῦ οοδεῖ μεμνῆσϑαι ἄνθρωπον ὄντα οὐ μόνον τὸν εὐτυχοῦντα ἀλλὰ καὶ τὸν ἀποδεικνύντα, καὶ ἐν τοῖς ἠϑικοῖς νικομα- 15 χείοις »ῳίλος μὲν ὁ ἀνήρ, φίλη δὲ ἡ ἀλήϑεια. ἀμφοῖν δὲ φίλοιν ὄντοιν, ὅσιον προτιμᾶν τὴν ἀλήϑειαν. καὶ ἐν τοῖς μετεώροις οοὧν τὰ μὲν ἀποροῦμεν, τῶν δὲ ἐφαπτόμεϑά τινα
s466Meteoroloji'de der ki: "Bunların bir kısmında çaresiziz, bir kısmını ise bir ölçüde kavrarız." Aynı eserde de, bulduğumuzu sandığımız şeylerle büyüklenmeyelim diye, "Aynı kanaatler insanlarda bir ya da iki kez değil, sayısız kez ortaya çıkmıştır" der.
Filozof işte böyle biriydi; felsefeye ondan aldığından fazlasını kattı. Ahlak alanında, saadeti ne sıradan insan gibi dış şeylere ne de Platon gibi yalnız psykhēye bağladı. Asıl belirleyici olanın ruhta bulunduğunu, ama dış şeyler iyi gitmeyince ruhun kirlendiğini ve sıkıştığını söyledi; bu kelimeleri de yerinde kullanmıştır. Çünkü kirlenen şey içindeki güzelliği korur, yalnız yüzeyde örtülür; sıkıştırılan şey de gerçekte aynı büyüklüktedir, yalnız daha küçük görünür. Tabiat incelemesine beşinci ousiayı ve görmenin içeri almayla gerçekleştiği görüşünü kattı. Matematiğe, görme konisinin dar açılı olduğunu kattı: Görme ışını, gördüğü büyüklüğün ötesine geçer; bu yüzden görülen hiçbir şey bir anda bütünüyle görülmez, ekseni de tabanından büyük olur ve böylece koni dar açılı olur.
τρόπον“. καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς «οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δὶς ἀλλ᾽ ἀπειράκις τὰς αὐτὰς γενέσθαι τοῖς ἀνθρώποις δόξας“, ἵνα μὴ μέγα φρονῶμεν ἐφ᾽ οἷς εὑρίσκειν δοκοῦμεν. καὶ τοιοῦτος μὲν ὃ φιλόσοφος, προσέϑηκε δὲ τῇ φιλο«δ σοφίᾳ πλείω ὧν παρ᾽ αὐτῆς ἀνελέξατο. τῇ γὰρ ἠϑικῇ τὸ τὴν εὐδαιμονίαν μήτε ἐν τοῖς ἐκτὸς ἀποτίϑεσθαι, ὡς ὁ πολύς, μήτε ἐν τῇ ψυχῇ μόνον, ὡς ὁ Πλάτων, ἀλλ᾽ ἔχειν μὲν τὸ κῦρος ἐν ψυχῇ, ῥυπαίνεσϑαι δὲ καὶ ϑλίβεσϑαι μόνον αὐτὴν ὑπὸ τῶν ἐκτὸς μὴ εὖ ἐχόντων, οἰκείως ταῖς λέξεσι 10 χρησάμενος. καὶ γὰρ τὰ ῥυπούμενα ἔνδον αὐτὸ τὸ κάλλος ἔχει, κρύπτεται δὲ κατὰ μόνην τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ τὰ 9λιβόμενα τὸ αὐτὸ μέγεθος ἔχοντα κατ᾽ ἀλήϑειαν, ἐλάττω φαίνεται μόνον. τῇ δὲ φυσιολογίᾳ προσέϑηκε τὴν πέμπτην οὐσίαν καὶ τὸ κατ᾽ εἰσδοχὴν ὁρᾶν. τῇ δὲ μαϑηματικῇ τὸ 15 ὀξυγώνιον εἶναι τὸν κῶνον τῶν ὄψεων διὰ τὸ ἐπὶ πλέον προιέναι τὴν ὄψιν οὗ ὁρᾷ μεγέϑους. καὶ κατὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲν τῶν ὁρωμένων ὅλον ἅμα ὁρᾶται, καὶ ταύτῃ μείξονα γίνεσθαι τὸν ἄξονα τῆς ἐκ τούτου τῆς βάσεως καὶ ὀξυγώνιον
s467 Teolojiye, her şeyin, sanıldığı gibi, kozmosun içinde olmadığını, kozmosun ötesinde de bir şey bulunduğunu kattı. Fizik'in beşinci kitabında ilk olanın araz olarak bile hareket etmediğini, kozmos içindekinin ise içinde bulunduğu şey yüzünden araz olarak hareket ettiğini söyler. Fizik'in sekizinci kitabında da ilk hareket ettiricinin hareketsiz olduğunu ileri sürer. Mantığı da o buldu; kıyas formlarını şeylerden soyutlayan odur.
Atinalılar ona karşı ayaklanınca Khalkis'e çekildi ve yalnız şunu söyledi: "Atinalıların felsefeye karşı ikinci kez suç işlemesine izin vermeyeceğim." Atina şehrinde vatandaşla yabancının hakları aynı olmadığı için Antipatros'a yazdığı mektupta Atina'da yaşamanın zor olduğunu söyler: "Armut armut üstünde yaşlanır, incir incir üstünde." Bu sözle, iftiracıların [sykophantēs] birbiri ardınca gelişine işaret eder.
Orada öldü. Bıraktığı yazılı vasiyet, eserlerinin listesiyle birlikte Andronikos'ta ve Ptolemaios'ta bulunur. Geride çocukları Nikomakhos ile Pythias'ı, gerçek öğrencileri Theophrastos, Phanias, Eudemos, Klytos, Aristoksenos ve Dikaiarkhos'u, bir de bin eser bıraktı.
τὸν κῶνον ἀποτελεῖσϑαι. τῇ δὲ ϑεολογίᾳ τὸ μὴ và πάντα ἐγκόσμια εἶναι, ὡς τὸ εἰκός, ἀλλ᾽ εἵναί τι καὶ ὑπερκόσμιον. ἐν γὰρ τῷ πεμπτῷ τῆς φυσιολογικῆς τὸ πρῶτον μηδὲ κατὰ συμβεβηκός φησι κινεῖσθαι, τοῦ ἐγκοσμίου διὰ τὸ ᾧ συντέταχται κατὰ συμβεβηκὸς κινουμένου. καὶ ἐν τῷ ὀγδόῳ s τῆς φυσικῆς τὸ πρώτως κινοῦν ἀκίνητον εἶναι βούλεται. αὐτοῦ δὲ εὕὔρεμά ἐστιν ἡ λογικὴ τὰς συλλογιστικὰς μεϑόδους τῶν πραγμάτων ἀποσυλήσαντος. ἐπαναστάντων δὲ αὐτῷ τῶν ᾿4ϑηναίων ὑπεχώρησεν εἰς Χαλκίδα, τοσοῦτον ὑπειπὼν ὡς οὐ συγχωρήσω ᾿Αϑηναίοις 10 δὶς ἁμαρτεῖν εἰς φιλοσοφίαν. ἐπεὶ δὲ τὰ αὐτὰ καϑήκοντα (οὐκ) ἦν πολίτῃ καὶ ξένῳ περὶ τὴν τῶν ᾿4ϑηναίων πόλιν, ἐπιστέλλων ᾿Αντιπάτρῳ γράφει τὸ ᾿Αϑήνησι διατρίβειν ἐργῶ-δες» (f. 2115) οοὔγχνη γὰρ ἐπ᾽ ὄγχνῃ γηράσκει, σῦκον δ᾽ ἐπὶ σύκῳ“,, τὴν διαδοχὴν τῶν συκοφαντούντων αἰνιττόμενος. καὶ 15 τελευτᾷ ἐκεῖσε διαϑήκην ἔγγραφον καταλιπών, ἣ φέρεται παρά τε ᾿Ανδρονίκῳ καὶ Πτολεμαίῳ μετὰ τοῦ πίνακος τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων, (ἐπὶ παισὶ μὲν) Νικομάχῳ καὶ Πυϑιάδι, γνησίοις δὲ μαϑηταῖς Θεοφράστῳ Φανίᾳ Εὐδήμῳ Κλύτῳ ᾿Αριστοξένῳ Δικαιάρχῳ, συντάγμασι δὲ χιλίοις τὸν 30
s468 O dönemin kralları Philippos, Olympias, İskender ve Antipatros yanında büyük nüfuzu vardı, ama bu gücü felsefenin aracı olarak kullandı.
Aristoteles felsefesinin kendine özgü yanı, apaçık olandan ayrılmamasıdır. İspatlardan ve kıyaslardan sonra bunları tanık gösterir. Gök Üzerine'de gezegenlerin düzensiz hareket ettiğini apaçık görüldüğü için söyler, geri sarmalayan kürelerin ise düzenli hareketi koruduğunu. Kategoriler'de de bireysel ousiaları küllîlerden önceye koyması yalnız bu apaçıklık yüzündendir. Çünkü küllîlerin var olmadığını düşünür; Ruh Üzerine'de de "Küllî olarak canlı ya hiçbir şeydir ya da sonradır" der. Zira çoklukta bulunan küllî belirsizdir. Bu yüzden herkesi apaçık olanla ikna etmeye zorlar.
ἀρυϑμόν, πολλὰ uiv δυνάμενος παρὰ τοῖς τότε βασιλεῦσι Φιλίππῳ Ὀλυμπιάδι ᾿Αλεξάνδρῳ ᾿Αντιπάτρω, τῇ δὲ δυνάμει ὀργάνῳ φιλοσοφίας χρησάμενος. ἴδιον δὲ τῆς ᾿Αριστοτέλους φιλοσοφίας τὸ μὴ ἀφίσταδ σϑαι τῶν ἐναργῶν. μετὰ yàg τὰς ἀποδείξεις καὶ τοὺς ποῖλοὺς μαρτύρεται, καὶ ἐν τοῖς περὶ οὐρανοῦ τοὺς πλάνητας ἀνωμάλως κινεῖσϑαι λέγει διὰ τὴν ἐνάργειαν ... (τῶν σφαιρῶν» τῶν ἀνελιττουσῶν τὴν ὁμαλὴν κίνησιν σωζουσῶν, καὶ ἐν ταῖς κατηγορίαις καταπλήττεται τὰς ἀτόμους οὐσίας καὶ 10 {(προτέϑησιΣ τῷν καϑόλου διὰ μόνην τὴν ἐνάργειαν. . καὶ γὰρ ὅτι τὰ καϑόλου οὐκ ἔστιν, καὶ ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς φησί «τὸ γὰρ ξῷον τὸ καϑόλου ἤτοι οὐδέν ἐστιν ἢ ὥστεQov. ἀσαφὲς γὰρ τὸ ἐν τοῖς πολλοῖς καϑόλου, διὸ καὶ καταναγχκάξει πάντας ἐκ τῆς ἐναργείας.
s471Aristoteles'in Hayatı (İkinci Anlatım)
Aristoteles soyca Makedonyalıydı, şehir olarak Stageiralı; Makedonya kralı Amyntas'ın hekimi Nikomakhos'un oğluydu. Kendi babasının anısına oğluna da Nikomakhos adını bu yüzden verdi; Nikomakhos'a Etik'i de ona yazmıştır. Annesi Phaistis'ti. Nikomakhos da Phaistis de Asklepios soyundandı. Aristoteles için söylenmiş şu epigram buna tanıktır:
Annesi Phaistis, babası Nikomakhos'tu Asklepiosoğullarından yüce Aristoteles'in.
Nikomakhos ile Phaistis ölünce Aristoteles, Atarneuslu Proksenos adlı birinin yanında yetişti.
᾿Δριστοτέλης τὸ μὲν γένος ἦν Μακεδών, πόλεως δὲ Σταγείρων, υἱὸς Νικομάχου, ἰατροῦ ᾿Αμύντου τοῦ τῶν Μᾶακπεδόνων βασιλέως. ὅϑεν καὶ τὸν ἴδιον υἱὸν Νικόμαχον προσηγόρευσε, μνήμης ἕνεκα τοῦ οἰκείου πατρός, πρὸς ὃν καὶ τὰ νικομάχεια ἔγραψεν. μητρὸς δ᾽ ἦν Φαιστίδος. ἀμφότεgo, δὲ οὗτοι ὅ τε Νικόμαχος καὶ ἡ Φαιδτὶς τὸ γένος εἶχον ἀπὸ ᾿Δσκληπιοῦ. μαρτυρεῖ δὲ τούτοις τὸ εἰς τὸν ᾿Δριστοτέλη εἰρημένον ἐπίγραμμα τοῦτον ἔχον τὸν τρόπον Φαιστίδος ἦν μητρὸς καὶ Νικομάχου γενετῆρος τῶν ᾿Δσκληπιαδῶν δῖος ᾿Δριστοτέλης" μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τοῦ Νικομάχου καὶ τῆς Φαιστίδος ἀνάγεται ὃ ᾿Αφιστοτέλης παρά τινι Προξένῳ ᾿Αταρνεῖ, οὗ καὶ
s472 Yetiştirilmesini unutmayan Aristoteles, onun oğlu Nikanor'u yalnız büyütüp her türlü terbiyeyi vermekle kalmadı, oğulluğa da aldı ve ölürken vasiyetinde kızı Pythias'ın Nikanor'a eş olarak verilmesini buyurdu.
Aristoteles daha gençken hür insanlara yaraşır terbiyeyi aldı; bunu şiir üzerine ve şairlere karşı yazdıkları, ayrıca Homeros Problemleri ile Retorik Sanatları gösterir.
On yedi yaşına gelince, Pythia ona felsefe yapmasını emrettiği için Atina'ya gitti; orada Sokrates'in öğrencisi oldu ve üç yıl yanında kaldı. Sokrates ölünce Platon'un öğrencisi oldu ve yirmi yıl onun yanında kaldı. O kadar çalışkandı ki Platon onun evine "okurun evi" derdi. Bazılarının sandığı gibi Aristoteles, Platon sağken ona karşı Lykeion'u kurmuş da değildir. Nasıl kurabilirdi ki? O sırada Atina'nın komutanları ve Platon'un akrabaları olan Khabrias ile Timotheos büyük güç sahibiydi.
Kimileri Aristoteles'in Platon'a pek çok konuda karşı çıkmasından hareketle, Platon sağken ona karşı Lykeion'u kurduğunu ileri sürmeye çalışır. Bunlara şöyle denmelidir: O, mutlak olarak Platon'a değil, Platon'un söylediklerini anlamayanlara karşı çıkar. Platon'un kendisine karşı çıksa bile bunda tuhaf bir şey yoktur, çünkü bunda da Platon gibi düşünmektedir. Hakikate başka her şeyden çok değer vermek gerektiğini söyleyen de Platon'dur. Nitekim şu sözü kelimesi kelimesine der: "Sokrates dosttur, ama hakikat çok daha dosttur."
τῆς τροφῆς διαμεμνημένος ὃ ᾿Αρφιστοτέλης οὐ μόνον τὸν τούτου υἱὸν Νικάνορα ἀνέϑρεψε καὶ πᾶσαν παιδείαν ἐπαίδευσεν ἀλλὰ καὶ υἱὸν αὐτὸν φπκειοποιήσατο καὶ τελευτῶν ἐν ταῖς οἰκείαις διαϑήκαις ἐπέτρεψε τὴν ξαυτοῦ ϑυγατέρα 5 Πυϑιάδα δοῦναι γαμετὴν τῷ Νικάνορι. 6 μὲν οὖν ᾿Αριστοτέλης ἔτι νέος ὧν τὴν τῶν ἐλευϑέρων παιδείαν ἐπαιδεύετο, ὡς δηλοῖ τὰ γεγραμμένα αὐτῷ περὶ ποιητικῶν καὶ πρὸς ποιητάς, ἔτε μέντοι τὰ Ὁμήρου προβλήματα καὶ af δητορικαὶ τέχναι. 10 ἑπτακαίδεκα δὲ ἐτῶν γενόμενος wol τῆς Πυϑίας κελευοὐύσης αὐτῷ φιλοσοφεῖν στέλλεται ἐν ᾿άϑήναις, ἔνϑα φοιτᾷ Σωκράτει καὶ σύνεστι τούτῳ ἔτη τρία. τελευτήσαντος δὲ τοῦ Σωκράτους φοιτᾷ Πλάτωνι καὶ τούτῳ σύνεστεν ἔτη εἴκοσι. καὶ τοσαύτην ἤσκησεν ἐπιμέλειαν ὥστε τὸν Πλάτωνα 15 τὸν οἶκον τοῦ ᾿Αριστοτέλους οἷκον ἀναγνώστου καλεῖν. οὐ γὰρ ἔτι ζῶντος τοῦ Πλάτωνος ἀντῳκοδόμησεν αὐτῷ τὸ “10κειον ὃ ᾿Δριστοτέλης, ὥς τινες ὑπολαμβάνουσι. πῶς γὰρ ἠδύνατο, μέγα τότε δυναμένων Χαβρίου τε καὶ Τιμοϑέου τῶν ᾿άϑήνησι στρατηγῶν καὶ τῷ γένει προσηκόντων τῷ 20 Πλάτωνι. πειρῶνται γάρ τινες λέγειν ὅτι Pu ζῶντος Πλάτωνος ἀντῳκοδόμησεν αὐτῷ τὸ Λύκειον Ó ᾽Δριστοτέλης, ἐκ τοῦ ἐν πολλοῖς ἀντιλέγειν τῷ Πλάτωνι. πρὸς οὃς ῥητέον ὅτι οὐχ ἁπλῶς ἀντιλέγει τῷ Πλάτωνι ἀλλὰ τοῖς μὴ νοήσασι τὰ τοῦ 36 Πλάτωνος. εἰ δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Πλάτωνι ἀντιλέγει, οὐδὲν ἄτοπον. καὶ ἐν τούτοις γὰρ τὰ τοῦ Πλάτωνος φρονεῖ. αὐτοῦ γάρ ἐστι λόγος ὅτι μᾶλλον δεῖ τῆς ἀληϑείας φροντίξειν ἥπερ ἄλλου τινός. ἀμέλει καὶ ἐπὶ λέξεώς φησι ταυτί ,, φίλος μὲν Σωκράτης, ἀλλὰ μᾶλλον φιλτάτη ἡ ἀλήϑεια. καὶ ἀλλαχοῦ
s473 Başka bir yerde de: "Sokrates'e az, hakikate çok değer vermek gerekir." Aristoteles de bunu yapmıştır. Platon'un söylediklerini çürütmüş olsa bile, bunda da hakikati görmezden gelmek istemeyerek ona uygun davranmıştır. Platon'a büyük bir sevgi beslediği, ona bir sunak adayıp üzerine şöyle yazmasından bellidir:
Bu sunağı Aristoteles kurdu Platon'a, kötülerin övmeye bile hakkı olmayan adama.
Aristoteles Platon'un yanında yirmi yıl kaldı. Platon ölünce okulunu, kız kardeşi Potone'nin oğlu olan yeğeni Speusippos devraldı. Aristoteles ise Makedon ülkesine gitti; orada Philippos'un oğlu İskender'i eğitti ve krallığında büyük ağırlık kazandı. Kral yanında çok nüfuzluydu ve bu gücü gerektiği gibi kullanarak hem tek tek insanlara hem topluca herkese iyilik etti. Tek tek pek çok kişiye iyilik ettiğini elimizdeki tavsiye mektupları ve bazı kişiler için krala yazdıkları gösterir. Topluca da çok kişiye iyilik ettiğini, yıkılmış Stageira şehrini İskender'i ikna ederek yeniden kurdurması gösterir. Bu yüzden Stageiralılar Aristoteles için bayram kutlar, ona Aristoteleia der, bayramın kutlandığı aya da Stageirites adını verirler.
»“Σωκράτους uiv ἐπ᾽ ὀλίγον φροντιστέον, τῆς δὲ ἀληϑείας ἐπὶ πολύ“, τοῦτο οὖν καὶ ὃ ᾿Δριστοτέλης πεποίηκεν. εἰ (y&g» καὶ ἀνέτρεψε τὰ ὑπὸ Πλάτωνος εἰρημένα, κἀνταῦϑα σύμφωνα αὐτῷ διεπράξατο μὴ βουλόμενος ὑπεριδεῖν τὴν ἀλήϑειαν. ἀμέλει γὰρ ὅτι πολλὴν εὔνοιαν ἔσχε πρὸς τὸν Πλάτωνα ὃ ᾿ΑΔριστοτέλης, δῆλον ἐκ τοῦ καὶ βωμὸν ἀνιερῶσαι τῷ Πλάτωνι, ἐν ᾧ ἐπέγραψεν οὕτω βωμὸν ᾿Αριστοτέλης ἐνιδρύσατο τόνδε Πλάτωνος ἀνδρὸς ὃν οὐδ᾽ αἰνεῖν τοῖσι κακοῖσι ϑέμις. συνῆν δὲ τῷ Πλάτωνι ὃ ᾿Αριστοτέλης ἔτη εἴκοσι. μετὰ 10 δὲ τὴν τοῦ Πλάτωνος τελευτὴν διαδέχεται τὴν τούτου σχολὴν Σπεύσιππος ὃ ἀδελφιδοῦς αὐτοῦ. υἱὸς γὰρ ἦν οὗτος Ποντόνης τῆς τούτου ἀδελφῆς. ὁ δέ ye ᾿Αριστοτέλης ἔρχεται ἐν τῇ τῶν Μακεδόνων γαίᾳ, ἔνϑα παιδεύει ᾿Αλέξανδρον τὸν Φιλίππου καὶ μέγα μέρος γέγονε τῆς τούτου βασιλείας. 15 πολλὰ γὰρ ἐδυνήϑη παρὰ τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ δυνάμει δεόντῶς ἐχρήσατο εὖ ποιῶν καὶ ἑκάστῳ ἰδίᾳ καὶ πᾶσι κοινῇ. καὶ ὅτι μὲν πολλοὺς ἰδίᾳ, δηλώσουσιν af φερόμεναι αὐτοῦ συντατικαὶ ἐπιστολαὶ καὶ περί τινων πρὸς τὸν βασιλέα. ὅτι δὲ καὶ κοινῇ πολλοὺς εὖ ἐποίησε, δηλοῖ καὶ τὸ τὴν τῶν 30 Σταγείρων πόλιν κατασκαφϑεῖσαν πείϑειν τὸν ᾿Δ4λέξανδρον αὖϑις κτίζειν, ὅϑεν καὶ οἱ Σταγειρῖται ξορτὴν ἐπιτελοῦσι
s474 Kral İskender'in haksızlığına uğramak üzere olan Eresos'u, Theophrastos'un şehrini, de bu haksızlıktan kurtardı.
Sonra Speusippos ölünce Atinalılar Aristoteles'i çağırdılar ve Aristoteles ile Ksenokrates, ikisi birlikte Platon'un okulunu devraldılar. Ksenokrates Akademia'da, Aristoteles Lykeion'da öğretti. Daha sonra Atinalılar arasında bir ayaklanma çıkınca Aristoteles Khalkis'e gitti ve Atinalılara "Felsefeye karşı iki kez suç işlemenize izin vermem" dedi; çünkü Atinalılar daha önce Sokrates'i öldürmüşlerdi. Kral Antipatros'a da Atina'da yaşamanın zor olduğunu bildirdi ve Homeros'un şu dizesini söyledi:
Armut armut üstünde yaşlanır, incir incir üstünde.
Bununla Atinalıların iftiracılığını teşhir ediyordu. Aristoteles sonra Makedonya'ya döndü. Dönemin krallarının, İskender'in, annesi Olympias'ın, Antipatros ve Philippos'un yanında çok nüfuzluydu. İskender'e krallığın nasıl yapılacağını öğreten tek kitaplık Krallık Üzerine'yi yazdı. Onunla Brahmanların ülkesinin içlerine kadar yol aldı ve orada iki yüz elli beş politeiayı araştırdı.
τῷ ᾿Αριστοτέλε, ἀριστοτέλειαν αὐτὴν προσαγορεύοντες, καὶ τὸν μῆνα δὲ ἐν ᾧ ἡ ξορτὴ ἐπιτελεῖται σταγειρίτην προσαγορεύουσι. καὶ τὴν ᾿Ερεσσὸν δὲ τὴν τοῦ Θεοφράστου πόλιν μέλλουσαν ἀδικηϑῆναι ὑπὸ τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξάνδρου, ἐλύδτρῶσε τῆς ἀδικίας. “μετὰ δὲ ταῦτα τελευτήσαντος τοῦ Σπευσίππου μεταστέλλονται of ᾿4ϑηναῖοι τὸν ᾿Δριστοτέλη, καὶ ἀμφότεροι οὗτοι ὅ τε ᾿Αριστοτέλης καὶ ὁ Ξενοκράτης διεδέξαντο τὴν τοῦ Πλάτῶνος σχολήν. καὶ ὃ μὲν ᾿ξενοκράτης ἐπαίδενεν ἐν '4xa10 δημίᾳ, ὃ δὲ ᾿Δριστοτέλης ἐν “υκείῳ. μετέπειτα δὲ ἀνταρσίας γενομένης ἐν τοῖς ᾿Αϑηναίοις, ἦλϑεν ὃ ᾿Αριστοτέλης ἐν Χαλκίδι, εἰρηκὼς τοῖς ᾿4ϑηναίοις ὅτι οὐκ ἂν ἐάσω ὑμᾶς εἰς φιλοσοφίαν δὶς ἁμαρτεῖν. καὶ γὰρ ἦσαν τὸν Σωκράτη ἤδη φονεύσαντες οἵ ᾿Αϑηναῖοι. ἐδήλωσε δὲ καὶ ᾿Αντιπάτρῳ τῷ 15 βασιλεῖ ὅτι τὸ ἐν ᾿4ϑήνησι διατρίβειν ἐργῶδες. εἶπε δὲ καὶ τὸ ὁμηρικὸν ἐκεῖνο ἔπος ὄγχνη ἐπ᾽ ὄγχνῃ γηράσκει, σῦκον δ᾽ ἐπὶ σύκῳ ὡς ἐκ τούτων ἐλέγχων τὰς τῶν ᾿4θηναίων συκοφαντίας. ἐπανέρχεταν δὲ αὖϑις ὃ ᾿Αριστοτέλης ἐν Μακεδονίᾳ. καὶ 20 πολλὰ ἐδυνήϑη παρὰ τοῖς τότε βασιλεῦσι, παρὰ τῷ ᾿4λεξάνδρῳ καὶ παρὰ τῇ Ὀλυμπιάδι τῇ τούτου μητρὶ καὶ παρ᾽ ᾿Δντιπάτρῳ τε wol Φιλίππῳ. τῷ δ᾽ ᾿Αλεξάνδρῳ καὶ περὶ βασιλείας ἔγραψεν ἐν ἑνὶ μονοβίβλῳ παιδεύων αὐτὸν ὅπως δεῖ βασιλεύειν, ἀμέλει καὶ συνώδευσεν αὐτῷ μέχρι καὶ ἔσω 35 τῶν Βραχμάνων, ἔνϑ᾽ ἑστόρησι τὰς ὄνε πολιτείας. συνώ-
s475 Pers ülkesine de ona eşlik etti; orada savaş çıkıp İskender ölünce Aristoteles vatanına döndü.
Bu adam karakterce son derece ölçülüydü, felsefede ise insani ölçüleri aştı. Felsefede hiçbir şeyi eksik bırakmadı, üstelik kendi keskin zekâsından çok şey katarak onu baştan başa düzeltti. Mantığa, kuralları şeylerden ayırarak ve ispat yöntemini kurarak katkıda bulundu. Çünkü eskiler ispat etmeyi biliyor, ama ispatın nasıl yapıldığını bilmiyordu; ayakkabı dikemeyen ama ayakkabı giyebilenler gibiydiler. Tabiat bilimine beşinci ousiayı ekledi. Teolojiye bir şey eklememişse de bu alanda hiçbir eksik bırakmadı. Çünkü kimilerinin sandığı gibi, yalnız kozmos içindeki şeyleri değil, kozmosun ötesindekileri de ele aldı. Fizik Dersleri'nin sekizinci kitabında ilk sebebin ne kendiliğinden ne de araz olarak hareket edebildiğini söyleyerek bunu gösterir; böylece tanrısal olanın ne cisim ne de etkilenebilir bir şey olduğunu ortaya koyar.
Aristoteles toplam altmış üç yıl yaşadı. On yedi yaşındayken Sokrates'in öğrencisi oldu ve üç yıl yanında kaldı, Platon'un yanında yirmi yıl kaldı, Platon'un ölümünden sonra da yirmi üç yıl yaşadı. Ömrünün bütünü toplanınca altmış üç yıl eder. Demek ki Aristoteles altmış üçüncü yaşında öldü. Aristoteles'in hayatı üzerine söyleyeceklerimiz bunlardır.
δευσε δ᾽ αὐτῷ καὶ iv τῇ Περσίδι, ἔνϑα πολέμου γενομένου καὶ τελευτήσαντος τοῦ ᾿Αλεξάνδρου ὑπέστρεψεν ὁ ᾿άριστοτέλης ἐν τῇ ξαυτοῦ πατρίδι. μέτριος δὲ γέγονεν ὃ ἀνὴρ οὗτος τοῖς ἤϑεσιν εἰς ὕπερβολήν. ἐν φιλοσοφίᾳ δὲ ὑπερβέβηκε τὰ ἀνθρώπινα μέτρα μηδὲν ἐλλιπὲς περὶ αὐτῆς πραγματευσάμενος, ἀλλὰ καὶ πολλὰ αὐτῇ προσϑεὶς ἐκ τῆς ἑαυτοῦ ἀγχινοίας τὴν ὕλην κατώρϑωσε φιλοσοφίαν. τῇ μὲν γὰρ λογικῇ προσέϑηκε διακρίνας τοὺς κανόνας ἀπὸ τῶν πραγμάτων καὶ ποιήσας τὴν ἀποδεικτικὴν μέϑοδον. οἵ γὰρ πάλαι ἀποδεῖξαι μὲν ἤδεσαν, ἀποδείξεις δὲ ποιεῖν οὐκ ἠπίσταντο, ταὐτὸ πάσχοντες τοῖς σκυτοτομεῖν μὲν μὴ δυναμένοις, ὑποδήμασι δὲ χρῆσϑαι δυναμένοις. τῇ δέ γε φυσικῇ προσέϑηκε τὴν πέμπτην οὐσίαν, τῇ δὲ ϑεολογίᾳ εἰ καὶ μηδὲν. προσέϑηκεν, ἀλλ᾽ οὖν οὐδὲν περὶ αὐτῆς ἐλλιπὲς ἐπραγματεύσατο. οὐ γὰρ τὰ ἐγκόσμια μόνα ds, 16 ὥς τινες ὑπολαμβάνουσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὑπερκόσμια, ὡς δηλοῖ καὶ ἐν τῷ ὀγδόῳ λόγῳ τῆς φυσικῆς ἀκροάσεως λέγων ὅτι τὸ πρῶτον αἴτιον οὐδὲ καϑ' ξαυτὸ κινητόν ἐστιν οὐδὲ κατὰ συμβεβηκός, ἐκ τούτου ἐνδεικνύμενος ὅτι οὐδὲ σῶμά ἐστι τὸ ϑεῖον οὐδὲ παϑητόν. ἔξησε δὲ τὸν σύμπαντα χρόνον ὃ ᾿Αριστοτέλης ἔτη ξξήκοντα τρία. ἑπτακαιδέκατον γὰρ ἔτος ἄγων φοιτᾷ Σωκράτει καὶ τούτῳ σύνεστιν ἔτη τρία, συνῆν δὲ καὶ τῷ Πλάτωνι ἕτη εἴκοσι, μετὰ δέ γε τὴν τοῦ Πλάτωνος τελευτὴν ἔξησεν ἔτη 30 εἴκοσι volo, ὃ δὲ σύμπας χρόνος τῆς ξωῆς αὐτοῦ ἀριϑμού- 35 μενος ἔτη παρεισφέρει Ey. ξξηκοστὸν ἄρα τρίτον ἔτος ἄγων 6 ᾿Δριστοτέλης ἐτελεύτησεν. ταῦτα λέγειν ἔχομεν περὶ τοῦ βίου τοῦ ᾿Αριστοτέλους.
[Bundan sonra gelen Latince Hayat çevrilmedi.]
[Eserin kalan sayfaları (s476–s493) Latince Hayat ile editörün dizinleridir; çevrilmedi.]