Aristoteles · Kayıp Eserlerin Fragmanları
XI. Şairler Üzerine (Περὶ ποιητῶν)
s83Aristoteles'in Hayatı (Marciana yazması): Henüz gençken hür insanların terbiyesini alıyordu; bunu yazdığı Homeros Soruları, İskender'e verdiği İlyada baskısı, Şairler Üzerine diyaloğu, Poetika eseri ve retorik tekhnē'leri gösterir…
Aristoteles'in Hayatı (yaygın metin): Aristoteles henüz gençken hür insanların terbiyesini alıyordu; bunu poetik üzerine ve şairlere karşı yazdıkları, ayrıca Homeros Problemleri ve retorik tekhnē'leri gösterir.
XI. ΠΕΡῚ IIOIHTON. Vita Aristotelis Marciana (cod. 257) f, 276*: ἕως uiv οὖν 16 ἔτι νέος ἦν, τὴν τῶν ἐλευθέρων ἐπαιδεύετο παιδείαν, ὡς δηλοῖ τὰ γεγραμμένα αὐτῷ Ὁμηρικὰ ζητήματα καὶ ἡ τῆς Ἰλιάδος ἔκδοσις ἣν δέδωκε τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ καὶ ὁ περὶ ποιητῶν διάλογος καὶ τὸ περὶ ποιητικῆς σύγγραμμα καὶ ob ῥφητορικαὶ τέχναι... Vita Ar. vulg. (ante Ps.-Ammon. comm. in cat.): ὁ μὲν οὖν $0749. ἔτε νέος ὧν τὴν τῶν ἐλευθέρων παιδείαν ἐπαιδεύετο, ὡς δηλοῖ τὰ γεγραμμένα αὐτῷ περὶ ποιητικῶν καὶ πρὸς ποιητάς, ἔτι μέντοι τὰ Ὁμήρου προβλήματα καὶ αἵ ῥητορικαὶ τέχναι.
s83bFr. 70. Kaynak: Diogenes Laertios VIII 57. Aristoteles Sofist'te… Şairler Üzerine'de ise Empedokles'in Homeros tarzında bir şair ve söz ustası olduğunu, mecazlar kullandığını, şiir sanatının öteki başarılarından da yararlandığını söyler. Başka şiirlerin yanı sıra Kserkses'in geçişini ve Apollon'a bir ilahi yazdığını, bunları sonradan kız kardeşinin (Hieronymos'a göre kızının) yaktığını anlatır: ilahiyi istemeden, Pers şiirlerini ise tamamlanmamış oldukları için bile bile. Genel olarak tragedyalar ve siyaset üzerine eserler de yazdığını söyler.
Diog. Laert. 8, 57: ᾿Δφιστοτέλης δ᾽ ἐν τῷ σοφιστῇ (fr. 66). .. ἐν δὲ τῷ περὶ ποιητῶν φησὶν ὅτι καὶ Ὁμη35 ρικὸς Ó ᾿Ἐμπεδοκλῆς καὶ δεινὸς περὶ τὴν φράσιν γέγονε, μεταφορικός τ᾽ ὧν καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς περὶ ποιητικὴν ἐπιτεύγμασι χρώμενος᾽ καὶ δὴ ὅτι γράψαντος αὐτοῦ καὶ ἄλλα ποιήματα τήν vt ToU Ξέρξου διάβασιν καὶ προοίμιον εἰς ᾿ἀπόλλωνα, ταῦϑ᾽ ὕστερον κατέκαυσεν ἀδελφή τις αὐτοῦ --ἢ ϑυγάτηρ, ὥς φησιν Ἱερώνυμος — τὸ μὲν προοίμιον ἄκουσα, τὰ δὲ Περσικὰ βουληϑεῖσα διὰ τὸ ἀτελείωτα εἶναι. καϑόλου δέ φησι καὶ τραγῳδίας αὐτὸν γράψαι καὶ πολιτικά. 5
s84Fr. 71. Kaynak: Diogenes Laertios VIII 51–52. Empedokles, Hippobotos'a göre Empedokles oğlu Meton'un oğluydu ve Akragaslıydı… Eratosthenes de Olympia Galipleri'nde, Meton'un babasının yetmiş birinci Olympiad'da yarışı kazandığını söyler ve Aristoteles'i tanık gösterir. Gramerci Apollodoros ise Kronika'da onun Meton'un oğlu olduğunu söyler; Glaukos da onun yeni kurulmuş Thurioi'ye gittiğini anlatırmış. Biraz ileride şöyle der: "Onun yurdundan kaçıp Syrakusa'ya gittiğini ve onlarla birlikte Atinalılara karşı savaştığını anlatanlar bence hiç bilmiyor. Çünkü o zaman ya artık yaşamıyordu ya da pek yaşlanmıştı, oysa öyle görünmüyor: Aristoteles de Herakleides de altmış yaşında öldüğünü söyler." Yetmiş birinci Olympiad'da at yarışını kazanan ise onun adaşı olan dedesidir; böylece Apollodoros zamanı da belirtmiş olur.
Diogenes Laertios VIII 74: Yaşı konusunda Aristoteles farklı düşünür: altmış yaşında öldüğünü söyler.
Diog. L. 8, 51: Ἐμπεδοκλῆς, ὥς φησιν ᾿Ιππόβοτος, Μέvovog ἦν υἱὸς τοῦ ᾿Εμπεδοκλέους, ᾿Ακραγαντῖνος ... λέγει δὲ καὶ ἸἘΕρατοσϑένης ἐν τοῖς Ὀλυμπιονίκαις τὴν πρώτην καὶ ἑβδομηκοστὴν ὀλυμπιάδα νενικηκέναι τὸν τοῦ Μέτωνος πατέρα, μάρτυρι χρώμενος ᾿Αριστοτέλει. (52) ᾿Απολλόδωρος δ᾽ ὃ γραμματικὸς ἐν τοῖς χρονικοῖς φησὶν ὡς jv Μέτωνος μὲν υἱός, εἰς δὲ Θουρίους αὐτὸν νεωστὶ παντελῶς ἐκτισμένους Γλαῦκος ἐλϑεῖν φησίν. εἶϑ᾽ ὑποβάς .,οἵ δ᾽ ἕστοροῦντες ὡς οἴκοϑεν πεφευγὼς εἰς τὰς Συρακούσας μετ᾽ ἐκείνων ἐπολέμει πρὸς τοὺς ᾿4ϑηναίους, τελέως ἀγνοεῖν μοι 15 δοκοῦσιν. ἢ γὰρ οὐκέτ᾽ ἦν 7| παντελῶς ὑπεργεγηρακώς, ὅπερ οὐ φαίνεται. ᾿Δριστοτέλης γὰρ αὐτόν, ἔτι τε Ἥρακλείδης. ἑξήκοντα ἐτῶν φησὶ τετελευτηκέναι, ὃ δὲ πρώτην καὶ ἑξβδομηκοστὴν ὀλυμπιάδα νενικηκὼς κέλητι τούτου πάππος ἦν ὁμώνυμος, ὥσϑ᾽ Guo καὶ τὸν χρόνον ὑπὸ τοῦ "4molio- 30 δώρου σημαίνεσϑαι. Diod. L. 8, 74: περὶ δὲ τῶν ἐτῶν ᾿Δριστοτέλης διαφέρεται" φησὶ γὰρ ἐκεῖνος ξξήκοντ᾽ ἐτῶν αὐτὸν τελευτῆσαι.
s84bFr. 72. Kaynak: Diogenes Laertios III 48. Diyaloğu ilk yazanın Elealı Zenon olduğu söylenir. Aristoteles ise Şairler Üzerine'nin birinci kitabında, Favorinus'un da Anılar'da söylediği gibi, bunun Styralı ya da Teoslu Aleksamenos olduğunu söyler. Bana kalırsa Platon bu türü kusursuzlaştırdığına göre, güzellikte olduğu gibi buluşta da birinciliği hak eder.
Athenaios XI 505b–c: Başkalarını topyekûn kötüleyen adam (Platon) Menon'a övgüler dizer. Devlet'te Homeros'u ve taklitçi şiiri dışarı atar, ama kendisi diyaloglarını taklit tarzında yazmıştır; üstelik bu türün kâşifi de değildir. Söz türünü ondan önce Teoslu Aleksamenos bulmuştur, Nikaialı Nikias ile Sotion böyle anlatır. Aristoteles de Şairler Üzerine'de şöyle yazar: "O hâlde Sophron'un mimos denen, ölçülü bile olmayan yazılarını ve Sokratik diyaloglardan önce yazılmış olan Teoslu Aleksamenos'unkileri söz ve taklit saymayacak mıyız?" Çok bilgili Aristoteles, Aleksamenos'un Platon'dan önce diyalog yazdığını böylece açıkça söylemiş oluyor.
Diog. L. 3, 48: διαλόγους τοίνυν φασὶ πρῶτον γράψαι Ζήνωνα τὸν Ἐλεάτην᾽ ᾿Αφιστοτέλης δ᾽ ἐν πρώτῳ περὶ 4: ποιητῶν ᾿Αλεξαμενὸν τὸν Στυρέα ἢ Τήιον, ὡς καὶ Φαβωρῖνος ἐν ἀπομνημονεύμασιν. δοκεῖ δέ μοι Πλάτων ἀκριβώσας τὸ εἶδος καὶ τὰ πρωτεῖα δικαίως ἂν ὥσπερ τοῦ κάλλους οὕτω καὶ τῆς εὑρέσεως ἀποφέρεσϑαι. Athen. XI p. δθ0δὅο: ἐγκώμια αὐτοῦ (τοῦ Μένωνος) 5 διεξέρχεται ὃ τοὺς ἄλλους ἁπαξαπλῶς κακολογήσας (Πλάτων), ἐν μὲν τῇ πολιτείᾳ Ὅμηρον ἐκβάλλων καὶ τὴν μιμητικὴν. ποίησιν, αὐτὸς δὲ τοὺς διαλόγους μιμητικῶς γράψας, ὧν τῆς ἰδέας οὐδ᾽ αὐτὸς εὑρετής ἐστι. πρὸ γὰρ αὐτοῦ τοῦϑ᾽ εὗρε τὸ εἶδος τῶν λόγων ὃ Τήιος ᾿Αλεξαμενός, ὡς Νικίας 106 Νικαεὺς ἱστορεῖ καὶ Σωτίων. ᾿Αριστοτέλης δὲ ἐν τῷ περὶ ποιητῶν οὕτως γράφει οοὐκοῦν οὐδὲ ἐμμέτρους τοὺς καλουμένους Σώφρονος μίμους μὴ φῶμεν εἷναι λόγους καὶ μιμήσεις, ἢ τοὺς ᾿Αλεξαμενοῦ τοῦ Τηίου τοὺς προτέρους γραφέντας τῶν Σωκρατικῶν διαλόγων“; ἀντικρὺς φάσκων ó τὸ πολυμαϑέστατος ᾿Αφριστοτέλης πρὸ Πλάτωνος διαλόγους γεγραφέναι τὸν ᾿Αλεξαμενόν.
s85Fr. 73. Kaynak: Diogenes Laertios III 37. Aristoteles, Platon'un söz tarzının şiirle düz yazı arasında olduğunu söyler.
Diog. L. 3, 37: φησὶ δ᾽ ᾿Αριστοτέλης τὴν τῶν λόγων ἰδέαν αὐτοῦ (Πλάτωνος) μεταξὺ ποιήματος εἶναι καὶ πεξοῦ λόγου.
s85bFr. 74. Kaynak: Macrobius, Saturnalia V 18, 19 (Şairler Üzerine'nin ikinci kitabından alıntı). Euripides Thestios'un oğullarının sol ayakları yalın geldiğini söyler: "Sol ayağın izi yalındı, öteki ise sandalde, diz hafif kalsın diye." Oysa Aitolialıların âdeti bunun tam tersidir: solu bağlar, sağı yalın bırakırlar. Bence de hafif olması gereken, öne çıkan ayaktır, geride duran değil.
Git: τοὺς δὲ Θεστίου κόρους τὸν μὲν ἀριστερὸν πόδα φησὶν Εὐριπίδης ἐλϑεῖν ἔχοντας ἀνυπόδετον [λέγει γοῦν Ou] ,»τὸ 5 λαιὸν ἴχνος ἦσαν ἀνάρβυλοι ποδός, τὸ δ᾽ ἐν πεδίλοις, ὡς ἐλαφφέξον γόνυ ἔχοιεν. οἷς δὴ πᾶν τοὐναντίον ἔϑος τοῖς Αἰτωλοῖς" τὸν μὲν γὰρ ἀριστερὸν ὑποδέδενται, τὸν δὲ δεξιὸν ἀνυποδετοῦσιν. δεῖ γὰρ οἶμαι τὸν ἡγούμενον ἔχειν ἐλαφρόν, ἀλλ᾽ οὐ τὸν ἐμμένοντα. 10
s86Fr. 75. Kaynak: Diogenes Laertios II 46. Aristoteles'in Şiir Üzerine'nin üçüncü kitabında söylediğine göre, Sokrates'le Limnili Antilokhos ile kâhin Antiphon rekabet etmişti; tıpkı Pythagoras'la Krotonlu Kylon'un, Homeros'la sağlığında Syagros'un, ölümünden sonra Kolophonlu Ksenophanes'in, Hesiodos'la sağlığında Kerkops'un, ölümünden sonra yine adı geçen Ksenophanes'in, Pindaros'la Kos'lu Antimenes'in, Thales'le Pherekydes'in, Bias'la Prieneli Salaros'un, Pittakos'la Antimenidas ile Alkaios'un, Anaksagoras'la Sosibios'un, Simonides'le Timokreon'un rekabet etmesi gibi.
Diog. Laert. 2, 46 (cf. 8, 49): τούτῳ (τῷ Σωκράτει) τίς, καϑά φησιν ᾿Αριστοτέλης ἐν τρίτῳ περὶ ποιητικῆς; ἐφιλονείκει ᾿ἀντίλοχος “ήμνιος καὶ ᾿Αντιφῶν ὃ τερατοσκόπος, ὡς ΤΙυϑαγόρᾳ Κύλων Κροτωνιάτης" καὶ Σύαγρος Ὁμήρῳ ξῶντι, ἀποθανόντι δὲ Ξενοφάνης ὃ Κολοφώνιος" καὶ Κέρκωψ 15 Ἡσιόδῳ ζῶντι, τελευτήσαντι δὲ ὃ προειρημένος Ἐενοφανης" καὶ Πινδάρῳ ᾿Αντιμένης ὃ Κῶος, Θάλητι δὲ Φερεκύδης καὶ Βίαντι Σάλαρος Πριηνεύς, Πιττακῷ ᾿Αντιμενίδας καὶ Aixaioc, ᾿Δναξαγόραᾳ Σωσίβιος xol Σιμωνίδῃ Τιμοκρέων.
s86bFr. 76. Kaynak: Sözde Plutarkhos, Homeros'un Hayatı I 3. Aristoteles Şiir Üzerine'nin üçüncü kitabında şunu anlatır: Ios adasında, Kodros oğlu Neleus'un İon göçüne önderlik ettiği sırada, yerli bir kız Musalarla dans eden bir daimōn'dan gebe kalmış. Karnı büyüyünce olanlardan utanıp Aigina denen yere gitmiş. Oraya baskın yapan korsanlar kızı köle etmiş, o sırada Lydialıların elinde bulunan Smyrna'ya götürüp Lydia kralına, onun Maion adlı dostuna hediye etmişler. Maion kızı güzelliği yüzünden sevip onunla evlenmiş. Kız Meles kıyısında vakit geçirirken doğum sancısına tutulmuş ve Homeros'u nehrin kıyısında doğurmuş. Maion çocuğu alıp kendi oğlu gibi büyütmüş, çünkü Kritheis doğumdan hemen sonra ölmüştü. Çok geçmeden kendisi de ölmüş. Lydialılar Aiolialıların baskısı altında kalıp Smyrna'yı terk etmeye karar verince, önderler isteyenin peşlerinden şehirden çıkmasını ilan ettirmişler. Henüz bebek olan Homeros da peşlerinden gitmek (homērein) istediğini söylemiş; bu yüzden Melesigenes yerine Homeros diye anılmış. Yetişip şiirde ün kazanınca tanrıya hangi ana babadan olduğunu ve nereli olduğunu sormuş. Tanrı şöyle cevap vermiş:
Ios adasıdır ananın yurdu; ölünce seni o kabul edecek. Ama genç adamların bilmecesinden sakın.
[Buna benzer başka bir kehanet de anlatılır…] Çok geçmeden, musikî yarışması yapılan Kronia şenliği için Thebai'ye yelken açarken Ios'a uğramış. Orada bir kayaya oturmuşken karaya yanaşan balıkçıları görmüş, bir şey tutup tutmadıklarını sormuş. Onlar hiçbir şey avlayamadıkları için bit ayıklamışlardı; avın kıtlığından dolayı şöyle cevap vermişler:
Tuttuklarımızı bıraktık, tutamadıklarımızı taşıyoruz.
Bununla, yakaladıkları bitleri öldürüp bıraktıklarını, yakalayamadıklarını da giysilerinde taşıdıklarını ima ediyorlardı. Homeros bunu çözemeyince üzüntüden ölmüş. Ioslular onu görkemle gömmüş, mezarına şunu yazmışlar:
Burada toprak örter o kutsal başı, kahramanları süsleyen tanrısal Homeros'u.
Homeros'un Hayatı: Şair Homeros, filozof Aristoteles'e göre Ioslu'dur.
᾿Δριστοτέλης δὲ ἐν τῷ τρίτῳ περὶ ποιητικῆς ἐν "Io φησὶ τῇ νήσῳ, x«9' ὃν καιρὸν Νηλεὺς ὃ Κόδρου τῆς ἸἸωνικῆς ἀποικίας ἡγεῖτο, κόρην τινὰ- τῶν ἐπιχωρίων γενομένην ὑπό τινος δαίμονος τῶν συγχορευτῶν ταῖς μούσαις ἐγκύμονα, αἰδεσϑεῖσαν τὸ συμβὰν διὰ τὸν Üyxov τῆς γαστρὸς ἐλϑεῖν 35 εἴς τε χωρίον τὸ καλούμενον Αἴγιναν᾽ εἰς ὃ καταδραμόντας λῃστὰς ἀνδραποδίσαι τὴν προειρημένην καὶ ἀγαγόντας εἰς Σμύρναν οὖσαν ὑπὸ “υδοῖς τότε, τῷ βασιλεῖ τῶν “υδῶν ὄντε φίλῳ τοὔνομα Μαίονι χαρίσασϑαι" τὸν δὲ ἀγαπήσαντα τὴν κόρην διὰ τὸ κάλλος γῆμαι. ἣν διατρίβουσαν παρὰ τῷ s Mélqu, συσχεϑεῖσαν ὑπὸ τῆς ὠδῖνος ἀποκυῆσαι τὸν Ὅμηρον ἐπὶ τῷ ποταμῷ. ὃν ἀναλαβὼν ὃ ΜΜαίων ὡς ἴδιον ἔτρεφε, ᾿τῆς Κριϑηίδος μετὰ τὴν κύησιν εὐθέως τελευτησάσης. χρόνου δὲ οὐ πολλοῦ διελθόντος καὶ αὐτὸς ἐτελεύτησε. τῶν δὲ ᾿“Δυδῶν καταπονουμένων ὑπὸ τῶν Αἰολέων καὶ κρινάντων io καταλιπεῖν τὴν Σμύρναν, κηρυξάντων τῶν ἡγεμόνων τὸν βουλόμενον ἀκολουϑεῖν ἐξιέναι τῆς πόλεως, ἔτι νήπιος àv “Ὅμηρος ἔφη καὶ αὐτὸς βούλεσϑαι ὁμηρεῖν᾽ ὅϑεν ἀντὶ Μελησιγενοῦς Ὅμηρος προσηγορεύϑη. γενόμενος δ᾽ ἐν ἡλικίᾳ καὶ δόξαν ἐπὶ ποιητικῇ κεκτημένος ἤδη ἐπηρώτα τὸν ϑεόν, τίνων 15 τε εἴη γονέων καὶ πόϑεν᾽ ὃ δὲ ἀνεῖλεν οὕτως" ἔστιν Ἴος νῆσος μητρὸς πατρίς. 5j σε ϑανόντα δέξεται" ἀλλὰ νέων ἀνδρῶν αἴνιγμα φύλαξαι. [φέρεται δὲ καὶ ἕτερος χρησμὸς τοιοῦτος ...] μετ᾽ οὐ πολὺν δὲ χρόνον πλέων ἐς Θήβας ἐπὶ τὰ Κρόνια' ἀγὼν δὲ οὗτος 40 ἄγεται παρ᾽ αὐτοῖς μουσικός" ἦλϑεν εἰς Ἴον. ἔνϑα ἐπὶ πέτρας καϑεζόμενος ἐθεάσατο ἁλιεῖς προσπλέοντας, ὧν ἐπύϑετο εἴ τι ἔχοιεν. of δὲ ἐπὶ τῷ ϑηράσαι μὲν μηδέν, φϑειρίσασϑαι δέ, διὰ τὴν ἀπορίαν τῆς ϑήρας οὕτως ἀπεκρίναντο᾽ ὅσσ᾽ ἕλομεν λιπόμεσϑ᾽, ὅσσ᾽ οὐχ ἕλομεν φερόμεσϑα, αἰνισσόμενοει ὡς ἄρα οὃς μὲν ἔλαβον τῶν φϑειρῶν ἀποκτείναντες κατέλιπον, οὃς δ᾽ οὐκ ἔλαβον ἐν τῇ ἐσϑῆτι φέροιεν, ὅπερ οὐ δυνηθεὶς συμβαλεῖν Ὅμηρος διὰ τὴν ἀϑυμίαν ἕτελεύτησε. θάψαντες δὲ αὐτὸν οἵ Ἰῆται μεγαλοπρεπῶς τοιόνδε 5 ἐπέγραψαν αὐτοῦ τῷ τάφῳ" ἐνθάδε τὴν ἱερὴν κεφαλὴν κατὰ γαῖα καλύπτει, ἀνδρῶν ἡρώων κοσμήτορα ϑεῖον Ὅμηρον. Vita Hom. p. 28, 29 (Westerm.): Ὅμηρος ὃ ποιητὴς 2.. Am... 'Δριστοτέλην τὸν φιλόσοφον Ἰήτης (— vit.
s88Fr. 77. Kaynak: Antiatticista, Bekker Anecdota I 101, 32. "Köpekçe" kelimesi: Aristoteles, Şiir Üzerine: "Bunların en köpekçesi ise…"
Antiatticista Bekk. Anecd. I p. 101, 32 s. xvvróvarov: 15 ᾿Αφιστοτέλης περὶ ποιητικῆς" οοτὸ δὲ πάντων κυντότατον“.