Straton
Lampsakoslu Straton Fragmanları
Στράτωνος ἀποσπάσματα
s41Hayatı ve Eserleri
Fr. 1. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 58–64. Theophrastos'un okulunu Arkesilaos oğlu Lampsakoslu Straton devraldı; Theophrastos vasiyetinde ondan da söz etmişti. Çok saygın bir adamdı ve bu araştırmayla herkesten titizlikle uğraştığı için "Tabiatçı" lakabını aldı. Ptolemaios Philadelphos'a da hocalık yaptı ve söylendiğine göre ondan seksen talant aldı. Apollodoros'un Kronoloji'de söylediğine göre okulun başına 123. Olimpiyat'ta geçti ve okulu on sekiz yıl yönetti.
Elimizdeki eserleri şunlardır: Krallık Üzerine, üç kitap; Adalet Üzerine, üç kitap; İyi Üzerine, üç kitap; Tanrılar Üzerine, üç kitap; İlkeler Üzerine, üç ya da iki kitap; Hayat Tarzları Üzerine; Saadet Üzerine; Krallık Felsefesi Üzerine; Cesaret Üzerine; Boşluk Üzerine; Gök Üzerine; Pneuma Üzerine; İnsanın Tabiatı Üzerine; Canlıların Oluşumu Üzerine; Karışım Üzerine; Uyku Üzerine; Rüyalar Üzerine; Görme Üzerine; His Üzerine;
Διεδέξατο δ᾽ αὐτοῦ τὴν σχολὴν Στράτων ᾿Αρκεσιλάου Λαμψακηνός, οὗ καὶ ἐν ταῖς διαθήκαις ἐμνημόνευσεν: ἀνὴρ ἐλλογιμώτατος καὶ φυσικὸς ἐπικληθεὶς ἀπὸ τοῦ περὶ τὴν θεωρίαν ταύτην παρ᾽ ὁντινοῦν ἐπιμελέστατα διατετριφέναι. ἀλλὰ καὶ καθηγήσατο Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου καὶ ἔλαβε, φασί, παρ᾽ αὐτοῦ τάλαντα ὀγδοήκοντα. σχολαρχεῖν δέ, καθά φησιν ᾿Απολλόδωρος ἐν Χρονικοῖς, ἤρξατο τῇ τρίτῃ καὶ εἰκοστῇ καὶ ἑκατοστῇ ᾿Ολυμπιάδι, τῆς σχολῆς ἀφηγησάμενος ἔτη ὀκτωκαίδεκα. Φέρεται δ᾽ αὐτοῦ Περὶ βασιλείας τρία, Περὶ δικαιοσύνης τρία, Περὶ τἀγαθοῦ τρία, Περὶ θεῶν τρία, Περὶ ἀρχῶν τρία ἢ δύο, Περὶ βίων, Περὶ εὐδαιμονίας, Περὶ βασιλείας φιλοσοφίας, Περὶ ἀνὸρείας, Περὶ τοῦ κενοῦ, Περὶ τοῦ οὐρανοῦ, Περὶ τοῦ πνεύματος, Περὶ φύσεως ἀνθρωπίνης, Περὶ ζωογονίας, Περὶ μίξεως, Περὶ ὕπνου, Περὶ ἐνυπνίων, Περὶ ὄψεως, Περὶ αἰσθήσεως,
s43 Haz Üzerine; Renkler Üzerine; Hastalıklar Üzerine; Hastalık Krizleri Üzerine; Kuvveler Üzerine; Madenler Üzerine; Mekanik; Baş Dönmesi ve Göz Kararması Üzerine; Hafif ve Ağır Üzerine; Cezbe Üzerine; Zaman Üzerine; Beslenme ve Büyüme Üzerine; Hakkında Güçlük Bulunan Hayvanlar Üzerine; Efsanevi Hayvanlar Üzerine; Sebepler Üzerine; Güçlüklerin Çözümleri; Topik'e Girişler; Araz Üzerine; Tarif Üzerine; Daha Çok ve Daha Az Üzerine; Haksız Olan Üzerine; Önce ve Sonra Üzerine; Önceki Cins Üzerine; Özellik Üzerine; Gelecek Üzerine; Buluşların Çürütülmesi, iki kitap; Notlar (kuşkulu); "Straton Arsinoe'ye selam eder" diye başlayan Mektuplar. Toplam 332.420 satır.
Söylendiğine göre o kadar zayıflamıştı ki öldüğünü hissetmedi. Onun için yazdığım şiir şöyledir:
İnce bedenli bir adamdı [metin bozuk]; sana sözünü ettiğim Lampsakos'un bir zamanlar doğurduğu bu Straton'dur. Hastalıklarla hep boğuşarak fark etmeden öldü, hissetmedi bile.
s43Περὶ ἡδονῆς, 30 Περὶ χρωμάτων, Περὶ νόσων, II£pi κρίσεων, Περὶ δυνάμεων, Περὶ τῶν μεταλλικῶν, 35 Μηχανικόν, Περὶ ἰλίγγου καὶ σκοτώσεων, Περὶ κούφου καὶ βαρέος, Περὶ ἐνθουσιασμοῦ, Περὶ χρόνου, 40 Περὶ τροφῆς kai αὐξήσεως, Περὶ τῶν ἀπορουμένων ζῴων, Περὶ τῶν μυθολογουμένων ζῴων, Περὶ αἰτιῶν, Λύσεις ἀπορουμένων, 45 Ἰόπων προοίμια, Περὶ τοῦ συμβεβηκότος, IIepi τοῦ ὅρου, Περὶ τοῦ μᾶλλον καὶ ἧττον, Περὶ ἀδίκου, 50 Περὶ τοῦ προτέρου καὶ ὑστέρου, II£pi τοῦ προτέρου γένους, Περὶ τοῦ ἰδίου, Περὶ τοῦ μέλλοντος, Εὑρημάτων ἔλεγχοι δύο, ss ᾿“Ὑπομνήματα, à διστάζεται, ᾿Επιστολαὶ ὧν ἀρχή: “Στράτων ᾿Αρσινόῃ εὖ πράττειν. «Στίχοι» μ(υριάδες) λγ΄ βυκ΄. Τοῦτόν φασιν οὕτω γενέσθαι λεπτὸν ὡς ἀναισθήτως ὦ τελευτῆσαι. καὶ ἔστιν ἡμῶν εἰς αὐτὸν οὕτως ἔχον:
s45Sekiz Straton gelip geçmiştir. Birincisi İsokrates'in öğrencisi; ikincisi bizim Straton; üçüncüsü Erasistratos'un öğrencisi, kimilerine göre evlatlığı olan hekim; dördüncüsü, Romalılarla savaşan Philippos ile Perseus'un işlerini yazan tarihçi; [beşincisi eksik]; altıncısı epigram şairi; yedincisi, Aristoteles'in söylediğine göre eski bir hekim; sekizincisi İskenderiye'de yaşamış bir Peripatetik.
Tabiatçı Straton'un şu vasiyeti de elimizdedir: "Başıma bir şey gelirse şunları buyuruyorum. Evdeki her şeyi Lampyrion'a ve Arkesilaos'a bırakıyorum. Atina'daki param için ise vasiyet yürütücüleri önce cenazemle ve cenazeden sonra âdet olan şeylerle ilgilensinler; ne gereğinden fazla masrafa ne de cimriliğe kaçsınlar. Vasiyetin yürütücüleri şunlar olsun: Olympikhos, Aristeides, Mnesigenes, Hippokrates, Epikrates, Gorgylos, Diokles, Lykon, Athanis. Okulu Lykon'a bırakıyorum, çünkü ötekilerin kimi fazla yaşlı, kimi vakitsiz. Diğerleri de onunla birlikte kurumu ayakta tutarlarsa iyi ederler. Kendi yazdıklarımız dışındaki bütün kitapları da
λεπτὸς ἀνὴρ δέμας ἦν, Tel μὴ προσέχῃς ἀποχρησμοῖςτ: Στράτωνα τοῦτόν φημί σοι, Λάμψακος ὅν ποτ᾽ ἔφυσεν: ἀεὶ δὲ νόσοισι παλαίων θνήσκει λαθών, οὐδ᾽ ἤσθετο. ss Γεγόνασι δὲ Στράτωνες ὀκτώ: πρῶτος ᾿Ισοκράτους ἀκροατής: δεύτερος αὐτὸς οὗτος: τρίτος ἰατρός, μαθητὴς ᾿Ερασιστράτου, ὡς δέ τινες, τρόφιμος: τέταρτος ἱστορικός, Φιλίππου καὶ Περσέως τῶν “Ρωμαίοις πολεμησάντων γεγραφὼς πράξεις: «.. .» ἕκτος ποιητὴς ἐπιγραμμάτων: — 7 ἕβδομος ἰατρὸς ἀρχαῖος, ὡς ᾿Αριστοτέλης φησίν: ὄγδοος περιπατητικός, βεβιωκὼς ἐν ᾿Αλεξανὸρείᾳ. Τοῦ δ᾽ οὖν φυσικοῦ φέρονται καὶ διαθῆκαι τοῦτον ἔχουσαι τὸν τρόπον: “Ἰάδε διατίθεμαι, ἐάν τι πάσχω. τὰ μὲν οἴκοι καταλείπω πάντα Λαμπυρίωνι καὶ ᾿Αρκεσιλάῳ. 5: ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Αθήνησιν ὑπάρχοντός μοι ἀργυρίου πρῶτον μὲν οἱ ἐπιμεληταὶ τὰ περὶ τὴν ἐκφορὰν ἐπιμεληθήτωσαν καὶ ὅσα νομίζεται μετὰ τὴν ἐκφοράν, μηθὲν μήτε περίεργον ποιοῦντες μήτ᾽ ἀνελεύθερον. ἐπιμεληταὶ δὲ ἔστωσαν τῶν κατὰ τὴν διαθήκην οἵδε. ᾿Ολύμπιχος, ὦ ᾿Αριστείδης, Μνησιγένης, “Ἱπποκράτης, ᾿Επικράτης, Ιοργύλος, Διοκλῆς, Λύκων, "AOavig. καταλείπω δὲ τὴν μὲν διατριῤὴν Λύκωνι, ἐπειδὴ τῶν ἄλλων οἱ μέν εἰσι πρεσβύτεροι, οἱ δὲ ἄσχολοι. καλῶς δ᾽ ἂν ποιοῖεν καὶ οἱ λοιποὶ συγκατασκευάζοντες τούτῳ. καταλείπω δ᾽ αὐτῷ καὶ 5 τὰ βιβλία πάντα, πλὴν ὧν αὐτοὶ γεγράφαμεν, καὶ τὰ σκεύη
s47 ve ortak yemeklerle ilgili bütün eşyayı, örtüleri, kadehleri de ona bırakıyorum. Yürütücüler Epikrates'e beş yüz drahmi ile Arkesilaos'un uygun göreceği bir köle versinler. Önce Lampyrion ile Arkesilaos, Daippos'un Heraios adına yaptığı sözleşmeyi iptal etsinler; Heraios ne Lampyrion'a ne de Lampyrion'un mirasçılarına borçlu kalsın, bütün yükümlülükten kurtulsun. Yürütücüler ona da beş yüz drahmi gümüş ile Arkesilaos'un uygun göreceği bir köle versinler; bizimle çok emek çekmiş, hizmetlerini esirgememiştir, geçinecek kadar kazancı olsun ve itibarlı yaşasın. Diophantos'u, Diokles'i ve Abus'u azat ediyorum. Simias'ı Arkesilaos'a veriyorum. Dromon'u da azat ediyorum. Arkesilaos gelince Heraios, Olympikhos, Epikrates ve öteki yürütücülerle birlikte cenaze ve âdet olan öteki işler için yapılan harcamanın hesabını çıkarsın. Kalan parayı Arkesilaos Olympikhos'tan alsın, zaman ve vade konusunda onu hiç sıkıştırmasın. Arkesilaos, Straton'un Olympikhos ve Ameinias ile yaptığı, Teisamenos oğlu Philokrates'in yanında saklı sözleşmeleri de iptal etsin. Mezar anıtı konusunda Arkesilaos'un, Olympikhos'un ve Lykon'un uygun göreceği şekilde davransınlar."
Keos'lu Ariston'un da derlediği üzere, aktarılan vasiyeti budur. Straton'un kendisi ise, yukarıda da gösterildiği gibi, her tür konuda çalışmış, özellikle de daha eski ve daha değerli bir tür olan tabiat incelemesi denen alanda çalışmış, büyük takdire değer bir adamdı.
Strato of Lampsacus πάντα κατὰ τὸ συσσίτιον καὶ τὰ στρώματα καὶ τὰ ποτήρια. δότωσαν δὲ οἱ ἐπιμεληταὶ ᾿Επικράτει πεντακοσίας δραχμὰς καὶ τῶν παίδων ἕνα ὃν ἂν δοκῇ ᾿Αρκεσιλάῳ. καὶ πρῶτον μὲν Λαμπυρίων καὶ ᾿Αρκεσίλαος ἀράσθωσαν τὰς συνθήκας — » ἃς ἔθετο Δάϊππος ὑπὲρ ᾿Ηραίου: καὶ μηθὲν ὀφειλέτω μήτε Λαμπυρίωνι μήτε τοῖς Λαμπυρίωνος κληρονόμοις, ἀλλ᾽ ἀπηλλάχθω παντὸς τοῦ συμβολαίου. δότωσαν δ᾽ αὐτῷ καὶ οἱ ἐπιμεληταὶ ἀργυρίου πεντακοσίας δραχμὰς καὶ τῶν παίδων ἕνα, ὃν ἂν δοκιμάζῃ ᾿Αρκεσίλαος, ὅπως ἂν πολλὰ οσυμπεπονηκὼς ἡμῖν καὶ παρεσχημένος χρείας ἔχῃ βίον ἱκανὸν καὶ εὐσχημονῇ. ἀφίημι δὲ καὶ Διόφαντον ἐλεύθερον καὶ Διοκλέα καὶ " Apovv- Σιμίαν δὲ ἀποδίδωμι ᾿Αρκεσιλάῳ. ἀφίημι δὲ καὶ Δρόμωνα ἐλεύθερον. ἐπειδὰν δὲ παραγένηται ᾿Αρκεσίλαος, λογισάσθω Ἥραιος μετ᾽ ᾿Ολυμπίχου καὶ τω ᾿Επικράτους καὶ τῶν ἄλλων ἐπιμελητῶν τὸ γεγονὸς ἀνάλωμα εἰς τὴν ἐκφορὰν καὶ τάλλα τὰ νομιζόμενα. τὸ δὲ περιὸν ἀργύριον κομισάσθω ᾿Αρκεσίλαος παρ᾽ ᾿Ολυμπίχου, μηθὲν ἐνοχλῶν αὐτὸν κατὰ τοὺς καιροὺς καὶ τοὺς χρόνους: ἀράσθω δὲ καὶ τὰς συνθήκας ᾿Αρκεσίλαος ἃς ἔθετο i Στράτων πρὸς ᾿Ολύμπιχον καὶ ᾿Αμεινίαν, τὰς κειμένας παρὰ Φιλοκράτει Ἰεισαμενοῦ. τὰ δὲ περὶ τὸ μνημεῖον ποιείτωσαν ὡς ἂν δοκῇ ᾿Αρκεσιλάῳ καὶ ᾿Ολυμπίχῳ καὶ Λύκωνι: Καὶ αἵδε μέν εἰσιν αἱ φερόμεναι αὐτοῦ διαθῆκαι, καθά — i που συνήγαγε καὶ ᾿Αρίστων ὁ Κεῖος. αὐτὸς δὲ ὁ Στράτων ἀνὴρ γέγονε, καθάπερ καὶ ἄνω δεδήλωται, πολλῆς τῆς ἀποδοχῆς ἄξιος, διατρίψας ἐν παντὶ λόγων εἴδει καὶ μάλιστά γε ἐν τῷ καλουμένῳ φυσικῷ, ὅπερ εἶδος ἀρχαιότερόν τε καὶ σπουδαιότερον. us
s49aFr. 2. Kaynak: Plutarkhos, Sürgün Üzerine 14, 605ab. Biri bunların şöhret ve onur peşinde koştuğunu söylerse bilgelere, Atina'daki bilge okullara ve sohbet çevrelerine gel. Lykeion'dakileri, Akademia'dakileri, Stoa'yı, Palladion'u, Odeion'u gözünün önünden geçir. En çok Peripatetik okula bağlı ve hayransan, Aristoteles Stageira'dandı, Theophrastos Eresos'tan, Straton Lampsakos'tan, Lykon Troas'tan, Ariston Keos'tan, Kritolaos Phaselis'ten... Kim sürdü peki bunları? Hiç kimse. Kendileri, memleketinde herhangi bir şöhret ya da nüfuz sahibinin pek bulamayacağı sükûnetin peşine düştüler. Bize başka şeyleri sözleriyle, bunu ise işleriyle öğretirler.
εἰ δὲ φήσει τις ὅτι δόξαν οὗτοι καὶ τιμὰς ἐθήρευον, ἐπὶ τοὺς σοφοὺς ἐλθὲ καὶ τὰς σοφὰς ᾿Αθήνησι σχολὰς καὶ διατριβάς: ἀναπέμπασαι τὰς ἐν Λυκείῳ τὰς ἐν ᾿Ακαδημείᾳ τὴν Στοὰν τὸ Παλλάδιον τὸ ᾿Ωιδεῖον. εἰ τὴν Περιπατητικὴν ἀσπάζῃ μάλιστα καὶ τεθαύμακας, ᾿Αριστοτέλης ἦν - ἐκ Σταγίρων, Θεόφραστος ἐξ ᾿Ερέσου, Στράτων ἐκ Λαμψάκου, Λύκων ἐκ Ἰρωάδος, ᾿Αρίστων ἐκ Κέω, Κριτόλαος Φασηλίτης:... τίς οὖν τούτους ἐδίωξεν; οὐδείς: ἀλλ᾽ αὐτοὶ διώκοντες ἡσυχίαν, ἧς οὐ πάνυ μέτεστιν οἴκοι τοῖς ἡντιναοῦν δόξαν ἢ δύναμιν ἔχουσι, τὰ μὲν ἄλλα λόγοις — v τοῦτο δ᾽ ἔργοις ἡμᾶς διδάσκουσι.
s49bFr. 3. Kaynak: [Galenos], Felsefe Tarihi 3. Aristoteles, Platon'la çok uzun süre birlikte olduktan sonra başka öğretilere yöneldi. Okulunun başına Theophrastos'u geçirdi, Straton'u da kendine özgü bir tabiat incelemesi tarzına yöneltti.
᾿Αριστοτέλης δὲ Πλάτωνι πάνυ πολὺν χρόνον συνδιαγεγονὼς δόγμασιν ἑτέροις ἑαυτὸν προσνενέμηκεν. ὅσπερ Θεόφραστον προεστήσατο τῆς κατ᾽ αὐτὸν αἱρέσεως καὶ τὸν Στράτωνα προήγαγεν εἰς ἴδιόν τινα χαρακτῆρα φυσιολογίας. 5
s51aFr. 4. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 53 ve 5, 56 (Theophrastos'un vasiyeti). Bahçeyi, gezinti yolunu ve bahçenin yanındaki bütün evleri, adı yazılı dostlarımdan orada birlikte ders görmek ve felsefe yapmak isteyenlere veriyorum. Herkes her zaman şehirde bulunamayacağına göre, bunları ne elden çıkarsınlar ne de kimse kendine mal etsin; ortak bir tapınak gibi ellerinde tutsunlar, birbirlerine de uygun ve adil olduğu üzere yakın ve dostça davransınlar. Ortaklar şunlar olsun: Hipparkhos, Neleus, Straton, Kallinos, Demotimos, Demaratos, Kallisthenes, Melantes, Pankreon, Nikippos. Medios ile Pythias'ın oğlu Aristoteles de felsefe yapmak isterse bunlara ortak olabilsin; en yaşlılar onunla bütün dikkatleriyle ilgilensinler ki felsefede olabildiğince ilerlesin... Vasiyette yazılanların yürütücüleri Hipparkhos, Neleus, Straton, Kallinos, Demotimos, Kallisthenes ve Ktesarkhos olsun.
τὸν δὲ κῆπον kai τὸν περίπατον καὶ τὰς οἰκίας τὰς πρὸς τῷ κήπῳ πάσας δίδωμι τῶν γεγραμμένων φίλων ἀεὶ τοῖς βουλομένοις συσχολάζειν καὶ συμφιλοσοφεῖν ἐν αὐταῖς, ἐπειδήπερ οὐ δυνατὸν πᾶσιν ἀνθρώποις ἀεὶ ἐπιδημεῖν, μήτ᾽ ἐξαλλοτριοῦσι μήτ᾽ ἐξιδιαζομένου μηδενός, ἀλλ᾽ ὡς ἂν ἱερὸν κοινῇ κεκτημένοις, καὶ τὰ πρὸς ἀλλήλους οἰκείως καὶ φιλικῶς χρωμένοις, ὥσπερ προσῆκον καὶ δίκαιον. ἔστωσαν δὲ οἱ κοινωνοῦντες Ἵππαρχος, Νηλεύς, Στράτων, Καλλῖνος, Δημότιμος, Δημάρατος, Καλλισθένης, Μελάντης, Παγκρέων, Νίκιππος. ἐξεῖναι δὲ βουλομένῳ φιλοσοφεῖν καὶ ᾿Αριστοτέλει τῷ Μηδίου καὶ Πυθιάδος υἱῷ καὶ μετέχειν τούτων: καὶ αὐτοῦ πᾶσαν ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι τοὺς πρεσβυτάτους, ὅπως ὅτι μάλιστα προαχθῇ 56 κατὰ φιλοσοφίαν... . . ἐπιμεληταὶ δὲ ἔστωσαν τῶν ἐν τῇ διαθήκῃ γεγραμμένων Ἵππαρχος, Νηλεύς, Στράτων, Καλλῖνος, Δημότιμος, Καλλισθένης, Κτήσαρχος.
s51bFr. 5A. Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromata 1, 14, 63, 4. Platon'un yanında felsefe yapan Aristoteles Lykeion'a geçip Peripatetik okulu kurdu. Onun halefi Theophrastos oldu, onunki Straton, onunki Lykon, sonra Kritolaos, sonra Diodoros.
παρὰ Πλάτωνι ᾿Αριστοτέλης φιλοσοφήσας μετελθὼν εἰς τὸ Λύκειον κτίζει τὴν Περιπατητικὴν αἵρεσιν. τοῦτον διαδέχεται Θεόφραστος, ὃν Στράτων, ὃν Λύκων, εἶτα Κριτόλαος, εἶτα Διόδωρος.
s53aFr. 5B. Kaynak: Hesykhios, Aristoteles'in Hayatı 9. Okuldaki halefleri sırayla şunlardır: Theophrastos, Straton, Praksiteles, Lykon, Ariston, Lykiskos, Praksiphanes, Hieronymos, Prytanis, Phormion, Kritolaos.
διάδοχοι δ᾽ αὐτου τῆς σχολῆς κατὰ τάξιν ἐγένοντο οἵδε: Θέοφραστος, Στράτων, Πραξιτέλης, Λύκων, 'Apiotov, Λυκίσκος, Πραξιφάνης, Ἱερώνυμος, Πρύτανις, Φορμίων, Κριτόλαος.
s53bFr. 6. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 68. Straton'un 127. Olimpiyat'ta vasiyetiyle bıraktığı okulu Lykon kırk dört yıl yönetti.
᾿Αφηγήσατο δὲ τῆς σχολῆς ἔτη τέτταρα πρὸς τοῖς τετταράκοντα, Στράτωνος αὐτὸν ἐν ταῖς διαθήκαις καταλιπόντος κατὰ τὴν ἑβδόμην καὶ εἰκοστὴν καὶ ἑκατοστὴν ᾿Ολυμπιάδα.
s53cFr. 7. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 16, 1. Straton'un öğrencisi Samoslu matematikçi Aristarkhos, rengin dayanağı olan cisimlere düşen ışık olduğunu söyledi.
᾿Αρίσταρχος Σάμιος μαθηματικός, ἀκουστὴς Στράτωνος, φῶς εἶναι τὸ χρῶμα τοῖς ὑποκειμένοις ἐπιπῖπτον.
s57a[Fr. 8A ve 8B (Cicero) yalnız Latincedir.]
Fr. 9. Kaynak: Mekanikçi Athenaios, Kuşatma Aletleri Üzerine 4, 7–5, 7. Bize bir şeyler yazan ya da öğütleyen ve bunu yarar için yaptığını sanan kimseler, hiç de boş yere değil, çokbilmişliklerini göstermek için gereksiz sözlere çok şey yazarak vakit harcıyorlar: Kitaplarını konu dışına çıkışlarla dolduruyorlar. Oysa eski filozoflar, doğru zamanın ölçüsünü bilmek gerektiğini, bilgeliğin sınırının bu olduğunu güzel söylemişlerdir. İnsan dikkatini verirse, iş görmek için gereken yararı Delphoi'nin o öğüdünden, Straton'un, Hestiaios'un, Arkhytas'ın, Aristoteles'in ve onlara benzer şeyler yazanların eserlerinden daha çok elde eder. Bu eserler, bilgi meraklısı gençlere temelleri kavramak için yararsız olmayabilir; ama artık bir iş yapmak isteyenler için uygulamadan fazlasıyla uzak ve kopuktur.
oi δὲ γράφοντές τι ἢ παραγγέλλοντες ἡμῖν καὶ τῆς ὠφελείας εἵνεκα δοκοῦντες αὐτὸ πράττειν οὐκ ἀπεικότως, πολυγραφοῦντες εἰς οὐκ ἀναγκαίους λόγους κατανα-- λίσκουσι τὸν χρόνον, ὅπως ἐμφήνωσι τὴν ἑαυτῶν πολυStrato of Lampsacus μάθειαν: παρεκβάσεων yàp πληρώσαντες ἀπολείπουσι - τὰ βιβλία: καὶ ταῦτα τῶν ἀρχαίων φιλοσόφων καλῶς εἰρηκότων τὰ τοῦ καιροῦ μέτρα δεῖν εἰδέναι ὡς ὑπάρχοντος ὅρου τῆς σοφίας. τουτὶ γὰρ ἄν τις «εἰς» πραγμάτων λόγον ὠφεληθεὶς ἀπέλθοι, ἐπιμελῶς ἐπιστήσας ἑαυτόν, ἐκ τοῦ Δελφικοῦ ἐκείνου παραγγέλματος ἢ ἐκ τῶν v Στράτωνος καὶ ' Ἑστιαίου καὶ ᾿Αρχύτου καὶ ᾿Αριστοτέλους καὶ τῶν ἄλλων τῶν παραπλήσια ἐκείνοις γεγραφότων. νεωτέροις μὲν γὰρ φιλομαθοῦσιν οὐκ ἄχρηστα εἴη «πρὸς ἕξιν» τοῦ στοιχειωθῆναι: τοῖς δὲ βουλομένοις ἤδη τι πράττειν μακρὰν παντελῶς ἂν εἴη καὶ ἀπηρτημένα τῆς 5 πραγματικῆς θεωρίας.
s59aFr. 10. Kaynak: Polybios, Tarihler 12, 25c, 1–3. Biri belki, Timaios bizim gösterdiğimiz gibi biri olduğu hâlde bazı kimseler arasında nasıl bu kadar kabul ve itibar gördüğünü merak edebilir. Sebebi şudur: Eserinde başkalarını eleştirip yermek çok yer tuttuğundan, kendi işine ve kendi hükümlerine göre değil, başkalarına yönelttiği suçlamalara göre değerlendirilmektedir. Bana kalırsa bu türe hem büyük bir gayret hem de seçkin bir yetenek getirmiştir. Tabiatçı Straton'un başına da buna benzer bir şey gelmiştir. O da başkalarının görüşlerini tahlil edip yanlışlamaya giriştiğinde hayranlık uyandırır; ama kendinden bir şey ortaya koyup kendi buluşlarını açıkladığında, bilenlerin gözünde kendinden çok daha saf ve ağır kalır.
ἴσως δ᾽ οὖν ἄν τις ἐναπορήσειε πῶς τοιοῦτος ὧν οἷον ἡμεῖς ὑποδείκνυμεν τοιαύτης παρ᾽ ἐνίοις ἀποδοχῆς τέτευχε καὶ πίστεως. τούτου δ᾽ ἐστὶν αἴτιον διότι πλεοναζούσης αὐτῷ κατὰ τὴν πραγματείαν τῆς κατὰ τῶν ἄλλων ἐπιτιμήσεως καὶ λοιδορίας οὐκ ἐκ τῆς αὑτοῦ θεωρεῖται πραγματείας — s οὐδ᾽ ἐκ τῶν ἰδίων ἀποφάσεων, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν πέλας κατηγορίας, πρὸς ὃ γένος καὶ πολυπραγμοσύνην δοκεῖ μοι καὶ φύσιν προσενέγκασθαι διαφέρουσαν: παραπλήσιον γὰρ δή τι τοιοῦτο συμβέβηκε καὶ Στράτωνι τῷ φυσικῷ: καὶ γὰρ ἐκεῖνος ὅταν ἐγχειρήσῃ τὰς τῶν ἄλλων δόξας δια- 0 στέλλεσθαι καὶ ψευδοποιεῖν, θαυμάσιός ἐστιν: ὅταν δ᾽ δίζαΐο of Lampsacus ἐξ αὑτοῦ τι προφέρηται καί τι τῶν ἰδίων ἐπινοημάτων ἐξηγῆται, παρὰ πολὺ φαίνεται τοῖς ἐπιστήμοσιν εὐηθέστερος αὑτοῦ καὶ νωθρότερος.
s59bFr. 11. Kaynak: Plutarkhos, Ruh Dinginliği Üzerine 13, 472e. Tabiatçı Straton, Menedemos'un kendisinden kat kat fazla öğrencisi olduğunu duyunca "Ne var bunda şaşılacak?" demiş, "Yıkanmak isteyenler her zaman güreşe hazırlanmak için yağlanmak isteyenlerden çok olur."
Kai Στράτων ὁ φυσικός, ἀκούσας ὅτι πολλαπλασίους ἔχει Μενέδημος μαθητάς, “τί οὖν" ἔφη “θαυμαστόν, εἰ πλείονές εἰσιν οἱ λούεσθαι τῶν ἀλείφεσθαι βουλομένων;
s59cFr. 12. Kaynak: Photios, Kitaplık 167, 114b. Dördüncü kitabın bölümleri toplam elli sekizdir, dört kitabınki iki yüz sekiz. Ioannes bunlarda, dediğimiz gibi, seçkilerden, özdeyişlerden ve öğütlerden kanaatler, alıntılar ve özlü sözler aktarır. Bunları filozoflardan, Sokratik Aiskhines'ten, Anaksarkhos'tan, Anakharsis'ten... Sokrates'ten, Stilpon'dan, Speusippos'tan, Straton'dan, Skythinos'tan, Sphairos'tan toplar.
ὁμοῦ τὰ κεφάλαια τοῦ τετάρτου νη΄, τῶν δὲ τεσσάρων βιβλίων ση΄ οἷς παρατίθησιν, ὡς ἔφημεν, ὁ ᾿Ιωάννης ἔκ τε τῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν ἀποφθεγμάτων καὶ τῶν ὑποθηκῶν δόξας τε καὶ χρήσεις καὶ χρείας. ἀγείρει δὲ ταύτας ἀπὸ μὲν φιλοσόφων, ἀπό τε Αἰσχίνου τοῦ Σωκρατικοῦ καὶ - p.156 ᾿Αναξάρχου καὶ ᾿Αναχάρσιδος, .. . Σωκράτους, Στίλπωνος, Σπευσίππου, Στράτωνος, Σκυθίνου, Σφαίρου ...
s59dMantık
Fr. 13. Mantıkla ilgili eser adları (Diogenes Laertios 5, 59–60; Simplikios, Kategoriler Şerhi). Topik'e Girişler; Araz Üzerine; Tarif Üzerine; Daha Çok ve Daha Az Üzerine; Önce ve Sonra Üzerine; Önceki Cins Üzerine; Özellik Üzerine; Gelecek Üzerine.
LOGICA Tabula inscriptionum ad opera logica spectantium Ι Ἰόπων προοίμια] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 2 Περὶ too συμβεβηκότος] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 3 IIepi τοῦ ὅρου] Diogenes Laertius, Vitae 5.60 4 Περὶ τοῦ μᾶλλον kai ἧττον] Diogenes Laertius, Vitae 5.60 5 [lepi τοῦ προτέρου kai ὑστέρου] Diogenes Laertius, Vitae 5.60; Simplicius, In Aristotelis Categorias 418.26-27 - 15 Strato of Lampsacus app., et 423.1-2 Ξ 15 (utrobique Στράτων .. . ἐν τῷ Περὶ τοῦ προτέρου καὶ ὑστέρου μονοβιβλίῳ) 6 IIepi τοῦ προτέρου γένους] Diogenes Laertius, Vitae 5.60 7 Περὶ τοῦ ἰδίου] Diogenes Laertius, Vitae 5.60 8 Περὶ τοῦ μέλλοντος] Diogenes Laertius, Vitae 5.60
s61Fr. 14. Kaynak: Plutarkhos, Stoacıların Çelişkileri Üzerine 24, 1045F–1046A. [Khrysippos] Diyalektik Üzerine'nin üçüncü kitabında, "Platon diyalektikle ciddiyetle uğraştı, Aristoteles de, onların ardından Polemon'a ve Straton'a kadar gelenler de, en çok da Sokrates" diye belirtip "Bu kadar çok ve bu kadar değerli insanla birlikte yanılmayı bile insan isteyebilir" diye seslendikten sonra kelimesi kelimesine şöyle devam eder: "Bu konulardan sözü gelmişken bahsetmiş olsalardı, belki biri bu alanı küçümseyebilirdi. Ama diyalektiği en büyük ve en gerekli yetiler arasında sayarak bu kadar titizlikle konuştuklarına göre, onların, sandığımız gibi insanlar olduklarına göre, bütünde bu kadar yanılmış olmaları inandırıcı değildir."
Peki, denebilir, sen bu kadar büyük ve bu kadar çok insanla savaşmaktan, onların en temel ve en büyük konularda yanıldıklarını sandığın gibi çürütmekten neden hiç vazgeçmiyorsun? Diyalektik hakkında ciddiyetle yazıp ilke, gaye, tanrılar ve adalet hakkında geçerken, şakadan yazmış değiller ya! Oysa bu konularda onların logosuna kör, kendi kendisiyle çelişen ve sayısız başka hatayla dolu diyorsun.
'Ev τῷ τρίτῳ περὶ τῆς Διαλεκτικῆς ὑπειπὼν ὅτι “Πλάτων ἐσπούδασε περὶ τὴν διαλεκτικὴν καὶ ᾿Αριστοτέλης καὶ «οἱ» ἀπὸ τούτων ἄχρι Πολέμωνος καὶ Στράτωνος, μάλιστα δὲ Σωκράτης καὶ ἐπιφωνήσας ὅτι “καὶ συνεξαμαρτάνειν ἄν τις θελήσειε τούτοις τοσούτοις καὶ τοιούτοις οὖσιν ἐπιφέρει κατὰ λέξιν: “εἰ μὲν γὰρ ἐκ παρέργου περὶ αὐτῶν εἰρήκεσαν, τάχ᾽ ἄν τις διέσυρε τὸν τόπον τοῦτον: οὕτω δ᾽ αὐτῶν ἐπιμελῶς εἰρηκότων ὡς ἐν ταῖς μεγίσταις δυνάμεσι καὶ ἀναγκαιοτάταις αὐτῆς οὔσης, οὐ πιθανὸν ἐπὶ τοσοῦτον διαμαρτάνειν αὐτοὺς ἐν τοῖς ὅλοις ὄντας οἵους ὑπονοοῦμεν" τί οὖν σύ, φήσαι τις ἄν, αὐτὸς ἀνὸράσι τοιούτοις καὶ τοσούτοις οὐδέποτε παύσῃ μαχόμενος οὐδ᾽ ἐλέγχων, ὡς νομίζεις, ἐν τοῖς κυριωτάτοις καὶ μεγίστοις διαμαρτάνοντας; οὐ γὰρ δήπου περὶ μὲν διαλεκτικῆς ἐσπουδασμένως ἔγραψαν, περὶ δ᾽ ἀρχῆς καὶ τέλους καὶ θεῶν καὶ δικαιοσύνης ἐκ παρέργου καὶ παίζοντες, ἐν οἷς τυφλὸν αὐτῶν ἀποκαλεῖς τὸν λόγον καὶ μαχόμενον αὑτῷ καὶ μυρίας ἄλλας ἁμαρτίας ἔχοντα.
s63Fr. 15. Kaynak: Simplikios, Kategoriler Şerhi 12, 14a26–b24. [Aristoteles] orada önce ve sonranın tarzlarını böyle saymıştır. Kategoriler'de söylenenlerin bunlara dahil olduğu açıktır: zamanca, sırayla ve kuvvece olan ilkinde, tabiatça ve sebepçe olanlar sonuncusunda.
Kategoriler'deki beş tarz en üst cinslere şöyle indirilecektir: zamanca olan "ne zaman" kategorisine; tabiatça olan, yani ortadan kalkınca ötekini de kaldıran ama onunla birlikte ortadan kalkmayan, kuvvece olan ve sebepçe olan "göreli"nin altına; sırayla olan ise "konum"un altına. Sonranın da öncenin bulunduğu aynı kategorilerde bulunacağı açıktır.
Lampsakoslu Straton da tek kitaplık Önce ve Sonra Üzerine'de pek çok tarz saymıştır. Bunları, burada söylenen beş tarzın alt bölümleri gibi, onların altına indirmenin mümkün olduğunu düşünüyorum. Zamanca önce olanın altına, eksik olanın tam olandan önce gelmesi girecektir, çünkü gaye her şeyde en sona gelir; aynı şey sıranın altına da girer. Ayrıca bu ikisinin ve değerce, kuvvetçe ve tabiatça önce olanın altına, bilgisi önce olan şey girer: birlik ikilikten, çokluktan, çift ve tekten böyle öncedir. Çünkü bunlar, varlığın zorunlu sonucu olma bakımından karşılıklı çevrilmez, tıpkı bilgilerinin de çevrilmemesi gibi. Hem zamanca hem değerce önce olan, işlevi önce olandır: İyi kötüden böyle öncedir, çünkü biri kurtuluşun, öteki yok oluşun sebebidir;
οὕτως μὲν οὖν ἐκεῖ τοὺς τοῦ προτέρου kai ὑστέρου Strato of Lampsacus τρόπους ἀπηριθμήσατο, kai δῆλον ὅτι περιέχονται ἐν τούτοις οἱ ἐν ταῖς Κατηγορίαις εἰρημένοι, ὁ μὲν κατὰ χρόνον καὶ ὁ κατὰ τάξιν καὶ ὁ κατὰ δύναμιν ἐν τῷ πρώτῳ, τὰ δὲ κατὰ φύσιν καὶ αἰτίαν ἐν τῷ ἐσχάτῳ. 5 Οἱ μέντοι πέντε τρόποι οἱ ἐν ταῖς Κατηγορίαις ἀναχθήσονται εἰς τὰ ἀνωτάτω γένη οὕτως: ὁ μὲν κατὰ χρόνον εἰς τὴν ποτὲ κατηγορίαν, ὁ δὲ κατὰ φύσιν καὶ τὸ συναναιρεῖν μὲν μὴ συναναιρεῖσθαι δὲ καὶ ὁ κατὰ δύναμιν καὶ ὁ κατὰ αἰτίαν ὑπὸ τὰ πρός τι, ὁ δὲ κατὰ τάξιν ὑπὸ τὸ — v κεῖσθαι. δῆλον δὲ ὅτι καὶ τὸ ὕστερον ἐν ταῖς αὐταῖς ἔσται κατηγορίαις, ἐν αἷς καὶ τὸ πρότερον. Καὶ Στράτων δὲ ὁ Λαμψακηνὸς ἐν τῷ Περὶ τοῦ προτέρου καὶ ὑστέρου μονοβιβλίῳ πολλοὺς ἀπηριθμήσατο τρόπους, οὗς νομίζω δυνατὸν εἶναι ὑπὸ τοὺς πέντε τοὺς : ἐνταῦθα λεγομένους ἀναγαγεῖν οἷον μερισμὸν ἐκείνων ὄντας. ὑπὸ μὲν γὰρ τὸ τῷ χρόνῳ πρότερον ταχθήσεται τὸ ἀτελὲς τοῦ τελείου λεγόμενον, διότι ἔσχατον ἐν πᾶσι τὸ τέλος: τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ὑπὸ τὴν τάξιν. ἔτι δὲ ὑπ᾽ ἄμφω ταῦτα καὶ ὑπὸ «10» τῇ ἀξίᾳ καὶ δυνάμει καὶ τῇ φύσει πρότερόν 5 ἐστιν, οὗ ἐπιστήμη πρότερον, οἷον μονάδος ἢ δυάδος καὶ πλήθους ἢ ἀρτίου καὶ περιττοῦ: ταῦτα γὰρ οὐδὲ ἀντιστρέφει κατὰ τὴν τοῦ εἶναι ἀκολούθησιν, ὥσπερ οὐδὲ ἡ ἐπιστήμη αὐτῶν. πρῶτον δὲ καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῇ ἀξίᾳ, ὧν τὸ ἔργον 5 πρότερον, οἷον τὸ ἀγαθὸν τοῦ κακοῦ: τὸ μὲν γὰρ σωτηρίας,
s65 var olmak da yok olmaktan hem zamanca hem değerce öncedir. Tabiatça önce olan, varlığın sonucu olma bakımından çevrilmeyendir, yani öteki yokken var olabilen: Yer cisimden, cisim renkten böyle öncedir. Biri ötekinin içinde oluşmaya tabiatça yatkınsa da böyledir: Ousia keyfiyetten ve kemiyetten böyle öncedir. Aynı şekilde tabiata uygun olan tabiata aykırı olandan, kanun kanunsuzluktan, meleke yoksunluktan öncedir.
Değerce ve kuvvetçe önce olanın altına, daha değerli olana daha yakın olanlar girebilir. Kemiyet keyfiyetin önüne geçer, çünkü kemiyet ousianın parçasıdır, keyfiyet değildir. Biri oluşa ve yok oluşa katılıp öteki katılmıyorsa da böyledir: zaman ile yer gibi. Biri ayrılabilir, öteki ayrılamaz olduğunda da: Ruh his olmadan var olamaz, ama arzu olmadan var olabilir. Parçasız olan parçalıdan öncedir, çünkü ilkeye daha çok benzer; nitekim merkez daireden öncedir. Önce olana daha çok katılan da öncedir: Ezelî olan iyiye, yok olan ise kötüye katılır; çift ikiliğe, tek üçlüğe katılır. Biri bir süre kalıyor, öteki kalmıyorsa da öncedir: Cisim hareketten ve zamandan böyle öncedir.
Sırayla önce olanın altına, ortadakinden önce gelen önce, ondan sonra gelen sonra olarak girer. Çevrilebilir şeyler arasında sebep gibi önce olanın altına öğe girer; aynı şekilde parça bütünden, sonlu sonsuzdan öncedir. Biri ötekinden meydana geliyorsa da böyledir: Bronz heykelden önce gelir, çünkü o da maddi sebeptir. Aynı şeyin farklı bakımlardan hem önce hem sonra olabileceğini Straton'un kendisi de göstermiştir: Zamanın ve yerin birbirine göre önce ve sonra olduğunu ortaya koymuştur.
52 J Strato of Lampsacus τὸ δὲ φθορᾶς αἴτιον, πρῶτον δὲ τὸ εἶναι τοῦ φθείρεσθαι kai χρόνῳ καὶ ἀξίᾳ. πρῶτον δὲ τῇ φύσει ὡς μὴ ἀντιστρέφον κατὰ τὴν τοῦ εἶναι ἀκολούθησιν, ὅπερ δυνατὸν εἶναι θατέρου μὴ ὄντος, ὡς τόπος σώματος καὶ σῶμα χρώματος, Ὁ ὁμοίως δὲ καὶ εἰ θάτερον ἐν θατέρῳ πέφυκε γίνεσθαι, οἷον ἡ οὐσία ποιοῦ καὶ ποσοῦ: οὕτως δὲ καὶ τὸ κατὰ φύσιν πρότερον τοῦ παρὰ φύσιν καὶ ὁ νόμος τῆς παρανομίας καὶ ἡ ἕξις τῆς στερήσεως. ὑπὸ δὲ τὸ τῇ ἀξίᾳ πρότερον καὶ τὸ δυνάμει τάττοιτο ἂν s τὰ τῷ τιμιωτέρῳ συγγενέστερα, ὡς τὸ ποσὸν τοῦ ποιοῦ προτάττοιτο ἄν, διότι τὸ μὲν ποσὸν μέρος τῆς οὐσίας, τὸ δὲ ποιὸν οὔ' καὶ εἰ τὸ μὲν μετέχει γενέσεως καὶ φθορᾶς, ὡς ὁ χρόνος, τὸ δὲ οὔ, ὡς ὁ τόπος, καὶ τὸ μὲν χωριστόν, τὸ δὲ οὔ: ἄνευ μὲν γὰρ αἰσθήσεως εἶναι τὴν ψυχὴν ἀδύνατον, « ἄνευ δὲ ἐπιθυμίας εἶναι δυνατόν: καὶ τὸ ἀμερὲς τοῦ μεριστοῦ: ἀρχῇ γὰρ ὁμοιότερον, ὥστε καὶ κύκλου τὸ κέντρον: καὶ τὸ μᾶλλον τοῦ προτέρου μετέχον, ὡς τὸ ἀίδιον μὲν τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ φθαρτὸν δὲ τοῦ κακοῦ καὶ τὸ ἄρτιον δυάδος, τὸ δὲ περιττὸν τριάδος: καὶ εἰ τὸ μὲν μένει a χρόνον τινά, τὸ δὲ οὐ μένει, οἷον σῶμα κινήσεως καὶ χρόνου. ὑπὸ δὲ τὸ τῇ τάξει πρότερον εἴη ἂν τὸ τοῦ μεταξὺ πρότερον, ὕστερον δὲ τὸ τοῦ μεταξὺ ὕστερον. ὑπὸ δὲ «τὸ £v» τοῖς ἀντιστρέφουσιν ὡς αἰτιῶδες πρότερον ἂν εἴη τὸ » στοιχεῖον: καὶ γὰρ αὖ καὶ τὸ μέρος τοῦ ὅλου, ὡς τὸ πεπερασμένον τοῦ ἀπείρου, καὶ εἰ θάτερον ἐκ θατέρου, οἷον ὁ χαλκὸς τοῦ ἀνδριάντος: ὑλικὸν γὰρ καὶ οὗτος αἴτιον. ὅτι δὲ καὶ «10» αὐτὸ κατ᾽ ἄλλο καὶ ἄλλο καὶ πρότερον καὶ ὕστερον εἶναι δυνατόν, καὶ αὐτὸς ὁ Στράτων -- ἐνεδείξατο, τὸν χρόνον καὶ τὸν τόπον πρότερα καὶ ὕστερα ἀλλήλων δεικνύς.
s67Fr. 16. Kaynak: Aphrodisiaslı Aleksandros, Topika Şerhi 4, 4, 125a5–14. Karşılıklı gerektirenler aynı durumda değilse, cins olarak konan şey reddedilmiş olur. Biri daha büyüğün cinsi olarak "aşan"ı koyarsa, bunların karşılıkları aynı hâlle söylenmediği için (daha küçük bir şeyin, yani daha büyüğün daha küçüğüdür; aşılan ise bir şey tarafından, yani aşan tarafından aşılır), aşanın daha büyüğün cinsi olduğu görüşü reddedilmiş olur.
Straton ise bu topos'a bir şey daha ekler: Verilen cins ile tür aynı hâlle söyleniyor, ama göreli oldukları şeylerden biri karşılık veriyor, öteki vermiyorsa, konan şey cins olmayacaktır. Bu kuralı eksiklik ile yetersizlik örneğiyle gösterir. Biri eksikliğin cinsi olarak yetersizliği gösterirse, ikisi de aynı hâlle söylendiği hâlde (eksiklik bir şeyin, yani fazlalığın eksikliğidir; yetersizlik de aynı şekilde bir şeyin, yani yeterlinin yetersizliğidir), göreli oldukları ikisi artık karşılık vermez. Çünkü fazlalık da bir şeyin, yani eksikliğin fazlalığıdır; ama yeterli öyle karşılık vermez, zira yeterliye yetersizliğin yeterlisi denmez. Dolayısıyla yetersizlik eksikliğin cinsi olamaz.
Ama Straton yenilik yapmak isterken daha büyük bir şeyi reddediyor, çünkü bütün görelilerin birbirine karşılık veren şeylere göre söylendiği ilkesini sarsıyor. Bu yanılgısının sebebi, yetersizliğin yeterliye göre söylendiğini yanlış kabul etmesidir. Çünkü yetersizlik, yetersiz olanın yetersizliğidir ve ona göre göreli sayılır.
ὅταν οὖν μὴ ὁμοίως ἔχῃ τὰ ἀντιστρέφοντα, ἀναιρεθήσεται τὸ τεθὲν ὡς γένος. ἂν γάρ τις θῇ τοῦ μείζονος γένος τὸ ὑπερέχον, ἐπεὶ τὰ ἀντιστρέφοντα αὐτοῖς οὐ πρὸς ὁμοίας λέγεται πτώσεις (τὸ μὲν γὰρ ἔλαττον τινός, μείζονος γάρ, τὸ δὲ ὑπερεχόμενον τινί, ὑπερέχοντι γάρ), ἀναιροῖτ᾽ ἂν τὸ - εἶναι τὸ ὑπερέχον γένος τοῦ μείζονος. ὁ μέντοι Στράτων προστίθησί τινα τῷ τόπῳ τούτῳ καὶ ἄλλον: εἰ αὐτὰ μὲν πρὸς ὁμοίας πτώσεις λέγοιτο, τό τε ἀποδοθὲν γένος καὶ τὸ εἰδος, τῶν δὲ πρὸς ἃ ταῦτα λέγεται τὸ μὲν ἀντιστρέφοι τὸ δὲ μή, οὔ φησι τὸ τεθὲν ἔσεσθαι υ γένος. καὶ παραδείγματι χρῆται τοῦ τόπου τῇ τε ἐλλείψει καὶ τῇ ἐνδείᾳ: εἰ γάρ τις γένος τῆς ἐλλείψεως τὴν ἔνδειαν λέγει, ἐπεὶ ἑκάτερον μὲν αὐτῶν πρὸς τὴν αὐτὴν ἀποδίδοται πτῶσιν (ἥ τε γὰρ ἔλλειψις τινός, τῆς ὑπεροχῆς γάρ, καὶ ἡ ἔνδεια ὁμοίως τινός, τοῦ γὰρ ἱκανοῦ), οὐκέτι δὲ ἀμφότερα, "- πρὸς ἃ ἑκάτερον αὐτῶν λέγεται, ἀντιστρέφει (ἡ μὲν γὰρ ὑπεροχὴ καὶ αὐτὴ τινός, ἐλλείψεως γάρ: τὸ δὲ ἱκανὸν οὐκέτι ἀντιστρέφει: οὐ γὰρ λέγεται τὸ ἱκανὸν ἐνδείας ἱκανόν), ὥστε οὐκ ἂν εἴη ἡ ἔνδεια τῆς ἐλλείψεως γένος. ἀλλ᾽ οὗτος μὲν καινοτομῆσαι βουληθεὶς ὀλίγον ἀναιρεῖ ν μεῖζόν τι: τὸ γὰρ πάντα «τὰ» πρός τι πρὸς ἀντιστρέφοντα λέγεσθαι κινεῖ. αἴτιον δὲ αὐτῷ τῆς πλάνης τὸ μὴ δεόντως λαβεῖν τὴν ἔνδειαν πρὸς τὸ ἱκανὸν λέγεσθαι: καὶ γὰρ ἡ ἔνδεια ἐνδέοντός ἐστιν ἔνδεια καὶ πρὸς τοῦτο λέγεται πρός τι.
s69Tabiat Bilimi
Fr. 17. Teoloji, metafizik ve fizikle ilgili eser adları (Diogenes Laertios 5, 59; Proklos; Simplikios). Tanrılar Üzerine, üç kitap; İlkeler Üzerine, üç ya da iki kitap; Boşluk Üzerine; Gök Üzerine; Karışım Üzerine; Kuvveler Üzerine; Madenler Üzerine; Mekanik; Hafif ve Ağır Üzerine; Zaman Üzerine; Sebepler Üzerine; Varlık Üzerine; Hareket Üzerine.
Ι Περὶ θεῶν γ΄] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 2 Περὶ ἀρχῶν γ΄, ἢ β΄] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 3 IIepi τοῦ κενοῦ] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 4 ]lIepi too οὐρανοῦ] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 5 Περὶ μίξεως] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 (nisi ad coitum referenda est, cf. 55) 6 Περὶ δυνάμεων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 (nisi ad potentias medicinales referenda est, cf. 55) 7 Περὶ τῶν μεταλλικῶν] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 8 Μηχανικόν] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 (hoc titulum cum praecedente iugendum ac Περὶ τῶν μεταλλικῶν urxavrμάτων legendum censuit Stephanus) 9 Περὶ κούφου kai βαρέος] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 10 IIepi χρόνου] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 11 IIepi αἰτιῶν] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 12 Περὶ τοῦ ὄντος] Proclus, In Platonis Timaeum 37D (t.3 p.16.3 Diehl) Ξ 25 (ἐν τῷ Περὶ τοῦ ὄντος βιβλίῳ) 13 Περὶ κινήσεως] Simplicius, In Aristotelis Physica 5.6 230b21- 28 (CAG t.10 p.916.13 Diels) Ξ 40 (ἐν τῷ Περὶ κινήσεως); Simplicius, In Aristotelis Physica 6.4 234b10-20 (CAG t.10 p.965.10 Diels) Ξ 41 (ἐν τῷ Περὶ κινήσεως AFa, ἐν τοῖς Περὶ κινήσεως ΟΜ)
s75a[Fr. 18–19 (Cicero, Minucius Felix, Lactantius) yalnız Latincedir.]
Teoloji
Fr. 20. Kaynak: Plutarkhos, Kolotes'e Karşı 14, 1114F–1115B. Önce şu filozofun [Kolotes'in] titizliğine ve bilgisine bakalım: Aristoteles'in, Ksenokrates'in, Theophrastos'un ve bütün Peripatetiklerin Platon'un bu öğretilerini izlediğini söylüyor. Bu kitabı yazarken dünyanın hangi ıssız köşesindeydin de bu suçlamaları düzerken onların eserlerine rastlamadın, Aristoteles'in Gök Üzerine ile Ruh Üzerine'sini, Theophrastos'un Tabiatçılara Karşı'sını, Herakleides'in Zoroaster'ini, Hades'tekiler Üzerine'sini, Tabiatla İlgili Güçlükler Üzerine'sini, Dikaiarkhos'un Ruh Üzerine'sini eline almadın? Bu eserlerde onlar tabiatla ilgili en temel ve en büyük konularda Platon'a itiraz eder ve onunla savaşmayı sürdürürler. Üstelik öteki Peripatetiklerin en önde geleni Straton, pek çok konuda Aristoteles'le uyuşmaz, Platon'un ise hareket, nous, psykhē ve oluş konusunda tam karşıt görüşlerdedir. Sonunda kozmosun kendisinin canlı olmadığını, tabiata uygun olanın talihe uygun olanı izlediğini söyler: Başlangıcı kendiliğindenlik yapar, tabiattaki olayların her biri ancak ondan sonra tamamlanır.
καὶ πρῶτόν γε τὴν ἐπιμέλειαν kai πολυμάθειαν τοῦ 1115 φιλοσόφου σκεψώμεθα, λέγοντος ὅτι τούτοις τοῖς δόγμασι τοῦ Πλάτωνος ἐπηκολουθήκασιν ᾿Αριστοτέλης καὶ Ξενοκράτης καὶ Θεόφραστος καὶ πάντες οἱ ΠΠπριπατητικοί. ποῦ γὰρ ὧν τῆς ἀοικήτου τὸ βιβλίον ἔγραφες, ἵνα ταῦτα - συντιθεὶς τὰ ἐγκλήματα μὴ τοῖς ἐκείνων συντάγμασιν ἐντύχῃς μηδ᾽ ἀναλάβῃς εἰς χεῖρας ᾿Αριστοτέλους τὰ Περὶ οὐρανοῦ καὶ τὰ Περὶ ψυχῆς, Θεοφράστου δὲ τὰ Πρὸς τοὺς φυσικούς, ἩΗρακλείδου δὲ τὸν Ζωροάστρην, τὸ Περὶ τῶν £v Αἰιδου, τὸ Περὶ τῶν φυσικῶς ἀπορουμένων, Δικαιάρχου νυ δὲ τὰ Περὶ ψυχῆς, ἐν οἷς πρὸς τὰ κυριώτατα καὶ μέγιστα Β τῶν φυσικῶν ὑπεναντιούμενοι τῷ Πλάτωνι καὶ μαχόμενοι διατελοῦσι; καὶ μὴν τῶν ἄλλων Περιπατητικῶν ὁ κορυφαιότατος Στράτων οὔτ᾽ ᾿Αριστοτέλει κατὰ πολλὰ συμφέρεται καὶ Πλάτωνι τὰς ἐναντίας ἔσχηκε δόξας περὶ — 5 κινήσεως, περὶ νοῦ καὶ περὶ ψυχῆς καὶ περὶ γενέσεως, τελευτῶν «t£» τὸν κόσμον αὐτὸν οὐ ζῷον εἶναί φησι, τὸ δὲ κατὰ φύσιν ἕπεσθαι τῷ κατὰ τύχην: ἀρχὴν γὰρ ἐνδιδόναι τὸ αὐτόματον, εἶθ᾽ οὕτως περαίνεσθαι τῶν φυσικῶν παθῶν ἕκαστον. 20
s77Fr. 21. Kaynak: Tyroslu Maksimos, Felsefi Söylevler 11, 5. Bütün zaman boyunca iki üç kişi çıkmışsa bile —tanrısız, aşağılık, duyarsız bir soy, gözüyle yanılan, kulağıyla aldanan, ruhu iğdiş edilmiş, akılsız, kısır, verimsiz, yüreksiz aslan, boynuzsuz öküz, kanatsız kuş gibi— tanrısal olanı bu soydan bile öğrenebilirsin. Çünkü isteyerek değil, ama yine de bilirler; istemeden de olsa söylerler. İster Leukippos gibi ondan iyiliği al, ister Demokritos gibi ona bize benzer duygulanımlar yükle, ister Straton gibi tabiatını başka bir şeyle değiştir, ister Epikuros gibi ona haz ver, ister Diagoras gibi var olmadığını söyle, ister Protagoras gibi bilmediğini.
ei ὁ ἐξεγένοντο ἐν τῷ ξύμπαντι αἰῶνι δύο που καὶ τρεῖς, ἄθεον καὶ ταπεινὸν καὶ ἀναισθὲς γένος, καὶ πεπλανημένον μὲν τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἐξηπατημένον δὲ ταῖς ἀκοαῖς, ἐκτετμημένον δὲ τὴν ψυχήν, ἄλογον καὶ ἄγονον καὶ ἄκαρπον, ὡς ἄθυμος λέων, ὡς βοῦς ἄκερως, ὡς ὄρνις - ἄπτερος, καὶ παρὰ τούτου ὅμως τοῦ γένους πεύσει τὸ θεῖον: ἴσασιν γὰρ οὐχ ἑκόντες, καὶ λέγουσιν ἄκοντες, κἂν ἀφέλῃς αὐτοῦ τὸ ἀγαθόν, ὡς Λεύκιππος: κἂν προσθῇς τὸ ὁμοπαθές, ὡς Δημόκριτος: κἂν ὑπαλλάξῃς τὴν φύσιν, ὡς p92 Στράτων. κἂν δῷς τὴν ἡδονήν, ὡς ᾿Επίκουρος: κἂν μὴ εἶναι φῇς, ὡς Διαγόρας: κἂν ἀγνοεῖν τι φῇς, ὡς Πρωταγόρας.
s79[Fr. 22–23 (Seneca, Tertullianus) yalnız Latincedir.]
Varlık Üzerine
Fr. 24. Kaynak: Proklos, Platon'un Timaios'u Üzerine Şerh 37D. Tanrısal şeylerin her biri fiiline kendinden başlar; ezelilik de kendini ezelî olanlardan önce birde sabitleştirir ve aynı şekilde bir arada tutar. Dolayısıyla tabiatçı Straton'un dediği gibi süreğenliğin sebebi olan değil, ezeliliktir; üstelik sürekli oluşan bir süreğenliğin değil, Timaios'un söylediği gibi birde değişmeden duran bir süreğenliğin sebebidir... Bir olan, nasıl olursa olsun var olan her şeyin, gerçekten var olsun olmasın, yalnız varlığının sebebidir; ezelilik ise varlıkta süreğenliğin sebebidir. Straton'un söylemesi gereken buydu, Varlık Üzerine kitabında yazdığı gibi olanı olanların süreğenliği diye tarif etmek değil. Böylece ezeliliğe özgü olanı olana aktarmıştır. Oluşan şeylerde bile oluş, oluşmuş olarak sürüp gitmekle aynı şey değildir: Oluşun özelliği, sahibini kâh bir şey kâh başka bir şey olarak göstermektir; oluşun sürmesinin sebebi ise oluşun içinde gerçekleştiği zamandır. Zaman oluş için neyse, ezelilik de ousia için odur.
ἕκαστον γοῦν τῶν θείων ἀφ᾽ ἑαυτοῦ ἄρχεται τῆς ἐνεργείας, ὡς καὶ ὁ αἰὼν ἑαυτὸν ἑδράζει πρὸ τῶν αἰωνίων ἐν τῷ ἑνὶ καὶ συνέχει ὡσαύτως: ὥστε οὐχὶ τὸ ὄν ἐστιν, ὥς φησι Στράτων ὁ φυσικός, τὸ τῆς διαμονῆς αἴτιον, ἀλλ᾽ ὁ αἰών, καὶ διαμονῆς οὐ γιγνομένης ἀεί, ἀλλ᾽ ἐν ἑνὶ οὔσης ἀνε- - ξαλλάκτως, ὡς εἶπεν ὁ Τίμαιος. ... καὶ τὸ μὲν ἕν ὃν τοῦ εἶναι μόνως αἴτιον πᾶσι τοῖς ὁπωσοῦν «οὖσιν; εἴτε ὄντως εἴτε οὐκ ὄντως, ὁ δὲ αἰὼν τῆς ἐν τῷ εἶναι διαμονῆς. καὶ τοῦτο ἔδει μᾶλλον τὸν Στράτωνα λέγειν, ἀλλ᾽ οὐχὶ τὴν διαμονὴν ὁρίζεσθαι τῶν ὄντων τὸ ὄν, ὡς ἐκεῖνος ἐν τῷ v Περὶ τοῦ ὄντος βιβλίῳ γέγραφε, τὸ ἴδιον τοῦ αἰῶνος μετάγων ἐπὶ τὸ ὄν: οὐδὲ γὰρ ἐν τοῖς γενητοῖς ταὐτόν ἐστι τὸ γίνεσθαι τῷ διαμένειν γιγνόμενον, ἀλλὰ τῆς μὲν γενέσεως ἴδιον τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο δεικνύναι τὸ ἔχον, τοῦ δὲ διαμένειν τὴν γένεσιν ὁ χρόνος, ἐν à ἡ γένεσις: καὶ ὅπερ "- ἐπὶ ταύτης ὁ χρόνος, τοῦτο ἐπὶ τῆς οὐσίας ὁ αἰών.
s81Fr. 25A. Kaynak: Damaskios, İlkeler Üzerine 3, 5. Platon olanı tarif ederken onu fiilinden tanıtmaya girişti: Etkileyip etkilenebilen şeye olan deriz, der. Sonra, durağan ve kutsal olanı hareketli varsaymaktan çekindiği için —nitekim hareketli olduğunu söylemez— ya da etkileme ve etkilenme diye ikili olan bu fiilin ortak yanını, her birinin ötekinden önce gelen "yapabilme" gibi bir şeyi, kavrayamadığı için kuvveye sığındı ve olanın bu olduğunu söyledi; sanki biri kuvveyi de fiilden tanıtmaya çalışıyormuş gibi. Çünkü dışarı çıkmış fiil nasılsa, henüz içeride kalan kuvve de öyledir; harekete hazırlanan kuvve nasılsa, bütünüyle duran ousia da öyledir.
Bana öyle geliyor ki Straton da kuvvenin olanın bir yayılımı olduğunu gördüğü için buna bakarak olanın kalan şey olduğunu söylemiştir. Oysa kalmak var olmakla birlikte bulunsa da aynı şey olmadığını görmesi gerekirdi. Kavramlar da bunları açıkça ayırır, var olmayı başka, kalmayı başka olarak tanır. Çünkü bir şey önce var olmalı, sonra kalmalı ya da hareket etmelidir. Kalmak hareket etmenin karşıtıdır, çünkü kalmak ile durmak aynıdır; var olmanın ise ya hiç karşıtı yoktur ya da Platon'un pek çok yerde karşısına koyduğu gibi var olmamadır.
Dolayısıyla biri olanı hypostasis diye tarif etse de Straton'la aynı düşünceye varır. Çünkü "hyphestanai" (altta durmak) kelimesi "stasis"ten (durma) türemiştir. Eğer hypostasise özel bir anlam veriyorsa, bu anlamın nereden geldiğini söylesin. "Vardır"dan geliyorsa, bu da var olmayı gösterir; öyleyse yine kendisiyle açıklanmış olur.
ὁ δὲ Πλάτων τὸ ὃν ὁριζόμενος ἐπεχείρησε μὲν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας αὐτὸ ποιῆσαι γνώριμον: τὸ γὰρ δυνάμενον, φησί, ποιεῖν καὶ πάσχειν, τοῦτο ὃν λέγομεν. εἶτα εὐλαβηθεὶς ἢ κινούμενον ὑποστήσασθαι ὅ γε ἑστὸς ἅγιον, οὐδὲ κινούμενον ἀποφαίνεται, ἢ τὸ διπλοῦν τῆς ἐνεργείας 5 ταύτης, τῆς κατὰ τὸ ποιεῖν καὶ πάσχειν οὐκ ἔχων λαβεῖν, τί κοινὸν ἀμφοῖν, ὥσπερ τὸ δύνασθαι ἑκάτερον πρὸ ἑκατέρου p.76 προελθόν, ἐπὶ τὴν δύναμιν κατέφυγεν καὶ ταύτην «εἶπεν» εἶναι τὸ ὄν, ὡς εἴ τις καὶ τὴν δύναμιν ἐπιχειροῖ γνωρίζειν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας. τοιαύτη μὲν γὰρ ἡ δύναμίς ἔτι εἴσω — v μένουσα, οἵα προελθοῦσα ἤδη πρὸς τὸ ἔκτος ἡ ἐνέργεια: τοιαύτη δὲ ἡ οὐσία ἑστῶσα τὸ πάμπαν, οἵα παρασκευαζομένη πρὸς κίνησιν ἡ δύναμις. εἰς ὅ μοι δοκεῖ καὶ ὁ Στράτων ἀποβλέψας τὸ μένον εἶναι τὸ ὃν ἀποφήνασθαι, ἐπειδὴ τοῦ ὄντος ἐκτένειαν ἑώρα τὴν 5 δύναμιν οὖσαν. ἔδει δὲ συνιδεῖν ὅτι καὶ εἰ σύνεστι τῷ εἶναι τὸ μένειν, ὅμως οὐκ ἔστι ταὐτόν, ὡς αἱ ἔννοιαι σαφῶς διακρίνουσιν, ἄλλο τὸ εἶναι γνωρίζουσαι καὶ ἄλλο τὸ μένειν. δεῖ γάρ τι καὶ εἶναι πρότερον, εἶτα μένειν ἢ κινεῖσθαι. καὶ τὸ μὲν μένειν ἀντίκειται τῷ κινεῖσθαι: τὸ γὰρ 5 μένειν καὶ ἵστασθαι ταὐτόν, τὸ δὲ εἶναι ἢ οὐδὲν ἔχει ἀντίθετον, ἢ τὸ μὴ εἶναι, ὡς πολλαχοῦ ὁ Πλάτων ἀντιτίθησιν. ὥστε εἴ τις καὶ ὑπόστασιν ὁρίζοιτο εἶναι τὸ ὄν, εἰς ταὐτὸν ἀποφέρεται τῷ Στράτωνι νόημα: τὸ γὰρ ὑφεστάναι παρώνυμόν τι τῆς στάσεως: εἰ δὲ ἴδιόν τι 5 σημαινόμενον ποιεῖ τὴν ὑπόστασιν, λεγέτω πόθεν τὸ δήλωμα τοῦτο γέγονεν, εἰ μὴ ἄρα παρὰ τὸ ἔστιν, τοῦτο δὲ εἶναι δηλοῖ: πάλιν ἄρα αὐτὸ δι᾽ ἑαυτοῦ.
s83aFr. 25B. Kaynak: Damaskios, İlkeler Üzerine 3, 6. Ayrıca "hareket etmek" ile "fiil hâlinde olmak"ı duyduğumuzda aklımıza aynı kavramlar gelmez. Durmayı, dinlenmeyi, uyumayı ve bunlara benzer şeyleri fiil olarak düşündüğümüzde hareket olarak düşünmeyiz, tam tersine; çünkü durmak hareket etmenin zıttıdır. Fiil hâlinde olmak ikisi için de geçerliyse hareket onun zıttı olamaz. Ortak olana da hareket diyorsak, durmaya ne diyeceğiz? Çünkü hareketin karşısına her zaman durmayı koymak gerekir. Kuvve de hareketse durma ne olacak? Çünkü bir bakıma fiile ve kuvveye karşıt olan ousiadan başka bir şey yoktur; o hâlde ousia durma olacaktır. Straton'un görüşü sanırım budur; bu görüş doğru görünmemişti. Ousia kuvveyi ve ondan sonra fiili doğuruyorsa, hareket de durma gibi pek çok cinsten biriyse, olanla karşılıklı bir ayrımla ayrılmıştır. Dolayısıyla onun ürünü ya da bir yayılımı değildir, çünkü biri ötekine, öteki ona katıldığından daha çok katılmaz.
ἔτι δὲ οὐδὲ ἐννοίας προβαλλόμεθα τὰς αὐτὰς κινεῖσθαί τε ἀκούοντες καὶ ἐνεργεῖν: καὶ γὰρ τὸ ἑστάναι καὶ ἠρεμεῖν καὶ καθεύδειν καὶ ὅσα τοιαῦτα ἐνεργήματα νοοῦντες οὐ κινήματα νοοῦμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον, τὸ γὰρ ἑστάναι τῷ κινεῖσθαι ἐναντίον. εἰ δὲ τὸ ἐνεργεῖν ἐπ᾿ ἀμφοῖν, οὐκ ἂν εἴη - τὸ κινεῖσθαι ἐναντίον: εἰ δὲ κινεῖσθαι καὶ τὸ κοινὸν καλοῦμεν, τὸ ἑστάναι τί φήσομεν; ἀεὶ γὰρ τῇ κινήσει τὴν στάσιν ἀντιθετέον. καὶ εἰ ἡ δύναμις κίνησις, τί ἂν ἡ στάσις; οὐδὲν γάρ ἐστιν ὃ ἀντίκειται τῇ ἐνεργείᾳ καὶ τῇ δυνάμει πλὴν τῆς οὐσίας, κατὰ δή τινα τρόπον: ἡ οὐσία ἄρα στάσις υο ἔσται. τοῦτό που τὸ τοῦ Στράτωνος, ὅπερ οὐκ ἐδόκει εὖ ἔχειν. εἰ δὲ καὶ γεννητικὴ ἡ οὐσία δυνάμεως καὶ μετ᾽ αὐτὴν ἐνεργείας, ἡ δὲ κίνησις ἕν τι τῶν πολλῶν γενῶν, ὥσπερ καὶ ἡ στάσις, ἀντιδιήρηται ἄρα πρὸς τὸ ὄν: οὐκ ἄρα ὡς τούτου γέννημα καὶ ἐκτένειά τις, ἐπεὶ οὐδὲν μᾶλλον τόδε τοῦδε 5 μετέχει, ἢ τοὐναντίον.
s83bBoşluk ve Yer Üzerine
Fr. 26A. Kaynak: Theodoretos, Yunan Hastalıklarının Tedavisi 4, 14. Stoacılara göre evrenin içinde hiç boşluk yoktur, dışında ise pek çok ve sınırsız boşluk vardır. Straton ise tersine, dışarıda hiç boşluk olmadığını, içeride ise olabileceğini söyler.
οἱ δὲ Στωϊκοὶ ἐντὸς μὲν τοῦ παντὸς μηδὲν εἶναι κενόν, ἐκτὸς δὲ αὐτοῦ πάμπολύ τε καὶ ἄπειρον. ὁ δὲ Στράτων ἔμπαλιν ἔξωθεν μὲν μηδὲν εἶναι κενόν, ἔνδοθεν δὲ δυνατὸν εἶναι.
s85aFr. 26B. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 18, 1b. Straton, kozmosun dışında boşluk olmadığını, içinde ise oluşabileceğini söyledi. Yerin ise, kuşatan ile kuşatılanın uçları arasındaki aralık olduğunu.
Στράτων ἐξωτέρω μὲν ἔφη τοῦ κόσμου μὴ εἶναι κενόν, ἐνδοτέρω δὲ δυνατὸν γενέσθαι. --- τόπον δὲ εἶναι τὸ Strato of Lampsacus μεταξὺ διάστημα «τῶν ἐσχάτων» τοῦ περιέχοντος kai τοῦ περιεχομένου.
s85bFr. 26C. Kaynak: Anonim (belki Aphrodisiaslı Aleksandros), Kategoriler Şerhi, Arkhimedes palimpsesti. Bir ayırımla dört önerme ortaya çıkar: Ya kozmosun hem dışında hem içinde boşluk vardır, Demokritos'un ve Epikuros'un görüşü buydu; ya ne içinde ne dışında vardır, Aristoteles'in ve Platon'un görüşü gibi; ya dışında var ama içinde yoktur, Zenon'un izleyicileri gibi; ya da içinde var ama dışında yoktur, Straton'un görüşü gibi...
. τέσίσαϊΪρας γενέσθαι κατὰ διαίρεσιν προτάσεις, ἢ ἐκτὸς (καὶ) ἐντὸς τοῦ κόσμου εἶναι κενόν ὡς Δημοκρίτῳ τε καὶ Ἐπικούρῳ ἤρεσκεν, ἢ οὔτε ἐντὸς οὔτε ἐκτὸς ὡς Ἀριστοτέλει καὶ Πλάτωνι, ἢ ἐκτὸς μὲν ἐντὸς δὲ οὐ«ςκαθάπερ τοῖς ἀπὸ Ζηνωνος, ἢ ἐντὸς μὲν ἐκτὸς δὲ οὐρκαθ- - ἀπερ Στράτωνι ἔδοξεν...
s87aFr. 27A. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi, Yer Üzerine Ek. Yerin cisimsiz olduğunu söyleyenlerin kimi her bakımdan yayılımsız, kimi yayılımlı olduğunu söyler. Her bakımdan yayılımsız diyenlerin kimi onun cisimlerin altında yattığını söyler, Platon'un maddeyi yer saydığı gibi; kimi de bizim Damaskios gibi cisimleri tamamladığını. Yayılımlı diyenlerin kimi Aristoteles ve bütün Peripatos gibi iki boyutta yayıldığını söyler, kimi üç boyutta. Bunların da kimi Demokritos ile Epikuros'un izleyicileri gibi onun her yönde farksız olduğunu ve bazen cisimsiz de kaldığını söyler, kimi de Platoncuların ünlüleri ile Lampsakoslu Straton gibi her zaman cisim barındıran ve her şeye uygun bir aralık olduğunu.
τῶν δὲ ἀσώματον λεγόντων ol μὲν πάντῃ ἀδιάστατον, οἱ δὲ διαστατὸν λέγουσι: καὶ τῶν πάντῃ ἀδιάστατον οἱ μὲν ὑποκείμενον τοῖς σώμασιν ὡς Πλάτων τὴν ὕλην τόπον λέγων, οἱ δὲ τελεσιουργὸν τῶν σωμάτων, ὡς ὁ ἡμέτερος Δαμάσκιος: τῶν δὲ διαστατὸν λεγόντων οἱ μὲν ἐπὶ δύο - διεστὼς ὡς ὁ ᾿Αριστοτέλης τε καὶ ὁ Περίπατος ἅπας, οἱ δὲ ἐπὶ τρία, καὶ τούτων οἱ μὲν πάντῃ ἀδιάφορον καί ποτε καὶ ἄνευ σώματος μένον ὡς οἱ περὶ Δημόκριτον καὶ ᾿Επίκουρον, οἱ δὲ διάστημα καὶ ἀεὶ σῶμα ἔχον καὶ ἐπιτήδειον πρὸς ἕκαστον ὡς οἱ κλεινοὶ τῶν Πλατωνικῶν καὶ 0 74 . Strato of Lampsacus ὁ Λαμψακηνὸς Στράτων.
s87bFr. 27B. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi, Yer Üzerine Ek. Kimileri yeri kozmik cisimle aynı büyüklükte kılar. Bu yüzden onun kendi tabiatı gereği boş olduğunu, ama daima cisimlerle dolu bulunduğunu, kendi başına var olarak ancak düşüncede görülebildiğini söylerler; Platoncu filozofların çoğu böyledir. Lampsakoslu Straton'un da bu görüşte olduğunu sanıyorum.
οἱ δὲ ἰσόμετρον αὐτὸ τῷ κοσμικῷ σώματι ποιοῦσι, kai διὰ τοῦτο τῇ μὲν ἑαυτοῦ φύσει κενὸν εἶναι λέγουσι, πεπληρῶσθαι δὲ αὐτὸ σωμάτων ἀεί, καὶ μόνῃ γε τῇ ἐπινοίᾳ θεωρεῖσθαι ὡς καθ᾽ αὑτὸ ὕφεστώς, οἷοί τινες οἱ πολλοὶ τῶν Πλατωνικῶν φιλοσόφων γεγόνασι: καὶ Στράτωνα δὲ οἶμαι - τὸν Λαμψακηνὸν ταύτης γενέσθαι τῆς δόξης.
s87cFr. 28A. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 4, 6, 213b22–27. Aristoteles boşluğun var olduğunu söyleyenlerin bu kanıtlarını ortaya koymuştur. Lampsakoslu Straton ise bu dört kanıtı ikiye indirdi, yer değiştirme hareketine ve cisimlerin sıkışmasına; üçüncü olarak da çekmeden gelen kanıtı ekledi. Mıknatıs taşı demir parçalarını birbirinin üzerinden çeker. Taş, demirin gözeneklerindeki şeyi kendine çektiğinde, o cisimle birlikte demir de çekilir; bu demir de sonrakini çeker, o da başkasını, böylece taştan bir demir zinciri sarkar.
ταῦτα μὲν οὖν τὰ ἐπιχειρήματα τέθεικεν ὁ ᾿Αριστοτέλης τῶν λεγόντων εἶναι τὸ κενόν. ὁ δὲ Λαμψακηνὸς Στράτων ταῦτα μὲν εἰς δύο συνήγαγε τὰ τέτταρα εἴς τε τὴν κατὰ τόπον κίνησιν καὶ εἰς τὴν τῶν σωμάτων πίλησιν, τρίτον δὲ προστίθησι τὸ ἀπὸ τῆς ὁλκῆς: τὴν γὰρ σιδηρῖτιν λίθον - ἕτερα σιδήρια δι᾿ ἑτέρων ἕλκειν συμβαίνει, ὅταν ἐπισπάσηται τὸ ἐκ τῶν πόρων τοῦ σιδήρου ἡ λίθος, ᾧ σώματι καὶ συνέλκεται ὁ σίδηρος, «καὶ» οὗτος πάλιν τοῦ ἐφεξῆς ἕλκει καὶ οὗτος ἄλλου, καὶ οὕτως ὁρμαθὸς σιδηρίων ἀποκρεμάννυται τῆς λίθου. T
s89aFr. 28B. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 4, 7, 214b3–11. Aristoteles boşluğu koyanların aktardığı sözlerine böyle karşılık vermiştir. Straton ise çekmeden gelen kanıtı da çürütür: "Çekme de boşluk koymayı zorunlu kılmaz. Çünkü çekmenin bütünüyle var olup olmadığı belli değildir —Platon'un kendisi de çekim gücünü ortadan kaldırıyor gibi görünür—, var olsa bile taşın boşluk yüzünden mi yoksa başka bir sebepten mi çektiği açık değildir. Böyle söyleyenler boşluğu ispat etmiyor, varsayıyorlar."
ταῦτα μὲν οὖν ὁ ᾿Αριστοτέλης πρὸς τοὺς ἱστορηθέντας ὑπ᾽ αὐτοῦ τιθέναι τὸ κενὸν λόγους ἀντείρηκεν-: ὁ δὲ Στράτων καὶ τὸν ἀπὸ τῆς ἕλξεως ἀναλύων “οὐδὲ ἡ ἕλξις, φησίν, ἀναγκάζει τίθεσθαι τὸ κενόν: οὔτε γὰρ εἰ ἔστιν ὅλως ἕλξις φανερόν (ὅτε καὶ Πλάτων αὐτὸς τὴν ἑλκτικὴν δύναμιν - ἀναιρεῖν δοκεῖ) οὔτε εἰ ἔστιν ἡ ἕλξις, δῆλον, εἰ διὰ τὸ κενὸν ἡ λίθος ἕλκει καὶ μὴ δι᾿ ἄλλην αἰτίαν: οὐ γὰρ ἀποδεικνύουσιν ἀλλ᾽ ὑποτίθενται τὸ κενὸν οἱ οὕτω λέγ- OVTEG.
s89bFr. 29. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 4, 7, 214a26–32. Belki biri, bütünlüğü içinde aynı yeri koruyan bu tür şeylerin bize göre yer değiştirmediğini söyleyebilir; nitekim bütün göğün de yer bakımından hareketsiz olduğunu söyleriz. Yalnız bunlarda, yani bütün olarak hep aynı yerde kalanlarda, boşluğun yer değiştirmenin sebebi olmadığı görülür. Bu kuşkulardan kurtulan Straton'un örneği daha yerindedir: Biri su dolu bir kaba bir çakıl atıp ağzını kapatarak kabı ters çevirirse, çakıl kabın ağzına doğru gider, su da çakılın yerine geçer. Aynı şey yüzenlerde, balıkta ve herhangi bir şeyde de olur. Bu yer değişimi üzerine Aristoteles de daha çok şey söyleyecektir.
ἀλλ᾽ ἴσως ἄν τις λέγοι τὰ τοιαῦτα μηδὲ κινεῖσθαι κατὰ τόπον καθ᾽ ἡμᾶς, ὅσα τὸν αὐτὸν φυλάττει τόπον κατὰ τὴν ὁλότητα, εἴπερ καὶ τὸν ὅλον οὐρανὸν ἀκίνητον κατὰ τόπον λέγομεν: καὶ μέντοι ἐπὶ τούτων μόνων δόξει τὸ κενὸν μὴ εἶναι αἴτιον τῆς κατὰ τόπον κινήσεως τῶν κατὰ τὸ ὅλον ἐν s τῷ αὐτῷ τόπῳ μενόντων ἀεί. προσφυέστερον οὖν ἐστι τὸ τοῦ Στράτωνος παράδειγμα ταύτας τὰς ὑπονοίας ἐκφεῦγον: ἐὰν γὰρ εἰς ἀγγεῖόν τις πεπληρωμένον ὕδατος ψηφῖδα ἐμβαλὼν καταστρέψῃ τὸ ἀγγεῖον ἐπὶ στόμα ἐπέχων τὴν ἔκροιαν, ἡ ψηφὶς ἐπὶ τὸ στόμα τοῦ ἀγγείου φέρεται ὦ ἀντιμεθισταμένου τοῦ ὕδατος εἰς τὸν τῆς ψήφου τόπον. τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν νηχομένων συμβαίνει καὶ ἰχθύος καὶ οὑτινοσοῦν. ἐρεῖ δὲ καὶ αὐτὸς ᾿Αριστοτέλης πλείονα περὶ ταύτης τῆς ἀντιμεταστάσεως.
s91aFr. 30A. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 4, 9, 216b27–28. Aristoteles boşluk konusunu böyle düzenlemiştir. Lampsakoslu Straton ise bütün cisimlerin içine boşluk serpilmiş olduğunu, dolayısıyla cismin sürekli olmadığını göstermeye çalışır: "Yoksa ne ışık ne ısı ne de başka bir cismani güç sudan, havadan ya da başka bir cisimden geçebilirdi. Güneş ışınları kabın dibine nasıl ulaşırdı? Sıvının gözenekleri olmasa da ışınlar onu zorla yarsaydı, dolu kaplar taşardı; ışınların bir kısmı yukarı yansır, bir kısmı aşağı geçer miydi?"
Bunları sanırım Peripatetik varsayımlara göre çözmek mümkündür. Bu varsayımlara göre ısı, öteki cismani güçler ve ışık cisimsiz olduklarından var olmak ve geçmek için altlarında boş bir aralığa ihtiyaç duymaz; cisimlerin içinde onları büyütmeden bulunurlar. Biri ışığın cisim, hatta maddi cisim olduğunu söylese ve güneşin ay altındaki ışığına, yansımalara ve katı cisimlerin ışığı kesmesine dayanarak etkilenebilen maddeyle karıştığını ileri sürse, güçlük yine seyreklik ve yoğunluk yoluyla çözülebilir. Çünkü su ve hava gibi seyrek cisimler sıkıştıklarında bazı ışınlara geçecek yer açabilir; daha yoğun parçalara çarpanlar ise geri yansır.
ταῦτα μὲν οὖν ὁ ᾿Αριστοτέλης περὶ τοῦ κενοῦ διετάξατο: ὁ μέντοι Λαμψακηνὸς Στράτων δεικνύναι πειρᾶται, ὅτι ἔστι τὸ κενὸν διαλαμβάνον τὸ πᾶν σῶμα, ὥστε μὴ εἶναι συνεχές, λέγων ὅτι “οὐκ ἂν δι᾿ ὕδατος ἢ ἀέρος ἢ ἄλλου σώματος ἐδύνατο διεκπίπτειν τὸ φῶς οὐδὲ ἡ θερμότης οὐδὲ - ἄλλη δύναμις οὐδεμία σωματική. πῶς γὰρ ἂν αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες διεξέπιπτον εἰς τὸ τοῦ ἀγγείου ἔδαφος; εἰ γὰρ τὸ ὑγρὸν μὴ εἶχε πόρους, ἀλλὰ βίᾳ διέστελλον αὐτὸ αἱ αὐγαί, συνέβαινεν ὑπερεκχεῖσθαι τὰ πλήρη τῶν ἀγγείων, καὶ οὐκ ἂν αἱ μὲν τῶν ἀκτίνων ἀνεκλῶντο πρὸς τὸν ἄνω τόπον, αἱ v δὲ κάτω διεξέπιπτον; ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἶμαι λύειν δυνατὸν κατὰ τὰς Περιπατητικὰς ὑποθέσεις, καθ᾽ ἃς καὶ ἡ θερμότης καὶ αἱ ἄλλαι σωματικαὶ δυνάμεις καὶ τὸ φῶς ἀσώματα ὄντα οὐ χρήζει κενοῦ διαστήματος ὑποκειμένου πρὸς ὑπόστασιν 5 καὶ δίοδον, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς σώμασιν ὑφίσταται οὐκ ὀγκοῦντα τὰ σώματα. εἰ δὲ καὶ σῶμά τις λέγοι τὸ φῶς εἶναι καὶ ἔνυλον σῶμα τό τε ὑπὸ σελήνην τοῦ ἡλίου φῶς μαρτυρόμενος τάς τε ἀνακλάσεις καὶ τὰς τῶν στερεῶν ἀντιφράξεις, ὅτι παθητικῇ ὕλῃ συμμέμικται, καὶ οὕτως διὰ 0 τῆς μανώσεως καὶ πυκνώσεως δυνατὸν λύειν τὴν ἀπορίαν. οὐδὲν γὰρ κωλύει τὰ οὕτω μανὰ τῶν σωμάτων ὡς ὕδωρ καὶ ἀέρα πυκνούμενα χώραν διδόναι τισὶ τῶν ἀκτίνων εἰς διέκπτωσιν. ὅσαι δὲ πυκνοτέροις μέρεσι προσπίπτουσιν, αὗται ἀντανακλῶνται. -
s91bFr. 30B. Kaynak: Heron, Pnömatik 1. Boşluğun var olduğu şuradan da anlaşılabilir:
ὅτι δὲ ἔστι κενά, καὶ ἐκ τούτων ἄν τις καταλάβοι. μὴ yàp ὄντων αὐτῶν, οὐτ᾽ ἂν διὰ τοῦ ὕδατος οὔτε διὰ τοῦ ἀέρος οὔτε δι᾿ ἄλλου σώματος οὐδενὸς ἠδύνατο ἂν διεκπίπτειν τὸ
s93 Boşluk olmasaydı ne ışık ne ısı ne de başka bir cismani güç sudan, havadan ya da başka bir cisimden geçebilirdi. Güneş ışınları sudan geçip kabın dibine nasıl ulaşırdı? Sıvının gözenekleri olmasa da ışınlar suyu zorla yarsaydı, dolu kaplar taşardı; oysa böyle bir şey görülmez. Şöyle de açıktır: Işınlar suyu zorla yarsaydı, bir kısmı yukarı yansıyıp bir kısmı aşağı geçmezdi. Oysa su taneciklerine çarpan ışınlar geri tepilmiş gibi yukarı yansır, suyun boşluklarına düşenler ise az taneciğe çarpar ve kabın dibine geçer.
Suda boşluk bulunduğu şuradan da açıktır: Suya dökülen şarabın yayılarak suyun her yerine gittiği görülür. Suda boşluk olmasaydı bu olmazdı. Işık da ışığın içinden geçer: Birkaç kandil yakılınca her şey daha çok aydınlanır, çünkü ışınlar her yönde birbirinin içinden geçer. Üstelik bronzdan, demirden ve bütün öteki cisimlerden de geçer; denizdeki uyuşturan balıkta olan da budur. Tabiata aykırı olarak toplu bir boşluğun oluştuğu da ağza götürülen hafif kapla ve hekimlerin kullandığı kabak kupayla gösterilmiştir.
Boşluğun tabiatı üzerine başka pek çok ispat varsa da söylenenleri yeterli sayıyoruz, çünkü ispatları duyulur şeylerin kendisinden yaptık. Şunu genel olarak söyleyebiliriz: Her cisim ince tanecikli cisimlerden oluşur; bunların arasına taneciklerden küçük boşluklar serpilmiştir. Bu yüzden, bir zorlama girmedikçe,
Strato of Lampsacus φῶς οὐδὲ ἡ θερμότης οὐδ᾽ ἄλλη δύναμις οὐδεμία σωματική. ἐπεὶ πῶς ἂν αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες διὰ τοῦ ὕδατος - διεξέπιπτον εἰς τὸν τοῦ ἀγγείου πυθμένα; εἰ γὰρ τὸ ὑγρὸν μὴ εἶχε πόρους, ἀλλὰ βίᾳ διέστελλον αἱ αὐγαὶ τὸ ὕδωρ, συνέβαινεν ἂν ὑπερεκχεῖσθαι τὰ πλήρη τῶν ἀγγείων: ὅπερ οὐ φαίνεται γινόμενον. ἔτι δὲ καὶ ταύτῃ φανερόν: εἰ γὰρ Dia τὸ ὕδωρ διέστελλον, οὐκ ἂν τῶν ἀκτίνων αἱ μὲν v ἀνεκλῶντο πρὸς τὸν ἄνω τόπον, αἱ δὲ καὶ κάτω διεξἐπιπτον. νυνὶ δὲ ὅσαι μὲν προσκόπτουσιν αὐγαὶ τοῖς τοῦ ὕδατος μορίοις, ὥσπερ ἀνακρουόμεναι ἀνακλῶνται πρὸς τὸν ἄνω τόπον: ὅσαι δὲ εἰς τὰ κενὰ τοῦ ὕδατος ἐμπίπτουσιν, ὀλίγοις προσπίπτουσαι μορίοις αὗται διεκ- i πίπτουσιν εἰς τὸ τοῦ ἀγγείου ἔδαφος. ἔτι δὲ καὶ ταύτῃ φανερόν, ὡς ἐν τῷ ὕδατι ὑπάρχει κενά, τῷ τὸν ἐμβαλλόμενον οἶνον εἰς τὸ ὕδωρ ὁρᾶσθαι κατὰ χύσιν εἰς πάντα τόπον τοῦ ὕδατος χωροῦντα. τοῦτο δὲ οὐκ ἂν ἐγίνετο, μὴ ὄντων ἐν τῷ ὕδατι κενῶν. φέρεται δὲ καὶ τὸ » φῶς τὸ ἕτερον διὰ τοῦ ἑτέρου: ὅταν γάρ τις πλείους ἅψῃ λύχνους, ἅπαντα φωτίζεται μᾶλλον, τῶν αὐγῶν πάντῃ φερομένων δι᾿ ἀλλήλων. ἀλλὰ μὴν καὶ διὰ χαλκοῦ καὶ σιδήρου καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων διεκπίπτει σωμάτων, καθάπερ καὶ τὸ ἐπὶ τῆς νάρκης τῆς θαλασσίας γινόμενον. 55 ὅτι δὲ καὶ ἄθρουν κενὸν γίνεται παρὰ φύσιν, δέδεικται διά τε τοῦ προσφερομένου τῷ στόματι κούφου ἀγγείου καὶ διὰ τοῦ ἰατρικοῦ cob. περὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ κενοῦ φύσεως καὶ ἄλλων πολλῶν οὐσῶν ἀποδείξεων, ἱκανὰς εἶναι καὶ τὰς εἰρημένας » νομίζομεν: καὶ γὰρ δι᾽ αὐτῶν τῶν αἰσθητῶν τὰς ἀποδείξεις ἐποιησάμεθα. ἐπὶ πάντων τοίνυν ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι πᾶν μὲν σῶμα ἐκ λεπτομερῶν συνέστηκεν σωμάτων, ὧν μεταξύ ἐστι παρεσπαρμένα κενὰ ἐλάττονα τῶν μορίων: διὸ καὶ καταχρηστικῶς μηδὲν εἶναι κενὸν λέγομεν, βίας 5
s95a hiç boşluk olmadığını, her şeyin hava, su ya da başka bir ousia ile dolu olduğunu söylemek gevşek bir söyleyiştir. Bunlardan biri ne kadar çekilirse, başka biri onu izleyip boşalan yeri o kadar doldurur. Toplu boşluk tabiatta bir zorlama olmadan yoktur; ama tabiata aykırı olarak yine de bütünüyle boş bir şey oluşabilir.
Strato of Lampsacus τινὸς μὴ παρεισελθούσης, ἀλλὰ πάντα πλήρη εἶναι ἤτοι ἀέρος ἢ ὑγροῦ ἢ ἄλλης τινὸς οὐσίας: καθ᾽ ὁπόσον δ᾽ ἄν τι τούτων ἐκχωρῇ, κατὰ τοσοῦτον ἕτερον ἐπακολουθοῦν τὸν κενούμενον ἀναπληροῖ τόπον: καὶ ὅτι κενὸν μὲν ἄθρουν οὐκ ἔστι κατὰ φύσιν βίας τινὸς μὴ παρεισελθούσης, καὶ « πάλιν ὅτι [οὐκ] ἔστι ποτὲ τὸ παράπαν κενόν, παρὰ φύσιν δὲ γενόμενον.
s95bZaman Üzerine
Fr. 31. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi, Zaman Üzerine Ek. Platon ile Aristoteles'in zaman hakkındaki kanaati daha önce söylendi. Aristoteles'in dostları Theophrastos ile Eudemos da zaman konusunda Aristoteles'le aynı şeyi düşünmüş ve öğretmiş görünürler. Lampsakoslu Straton ise Aristoteles ile dostlarının verdiği zaman tarifini eleştirerek, neredeyse her konuda Aristoteles'i izleyen Theophrastos'un öğrencisi olduğu hâlde, daha yeni bir yol tuttu. Zamanın hareketin sayısı olduğunu kabul etmez, çünkü sayı ayrık kemiyettir, hareket ve zaman ise süreklidir, sürekli olan da sayılamaz. Hareketin parçaları başka başka olduğu, biri önce öteki sonra geldiği için hareketin bir sayısı varsa, uzunluk da sayılabilir olurdu (çünkü o da başka başka kemiyetlerdir), sürekli oluşan öteki şeyler de, biri önce öteki sonra olmak üzere; böylece zamanın da bir zamanı olurdu.
Ayrıca sayılanlar yok olsa da sayı için oluş ve yok oluş yoktur, zaman ise sürekli oluşur ve yok olur.
Ὃ δέ γε Πλάτων kai ᾿Αριστοτέλης ἣν ἐσχέτην περὶ χρόνου δόξαν, εἴρηται πρότερον. καὶ Θεόφραστος δὲ καὶ Εὔδημος οἱ τοῦ ᾿Αριστοτέλους ἑταῖροι τὰ αὐτὰ φαίνονται τῷ ᾿Αριστοτέλει περὶ χρόνου δοξάσαντές τε καὶ διδάξαντες. ὁ μέντοι Λαμψακηνὸς Στράτων αἰτιασάμενος τὸν ὑπ᾽ ᾿Αρισ- - τοτέλους τε καὶ τῶν ᾿Αριστοτέλους ἑταίρων ἀποδοθ- Ρ.789 évta τοῦ χρόνου ὁρισμὸν αὐτὸς καίτοι Θεοφράστου μαθητὴς ὧν τοῦ πάντα σχεδὸν ἀκολουθήσαντος τῷ ᾿Αριστοτέλει καινοτέραν ἐβάδισεν ὁδόν: ἀριθμὸν μὲν γὰρ κινήσεως εἶναι τὸν χρόνον οὐκ ἀποδέχεται, διότι ὁ μὲν v ἀριθμὸς διωρισμένον ποσόν, ἡ δὲ κίνησις καὶ ὁ χρόνος συνεχής, τὸ δὲ συνεχὲς οὐκ ἀριθμητόν: εἰ δέ, ὅτι ἄλλο καὶ ἄλλο τὸ μέρος τῆς κινήσεως καὶ τούτων τὸ μὲν πρότερον τὸ δὲ ὕστερον, κατὰ τοῦτο ἔστι τις τῆς κινήσεως ἀριθμός, οὕτω γε ἂν καὶ τὸ μῆκος ἀριθμητὸν εἴη (καὶ γὰρ καὶ τοῦτο 5 ποσὸν ἄλλο καὶ ἄλλο ἐστί) καὶ τῶν ἄλλων τῶν κατὰ συνέχειαν γινομένων, καὶ τὸ μὲν πρότερον τὸ δὲ ὕστερον, ὥστε καὶ τοῦ χρόνου εἴη ἂν χρόνου χρόνος. ἔτι δὲ ἀριθμοῦ μὲν οὐκ ἔστι γένεσις καὶ φθορά, κἂν τὰ ἀριθμητὰ
s97 Sayının bütün parçalarının var olması zorunludur (üç birlik olmasa üçlük de olmazdı), zamanda ise bu imkânsızdır, çünkü o zaman önceki zaman ile sonraki zaman aynı anda bulunurdu. Yine, zaman sayıysa birlik ile şimdi aynı şey olacaktır, çünkü zaman şimdilerden, sayı birliklerden oluşur.
Şu güçlüğü de ortaya koyar: Zaman neden dinginlikteki değil de hareketteki önce ve sonranın sayısı olsun? Çünkü dinginlikte de aynı şekilde önce ve sonra vardır. Ama bu, söylenenlerden kolayca çözülür. Aristoteles'e göre zaman, hareket ile karşıtı dinginliğin ortak olduğu oluş akışının ve oluşan her şeydeki varlığın ölçüsüdür. Zamana sayı demesi de mutlak anlamda sayı olduğu için değildir (zamanın, büyüklük ve hareket gibi sürekli olduğunu gösterir), süreklilik içindeki önce ve sonranın ayrılmasıyla, zamanı hissedebilenler tarafından tanındığı içindir. Dolayısıyla sayıdan gelen kanıtlar Aristoteles'in düşüncesini hiç sarsmaz.
Zamanda olma tarifine itirazı ise yerinde görünür: "Zamanda olmak zaman tarafından kuşatılmaksa" der, "ezelî olanların hiçbiri açıkça zamanda olmaz." Ama Aristoteles, bütün zaman boyunca var olana ezelî, kuşatılmadığı için de zamanda olmayan diyor gibidir. Belki de sürekli zaman varlığını sürekli oluşta buluyorsa, zamandaki ezelî de göğün hareketi gibi "hep"i sonsuzluk yönünde taşıyan şeydir; alınan her zamanın başka bir zamanca kuşatıldığı doğrudur.
Aristoteles'in açıklamasına başka birçok itirazda bulunduktan sonra Straton zamanı eylemlerdeki kemiyet olarak koyar:
Strato of Lampsacus φθείρηται, ὁ δὲ χρόνος καὶ γίνεται kal φθείρεται συνεχῶς. 5 καὶ τοῦ μὲν ἀριθμοῦ ἀναγκαῖον εἶναι πάντα τὰ μέρη (μὴ γὰρ οὐσῶν τῶν τριῶν μονάδων οὐδ᾽ ἂν ἡ τριὰς εἴη), τοῦ δὲ χρόνου ἀδύνατον. ἔσται γὰρ ὁ πρότερος χρόνος καὶ ὁ ὕστερος ἅμα. ἔτι τὸ αὐτὸ ἔσται μονὰς καὶ νῦν, εἴπερ ὁ χρόνος ἀριθμός. ὁ μὲν γὰρ χρόνος ἐκ τῶν νῦν σύνθετος, ὁ 5 δὲ ἀριθμὸς ἐκ μονάδων. καὶ τοῦτο δὲ ἀπορεῖ: τί μᾶλλόν ἐστιν ὁ χρόνος ἀριθμὸς τοῦ ἐν κινήσει προτέρου καὶ ὑστέρου ἢ τοῦ ἐν ἠρεμίᾳ; καὶ γὰρ ἐν ταύτῃ ὁμοίως ἐστὶ τὸ πρότερον καὶ ὕστερον. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐκ τῶν εἰρημένων ἤδη ῥάδιον ἐπιλύσασθαι. τῆς » γὰρ ἐν γενέσει ῥοῆς, ἥτις κοινὴ καὶ κινήσεώς ἐστι καὶ τῆς ἀντικειμένης αὐτῇ ἠρεμίας, καὶ τοῦ ἐν πᾶσι τοῖς γινομένοις εἶναι μέτρον ὁ χρόνος ὑπὸ τοῦ ᾿Αριστοτέλους ἐλέγετο. ἀριθμὸν δὲ τὸν χρόνον ἔλεγεν, οὐχ ὅτι ἁπλῶς ἀριθμός (συνεχῆ γὰρ εἶναι δέικνυσι τὸν χρόνον ὥσπερ καὶ τὸ 5 μέγεθος καὶ τὴν κίνησιν), ἀλλ᾽ ὡς τῷ διορισμῷ τοῦ ἐν τῇ συνεχείᾳ προτέρου καὶ ὑστέρου γνωριζόμενον ὑπὸ τῶν αἰσθέσθαι χρόνου δυναμένων. ὥστε οὐδὲν κινεῖ τῆς ᾿Αριστοτέλους ἐννοίας τὰ ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ ἐπιχειρήματα. πρὸς δὲ τὸ ἐν χρόνῳ εἶναιλεγόμενον καλῶς ἐνίστασθαι — « δοκεῖ: “εἰ γὰρ τοῦτό ἐστι; φησί, “τὸ ἐν χρόνῳ εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ χρόνου περιέχεσθαι, οὐθὲν ἂν δῆλον ὅτι τῶν ἀιδίων ἐν χρόνῳ εἴη. ἀλλ᾽ ἔοικεν ᾿Αριστοτέλης τὸ ἐν τῷ παντὶ χρόνῳ ὑφεστὼς αἰώνιον λέγειν, ἀλλ᾽ οὐκ ἔγχρονον ἅτε οὐ περιεχόμενον χρόνῳ. μήποτε δέ, εἰ ἐν τῷ ἀεὶ γίνεσθαι τὸ « εἶναι ἔχει ὁ ἀεὶ χρόνος, καὶ τὸ ἐν χρόνῳ ἀίδιον τοιοῦτόν ἐστιν οἷον ἡ τοῦ οὐρανοῦ κίνησις, ὡς τὸ ἀεὶ κατὰ τὸ ἐπ᾽ ἄπειρον ἔχειν, ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι πᾶς ὁ λαμβανόμενος χρόνος ὑπὸ χρόνου ἄλλου περιέχεται. καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ ἀντειπὼν πρὸς τὴν ᾿Αριστοτέλους 5. ἀπόδοσιν ὁ Στράτων αὐτὸς τὸν χρόνον τὸ ἐν ταῖς πράξεσι
s99 "Çok zaman ya da az zaman" der, "yolculukta, denizde, seferde, savaşta bulunduğumuzu söyleriz; aynı şekilde oturmak, uyumak ve hiçbir şey yapmamak için de çok ve az zaman deriz. Kemiyeti çok olanlara çok zaman, az olanlara az zaman deriz. Çünkü zaman bunların her birindeki kemiyettir. Bu yüzden kimisi aynı kişinin geç, kimisi çabuk geldiğini söyler; her birine bunlardaki kemiyet nasıl görünüyorsa. Çabuk dediğimiz, başladığı yerden bittiği yere kadarki kemiyetin az, içinde olanın çok olduğu şeydir; yavaş ise tersi, kemiyet çok, yapılan az olduğunda. Bu yüzden" der, "dinginlikte hızlı ve yavaş yoktur, çünkü her dinginlik kendi kemiyetine eşittir; az kemiyette çok, çok kemiyette az olmaz. Bu sebeple" der, "daha çok ve daha az zamandan söz ederiz, ama daha hızlı ve daha yavaş zamandan söz etmeyiz. Eylem ve hareket daha hızlı ve daha yavaştır; eylemin içinde gerçekleştiği kemiyet ise daha hızlı ve yavaş değil, zaman gibi daha çok ve daha azdır. Gün, gece, ay ve yıl" der, "zaman ya da zamanın parçaları değildir; bunların kimi aydınlanma ve kararma, kimi ayın ve güneşin dolanımıdır; zaman ise bunların içinde gerçekleştiği kemiyettir."
Ama yapılan başka, yapıldığı kemiyet başkaysa ve zaman buysa, kemiyet olduğu söylenmiştir, ne tür bir kemiyet olduğu belirsizdir. Bu yüzden bundan, önceden edinmemiş olan kimse zaman kavramı edinemez. Hareketlerin ve dinginliklerin kendi kemiyetinden başka bir kemiyet bulunduğu açıktır, çünkü hızlı hareket için az zamanda çok hareket, yavaş için çok zamanda az hareket deriz. Ama bunun ne olduğunu bu söz açıklamamıştır. "Her şeyin zamanda olduğunu" der, "bu yüzden söyleriz, çünkü kemiyet hem oluşanlara hem de var olanlara eşlik eder. Çok şeyi ters yönde de söyleriz: Şehir kargaşadadır, insan korkuda ve hazdadır deriz, çünkü bunlar onlardadır."
δίταΐο of Lampsacus ποσὸν εἶναι τίθεται: “πολλὸν γάρ, φησί, χρόνον φαμὲν ἀποδημεῖν καὶ πλεῖν καὶ στρατεύεσθαι καὶ πολεμεῖν καὶ ὀλίγον χρόνον, ὁμοίως δὲ καθῆσθαι καὶ καθεύδειν καὶ p.790 μηθὲν πράττειν καὶ πολὺν χρόνον φαμὲν καὶ ὀλίγον: ὧν s μέν ἐστι τὸ ποσὸν πολύ, πολὺν χρόνον, ὧν δὲ ὀλίγον, ὀλίγον: χρόνος γὰρ τὸ ἐν ἑκάστοις τούτων ποσόν. διὸ καί φασιν οἱ μὲν βραδέως ἥκειν οἱ δὲ ταχέως τὸν αὐτόν, ὡς ἂν ἑκάστοις φαίνηται τὸ ἐν τούτοις ποσόν. ταχὺ μὲν γὰρ εἶναί φαμεν, ἐν ᾧ τὸ μὲν ποσὸν ἀφ᾽ οὗ ἤρξατο καὶ εἰς ὃ ὦ ἐπαύσατο ὀλίγον, τὸ δὲ γεγονὸς ἐν αὐτῷ πολύ: τὸ βραδὺ δὲ τοὐναντίον, ὅταν ἢ τὸ μὲν ποσὸν ἐν αὐτῷ πολύ, τὸ δὲ πεπραγμένον ὀλίγον. διό; φησίν, “οὐκ ἔστιν ἐν ἠρεμίᾳ τὸ ταχὺ καὶ τὸ βραδύ: πᾶσα γὰρ ἴση ἐστὶ τῷ ἑαυτῆς ποσῷ καὶ οὔτε ἐν ὀλίγῳ τῷ ποσῷ πολλὴ οὔτε ἐν πολλῷ βραχεῖα. διὰ — « τοῦτο δέ, φησί, καὶ πλείω μὲν εἶναι καὶ ἐλάττω χρόνον λέγομεν, θάττω δὲ καὶ βραδύτερον χρόνον οὐ λέγομεν. πρᾶξις μὲν γὰρ καὶ κίνησίς ἐστι θάττων καὶ βραδυτέρα, τὸ δὲ ποσὸν τὸ ἐν ᾧ ἡ πρᾶξις οὐκ ἔστι θᾶττον καὶ ῥραδύτερον, ἀλλὰ πλέον καὶ ἔλαττον ὥσπερ καὶ χρόνος. τ ἡμέρα δὲ καὶ νύξ, φησί, καὶ μὴν καὶ ἐνιαυτὸς οὐκ ἔστι χρόνος οὐδὲ χρόνου μέρη, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁ φωτισμὸς καὶ ἡ σκίασις, τὰ δὲ ἡ τῆς σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου περίοδος, ἀλλὰ χρόνος ἐστὶ τὸ ποσὸν ἐν ᾧ ταῦτα: ἀλλ᾽ εἰ ἕτερον μὲν τὸ πεπραγμένον, ἕτερον δὲ τὸ ποσὸν ἐν ᾧ πέπρακται καὶ 5 τοῦτό ἐστιν ὁ χρόνος, ὅτι μὲν ποσόν, εἴρηται, ὁποῖον δὲ ποσόν, ἄδηλον. διὸ οὐδὲ ἔστιν ἀπὸ τούτου ἔννοιαν τοῦ χρόνου λαβεῖν τὸν μὴ προειληφότα. καὶ ὅτι μὲν ἔστι τι ἕτερον ποσὸν παρὰ τὸ τῶν κινήσεων καὶ ἠρεμιῶν ἴδιον, δῆλον, εἴπερ πολλὴν κίνησιν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ γίνεσθαί ὦ φαμεν, ὅταν ταχεῖα ἡ, ὀλίγην δὲ ἐν πολλῷ, ὅταν βραδεῖα: τί δὲ τοῦτό ἐστιν, οὐ διεσάφησεν ὁ λόγος. “διὰ τοῦτο δέ; φησί, “πάντα ἐν χρόνῳ εἶναί φαμεν, ὅτι πᾶσι τὸ ποσὸν ἀκολουθεῖ καὶ τοῖς γινομένοις καὶ «τοῖς» οὖσι. πολλὰ δὲ κατὰ τὸ ἐναντίον λέγομεν: τὴν γὰρ πόλιν ἐν ταραχῇ εἶναι «s καὶ τὸν ἄνθρωπον ἐν φόβῳ καὶ ἡδονῇ, ὅτι ταῦτα ἐν
s101aStraton'un zaman hakkındaki görüşleri ve güçlükleri, kısaca anacak olursak, bunlardır. Anılanların hepsi tabiattaki zaman üzerinde durmuştur; bazıları ayrı, aşkın ve sebep konumunda önde duran zamana da işaret etmiş olsa bile.
Strato of Lampsacus ἐκείνοις ταῦτα μὲν οὖν kai rà τοῦ Στράτωνος ὡς συντόμως ἀπομνημονεῦσαι περὶ χρόνου δοξάσματά τε καὶ ἀπορήματα: καὶ πάντες οἱ εἰρημένοι περὶ τὸν φυσικὸν χρόνον διέτριψαν, κἂν ἐνεδείξαντό τινες αὐτῶν περὶ τοῦ — » χωριστοῦ καὶ ἐξῃρημένου καὶ ἐν αἰτίας λόγῳ προεστηκότος χρόνου.
s101bFr. 32. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi, Zaman Üzerine Ek. Bu çözümlerden hareketle Straton'un zamanın var olmadığına dair güçlükleri de çözülebilir; bunlar Aristoteles'in de dağıttığı, şimdiyi fiil hâlinde alan güçlüklerdir. Söylenenler bu çözüm için yetmeyen kimse, filozof Damaskios'un Zaman Üzerine eserini okusun.
ἐκ δὲ τούτων τῶν λύσεων kai τὰς τοῦ Στράτωνος ἀπορίας περὶ τοῦ μὴ εἶναι τὸν χρόνον διαλύειν δυνατὸν καὶ αὐτὰς «τὰς» τῷ ᾿Αριστοτέλει διεσκεδασμένας καὶ τὸ νῦν ἐνεργείᾳ λαμβανούσας. ἀλλ᾽ ὅτῳ ταῦτα πρὸς διάλυσιν μὴ ἀρκεῖ τῶν εἰρημένων, ἐντυγχανέτω τῷ τοῦ φιλοσόφου Δαμασκίου - Περὶ χρόνου συγγράμματι.
s101cFr. 33. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 8, 40b. Pythagoras [zamanın] kuşatanın küresi olduğunu söyler.
Eratosthenes, güneşin gidişi olduğunu.
Stoacılar, zamanın özünün hareketin kendisi olduğunu.
Çoğunluk, zamanın oluşmamış olduğunu.
Ksenokrates, oluşanların ölçüsü ve ezelî hareket olduğunu. Khrysippos yavaşlığın ya da hızın ölçüsü dedi.
Perinthoslu tabiatçı Hestiaios, yıldızların birbirine göre gidişi olduğunu.
Straton, hareket ve dinginlikteki kemiyet olduğunu.
Epikuros, arazların arazı, yani hareketlere eşlik eden şey olduğunu.
Antiphon ile Kritolaos zamanın bir düşünce ya da ölçü olduğunu, bir varlığı olmadığını söyler.
Πυθαγόρας τὴν σφαῖραν τοῦ περιέχοντος. ᾿Ερατοσθένης τὴν τοῦ ἡλίου πορείαν. οἱ Στωικοὶ χρόνου οὐσίαν αὐτὴν τὴν κίνησιν. οἱ πλείους ἀγένητον τὸν χρόνον. Ξενοκράτης μέτρον τῶν γενητῶν, καὶ κίνησιν ἀΐδιον. 5 μέτρον βραδύτητος ἢ τάχους εἶπε Χρύσιππος. Eottatog ὁ Περίνθιος φυσικὸς φορὰν ἄστρων πρὸς ἄλληλα. Στράτων τὸ ἐν κινήσει καὶ ἠρεμίᾳ ποσόν. ᾿Επίκουρος σύμπτωμα «συμπτωμάτων», τοῦτο δ᾽ ἐστὶ lo παρακολούθημα κινήσεων. ᾿Αντιφῶν καὶ Κριτόλαος νόημα ἢ μέτρον τὸν χρόνον, οὐδ᾽ Strato of Lampsacus ὑπόστασιν.
s103Fr. 34. Kaynak: Simplikios, Kategoriler Şerhi 9, 11b10. Eski kanaatlere göre de zaman hakkındaki kavram aynı görünür: Zamanı ya hareket ya da hareketin ayrı veya ayrılmaz bir yanı sayarlar. Straton zamana hareketin kemiyeti diyerek onu hareketten ayrılmaz bir şey olarak koymuş; Theophrastos araz, Aristoteles sayı diyerek ayrı bir şey gibi görmüşlerdir. Ama meleke ya da hâl dediğinde Aristoteles de onu ayrılmaz gibi kullanmıştır. Ancak bunlar inceliği yüzünden giriş niteliğindeki çalışmayı aştığından, şimdi bunlara değinmiyor; zamanın sürekli ve kemiyet olduğunu ortak aksiyom olarak alıyor. Zamana sayı derken birliklerin sayısını kastetmiş değildir, sayıyı ölçü yerine kullanmıştır, çünkü ölçmek ile saymak aynı şey değildir. Zaman, ne tür olursa olsun hareketteki önce ve sonranın ölçüsüdür; hareket ister oluş ve yok oluş, ister artma ve azalma, ister başkalaşma, ister yer değiştirme olsun.
Kai κατὰ τὰς παλαιὰς δὲ δόξας ἡ αὐτὴ ἔννοια φαίνεται τοῦ χρόνου: ἢ γὰρ κίνησιν ἢ κινήσεώς τι ἤτοι χωριστὸν ἢ ἀχώριστον τὸν χρόνον ὑπολαμβάνουσιν. Στράτων μὲν γὰρ τὸ ποσὸν τῆς κινήσεως εἰπὼν τὸν χρόνον ἀχώριστόν τι αὐτὸν ὑπέθετο τῆς κινήσεως, Θεόφραστος δὲ συμβεβηκός - τι καὶ ᾿Αριστοτέλης ἀριθμὸν εἰπὼν ὡς χωριστὸν ἐθεάσαντο: ἡνίκα δὲ ἕξιν ἢ πάθος κινήσεως λέγει, ὡς ἀχωρίστῳ καὶ αὐτὸς ἐχρήσατο. ἀλλὰ τούτων μὲν ὡς διὰ τὸ ἀκριβὲς τὴν εἰσαγωγικὴν πραγματείαν ὑπερβαινόντων οὐκ ἐφάπτεται νῦν, τὸ μέντοι συνεχῆ καὶ ποσὸν εἶναι τὸν v χρόνον ὡς κοινὸν ἀξίωμα λαμβάνει. ἀριθμὸν δὲ αὐτὸν οὐ τὸν τῶν μονάδων εἶπεν, ἀλλ᾽ ἀντὶ τοῦ μέτρου τῷ ἀριθμῷ κέχρηται: τὸ γὰρ μετρεῖν τῷ ἀριθμεῖν οὐ ταὐτόν. μέτρον δέ ἐστιν τοῦ ἐν τῇ κινήσει προτέρου καὶ ὑστέρου, ὁποία ποτὲ ἂν ἡ κίνησις, εἴτε κατὰ γένεσιν καὶ φθορὰν εἴτε κατὰ 5 αὔξησιν καὶ μείωσιν εἴτε κατὰ ἀλλοίωσιν εἴτε κατὰ τὴν Strato of Lampsacus κατὰ τόπον μεταβολήν.
s105Fr. 35. Kaynak: Sextus Empiricus, Bilginlere Karşı 10, 176–180. Aristoteles, zamanın hareketteki önce ve sonranın sayısı olduğunu söylüyordu. Zaman buysa, yani hareketteki önce ve sonranın bir tür birlikte anılmasıysa, duran ve hareketsiz olan zamanda olmayacaktır. Ya da hareketsiz olan zamandaysa ve zaman hareketteki önce ve sonranın sayısıysa, zamanda olan hem duracak hem hareket edecektir; bu ise imkânsızdır. Bu yüzden tabiatçı Straton bu görüşten ayrılarak zamanın bütün hareketin ve duruşun ölçüsü olduğunu söyledi. Çünkü zaman, hareket eden her şeye hareket ederken, hareketsiz her şeye hareketsizken eşlik eder; bu yüzden oluşan her şey zamanda oluşur.
Ama buna karşı söylenecek pek çok şey vardır. Şimdilik şunu söylemek yeter: Hareketi ya da duruşu ölçen şey zamanda oluşur ve zaman değildir. Öyleyse hareketi ve duruşu ölçen zaman olamaz, çünkü zaman zamanda oluşmaz. Ayrıca zaman, hareket hareket olduğu sürece harekete ve duruş duruş olduğu sürece duruşa eşlik ettiği için hareketin ve duruşun ölçüsüyse, hareket ve duruş da zamana eşlik ettiğinden, zaman hareketin ve duruşun ölçüsü olmaktan çok hareket ve duruş zamanın ölçüsü olacaktır. Belki de böyle söylemek daha iyi olurdu, çünkü zaman görülmesi güç bir şeydir, hareket ve duruş ise kolayca kavranır; kolay görülen güç görülenden değil, tersine güç görülen kolay görülenden kavranır.
᾿Αριστοτέλης δὲ χρόνον ἔφασκεν εἶναι ἀριθμὸν τοῦ £v κινήσει πρώτου καὶ ὑστέρου. εἰ δὲ τοῦτό ἐστιν ὁ χρόνος, συμμνημόνευσίς τις τοῦ ἐν κινήσει πρώτου καὶ ὑστέρου, τὸ ἠρεμοῦν καὶ ἀκινητίζον οὐκ ἔσται ἐν χρόνῳ. ἢ εἴπερ ἐστὶν ἐν χρόνῳ τὸ ἀκινητίζον, ὁ δὲ χρόνος ἐστὶν ἀριθμὸς τοῦ ἐν - κινήσει πρώτου καὶ ὑστέρου, ἔσται τὸ ἐν χρόνῳ ἠρεμοῦν καὶ κινούμενον: ὅπερ ἀδύνατον. διόπερ Στράτων ὁ φυσικὸς ἀποστὰς τῆσδε τῆς ἐννοίας ἔλεγε χρόνον ὑπάρχειν μέτρον πάσης κινήσεως καὶ μονῆς: παρήκει γὰρ πᾶσι τοῖς κινουμένοις, ὅτε κινεῖται, καὶ πᾶσι τοῖς ἀκινήτοις, ὅτε ἀκινητίζ- — v ει, καὶ διὰ τοῦτο πάντα τὰ γινόμενα ἐν χρόνῳ γίνεται. μήποτε δὲ πάμπολλά ἐστι καὶ τὰ τούτῳ μαχόμενα:' p.341 αὔταρκες δὲ νῦν ἐκεῖνο λέγειν, ὅτι τὸ μετροῦν τὴν κίνησιν ἢ τὴν μονὴν ἐν χρόνῳ γίνεται καὶ οὐκ ἔστι χρόνος. εἰ δὲ τοῦτο, οὐκ ἂν εἴη τὸ μετροῦν τὴν κίνησιν καὶ τὴν μονὴν ὁ " χρόνος: ἐν χρόνῳ γὰρ οὐ γίνεται χρόνος. ἄλλως τε: εἰ διὰ τοῦτο μέτρον τῆς κινήσεως καὶ τῆς μονῆς ἐστιν ὁ χρόνος, ἐπεὶ ἀντιπαρήκει τῇ τε κινήσει ἐφ᾽ ὅσον ἐστὶ κίνησις καὶ τῇ μονῇ ἐφ᾽ ὅσον ἐστὶ μονή, ἐπεὶ πάλιν ἡ κίνησις καὶ ἡ μονὴ ἀντιπαρήκει τῷ χρόνῳ, οὐ μᾶλλον ἔσται χρόνος μέτρον τῆς 5 κινήσεως καὶ τῆς μονῆς ἢ ἡ κίνησις καὶ ἣ μονὴ μέτρον τοῦ 180 χρόνου. καὶ τοῦτο τάχα βέλτιον ἦν εἰπεῖν: ὁ μὲν γὰρ χρόνος δυσθεώρητόν τι ἐστίν, ἡ δὲ κίνησις καὶ ἡ μονὴ εὐσύνοπτον, ληφθείη δ᾽ ἂν οὐκ ἐκ τοῦ δυσθεωρήτου τὸ εὐθεώρητον, ἀλλ᾽ ἀνάπαλιν. 25
s107aFr. 36. Kaynak: Sextus Empiricus, Bilginlere Karşı 10, 155. Geriye, bazı şeyler sonsuza bölünüyor, bazıları parçasız bir şeyde son buluyorsa bir şeyin hareket edip edemeyeceğine bakmak kalıyor. Tabiatçı Straton'un izleyicileri bu görüşe vardılar. Zamanların parçasız bir şeyde son bulduğunu, cisimlerin ve yerlerin sonsuza bölündüğünü, hareket edenin bölünebilir bir aralığı parçasız bir zamanda, önce gelen parçayı önce olmak üzere değil, tek seferde bütün olarak aldığını kabul ettiler.
Λείπεται τοίνυν σκοπεῖν, ei δύναται κινεῖσθαί τι, τινῶν μὲν εἰς ἄπειρον τεμνομένων, τινῶν δὲ εἰς ἀμερὲς καταληγόντων. καὶ δὴ οὕτως ἠνέχθησαν οἱ περὶ τὸν Στράτωνα τὸν φυσικόν: τοὺς μὲν γὰρ χρόνους εἰς ἀμερὲς ὑπέλαβον καταλήγειν, τὰ δὲ σώματα καὶ τοὺς τόπους εἰς - ἄπειρον τέμνεσθαι, κινεῖσθαί τε τὸ κινούμενον ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ ὅλον ἄθρουν μεριστὸν διάστημα καὶ οὐ κατὰ τὸ πρότερον πρότερον.
s107bFr. 37. Kaynak: Damaskios, Platon'un Parmenides'i Üzerine Şerh 389. Demek ki zamanın parçasız şeylerden oluştuğunu söylemekten sakınmak gerekir. Peki, göstermeye çalıştığı gibi sürekli ve ayrık değil midir? Elbette öyledir, derim, ama parçasız parçalardan değil, yayılımı olan ayrı parçalardan oluşmuştur. Straton'un dediği gibi, kalmayan parçalardan oluşmuş bir bileşiktir; bu bakımdan ayrı parçalardandır. Her parça süreklidir ve sanki çok ölçüden oluşmuş bir ölçüdür. Timaios şerhinde de gösterdiğimiz gibi, zaman şimdiler boyunca ilerlemez; şimdiler her zaman sonsuz olduğundan zaten ilerleyemezdi. Hareket nokta nokta değil, aralık aralık, Aristoteles'in dediği gibi sanki sıçramalarla ilerler; zaman da aynı şekilde, hareketin sıçramalarını ölçen bütün ölçülerle ilerlemek zorundadır. Zaman böylece ölçülerden oluşur, ama sınırlarla ayrılmış, belirlenmiş ölçülerden. Bu yüzden Parmenides de zamanı, sürekli olan büyüklükten ve ayrık olan çokluktan sonra getirdi, çünkü zaman da ölçülerden ve parçalardan oluştuğu için hem sürekli hem ayrıktır. Ama böylece, diyebilir biri, hareket de hem sürekli hem ayrık olacaktır, çünkü onun da parçaları kalmaz. Doğrudur. Hareket, üzerinde ve vasıtasıyla gerçekleştiği cisimle süreklileşir, kesilince de kendi sıçramalarıyla ayrılır. Gerçekten sürekli olan ise büyüklüktür; onun sürekliliği bütünüyle aynı anda bulunur ve ayrılmayı reddeder.
εὐλαβητέον ἄρα τὸ ἐξ ἀμερῶν εἶναι τὸν χρόνον. τί οὖν; οὐδὲ συνεχής ἐστι καὶ διωρισμένος, ὡς ἀποδείκνυσιν; πάνυ γε, φήσω, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ μερῶν ἀμερῶν, ἀλλ᾽ ἐκ διαστατῶν διωρισμένων συγκείμενος. ἔστιν γὰρ σύνθετος, ὥς φησι Στράτων, ἐκ μερῶν μὴ μενόντων, ταύτῃ οὖν ἐκ διω- - ρισμένων: ἕκαστον δὲ μέρος συνεχές ἐστι, καὶ οἷον p.183 μέτρον ἐστὶν ἐκ πολλῶν μέτρων: ἐδείκνυμεν γὰρ καὶ ἐν τοῖς εἰς Tíuatov ὅτι οὐ κατὰ τὰ νῦν προκόπτει ὁ χρόνος: οὐδὲ γὰρ ἂν προέκοψεν, ἀπείρων ὄντων ἀεὶ τῶν νῦν. ἀλλ᾽ ὥσπερ ἡ κίνησις προκόπτει διαστηματικῶς, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ — v σημεῖον, ἀλλ᾽ οἷον κατὰ ἅλματα, ὡς ἔλεγε καὶ ᾿Αριστοτέλης, οὕτως ἀνάγκη καὶ τὸ χρόνον κατὰ μέτρα ὅλα προβαίνειν ἃ μετρητικὰ τῶν ἁλμάτων γίγνεται τῆς κινήσεως. οὕτως ἄρα ἐκ μέτρων ὁ χρόνος: ἀλλὰ μέτρων πέρασι διειλημμένων καὶ διωρισμένων. διὸ καὶ ὁ 5s Παρμενίδης τὸν χρόνον παρήγαγεν μετὰ τὸ συνεχὲς πηλίκον καὶ τὸ διωρισμένον πλῆθος, ὅτι καὶ αὐτὸς ὡς ἐκ μέτρων τε καὶ μερῶν, συνεχής τέ ἐστι καὶ διωρισμένος. ἀλλ᾽ οὕτω, φαίη τις ἄν, καὶ ἡ κίνησις ἔσται συνεχὴς καὶ διωρισμένη, ὅτι οὐδὲ ταύτης τὰ μέρη μένει. ἢ ἀληθὲς τοῦτό » ἐστι: συνεχίζεται γὰρ ὑπὸ τοῦ σώματος ἐφ᾽ οὗ τε καὶ οὗ ἡ δίζαΐο of Lampsacus κίνησις, διακοπτομένη δὲ διορίζεται τοῖς ἑαυτῆς ἅλμασιν: τὸ δὲ ἀληθῶς συνεχὲς τὸ μέγεθός ἐστιν οὗ καὶ ἡ συνέχεια ὅλη ὁμοῦ οὖσα παραιτεῖται τὸν διορισμόν.
s109Hareket Üzerine
Fr. 38A. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 4, 11, 219a10–14. Eudemos da Fizik'in üçüncü kitabında aynı görüşte görünür: Hareket büyüklük yüzünden, zaman da hareket yüzünden süreklidir. Şöyle yazar: "Yeniden ele alarak diyelim ki zaman sürekli ve bölünebilir şeylerden sayılır; hareket ve uzunluk da öyle. Bunların ilkesi nedir, bu özellikler ilk olarak hangisinde bulunur? Uzunlukta ve cisimde kendiliğinden bulunuyor görünmez mi? Çünkü bunlar başka bir şeyden ya da şöyle veya böyle oldukları için bölünmez ve sürekli olmazlar. Hareket ise uzunluk üzerinde olduğu için hem sürekli hem bölünebilir görünür: sürekli olanın üzerinde olduğu için sürekli, uzunluk gibi bölündüğü için bölünebilir. Uzunluğun hangi parçası alınırsa, o hareketin de parçasıdır. Zaman için de aynısı geçerlidir: Hareketi böldüğümüz gibi zamanı da böleriz."
Lampsakoslu Straton ise hareketin yalnız büyüklükten dolayı değil, kendi başına da sürekli olduğunu söyler. Kesilirse durmayla bölünür, iki duruş arasındaki de kesintisiz harekettir. "Hareket de bir tür kemiyettir" der, "ve hep bölünebilir olanlara bölünür."
Kai ὁ Εὔδημος δὲ ἐν τῷ τρίτῳ τῶν Φυσικῶν τὴν αὐτὴν ἔχων γνώμην φαίνεται, ὅτι διὰ μὲν τὸ μέγεθος ἡ κίνησις συνεχής, διὰ δὲ τὴν κίνησιν ὁ χρόνος, γράφων οὕτως: Ρ.711 “ἀναλαβόντες δὴ πάλιν λέγωμεν, ὅτι τῶν συνεχῶν ὁ χρόνος εἶναι δοκεῖ καὶ τῶν μεριστῶν: οὐκοῦν καὶ ἡ κίνησίς - τε καὶ τὸ μῆκος. τίς οὖν τούτων ἀρχὴ καὶ τίνι πρώτως ὑπάρχει ταῦτα; ἀρ᾽ οὖν τῷ μὲν μήκει καὶ τῷ σώματι καθ᾽ αὑτὰ φαίνεται ταῦτα ὑπάρχειν; οὐ γὰρ τῷ εἶναί τι αὐτῶν οὐδὲ τῷ τοιαῦτα εἶναι μερίζεται καὶ συνεχῆ ἐστιν. ἡ δὲ κίνησις τῷ ἐπὶ τοῦ μήκους εἶναι συνεχής τε καὶ μεριστὴ — φαίνεται, συνεχὴς μὲν τῷ ἐπὶ συνεχοῦς εἶναι, μεριστὴ δὲ τῷ διαιρεῖσθαι ὥσπερ τὸ μῆκος: ὅτι γὰρ ἂν ληφθῇ τοῦ μήκους μόριον, τοῦτο καὶ τῆς κινήσεώς ἐστιν. ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ χρόνου: ὡς γὰρ ἡ κίνησις, οὕτω καὶ τὸν χρόνον οἰόμεθα μερίζειν ὁ δὲ Λαμψακηνὸς Στράτων οὐκ ἀπὸ τοῦ ":- μεγέθους μόνον «συνεχῆ» τὴν κίνησιν εἶναί φησιν, ἀλλὰ καὶ καθ᾽ ἑαυτήν, ὡς εἰ διακοπείη, στάσει διαλαμβανομένην, καὶ τὸ μεταξὺ δύο στάσεων κίνησιν οὖσαν ἀδιάκοπον. “καὶ ποσὸν δέ τι, φησίν, ἡ κίνησις καὶ διαιρετὸν εἰς ἀεὶ διαιρετά: 20
s111aFr. 38B. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 4, 11, 219a10–14. Araştırdıklarımıza şunu eklemeyi de ihmal etmeyelim. Sürekliliği, hareketin üzerinde gerçekleştiği büyüklükten harekete ve zamana aktaran ve zamanın ousiasını buradan bulmaya çalışan akıl yürütme, yalnız yer değiştirme hareketini alır. Çünkü öteki hareketler, başkalaşma, artma, azalma, oluş, yok oluş, büyüklüklerin hareketleri olsalar da büyüklük aralığı üzerinde gerçekleşmez. Dolayısıyla bu akıl yürütme bütün zamanı değil, yalnız yer değiştirmeyle birlikte olan zamanı bulur. Ama Aristoteles daha açık olandan işe başlamış görünüyor. Straton ise incelikle hareketin kendi başına da sürekli olduğunu gösterdi; belki de söylenenlerin yalnız yer değiştirmede değil, bütün öteki hareketlerde de geçerli olmasını gözetmiştir.
ἀλλὰ μηδὲ τοῦτο παρῶμεν προσθεῖναι τοῖς ζητουμένοις, ὅτι ὁ ἀπὸ τοῦ μεγέθους, ἐφ᾽ οὗ ἡ κίνησις, τὴν συνέχειαν ἐπὶ τὴν κίνησιν καὶ τὸν χρόνον μεταφέρων λόγος καὶ ἐκ ταύτης τὴν εὕρεσιν τῆς οὐσίας τοῦ χρόνου ποιούμενος μόνην κίνησιν τὴν κατὰ τόπον λαμβάνει. αἱ γὰρ ἄλλαι κινήσεις - οἷον ἀλλοίωσις αὔξησις μείωσις γένεσις φθορὰ μεγεθῶν μὲν ἔστωσαν κινήσεις, οὐ μέντοι ἐπὶ μεγεθικοῦ διαστήματος γίνονται: ὥστε καὶ χρόνον οὐ πάντα, ἀλλὰ μόνον ἐκεῖνον τὸν τῇ κατὰ τόπον κινήσει συνόντα εὑρίσκει ὁ λόγος. ἀλλ᾽ ὁ μὲν ᾿Αριστοτέλης ἔοικεν ἐκ τοῦ νυ σαφεστέρου ποιήσασθαι τὴν ἐπιβολήν, ὁ δὲ Στράτων Ρ.712 φιλοκάλως καὶ αὐτὴν καθ᾽ αὑτὴν τὴν κίνησιν ἔδειξε τὸ συνεχὲς ἔχουσαν: ἴσως καὶ πρὸς τοῦτο βλέπων, ἵνα μὴ μόνον ἐπὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πασῶν συνάγηται τὰ λεγόμενα. is
s111bFr. 39. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 5, 1, 224a34–b6. Eidos, der [Aristoteles], yer ve büyüklük ne hareket ettirir ne hareket eder; yani kendisine doğru değişen şeyin yaptığı hareket anlamında. Başkalaşan başkalaşma yoluyla hareket eder; başkalaşanın doğru gittiği eidos ise, örneğin beyaz, beyazlaşmaz. Oluşanın doğru değiştiği eidos da o oluş bakımından oluşmaz, önceden yokken oluşsa da. Bence Straton da, hareketin yalnız hareket edende değil, nereden ve nereye olanda da bulunduğunu, ama her birinde başka tarzda bulunduğunu güzel söyler: Dayanak değişen olarak hareket eder, der; nereden olan yok olan, nereye olan da oluşan olarak.
τὸ δὲ εἶδος, φησί, kai ὁ τόπος καὶ τὸ μέγεθος οὔτε κινεῖ οὔτε κινεῖται, ταύτην δηλονότι τὴν κίνησιν, ἣν τὸ εἰς αὐτὸ μεταβάλλον κινεῖται: τὸ μὲν γὰρ ἀλλοιούμενον κινεῖται κατὰ ἀλλοίωσιν. τὸ δὲ εἶδος, ἐφ᾽ ὃ κινεῖται τὸ ἀλλοιStrato of Lampsacus p.807 ούμενον oiov τὸ λευκόν, οὐ λευκαίνεται: ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ - εἶδος, εἰς ὃ τὸ γινόμενον μεταβάλλει, γίνεται κατ᾽ ἐκείνην τὴν γένεσιν: γίνεται μέντοι μὴ πρότερον ὄν. καὶ καλῶς γε οἶμαι ὁ Στράτων τὴν κίνησιν οὐ μόνον ἐν τῷ κινουμένῳ φησὶν εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἐξ οὗ καὶ ἐν τῷ εἰς ὅ, ἄλλον δὲ τρόπον ἐν ἑκάστῳ: τὸ μὲν γὰρ ὑποκείμενον, φησί, κινεῖται — 1 ὡς μεταβάλλον, τὸ δὲ ἐξ οὗ καὶ εἰς ὃ τὸ μὲν ὡς φθειρόμενον τὸ δὲ ὡς γινόμενον.
s113Fr. 40. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 5, 6, 230b21–28. Tabiata uygun devinenlerin kendi yerlerine yaklaştıkça daha hızlı gitmesini herkes aksiyom olarak ileri sürer. Sebep olarak da akla yatkın şeyler söylerler: Kimi, kendi bütünlüklerine yaklaştıkça eidosça daha tamamlandıkları için güçlendiklerini söyler; kimi de aradaki havanın çokluğunun yukarı ya da aşağı hareket edenlere engel olduğunu, yerlerine yaklaşınca aradakinin azaldığını. Ama böyle olduğuna, yani tabiata uygun devinenlerin kendi yerlerine yaklaştıkça daha hızlı hareket ettiğine dair kanıt getiren azdır. Bu yüzden tabiatçı Straton'un söylediği delilleri buraya aktarmakta belki sakınca yoktur.
Hareket Üzerine'de hareket edenin yolun son kısmını en kısa zamanda geçtiğini söyledikten sonra şöyle ekler: "Ağırlıkla havada gidenlerde bunun böyle olduğu açıktır. Kiremitlerden akan suya, yüksek bir yerden düşerken bakılırsa, yukarıda kesintisiz akar görünür, aşağıda ise parçalanarak yere düşer. Sonraki yeri hep daha hızlı geçmeseydi bu asla olmazdı." Sürekli akıştan yere yakın olan kısmın kopmasını kastediyor.
Bir delil daha ekler: "Biri bir taşı ya da ağırlığı olan başka bir şeyi yerden bir parmak yükseklikten bırakırsa, yerde pek belirgin bir darbe oluşmaz; ama bir plethron ya da daha yüksekten bırakırsa güçlü bir darbe oluşur. Bu darbenin başka bir sebebi yoktur: Ağırlığı artmamıştır, hareket eden büyümemiştir, daha çok yeri itmiş ya da daha çok şey tarafından itilmiş de değildir; yalnız daha hızlı gitmiştir. Bu ve başka pek çok sonuç bundan doğar." Bence bu delil şunu gösterir: Yerden az kaldırılan şey hâlâ yerdeymiş gibi zor hareket eder, kendi yerine uzaktan hareket eden ise buna gitgide daha çok güç kazanır.
ἐπειδὴ δὲ τοῦτο τὸ πρὸς roig οἰκείοις τόποις θᾶττον φέρεσθαι τὰ κατὰ φύσιν φερόμενα ὡς ἀξίωμα πάντες προφέρουσι, καὶ τὴν μὲν αἰτίαν εὔλογον ἀποδιδόασι δυναμοῦσθαι λέγοντες αὐτὰ μᾶλλον πλησιάζοντα τῇ οἰκείᾳ ὁλότητι ὡς τελειούμενα τότε μᾶλλον κατὰ τὸ εἶδος, ἄλλοι - δὲ τὸ πλῆθος τοῦ μεταξὺ ἀέρος ἐμποδίζειν λέγουσιν τοῖς ἐπὶ τὸ ἄνω ἢ κάτω κινουμένοις, ἕως ἂν πλησιάζοντα τοῖς οἰκείοις τόποις ὀλίγον ἀπολίπῃ τὸ μεταξύ, τὴν δὲ πίστιν τοῦ οὕτως ἔχειν, ὅτι τὰ κατὰ φύσιν φερόμενα θᾶττον κινεῖται πρὸς τοῖς οἰκείοις τόποις γινόμενα, ὀλίγοι 0 προστιθέασιν, οὐδὲν ἴσως κωλύει τὰ ὑπὸ τοῦ φυσικοῦ Στράτωνος εἰρημένα τεκμήρια παραγράψαι. ἐν γὰρ τῷ Περὶ κινήσεως οὕτως εἰπών, ὅτι τὴν ἐσχάτην τοῦ τόπου ἐξαλλαγὴν ἐν ἐλαχίστῳ χρόνῳ ἐξαλλάσσει τὸ κινούμενον, ἐπάγει: “ἐν μὲν οὖν τοῖς τῷ βάρει φερομένοις διὰ τοῦ -"- ἀέρος φανερόν ἐστιν οὕτω γινόμενον: τό τε γὰρ ἀπὸ τῶν Strato of Lampsacus κεράμων καταρρέον ὕδωρ, ἐάν τις ἀφ᾽ ὑψηλοῦ τόπου φερόμενον αὐτὸ θεωρῇ, ἄνωθεν μὲν συνεχὲς φαίνεται ῥέον, ἐν δὲ τῷ κάτω διεσπασμένον πίπτει ἐπὶ τὸ ἔδαφος. εἰ οὖν μὴ ἀεὶ τὸν ὕστερον τόπον θᾶττον ἐφέρετο, οὐκ ἄν ποτε » συνέβαινεν αὐτῷ τοῦτο. λέγει δὲ τοῦτο τὸ ἀποσπᾶσθαι τοῦ συνεχοῦς τὸ πλησιαίτερον τοῦ ἐδάφους γινόμενον. ἔτι δὲ καὶ ἄλλο προστίθησι τεκμήριον λέγων “ἐάν τις λίθον ἢ ἄλλο βάρος ἔχον ἀφῇ ἀποσχὼν τῆς γῆς ὅσον δακτυλιαῖον ὕψος, οὐ πάνυ ποιήσεται ἔνδηλον πληγὴν 5 ἐν τῷ ἐδάφει, ἐὰν δὲ πλέθρον ἢ ἔτι πλέον ἀποσχὼν ἀφῇ ἄνωθεν, ἰσχυρὰν πληγὴν ποιήσει. καὶ ἄλλο μέν, φησίν, οὐδὲν αἴτιον τῆς πληγῆς ἐστιν: οὔτε γὰρ τὸ βάρος μεῖζον ἔχει, οὔτε μεῖζον τὸ κινούμενον γεγένηται οὔτε πλείω τόπον ἐπωθοῦν οὔτε ὑπὸ πλείονος ὠθούμενον, θᾶττον 5 δὲ φερόμενον. καὶ παρὰ τοῦτο καὶ ταῦτα καὶ ἄλλα πολλὰ συμπτώματα συμβαίνει τοῦτο δὲ οἶμαι τὸ τεκμήριον δηλοῖ, ὅτι ὀλίγον ἐξαιρούμενον ἀπὸ τῆς γῆς ὡς ἔτι ἐν τῇ γῇ ὃν δυσκίνητόν ἐστιν, ἀπὸ πολλοῦ δὲ κινούμενον ἐπὶ τὸν οἰκεῖον τόπον, ἀεὶ καὶ μᾶλλον δυναμοῦται πρὸς τοῦτο. 35
s115Fr. 41. Kaynak: Simplikios, Fizik Şerhi 6, 4, 234b10–20. Bu görüş Aristoteles'in dostlarının önde geleni Theophrastos'un da hoşuna gider. Hareket Üzerine'nin birinci kitabında şöyle der: "İstekler, arzular ve öfkeler cismani hareketlerdir ve ilkelerini cisimden alırlar. Yargılar ve temaşalar ise başka bir şeye indirilemez, ilkeleri, fiilleri ve gayeleri ruhun kendisindedir; nous gerçekten daha üstün ve daha tanrısal bir şeyse, dışarıdan girdiği ve bütünüyle tam olduğu için öyledir." Ardından ekler: "Bunların tarife göre bir ayrılığı olup olmadığı incelenmelidir, çünkü bunların da hareket olduğu kabul edilir."
Theophrastos'un öğrencisi olan ve en iyi Peripatetikler arasında sayılan Lampsakoslu Straton da yalnız akıl dışı ruhun değil, akıl sahibi ruhun da hareket ettiğini kabul eder, ruhun fiillerinin hareket olduğunu söyler. Hareket Üzerine'de başka pek çok şeyin yanında şunu da der: "Düşünen her zaman hareket eder, gören, duyan ve koklayan gibi; çünkü düşünme zihnin fiilidir, görme gözün fiili olduğu gibi." Bu ifadeden önce de şöyle yazmıştır: "Hareketlerin çoğunun sebebi, ruhun düşünürken kendi başına yaptığı ve önceden hareketlerle uyarıldığı hareketlerdir. Bu açıktır, çünkü önceden görmediği şeyleri, yerleri, limanları, resimleri, heykelleri, insanları ya da buna benzer şeyleri düşünemez." En iyi Peripatetiklere göre ruhun, cismani hareket olmasa bile hareket ettiği bundan bellidir.
ταῦτα δὲ kai τὸν κορυφαῖον ἀρέσκει τῶν ' ApiototéAouq ἑταίρων τὸν Θεόφραστον ἐν τῷ πρώτῳ τῶν [Περὶ κινήσεως αὐτοῦ λέγοντα, ὅτι “αἱ μὲν ὀρέξεις καὶ ἐπιθυμίαι καὶ ὀργαὶ σωματικαὶ κινήσεις εἰσὶ καὶ ἀπὸ τούτου τὴν ἀρχὴν ἔχουσιν, ὅσαι δὲ κρίσεις καὶ θεωρίαι, ταύτας οὐκ ἔστιν εἰς ἕτερον Strato of Lampsacus ἀναγαγεῖν, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ kai ἡ ἀρχὴ kai ἡ ἐνέργεια καὶ τὸ τέλος, εἴ γε δὴ καὶ ὁ νοῦς κρεῖττόν τι καὶ θειότερον, ἅτε δὴ ἔξωθεν ἐπεισιὼν καὶ παντέλειος. καὶ τούτοις ἐπάγει “ὑπὲρ μὲν οὖν τούτων σκεπτέον, εἴ τινα χωρισμὸν ἔχει πρὸς τὸν ὅρον, ἐπεὶ τό γε κινήσεις εἶναι καὶ ταύτας — v ὁμολογούμενον: καὶ Στράτων δὲ ὁ Λαμψακηνὸς ὁ Θεοφράστου γεγονὼς ἀκουστὴς καὶ ἐν τοῖς ἀρίστοις Περιπατητικοῖς ἀριθμούμενος τὴν ψυχὴν ὁμολογεῖ κινεῖσθαι οὐ μόνον τὴν ἄλογον ἀλλὰ καὶ τὴν λογικήν, κινήσεις λέγων εἶναι τὰς i ἐνεργείας καὶ τῆς ψυχῆς. λέγει οὖν ἐν τῷ Περὶ κινήσεως πρὸς ἄλλοις πολλοῖς καὶ τάδε: “ἀεὶ γὰρ ὁ νοῶν κινεῖται ὥσπερ καὶ ὁ ὁρῶν καὶ ἀκούων καὶ ὀσφραινόμενος: ἐνέργεια γὰρ ἡ νόησις τῆς διανοίας καθάπερ καὶ ἡ ὅρασις τῆς ὄψεως. καὶ πρὸ τούτου δὲ τοῦ ῥητοῦ γέγραφεν: “ἐπεὶ 0 οὖν εἰσιν αἱ πλεῖσται τῶν κινήσεων αἴτιαι, ἃς ἡ ψυχὴ καθ᾽ αὑτήν τε κινεῖται διανοουμένη καὶ ἃς ὑπὸ τῶν κινήσεων ἐκινήθη πρότερον. δῆλον δέ ἐστιν: ὅσα γὰρ μὴ πρότερον ἑώρακε, ταῦτα οὐ δύναται νοεῖν, οἷον τόπους ἢ λιμένας ἢ γραφὰς ἢ ἀνδριάντας ἢ ἀνθρώπους ἢ τῶν ἄλλων τι τῶν - τοιούτων. ἀλλ᾽ ὅτι μὲν ἡ ψυχὴ κινεῖται κατὰ τοὺς ἀρίστους τῶν [Π]Ἰεριπατητικῶν, κἂν μὴ τὴν σωματικὴν κίνησιν, δῆλον ἐκ τούτων.
s117Gök Üzerine
Fr. 42. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 23, 1. Parmenides, Herakleitos, Straton ve Zenon göğün ateşten olduğunu söyler.
Παρμενίδης, ᾿Ηράκλειτος, Στράτων, Ζήνων πύρινον εἶναι Strato of Lampsacus τὸν οὐρανόν.
s119aFr. 43. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 24, 3. Metrodoros bütün sabit yıldızların güneşten ışık aldığını söyler. Straton da yıldızların güneşle aydınlandığını.
Μητρόδωρος ἁπάντας τοὺς ἀπλανεῖς ἀστέρας ὑπὸ τοῦ ἡλίου προλάμπεσθάι. Στράτων καὶ αὐτὸς τὰ ἄστρα ὑπὸ τοῦ ἡλίου φωτίζεσθαι.
s119bFr. 44. Kaynak: Büyük Basileios'un Altı Gün Üzerine Vaazları'na Şerh 1, 10. Elealı Parmenides ile Kolophonlu Ksenophanes yerin hareketsiz olduğunu söyledi. Platon ise yerin, evrenin içinden geçen kutup çevresinde sarıldığını söyler; bu da dönmek demek olur. Aristoteles ve Stoacılar da yeri hareketsiz bıraktılar. Yerin hareketsizliği konusunda şimdi ele alınan açıklamayı ilk kullanan tabiatçı Straton görünüyor.
τὴν γῆν ἀκίνητον ἔφη Παρμενίδης ὁ ᾿Ελεάτης, Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιος: Πλάτων δὲ αὐτὴν ἴλλεσθαι φησὶ περὶ τὸν διὰ παντὸς τεταμένον πόλον ὅπερ ἂν εἴη στρέφεσθαι. ἀλλὰ μὴν καὶ ᾿Αριστοτέλης καὶ οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς ἀκίνητον ἀπέλιπον τὴν γῆν: τῇ δὲ προκειμένῃ νῦν αἰτιολογίᾳ τῇ περὶ “5 τῆς ἀκινησίας τῆς γῆς Στράτων δοκεῖ πρῶτος ὁ φυσικὸς χρήσασθαι.
s121aİlkeler Üzerine
Fr. 45A. Kaynak: [Galenos], Felsefe Tarihi 18. Etkin sebep hakkında bu kadar yeter. Şimdi maddi sebebi de ele almanın sırası geldi... Demokritos ile Epikuros atomları her şeyin ilkesi sayar. Pontoslu Herakleides ile Bithynialı Asklepiades evrenin ilkeleri olarak eklemsiz kütleleri koyar, Klazomenaili Anaksagoras homoiomerleri, Kronos lakaplı Diodoros parçasız ve en küçük cisimleri, Pythagoras sayıları, matematikçiler cisimlerin sınırlarını, Tabiatçı lakaplı Straton ise keyfiyetleri.
Kai περὶ μὲν τῆς ὁραστικῆς αἰτίας ἐπὶ τοσοῦτον. διεξελθεῖν δ᾽ ἂν εἴη καιρὸς καὶ περὶ τῆς ὑλικῆς... Δημόκριτος δὲ καὶ ᾿Επίκουρος τὰς ἀτόμους ἀρχὰς πάντων νομίζουσιν, Ἡρακλείδης δὲ ὁ Ποντικὸς kai ᾿Ασκληπιάδης ὁ Βιθυνὸς ἀνάρμους ὄγκους τὰς ἀρχὰς ὑποτίθενται τῶν ὅλων, - Ρ.611 ᾿Αναξαγόρας δὲ ὁ Κλαζομένιος τὰς ὁμοιομερείας, Διόδωρος δὲ ὁ Κρόνος ἐπικεκλημένος ἀμερῆ καὶ ἐλάχιστα σώματα, Πυθαγόρας δὲ τοὺς ἀριθμούς, οἱ μαθηματικοὶ δὲ τὰ πέρατα τῶν σωμάτων, Στράτων δὲ ὁ φυσικὸς προσωνομασμένος τὰς ποιότητας. ιο
s121bFr. 45B. Kaynak: Sextus Empiricus, Pyrrhonculuğun Ana Hatları 3, 30 ve 32. Etkin ilke hakkında şimdilik bu kadarı yeter. Maddi denilen ilkeler hakkında da kısaca konuşmalı... Demokritos ile Epikuros atomları, Klazomenaili Anaksagoras homoiomerleri, Kronos lakaplı Diodoros en küçük ve parçasız cisimleri, Pontoslu Herakleides ile Bithynialı Asklepiades eklemsiz kütleleri, Pythagorasçılar sayıları, matematikçiler cisimlerin sınırlarını, tabiatçı Straton ise keyfiyetleri ilke sayar.
περὶ μὲν οὖν τῆς ὁραστικῆς τοσαῦτα νῦν ἀρκέσει λελέχθαι: συντόμως δὲ καὶ περὶ τῶν ὑλικῶν καλουμένων ἀρχῶν 32.142 λεκτέον... Δημόκριτος δὲ καὶ ᾿Επίκουρος ἀτόμους, ᾿Αναξαγόρας δὲ ὁ Κλαζομένιος ὁμοιομερείας, Διόδωρος δὲ ὁ ἐπικληθεὶς Κρόνος ἐλάχιστα καὶ ἀμερῆ σώματα, Ηρα- κλείδης δὲ ὁ Ποντικὸς καὶ ᾿Ασκληπιάδης ὁ Βιθυνὸς ἀνάρμους ὄγκους, οἱ δὲ περὶ Πυθαγόραν τοὺς ἀριθμούς, οἱ δὲ μαθηματικοὶ τὰ πέρατα τῶν σωμάτων, Στράτων δὲ ὁ φυσικὸς τὰς ποιότητας.
s123aFr. 45C. Kaynak: Basileios'un Altı Gün Üzerine Vaazları'na Şerh 1, 2. Kozmosun ve maddenin birçok şeyden oluştuğunu bütün Yunan bilgelerinin söylediği açıktır. Pythagoras ilkelerin öğelerine sayı der, Straton keyfiyet, Alkmaion karşıtlık, Anaksimandros sonsuz, Anaksagoras homoiomer, Epikuros atom, Diodoros parçasız, Asklepiades kütle, geometriciler sınır, Demokritos idea...
ὅτι δὲ ἐκ πλειόνων τὸν κόσμον καὶ τὴν ὕλην συνεστάναι λέγουσιν οἱ πάντες Ελλήνων σοφοί, φανερόν ἐστιν: αὐτίκα γοῦν ὁ μὲν Πυθαγόρας τῶν ἀρχῶν τὰ στοιχεῖα ἀριθμοὺς καλεῖ, Στράτων ποιότητας, ᾿Αλκμαίων ἀντιθέσεις, ᾿Αναξίuavópog ἄπειρον, ᾿Αναξαγόρας ὁμοιομερείας, ᾿Επίκου- “- ρος ἀτόμους, Διόδωρος ἀμερῆ, ᾿Ασκληπιάδης ὄγκους, γεωμέτραι πέρας, Δημόκριτος ἰδέας, ...
s123b[Fr. 45D (Pseudo-Clemens) yalnız Latincedir.]
Fr. 46. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 10, 12. Straton öğelerin sıcak ve soğuk olduğunu söyler.
Στράτων στοιχεῖα «θερμὸν» καὶ ψυχρόν.
s125aFr. 47. Kaynak: Epiphanios, İman Üzerine 9, 37. Lampsakoslu Straton sıcak ousianın her şeyin sebebi olduğunu söylüyordu. Kozmosun parçalarının sonsuz olduğunu ve her canlının nousu alabileceğini de söylüyordu.
Στράτων [ὧν] ἐκ Λαμψάκου τὴν θερμὴν οὐσίαν ἔλεγεν αἰτίαν πάντων ὑπάρχειν. ἄπειρα δὲ ἔλεγεν εἶναι τὰ μέρη τοῦ κόσμου, καὶ πᾶν ζῷον ἔλεγε νοῦ δεκτικὸν εἶναι.
s125bFr. 48. Kaynak: Plutarkhos, İlk Soğuk Üzerine 9, 948cd. Bununla birlikte önce şu duyulur şeyleri ele almak daha iyidir. Empedokles, Straton ve Stoacılar kuvvelerin ousialarını bunlarda bulurlar: Stoacılar ilk soğuğu havaya, Empedokles ile Straton suya verir; soğukluğun sebebi olarak yeri varsayan başka biri de çıkabilir.
οὐ μὴν ἀλλὰ kai τὰ αἰσθητὰ ταυτὶ προανακινῆσαι βέλτιόν ἐστιν, ἐν οἷς ᾿Εμπεδοκλῆς τε καὶ Στράτων καὶ οἱ Στωικοὶ p96 τὰς οὐσίας τίθενται τῶν δυνάμεων, οἱ μὲν Στωικοὶ τῷ ἀέρι τὸ πρώτως ψυχρὸν ἀποδιδόντες, ᾿Εμπεδοκλῆς δὲ καὶ Στράτων τῷ ὕδατι: τὴν δὲ γῆν ἴσως ἂν ἕτερος φανείη ^ ψυχρότητος αἰτίαν ὑποτιθέμενος.
s127aFr. 49. Kaynak: Simplikios, Gök Üzerine Şerhi 1, 8, 277a33–b9. Her şeyin tabiatça merkeze gittiğine kanıt olarak, yer altından çekilince suyun, su çekilince havanın aşağı gitmesini gösterenler, bunun sebebinin karşılıklı yer değiştirme olduğunu bilmiyorlar. Çünkü kalın olanlar ince olanların yerine geçince, ince olanlar aşağı itilerek kalın olanların yerini alır; zira boşluk yoktur, cisim de cismin içinden geçmez. Bilmek gerekir ki bütün cisimlerin ağır olduğunu, tabiatça aşağı, tabiata aykırı olarak yukarı gittiğini yalnız Straton ve Epikuros söylemiş değildir; Platon da bu görüşü bilir ve çürütür. Kozmosta aşağı ve yukarının doğru söylenmediğini düşünür, aşağı gidenlere ağır denmesini de kabul etmez. Timaios'ta şöyle yazar: "Evreni ikiye bölen, tabiatça karşıt iki yer bulunduğunu, birinin, cisim kütlesi olan her şeyin gittiği aşağı, ötekinin, her şeyin istemeden gittiği yukarı olduğunu sanmak hiçbir bakımdan doğru değildir." Atomları söyleyenler de onların sıkı oldukları için ağır olduğunu ve bileşiklerdeki ağırlığın sebebi olduğunu söylüyorlardı, tıpkı boşluğun hafifliğin sebebi olduğu gibi.
οἱ δὲ τοῦ πάντα πρὸς τὸ μέσον φέρεσθαι κατὰ φύσιν τεκμήριον κομίζοντες τὸ τῆς γῆς ὑποσπωμένης τὸ ὕδωρ ἐπὶ τὸ κάτω φέρεσθαι καὶ τοῦ ὕδατος τὸν ἀέρα ἀγνοοῦσι τὴν Ρ.269 τούτου αἰτίαν τὴν ἀντιπερίστασιν οὖσαν: τῶν γὰρ παχυτέρων εἰς τὴν τῶν λεπτοτέρων χώραν μετατιθεμένων - τὰ λεπτότερα τὴν τῶν παχυτέρων χώραν μεταλαμβάνει περιωθούμενα πρὸς τὸ κάτω διὰ τὸ μηδὲν εἶναι κενὸν μηδὲ σῶμα διὰ σώματος χωρεῖν. ἰστέον δέ, ὅτι οὐ Στράτων μόνος οὐδὲ ᾿Επίκουρος πάντα ἔλεγον εἶναι τὰ σώματα βαρέα καὶ φύσει μὲν ἐπὶ τὸ κάτω φερόμενα, παρὰ φύσιν δὲ v ἐπὶ τὸ ἄνω, ἀλλὰ καὶ ὁ Πλάτων οἶδε φερομένην Ταὐτὴντ᾽ καὶ διελέγχει τό τε κάτω καὶ τὸ ἄνω ἐπὶ τοῦ κόσμου μὴ καλῶς εἰρῆσθαι νομίζων καὶ τὸ βαρέα λέγεσθαι οὕτως ὡς Strato of Lampsacus 114 πρὸς τὸ κάτω φερόμενα μὴ ἀποδεχόμενος. γράφει δὲ ἐν Τιμαίῳ τάδε: “φύσει γὰρ δή τινας τόπους δύο εἶναι 5s διειληφότας διχῇ τὸ πᾶν ἐναντίους, τὸν μὲν κάτω, πρὸς ὃν φέρεται πάντα, ὅσα τινὰ ὄγκον σώματος ἔχει, τὸν δὲ ἄνω, πρὸς ὃν ἀκουσίως ἔρχεται πᾶν, οὐκ ὀρθὸν οὐδαμῇ νομίζειν καὶ γὰρ καὶ οἱ τὰς ἀτόμους λέγοντες ναστὰς οὔσας βαρείας ἔλεγον αὐτὰς καὶ βάρους τοῖς συνθέτοις υ αἰτίας, ὥσπερ κουφότητος τὸ κενόν.
s127bFr. 50A. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 14, 1h. Straton'a göre cisimlerin tabii bir ağırlığı vardır; daha hafif olanlar, çekirdek gibi sıkılıp fırlatılmış olarak daha ağır olanların üzerinde yüzer.
Στράτων μὲν προσεῖναι τοῖς σώμασι φυσικὸν βάρος, τὰ δὲ κουφότερα τοῖς βαρυτέροις ἐπιπολάζειν, οἷον ἐκπυρηνιζόμενα.
s127cFr. 50B. Kaynak: Simplikios, Gök Üzerine Şerhi 1, 8, 277a33–b9. Birbirlerinin sıkıştırmasıyla zorlanarak da hareket etmediklerini ardından gösterir. Ondan sonra bu görüşte olanlar Straton ve Epikuros'tur. Her cismin ağırlığı olduğunu ve merkeze gittiğini, daha ağırlar dibe çöktüğü için daha az ağır olanların onlar tarafından zorla yukarı sıkıştırıldığını düşünürler; biri yeri kaldırsa su merkeze gelir, suyu kaldırsa hava, havayı kaldırsa ateş.
ὅτι δὲ οὐδὲ τῇ ὑπ᾽ ἀλλήλων ἐκθλίψει βιαζόμενα κινεῖται, δείκνυσιν ἐφεξῆς. ταύτης δὲ γεγόνασι τῆς δόξης μετ᾽ αὐτὸν p268 Στράτων τε kai ᾿Επίκουρος πᾶν σῶμα βαρύτητα ἔχειν νομίζοντες καὶ πρὸς τὸ μέσον φέρεσθαι, τῷ δὲ τὰ βαρύτερα ὑφιζάνειν τὰ ἧττον βαρέα ὑπ᾽ ἐκείνων ἐκθλίβεσθαι βίᾳ - πρὸς τὸ ἄνω, ὥστε, εἴ τις ὑφεῖλε τὴν γῆν, ἐλθεῖν ἂν τὸ ὕδωρ εἰς τὸ κέντρον, καὶ εἴ τις τὸ ὕδωρ, τὸν ἀέρα, καὶ εἰ τὸν ἀέρα, τὸ πῦρ.
s131[Fr. 50C ve 50D (Themistios'un Latince çevirileri) çevrilmedi.]
Meteoroloji
Fr. 51. Kaynak: Aetios 3, 2, 4. Kuyruklu yıldızlar, kayan yıldızlar ve kirişler üzerine... Straton: Yoğun bir bulutla kuşatılmış yıldız ışığıdır, fenerlerde olduğu gibi.
4 Περὶ κομητῶν kai διᾳττόντων καὶ δοκίδων. . . . Στράτων ἄστρου φῶς περιληφθὲν νέφει πυκνῷ, καθάπερ ἐπὶ τῶν λαμπτήρων γίνεται.
s133Fr. 52. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 29, 1. Gök gürültüleri, şimşekler, yıldırımlar, ateş fırtınaları ve kasırgalar üzerine... Aristoteles bunların da kuru buharlaşmadan oluştuğunu söyler. Kuru buhar yaş buhara rastlayıp zorla çıkış yolu ararsa, sürtünme ve patlamayla gürültüyü, kuruluğun tutuşmasıyla da şimşeği doğurur.
Straton'a göre bunlar, sıcak soğuğa yenik düşüp zorla dışarı çıktığında oluşur: patlamayla gök gürültüsü, ışıkla şimşek, hızla yıldırım. Ateş fırtınaları ve kasırgalar ise her birinin çektiği maddenin bolluğuyla oluşur: Ateş fırtınası daha sıcak, kasırga daha kalın madde çeker.
Περὶ βροντῶν ἀστραπῶν κεραυνῶν πρηστήρων τυφώνων. ... ᾿Αριστοτέλης ἐξ ἀναθυμιάσεως καὶ τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι τῆς ξηρᾶς. ὅταν οὖν ἐντύχῃ μὲν τῇ ὑγρᾷ, παραβιάζηται δὲ τὴν ἔξοδον, τῇ μὲν παρατρίψει καὶ τῇ ῥήξει τὸν ψόφον, τῇ δ᾽ ἐξάψει τῆς ξηρότητος τὴν ἀστραπὴν παρίστησι. 5 Στράτων θερμοῦ ψυχρῷ παρείξαντος, ὅταν ἐκβιασθὲν τύχῃ, τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι, βροντὴν μὲν ἀπορρήξει, φάει δ᾽ ἀστραπήν, τάχει δὲ κεραυνόν, πρηστῆρας δὲ καὶ τυφῶνας τῷ πλεονασμῷ τῷ τῆς ὕλης, ἣν ἑκάτερος αὐτῶν ἐφέλκεται, θερμοτέραν μὲν ὁ πρηστήρ, παχυτέραν δὲ ὁ τυφών. lo
s137[Fr. 53 (Seneca) yalnız Latincedir.]
Fr. 54. Kaynak: Strabon, Coğrafya 1, 3, 4–6. [Eratosthenes] özellikle şu sorunun araştırma konusu olduğunu söyler: Denizden iki üç bin stadion içeride, iç bölgelerde pek çok yerde yığınla deniz kabuğu, istiridye ve midye ile lagünler nasıl görülür? Ammon tapınağı çevresinde ve oraya giden üç bin stadionluk yolda böyledir, der. Orada istiridye yığınları vardır, hâlâ çok tuz bulunur, deniz suyu yükseğe fışkırır. Ayrıca deniz gemilerinin enkazı da gösterilir; bunların o yarıktan dışarı atıldığını söylerler. Küçük sütunların üzerinde de Kyreneli elçilerin yazıtını taşıyan yunuslar durur.
Bunları söyledikten sonra tabiatçı Straton'un ve Lydialı Ksanthos'un görüşünü över. Ksanthos'a göre Artakserkses zamanında büyük bir kuraklık olmuş, nehirler, göller ve kuyular kurumuştur. Kendisi de denizden uzak pek çok yerde kabuklu taş, tarak biçimli şeyler ve midye izleri, ayrıca Ermenistan'da, Matiene'de ve Aşağı Frigya'da lagünler görmüştür; bu yüzden ovaların bir zamanlar deniz olduğuna inanmıştır.
μάλιστα δέ φησι ζήτησιν παρασχεῖν πῶς ἐν δισχιλίοις kai τρισχιλίοις ἀπὸ θαλάττης σταδίοις κατὰ τὴν μεσόγαιαν ὁρᾶται πολλαχοῦ κόγχων καὶ ὀστρέων καὶ χηραμύδων πλῆθος καὶ λιμνοθάλατται, καθάπερ φησὶ περὶ τὸ ἱερὸν τοῦ "Aupovog καὶ τὴν ἐπ᾽ αὐτοῦ ὁδὸν τρισχιλίων σταδίων s οὖσαν: πολλὴν γὰρ εἶναι χύσιν ὀστρέων, ἅλας τε καὶ νῦν ἔτι εὑρίσκεσθαι πολλούς, ἀναφυσήματά τε θαλάττης εἰς ὕψος ἀναβάλλειν: πρὸς ᾧ καὶ ναυάγια θαλαττίων πλοίων δείκνυσθαι, ἃ ἔφασαν διὰ τοῦ χάσματος ἐκβεβράσθαι, καὶ ἐπὶ στυλίδων ἀνακεῖσθαι δελφῖνας ἐπιγραφὴν ἔχοντας νυ Κυρηναίων θεωρῶν. ταῦτα δ᾽ εἰπὼν τὴν Στράτωνος ἐπαινεῖ δόξαν τοῦ φυσικοῦ, καὶ ἔτι Ξάνθου τοῦ Λυδοῦ: τοῦ μὲν Ξάνθου λέγοντος ἐπὶ ᾿Αρταξέρξου γενέσθαι μέγαν αὐχμὸν ὥστ᾽ ἐκλιπεῖν ποταμοὺς καὶ λίμνας καὶ φρέατα: αὐτόν τε εἰδέναι i πολλαχῆ πρόσω ἀπὸ τῆς θαλάσης λίθον τε κογχυλιώδη καὶ tvàt κτενώδεα καὶ χηραμύδων τυπώματα καὶ λιμνοθάλασσας ἐν ᾿Αρμενίοις καὶ Ματιηνοῖς καὶ ἐν Φρυγίᾳ τῇ κάτω, ὧν ἕνεκα πείθεσθαι τὰ πεδία ποτὲ θάλατταν
s139 Straton ise sebebe daha da yaklaşır. Euksinos'un önceden Byzantion'daki ağzının bulunmadığını, ona dökülen nehirlerin zorlayıp bu ağzı açtığını, sonra suyun Propontis'e ve Hellespontos'a aktığını düşündüğünü söyler. Aynısı bizim denizimizde de olmuştur: Deniz nehirlerle dolunca Sütunlar'daki geçit yarılmış, suyun akıp gitmesiyle önceden sığ olan yerler açığa çıkmıştır. Sebep olarak önce iç deniz ile dış denizin zemininin farklı olmasını gösterir. Sonra, Avrupa'dan Libya'ya hâlâ su altında bir eşiğin uzanmasını; demek ki iç ve dış deniz önceden tek değildi. Pontos çevresi en sığ yerlerdir, Girit, Sicilya ve Sardunya denizleri ise çok derindir, çünkü en çok ve en büyük nehirler kuzeyden ve doğudan aktığı için oralar çamurla dolar, ötekiler derin kalır. Pontos denizinin en tatlı deniz olması da, akıntıların zeminin eğimli olduğu yerlere yönelmesi de bundandır. Bu akış sürerse Pontos'un ileride bütünüyle dolacağı sanılır. Nitekim şimdiden Pontos'un sol yanı, Salmydessos ve denizcilerin "göğüsler" dediği, İstros ile İskit çölü çevresindeki yerler sığlaşmıştır.
Belki Ammon tapınağı da önceden deniz kıyısındaydı ve su çekilince şimdi iç bölgede kalmıştır. Kehanet yerinin bu kadar ünlü ve tanınmış olmasının deniz kıyısında bulunmasından ileri geldiğini, denizden bu kadar uzaklığın ise bugünkü ün ve itibarı açıklayamayacağını akla yatkın bir tahminle söyler.
Strato of Lampsacus γενέσθαι. τοῦ δὲ Στράτωνος ἔτι μᾶλλον ἁπτομένου τῆς αἰτιολογίας, ὅτι φησὶν οἴεσθαι τὸν Εὔξεινον μὴ ἔχειν πρότερον τὸ κατὰ Βυζάντιον στόμα, τοὺς δὲ ποταμοὺς βιάσασθαι καὶ ἀνοῖξαι τοὺς εἰς αὐτὸν ἐμβάλλοντας, εἶτ᾽ ἐκπεσεῖν τὸ ὕδωρ εἰς τὴν Προποντίδα καὶ τὸν 'EAAnoποντον. τὸ δ᾽ αὐτὸ συμβῆναι καὶ περὶ τὴν καθ᾽ ἡμᾶς θάλατταν: καὶ γὰρ ἐνταῦθα τὸν κατὰ στήλας ἐκραγῆναι πόρον, πληρωθείσης ὑπὸ τῶν ποταμῶν τῆς θαλάττης, κατὰ δὲ τὴν ἔκρυσιν ἀνακαλυφθῆναι τὰ τεναγώδη πρότερον. φέρει δ᾽ αἰτίαν πρῶτον μὲν ὅτι τῆς ἔξω θαλάττης καὶ τῆς ἐντὸς τοὔδαφος ἕτερόν ἐστιν, ἔπειθ᾽ ὅτι καὶ νῦν ἔτι ταινία τις ὕφαλος διατέτακεν ἀπὸ τῆς Εὐρώπης ἐπὶ τὴν Λιβύην, ὡς ἂν «μὴ» μιᾶς οὔσης πρότερον τῆς τε ἐντὸς καὶ τῆς ἐκτός. καὶ βραχύτατα μὲν εἶναι τὰ περὶ τὸν Πόντον, τὸ δὲ Κρητικὸν καὶ Σικελικὸν καὶ Σαρδῷον πέλαγος σφόδρα βαθέα: τῶν γὰρ ποταμῶν πλείστων καὶ μεγίστων ῥεόντων ἀπὸ τῆς ἄρκτου καὶ τῆς ἀνατολῆς, ἐκεῖνα μὲν ἰλύος πληροῦσθαι, τὰ ἄλλα δὲ μένειν βαθέα. διὸ καὶ γλυκυτάτην εἶναι τὴν Ποντικὴν θάλατταν τάς τ᾽ ἐκρύσεις γίνεσθαι εἰς οὗς ἐγκέκλιται τόπους τὰ ἐδάφη. δοκεῖν δὲ κἂν χωσθῆναι τὸν Πόντον ὅλον εἰς ὕστερον, ἂν μένωσιν αἱ ἐπιρρύσεις τοιαῦται: καὶ γὰρ νῦν ἤδη τεναγίζειν τὰ ἐν ἀριστερᾷ τοῦ Πόντου, τόν τε Σαλμυδησσὸν καὶ τὰ καλούμενα στήθη ὑπὸ τῶν ναυτικῶν τὰ περὶ τὸν Ἴστρον καὶ τὴν Σκυθῶν ἐρημίαν. τάχα δὴ καὶ τὸ τοῦ "Aupovog ἱερὸν πρότερον ἐπὶ τῇ θαλάττῃ ὃν ἐκρύσεως γενομένης νῦν ἐν τῇ μεσογαίᾳ κεῖσθαι. εἰκάζει τε τὸ μαντεῖον εὐλόγως ἐπὶ τοσοῦτον γενέσθαι ἐπιφανές τε καὶ γνώριμον ἐπὶ θαλάττῃ ὄν, τόν δὲ ἐπὶ πολὺ οὕτως ἐκτοπισμὸν ἀπὸ τῆς θαλάττης οὐκ εὔλογον ποιεῖν τὴν νῦν οὖσαν ἐπιφάνειαν καὶ δόξαν: τήν τε
s141 Mısır'ın da eskiden Pelusion, Kasion dağı ve Sirbonis gölü çevresindeki bataklıklara kadar deniz altında olduğunu söyler. Hâlâ Mısır'da tuzlu toprak kazıldığında çukurlar kumlu ve kabuklu çıkar, sanki bütün ülke denizle kaplanmış, Kasion ile Gerra denen yerlerin hepsi sığlaşıp Kızıldeniz körfezine bitişmiş gibi. Deniz çekilince açığa çıkmış, Sirbonis gölü kalmış, sonra o da yarılıp bataklığa dönmüştür. Moiris gölünün kıyıları da aynı şekilde nehirden çok denize benzer.
Kıtaların büyük kısmının bazı dönemlerde sular altında kalıp sonra yeniden açığa çıktığı kabul edilebilir. Şimdi su altında bulunan bütün toprağın zemininin engebeli olduğu da öyle; tıpkı üzerinde yaşadığımız su üstündeki toprak gibi, ki Eratosthenes'in kendisinin söylediği kadar çok değişim geçirmiştir. Dolayısıyla Ksanthos'un sözüne karşı saçma diyecek bir şey yoktur.
Straton'a ise şu söylenebilir: Pek çok sebep varken onları bırakıp sebep olmayanları sebep sayıyor. İlk sebep olarak, iç ve dış denizin zemin ve derinliğinin aynı olmamasını söylüyor. Oysa denizin yükselip alçalmasının, bazı yerleri basıp sonra oradan çekilmesinin sebebi, zeminlerin kiminin alçak, kiminin yüksek olması değil, aynı zeminlerin kimi zaman yükselip kimi zaman alçalması ve denizin de onlarla birlikte kabarıp çekilmesidir. Yükselen deniz taşar, alçalan eski durumuna döner. Öyle olmasaydı taşma, denizin ani bir fazlalığıyla olmak zorunda kalırdı,
Αἴγυπτον τὸ παλαιὸν θαλάττῃ κλύζεσθαι μέχρι τῶν ἑλῶν — » τῶν περὶ τὸ Πηλούσιον καὶ τὸ Κάσιον ὄρος καὶ τὴν Σιρβωνίδα λίμνην: ἔτι γοῦν καὶ νῦν κατὰ τὴν Αἴγυπτον τῆς ἁλμυρίδος ὀρυττομένης ὑφάμμους καὶ κογχυλιώδεις εὑρίσκεσθαι τοὺς βόθρους, ὡς ἂν τεθαλαττωμένης τῆς χώρας καὶ τοῦ τόπου παντὸς τοῦ περὶ τὸ Κάσιον καὶ τὰ s Γέρρα καλούμενα τεναγίζοντος, ὥστε συνάπτειν τῷ τῆς ᾿Ερυθρᾶς κόλπῳ: ἐνδούσης δὲ τῆς θαλάττης ἀνακαλυφθῆναι, μεῖναι δὲ τὴν Σιρβωνίδα λίμνην, εἶτ᾽ ἐκραγῆναι καὶ ταύτην ὥστε ἑλώδη γενέσθαι. ὡς δ᾽ αὔτως καὶ τῆς Μοίριδος λίμνης τοὺς αἰγιαλοὺς θαλάττης μᾶλλον ὦ ἢ ποταμοῦ προσεοικέναι. τὸ μὲν οὖν ἐπικλύζεσθαί ποτε πολὺ μέρος τῶν ἠπείρων ἐπὶ καιρούς τινας καὶ πάλιν ἀνακαλύπτεσθαι δοίη τις àv: ὡς δ᾽ αὔτως καὶ τὸ τοῖς ἐδάφεσιν ἀνώμαλον εἶναι τὴν γῆν ἅπασαν τὴν νῦν ὕφαλον, καθάπερ γε νὴ Δία καὶ τὴν e ἔξαλον, ἐν ἡ οἰκοῦμεν, τοσαύτας γε δεχομένην ὅσας αὐτὸς ᾿Ερατοσθένης εἴρηκε μεταβολάς: ὥστε πρός γε τὸν Ξάνθου λόγον οὐδὲν ἂν ἔχοι τις προφέρειν ἄτοπον. πρὸς δὲ τὸν Στράτωνα λέγοιτ᾽ ἄν, ὅτι πολλῶν αἰτίων ὄντων ἀφεὶς ταῦτα τὰ μὴ ὄντα αἰτιᾶται. πρώτην γὰρ αἰτίαν 7 φησίν, ὅτι τῆς ἐντὸς θαλάττης καὶ τῆς ἐκτὸς οὐ ταὐτὸν τὸ ἔδαφος καὶ ὁ βυθός. πρὸς γὰρ τὸ μετεωρίζεσθαι ταύτην καὶ ταπεινοῦσθαι καὶ ἐπικλύζειν τόπους τινὰς καὶ ἀναχωρεῖν ἀπ᾽ αὐτῶν οὐ τοῦτό ἐστιν αἴτιον, ἄλλα καὶ ἄλλα ἐδάφη τὰ μὲν ταπεινότερα εἶναι τὰ δὲ ὑψηλότερα, ἀλλὰ τὸ τὰ αὐτὰ — 7 ἐδάφη ποτὲ μὲν μετεωρίζεσθαι ποτὲ δ᾽ αὖ ταπεινοῦσθαι καὶ συνεξαίρειν ἢ συνενδιδόναι τὸ πέλαγος: ἐξαρθὲν μὲν γὰρ ἐπικλύσαι ἄν, ταπεινωθὲν δὲ ἀναδράμοι ἂν εἰς τὴν ἀρχαίαν κατάστασιν. εἰ γὰρ «οὐχ» οὕτως, δεήσει πλεονασμῷ τῆς θαλάττης αἰφνιδίῳ γενομένῳ τὴν ἐπίκλυσιν συμβαίνειν, ὦ
s143 gelgitlerde ya da nehirlerin kabarmasında olduğu gibi, su kimi zaman başka yerden gelip kimi zaman artarak. Ama bu artışlar toplu ve ani olmaz, gelgitler bu kadar uzun sürmez, düzensiz de değildir, ne bizim denizimizde ne de rastgele bir yerde taşma yaparlar. Geriye zemini sebep saymak kalır, ya denizin altındakini ya taşkına uğrayanı, daha çok da su altındakini. Çünkü nemli olan çok daha kolay hareket eder ve daha hızlı değişime uğrayabilir; bütün bu olayların sebebi olan pneuma da orada daha boldur.
Ama dediğim gibi bu tür olayları meydana getiren, aynı zeminlerin kimi zaman yükselip kimi zaman çökmesidir, kiminin yüksek kiminin daha az yüksek olması değil. O ise bunu kabul ediyor, nehirlerde olanın denizde de olduğunu, akışın yüksek yerlerden geldiğini sanıyor. Yoksa Byzantion akıntısının sebebi olarak zemini göstermez, Euksinos'un zemininin Propontis'ten ve onu izleyen denizden yüksek olduğunu söylemez, buna sebep de eklemezdi: Nehirlerden inen çamurla dip dolmuş ve sığlaşmıştır, bu yüzden dışarı akar. Aynı akıl yürütmeyi bütün denizimize de dış denize göre aktarıyor. Bizim denizimiz de birçok nehirle dolup oranlı bir çamur tortusu aldığından, zemini Atlantik denizinin altındaki zeminden yüksek olurmuş. O hâlde Sütunlar'daki ve Kalpe'deki akıntının da Byzantion'dakine benzemesi gerekirdi.
Bunu geçiyorum, çünkü orada da böyle olduğunu, ama gelgitlerle saptırılıp gizlendiğini söyleyeceklerdir.
Strato of Lampsacus καθάπερ ἐν ταῖς πλημμύρισιν ἢ ταῖς ἀναβάσεσι τῶν ποταμῶν, τοτὲ μὲν ἐπενεχθέντος ἑτέρωθεν τοτὲ δ᾽ αὐξηθέντος τοῦ ὕδατος. ἀλλ᾽ οὔθ᾽ αἱ αὐξήσεις ἀθρόαι καὶ αἰφνίδιοι γίνονται, οὔθ᾽ αἱ πλημμυρίδες τοσοῦτον ἐπιμένουσι χρόνον οὐδ᾽ ἄτακτοί εἰσιν, οὐδὲ κατὰ τὴν «ἧμ»-ὀ 5 ετέραν ἐπικλύζουσι θάλατταν οὐδ᾽ ὅπου ἔτυχε. λοιπὸν οὖν αἰτιᾶσθαι τὸ ἔδαφος ἢ τὸ τῇ θαλάττῃ ὑποκείμενον ἢ τὸ ἐπικλυζόμενον, μᾶλλον δὲ τὸ ὕφαλον. πολὺ γὰρ εὐκινητότερον καὶ μεταβολὰς θάττους δέξασθαι δυνάμενον τὸ ἔνυγρον: καὶ γὰρ τὸ πνευματικὸν τὸ πάντων τῶν 5 τοιούτων αἴτιον πλέον ἐνταῦθα. ἀλλ᾽, ὡς ἔφην, τῶν τοιούτων ἀπεργαστικόν ἐστι παθῶν τὸ τὰ αὐτὰ ἐδάφη ποτὲ μὲν ἐξαίρεσθαι ποτὲ δὲ ὑφίζησιν λαμβάνειν, οὐ τὸ τὰ μὲν εἶναι ὑψηλὰ τὰ δὲ ἧττον: ὁ δὲ τοῦτο λαμβάνει, νομίζων ὅπερ ἐπὶ τῶν ποταμῶν συμβαίνει — » τοῦτο καὶ ἐπὶ τῆς θαλάττης ἀπαντᾶν, τὸ ἀπὸ τῶν μετεώρων τόπων εἶναι τὴν ῥύσιν. οὐδὲ γὰρ ἂν τοῦ κατὰ Βυζάντιον ῥοῦ τὸ ἔδαφος ἠτιᾶτο, λέγων ὑψηλότερον τὸ τοῦ Εὐξείνου ἢ τὸ τῆς Προποντίδος καὶ τοῦ ἑξῆς πελάγους, ἅμα καὶ αἰτίαν προστιθείς: ἀπὸ γὰρ τῆς ἰλύος τῆς ἀπὸ τῶν ποταμῶν 1 καταφερομένης πληροῦσθαι τὸν βυθὸν καὶ βραχὺν γίνεσθαι, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ῥεῖν εἰς τὰ ἐκτός. τὸν δ᾽ αὐτὸν λόγον καὶ ἐπὶ τὴν ἡμετέραν θάλατταν σύμπασαν μεταφέρει πρὸς τὴν ἐκτός, ὡς καὶ ταύτης μετεωρότερον τοὔδαφος ποιούσης τοῦ ὑποκειμένου τῷ ᾿Ατλαντικῷ πελάγει: καὶ γὰρ αὕτη ἐκ ι" πολλῶν ποταμῶν πληροῦται καὶ τὴν ὑποστάθμην τῆς ἰλύος δέχεται τὴν ἀνάλογον. ἐχρῆν οὖν καὶ τὸν ἔκρουν ὅμοιον γίνεσθαι τῷ κατὰ Βυζάντιον τὸν κατὰ στήλας καὶ τὴν Κάλπην. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐῶ (ἐροῦσι γὰρ κἀκεῖ τοῦτο w
s145 Ama şunu soruyorum: Byzantion'daki ağız açılmadan önce, Propontis'ten ve onu izleyen denizden daha alçak olan Euksinos zemininin, ister önceden deniz olsun, ister Maiotis'ten büyük bir göl, nehirlerle dolmasına ne engel olabilirdi? Bu kabul edilirse şunu da soracağım: O suyun yüzeyi ile Propontis'inki aynı seviyede oldukları sürece, karşılıklı eşit baskı ve direnç yüzünden dışarı akmayı zorlamaz değil miydi? İçerideki yüzey yükselince zorlayıp fazlasını taşırmış, bu yolla dış deniz iç denizle birleşip onunla aynı yüzeyi almış olmaz mı? (İç deniz ister önceden deniz olsun, ister önce göl olup sonradan, karışma ve baskın gelme yoluyla deniz olmuş olsun.) Bunu da kabul ederlerse bugünkü akıntı engellenmez, ama Straton'un ileri sürdüğü gibi daha yüksek ya da eğimli bir zeminden de gelmez.
Strato of Lampsacus συμβαίνειν, περισπᾶσθαι δὲ ὑπὸ τῶν ἀμπώτεων καὶ τῶν πλημμυρίδων καὶ ἐπικρύπτεσθαι). ἐκεῖνο δὲ πυνθάνομαι τί 6 ἐκώλυε, πρὶν ἀνεῳγέναι τὸ στόμα τὸ κατὰ Βυζάντιον, ταπεινότερον ὃν τὸ τοῦ Εὐξείνου ἔδαφος τοῦ τῆς Προποντίδος καὶ τῆς ἑξῆς θαλάττης πληρωθῆναι ὑπὸ τῶν us ποταμῶν, εἴτε θάλατταν οὖσαν καὶ πρότερον εἴτε λίμνην μείζω τῆς Μαιώτιδος; εἰ γὰρ τοῦτο συγχωροῖτο, προσερήσομαι καὶ τοῦτο: ἀρά γε ἡ ἐπιφάνεια τοῦ ὕδατος ἐκείνου καὶ τοῦ τῆς Προποντίδος οὐχ οὕτως εἶχεν ὥστε, μέχρι μὲν ἡ αὐτὴ ἦν, μὴ βιάζεσθαι πρὸς ἔκρυσιν διὰ τὴν ἐξ ix ἴσης ἀντέρεισιν καὶ θλῖψιν, ἐπειδὴ δὲ ὑπερεπόλασεν ἡ ἐντός, βιάσασθαι καὶ ἀπερᾶσαι τὸ πλεονάζον, ἐκ δὲ τούτου γενέσθαι σύρρουν τὸ ἔξω πέλαγος τῷ ἐντὸς καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιφάνειαν ἐκείνῳ λαβεῖν (εἴτε θαλαττίῳ εἴτε λιμναίῳ μὲν πρότερον ὄντι, θαλαττίῳ δὲ ὕστερον, διὰ τὴν μίξιν καὶ τὴν os ἐπικράτειαν); εἰ γὰρ καὶ τοῦτο δώσουσιν, ἡ μὲν ἔκρυσις οὐκ ἂν κωλύοιτο ἡ νῦν, οὐκ ἀπὸ ὑπερτέρου δὲ ἐδάφους οὐδὲ ἐπικλινοῦς, ὅπερ ἠξίου Στράτων.
s145bRuh, Beden ve Canlılar
Fr. 55. Psikoloji, fizyoloji ve zoolojiyle ilgili eser adları (Diogenes Laertios 5, 59). Pneuma Üzerine; İnsanın Tabiatı Üzerine; Canlıların Oluşumu Üzerine; Uyku Üzerine; Rüyalar Üzerine; Görme Üzerine; His Üzerine; Renkler Üzerine; Hastalıklar Üzerine; Hastalık Krizleri Üzerine; Baş Dönmesi ve Göz Kararması Üzerine; Cezbe Üzerine; Beslenme ve Büyüme Üzerine; Hakkında Güçlük Bulunan Hayvanlar Üzerine; Efsanevi Hayvanlar Üzerine.
Ι [Περὶ τοῦ πνεύματος] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 2 Περὶ φύσεως ἀνθρωπίνης] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 3 Περὶ Gooyovíac] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 4 IIepi ὕπνου] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 5 [ΠΙερὶ ἐνυπνίων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 6 [Περὶ ὄψεως] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 7 Περὶ αἰσθήσεως] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 8 IIepi χρωμάτων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 9 [Iepi νόσων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 10 IIepi κρίσεων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 11 Περὶ iAtyyov kai σκοτώσεων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 (Reiske: Περὶ λιμοῦ καὶ σκοτώσεων MSS) 12 Περὶ ἐνθουσιασμοῦ] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 13 Περὶ τροφῆς καὶ αὐξήσεως] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 14 Περὶ τῶν ἀπορουμένων ζῴων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 15 Περὶ τῶν μυθολογουμένων ζῴων] Diogenes Laertius, Vitae 5.59 vide etiam 17 no.5 (Περὶ μίξεως) et no.6 (Περὶ δυνάμεων)
s149[Fr. 56 (Tertullianus) yalnız Latincedir.]
Fr. 57. Kaynak: [Plutarkhos], Filozofların Görüşleri 4, 5, 899A. Ruhun yönetici kısmı nedir ve nerededir? Platon ve Demokritos: bütün baştadır. Straton: kaşların arasındadır. Erasistratos: beyin zarının çevresindedir; bu zara epikranis der.
Τί τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικὸν καὶ ἐν τίνι ἐστίν Πλάτων Δημόκριτος ἐν ὅλῃ τῇ κεφαλῇ. Στράτων ἐν μεσοφρύῳ. ᾿Ερασίστρατος περὶ τὴν μήνιγγα τοῦ ἐγκεφάλου, ἣν ἐπικρανίδα λέγει. 5
s153[Fr. 58–59 (Tertullianus) yalnız Latincedir.]
Fr. 60. Kaynak: Sextus Empiricus, Bilginlere Karşı 8, 11–12. Hakikat konusundaki ilk anlaşmazlık böyleydi. Bu kişiler arasında başka bir ayrılık daha vardı: Kimi doğruyu ve yanlışı işaret edilende, kimi seste, kimi de zihnin hareketinde gördü. İlk kanaatin önderleri Stoacılardır. Bunlar üç şeyin birbirine bağlı olduğunu söyler: işaret edilen, işaret eden ve gerçek nesne. İşaret eden sestir, örneğin "Dion" sesi; işaret edilen, o sesin gösterdiği ve bizim düşüncemize eşlik ederek kavradığımız, barbarların sesi duysalar da anlamadığı şeydir; gerçek nesne ise dışarıda bulunan dayanaktır, Dion'un kendisi gibi. Bunların ikisi cisimdir, ses ile gerçek nesne;
᾿Αλλ᾽ ἡ μὲν πρώτη περὶ τἀληθοῦς διαφωνία τοιαύτη τις ὑπῆρχεν: ἦν δὲ καὶ ἄλλη τις παρὰ τούτοις διάστασις, καθ᾽ ἣν οἱ μὲν περὶ τῷ σημαινομένῳ τὸ ἀληθές τε καὶ ψεῦδος ὑπεστήσαντο, οἱ δὲ περὶ τῇ φωνῇ, οἱ δὲ περὶ τῇ κινήσει τῆς διανοίας. καὶ δὴ τῆς μὲν πρώτης δόξης προεστήκασιν οἱ ἀπὸ τῆς Στοᾶς, τρία φάμενοι συζυγεῖν ἀλλήλοις, τό τε 12 σημαινόμενον καὶ τὸ σημαῖνον καὶ τὸ τυγχάνον, ὧν σημαῖνον μὲν εἶναι τὴν φωνήν, οἷον τὴν Δίων, σημαινόμενον δὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ὑπ᾽ αὐτῆς δηλούμενον καὶ οὗ ἡμεῖς μὲν ἀντιλαμβανόμεθα τῇ ἡμετέρᾳ v παρυφισταμένου διανοίᾳ, οἱ δὲ βάρβαροι οὐκ ἐπαΐουσι καίπερ τῆς φωνῆς ἀκούοντες, τυγχάνον δὲ τὸ ἐκτὸς ὑποκείμενον, ὥσπερ αὐτὸς ὁ Δίων. τούτων δὲ δύο μὲν εἶναι
s155a biri, yani işaret edilen şey, cisimsizdir ve doğru ya da yanlış olan lekton odur. Ama her lekton böyle değildir; kimisi eksik, kimisi tamdır. Tam olanın içinde aksiyom denen vardır; bunu şöyle betimlerler: "Aksiyom doğru ya da yanlış olandır."
Epikuros'un izleyicileri ile tabiatçı Straton ise yalnız ikisini, işaret eden ile gerçek nesneyi bırakarak ikinci görüşe bağlı görünürler, doğruyu ve yanlışı seste bulurlar. Son kanaat ise, yani hakikati zihnin hareketinde varsayan görüş, okul kurgusu gibi görünür.
Strato of Lampsacus σώματα, καθάπερ τὴν φωνὴν καὶ τὸ τυγχάνον, ἕν δὲ ἀσώματον, ὥσπερ τὸ σημαινόμενον πρᾶγμα, καὶ λεκτόν, 15 ὅπερ ἀληθές τε γίνεται ἢ ψεῦδος. καὶ τοῦτο οὐ κοινῶς πᾶν, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐλλιπές, τὸ δὲ αὐτοτελές. καὶ τοῦ αὐτοτελοῦς τὸ καλούμενον ἀξίωμα, ὅπερ καὶ ὑπογράφοντές φασιν Ρ.107 “ἀξίωμά ἐστιν ὅ ἐστιν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος: οἱ δὲ περὶ τὸν ᾿Επίκουρον καὶ Στράτωνα τὸν φυσικὸν 5 δύο μόνον ἀπολείποντες, σημαῖνόν τε καὶ τυγχάνον, φαίνονται τῆς δευτέρας ἔχεσθαι στάσεως καὶ περὶ τῇ φωνῇ τὸ ἀληθὲς καὶ ψεῦδος ἀπολείπειν. ἡ μὲν γὰρ ὑστάτη δόξα (λέγω δὲ τὴν ἐν τῷ κινήματι τῆς διανοίας τἀληθὲς ὑποτιθεμένην) σχολικῶς ἔοικε πλάττεσθαι. 25
s155bFr. 61. Kaynak: Sextus Empiricus, Bilginlere Karşı 7, 348–350. Zihin de ölçüt değildir. Zihin hakikati tanıyansa önce kendini tanımalıydı. Mimar, inşaattaki ölçü aletlerine, cetvele ve pergele başvurmadan da düzü eğriden ayırır. Zihin de doğruyu yanlıştan ayırıyorsa, ondan çok önce kendi tabiatını, oluştuğu ousiayı, yerleştiği yeri ve bütün öteki özelliklerini kavramalıydı. Oysa bunları pek göremez. Kimi onun belli bir durumdaki bedenden başka bir şey olmadığını söyler, Dikaiarkhos gibi. Kimi var olduğunu, ama aynı yerde bulunmadığını söyler: Kimi bedenin dışında olduğunu, Ainesidemos'un Herakleitos'a dayanarak dediği gibi; kimi bütün bedende, bazılarının Demokritos'a dayanarak dediği gibi; kimi bedenin bir parçasında; bunların görüşleri de pek çok kola ayrılır. Çoğunluk zihnin hislerden farklı olduğunu söyler; kimi de hislerin kendisi olduğunu, sanki duyu organlarının deliklerinden dışarı bakıyormuş gibi. Bu görüşün önderleri tabiatçı Straton ile Ainesidemos'tur. Öyleyse zihin ölçüt değildir.
Kai μὴν οὐδὲ ἡ διάνοια. εἴπερ yàp ἐπιγνώμων ἐστὶ τἀληθοῦς ἡ διάνοια, πρότερον ὥφειλεν ἑαυτὴν ἐπιγινώσκειν: καὶ ὡς ὁ ἀρχιτέκτων κρίνει τό τε εὐθὺ καὶ στρεβλὸν καὶ χωρὶς τοῦ ἐπιβάλλειν τῇ κατασκευῇ τῶν κριτηρίων, οἷον τῇ τοῦ κανόνος καὶ τῇ τοῦ διαβήτου, - οὕτως ἐχρῆν καὶ τὴν διάνοιαν, εἴπερ διακριτική ἐστι τοῦ ἀληθοῦς καὶ τοῦ ψεύδους, πολλῷ πρότερον τῇ ἑαυτῆς φύσει συνεπιβάλλειν δι᾽ ἥν, οὐσίᾳ τῇ ἐξ ἧς ἐστι, τόπῳ τῷ ἐν ᾧ πέφυκε, τοῖς ἄλλοις ἅπασιν. οὐ πάνυ δέ γε τὰ τοιαῦτα Strato of Lampsacus συνορᾶν δύναται, εἴγε oi μὲν μηδέν φασιν εἶναι αὐτὴν — v παρὰ τὸ πῶς ἔχον σῶμα, καθάπερ ὁ Δικαίαρχος, οἱ δὲ εἶναι μὲν ἔλεξαν, οὐκ ἐν τῷ αὐτῷ δὲ τόπῳ περιέχεσθαι, ἀλλ᾽ οἱ μὲν ἐκτὸς τοῦ σώματος, ὡς Αἰνησίδημος κατὰ Ἡράκλειτον, οἱ δὲ ἐν ὅλῳ τῷ σώματι, καθάπερ τινὲς κατὰ Δημόκριτον, οἱ δὲ ἐν μέρει τοῦ σώματος, ὧν πάλιν -"- πολυσχιδεῖς εἰσιν αἱ γνῶμαι. καὶ οἱ μὲν διαφέρειν αὐτὴν τῶν αἰσθήσεων, ὡς οἱ πλείους, οἱ δὲ αὐτὴν εἶναι τὰς 350 αἰσθήσεις, καθάπερ διά τινων ὀπῶν τῶν αἰσθητηρίων προκύπτουσαν, ἧς στάσεως ἦρξε Στράτων τε ὁ φυσικὸς καὶ Αἰνησίδημος. οὐκ ἄρα κριτήριόν ἐστιν ἡ διάνοια. 20
s159Fr. 62. Kaynak: Plutarkhos, Hayvanların Zekâsı Üzerine 3, 960e–961a. His, her birine ikisinin de bilgisini aynı şekilde sağlar. Ama hissi izleyen şeyleri, yani yararlı olanı edinip aramayı, zararlı ve acı vereni savıp ondan kaçmayı, akıl yürütmesi, yargılaması, hatırlaması ve dikkat etmesi tabiatında olmayan varlıklar hiçbir şekilde yapamaz. Beklentiyi, hatırayı, niyeti, hazırlığı, ummayı, korkmayı, arzulamayı, sıkılmayı bütünüyle kaldırırsan, gözlerinin de kulaklarının da onlara hiçbir yararı kalmaz. Hissi ve tasavvuru kullanacak bir şey yoksa, bunları savacak olan bulunmadığından, onlardan kurtulmak zahmet, üzüntü ve acı çekmekten daha iyidir.
Üstelik tabiatçı Straton'un, düşünmeden hissin de hiç mümkün olmadığını gösteren bir açıklaması vardır. Çoğu kez gözümüzün üzerinden geçtiğimiz yazılar, kulağımıza çarpan sözler, aklımız başka yerdeyken farkına varılmadan kaçıp gider. Sonra akıl geri döner, kaçırdığı her şeyin peşinden koşup toplar. Bu yüzden "Nous görür, nous duyar, gerisi sağır ve kördür" denmiştir: Gözlerdeki ve kulaklardaki etkilenme, düşünen olmadıkça his meydana getirmez.
τὴν μὲν οὖν γνῶσιν ἀμφοῖν ὁμοίως ἡ αἴσθησις ἑκάστῳ παρέχει: τὰς δ᾽ ἑπομένας τῇ αἰσθήσει τῶν μὲν ὠφελίμων λήψεις καὶ διώξεις, διακρούσεις δὲ καὶ φυγὰς τῶν ὀλεθρίων καὶ λυπηρῶν οὐδεμία μηχανὴ «παρεῖναι» τοῖς μὴ λογίζεσθαί τι καὶ κρίνειν καὶ μνημονεύειν καὶ προσέχειν - πεφυκόσιν: ἀλλ᾽ ὧν ἂν ἀφέλῃς παντάπασι προσδοκίαν μνήμην πρόθεσιν παρασκευὴν τὸ ἐλπίζειν τὸ δεδοικέναι τὸ ἐπιθυμεῖν τὸ ἀσχάλλειν, οὔτ᾽ ὀμμάτων ὄφελος οὐδὲν αὐτοῖς παρόντων οὔτ᾽ ὥτων: αἰσθήσεώς τε πάσης καὶ φαντασίας τὸ χρώμενον οὐκ ἐχούσης ἀπηλλάχθαι βέλτιον ἢ πονεῖν καὶ v λυπεῖσθαι καὶ ἀλγεῖν, ᾧ διακρούσεται ταῦτα μὴ παρόντος. καίτοι Στράτωνός γε τοῦ φυσικοῦ λόγος ἐστὶν ἀποδεικνύων ὡς οὐδ᾽ αἰσθάνεσθαι τὸ παράπαν ἄνευ τοῦ νοεῖν ὑπάρχει: καὶ γὰρ γράμματα πολλάκις ἐπιπορευομένους τῇ ὄψει καὶ λόγοι προσπίπτοντες τῇ ἀκοῇ "- διαλανθάνουσιν ἡμᾶς καὶ διαφεύγουσι πρὸς ἑτέροις τὸν νοῦν ἔχοντας: εἶτ᾽ αὖθις ἐπανῆλθε καὶ μεταθεῖ καὶ διώκει τῶν προϊεμένων ἕκαστον ἀναλεγόμενος: ἡ καὶ λέλεκται νοῦς ὁρῇ καὶ νοῦς ἀκούει, τἄλλα κωφὰ καὶ τυφλά, ὡς τοῦ περὶ τὰ ὄμματα καὶ ὦτα πάθους, ἂν μὴ παρῇ τὸ » φρονοῦν, αἴσθησιν οὐ ποιοῦντος.
s161aFr. 63A. Kaynak: [Plutarkhos], Filozofların Görüşleri 4, 23, 904C. Straton, ruhun hâllerinin de hislerin de etkilenen yerlerde değil, yönetici kısımda meydana geldiğini söyler. Çünkü katlanma ondadır; korkunç ve acı verici şeylerde olduğu gibi.
Στράτων kai τὰ πάθη τῆς ψυχῆς kai τὰς αἰσθήσεις ἐν τῷ ἡγεμονικῷ οὐκ ἐν τοῖς πεπονθόσι τόποις συνίστασθαι. ἐν γὰρ ταύτῃ κεῖσθαι τὴν ὑπομονήν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν δεινῶν καὶ ἀλγεινῶν [καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀνὸρείων καὶ δειλῶν].
s161bFr. 63B. Kaynak: Plutarkhos(?), Arzu ve Keder Üzerine 4. Dogmatik ve kavrayıcı olduklarını söyleyen filozofların, başka bir konuda olmasa bile hâllerin apaçıklığı üzerinde anlaşmaları gerekirdi. Oysa aralarındaki tutarsızlık büyüktür. Kimi bunların hepsini toptan ruha yüklemiştir, tabiatçı Straton gibi. Ona göre yalnız arzular ve kederler, korkular, kıskançlıklar ve başkasının kötülüğüne sevinmeler değil, zahmetler, hazlar, acılar ve genel olarak her his ruhta meydana gelir, bu tür şeylerin hepsi ruha aittir. Ayağımızı çarptığımızda ayağımız, başımızı yardığımızda başımız, parmağımızı kestiğimizde parmağımız acımaz. Çünkü yönetici kısım dışında her şey hissizdir; darbe hızla ona iletilince o hisse acı deriz. Kulaklarımızın içinde çınlayan sesi, kaynaktan yönetici kısma kadarki aralığı hisse katarak dışarıda sandığımız gibi, yaranın acısını da hissin alındığı yerde değil, başladığı yerde sanırız, çünkü ruh etkilendiği yere çekilir. Bu yüzden bir yere çarptığımızda hemen kaşlarımızı çatarız, çünkü vurulan parça yönetici kısma hissi hızla iletir. Bazen soluğumuzu tutarız; o bölgeler bağlanmazsa ellerimizle sıkıca bastırırız, hâlin yayılmasına karşı koyar ve darbeyi hissiz yerlerde sıkıştırırız ki düşünen kısma bağlanıp acı olmasın. Straton bunları ve doğal olarak bunlara benzer pek çok şeyi söyler.
ἔδει μὲν τοὺς δογματικοὺς καὶ καταληπτικοὺς εἶναι φιλοσόφους φάσκοντας, εἰ μὴ περὶ ἄλλο τι, τήν γε τῶν παθῶν ἐνάργειαν ὁμολογεῖν ἀλλήλοις καὶ συμφέρεσθαι. πολὺς δ᾽ αὐτῶν ὁ παράλογός ἐστιν. οἱ μὲν γὰρ ἅπαντα συλλήβδην ταῦτα τῇ ψυχῇ φέροντες ἀνέθεσαν, ὥσπερ - Στράτων ὁ φυσικός, οὐ μόνον τὰς ἐπιθυμίας, ἀλλὰ καὶ τὰς λύπας, οὐδὲ τοὺς φόβους καὶ τοὺς φθόνους καὶ τὰς ἐπιχαιρεκακίας, ἀλλὰ καὶ πόνους καὶ ἡδονὰς καὶ ἀλγηδόνας καὶ ὅλως πᾶσαν αἴσθησιν ἐν τῇ ψυχῇ συνίστασθαι φάμενος, καὶ τῆς ψυχῆς τὰ τοιαῦτα πάντ᾽ v εἶναι, μὴ τὸν πόδα πονούντων ἡμῶν, ὅταν προσκρούσωμεν, μηδὲ τὴν κεφαλήν, ὅταν κατάξωμεν, ur«ó&» τὸν δάκτυλον, ὅταν ἐκτέμωμεν: ἀναίσθητα γὰρ τὰ λοιπὰ πλὴν τοῦ ἡγεμονικοῦ, πρὸς ὃ τῆς πληγῆς ὀξέως ἀναφερομένης τὴν αἴσθησιν ἀλγηδόνα καλοῦμεν. ὡς δὲ 5 τὴν φωνὴν τοῖς ὠσὶν αὐτοῖς ἐνηχοῦσαν ἔξω δοκοῦμεν εἶναι, τὸ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν διάστημα τῇ αἰσθήσει προσλογιζόμενοι, παραπλησίως τὸν ἐκ τοῦ Strato of Lampsacus τραύματος πόνον οὐχ ὅπου τὴν αἴσθησιν εἴληφεν, ἀλλ᾽ p54 ὅθεν ἔσχε τὴν ἀρχὴν εἶναι δοκοῦμεν, ἑλκομένης ἐπ᾽ ἐκεῖνο τῆς ψυχῆς ἀφ᾽ οὗ πέπονθε. διὸ καὶ προσκόψαντες αὐτίκα τὰς ὀφρῦς συνάγομεν, τῷ πληγέντι μορίῳ τοῦ ἡγεμονικοῦ τὴν αἴσθησιν ὀξέως ἀποδιδόντος, καὶ παρεγκάπτομεν ἔσθ᾽ ὅτε τὸ πνεῦμα, κἂν τὰ μέρη δεσμοῖς διαλαμβάνηται, *** χερσὶ σφόδρα πιέζομεν, «év»iováuevor πρὸς τὴν διάδοσιν τοῦ πάθους καὶ τὴν πληγὴν ἐν τοῖς ἀναισθήτοις θλίβοντες, ἵνα μὴ «τῷ» συνάψαι πρὸς τὸ φρονοῦν ἀλγηδὼν γένηται. ταῦτα μὲν οὖν ὁ Στράτων ἐπὶ πολλοῖς ὡς εἰκὸς τοιούτοις.
s163aFr. 64. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 1, 52, 3. Görme ve aynadaki görüntüler üzerine... Straton renklerin cisimlerden yayıldığını ve aradaki havayı kendileriyle birlikte renklendirdiğini söyler.
Περὶ ὁράσεως kai κατοπτρικῶν ἐμφάσεων. ... Στράτων χρώματά φησιν ἀπὸ τῶν σωμάτων φέρεσθαι συγχρῴζοντ᾽ αὐτοῖς τὸν μεταξὺ ἀέρα.
s165aFr. 65. Kaynak: Aleksandros, Duyum Üzerine Şerh 6, 446b2–27. Darbe ile duymanın aynı anda olmadığına kanıt olarak, konuşanlardan biraz uzakta duranların sesin gürültüsünü duyup söyleneni duymamasını gösterir. Çünkü harflerin ve onlardan oluşan sözlerin darbeyle havada aldığı biçimler arada değişir ve sesler, konuşanların biçimlendirdiği gibi kulağa ulaşmaz. Bu ister ilerlerken biçimlerinin değişmesinden, ister Straton'un dediği gibi darbenin gerilimi gevşediği için olsun (Straton farklı seslerin havanın şöyle ya da böyle biçimlenmesiyle değil, darbenin eşitsizliğiyle oluştuğunu söyler), iki durumda da hareketin olduğu gibi duyulmaması, geçtiği aralıkta havanın darbeyi art arda devralmasıyla olur.
σημεῖον δὲ παρατίθεται τοῦ μὴ ἅμα γίνεσθαί τε τὴν πληγὴν καὶ ἀκούεσθαι τὸ τοὺς τῶν λεγόντων πορρωτέρω ἀφεστῶτας ἀκούειν μὲν ψόφου τοῦ ἐκ τῆς φωνῆς, μὴ ἀκούειν δὲ τὸ ῥηθέν, διὰ τὸ ἐν τῷ μεταξὺ [τουτέστι] μετασχηματίζεσθαι [τὰ γράμματα] τὰ ἐκ τῶν γραμμάτων Kai τῶν ἐξ αὐτῶν συγκειμένων λόγων γινόμενα ἐν τῷ ἀέρι σχήματα ὑπὸ τῆς πληγῆς καὶ μὴ τοιούτους ἀφικνεῖσθαι τοὺς ψόφους πρὸς τὴν ἀκοήν, ὁποίους αὐτοὺς οἱ λέγοντες ἐσχημάτισαν. εἴτε δὴ τῷ τὸ σχῆμα ὑπαλλάττεσθαι αὐτῶν ἐν τῇ φορᾷ εἴτε τῷ ἐκλύεσθαι τὸν τόνον τῆς πληγῆς, ὡς — v Στράτων λέγει (οὐ γάρ φησιν ἐν τῷ σχηματίζεσθαί πως τὸν ἀέρα τοὺς διαφόρους ψόφους γίνεσθαι, ἀλλὰ τῇ τῆς πληγῆς ἀνισότητι), ἀλλ᾽ οὖν, ὁποτέρως ἂν γίνηται τὸ μὴ οὕτως ἀκούεσθαι, ὡς γίνεται ἡ φορά, [καὶ] τῷ ἐν τῷ μεταξὺ διαστήματι, δι᾽ οὗ φέρεται, [τῷ] διαδέχεσθαι τὴν πληγὴν 5 ἄλλον ἐξ ἄλλου ἀέρα τοῦτο γίνεται.
s165bFr. 66. Kaynak: [Plutarkhos], Filozofların Görüşleri 5, 24, 909EF (kuşkulu). Straton ve Stoacılar: Uyku, his pneumasının gevşemesiyle olur; yaşlılıkta olduğu gibi çözülmeyle değil, pneuma kaşlar arasındaki yönetici kısma doğru çekilerek. His pneumasının gevşemesi tam olunca da ölüm gerçekleşir.
Στράτων oi Στωικοὶ τὸν μὲν ὕπνον γίνεσθαι ἀνέσει τοῦ αἰσθητικοῦ πνεύματος οὐ κατ᾽ ἀναχαλασμόν, καθάπερ ἐπὶ τῆς γηςράνσεω»ς, φερομένου δ᾽ ὡς ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν μεσόφρυον: ὅταν δὲ παντελὴς γένηται ἡ ἄνεσις τοῦ αἰσθητικοῦ πνεύματος, τότε γεγενῆσθαι θάνατον.
s167[Fr. 67 (Tertullianus) yalnız Latincedir.]
Fr. 68. Kaynak: [Plutarkhos], Filozofların Görüşleri 5, 2, 904EF. Rüyalar nasıl oluşur?... Straton: Zihnin akıl dışı tabiatıyla oluşur. Zihin uykuda bir şekilde daha hissedici hâle gelir ve tam bu sebeple bilici kısmıyla harekete geçer.
ΠΠῶς ὄνειροι γίνονται. ... Στράτων ἀλόγῳ φύσει τῆς διανοίας ἐν τοῖς ὕπνοις αἰσθητικωτέρας μέν πως γινομένης, παρ᾽ αὐτὸ δὲ τοῦτο τῷ γνωστικῷ κινουμένης.
s169a[Fr. 69 (Tertullianus) yalnız Latincedir.]
Fr. 70. Kaynak: [Plutarkhos], Filozofların Görüşleri 5, 4, 905B. Tohum cisim midir? Leukippos ve Zenon: Cisimdir, çünkü ruhtan kopmuş bir parçadır. Pythagoras, Platon ve Aristoteles: Tohumun kuvveti, hareket ettiren nous gibi cisimsizdir, dışarı akan maddesi ise cismanidir. Straton ve Demokritos: Kuvvet de cisimdir, çünkü pneuma tabiatındadır.
ὃ. Εἰ σῶμα τὸ σπέρμα. Λεύκιππος καὶ Ζήνων σῶμα: ψυχῆς γὰρ εἶναι ἀπόσπασμα. Πυθαγόρας Πλάτων ᾿Αριστοτέλης ἀσώματον μὲν εἶναι τὴν δύναμιν τοῦ σπέρματος ὥσπερ νοῦν τὸν κινοῦντα, - σωματικὴν δὲ τὴν ὕλην τὴν προχεομένην. Στράτων καὶ Δημόκριτος καὶ τὴν δύναμιν σῶμα’ πνευματικὴ γάρ.
s169bFr. 71. Kaynak: Galenos, Tohum Üzerine 2, 5, 12–15. Canlılar kiminin daha tüysüz, kiminin daha kıllı, kiminin yumuşak tüylü ve geniş kalçalı, kiminin geniş göğüslü olmasıyla ve başka pek çok farkla da ayrılır. Dolayısıyla tabiatçı Straton'un, erkek canlının erkek tohumunun, dişinin dişi tohumunun baskın gelmesiyle oluştuğunu kabul etmesi yersiz görünmez. O, bunların üreme organları gibi toplardamarlar ve atardamarlarla da farklı olduğunu sanıyor; titiz anatomiden habersiz olduğu için. Çünkü bütün bedende, erkek ve dişi hayvanların bütün atardamar ve toplardamarlarında yalnız sayı değil, biçim ve konum da aynıdır. Bu konuda çok yanılmıştır. Ama erkek canlının erkek tohumu baskın gelince, dişinin dişi tohumu baskın gelince oluştuğunu düşünmek yeterince inandırıcıdır; yalnız buna karşı, dişilerin çoğu kez babaya çok benzemesi, erkeklerin de azımsanmayacak kadarının anneye benzemesi vardır.
διαλλάττει δὲ καὶ τῷ τὰ μὲν εἶναι ψιλότερα, τὰ δὲ λασιώτερα, καὶ τὰ μὲν μαλακότριχα καὶ πλατυΐσχια, τὰ δὲ εὐρύστερνα, καὶ ἄλλαις πολλαῖς διαφοραῖς, ὥστ᾽ οὐκ ἂν ἄπο τρόπου δόξειεν ὁ φυσικὸς Στράτων ὑπειληφέναι τὸ μὲν ἄρρεν γίνεσθαι ζῶον ἐπικρατείᾳ γονῆς ἄρρενος, τὸ δὲ - θῆλυ θηλείας. οὗτος μέν γε καὶ φλεψὶ καὶ ἀρτηρίαις οἴεται διαφέρειν αὐτὰ, καθάπερ γε τοῖς γεννητικοῖς μορίοις, ἀπείρως ἔχων ἀνατομῆς ἀκριβοῦς: οὐ γὰρ ὁ ἀριθμὸς Strato of Lampsacus 158 μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ διάπλασις ἡ αὐτὴ καὶ ἡ θέσις ἁπάσαις ταῖς ἀρτηρίαις ἐστὶ καὶ ταῖς φλεψὶ καθ᾽ ὅλον τὸ σῶμα τῶν — 15 ἀρρένων τε καὶ θηλέων ζώων. ἀλλὰ ταύτῃ μὲν ἥμαρτε πάμπολυ: τὸ δ᾽ οἰηθῆναι τὸ μὲν ἄρρεν ζῶον, ὅταν ἐπικρατήσῃ τὸ τοῦ ἄρρενος σπέρμα, τὸ δὲ θῆλυ κατὰ τὴν τῆς θηλείας ἐπικράτησιν γίνεσθαι, πιθανὸν «μὲν» ἱκανῶς ἐστι, μάχεται δὲ αὐτῷ τὸ καὶ τὰ θήλεα πολλάκις ὁμοιότατα "5 γίνεσθαι τῷ πατρὶ καὶ τῶν ἀρρένων οὐκ ὀλίγα τῇ μητρί.
s173[Fr. 72 (Censorinus) yalnız Latincedir.]
Fr. 73A. Kaynak: [İamblikhos], Aritmetiğin Teolojisi 46–47. Peripatetik Straton, Karystoslu Diokles ve başka pek çok hekim, ikinci yedi günde sözü edilen zarda dış yüzeyden kan damlaları göründüğünü, üçüncüde bunların sıvıya kadar ulaştığını, dördüncüde sıvının pıhtılaştığını ve ortasında et ve kandan bir yığın bulunduğunu söyler. Bu tamamlanma, yirmi sekizin kusursuz tabiatından ya da içinde iki tek küpün toplamının bulunmasından ileri geliyor olsa gerektir. Beşinci yedi günde, en çok otuz beşinci günde, ortasında arı büyüklüğünde, ama belirgin bir cenin biçimlenir; baş, boyun, göğüs ve uzuvlar kaba hatlarıyla seçilir. Bunun yedi ayda doğabilir olduğunu söylerler. Dokuz ayda doğacaksa, dişiyse altıncı yedi günde, erkekse yedincide bu aşamaya gelir. Doğurganlığın en büyük sebebinin yedi olduğunu, yedi aylıkların bu sayede dokuz aylıklardan daha az yaşayabilir olmaması gösterir. İkisinin arasında kalan sekiz aylıklar ise tabii bir zorunlulukla ölür; Pythagorasçılar bunu aritmetik oranlar ve şekillerle, böyle bir hesapla ortaya koyuyordu.
Στράτων δὲ ὁ Περιπατητικὸς kai Διοκλῆς ὁ Καρύστιος kai πολλοὶ ἕτεροι τῶν ἰατρῶν ἐν μὲν τῇ δευτέρᾳ ἑβδομάδι ῥανίδας αἵματος ἐπιφαίνεσθαι τῷ λεχθέντι ὑμένι φασὶν ἐκ τῆς ἐξωτέρας ἐπιπολῆς, ἐν δὲ τῇ τρίτῃ διϊκνεῖσθαι αὐτὰς μέχρι τῶν ὑγρῶν, ἐν δὲ τῇ δ΄ θρομβοῦσθαι τὸ ὑγρόν φασι - καὶ μέσον ὡς σαρκός τι καὶ αἵματος σύστρεμμα ἴσχειν, 47 δηλονότι τελεσιουργίας τυχὸν διὰ τὴν τοῦ κη΄ τελείαν φύσιν ἢ διὰ τὴν ἐν αὐτῷ τῶν δύο περιττῶν κύβων περαινούσης οὐσίας ὑπαρχόντων σύνθεσιν, ἐν δὲ τῇ ε΄ κατὰ τὴν λ΄ μάλιστα καὶ πέμπτην ἡμέραν διαπλάττεσθαι ἐν — μέσῳ αὐτοῦ μελίττης μὲν μεγέθει ἐοικὸς τὸ βρέφος, διατετρανωμένον δὲ ὅμως, ὥστε κεφαλὴν καὶ αὐχένα καὶ θώρακα καὶ κῶλα ὁλοσχερέστερον φαντάζεσθαι ἐν αὐτῷ: καὶ τοῦτό φασι ζ΄ μησὶ γόνιμον εἶναι, εἰ δ᾽ ἐννέα μέλλει p63 γενήσεσθαι, τῇ ς΄ πάσχει τοῦτο ἑβδομάδι, ἂν θῆλυ ἢ, ἂν " δὲ ἄρσεν, τῇ ζ΄. τῆς δὲ γονιμότητος αἰτίαν μάλιστα τὴν ἑβδομάδα ὑπάρχειν, δηλοῖ τὸ καὶ τὰ ἑπταμηνιαῖα δι᾽ αὐτὴν ζώσιμα οὐκ ἔλαττον τῶν ἐννεαμηνιαίων γίνεσθαι. διαφθείρεσθαι δὲ ὑπὸ τῆς φυσικῆς ἀνάγκης τὰ ἀμφοῖν μέσα τεταγμένα ὀκταμηνιαῖα, ὃ διὰ τοιούτου τινὸς 5 ἐπιλογισμοῦ συνεβίβαζον οἱ Πυθαγορικοί, δι᾽ ἀριθμητικῶν λόγων καὶ διαγραμμάτων τὴν ἔφοδον ποιούμενοι...
s177a[Fr. 73B (Macrobius) yalnız Latincedir.]
Fr. 74. Kaynak: [Plutarkhos], Filozofların Görüşleri 5, 8, 905F–906A. Doğuştan sakatlar nasıl oluşur?... Straton: Fazlalık, eksilme, yer değiştirme ya da pneumayla şişme yoluyla.
ΠΠῶς τέρατα γίνεται. .. . Στράτων παρὰ πρόσθεσιν ἢ ἀφαίρεσιν ἢ μετάθεσιν ἢ πνευμάτωσιν.
s177bFr. 75. Kaynak: Galenos, Titreme Üzerine 6. Athenaios'u da övmüyorum. Asklepiades, Pontoslu Herakleides ve tabiatçı Straton hakkında bir şeyler söylüyor, ama başka kimseyi anmıyor; oysa ürperme konusunda yalnız bunların değil, çok daha fazla, en az onlar kadar saygın ve inandırıcı başka görüşleri de söyleyebilirdi.
Physiologica Galenus, De tremore 6 (t.7 p.615.16-616.4 Kühn 1824) 75 οὐδὲ yàp ᾿Αθήναιον ἐπαινῶ περὶ μὲν ᾿Ασκληπιάδου καὶ Ρ.616 ἩΗρακλείδου τοῦ Ποντικοῦ καὶ Στράτωνος τοῦ φυσικοῦ λέγοντάτι, τῶν δ᾽ ἄλλων οὐδενὸς μνημονεύοντα, καί τοί γε οὐ τὰς τούτων δόξας μόνον περὶ ῥίγους, ἀλλ᾽ ἑτέρας πολὺ πλείους οὐδὲν ἧττον ἐνδόξους τε καὶ πιθανὰς εἶχεν εἰπεῖν. "
s179aRuhun Ölümsüzlüğü: Phaidon'a İtirazlar
Fr. 76. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 69e6–72e2, ikinci nüsha 63. Straton'un zıtlardan gelen ilk kanıta itirazları:
- Var olanlardan yok olmuşlar oluştuğu gibi yok olmuşlardan var olanlar oluşmuyorsa, bu tür bir yöntemi sağlam sayıp güvenmek nasıl mantıklı olur?
- Ölü bir parça, örneğin kesilen bir parmak ya da göz, dirilmiyorsa, bütünün de dirilmeyeceği açıktır.
- Birbirinden oluşan şeyler yalnız eidosça aynıdır, sayıca aynı değil.
- Besinden et oluşur, ama etten besin oluşmaz; bronzdan pas, odundan kömür oluşur, ama tersi olmaz.
- Gençlerden yaşlılar oluşur, ama tersi olmaz.
- Zıtlar, dayanak korunuyorsa birbirinden oluşabilir, yok olmuşsa oluşamaz.
- Oluş, yalnız eidosça hep sürse bile, sanat ürünlerinde olduğu gibi sona ermez.s179a
᾿Απορίαι Στράτωνος πρὸς τὸν πρῶτον λόγον τὸν ἀπὸ τῶν ἐναντίων. a' Εἰ μὴ ἐκ τῶν ἐφθαρμένων τὰ ὄντα, ὡς ἐκ τῶν ὄντων τὰ ἐφθαρμένα, πῶς ἔχει λόγον πιστεύειν ὡς ἐρρωμένῃ τῇ τοιαύτῃ ἐφόδῳ; 5 β΄ Εἰ μὴ μόριον τεθνηκὸς ἀναβιώσκεται, οἷον δάκτυλος ἢ ὀφθαλμὸς ἐκκοπείς, δῆλον ὡς οὐδὲ τὸ ὅλον. γ΄ Εἰ καὶ τὰ ἐξ ἀλλήλων γιγνόμενα κατ᾽ εἶδος μόνον τὰ αὐτά, οὐ κατὰ ἀριθμόν. δ΄ Εἰἐκ μὲν τροφῆς σάρκες, οὐ μὴν τροφὴ ἐκ σαρκῶν, καὶ ἰὸς — ἐκ χαλκοῦ καὶ ἀπὸ ξύλων ἄνθρακες, οὐ μὴν ἀνάπαλιν. ε΄ Εἰ ἐκ νέων γέροντες, οὐ μὴν ἀνάπαλιν. ς΄ Εἰ σῳζομένου τοῦ ὑποκειμένου δύναται ἐξ ἀλλήλων γίγνεσθαι τὰ ἐναντία, οὐ μὴν ἐφθαρμένου. ζ΄ Εἰ μὴ ἀπολείπει ἡ γένεσις, κἂν μόνον κατ᾽ εἶδος ἀεὶ s γίγνηται, ὡς ἔχει καὶ τὰ τεχνητά.
Fr. 77A. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 72e3–77a5, birinci nüsha 294. Straton şu güçlüğü ileri sürüyordu: Anımsama varsa, neden ispat olmadan bilgi sahibi olmuyoruz, neden hiç kimse çalışmadan kavalcı ya da kitharacı olamıyor?
ὅτι Στράτων ἠπόρει, εἰ ἔστιν ἀνάμνησις, πῶς ἄνευ Strato of Lampsacus ἀποδείξεων οὐ γιγνόμεθα ἐπιστήμονες, πῶς δὲ οὐδεὶς αὐλητὴς ἢ κιθαριστὴς γέγονεν ἄνευ μελέτης.
s181aFr. 77B. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 72e3–77a5, ikinci nüsha 25. Straton'un sorduğu gibi, neden kimse ispat olmadan anımsamaz? Ruhu ikna eden ispatın zorunluluğudur, anımsama değil.
διὰ τί μὴ ἀναμιμνήσκεταί τις ἄνευ ἀποδείξεως, ὡς ἀπορεῖ Στράτων; ἡ γοῦν ἀποδεικτικὴ ἀνάγκη πείθει τὴν ψυχήν, ἀλλ᾽ οὐχ ἡ ἀνάμνησις.
s181bFr. 78. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 72e3–77a5, ikinci nüsha 65. Straton'un anımsamadan gelen kanıta itirazları: Ruhlar bilgilere ya zamandan önce sahiptir, o zaman hep bilirler, çünkü zamana ihtiyaç duymazlar ve zamandan etkilenmezler; ya da zamandan sonra edinirler, o zaman anımsama olmadan bilirler, çünkü ilk kez öğreniyorlardır.
Yoksa o zaman da bedenden önce içlerinde bulunan bilgiyi mi anımsarlar? Çünkü yaratıcıları onları tam yapmıştır, dolayısıyla bilgili yapmıştır. Ama buraya gelince öğrenmeye, yani anımsamaya ihtiyaç duyarlar.
Üstelik Straton bu ayrımda, hep var olan bir zamanı gözden kaçırıyor. Çünkü zamandan önce olan ile bir zaman olan arasında, zamanda hep olan vardır.
Peki, anımsama neden kolay değildir? Bazılarında anımsama kolaydır, çoğunda ise alıştırma gerekir.
᾿Απορίαι Στράτωνος πρὸς τὸν ἀπὸ τῶν ἀναμνήσεων λόγον: Ἢ πρὸ χρόνου ἔχουσι τὰς ἐπιστήμας, οὕτω δὲ ἀεὶ ἐπιστήμονές εἰσιν ἅτε μηδὲν χρόνου προσδεόμεναι μηδὲ πάσχουσαί τι ὑπ᾽ αὐτοῦ: ἢ ἀπὸ χρόνου, καὶ τότε ἐπίστανται ἄνευ τῆς ἀναμνήσεως ἅτε πρῶτον μανθάνουσαι. --- ἢ καὶ - τότε τῆς πρὸ σώματος ἐνούσης ἐπιστήμης ἀναμιμvjokovra- ὁ γὰρ ποιητὴς αὐτῶν τελείας δή που πεποίηκεν, ἐπιστήμονας ἄρα: ἀλλὰ μὴν ἐλθοῦσαι ἐνταῦθα μαθήσεως δέονται, ἀναμνήσεως ἄρα. ἔτι δὲ πρὸς τούτοις ὁ Στράτων ἐν τῇ διαιρέσει νυ ἐκκλέπτει τὸν ἀεί τινα χρόνον: μεταξὺ γὰρ τοῦ τε πρὸ χρόνου ὄντος καὶ τοῦ ποτὲ ὄντος ἐστὶ τὸ ἀεὶ ὃν ἐν χρόνῳ. Διὰ τί οὖν οὐ πρόχειρος ἡ ἀνάμνησις; Ἢ τισὶ μὲν ἡ ἀνάμνησις καὶ πρόχειρος, τοῖς δὲ πολλοῖς χρεία γυμνασίας.
s183aFr. 79. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 93a11–b6, birinci nüsha 388. Bir armoni başka bir armoniden daha tiz ve daha pes olduğu gibi, der Straton, bir ruh da başka bir ruhtan daha keskin ve daha ağır olur.
ὅτι ὡς ἁρμονία ἁρμονίας ὀξυτέρα καὶ βαρυτέρα, οὕτω καὶ ψυχὴ ψυχῆς, φησὶν ὁ Στράτων, ὀξυτέρα καὶ νωθεστέρα.
s183bFr. 80. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 102a10–107a1, birinci nüsha 431–443. Straton'un kanıta on üç itirazı:
- Belki her canlı da bu anlamda ölümsüzdür, çünkü ölümü kabul etmez: Ölmüş bir canlı ya da ölmüş bir ruh olmayacaktır.
- Bu anlamda bileşik de hiç çözülmeyecektir, çünkü zıddını kabul etmez: Bileşik olarak kalıp çözülmüş olmayacaktır.
- Olumsuzlama birçok anlama geliyorsa, ruh sönmeyen hayat ya da sönmeyen hayata sahip olan olarak değil, yalnız iki zıttan birini kabul eden ve onunla var olan ya da olmayan olarak ölümsüz olabilir.
- Belki akılsız hayvanların ruhları da hayat getirdikleri ve getirilenin zıddını kabul etmedikleri için bu anlamda ölümsüzdür.
- Belki bitkilerin ruhları da böyledir, çünkü onlar da bedenlere hayat verir.
- Belki her tabiat da böyledir: Tabiata uygun olanı sağlayan, tabiata aykırı olanı nasıl kabul etsin? Bunu kabul etmeyen de asla yok olmaz.
- Belki her oluş yok olmazdır, çünkü o da zıddını kabul etmez: Oluşan bir şey yok olmuş olmayacaktır.
- Belki ölümü kabul etmeyen, bu anlamda ölümsüz olanın yok edilemez de olduğu acele kabul edilmiştir. Bu anlamda taş da ölümsüzdür, ama yok edilemez değildir.
- Getirilenin zıddını kabul etmemesi için ruhun hayat getirdiği nereden belli? Bazen kendisi getirilendir.
- Belki canlıdır ve hayatı dışarıdan almıştır; öyle ki bir gün onu yitirebilir.
- Belki getirilen hayatın zıddı olan ölümü kabul etmez, ama getiren hayata karşıt olan başka bir ölümü kabul eder.
- Belki ateş var olduğu sürece soğumaz olduğu gibi ruh da var olduğu sürece ölümsüzdür, çünkü var olduğu sürece hayat getirir.
- Belki ötekilerin hepsini aşsak bile, ruhun sonlu olduğunu ve sonlu bir kuvveti bulunduğunu çürütemeyiz. Hayat getiren, ousiaca ayrı ve getirilen hayatın zıddı olan ölümü kabul etmeyen bir şey olsun; yine de kendi başına bir zaman yorulacak, dışarıdan hiçbir şey gelmeden kendi kendine sönüp yok olacaktır.s183b
᾿Απορίαι Στράτωνος «ι»γ΄ πρὸς τὸν λόγον: ροη΄. Μήποτε καὶ πᾶν ζῷον οὕτω γε ἀθάνατον: θανάτου γὰρ ἄδεκτον: οὐ γὰρ ἔσται ζῷον τεθνηκὸς οὐδὲ ψυχὴ τεθνηκυῖα. ροθ΄. Οὕτως οὐδὲ τὸ σύνθετόν ποτε διαλυθήσεται: - ἄδεκτον γάρ ἐστι τοῦ ἐναντίου: οὐ γὰρ ἔσται ποτὲ διαλυθὲν μένον γε σύνθετον. ρπ΄. Εἰ πολλαχῶς ἡ ἀπόφασις, ἀθάνατος ἡ ψυχὴ ἂν εἴη οὐχ ὡς ζωὴ ἄσβεστος ἢ ζωὴν ἄσβεστον ἔχουσα, ἀλλ᾽ ὡς Strato of Lampsacus μόνον ἑνὸς δεκτικὴ τῶν ἐναντίων καὶ μετὰ τούτου οὖσα ἢ μὴ οὖσα. ρπα΄. Μήποτε καὶ αἱ τῶν ἀλόγων ψυχαὶ οὕτως ἀθάνατοι, ὡς ἐπιφέρουσαι ζωὴν καὶ ἄδεκτοι τοῦ ἐναντίου τῷ ἐπιφερομένῳ. ρπβ΄. Μήποτε οὕτω καὶ αἱ τῶν φυτῶν: ζωοποιοὶ γὰρ καὶ αὗται τῶν σωμάτων. ρπγ΄. Μήποτε οὕτω καὶ ἡ φύσις ἑκάστη: τὸ γὰρ κατὰ φύσιν παρέχουσα πῶς ἂν δέξαιτό γε τὸ παρὰ φύσιν; ἄδεκτος δὲ οὖσα τούτου οὐκ ἄν ποτε φθαρείη. ρπδ΄. Μήποτε πᾶσα γένεσις ἄφθαρτος: ἄδεκτος γὰρ καὶ αὐτὴ τοῦ ἐναντίου: οὐ γὰρ ἔσται τι γιγνόμενον ἐφθαρμένον. ρπε΄. Μήποτε προχείρως εἴληπται ὡς, εἰ ἄδεκτος θανάτου καὶ ταύτῃ ἀθάνατος, ὅτι καὶ ἀνώλεθρος: ἀθάνατος γὰρ καὶ ὁ λίθος οὕτω γε, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνώλεθρος. ρπς΄. Πόθεν ὅτι συνεπιφέρει ζωήν, ἵνα καὶ ἄδεκτος ἡ τοῦ ἐναντίου τῷ ἐπιφερομένῳ; ἐνίοτε γὰρ ἐπιφερομένη ἐστίν. ρπζ΄. Μήποτε ζῶν ἐστι καὶ ἐπείσακτον ἔχει τὴν ζωήν, ὥστε ποτὲ καὶ ἀποβάλλειν αὐτήν. ρπη΄. Μήποτε τὸν μὲν ἐναντίον θάνατον τῇ ἐπιφερομένῃ ζωῇ οὐ δέχεται, ἄλλον δὲ τὸν τῇ ἐπιφερούσῃ. Strato of Lampsacus ρπθ΄. Μήποτε ὡς τὸ πῦρ, ἔστ᾽ àv f], ἄψυκτον, οὕτω kai ἡ ψυχή, ἔστ᾽ ἂν ἡ, ἀθάνατος: καὶ γὰρ ἐπιφέρει ζωὴν ἔστ᾽ ἂν ῇ. 35 po. Μήποτε, κἂν πάντα τὰ ἄλλα διαφύγωμεν, τὸ πεπερασμένην εἶναι καὶ δύναμιν ἔχειν πεπερασμένην οὐκ ἂν ἐλέγξαιμεν. ἔστω γὰρ καὶ ἐπιφέρουσα ζωὴν καὶ χωριστὴ κατ᾽ οὐσίαν καὶ μὴ δεχομένη τὸν ἐναντίον τῇ ἐπιφερομένῃ ζωῇ θάνατον: καθ᾽ ἑαυτὴν δὲ οὖσα καμεῖταί ποτε καὶ Ὁ φθαρήσεται σβεσθεῖσα ἐφ᾽ ἑαυτῆς, οὐδενὸς ἔξωθεν ἐπιόντος.
Fr. 81. Kaynak: Damaskios(?), Phaidon Şerhi 102a10–107a1, ikinci nüsha 78. Ama bu anlamda, der Straton, dayanaktaki hayat da zıddını kabul etmez: Kalıp sonra ölümü kabul etmez, tıpkı soğukluğun sıcaklığı kabul etmemesi gibi. Öyleyse dayanaktaki hayat, soğukluğun sıcaklık almaması gibi ölümsüzdür; oysa yok olur. Sonra, der, yok oluş ölümü kabul etmek değildir, yoksa hiçbir canlı böyle yok olmazdı: Canlı ölümü kabul edip kalmaz, hayatı yitirerek ölür; ölüm hayatın yitirilmesidir.
Straton böyle der. Ama hayatı ikili varsaymak ve sözü, dayanağın ölmesiyle değil, ayrı olduğu için ayrılan getiren hayat üzerine söylemek gerekirdi. Çünkü bu hayat dayanağın hâli değildi, onunla birleşen ve onda hâl olarak hayatı doğuran ousiaydı; tıpkı aydınlanan şeyde ışığın kendisinin değil, ona katılmanın bulunması gibi.
Buna ek olarak Proklos der ki ruh için yok olmak ölmektir. Ölmek ise, Straton'un da dediği gibi, dayanağın hayatını yitirmesidir. Ama ruh yitirilmez, ayrı bir hayat olarak ayrılır; demek ki ölmez, öyleyse ölümsüzdür.
Proklos böyle der. Ama belki biri diyebilir ki ruh yitirme yoluyla olan bu ölümü ölmez, ama kendi başına kalıp ayrıldıktan sonra, istersen bir süre de kalıp sonra söner; tıpkı dayanaktaki hayatın da sönmesi gibi. Bu, dayanağın uğradığı hâlden başka bir şeydir. Dolayısıyla gösterilenlerden hareketle şunu savunmak daha iyidir: Ölüm hayatın sönmesidir ve bu ölümün ait olduğu bedenden ayrı olan ruh bunu kabul etmez. Ayrılma anlamındaki ölümü kabul eder, ama getirilen hayatın zıddını değil. Çünkü daha aşağı olanın tabiatça uğradığı bu hâle uğramaz; yoksa getirilen hayat getiren hayata benzer olur ve zıtlardan biri olan ölüm iki hayata karşıt olurdu ki bu saçmadır.
Ama sonlu bir kuvvete sahip olduğu için ruhun kendi başına yok olabileceği korkusundan doğan güçlük henüz çözülmüş değildir.
ἀλλ᾽ οὕτω ye, φησὶν ὁ Στράτων, οὐδὲ ἡ £v ὑποκειμένῳ ζωὴ τοῦ ἐναντίου δεκτική: οὐ γὰρ μένει, εἶτα δέχεται τὸν θάνατον, οὐδὲ γὰρ ἡ ψυχρότης τὴν θερμότητα: ἀθάνατος ἄρα ἡ ἐν ὑποκειμένῳ ζωή, ὥσπερ ἄθερμος ἡ ψυχρότης, καὶ μὴν ἀπόλλυται. 5 ἔπειτα, φησίν, οὐκ ἔστιν ἡ φθορὰ θανάτου παραδοχή, οὐδὲν γὰρ ζῷον οὕτω φθαρήσεται: οὐ γὰρ μένει ζῷον δεδεγμένον θάνατον, ἀλλὰ ἀποβαλὸν τὴν ζωὴν τέθνηκεν: ἀποβολὴ γὰρ ζωῆς ὁ θάνατος. ταῦτα μὲν ὁ Στράτων: ἐχρῆν δὲ διττὴν ὑποθέσθαι τὴν υ ζωήν, καὶ περὶ τῆς ἐπιφερούσης εἶναι τὸν λόγον, ἥτις οὐ τῷ τεθνάναι τὸ ὑποκείμενον χωρίζεται, ἀλλὰ τῷ χωριστὴ Strato of Lampsacus εἶναι. οὐ yàp πάθος ἦν τοῦ ὑποκειμένου, ἀλλ᾽ οὐσία συγκριθεῖσα αὐτῷ καὶ τὴν ὡς πάθος ζωὴν ἐν αὐτῷ γεννήσασα, ὥσπερ ἐν τῷ φωτιζομένῳ οὐκ αὐτὸ τὸ φῶς, 5 ἀλλ᾽ ἡ ἀπ᾽ αὐτοῦ μέθεξις. πρὸς τούτοις φησὶν ὁ Πρόκλος ὅτι τὸ ἀπόλλυσθαι τῇ ψυχῇ θανατοῦσθαί ἐστιν, τὸ δὲ θανατοῦσθαι φαίνεται ὄν, p.333 ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Στράτων φησίν, τὸ παθεῖν ἀποβολὴν ζωῆς τὸ ὑποκείμενον: ἀλλὰ μὴν ἡ ψυχὴ οὐκ ἀποβάλλεται, ἀλλὰ 5 χωρίζεται, οἷα χωριστὴ οὖσα ζωή: οὐκ ἄρα ἀποθνήσκει: ἀθάνατος ἄρα. Ταῦτα μὲν ὁ Πρόκλος. ἀλλὰ μήποτε φαίη τις ὅτι τοῦτον μὲν τὸν κατὰ ἀποβολὴν οὐκ ἀποθνήσκει θάνατον, καθ᾽ ἑαυτὴν δὲ γενομένη καὶ χωρισθεῖσα, εἰ δὲ βούλει καὶ 5 ἐπιδιαμείνασα, ὕστερον ἀποσβέννυται, ὥσπερ καὶ αὐτὴ ἡ ἐν ὑποκειμένῳ ζωὴ σβέσιν πάσχει, ἄλλο τι τοῦτο παρ᾽ ὃ πάθος τὸ ὑποκείμενον πάσχει. βέλτιον οὖν ἐκ τῶν δεδειγμένων ἐπιχειρῆσαι θάνατον μὲν εἶναι τὴν σβέσιν τῆς ζωῆς, ἧς οὐκ εἶναι δεκτικὴν τὴν ψυχὴν χωριστὴν οὖσαν » σώματος οὗ ἐστιν οὗτος ὁ θάνατος: ἐπεὶ τοῦ γε κατὰ διάκρισιν δεκτική ἐστιν, οὐ μὴν τοῦ ἐναντίου τῇ ἐπιφερομένῃ ζωῇ. οὐδὲ γὰρ πάσχει τοῦτο τὸ πάθος ὃ τὸ ὑποδεέστερον πέφυκε πάσχειν, ἐπεὶ οὕτω γε ὁμοία ἔσται ἡ ἐπιφερομένη ζωὴ τῇ ἐπιφερούσῃ, καὶ τὸ ἕν τῶν ἐναντίων, ὁ 5 θάνατος, δύο ζωαῖς ἀντικείσεται, ὅπερ ἄτοπον. ᾿Αλλ᾽ οὔπω ἡ ἀπορία λέλυται τοῦ δέος εἶναι μήποτε πεπερασμένην ἔχουσα δύναμιν καθ᾽ αὑτὴν ἀπόλλυται.
s191Ahlak ve Siyaset
Fr. 82. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 59–60; Clemens, Stromata 1, 14, 61, 1 ve 1, 16, 77, 1. Ahlak, siyaset ve tarih alanındaki eserlerin adları: Krallık Üzerine (üç kitap); Adalet Üzerine (üç kitap); İyi Üzerine (üç kitap); Hayat Tarzları Üzerine; Saadet Üzerine; Krallara Yaraşan Felsefe Üzerine; Cesaret Üzerine; Haz Üzerine; Adaletsiz İnsan Üzerine; Buluşlara Dair Çürütmeler (iki kitap).
Περὶ βασιλείας τρία; Περὶ δικαιοσύνης τρία; Περὶ τἀγαθοῦ γ΄; Περὶ βίων; Περὶ εὐδαιμονίας; Περὶ βασιλείας φιλοσοφίας; Περὶ ἀνὸρείας; Περὶ ἡδονῆς; Ilepi ἀδίκου; Εὑρημάτων ἔλεγχοι δύο
s193Fr. 83. Kaynak: Stobaios, Seçmeler 2, 7, 4a. İyi, kendisinden fayda doğan şeydir; akıl sahibi her şeyin asıl olarak yöneldiği şeydir; ya tabiata uygun olan ya da tabiata uygun olanı meydana getiren şeydir; tabiata uygun biçimde istek uyandıran, tabiata uygun durumdaki isteği harekete geçiren şeydir; bir varlığın, yalnızca bulunmasıyla iyi durumda olmasını sağlayan ya da böyle bir durumu meydana getiren şeydir; ya kendisi için seçilmeye değer olan ya da seçilmeye değer olanı meydana getiren şeydir; ya saadetin kendisi ya da saadete katkıda bulunan şeydir. Straton'a göre iyi ayrıca, fiile ulaşmamızı sağlayan kuvveti tamamlayan ve her varlığın ousiasını koruyan şeydir; tek tek şeylerden böyle bir kuvvete pay alanlar da bununla ayırt edilecektir. Daha başka birçok anlamda da söylenir.
ἀγαθόν ἐστιν ἀφ᾽ οὗ συμβαίνει τὸ ὠφελεῖσθαι: καὶ οὗ πάντ᾽ ἐφίεται τὰ λόγον ἔχοντα προηγουμένως: καὶ ὃ ἤτοι κατὰ φύσιν ἐστίν, ἢ ποιητικὸν τοῦ κατὰ φύσιν: καὶ τὸ ὀρεκτικὸν κατὰ φύσιν: καὶ τὸ κινητικὸν τῆς κατὰ φύσιν ἐχούσης ὀρέξεως, καὶ καθ᾽ ὃ ἕκαστον εὖ ἔχει ὅσον ἐπὶ τῇ ἐκείνου - παρουσίᾳ, ἢ ποιητικόν ἐστι τοῦ τοιούτου: καὶ ὃ ἤτοι δι᾽ αὑτό ἐστιν αἱρετόν, ἢ τοῦ αἱρετοῦ ποιητικόν: καὶ ὃ ἤτοι εὐδαιμονία ἐστίν, ἢ συμβαλλόμενον πρὸς εὐδαιμονίαν: καὶ καθάπερ Στράτων, τὸ τελειοῦν τὴν δύναμιν, δι᾿ ἣν τῆς ἐνεργείας τυγχάνομεν: καὶ τὸ σωστικὸν τῆς ἑκάστου υ οὐσίας, καθ᾽ ὃ κριθήσεται τῶν κατὰ μέρος τὰ μετέχοντα τῆς τοιαύτης δυνάμεως: καὶ πολλαχῶς ἄλλως.
s195aFr. 85. Kaynak: Clemens, Stromata 1, 16, 77, 1. Mitileneli Skamon, Eresoslu Theophrastos, Mantineialı Kydippos, ayrıca Antiphanes, Aristodemos ve Aristoteles, bunların yanında Philostephanos, hatta Peripatetik Straton da Buluşlar Üzerine adlı eserlerinde bunları anlatmıştır. Ben de, Yunanların uğraşlarında kendilerinden yararlandığı barbarların buluşçu ve hayata faydalı tabiatını göstermek için onlardan birkaç şey aktardım.
Σκάμων μὲν οὖν ὁ Μιτυληναῖος καὶ Θεόφραστος ὁ ᾿Ερέσιος Κύδιππός τε ὁ Μαντινεύς, ἔτι τε ᾿Αντιφάνης καὶ ᾿Αριστόδημος καὶ ᾿Αριστοτέλης, πρὸς τούτοις δὲ Φιλοστέφανος, ἀλλὰ καὶ Στράτων ὁ Περιπατητικὸς ἐν τοῖς Περὶ εὑρημάτων ταῦτα ἱστόρησαν. παρεθέμην δὲ αὐτῶν - ὀλίγα εἰς σύστασιν τῆς παρὰ βαρβάροις εὑρετικῆς καὶ βιωφελοῦς φύσεως, παρ᾽ ὧν Ἕλληνες τὰ ἐπιτηδεύματα ὠφέληνται.
s195bFr. 86. Kaynak: Clemens, Stromata 1, 14, 61, 1. Öte yandan "Hiçbir şeyin aşırısı olmasın" sözünü Lakedaimonlu Khilon'a atfederler. Straton ise Buluşlar Üzerine adlı eserinde bu özdeyişi Tegealı Sodamos'a bağlar, Didymos da Solon'a; "Ölçü en iyisidir" sözünü de Kleobulos'a mal ettiği gibi.
πάλιν αὖ Χίλωνι τῷ Λακεδαιμονίῳ ἀναφέρουσι τὸ “μηδὲν ἄγαν". Στράτων δὲ ἐν τῷ περὶ εὑρημάτων Σωδάμῳ τῷ Teyeátr προσάπτει τὸ ἀπόφθεγμα, Δίδυμος δὲ Σόλωνι αὐτὸ ἀνατίθησιν, ὥσπερ ἀμέλει Κλεοβούλῳ τὸ “μέτρον ἄριστον: 5
s197aÇeşitli Eserler
Fr. 87. Kaynak: Diogenes Laertios 5, 59–60. Çeşitli eserlerin adları: Güçlüklerin Çözümleri; Şüpheli Notlar; "Straton'dan Arsinoe'ye selam" diye başlayan Mektuplar.
Λύσεις ἀπορουμένων; Ὑπομνήματα, à διστάζεται; 'EmoroAai ov ἡ ἀρχή: “Στράτων ᾿Αρσινόῃ εὖ πράττειν
s197bEk: Şüpheli Fragmanlar
Ek 1. Kaynak: Heidelberg ve Münih papirüsleri (CPF iii 213–214); Phaidon üzerine bir şerhten, Straton'a nispeti şüpheli. [Ruh şöyle mi daha iyi ve daha kötü olacak:] bir armoninin bir armonisi ya da bir armoninin armonisizliği olabilir mi? Nasıl olur? Çünkü bunlar saçma görünüyor. Sonra, bir ruh başka bir ruhtan daha iyi ve daha kötüdür, oysa bir armoni başka bir armoniden daha iyi ya da daha kötü değildir; demek ki ruh armoniden başka bir şeydir. Ayrıca, der, ne armoni ne de başka bir bileşim, kendisini oluşturan unsurların bulunduğu hâlden başka türlü bulunabilir.
[ápa ὧδε ψυχὴ βελτίων kai χείρων] [£o] rau ὅτι [οἷόν τε ἁρ]μονίαν ἁρμονίαν [£]xetv [ai] ἁρμονίαν «ἀν»αρμί[οσ]τίαν; r τί] ὁ vp[ó]rtoc; ταῦτᾳ γὰρ : δὴ ἄτοπα δοκεῖ. εἶτα ᾿ψυ]χὴ μὲν ψυχῆς βελτίωv κ]ᾳὶ χείρων ἐστίν, ἁρμοvía δὲ ἁρμρογίας καὶ βελτίων καὶ χείρω«ν» οὐκ ἐστίν, lo ὥσθ᾽ ἕτερογ ψυχὴ ápuoγ[ί[|ας. ἔπειτ[α] ὀυκ ἂν δήπου, φησὶν, οὐ [θ᾽] ἁρμονία οὔτ᾽ ἄλλῃ τίις] σύνθεσις ἄλλως περ [ἔχο]ι ἢ is [o ]c ἐκεῖνα ἔχει ἐξ [ὧν àv συγ[K£r]tat
s199aMünih papirüsünde kırık bir yer: … ölümsüz olan zorunlu olarak yok edilemezdir. Oysa hayatın ideası da, tanrı da ölümsüz ve yok edilemezdir. Öyleyse ruh da, madem ölümsüzdür, yok edilemez de olsa gerek. … ruh ölümsüzdür. Öyleyse …
PMon [3 ].Ae0pov et ΓΑ ἐστι τὸ ἀθάνατον ἐξ ἀcol.1 ᾿νάγκης] ἀνώλεθρον ἡ δέ που] τῆς ζωῆς ἰδέia. 6 τε θεὸς ἀθάνατα : (kai ἀνώΪλεθρά ἐστιγ ὥστε καὶ] ἡ ψυχή, ἐπειδὴ ᾿ ἀθάνατόν ἐστι, καὶ ἀ- ᾿νώλεθ]ρ[ο]ν ἂν εἴη. προ | ].óu ἡ ψυχὴ ἀθά- T | vatóv ἐστιν. ἀρα y[e | ἸΙρετί Isl
s199bEk 2. Kaynak: Soranos, Jinekoloji 4, 14, 4; Erasistratos'un öğrencisi Straton, şüpheli. Erasistratosçu Straton ise gümüş bir çömleğe ya da kalay kaplı tunç bir çömleğe hoş kokulu şeyler koyar: hintsümbülü, kasia, ayrıca köpekotu, pelin, Girit otu, zambak yağı, gül yağı, bal. Kapağı sıkıca kapatıp bir boru geçirir, borunun öbür ucunu kadının cinsel organına yerleştirir ve kapları az bir ateşte ısıtarak o bölgeleri buharlar.
Στράτων δὲ ὁ ᾿Ερασιστράτειος εἰς χύτραν ἀργυρᾶν ἢ χαλκῆν κασσιτέρῳ περικεχυμένην ἀρώματα βάλλει νάρδον, κασίαν, ἔτι δὲ πράσιον, ἀρτεμισίαν, δίκταμνον, σούσινον, ῥόδινον, μέλι, καὶ κρατήσας τὸ πωμάτιον αὐλίσκον περιτίθησιν, οὗ τὸ ἕτερον πέρας εἰς τὸ γυναικεῖον - ἁρμόζει αἰδοῖον, καὶ πυριᾷ τοὺς τόπους δι᾽ ὀλίγου πυρὸς ἀναθερμαίνων τὰ ἀγγεῖα.
s201aEk 3. Kaynak: Galenos, Nabız Farkları Üzerine 4, 17; şüpheli. Erasistratos'un çevresini de anmak belki yerinde olur; çünkü onlar da birbirleriyle en az başkaları kadar anlaşmazlığa düşmüştür. Şaşırtıcı olan da şudur: Çoğu, yalnız başka okullardan gelenlerle değil, aynı adamı üstat bilenlerle bile uzlaşamamıştır. Hatta bazıları iki üç tarif yazmıştır; Straton'un çevresinden Apollonios gibi. Bir tarifi şudur: Nabız, kalpten gönderilen pneuma dolarken atardamarda meydana gelen genişlemedir. İkincisi: Nabız, atardamarın, damarlarda bulunan orantılı kuvvetten ileri gelen genişlemesi ve daralmasıdır. Bir üçüncüsü: Nabız, atardamarı dokunan parmağa çarptıran genişlemedir.
ἄξιον οὖν ἴσως ἐστὶ kai τῶν περὶ τὸν "Epaoíotpatov μνημονεῦσαι, διενεχθέντων καὶ αὐτῶν πρὸς ἀλλήλους οὐχ ἧττον ἢ οἱ ἄλλοι. τὸ γάρ τοι θαυμάσιον τοῦτ᾽ ἔστιν, ὅτι μὴ μόνον ἀπὸ διαφερουσῶν αἱρέσεων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ἀφ᾽ ἑνὸς ἀνδρὸς ἀναγομένων οἱ πλεῖστοι διεφώνησαν, ἔνιοι s δὲ καὶ δύο καὶ τρεῖς ὅρους ἔγραψαν, ὥσπερ ᾿Απολλώνιος ὁ ἀπὸ Στράτωνος ἕνα μὲν τόνδε: σφυγμός ἐστι κατὰ τὴν ἐπιπλήρωσιν τοῦ ἀπὸ καρδίας πνεύματος ἐκπεμπομένου περὶ τὴν ἀρτηρίαν διάστασις γινομένη. δεύτερον δὲ τόνδε: σφυγμός ἐστιν ἡ ἀπὸ τῆς ἀρτηρίας διάστασις καὶ συστολὴ υο ἀπὸ τῆς ἐν αὐταῖς παρακειμένης καὶ ἀνάλογον δυνάμεως. τρίτον δ᾽ ἄλλον: σφυγμός ἐστι διάστασις, καθ᾽ ἣν πρὸς τὴν ἁφὴν ἡ ἀρτηρία προσπίπτει.
s201bEk 4A. Kaynak: Galenos, Roma'daki Erasistratosçulara Karşı Kan Alma Üzerine; şüpheli. Şimdi sorulan, genel olarak neyin daha iyi olduğu değil, Erasistratos'un bu tedaviye başvurup başvurmadığıdır. Roma'ya ilk geldiğimde Erasistratos'un öğrencilerinin hepsi bunu inkâr ediyordu; tanıdıklarımın en itibarlıları ise şimdi önceki görüşten pek az ayrılıyor. Ötekileri bırakıp Straton'u anayım: Erasistratos'un hep yanında bulunmuş, onun evinde yazılarını yazmış, bu yüzden adama kölelik ettiği bile söylenmiş olan bu kişi şöyle der: "Erasistratos'u başka hünerlerinin yanında, öncekilerin kan alarak iyileştirmeye çalıştıkları hastalıkları kan almadan tedavi ettiği için de övmek haktır." Üstelik Straton'un kendisi de yazılarından anlaşıldığına göre tedavilerini daima kan almadan yapmıştır. Her konuda Knidoslu Khrysippos'u izleyen Erasistratos'un, onun gibi kan almaktan vazgeçmeyi seçmesinde şaşılacak ne var? Aristogenes, Medios ve Khrysippos'un okulundan gelen bütün ötekiler de aynı şeyi yapmış görünüyor.
ζητεῖται δὲ νῦν οὐχ ἁπλῶς τί βέλτιον ἐστὶν, ἀλλ᾽ εἰ φαίνεται χρώμενος ᾿Ερασίστρατος τῷ βοηθήματι. τοῦτο δ᾽ οἱ μὲν ἔμπροσθεν, ἡνίχ᾽ ἧκον εἰς Ρώμην τὸ πρῶτον, ἅπαντες ἠρνοῦντο τῶν ᾿Ερασιστράτου μαθητῶν, οἱ δὲ δοκιμώτατοι ὧν αὐτὸς οἶδα, νῦν ὡς μικρῷ τινι παραλλάττουσιν αὐτῶν. - ἵνα yàp ἐάσας τοὺς ἄλλους Στράτωνος μνημονεύσω, διὰ παντὸς μὲν ᾿Ερασιστράτῳ συγγενομένου, γράψαντος δ᾽ ἐπὶ τῆς οἰκίας αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτο λεγομένου δεδουλευκέναι τἀνὸρὶ, τά t' ἄλλα, φησὶν ἐκεῖνος, ᾿Ερασίστρατον ἐπαινεῖἴσθαι δίκαιόν ἐστι καὶ ὅτι χωρὶς φλεβοτομίας ἐθε- v ράπευεν ἃ μετὰ τοῦ φλεβοτομεῖν οἱ πρόσθεν ἐπεχείρουν ἰᾶσθαι. καὶ μέντοι καὶ αὐτὸς ὁ Στράτων φαίνεται διὰ τῶν ἰδίων συγγραμμάτων ἀεὶ τὰς θεραπείας χωρὶς φλεβοτομίας ποιούμενος. καὶ τί θαυμαστὸν ᾿Ερασίστρατον ἕπεσθαι τὰ πάντα Χρυσίππῳ τῷ Κνιδίῳ προῃρημένον ἀποστῆναι τοῦ — 5 φλεβοτομεῖν ὥσπερ κἀκεῖνος; οὕτω δὲ καὶ ᾿Αριστογένης kai Μήδιος, οἵ τ᾽ ἄλλοι πάντες οἱ ἀπὸ τοῦ Χρυσίππου φαίνονται ποιοῦντες.
s203aEk 4B. Kaynak: Galenos, Erasistratos'a Karşı Kan Alma Üzerine; şüpheli. Çünkü bunların hiçbirinin görüşü bir başkasınınkini tutmaz; en korkuncu da, Erasistratos'un Knidoslu Khrysippos'un yanında birlikte okuduğu arkadaşlarıyla bile uyuşmamalarıdır. Oysa kan almama öğretisi ilk kez Khrysippos'tan çıkmıştır; ama Khrysippos'un görüşü konusunda onlar arasında bile hiçbir uzlaşma yoktur. Apoimantes ile Straton'un söyledikleri ise gülünçtür. Toplardamarı yarmanın da, atardamarı ayırt edip ayrı tutmanın da güç olduğunu, toplardamar yerine atardamar kesilirse kötü sonuç doğduğunu söylerler. Bir de korkudan ölenler olduğunu anlatırlar: Biri daha damar kesilmeden ölmüş, biri kesildikten sonra bir daha kendine gelememiş; birinin de kanı durdurulamamış.
δοκεῖ yàp αὐτῶν οὐδενὶ τὰ αὐτὰ, καὶ τὸ πάντων δεινότατον, ὅτι μηδ᾽ αὐτοῖς τοῖς συμφοιτηταῖς μὲν τοῦ ᾿Ερασιστράτου, μαθηταῖς δὲ Χρυσίππου τοῦ Κνιδίου, οὗπερ δὴ πρώτου τὸ δόγμα τοῦτ᾽ ἦν, μὴ χρῆσθαι φλεβοτομίᾳ: οὐδὲ γὰρ ἐκείνοις ὁμολογεῖται περὶ τῆς - Χρυσίππου γνώμης οὐδέν. ἀλλὰ τὰ μὲν ὑπό τε ᾿Αποιμάντου καὶ Στράτωνος εἰρημένα καταγέλαστα. καὶ γὰρ τὸ σχάσαι τὴν φλέβα δύσκολον εἶναί φασιν καὶ τὸ διαγνῶναι καὶ τὸ διαιρῆσαι τὴν ἀρτηρίαν αὐτὴν, μετὰ δ᾽ ἐν τούτῳ κακὸν ἀποβαίνει, εἰ ἀντὶ φλεβὸς ἀρτηρίαν διαιρεῖσθαι συμβαίνει: — v καὶ ὅτι δείσας τις ἔθανεν, ὁ μὲν καὶ πρὸ τοῦ τμηθῆναι τὸ ἀγγεῖον, ὁ δὲ καὶ τμηθεὶς οὐκ ἀνεκομίσθη: καὶ ὅτι ἡμορράγησέ τις ἀνεπισχέτως.
s203bEk 5. Kaynak: Rufus, Oreibasios'ta, Tıp Derlemeleri 45, 28, 1; Straton'un adıyla. Fil hastalığı hakkında eskilerden hiçbir şey duymadık. En ufak ayrıntıyı bile incelemeye muktedir adamların, böylesine büyük, çetin ve pek çok kişiye musallat olan bir hastalığı gözden kaçırmış olmalarına şaşmak gerekir. Bu hastalık hakkında bize fikir veren tek kişi Erasistratos'un öğrencisi Straton'dur; ona kakokhymia, yani bozuk sıvı hâli adını verir. Demokritos'a atfedilen bu hastalıkla ilgili kitap ise açıkça sahtedir.
οὐδὲν μὲν παρὰ τῶν παλαιῶν περὶ τῆς ἐλεφαντιάσεως ἀκηκόαμεν, kai θαυμάζειν ἄξιον ei οὕτω μέγα καὶ χαλεπὸν νόσημα καὶ πολλοῖς γινόμενον παρεῖδον ἱκανοὶ ἄνδρες πᾶν καὶ τὸ βραχύτατον κατασκέψασθαι: μόνος ἡμῖν Στράτων ὁ τοῦ ᾿Ερασιστράτου μαθητὴς ἐννοίας παρέσχε τοῦ πάθους, - κακοχυμίαν αὐτὸ ὀνομάζων: τὸ γὰρ εἰς Δημόκριτον ἀναφερόμενον βιβλίον περὶ τοῦ νοσήματος φανερῶς κατέψευσται.
s205aEk 6. Kaynak: Erotianos, Hippokrates Sözcükleri Derlemesi 103; şüpheli. Ambē: Erasistratosçu Straton ambē'nin küre biçimli bir manivela olduğunu söyler. Philinos kazıyıcıya benzer bir çıkıntı, Asklation bir köşe, Herophilosçu Zenon kapı sürgüsüne benzer bir çıkıntı, Yaşlı Apollonios da küre gibi yuvarlak bir çıkıntı olduğunu söyler. … Biz ise bunların hepsinden özür dileyip Bakkheios'a katılıyoruz; o, üçüncü kitabında kaş gibi kabarık kenara ambē dendiğini söyler.
ἄμβην: Στράτων μὲν ὁ ᾿Ερασιστράτειός qnot τὴν áupnv μοχλὸν σφαιροειδῆ εἶναι. Φιλῖνος δὲ ξυστροειδῆ ὑπεροχήν. ᾿Ασκλατίων δὲ γωνίαν. Ζήνων δ᾽ ὁ ἩΗροφίλειος ὑπεροχὴν τῶν θυρῶν μανδάλῳ ὁμοίαν. ᾿Απολλώνιος δ᾽ ὁ πρεσβύτερος ὑπεροχὴν στρογγύλην σφαίρᾳ ὁμοίαν. ... ἡμεῖς - δὲ τούτους πάντας παραιτησάμενοι Βακχείῳ συγκατατιθέμεθα, ὃς ἐν τῷ τρίτῳ φησὶν ἄμβην καλεῖσθαι τὴν ὀφρυώδη ἐπανάστασιν.
s205bEk 7. Kaynak: Sözde Galenos, Felsefe Tarihi 132. Hastalıklar üzerine. Diokles, hastalıkların sebeplerinin çoğunun bedendeki unsurların dengesizliğinden ve havanın durumundan ileri geldiğini söyler. Straton'a göre hastalıklar besin fazlalığından doğar.
Περὶ νόσων. Διοκλῆς αἰτίας πλείστας τῶν νόσων δι᾿ ἀνωμαλίαν γίνεσθαι τῶν ἐν τῷ σώματι στοιχείων καὶ τοῦ καταστήματος ἀέρος. Στράτων διὰ πλῆθος τροφῆς γίνεσθαι τὰς νόσους.
s207Ek 8. Kaynak: Amidalı Aetios, Hekimlik 2, 3; şüpheli. Galenos böyle der. Straton ise toprak hakkında şunları söylemiştir.
Müzmin baş ağrısına karşı: Hamamdan ya da sıcak sudan çıkan yağlı kiri yıkanmış kara toprakla karıştırıp kullan. Ya da toprağı gül başlarının kaynatma suyuyla yoğurup kullan. Ya da sirke küpünün ezilmiş kırığını toprağa katıp defne kaynatma suyuyla kullan. Ya da fırın kırığını ezip sirkeyle kara toprağa karıştır, üzerine mercanköşk kaynatması dökerek kullan.
Bedende beliren uyuz ve liken gibi döküntülere karşı: Kara toprağı badem ya da acı bakla kaynatma suyuyla yoğurup kullan. Ya da sirke küpünü sedefotu kaynatma suyuyla yıkayıp toprağı bununla aynı biçimde yoğur. Ya da garum küplerinin dibinde biriken tuz topaklarını ezip toprakla yoğurarak kullan, çünkü etkilidir. Ya da güvercin pisliğini toprağa karıştırıp güvey feneri kaynatma suyuyla yoğurarak kullan.
Beden düşkünlüğüyle birlikte görülen müzmin öksürüğe karşı: Toprağı dana kemiği kaynatma suyuyla yoğurup göğse sür. Ya da bal küpünü aynı biçimde yıkayıp yoğurarak kullan. Ya da kimyon ve çörekotu kaynatmasıyla aynı biçimde kullan. Ya da mercanköşk kaynatmasıyla aynı biçimde yoğurup kullan.
Dalak hastalarına karşı: Asma külü ile sirke tortusu topağını toprakla yoğurup kullan. Ya da kapari yaprağı kaynatmasıyla yoğurup kullan. Ya da mavi çömlek kırıklarını toprağa karıştırıp sirkeyle yoğurarak kullan.
Vücudunda su toplananlara karşı: Salamurada eskimiş çömlek kırıklarını ezip çamura karıştırarak kullan. Ya da iyice ezilmiş gümüş cürufunu aynı biçimde çamura kat. Ya da triorkhis adı verilen sarapias otunun kaynatmasıyla yoğurup kullan. Ya da dana veya domuz eti garumu katarak aynı biçimde kullan. Ya da mercanköşkü deniz suyunda kaynatıp toprağı bununla yoğur. Ya da tuzlu balığı acı bakla kaynatmasıyla birlikte ezip toprağa kat. Ya da yanmış şap ile yanmış yarpuz külünü çamura karıştırıp sirkeli balla yoğur. Ya da kuru sığır tezeğini ezip toprağa karıştırarak sirkeli balla yoğur.
Siyatiğe ve sinirli bölgelerdeki bütün üşümelere karşı: Dana kemiği kaynatma suyunda mercanköşk kaynatıp ak toprağa karıştırarak kullan. Ya da yılanbalığını tuz ve natronla kaynatıp bu suyla toprağı yoğur. Ya da yağlı kiri sönmemiş kireçle toprağa karıştır. Ya da pırasa ve sarımsak kaynatmasıyla toprağı yoğur. Ya da kost, kasia, kokulu saz, aspalathos, balsam ağacı ve mercanköşkü dövüp su ve yağ karışımında kaynat, çamura katarak kullan. Ya da keçi pisliğiyle kuru sığır tezeğini birlikte ezip, turp yağlı balmumu merheminden elde edilen kirle çamura karıştır.
Nikrise karşı: Başından kasıklara kadar hasta yukarıda anlatılanlarla, kasıklardan tırnaklara kadar aşağıda yazılanlarla çamura sarılsın. Dananın arka ayaklarını tırnaklarıyla birlikte yakıp ez, toprağa karıştırarak kullan. Beyaz boya taşını da, içinde demirin defalarca kızdırılıp söndürüldüğü suyla ve bir ons şapla ezip toprakla yoğur. Ya da mazıları eriyene kadar kaynatıp bu suyla toprağı yoğur. Ya da kına yaprağı kaynatmasıyla toprağı yoğur. Başka bir karışım: sıvı şap 1 ons, lifli şap 1 ons, zamk 6 ons, üstübeç 9 ons, kara boya 5 ons, misy 6 ons, söğüt yaprağı 9 ons, mersin ya da hint yağı 24 ons, sirke 6 litre; birlikte ezip toprakla yoğur. Başka bir karışım: şap, mürdesenk ve kavrulmuş misy, her birinden 4 dirhem; sıvı mersin merhemiyle karıştırıp toprakla yoğur. Başka bir karışım: akasya ve göztaşı, her birinden 2 dirhem; ezip sirkeyle kurut, çamurla yoğurarak kullan. Başka bir karışım: üstübeç ve mürdesenk, her birinden 4 dirhem, mersin yağı 4 litre, yeterince su; toprakla yoğur. Vali Philinos'u iyileştiren başka bir karışım: dut suyu, lifli şap, topalak, hayıt, mazı, safran, ılgın tohumu ve günlük, her birinden 6 ons; hepsini iyice ezip kurutarak sakla, kullanacağın zaman suyla açıp toprakla yoğur. Hasta yıkanmamalı, üzerine ham şeftali kaynatması dökülmelidir. İşlenen toprak hakkında bu kadarı da yeter.
καὶ ταῦτα μὲν ὁ IaArvóc. ὁ δὲ Στράτων οὕτως περὶ τῆς γῆς ἔφη. Πρὸς χρονίαν κεφαλαλγίαν. Γλοιὸν τὸν ἀπὸ τοῦ βαλανείου ἢ ἀπὸ τοῦ θερμοῦ ὕδατος μίξας τῇ πλυθείσῃ μελαίνῃ γῇ χρῶ ἢ ἀφεψήματι ῥόδων κεφαλῶν φυράσας τὴν 5 γῆν χρῶ, ἢ κεραμίου ὄξους ὄστρακον λεῖον προσπλέκων τῇ γῇ χρῶ σὺν ἀφεψήματι δάφνης, ἢ ὄστρακον κριβάνου λεῖον μετ᾽ ὄξους μίξας τῇ μελαίνῃ γῇ παραχέων σαμψύχου ἀπόζεμα χρῶ. πρὸς δὲ τὰ γιγνόμενα ἐπὶ τοῦ σώματος ψωρώδη καὶ λειχηνώδη ἐξανθήματα ἀφεψήματι ἀμυγ- " δάλων ἢ θέρμων πικρῶν φυράσας γῆν μέλαιναν χρῶ, ἢ κεράμιον ἀπὸ ὄξους ἀποπλύνας ἀφεψήματι πηγάνου καὶ φυράσας τῇ γῇ ὁμοίως χρῶ, ἢ βωλάρια ἁλὸς τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ πυθμένι τῶν ἀπὸ γάρου κεραμίων λεάνας καὶ φυράσας τῇ γῇ χρῶ, ὡς ἐνεργῷ, ἢ περιστερᾶς " κόπρον μίξας τῇ γῇ καὶ ἁλικακάβου ἀφεψήματι φυράσας Xpo. Πρὸς δὲ βῆχα χρονίαν μετὰ καχεξίας ἀφεψήματι ὀστῶν μοσχείων συμφυράσας τὴν γῆν χρίε τὸν θώρακα ἢ κεράμιον ἀπὸ μέλιτος πλύνας ὁμοίως καὶ συμφυράσας χρῶ — ἢ ἀφεψήματι κυμίνου καὶ μελανθίου ὁμοίως χρῶ, ἢ ἀφεψήματι σαμψύχου ὁμοίως φυράσας χρῶ. Πρὸς σπληνικούς. σποδὸν κληματίνην καὶ θρόμβον τρυγίας ὄξους φυράσας τῇ γῇ χρῶ, ἢ ἀφεψήματι φύλλων καππάρεως φυράσας χρῶ, ἢ ὄστρακα καλλάϊνα μίξας τῇ γῇ 5 καὶ μετ᾽ ὄξους φυράσας χρῶ. Πρὸς ὑδρωπικούς. ὄστρακα ἀπὸ ἅλμης παλαιωθέντα λεῖα μίξας τῷ πηλῷ χρῶ, ἢ σκωρίαν ἀργύρου λειοτάτην ὁμοίως μίσγε τῷ πηλῷ καὶ χρῶ, ἢ ἀποζέματι σαραπιάδος βοτάνης τῆς τριόρχεως φυράσας χρῶ, ἢ μοσχείων ἢ Ὁ χοιρείων κρεῶν γάρος μίσγων ὁμοίως χρῶ, ἢ σάμψυχον θαλαττίῳ ὕδατι ἑψήσας φυράσας τὴν γῆν χρῶ, ἢ ἀφεψήματι θέρμων πικρῶν τάριχον συλλεάνας καὶ μίξας τῇ γῇ χρῶ, ἢ στυπτηρίαν κεκαυμένην καὶ γλήχωνος κεκαυμένου τέφραν μίξας τῷ πηλῷ καὶ ὀξυμέλιτι φυράσας 5 χρῶ, ἢ βόλβιτα βοὸς ξηρὰ λεῖα μίξας τῇ γῇ καὶ μετὰ ὀξυμέλιτος φυράσας χρῶ. Πρὸς ἰσχιάδα καὶ πάντας τοὺς περὶ τὰ νευρώδη μόρια ψυγμούς. ἀφεψήματι ὀστέων μοσχείων σάμψυχον ἑψήσας καὶ μίξας τῇ λευκῇ γῇ χρῶ, ἢ ἔγχελυν ἑψήσας μεθ᾽ ἁλῶν ὦ καὶ νίτρου τῷ ἀφεψήματι φυράσας τῇ γῇ χρῶ. ἢ γλοιὸν μετὰ ἀσβέστου μίξας τῇ γῇ χρῶ, ἢ πράσου καὶ okópóov ἀφεψήματι φυράσας τῇ γῇ χρῶ, ἢ κόστον καὶ κασίαν σχοῖνον ἀσπάλαθον ξυλοβάλσαμον καὶ σάμψυχον παρακεκομμένα ἕψε μεθ᾽ ὑδρελαίου καὶ μίσγε τῷ πηλῷ καὶ 5 χρῶ, ἢ αἰγὸς σπυράθους καὶ βόλβιτα βοὸς ξηρὰ ἅμα λεάνας μετὰ γλοιοῦ σκευασθέντος ἐκ κηρωτῆς ῥαφανίνης μίσγε τῷ πηλῷ καὶ χρῶ. Πρὸς ποδάγραν. ἀπὸ κεφαλῆς μὲν μέχρι βουβώνων πηλούσθω τοῖς προκειμένοις, ἀπὸ βουβώνων δὲ καὶ κάτω 0 μέχρι ὀνύχων τοῖς ὑπογεγραμμένοις: μόσχου τοὺς ὀπισθίους πόδας κατακαύσας σὺν τοῖς ὄνυξι καὶ λεάνας μίξας τῇ γῇ χρῶ καὶ λευκογραφίδα λεάνας μεθ᾽ ὕδατος, ἐν ᾧ σίδηρος πλειστάκις ἐναποσβεσθῇ, καὶ στυπτηρίας Γ΄ α΄ kai συμφυράσας τῇ γῇ χρῶ, ἢ ἀφεψήσας κικίδας μέχρι s τακερωθῶσι καὶ συμφυράσας τῷ ἀφεψήματι τὴν γῆν χρῶ ἢ ἀφεψήματι φύλλων τῆς κύπρου φυράσας τὴν γῆν χρῶ. ἄλλο. στυπτηρίας ὑγρᾶς Γ΄ α΄- στυπτηρίας σχιστῆς Γ΄ a κόμμεως Γ΄ ς “ψιμμυθίου Γ΄ θ΄-. μελαντηρίας Γ΄ ε΄- μίσυος Γ΄ c^. ἰτέας φύλλων Γ΄ θ΄- ἐλαίου μυρσίνου ἢ κικίνου Γ΄ κδ΄. ὦ ὄξους λίτρας ς΄. λεάνας ἅμα καὶ συμφυράσας τῇ γῇ χρῶ. ἄλλο. στυπτηρίας λιθαργύρου μίσυος ὀπτοῦ ἀνὰ -- δ΄, κηρωτῇ μυρσίνῃ ὑγρᾷ ἀναλαβών: καὶ φυράσας τῇ γῇ χρῶ. ἄλλο. ἀκακίας χαλκάνθου ἀνὰ — β΄ Aeávac, ὄξει ξήρανον καὶ συμφυράσας τῷ πηλῷ χρῶ. ἄλλο. ψιμμυθίου 5“ λιθαργύρου ἀνὰ — δ΄ ἐλαίου μυρσίνου λίτρας δ΄ ὕδατος τὸ ἀρκοῦν συμφυράσας τῇ γῇ χρῶ. ἄλλο, ᾧ ἐθεραπεύθη ὁ ἔπαρχος Φιλῖνος: μόρων χυλοῦ στυπτηρίας σχιστῆς κυπέρου ἄγνου κικίδων κρόκου μυρίκης καρποῦ λιβανωτοῦ ἀνὰ Γ΄ ς΄ ἅμα πάντα λειότατα ποιήσας ξηράνας 5 ἀπόθου: ἐπὶ δὲ τῆς χρείας ἀνέσας ὕδατι καὶ συμφυράσας τῇ γῇ χρῶ: μὴ λουούμενον δὲ δεῖ ἀπαντλεῖσθαι περσικῶν ἀώρων ἀφεψήματι. καὶ περὶ μὲν τῆς γεωργουμένης γῆς ἱκανὰ καὶ ταῦτα.
s213aEk 9a. Kaynak: Philumenos, Zehirli Hayvanlar Üzerine 5, 2; şüpheli. Köpek ve insan ısırıkları üzerine. … Straton'dan: Dana kemiklerini ağarıncaya dek yak, sıvı ziftle ya da balla ya da ikisiyle karıştırıp yaraya koy. Başka bir ilaç: günlük kırıntılarını yağ ve şarapla ezip lapa yap.
περὶ κυνοδήκτων kai ἀνθρωποδήκτων. ... ἐκ δὲ τοῦ Στράτωνος: ὀστέα μόσχεια καύσας, ἕως λευκὰ γένηται, ἀναλάμβανε πίσσῃ ὑγρᾷ ἢ μέλιτι ἢ ἀμφοτέροις καὶ ἐντίθει. ἄλλο: μάννην λεάνας μετ᾽ ἐλαίου καὶ οἴνου κατάπλασσε. 5
s215aEk 9b. Kaynak: Philumenos, Zehirli Hayvanlar Üzerine 20, 3; şüpheli. Apollonios'un Kolay Bulunan İlaçlar'da anlattığına göre, bunlar da engerek ısırığı için söylenenlerle tedavi edilir; ama Straton'un yazılarında dipsas yılanından söz edilmez.
βοηθοῦνται δὲ kal οὗτοι «τοῖς» ἐπ᾽ ἐχεοδήκτων εἰρημένοι, Ρ.27 ὡς ἱστορεῖ ᾿Απολλώνιος ἐν τοῖ Εὐπορίστοις, ἐν δὲ τοῖς Στράτωνος οὐ κεῖται περὶ διψάδος.
s215bEk 9c. Kaynak: Philumenos, Zehirli Hayvanlar Üzerine 21, 6; şüpheli. Straton'un yazılarından: Yumurta akını ballı şarapla ya da lahana tohumunu şarapla içir. Üzerine de sıvı ziftle karıştırılmış ince tuzdan lapa koy.
ἐκ δὲ τῶν Στράτωνος: φοῦ τὸ λευκὸν μετ᾽ οἰνομέλιτος δίδου πιεῖν, ἢ ῥεφάνου σπέρμα μετ᾽ οἴνου. κατάπλασσε δὲ ἁλὶ λείῳ ἀναληφθέντι πίσσῃ ὑγρᾷ.
s215cEk 9d. Kaynak: Philumenos, Zehirli Hayvanlar Üzerine 23, 4; şüpheli. Straton'un yazılarından: Olabildiğince çok semizotu suyu içir; ya da az sulandırılmış mersinli şarap ver; ya da asma sülüklerini şarap ve sirkeyle ezip içir.
ἐκ δὲ τῶν Στράτωνος: χυλὸν ἀνδράχνης ὡς πλεῖστον δίδου πιεῖν, ἢ μυρτίτην οἶνον ζωρότερον δίδου, ἢ ἀμπέλου «ἕλικας» σὺν οἴνῳ «kai» ὄξει λειώσας δίδου πίνειν.
s217aEk 9e. Kaynak: Philumenos, Zehirli Hayvanlar Üzerine 37, 3 (iğneli vatoz sokmasına karşı); şüpheli. Straton'un yazılarında bize özel olarak aktardığı şudur: Ezilmiş defne yapraklarıyla lapa yap, der; defne kaynatmasını da şarapla içir. Ya da Kyrene özsuyunu sulandırılmış şarapla içir. Ya da mür aynı biçimde kullanılmalıdır. Ya da biberi sedefotu ve mürle birlikte ezip az sulandırılmış şarapla ver. Ya da silphionu şarapla ezip aynı biçimde ver.
κατ᾽ ἰδίαν δὲ «ὃ» παραδίδωσιν ἡμῖν ὁ Στράτων ἐν τοῖς αὑτοῦ συγγράμμασίν ἐστι τόδε: κατάπλασσε δέ, φησὶν οὗτος, δάφνης φύλλοις λελεασμένοις, καὶ τὸ ἀφέψημα δὲ τῆς δάφνης μετ᾽ οἴνου δίδου πίνειν, ἢ ὀπὸν Κυρηναικὸν μετ᾽ οἴνου κεκραμένου δίδου πίνειν, ἢ σμύρνῃ ὁμοίως - χρηστέον, ἢ πέπερι μετὰ πηγάνου καὶ σμύρνης συλλεάνας δίδου μετ᾽ οἴνου ζωροτέρου, ἢ σίλφιον λεάνας μετ᾽ οἴνου ὁμοίως.
s217bEk 9f. Kaynak: Philumenos, Zehirli Hayvanlar Üzerine 33, 3 ve 6; şüpheli. Straton — çünkü hayvan ve onun ısırdıkları hakkında yukarıda söylenenleri o da önceden anlatır — bu hayvanın yalnız insanlara değil her canlıya daha çok erbezleri çevresinden saldırdığını söylemiştir. … Isıran sivrifare de yarılıp kendi açtığı yaranın üzerine konursa panzehir olur.
Στράτων δέ — προιστορεῖ μὲν yàp τὰ προειρημένα περὶ τοῦ ζῴου καὶ τῶν ὑπὸ τούτου πληγέντων --- ἔφη δέ, ὡς μᾶλλον τὸ ζῷον περὶ τοὺς διδύμους ἐφάλλεται οὐ μόνον ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ παντὶ ζῴῳ. ... καὶ αὐτὴ δὲ ἡ δακοῦσα μυγαλῆ ἀναπτυγεῖσα καὶ ἐπιτιθεμένη τῆς ἰδίας πληγῆς - ἀντιφάρμακόν ἔστι.
s219aEk 11. Kaynak: Aelius Promotus, Zehirli Hayvanlar Üzerine 56; şüpheli. Bir günlük zehir üzerine. … Adını ilk gün öldürmesinden almıştır. Soranos, ok zehiri bahsinde daha önce söylediğim gibi, bunun bileşik olduğunu söyler; Straton ise bir ot olduğunu söyler.
Περὶ &pnuépov . . . τὴν δὲ προσωνυμίαν ἔσχεν ἐκ τοῦ τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ ἀναιρεῖν. ὁ μὲν οὖν Σωρανός, ὡς προεῖπον ἐν τῷ περὶ τοῦ τοξικοῦ λόγῳ, λέγει εἶναι αὐτὸ σύνθετον: ὁ δὲ Στράτων λέγει εἶναι βοτανήν.
s219bEk 12. Kaynak: Soranos, Jinekoloji 4, 36, 12; şüpheli. Straton'u da eleştiriyoruz: Vajinayı ıslatılmış külle dolduruyor, fitil olarak da kunduz salgısı kullanıyor. Oysa kül yakıcıdır, kunduz salgısı da kan toplanmasına yol açar.
μεμφόμεθα δὲ kai Στράτωνα σποδῷ δεδευμένῃ τὸν κόλπον ἀναπληροῦντα, προσθέτῳ δὲ χρώμενον καστορίῳ: ὁριμεῖα μὲν γὰρ ἡ σποδός, συμπληρωτικὸν δὲ τὸ καστόριον.
s219cEk 13a. Kaynak: Trallesli Aleksandros, Tedaviler 1 (saraya karşı); editöre göre bizim Straton'a ait değil. Başka bir ilaç, Straton'un üçüncü kitabında bulunan şu: Bir köpeği on dört gün kapatıp yiyecek olarak yalnız kemik ver. On beşinci gün köpeğin ak pisliğinden yakıp beş gün boyunca ikişer kaşık içir.
Ἕτερον 0, ὅπερ κεῖται ἐν τῷ τρίτῳ Στράτωνος, τοῦτο: κύνα ἐφ᾽ ἡμέρας ιδ΄ ἐγκλείσας ὀστᾶ μόνον παράβαλε αὐτῷ φαγεῖν. τῇ δὲ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῆς λευκῆς τοῦ κυνὸς ἀφόδου καύσας ἀνὰ κοχλιάρια δύο πότιζε ἐφ᾽ - ἡμέρας ε΄.
s221aEk 13b. Kaynak: Trallesli Aleksandros, Tedaviler 1; editöre göre bizim Straton'a ait değil. Straton'un yazılarında bulunanlardan; bunun Orpheus'tan geldiğini söyler. Ay küçülürken bir boru çiçeği kökü alıp doğra ve ondan içir: ilk gün bir doz, sonra iki, sonra üç, sonra dört, böylece on beş doz bitene kadar artırarak devam et. Bu sırlı bir ilaçtır ve birçok kişi ona hayrandır.
Ex τῶν παρακειμένων ἐν τοῖς Στράτωνος, λέγει δ᾽ ᾿Ορφέως εἶναι. Στρύχνου ῥίζαν ἀνελόμενος φθινούσης σελήνης κόψον καὶ δίδου πιεῖν ἐξ αὐτῆς, τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν μίαν δόσιν, εἶτα β΄, εἶτα γ΄, εἶτα δ΄, καὶ οὕτως ἐφεξῆς, μέχρις ἂν s πεντεκαίδεκα ἀναλώσῃς δόσεις. μυστηριῶδες δέ ἐστι καὶ ὑπὸ πολλῶν θαυμάζεται.
s221bEk 13c. Kaynak: Trallesli Aleksandros, Tedaviler 1; editöre göre bizim Straton'a ait değil. Aynı hastalığa karşı başka bir ilaç; Straton'un eserinde bulunur, ama Suriyeli Moskhion'un olduğu söylenir. Eşeğin alnı deriye sarılıp takılırsa hastalığı giderir. Batmış gemiden alınmış bir çiviyi döverek geniş bir bilezik yap; öyle ki içine geyik kalbinden çıkan kemik sığsın. Bileziği sol kola tak. Geyiğin kalbini diri diri çıkarıp hiç beklemeden kamışla yararsan, et gibi donmuş küçük bir kemik bulursun. Onu kurut, bileziğe koy, dediğim gibi yap; şaşıp kalırsın.
Ἕτερον πρὸς τὸ αὐτὸ, ὅπερ κεῖται ἐν τῷ Στράτωνος, λέγεται δὲ Μοσχίωνος τοῦ Σύρου. "Ovou τὸ μετώπιον δέρματι περιαπτόμενον καὶ φορούμενον ἀπαλλάσσει. ἧλον ἐκ πλοίου ναυαγήσαντος ἐλάσας ποίησον βραχιόλιον πλατὺ, ὥστε ἐνθεῖναι ὀστοῦν - ἀπὸ καρδίας ἐλάφου, καὶ περίθες ἐν τῷ εὐωνύμῳ βραχίονι. ἐκκαρδιώσας δὲ τὴν ἔλαφον ζῶσαν καὶ ἀναπτύξας τὴν καρδίαν ἀνυπερθέτως παραχρῆμα καλάμῳ εὑρήσεις ὡς σάρκιον πεπηγὸς ὀστάριον, εἶτα ξήρανον καὶ βαλὼν ποίει, ὡς προείρηται, καὶ θαυμάσεις. ιο