İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Eros Üzerine Diyalog

Ἐρωτικός

1Plutarkhos'un oğlu Autobulos, babasının gençliğinde Thespiai'deki Eros Şenlikleri sırasında Helikon'da geçen bir tartışmayı anlatır: dul ve varlıklı Ismenodora genç Bakkhon'la evlenmek ister, dostlar bu evlilik üzerine bölünür. Protogenes'in oğlan sevgisini tek gerçek Eros sayan tezi antik bir görüş olarak aktarılır; diyalog onu çürütür ve evlilik içindeki karşılıklı sevgiyi savunarak biter.

Çeviri notu: Reşit olmayan gençleri cinselleştiren şiir alıntıları ve anlatımlar Türkçeye aktarılmamış, yerleri [...] ile işaretlenmiştir; bu yerlerin Yunancası dipnotta bütün olarak durur.

Flavianus: Eros üzerine o konuşmaların Helikon'da geçtiğini söylüyorsun, Autobulos. İster yazıya geçirmiş ol, ister babana tekrar tekrar sorarak aklında tutmuş ol, onları şimdi, biz rica ettiğimiz için bize anlatacaksın.

Autobulos: Evet, Helikon'da, Musalar'ın yanında, Flavianus; Thespiaililer Eros Şenlikleri'ni kutluyordu. Çünkü Musalar için olduğu gibi Eros için de dört yılda bir, büyük bir gayret ve görkemle yarışmalar düzenlerler.

Flavianus: Peki, dinlemeye gelen hepimizin senden ne isteyeceğini biliyor musun?

Autobulos: Hayır, ama söylerseniz öğrenirim.

Flavianus: Şimdilik anlatından şairlerin çayırlarını, gölgeliklerini, sarmaşıkla karaçalıların dolanışlarını çıkar; bu tür yerleri ele alanların, Platon'un İlissos'unu, o meşhur hayıt ağacını ve hafif eğimli yamaçta biten çimeni güzellikten çok hevesle kendilerine mal etmeye çalışırken başvurdukları ne varsa hepsini çıkar.

Autobulos: Anlatının böyle girişlere ne ihtiyacı var, değerli Flavianus? Konuşmaları başlatan olay daha baştan, taşıdığı duyguyla bir koro ister, bir sahne ister; bir oyunda bulunması gereken başka hiçbir şey de eksik değil. Yalnız Musalar'ın annesine dua edelim de lütfedip yanımızda olsun, bu hikâyeyi hafızadan kurtarmamıza yardım etsin.

1

ΦΛΑΟΥΙΑΝΟΣ. Ἑν Ἑλικῶνι φῆς, ὦ Λύτόβουλε, τοὺς περὶ Ἑρωτος λόγους γενέσθαι, οὓς εἴτε γραψάμενος εἴτε καταμνημονεύσας τῷ πολλάκις ἐπανερέσθαι τὸν πατέρα νυνὶ μέλλεις ἡμῖν δεηθεῖσιν ἀπαγγέλλειν. ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἐν Ἑλικῶνι παρὰ ταῖς Μούσαις, ὦ Φλαουιανέ, τὰ Ἐρωτικὰ Θεσπιέων ἀγόντων· ἄγουσι γὰρ ἀγῶνα πενταετηρικόν, ὥσπερ καὶ ταῖς Μούσαις, καὶ τῷ Ἔρωτι φιλοτίμως πάνυ καὶ λαμπρῶς. ΦΛΑΟΥΙΑΝΟΣ. οἶσθʼ οὖν ὃ σοῦ μέλλομεν δεῖσθαι πάντες οἱ πρὸς τὴν ἀκρόασιν ἥκοντες; ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. οὔκ· ἀλλʼ εἴσομαι λεγόντων. ΦΛΑΟΥΙΑΝΟΣ. ἄφελε τοῦ λόγου τὸ νῦν ἔχον ἐποποιῶν τε λειμῶνας καὶ σκιὰς καὶ ἅμα κιττοῦ τε καὶ σμιλάκων διαδρομὰς καὶ ὅσʼ ἄλλα τοιούτων τόπων ἐπιλαβόμενοι γλίχονται τὸν Πλάτωνος Ἰλισσὸν καὶ τὸν ἄγνον ἐκεῖνον καὶ τὴν ἠρέμα προσάντη πόαν πεφυκυῖαν προθυμότερον ἢ κάλλιον ἐπιγράφεσθαι, ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. τί δὲ δεῖται τοιούτων, ὦ ἄριστε Φλαουιανέ, προοιμίων ἡ διήγησις; εὐθὺς ἡ πρόφασις, ἐξ ἧς ὡρμήθησαν οἱ λόγοι, χορὸν αἰτεῖ τῷ πάθει καὶ σκηνῆς δεῖται, τὰ τʼ ἄλλα δράματος οὐδὲν ἐλλείπει· μόνον εὐχώμεθα τῇ μητρὶ τῶν Μουσῶν ἵλεων παρεῖναι καὶ συνανασῴζειν τὸν μῦθον.

2Autobulos: Babam, çok önceleri, biz daha doğmadan, annemi yeni almıştı; iki tarafın ana babası arasındaki anlaşmazlık ve kavgadan sonra Eros'a kurban sunmaya gitti ve annemi de şenliğe götürdü, çünkü adak da kurban da annemindi. Dostlarından yakın arkadaşları kendi şehrinden yanındaydı; Thespiai'de ise Arkhidamos oğlu Daphnaios'u, Simon'un kızı Lysandra'ya âşık olan ve talipleri arasında en şanslısı görünen Lysandros'u, Tithora'dan gelmiş olan Aristion oğlu Soklaros'u, bir de yabancılardan Tarsuslu Protogenes'le Lakedaimonlu Zeuksippos'u buldu. Babamın dediğine göre Boiotialı tanıdıklarının çoğu da oradaydı.

Anlaşılan iki üç gün şehirde kalmışlar, palaistralarda ve tiyatrolarda buluşup sakin sakin felsefe konuşmuşlar. Sonra, araya rica ve kulis karışmış, önceden kapışılmış, sıkıcı bir kithara yarışmasından kaçarak çoğu, düşman toprağından çekilir gibi Helikon'a göçmüş ve Musalar'ın yanında konaklamış.

Sabah erkenden yanlarına iki saygın adam geldi: Anthemion ile Peisias. İkisi de "güzel" diye anılan Bakkhon'un yakınıydı ve ona duydukları sevgi yüzünden bir bakıma birbirleriyle anlaşmazlık içindeydiler. Çünkü Thespiai'de Ismenodora adında, zenginliği ve soyuyla parlayan, üstelik bütün hayatı düzgün bir kadın vardı. Hem genç hem de güzel olduğu hâlde epeyce bir süre, kimsenin dilinden düşmeden dul yaşamıştı. Bakkhon, dostu ve yakını olan bir kadının oğluydu; Ismenodora onu akrabası bir kızla evlendirmeye uğraşırken, sık sık bir araya gelip konuştukça bu delikanlıya kendisi gönül verdi. Onun hakkında güzel sözler duyup söylüyor, kendisine hayran bir sürü soylu insan görüyordu; sonunda âşık oldu. Ama aklında uygunsuz bir şey yapmak yoktu; Bakkhon'la açıkça evlenip hayatını onunla geçirmek istiyordu.

İş tuhaf göründü. Delikanlının annesi, evin ağırlığından ve görkeminden çekiniyor, bunun oğluna göre olmadığını düşünüyordu. Bakkhon'un av arkadaşlarından bazıları da Ismenodora'nın yaşça dengi olmadığını söyleyip onu korkutuyor, alay ediyor, evliliğe ciddi ciddi karşı çıkanlardan daha çetin birer rakip kesiliyordu. Çünkü Bakkhon, henüz ephebos iken dul bir kadınla yaşamaktan utanıyordu. Yine de ötekileri bir yana bırakıp ne yapması gerektiğine karar vermeyi Peisias ile Anthemion'a bıraktı. Bunlardan Anthemion onun büyük kuzeniydi; Peisias ise hayranlarının en sert olanıydı. Bu yüzden evliliğe karşı çıkıyor, Anthemion'u delikanlıyı Ismenodora'ya teslim etmekle suçluyordu. Anthemion da onun doğru davranmadığını, başka bakımlardan iyi bir adam olsa bile kötü âşıkları taklit ettiğini söylüyordu: Dostunu evden, evlilikten, büyük işlerden yoksun bırakıyor, sırf palaistralarda olabildiğince uzun süre [...] kendisine kalsın istiyordu.

2

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ὁ γὰρ πατήρ, ἐπεὶ πάλαι, πρὶν ἡμᾶς γενέσθαι, τὴν μητέρα νεωστὶ κεκομισμένος ἐκ τῆς γενομένης τοῖς γονεῦσιν αὐτῶν διαφορᾶς καὶ στάσεως ἀφίκετο τῷ Ἔρωτι θύσων, ἐπὶ τὴν ἑορτὴν ἦγε τὴν μητέρα· καὶ γὰρ ἦν ἐκείνης ἡ εὐχὴ καὶ θυσία. τῶν δὲ φίλων οἴκοθεν μὲν αὐτῷ παρῆσαν οἱ συνήθεις, ἐν δὲ Θεσπιαῖς εὗρε Δαφναῖον τὸν Ἀρχιδάμου καὶ Λύσανδρον Λυσάνδρας ἐρῶντα τῆς Σίμωνος μάλιστα τῶν μνωμένων αὐτὴν εὐημεροῦντα, Σώκλαρον ἐκ Τιθόρας ἥκοντα τὸν Ἀριστίωνος δὲ καὶ Πρωτογένης ὁ Ταρσεὺς καὶ Ζεύξιππος ὁ Λακεδαιμόνιος, ξένοι· Βοιωτῶν δʼ ὁ πατὴρ ἔφη γνωρίμων τοὺς πλείστους παρεῖναι. δύο μὲν ἢ τρεῖς ἡμέρας κατὰ πόλιν, ὡς ἔοικεν, ἡσυχῆ πως φιλοσοφοῦντες ἐν ταῖς παλαίστραις καὶ διὰ τῶν θεάτρων ἀλλήλοις συνῆσαν· ἔπειτα φεύγοντες ἀργαλέον ἀγῶνα κιθαρῳδῶν, ἐντεύξεσι καὶ σπουδαῖς προειλημμένον, ἀνέζευξαν οἱ πλείους ὥσπερ ἐκ πολεμίας εἰς τὸν Ἑλικῶνα καὶ κατηυλίσαντο παρὰ ταῖς Μούσαις. ἕωθεν οὖν ἀφίκετο πρὸς αὐτοὺς Ἀνθεμίων καὶ Πεισίας ἄνδρες ἔνδοξοι, Βάκχωνι δὲ τῷ καλῷ λεγομένῳ προσήκοντες καὶ τρόπον τινὰ διʼ εὔνοιαν ἀμφότεροι τὴν ἐκείνου διαφερόμενοι πρὸς ἀλλήλους ἦν γὰρ ἐν Θεσπιαῖς Ἰσμηνοδώρα γυνὴ πλούτῳ καὶ γένει λαμπρὰ καὶ νὴ Δία τὸν ἄλλον εὔτακτος βίον. ἐχήρευσε γὰρ οὐκ ὀλίγον χρόνον ἄνευ ψόγου, καίπερ οὖσα νέα καὶ ἱκανὴ τὸ εἶδος. τῷ δὲ Βάκχωνι φίλης ὄντι καὶ συνήθους γυναικὸς υἱῷ πράττουσα γάμον κόρης κατὰ γένος προσηκούσης ἐκ τοῦ συμπαρεῖναι καὶ διαλέγεσθαι πολλάκις ἔπαθε πρὸς τὸ μειράκιον αὐτή· καὶ λόγους φιλανθρώπους ἀκούουσα καὶ λέγουσα περὶ αὐτοῦ καὶ πλῆθος ὁρῶσα γενναίων ἐραστῶν εἰς τὸ ἐρᾶν προήχθη καὶ διενοεῖτο μηδὲν ποιεῖν ἀγεννές, ἀλλὰ γημαμένη φανερῶς συγκαταζῆν τῷ Βάκχωνι. παραδόξου δὲ τοῦ πράγματος αὐτοῦ φανέντος, ἥ γε μήτηρ ὑφεωρᾶτο τὸ βάρος τοῦ οἴκου καὶ τὸν ὄγκον ὡς οὐ κατὰ τὸν ἐραστήν· τινὲς δὲ καὶ συγκυνηγοὶ τῷ μὴ καθʼ ἡλικίαν τῆς Ἰσμηνοδώρας δεδιττόμενοι τὸν Βάκχωνα καὶ σκώπτοντες ἐργωδέστεροι τῶν ἀπὸ σπουδῆς ἐνισταμένων ἦσαν ἀνταγωνισταὶ πρὸς τὸν γάμον. ᾐδεῖτο γὰρ ἔφηβος ἔπʼ ὢν χήρᾳ συνοικεῖν· οὐ μὴν ἀλλὰ τοὺς ἄλλους ἐάσας παρεχώρησε τῷ Πεισίᾳ καὶ τῷ Ἀνθεμίωνι βουλεύσασθαι τὸ συμφέρον, ὧν ὁ μὲν ἀνεψιὸς αὐτοῦ ἦν πρεσβύτερος, ὁ δὲ Πεισίας αὐστηρότατος τῶν ἐραστῶν· διὸ καὶ πρὸς τὸν γάμον ἀντέπραττε καὶ καθήπτετο τοῦ Ἀνθεμίωνος ὡς προϊεμένου τῇ Ἰσμηνοδώρᾳ τὸ μειράκιον· ὁ δʼ ἐκεῖνον οὐκ ὀρθῶς ἔλεγε ποιεῖν, ἀλλὰ τἄλλα χρηστὸν ὄντα μιμεῖσθαι τοὺς φαύλους ἐραστὰς οἴκου καὶ γάμου καὶ πραγμάτων μεγάλων ἀποστεροῦντα τὸν φίλον, ὅπως ἄθικτος αὐτῷ καὶ νεαρὸς ἀποδύοιτο πλεῖστον χρόνον ἐν ταῖς παλαίστραις.

3Autobulos: Birbirlerini kışkırta kışkırta yavaş yavaş öfkeye kapılmamak için babamı ve yanındakileri hakem ve yargıç seçip geldiler. Öteki dostlardan, sanki önceden ayarlanmış gibi, birinin yanında Daphnaios, ötekinin yanında Protogenes yer aldı. Protogenes, Ismenodora'ya hiç çekinmeden ağır sözler söylüyordu. Bunun üzerine Daphnaios, "Herakles aşkına!" dedi, "Protogenes bile aşka savaş açmaya geldiyse insan neye şaşmaz? Halbuki bütün oyunu da ciddiyeti de Eros'la ve Eros yüzündendir; 'hem sözü unutmuş, hem yurdunu'; üstelik Laios gibi yurdundan yalnız beş günlük yolda değil! Laios'un Eros'u yavaş yürür, karadan gider; seninki ise Kilikya'dan Atina'ya 'çevik kanatlarını döndürerek' denizleri aşıp uçar, güzelleri gözetleyip onlarla birlikte dolaşır." Gerçekten de Protogenes'in yurdundan ayrılmasının ilk sebebi aşağı yukarı buydu.

3

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἵνʼ οὖν μὴ παροξύνοντες ἀλλήλους κατὰ μικρὸν εἰς ὀργὴν προαγάγοιεν, ὥσπερ διαιτητὰς ἑλόμενοι καὶ βραβευτὰς τὸν πατέρα καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ παρεγένοντο· καὶ τῶν ἄλλων φίλων οἷον ἐκ παρασκευῆς τῷ μὲν ὁ Δαφναῖος παρῆν τῷ δʼ ὁ Πρωτογένης ἀλλʼ οὗτος μὲν ἀνέδην ἔλεγε κακῶς τὴν Ἰσμηνοδώραν· ὁ δὲ Δαφναῖος ὦ Ἡράκλεις ἔφη τί οὐκ ἄν τις προσδοκήσειεν, εἰ καὶ Πρωτογένης ἔρωτι πολεμήσων πάρεστιν ᾧ καὶ παιδιὰ πᾶσα καὶ σπουδὴ περὶ Ἔρωτα καὶ διʼ Ἔρωτος, λήθη μὲν λόγων λήθη δὲ πάτρας, οὐχ ὡς τῷ Λαΐῳ πέντε μόνον ἡμερῶν ἀπέχοντι τῆς πατρίδος; βραδὺς γὰρ ὁ ἐκείνου καὶ χερσαῖος Ἔρως, ὁ δὲ σὸς ἐκ Κιλικίας Ἀθήναζε λαιψηρὰ κυκλώσας πτερὰ διαπόντιος πέτεται, τοὺς καλοὺς ἐφορῶν καὶ συμπλανώμενος. ἀμέλει γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἐγεγόνει τοιαύτη τις αἰτία τῷ Πρωτογένει τῆς ἀποδημίας.

4Autobulos: Herkes güldü. Protogenes, "Sence ben şimdi aşka savaş mı açıyorum?" dedi. "Yoksa Eros'tan yana, en çirkin işleri ve hâlleri en güzel ve en saygın adların içine zorla sokan ölçüsüzlüğe ve küstahlığa karşı mı savaşıyorum?"

Daphnaios, "En çirkin dediğin, evlilik ve kadınla erkeğin birleşmesi mi?" dedi. "Bundan daha kutsal bir bağ ne olmuştur ne vardır."

Protogenes, "Bunlar türün devamı için zorunlu olduğundan, kanun koyucular halkın önünde onları yüceltip övmekle iyi ederler," dedi. "Ama gerçek Eros'un kadınlar dairesinde en ufak bir payı yoktur. Kadınlara ya da genç kızlara tutulmuş olan sizlerin âşık olduğunu da söylemem; nasıl sinekler süte, arılar peteklere âşık değilse, besiciler ve aşçılar da karanlıkta buzağı ve kuş besiye çekerken onlara sevgi duymuyorsa. Tabiat insanı yiyeceğe ve katığa ölçülü ve yeterli bir istekle yöneltir; aşırılık ise buradan bir hâl doğurur ve obur ya da boğaz düşkünlüğü adını alır. Aynı şekilde kadınların ve erkeklerin birbirinden alacağı hazza ihtiyaç duyması da tabiatta vardır; fakat bu yöne iten dürtü şiddetlenip güçlenerek çoğalır ve zapt edilmez hâle gelirse, ona Eros demek yakışık almaz. Çünkü Eros iyi yaratılışlı genç bir psykhēye dokunduğunda dostluk yoluyla aretēye ulaşır; kadınlara duyulan bu arzularda ise en iyi ihtimalle ele geçen, haz ve taze bir bedenden tat almaktır. Aristippos bunun tanığıdır: Lais onu sevmiyor diyen adama, şarabın da balığın da kendisini sevdiğini sanmadığını, ama ikisinden de zevkle yararlandığını söylemiştir. Çünkü arzunun gayesi haz ve tat almaktır. Eros ise dostluk umudunu yitirince, gençliğin bu acı veren çiçekliğine, eğer karakterin kendine özgü meyvesini, dostluk ve aretēyi vermiyorsa, sırf gençlik uğruna katlanmak, ona bağlanıp hizmet etmek istemez. Bir tragedyadaki kocanın karısına ne dediğini duyuyorsun:

Benden nefret mi ediyorsun? Ben nefrete kolayca katlanırım, kendi rezilliğimi kazanca çevirerek.

Kazanç için değil de sevişmek ve birlikte yatmak için kötü ve sevgisiz bir kadına katlanan adam bundan daha âşık değildir. Komedya şairi Philippides de hatip Stratokles'le alay ederken böyle yazmıştır: 'Başını çevirince, tepesini zor öpersin.' Bu hâle yine de Eros demek gerekiyorsa, kadınsı ve piç bir Eros olsun, piçlerin Kynosarges'e kaydolması gibi kadınlar dairesine bağlı. Daha doğrusu, Homeros'un 'kara' ve 'avcı' diye andığı soylu dağ kartalından söz ederler; başka kartal türleri ise piçtir, bataklıklarda balık ve uyuşuk kuşlar yakalar, çoğu zaman da aç kaldıklarında acıklı ve aç bir ses çıkarırlar. Aynı şekilde tek gerçek Eros, oğlan sevgisidir diyorum. Anakreon'un genç kızlara duyulan Eros için dediği gibi 'arzuyla parıldamaz', kokular sürünmüş, cilalanmış değildir; onu felsefe okullarında ya da bir yerlerde gymnasionlar ve palaistralar çevresinde sade ve süssüz görürsün; gençleri avlar gibi ardına düşer, ilgiye değer olanları keskin ve soylu bir sesle aretēye yüreklendirir. Bu gevşek, evden çıkmaz, kadınların kucağında ve küçük yataklarında vakit geçiren, hep yumuşaklığın peşinde koşan, erkeklikten, dostluktan ve coşkudan yoksun hazlarla şımaran Eros'u ise Solon'un yaptığı gibi yere çalmak gerekir. Solon kölelere oğlanlara âşık olmayı ve kuru yağlanmayı yasaklamış, kadınlarla birlikte olmalarına ise engel olmamıştır. Çünkü dostluk güzel ve incelikli bir şeydir; haz ise bayağıdır, hür insana yaraşmaz. Bu yüzden köle oğlanlara âşık olmak da hür ve ince bir adama yakışmaz [...]."

4

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. γενομένου δὲ γέλωτος, ὁ Πρωτογένης ἐγὼ δέ σοι δοκῶ εἶπεν ἔρωτι νῦν πολεμεῖν, οὐχ ὑπὲρ Ἔρωτος διαμάχεσθαι πρὸς ἀκολασίαν καὶ ὕβριν αἰσχίστοις πράγμασι καὶ πάθεσιν εἰς τὰ κάλλιστα καὶ σεμνότατα τῶν ὀνομάτων εἰσβιαζομένην καὶ ὁ Δαφναῖος αἴσχιστα δὲ καλεῖς ἔφη γάμον καὶ σύνοδον ἀνδρὸς καὶ γυναικός, ἧς οὐ γέγονεν οὐδʼ ἔστιν ἱερωτέρα κατάζευξις; ἀλλὰ ταῦτα μέν εἶπεν ὁ Πρωτογένης ἀναγκαῖα πρὸς γένεσιν ὄντα σεμνύνουσιν οὐ φαύλως οἱ νομοθέται καὶ κατευλογοῦσι πρὸς τοὺς πολλούς· ἀληθινοῦ δʼ Ἔρωτος οὐδʼ ὁτιοῦν τῇ γυναικωνίτιδι μέτεστιν, οὐδʼ ἐρᾶν ὑμᾶς ἔγωγέ φημι τοὺς γυναιξὶ προσπεπονθότας ἢ παρθένοις, ὥσπερ οὐδὲ μυῖαι γάλακτος οὐδὲ μέλιτται κηρίων ἐρῶσιν, οὐδὲ σιτευταὶ καὶ μάγειροι φίλα φρονοῦσι πιαίνοντες ὑπὸ σκότῳ μόσχους καὶ ὄρνιθας. ἀλλʼ ὥσπερ ἐπὶ σιτίον ἄγει καὶ ὄψον ἡ φύσις μετρίως καὶ ἱκανῶς τὴν ὄρεξιν, ἡ δʼ ὑπερβολὴ πάθος ἐνεργασαμένη λαιμαργία τις ἢ φιλοψία καλεῖται· οὕτως ἔνεστι τῇ φύσει τὸ δεῖσθαι τῆς ἀπʼ ἀλλήλων ἡδονῆς γυναῖκας καὶ ἄνδρας, τὴν δʼ ἐπὶ τοῦτο κινοῦσαν ὁρμὴν σφοδρότητι καὶ ῥώμῃ γενομένην πολλὴν καὶ δυσκάθεκτον οὐ προσηκόντως Ἔρωτα καλοῦσιν. ἔρως γὰρ εὐφυοῦς καὶ νέας ψυχῆς ἁψάμενος εἰς ἀρετὴν διὰ φιλίας τελευτᾷ· ταῖς δὲ πρὸς γυναῖκας ἐπιθυμίαις ταύταις, ἂν ἄριστα πέσωσιν, ἡδονὴν περίεστι καρποῦσθαι καὶ ἀπόλαυσιν ὥρας καὶ σώματος, ὡς ἐμαρτύρησεν Ἀρίστιππος, τῷ κατηγοροῦντι Λαΐδος πρὸς αὐτὸν ὡς οὐ φιλούσης ἀποκρινάμενος, ὅτι καὶ τὸν οἶνον οἴεται καὶ τὸν ἰχθῦν μὴ φιλεῖν αὐτόν, ἀλλʼ ἡδέως ἑκατέρῳ χρῆται· τέλος γὰρ ἐπιθυμίας ἡδονὴ καὶ ἀπόλαυσις. ἔρως δὲ προσδοκίαν φιλίας ἀποβαλὼν οὐκ ἐθέλει παραμένειν οὐδὲ θεραπεύειν ἐφʼ ὥρᾳ τὸ λυποῦν καὶ ἀκμάζον, εἰ καρπὸν ἤθους οἰκεῖον εἰς φιλίαν καὶ ἀρετὴν οὐκ ἀποδίδωσιν. ἀκούεις δέ τινος τραγικοῦ γαμέτου λέγοντος πρὸς τὴν γυναῖκα μισεῖς; ἐγὼ δὲ ῥᾳδίως μισήσομαι, πρὸς κέρδος ἕλκων τὴν ἐμὴν ἀτιμίαν. τούτου γὰρ οὐδέν ἐστιν ἐρωτικώτερος ὁ μὴ διὰ κέρδος ἀλλʼ ἀφροδισίων ἕνεκα καὶ συνουσίας ὑπομένων γυναῖκα μοχθηρὰν καὶ ἄστοργον ὥσπερ Στρατοκλεῖ τῷ ῥήτορι Φιλιππίδης ὁ κωμικὸς ἐπεγγελῶν ἐποίησεν ἀποστρεφομένης τὴν κορυφὴν φιλεῖς μόλις εἰ δʼ οὖν καὶ τοῦτο τὸ πάθος δεῖ καλεῖν Ἔρωτα, θῆλυν καὶ νόθον ὥσπερ εἰς Κυνόσαργες συντελοῦντα τὴν γυναικωνῖτιν· μᾶλλον δʼ ὥσπερ ἀετὸν τινα λέγουσι γνήσιον καὶ ὀρεινόν, ὃν Ὅμηρος μέλανα καὶ θηρευτήν προσεῖπεν ἄλλα δὲ γένη νόθων ἐστὶν ἰχθῦς περὶ ἕλη καὶ ὄρνιθας ἀργοὺς λαμβανόντων, ἀπορούμενοι δὲ πολλάκις ἀναφθέγγονταί τι λιμῶδες καὶ ὀδυρτικόν· οὕτως εἷς Ἔρως ὁ γνήσιος ὁ παιδικός ἐστιν, οὐ πόθῳ στίλβων, ὡς ἔφη τὸν παρθένιον Ἀνακρέων, οὐδὲ μύρων ἀνάπλεως καὶ γεγανωμένος, ἀλλὰ λιτὸν αὐτὸν ὄψει καὶ ἄθρυπτον ἐν σχολαῖς φιλοσόφοις ἤ που περὶ γυμνάσια καὶ παλαίστρας περὶ θήραν νέων ὀξὺ μάλα καὶ γενναῖον ἐγκελευόμενον πρὸς ἀρετὴν τοῖς ἀξίοις ἐπιμελείας. τὸν δʼ ὑγρὸν τοῦτον καὶ οἰκουρὸν ἐν κόλποις διατρίβοντα καὶ κλινιδίοις γυναικῶν ἀεὶ διώκοντα τὰ μαλθακὰ καὶ θρυπτόμενον ἡδοναῖς ἀνάνδροις καὶ ἀφίλοις καὶ ἀνενθουσιάστοις καταβάλλειν ἄξιον, ὡς καὶ Σόλων κατέβαλε· δούλοις μὲν γὰρ ἐρᾶν ἀρρένων παίδων ὠν ἀπεῖπε καὶ ξηραλοιφεῖν, χρῆσθαι δὲ συνουσίαις γυναικῶν οὐκ ἐκώλυσε· καλὸν γὰρ ἡ φιλία καὶ ἀστεῖον, ἡ δʼ ἡδονὴ κοινὸν κἀνελεύθερον. ὅθεν οὐ δούλων ἐρᾶν παίδων ἐλευθέριόν ἐστιν οὐδʼ ἀστεῖον οὐ συνουσίας γὰρ οὗτος ὁ ἔρως, καθάπερ τῶν γυναικῶν.

5Autobulos: Protogenes daha da konuşmaya hevesliydi ama Daphnaios onun sözünü kesti: "Zeus hakkı için, Solon'u hatırlatman ne iyi oldu," dedi, "âşık adamın ölçüsü olarak onu kullanmalıyız. [Burada Daphnaios, Solon'dan ve Aiskhylos'tan oğlan sevgisine dair iki erotik beyit aktarıyor ve bunlarla alay edenlere değiniyor; bu kısım çevrilmemiştir.] Ben ise bundan kadınlar lehine çok büyük bir delil çıkarıyorum. Erkeklerle tabiata aykırı birliktelik bile âşığın sevgisini yok etmiyor, ona zarar vermiyorsa, kadınlara duyulan aşkın, tabiata uygun olduğu için, kharis yoluyla dostluğa ulaşması çok daha akla yatkındır. Çünkü, Protogenes, eskiler dişinin erkeğe boyun eğmesine kharis yani lütuf demişlerdir. Pindaros da Hephaistos'un Hera'dan 'kharislerden uzak' doğduğunu söyler. [...] Erkeklerden gelen lütuf ise istemeyerek olursa zor ve yağmayla, isteyerek olursa gevşeklik ve kadınsılıkla olur [...]; lütfu olmayan, çirkin ve Aphrodite'den uzak bir lütuf. Bence Solon da o dizeleri, Platon'un dediği gibi henüz genç ve taşkın bir yaşta yazmıştır; yaşlanınca ise şunları yazmıştır:

Şimdi Kıbrıs doğumlu tanrıçanın, Dionysos'un ve Musalar'ın işleri hoşuma gidiyor, insanlara neşe veren işler.

Sanki oğlan aşklarının fırtınasından, kasırgasından sonra hayatını evlilik ve felsefenin sakin sularına çekmiştir.

Gerçeğe bakarsak, Protogenes, oğlanlara ve kadınlara duyulan aşkın hâli bir ve aynıdır. Yok, inatla ayırmak istersen, bu oğlan sevgisi ölçülü davranmış sayılmaz; sanki sonradan, hayata vakitsiz gelmiş bir piç gibi, karanlıktan çıkıp gerçek ve daha yaşlı Eros'u kovmaya kalkar. Daha dün, evvelsi gün, dostum, gymnasionlara sızdı [...], palaistralarda yavaş yavaş kanatlandı ve artık zapt olunmuyor. Evlilik Eros'una, ölümlü soyun ölümsüzlüğe yardımcısına, sönüp giden tabiatımızı doğumlar yoluyla hemen yeniden tutuşturan o Eros'a söver sayar. Bu ise hazzı inkâr eder; çünkü utanır, korkar. Güzel ve taze olana dokunabilmek için ona saygın bir kılıf gerekir; bahane de dostluk ve aretēdir. Toza bulanır, soğuk suyla yıkanır, kaşlarını kaldırır, felsefe yaptığını ve kanun yüzünden dışarıda itidalli olduğunu söyler. Sonra gece, ortalık sessizleşince [...]. Protogenes'in dediği gibi oğlan sevgisinde cinsel birliktelik yoksa, Eros'un hizmet etmek ve kollamakla görevli olduğu, şeref ve gücünden ancak verdiği kadarını paylaştığı Aphrodite orada bulunmadan, nasıl Eros olabilir? Aphrodite'siz bir Eros varsa, şarapsız, incir ya da arpa içkisinden gelen sarhoşluk gibidir; verdiği sarsıntı meyvesiz ve boştur, bıktırır ve çabuk sona erer."

5

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἔτι δὲ πλείονα λέγειν προθυμουμένου τοῦ Πρωτογένους, ἀντικρούσας ὁ Δαφναῖος εὖ γε νὴ Δίʼ ἔφη τοῦ Σόλωνος ἐμνήσθης; καὶ χρηστέον αὐτῷ γνώμονι τοῦ ἐρωτικοῦ ἀνδρός, ἔσθʼ ἥβης ἐρατοῖσιν ἐπʼ ἄνθεσι παιδοφιλήσῃ μηρῶν ἱμείρων καὶ γλυκεροῦ στόματος. πρόσλαβε δὲ τῷ Σόλωνι καὶ τὸν Αἰσχύλον λέγοντα σέβας δὲ μηρῶν ἁγνὸν οὐκ ἐπῃδέσω, ὦ δυσχάριστε τῶν πυκνῶν φιλημάτων ἕτεροι μὲν γὰρ καταγελῶσιν αὐτῶν, εἰ καθάπερ θύτας καὶ μάντεις εἰς τὰ μηρία καὶ τὴν ὀσφὺν ἀποβλέπειν τοὺς ἐραστὰς κελεύουσιν ἐγὼ δὲ παμμέγεθες τοῦτο ποιοῦμαι σημεῖον ὑπὲρ τῶν γυναικῶν εἰ γὰρ ἡ παρὰ φύσιν ὁμιλία πρὸς ἄρρενας οὐκ ἀναιρεῖ τὴν ἐρωτικὴν εὔνοιαν οὐδὲ βλάπτει, πολὺ μᾶλλον εἰκός ἐστι τὸν γυναικῶν ἢ ἀνδρῶν ἔρωτα τῇ φύσει χρώμενον εἰς φιλίαν διὰ χάριτος ἐξικνεῖσθαι. χάρις γὰρ οὖν, ὦ Πρωτόγενες, ἡ τοῦ θήλεος ὕπειξις τῷ ἄρρενι κέκληται πρὸς τῶν παλαιῶν· ὡς καὶ Πίνδαρος ἔφη τὸν Ἥφαιστον ἄνευ χαρίτων ἐκ τῆς Ἥρας γενέσθαι καὶ τὴν οὔπω γάμων ἔχουσαν ὥραν ἡ Σαπφὼ προσαγορεύουσά φησιν, ὅτι σμίκρα μοι πάις ἔμμεν ἐφαίνεο κἄχαρις. ὁ δʼ Ἡρακλῆς ὑπό τινος ἐρωτᾶται, βίᾳ δʼ ἔπραξας χάριτας ἢ πείσας κόρην;. ἡ δʼ ἀπὸ τῶν ἀρρένων ἀκόντων μὲν μετὰ βίας γενομένη καὶ λεηλασίας, ἂν δʼ ἑκουσίως, σὺν μαλακίᾳ καὶ θηλύτητι, βαίνεσθαι κατὰ Πλάτωνα νόμῳ τετράποδος καὶ παιδοσπορεῖσθαι παρὰ φύσιν ἐνδιδόντων, ἄχαρις χάρις παντάπασι καὶ ἀσχήμων καὶ ἀναφρόδιτος. ὅθεν, οἶμαι, καὶ ὁ Σόλων ἐκεῖνα μὲν ἔγραψε νέος ὢν ἔτι καὶ σπέρματος πολλοῦ μεστός ὡς ὁ Πλάτων φησί· ταυτὶ δὲ πρεσβύτης γενόμενος ἔργα δὲ Κυπρογενοῦς νῦν μοι φίλα καὶ Διονύσου καὶ Μουσέων, ἃ τίθησʼ ἀνδράσιν εὐφροσύνας· ὥσπερ ἐκ ζάλης καὶ χειμῶνος καὶ τῶν παιδικῶν ἐρώτων ἔν τινι γαλήνῃ τῇ περὶ γάμον καὶ φιλοσοφίαν θέμενος τὸν βίον. εἰ μὲν οὖν τἀληθὲς σκοποῦμεν, ὦ Πρωτόγενες ἓν καὶ ταὐτόν ἐστι πρὸς παῖδας καὶ γυναῖκας πάθος τὸ τῶν Ἐρώτων εἰ δὲ βούλοιο φιλονεικῶν διαιρεῖν, οὐ μέτριʼ ἂν δόξειε ποιεῖν ὁ παιδικὸς οὗτος, ἀλλʼ ὥσπερ ὀψὲ γεγονὼς καὶ παρʼ ὥραν τῷ βίῳ νόθος καὶ σκότιος ἐξελαύνειν τὸν γνήσιον Ἔρωτα καὶ πρεσβύτερον. ἐχθὲς γάρ, ὦ ἑταῖρε, καὶ πρῴην μετὰ τὰς ἀποδύσεις καὶ ἀπογυμνώσεις τῶν νέων παραδὺς εἰς τὰ γυμνάσια καὶ προσανατριβόμενος ἡσυχῆ καὶ προσεμβαλών, εἶτα κατὰ μικρὸν ἐν ταῖς παλαίστραις πτεροφυήσας οὐκέτι καθεκτὸς ἐστιν, ἀλλὰ λοιδορεῖ καὶ προπηλακίζει τὸν γαμήλιον ἐκεῖνον καὶ συνεργὸν ἀθανασίας τῷ θνητῷ γένει, σβεννυμένην ἡμῶν τὴν φύσιν εὐθὺς ἐξανάπτοντα διὰ τῶν γενέσεων. οὗτος; δʼ ἀρνεῖται τὴν ἡδονήν· αἰσχύνεται γὰρ καὶ φοβεῖται. δεῖ δέ τινος εὐπρεπείας ἁπτομένῳ καλῶν καὶ ὡραίων· πρόφασις οὖν φιλία καὶ ἀρετή. κονίεται δὲ καὶ ψυχρολουτεῖ καὶ τὰς ὀφρῦς αἴρει καὶ φιλοσοφεῖν φησι καὶ σωφρονεῖν ἔξω διὰ τὸν νόμον· εἶτα νύκτωρ καὶ καθʼ ἡσυχίαν γλυκεῖʼ ὀπώρα φύλακος ἐκλελοιπότος. εἰ δʼ, ὥς φησι Πρωτογένης, οὐκ ἔστιν ἀφροδισίων παιδικῶν κοινωνία, πῶς Ἔρως ἔστιν Ἀφροδίτης μὴ παρούσης, ἣν εἴληχε θεραπεύειν ἐκ θεῶν καὶ περιέπειν, τιμῆς τε μετέχειν καὶ δυνάμεως ὅσον ἐκείνη δίδωσιν; εἰ δʼ ἔστι τις Ἔρως χωρὶς Ἀφροδίτης, ὥσπερ μέθη χωρὶς οἴνου πρὸς σύκινον πῶμα καὶ κρίθινον, ἄκαρπον αὐτοῦ καὶ ἀτελὲς τὸ ταρακτικὸν ἐστι καὶ πλήσμιον καὶ ἁψίκορον.

6Autobulos: Bu sözler söylenirken Peisias'ın Daphnaios'a kızıp köpürdüğü belliydi. O biraz durunca, "Herakles aşkına, bu ne hafiflik, bu ne küstahlık!" dedi. "Köpekler gibi uzuvlarıyla dişiye yapışık olduklarını kendileri söyleyen adamlar, tanrıyı gymnasionlardan, gezinti yollarından, güneş altındaki temiz ve açık sohbetlerden alıp genelevlere, bıçaklara, iksirlere, ölçüsüz kadınların büyülerine kapatmaya kalkıyor! Çünkü itidalli kadınlara ne âşık olmak yakışır ne de âşık olunmak."

Babamın anlattığına göre, bu noktada Protogenes'e müdahale etmiş ve şöyle demiş: "'Bu söz Argos halkını silahlandırır.' Zeus hakkı için, Peisias ölçüyü kaçırarak bizi Daphnaios'un avukatı yapıyor; çünkü evliliğe, aşktan yoksun, tanrısal dostluktan payı olmayan bir ortaklık yakıştırıyor. Oysa âşığın ikna edici gücü ve lütfu ortadan kalkınca bu ortaklığın, adeta boyunduruk ve gemle, utanç ve korkuyla, güç bela ayakta durduğunu görürüz."

Peisias, "Benim için bu tartışmanın önemi az," dedi. "Ama Daphnaios'un başına tuncun başına geleni görüyorum: Tunç ateşten çok, üzerine dökülen kızgın ve akışkan tunçtan erir, onunla birlikte sıvılaşıp akar. Bunu da Lysandra'nın güzelliği rahatsız etmiyor; ama kendisiyle birlikte yanmış, çoktandır ateşle dolu olana yaklaşıp dokundukça tutuşuyor. Çabucak bize kaçmazsa eriyip gideceği belli. Ama görüyorum ki Anthemion'un en çok istediği şey oluyor: Ben de hakimlere çatıyorum. Bu yüzden susuyorum." Anthemion, "İyi ettin," dedi; "baştan beri konuya dair bir şey söylemeliydin."

6

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. λεγομένων τούτων ὁ Πεισίας ἦν δῆλος ἀγανακτῶν καὶ παροξυνόμενος ἐπὶ τὸν Δαφναῖον· μικρὸν δʼ αὐτοῦ καταλιπόντος ὦ Ἡράκλεις ἔφη τῆς εὐχερείας καὶ θρασύτητος· ἀνθρώπους ὁμολογοῦντας ὥσπερ οἱ κύνες ἐκ τῶν μορίων συνηρτῆσθαι πρὸς τὸ θῆλυ μεθιστάναι καὶ μετοικίζειν τὸν θεὸν ἐκ γυμνασίων καὶ περιπάτων καὶ τῆς ἐν ἡλίῳ καθαρᾶς καὶ ἀναπεπταμένης διατριβῆς εἰς ματρυλεῖα καὶ κοπίδας καὶ φάρμακα καὶ μαγεύματα καθειργνύμενον ἀκολάστων γυναικῶν ἐπεὶ ταῖς· γε σώφροσιν οὔτʼ ἐρᾶν οὔτʼ ἐρᾶσθαι δήπου προσῆκόν ἐστιν. ἐνταῦθα μέντοι καὶ ὁ πατὴρ ἔφη τοῦ Πρωτογένους ἐπιλαβέσθαι καὶ εἰπεῖν τόδʼ ἐξοπλίζει τοὔπος Ἀργεῖον λεών, καὶ νὴ Δία Δαφναίῳ συνδίκους ἡμᾶς προστίθησιν οὐ μετριάζων ὁ Πεισίας, ἀλλὰ τοῖς γάμοις ἀνέραστον ἐπάγων καὶ ἄμοιρον ἐνθέου φιλίας κοινωνίαν, ἣν τῆς ἐρωτικῆς πειθοῦς καὶ χάριτος ἀπολιπούσης μονονοὺ ζυγοῖς καὶ χαλινοῖς ὑπʼ αἰσχύνης καὶ φόβου μάλα μόλις συνεχομένην ὁρῶμεν. καὶ ὁ Πεισίας ἐμοὶ μέν εἶπεν ὀλίγον μέλει τοῦ λόγου· Δαφναῖον δʼ ὁρῶ ταὐτὸν πάσχοντα τῷ χαλκῷ· καὶ γὰρ ἐκεῖνος οὐχ οὕτως ὑπὸ τοῦ πυρός, ὡς ὑπὸ τοῦ πεπυρωμένου χαλκοῦ καὶ ῥέοντος, ἂν ἐπιχέῃ τις, ἀνατήκεται καὶ ῥεῖ συνεξυγραινόμενος καὶ τοῦτον οὐκ ἐνοχλεῖ τὸ Λυσάνδρας κάλλος, ἀλλὰ συνδιακεκαυμένῳ καὶ γέμοντι πυρὸς ἤδη πολὺν χρόνον πλησιάζων καὶ ἁπτόμενος ἀναπίμπλαται· καὶ δῆλός ἐστιν, εἰ μὴ ταχὺ φύγοι πρὸς ἡμᾶς, συντακησόμενος. ἀλλʼ ὁρῶ εἶπε γιγνόμενον ὅπερ ἂν μάλιστα σπουδάσειεν Ἀνθεμίων, προσκρούοντα τοῖς δικασταῖς καὶ ἐμαυτόν, ὥστε παύομαι καὶ ὁ Ἀνθεμίων ὤνησας εἶπεν ὡς ἔδει γʼ ἀπʼ ἀρχῆς λέγειν τι πρὸς τὴν ὑπόθεσιν.

7Autobulos: Peisias, "Söylüyorum işte," dedi, "ama önce şunu ilan edeyim: Bana kalırsa bütün kadınlar âşık bulsun. Delikanlının sakınması gereken, bu kadının zenginliğidir; onu bu kadar büyük bir servet ve ağırlıkla karıştırırsak, tuncun içinde kaybolan kalay gibi, farkına varmadan yok etmeyelim. Sade ve hafif bir kadınla bir delikanlı evlense, karışım şarap gibi güçlü çıkabilir. Ama bu kadının yöneten ve hükmeden taraf olmak istediği görülüyor; yoksa o kadar şan ve soyu, o kadar zenginliği bir yana atıp daha yeni khlamys giymiş, hâlâ lalaya muhtaç bir delikanlıya talip olmazdı. Bu yüzden aklı başında olanlar, kadınların fazla paralarını, kanat tüyleri gibi, kendileri budar, elden çıkarır; çünkü bunlar onlarda sefahat ve boş, kararsız bir şımarıklık uyandırır, bununla kabaran kadınlar çoğu zaman uçup gider. Kalsalar bile, Etiyopya'daki gibi altın zincirlerle bağlanmak, bir kadının zenginliğiyle bağlanmaktan iyidir."

7

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. λέγω τοίνυν ὁ Πεισίας ἔφη προκηρύξας ἐμοῦ· γʼ ἕνεκα πάσαις γυναιξὶν ἂν ἐραστήν, ὅτι τῆς γυναικὸς ὁ πλοῦτός ἐστι φυλακτέος τῷ νεανίσκῳ, μὴ συμμίξαντες αὐτὸν ὄγκῳ καὶ βάρει τοσούτῳ λάθωμεν ὥσπερ ἐν χαλκῷ κασσίτερον ἀφανίσαντες μέγα γὰρ ἂν ἐλαφρᾷ καὶ λιτῇ γυναικὶ μειρακίου συνελθὸντος εἰς ταὐτὸν ἡ κρᾶσις οἴνου δίκην ἐπικρατήσῃ· ταύτην δʼ ὁρῶμεν ἄρχειν καὶ κρατεῖν δοκοῦσαν οὐ γὰρ ἂν ἀπορρίψασα δόξας καὶ γένη τηλικαῦτα καὶ πλούτους ἐμνᾶτο μειράκιον ἐκ χλαμύδος, ἔτι παιδαγωγεῖσθαι δεόμενον. ὅθεν οἱ νοῦν ἔχοντες αὐτοὶ προΐενται καὶ περικόπτουσιν ὥσπερ ὠκύπτερα τῶν γυναικῶν τὰ περιττὰ χρήματα, τρυφὰς ἐμποιοῦντα καὶ χαυνότητας ἀβεβαίους καὶ κενάς, ὑφʼ ὧν ἐπαιρόμεναι πολλάκις ἀποπέτονται · κἂν μένωσι, χρυσαῖς ὥσπερ ἐν Αἰθιοπίᾳ πέδαις δεδέσθαι βέλτιον ἢ πλούτῳ γυναικός.

8Autobulos: Protogenes, "Bir de şunu söylemiyorsun," dedi: "Hesiodos'u saçma ve gülünç bir şekilde tersine çevirme tehlikesindeyiz. O şöyle der:

Otuz yaşından ne çok eksik, ne çok fazla: uygun evlilik işte budur. Kadın dört yıl olgunlaşsın, beşinci yıl evlensin.

Biz ise neredeyse bu kadar yıl daha yaşlı bir kadına, hurma ya da incirlere yabani incir bağlar gibi, ham ve olgunlaşmamış bir erkek bağlayacağız. 'Ona âşık, yanıp tutuşuyor,' deniyor. Zeus hakkı için, kim engel oluyor peki kapısına gidip şarkılar söylemesine, kapı önünde ağlamasına, resimlerini çelenklemesine, rakipleriyle dövüşmesine? Âşıklık bunları gerektirir. Kaşlarını indirsin, şımarıklığı bıraksın, bu hâle uygun bir tavır alsın. Yok utanıyor ve itidalli davranıyorsa, evinde oturup düzgünce taliplerini beklesin. Âşık olduğunu söyleyen bir kadından insan kaçar, tiksinir; böyle bir nefsine hâkim olamama hâlini evliliğin başlangıcı yapıp onu alacak değil ya!"

8

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἐκεῖνο δʼ οὐ λέγεις ὁ Πρωτογένης εἶπεν ὅτι κινδυνεύομεν ἀναστρέφειν ἀτόπως καὶ γελοίως τὸν Ἡσίοδον, ἂν ἐκείνου λέγοντος μήτε τριηκόντων ἐτέων μάλα πόλλʼ ἀπολείπων μήτʼ ἐπιθεὶς μάλα πολλὰ γάμος δέ τοι ὥριος οὗτος· ἡ δὲ γυνὴ τέτορʼ ἡβώοι, πέμπτῳ δὲ γαμοῖτο· σχεδὸν ἡμεῖς ἔτεσι τοσούτοις γυναικὶ πρεσβυτέρᾳ, καθαπερεὶ φοίνικας ἢ σῦκ̓ ἐρινεοῖς, ὄμφακα καὶ ἄωρον ἄνδρα περιάψωμεν. ἐρᾶται γὰρ αὐτοῦ νὴ Δία καὶ κάεται· τίς οὖν ὁ κωλύων ἐστὶ κωμάζειν ἐπὶ θύρας, ᾄδειν τὸ παρακλαυσίθυρον, ἀναδεῖν τὰ εἰκόνια, παγκρατιάζειν πρὸς τοὺς ἀντεραστάς; ταῦτα γὰρ ἐρωτικά· καὶ καθείσθω τὰς ὀφρῦς καὶ παυσάσθω τρυφῶσα, σχῆμα λαβοῦσα τῶν τοῦ πάθους οἰκείων. εἰ δʼ αἰσχύνεται καὶ σωφρονεῖ, κοσμίως οἴκοι καθήσθω περιμένουσα τοὺς μνωμένους καὶ σπουδάζοντας. ἐρᾶν δὲ φάσκουσαν γυναῖκα φυγεῖν τις ἂν ἔχοι καὶ βδελυχθείη, μήτι γε λάβοι γάμου ποιησάμενος ἀρχὴν τὴν τοιαύτην ἀκρασίαν.

9Autobulos: Protogenes susunca babam, "Görüyor musun, Anthemion," dedi, "konuyu yine ortak hâle getiriyorlar; evlilik aşkının korosunda yer almaktan kaçmayan bize de söz düşüyor."

Anthemion, "Evet, Zeus hakkı için," dedi; "kendin de âşık olarak bunu uzun uzun savun. Peisias'ın bizi en çok korkuttuğu zenginliğe de yardım et."

Babam şöyle dedi: "Aşkı ve zenginliği yüzünden Ismenodora'yı reddedersek, bir kadının suçu olmayacak ne kalır? Ağırbaşlı ve zengin, diyorsunuz. Peki ya güzel ve gençse? Ya soyu şanlı, şöhreti büyükse? İtidalli kadınların tavırları sert, huysuz, can sıkıcı ve çekilmez değil mi? Kocalarına öfkelendikleri için onlara 'erinys' demiyorlar mı, sırf itidalli oldukları için? Öyleyse en iyisi, pazardan Trakyalı bir Abrotonon ya da Miletli bir Bakkhis alıp evlenmek mi, nikâhsız, satın alınarak ve üzerine kuruyemiş serpilerek eve getirilen? Ama biliyoruz ki bunlara da pek çok kişi utanç verici biçimde kölelik etmiştir. Samoslu flütçü ve dansçı kadınlar, Aristonika, tefiyle Oinanthe ve Agathokleia kralların tacına basmıştır. Suriyeli Semiramis, sarayda büyümüş bir köleydi, cariyeydi; büyük kral Ninos onunla karşılaşıp sevince, onu öyle ele geçirdi, öyle küçümsedi ki bir gün tahtta taçla oturup ülke işlerini görmesine izin vermesini istedi. Ninos bunu kabul etti ve herkese ona kendisine hizmet ettikleri gibi hizmet etmelerini, itaat etmelerini buyurdu. Semiramis önce muhafızları sınamak için ölçülü emirler verdi. Hiç itiraz etmediklerini, tereddüt göstermediklerini görünce Ninos'u yakalamalarını, sonra bağlamalarını, sonunda da öldürmelerini buyurdu. Bütün bunlar yapılınca uzun süre Asya'ya görkemle hükmetti.

Ya Belestikhe, Zeus aşkına, pazardan alınma barbar bir kadın değil miydi? Oysa kralın aşkından ötürü Aphrodite Belestikhe adını koyduğu tapınaklar ve kutsal yerler Alexandrialılarda vardır. Burada Eros'la aynı tapınağı ve kutsal alanı paylaşan, Delphoi'de ise krallar ve kraliçelerle birlikte yaldızlı olarak duran kadın, âşıklarını hangi çeyizle ele geçirmişti? Nasıl o adamlar kendi zayıflıkları ve gevşeklikleri yüzünden farkına varmadan kadınlara av olduysa, öyle de şöhretsiz ve yoksul başka erkekler zengin ve parlak kadınlarla evlenip yozlaşmamış, gururlarından bir şey yitirmemiş, saygı görüp söz sahibi olarak, sevgi içinde hayatlarını birlikte geçirmişlerdir. Karısını kısıp küçülten adam, zayıf parmaklarından yüzük kayacak diye korkan biri gibidir; kısraklarının yelesini kesip onları ırmağa ya da göle götürenlere benzer. Söylendiğine göre kısrak, suda kendi görünüşünü çirkin ve biçimsiz görünce şımarıklığını bırakır, eşeklerin üzerine çıkmasına izin verir.

Kadının zenginliğini aretēsinden ya da soyundan önce tercih etmek haysiyetsiz ve hür adama yakışmaz bir şeydir; aretē ve soyla birlikte gelen zenginlikten kaçmak ise budalalıktır. Antigonos, Munikhia'yı tahkim eden muhafızına yazarken yalnız tasmayı sağlam değil, köpeği de zayıf tutmasını, Atinalıların varlıklarını sızdırmasını buyurmuştu. Ama zengin ya da güzel bir kadının kocası karısını çirkin ya da yoksul yapmaya kalkmamalıdır; kendine hâkim olarak, phronēsisle, kadına ait hiçbir şeye kapılmayarak kendini ona denk ve köle olmayan biri kılmalı, karakterine, terazide kefeyi eğecek bir ağırlık katmalıdır; öyle ki kadın hem adaletle hem de yararına yönetilip yönlendirilsin.

Evlilik için yaşa gelince, doğurma ve üreme çağında olan kadın uygundur. Duyduğuma göre bu kadın da en olgun çağındadır." Sonra Peisias'a gülümseyerek, "Rakiplerinin hiçbirinden yaşlı değildir, Bakkhon'un yanında kir görünen bazıları gibi saçında ak da yoktur. Bunlar onunla görüşmeye yaş bakımından uygunsa, Ismenodora neden delikanlıyla herhangi bir genç kızdan daha iyi ilgilenmesin? Gençlerin kaynaşması zordur; şımarıklıklarını ve küstahlıklarını çok uzun zamanda, güçlükle bırakırlar. Başlangıçta dalgalanır, boyunduruğa karşı çıkarlar; hele Eros da araya girerse, dümencisiz gemideki rüzgâr gibi evliliği karıştırıp altüst eder, çünkü ne yönetebilirler ne de yönetilmek isterler. Bebeğe dadı, çocuğa öğretmen, ephebosa gymnasiarkhos, delikanlıya âşığı hükmediyorsa, yetişkine de kanun ve komutan hükmediyorsa, kimse başıboş ve tam bağımsız değilse, aklı başında, yaşça büyük bir kadının genç bir adamın hayatını yönetmesinde ne korkunçluk var? Düşüncesiyle yararlı, sevgisiyle tatlı ve yumuşak olacaktır." Sonunda da şöyle dedi: "Boiotialılar olarak Herakles'e saygı göstermeli, evlilikteki yaş farkına kızmamalıydınız. Herakles'in de kendi karısı Megara'yı, o sırada otuz üç yaşında olduğu hâlde, on altı yaşındaki İolaos'a verdiğini bilirsiniz."

9

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. παυσαμένου δὲ τοῦ Πρωτογένους, ὁρᾷς εἶπεν ὁ πατήρ ὦ Ἀνθεμίων, ὅτι πάλιν κοινὴν ποιοῦσι τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὸν λόγον ἀναγκαῖον ἡμῖν τοῖς οὐκ ἀρνουμένοις; οὐδὲ φεύγουσι τοῦ περὶ γάμον ἔρωτος εἶναι χορευταῖς; καὶ ναὶ μὰ Δίʼ εἶπεν ὁ Ἀνθεμίων· ἄμυνʼ οὖν διὰ πλειόνων νῦν αὐτὸς ἐρῶν· ἔτι δὲ τῷ πλούτῳ βοήθησον, ᾧ μάλιστα δεδίττεται Πεισίας ἡμᾶς. τί δʼ εἶπεν ὁ πατὴρ οὐκ ἂν ἔγκλημα γένοιτο γυναικός, εἰ διʼ ἔρωτα καὶ πλοῦτον ἀπορρίψομεν Ἰσμηνοδώραν; βαρεῖα γὰρ καὶ πλουσία· τί δʼ εἰ καλὴ καὶ νέα; τί δʼ εἰ γένει σοβαρὰ καὶ ἔνδοξος; αἱ δὲ σώφρονες οὐδὲ αὐστηρὸν καὶ κατεγνυπωμένον ἐπαχθὲς· καὶ δυσκαρτέρητον ἔχουσι, καὶ ποινὰς καλοῦσιν αὐτὰς καὶ τοῖς ἀνδράσιν ὀργιζομένας, ὅτι σωφρονοῦσιν; ἆρʼ οὖν κράτιστον ἐξ ἀγορᾶς γαμεῖν Ἀβρότονόν τινα Θρῇσσαν ἢ Βακχίδα Μιλησίαν ἀνέγγυον ἐπαγομένην διʼ ὠνῆς καὶ καταχυσμάτων; ἀλλὰ καὶ ταύταις ἴσμεν οὐκ ὀλίγους αἴσχιστα δουλεύσαντας. αὐλητρίδες δὲ Σάμιαι καὶ ὀρχηστρίδες, Ἀριστονίκα καὶ τύμπανον ἔχουσʼ Οἰνάνθη καὶ Ἀγαθόκλεια διαδήμασι βασιλέων ἐπέβησαν. ἡ δὲ Σύρα Σεμίραμις οἰκότριβος μὲν ἦν βασιλικοῦ θεράπαινα παλλακευομένη· Νίνου δὲ τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐντυχόντος αὐτῇ καὶ στέρξαντος οὕτως ἐκράτησε καὶ κατεφρόνησεν, ὥστʼ ἀξιῶσαι καὶ μίαν ἡμέραν αὐτὴν περιιδεῖν ἐν τῷ θρόνῳ καθεζομένην ἔχουσαν τὸ διάδημα καὶ χρηματίζουσαν. δόντος δʼ ἐκείνου καὶ κελεύσαντος πάντας ὑπηρετεῖν ὥσπερ αὐτῷ καὶ πείθεσθαι, μετρίως ἐχρῆτο τοῖς πρώτοις ἐπιτάγμασι, πειρωμένη τῶν δορυφόρων· ἐπεὶ δʼ ἑώρα μηδὲν ἀντιλέγοντας μηδʼ ὀκνοῦντας, ἐκέλευσε συλλαβεῖν τὸν Νίνον εἶτα δῆσαι, τέλος δʼ ἀποκτεῖναι· πραχθέντων δὲ πάντων, ἐβασίλευσε τῆς Ἀσίας ἐπιφανῶς πολὺν χρόνον. ἡ δὲ Βελεστίχη, πρὸς Διός, οὐ βάρβαρον ἐξ ἀγορᾶς γύναιον, ἧς ἱερὰ καὶ ναοὺς Ἀλεξανδρεῖς ἔχουσιν, ἐπιγράψαντος διʼ ἔρωτα τοῦ βασιλέως Ἀφροδίτης Βελεστίχης; ἡ δὲ σύνναος μὲν ἐνταυθοῖ καὶ συνίερος τοῦ Ἔρωτος, ἐν δὲ Δελφοῖς κατάχρυσος ἑστῶσα μετὰ τῶν βασιλέων καὶ βασιλειῶν, ποίᾳ προικὶ τῶν ἐραστῶν ἐκράτησεν; ἀλλʼ ὥσπερ ἐκεῖνοι διʼ ἀσθένειαν ἑαυτῶν καὶ μαλακίαν ἔλαθον ἑαυτοὺς γενόμενοι λεία γυναικῶν, οὕτω πάλιν ἄδοξοι καὶ πένητες; ἕτεροι πλουσίαις γυναιξὶ καὶ λαμπραῖς συνελθόντες οὐ διεφθάρησαν οὐδʼ ὑφῆκάν τι τοῦ φρονήματος, ἀλλὰ τιμώμενοι καὶ κρατοῦντες μετʼ εὐνοίας συγκατεβίωσαν. ὁ δὲ συστέλλων τὴν γυναῖκα καὶ συνάγων εἰς μικρόν, ὥσπερ δακτύλιον δακτύλων ἰσχνὸς ὢν μὴ περιρρυῇ δεδιώς, ὅμοιός ἐστι τοῖς ἀποκείρουσι τὰς ἵππους εἶτα πρὸς ποταμὸν ἢ λίμνην ἄγουσι· καθορῶσαν γὰρ ἑκάστην τὴν εἰκόνα τῆς ὄψεως ἀκαλλῆ καὶ ἄμορφον, ἀφιέναι τὰ φρυάγματα λέγεται καὶ προσδέχεσθαι τὰς τῶν ὄνων ἐπιβάσεις. πλοῦτον δὲ γυναικὸς αἱρεῖσθαι μὲν πρὸ ἀρετῆς ἢ γένους ἀφιλότιμον κἀνελεύθερον, ἀρετῇ δὲ καὶ γένει προσόντα φεύγειν ἀβέλτερον. ὁ μὲν γὰρ Ἀντίγονος ὠχυρωμένῳ τὴν Μουνιχίαν τῷ φρουροῦντι γράφων ἐκέλευε ποιεῖν μὴ μόνον τὸν κλοιὸν ἰσχυρὸν ἀλλὰ καὶ τὸν κύνα λεπτόν, ὅπως ὑφαιρῇ τὰς εὐπορίας τῶν Ἀθηναίων ἀνδρὶ δὲ πλουσίας ἢ καλῆς οὐ προσήκει μηδὲ τὴν γυναῖκα ποιεῖν ἄμορφον ἢ πενιχράν, ἀλλʼ ἑαυτὸν ἐγκρατείᾳ καὶ φρονήσει καὶ τῷ μηδὲν ἐκπεπλῆχθαι τῶν περὶ ἐκείνην ἴσον παρέχειν καὶ ἀδούλωτον, ὥσπερ ἐπὶ ζυγοῦ ῥοπὴν τῷ ἤθει προστιθέντα καὶ βάρος, ὑφʼ οὗ κρατεῖται καὶ ἄγεται δικαίως ἅμα καὶ συμφερόντως. καὶ μὴν ἡλικία γε πρὸς; γάμον καὶ ὥρα τὸ τίκτειν ἔχουσα καὶ τὸ γεννᾶν εὐάρμοστός ἐστιν· ἀκμάζειν δὲ τὴν γυναῖκα πυνθάνομαι, καὶ ἅμα τῷ Πεισίᾳ προσμειδιάσας οὐδενὸς γάρ ἔφη τῶν ἀντεραστῶν πρεσβυτέρα οὐδʼ ἔχει πολιάς, ὥσπερ ἔνιοι τῶν Βάκχωνι προσαναχρωννυμένων. εἰ δʼ οὗτοι καθʼ ὥραν ὁμιλοῦσι, τί κωλύει κἀκείνην ἐπιμεληθῆναι τοῦ νεανίσκου βέλτιον ἡστινοσοῦν νέας; δύσμικτα γὰρ τὰ νέα καὶ δυσκέραστα καὶ μόλις ἐν χρόνῳ πολλῷ τὸ φρύαγμα καὶ τὴν ὕβριν ἀφίησιν, ἐν ἀρχῇ δὲ κυμαίνει καὶ ζυγομαχεῖ καὶ μᾶλλον ἂν Ἔρως ἐγγένηται, καὶ καθάπερ πνεῦμα κυβερνήτου μὴ παρόντος, ἐτάραξε καὶ συνέχεε τὸν γάμον οὔτʼ ἄρχειν δυναμένων οὔτʼ ἄρχεσθαι βουλομένων. εἰ δʼ ἄρχει βρέφους μὲν ἡ τίτθη καὶ παιδὸς ὁ διδάσκαλος ἐφήβου δὲ γυμνασίαρχος ἐραστὴς δὲ μειρακίου γενομένου δʼ ἐν ἡλικίᾳ νόμος καὶ στρατηγὸς οὐδεὶς δʼ ἄναρκτος οὐδʼ αὐτοτελής, τί δεινὸν εἰ γυνὴ νοῦν ἔχουσα πρεσβυτέρα κυβερνήσει νέου βίον ἀνδρός, ὠφέλιμος μὲν οὖσα τῷ φρονεῖν μᾶλλον ἡδεῖα δὲ τῷ φιλεῖν καὶ προσηνής; τὸ δʼ ὅλον ἔφη καὶ τὸν Ἡρακλέα Βοιωτοὺς ὄντας ἔδει σέβεσθαι καὶ μὴ δυσχεραίνειν τῷ παρʼ ἡλικίαν τοῦ γάμου, γιγνώσκοντας ὅτι κἀκεῖνος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα Μεγάραν Ἰολάῳ συνῴκισεν ἑκκαιδεκαέτει τότʼ ὄντι τρία καὶ τριάκοντʼ ἔτη γεγενημένην.

10Autobulos: Babamın anlattığına göre, böyle konuşurlarken Peisias'ın bir arkadaşı şehirden atıyla koşarak geldi ve şaşırtıcı, cüretkâr bir olayı haber verdi. Ismenodora, anlaşılan, Bakkhon'un evliliğe aslında isteksiz olmadığını, ama onu vazgeçirmeye çalışanlardan utandığını düşünerek delikanlıyı elden kaçırmamaya karar vermişti. Dostlarından hayat anlayışı en genç olanları, ona bu aşkında destek verenleri ve kadın arkadaşlarını çağırıp bir araya getirdi ve Bakkhon'un palaistraya giderken her zamanki gibi düzgünce evinin önünden geçtiği saati beklemeye başladı. O gün Bakkhon iki üç arkadaşıyla yaklaşırken, Ismenodora kapıya çıkıp onu karşıladı ve yalnızca khlamysına dokundu. Dostları ise onu khlamysıyla ve çift mızrağıyla birlikte hep birden kaldırıp eve taşıdılar ve kapıları hemen kapattılar. Aynı anda içeride kadınlar onun khlamysını alıp yerine damatlık elbise giydirdi. Köleler etrafta koşup yalnız Ismenodora'nın değil Bakkhon'un kapısını da zeytin ve defne çelenkleriyle süsledi. Flütçü kız da flütle sokaktan geçti. Thespiaililer ve yabancılardan kimileri gülüyor, kimileri kızıyor ve gymnasiarkhları kışkırtıyordu; çünkü ephebosları sıkı denetim altında tutar, yaptıklarına çok dikkat ederler. Yarışmacılardan kimse söz etmez oldu; herkes tiyatroyu bırakıp Ismenodora'nın kapısına gitti, orada tartışıp birbiriyle çekişmeye başladı.

10

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. τοιούτων λόγων, ὁ πατὴρ ἔφη, παρόντων αὐτοῖς, ἐλθεῖν τῷ Πεισίᾳ ἑταῖρον ἐκ πόλεως ἵππῳ θέοντα, πρᾶγμα θαυμαστὸν ἀπαγγέλλοντα τετολμημένον. ἡ γὰρ Ἰσμηνοδώρα, ὡς ἔοικεν, αὐτὸν μὲν οὐκ ἀηδῶς ἔχειν οἰομένη τὸν Βάκχωνα πρὸς τὸν γάμον, αἰσχύνεσθαι δὲ τοὺς ἀποτρέποντας, ἔγνω μὴ προέσθαι τὸ μειράκιον. τῶν οὖν φίλων τοὺς μάλιστα τοῖς βίοις νεαροὺς καὶ συνερῶντας αὐτῇ καὶ τῶν γυναικῶν τὰς συνήθεις μεταπεμψαμένη καὶ συγκροτήσασα παρεφύλαττε τὴν ὥραν, ἣν ὁ Βάκχων ἔθος εἶχεν ἀπιὼν εἰς παλαίστρας παρὰ τὴν οἰκίαν αὐτῆς παρεξιέναι κοσμίως. ὡς οὖν τότε προσῄει μετὰ δυεῖν ἢ τριῶν ἑταίρων ἀληλιμμένος, αὐτὴ μὲν ἐπὶ τὰς θύρας ἀπήντησεν ἡ Ἰσμηνοδώρα καὶ τῆς χλαμύδος ἔθιγε μόνον, οἱ δὲ φίλοι καλὸν, καλῶς ἐν τῇ χλαμύδι καὶ τῇ διβολίᾳ συναρπάσαντες εἰς τὴν οἰκίαν παρήνεγκαν ἀθρόοι καὶ τὰς θύρας εὐθὺς ἀπέκλεισαν ἅμα δʼ αἱ μὲν γυναῖκες ἔνδον αὐτοῦ τὸ χλαμύδιον ἀφαρπάσασαι περιέβαλον ἱμάτιον νυμφικόν· οἰκέται δὲ περικύκλῳ δραμόντες ἀνέστεφον ἐλαίᾳ καὶ δάφνῃ τὰς θύρας οὐ μόνον τὰς τῆς Ἰσμηνοδώρας ἀλλὰ καὶ τὰς τοῦ Βάκχωνος· ἡ δʼ αὐλητρὶς αὐλοῦσα διεξῆλθε τὸν στενωπόν. τῶν δὲ Θεσπιέων καὶ τῶν ξένων οἱ μὲν ἐγέλων, οἱ δʼ ἠγανάκτουν καὶ τοὺς γυμνασιάρχους παρώξυνον ἄρχουσι γὰρ ἰσχυρῶς τῶν ἐφήβων καὶ προσέχουσι τὸν νοῦν σφόδρα τοῖς ὑπʼ αὐτῶν πραττομένοις. ἦν δὲ λόγος οὐδεὶς τῶν ἀγωνιζομένων, ἀλλʼ ἀφέντες τὸ θέατρον ἐπὶ τῶν θυρῶν τῆς Ἰσμηνοδώρας ἐν λόγοις ἦσαν καὶ φιλονεικίαις πρὸς ἀλλήλους.

11Autobulos: Peisias'ın dostu, savaştaymış gibi atını sürüp telaşla, "Ismenodora Bakkhon'u kaçırdı!" diye haber verdiğinde, babamın dediğine göre Zeuksippos gülmüş ve Euripides hayranı olduğu için şunu söylemiş:

"Zenginlikle şımarıyorsun, ama ölümlüsün, ey kadın."

Peisias ise yerinden fırlayıp bağırmış: "Tanrılar, şehrimizi altüst eden bu özgürlüğün sonu ne olacak? İşler özerklikten başıbozukluğa gidiyor. Gerçi kanunlar ve haklar için kızmak belki gülünç; kadınların hükmettiği yerde tabiatın kendisi çiğnenmiştir. Lemnos'ta bile böylesi var mıydı? Haydi, gidelim, gymnasionu da meclisi de kadınlara teslim edelim, madem şehrin bütün damarı kesilmiş."

Peisias önden yürüdü; Protogenes de bir yandan kızgınlığını paylaşarak, bir yandan onu yatıştırarak ardından gitti. Anthemion ise, "Genç işi ve gerçekten Lemnos'a yaraşır bir cüret," dedi; "kendi aramızdayız: Çılgınca âşık bir kadının işi."

Soklaros gülümseyerek, "Bunun kaçırma ve zor olduğunu mu sanıyorsun?" dedi. "Aklı başında delikanlının, hayranlarının kollarından kaçıp güzel ve zengin bir kadının eline sığınmak için bulduğu bir savunma ve kurnazlık değil mi?"

Anthemion, "Bunu söyleme, Soklaros," dedi, "Bakkhon hakkında böyle bir şey düşünme. Yaradılışı saf ve açık olmasa bile, benden gizlemezdi; her şeyini paylaşır, bu işte de Ismenodora'nın en hevesli yardımcısının ben olduğumu görürdü. 'Aşkla savaşmak zordur,' der gibi, Herakleitos'un thymos için söylediğine uyarak: Çünkü ne isterse canı, parası ve şanı pahasına satın alır. Şehirde Ismenodora'dan daha düzgün kim var? Ne zaman ağza kötü bir söz alınmış ya da evine kötü bir davranış şüphesi dokunmuş? Görünen o ki kadını gerçekten tanrısal, insan aklından üstün bir ilham sarmış."

11

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ὡς οὖν ὁ τοῦ Πεισίου φίλος ὥσπερ ἐν πολέμῳ προσελάσας τὸν ἵππον αὐτὸ τοῦτο τεταραγμένος εἶπεν, ὅτι Βάκχωνʼ ἥρπακεν Ἰσμηνοδώρα, τὸν μὲν Ζεύξιππον ὁ πατὴρ ἔφη γελάσαι καὶ εἰπεῖν, ὅτε δὴ καὶ φιλευριπίδην ὄντα, πλούτῳ χλιδῶσα θνητὰ δʼ ὦ γύναι φρονεῖς· τὸν δὲ Πεισίαν ἀναπηδήσαντα βοᾶν, ὦ θεοί, τί πέρας ἔσται τῆς ἀνατρεπούσης τὴν πόλιν ἡμῶν ἐλευθερίας; ἤδη γὰρ εἰς ἀνομίαν τὰ πράγματα διὰ τῆς αὐτονομίας βαδίζει· καίτοι γελοῖον ἴσως ἀγανακτεῖν περὶ νόμων καὶ δικαίων, ἡ γὰρ φύσις παρανομεῖται γυναικοκρατουμένη. τί τοιοῦτον ἡ Λῆμνος; ἴωμεν ἡμεῖς, ἴωμεν εἶπεν ὅπως καὶ τὸ γυμνάσιον ταῖς γυναιξὶ παραδῶμεν καὶ τὸ βουλευτήριον, εἰ παντάπασιν ἡ πόλις ἐκνενεύρισται. προάγοντος οὖν τοῦ Πεισίου, ὁ μὲν Πρωτογένης οὐκ ἀπελείπετο τὰ μὲν συναγανακτῶν τὰ δὲ πραΰνων ἐκεῖνον· ὁ δʼ Ἀνθεμίων νεανικὸν μέν ἔφη τὸ τόλμημα καὶ Λήμνιον ὡς ἀληθῶς, αὐτοὶ γάρ ἐσμεν, σφόδρʼ ἐρώσης γυναικός, καὶ ὁ Σώκλαρος ὑπομειδιῶν οἴει γὰρ ἁρπαγήν ἔφη γεγονέναι καὶ βιασμόν, οὐκ ἀπολόγημα καὶ στρατήγημα τοῦ νεανίσκου νοῦν ἔχοντος, ὅτι τὰς τῶν ἐραστῶν ἀγκάλας διαφυγὼν ἐξηυτομόληκεν εἰς χεῖρας καλῆς καὶ πλουσίας γυναικός; μὴ λέγε ταῦτʼ εἶπεν ὦ Σώκλαρε, μηδʼ ὑπονόει ἐπὶ Βάκχωνος ὁ Ἀνθεμίων· καὶ γὰρ εἰ μὴ φύσει τὸν τρόπον ἁπλοῦς ἦν καὶ ἀφελής, ἐμὲ γʼ οὐκ ἂν ἀπεκρύψατο, τῶν τʼ ἄλλων μεταδιδοὺς ἁπάντων, ἒν τε τούτοις ὁρῶν προθυμότατον ὄντα τῆς Ἰσμηνοδώρας βοηθόν· ἔρωτι δὲ μάχεσθαι χαλεπόν οὐ θυμῷ καθʼ Ἡράκλειτον· ὅ, τι γὰρ ἂν θελήσῃ, καὶ ψυχῆς ὠνεῖται καὶ χρημάτων καὶ δόξης. ἐπεί τί κοσμιώτερον Ἰσμηνοδώρας ἐν τῇ πόλει; πότε δʼ εἰσῆλθεν ἢ λόγος αἰσχρὸς ἢ πράξεως ὑπόνοια φαύλης ἔθιγε τῆς οἰκίας; ἀλλʼ ἔοικε θεία τις ὄντως εἰληφέναι τὴν ἄνθρωπον ἐπίπνοια καὶ κρείττων ἀνθρωπίνου λογισμοῦ.

12Autobulos: Pemptides gülerek şöyle dedi: "Bedenin de 'kutsal' dedikleri bir hastalığı var. Öyleyse bazılarının psykhēnin en çılgın ve en güçlü hâline kutsal ve tanrısal demesinde tuhaf bir şey yok. Vaktiyle Mısır'da iki komşunun, yola sürünerek gelen bir yılan için tartıştığını görmüştüm; ikisi de ona 'iyi daimōn' diyor, ikisi de kendinin saymak istiyordu. Sizin de Eros'u, biriniz erkeklerin tarafına, biriniz kadınların tarafına, olağanüstü ve tanrısal bir iyilik diye çektiğinizi görünce şaşırmadım. Bu hâl, onu her yerden kovup budaması gerekenler tarafından büyütülüp yüceltildiği için bu kadar büyük bir güç ve şeref kazanmış. Az önce sustum, çünkü tartışmanın ortak değil, özel bir mesele olduğunu görüyordum. Şimdi Peisias'tan kurtulduğuma göre, Eros'un tanrı olduğunu ilk söyleyenlerin neye bakarak böyle dediğini sizden memnuniyetle dinlerim."

12

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. καὶ ὁ Πεμπτίδης ἐπιγελάσας ἀμέλει καὶ σώματός τις ἔφη νόσος ἔστιν, ἣν ἱερὰν καλοῦσιν· οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ καὶ ψυχῆς τὸ μανικώτατον πάθος καὶ μέγιστον ἱερὸν καὶ θεῖον ἔνιοι προσαγορεύουσιν. εἶθʼ ὥσπερ ἐν Αἰγύπτῳ ποτὲ γείτονας ἑώρων δύο διαμφισβητοῦντας, ὄφεως προσερπύσαντος εἰς τὴν ὁδόν, ἀμφοτέρων μὲν ἀγαθὸν δαίμονα καλούντων, ἑκατέρου δʼ ἔχειν ἀξιοῦντος ὡς ἴδιον· οὕτως ὁρῶν ὑμῶν ἄρτι τοὺς μὲν εἰς τὴν ἀνδρωνῖτιν ἕλκοντας τὸν Ἔρωτα τοὺς δʼ εἰς τὴν γυναικωνῖτιν, ὑπερφυὲς καὶ θεῖον ἀγαθόν, οὐκ ἐθαύμαζον, εἰ τηλικαύτην δύναμιν ἔσχε καὶ τιμὴν τὸ πάθος, οἷς ἦν προσῆκον ἐξελαύνειν αὐτὸ πανταχόθεν καὶ κολούειν, ὑπὸ τούτων αὐξανόμενον καὶ σεμνυνόμενον. ἄρτι μὲν οὖν ἡσυχίαν ἦγον· ἐν γὰρ ἰδίοις μᾶλλον ἢ κοινοῖς ἑώρων τὴν ἀμφισβήτησιν οὖσαν· νυνὶ δʼ ἀπηλλαγμένος Πεισίου, ἡδέως ἂν ὑμῶν ἀκούσαιμι πρὸς τί βλέψαντες ἀπεφήναντο τὸν Ἔρωτα θεὸν οἱ πρῶτοι τοῦτο λέξαντες.

13Autobulos: Pemptides sustu, babam da bu konuda bir şeyler söylemeye başladı; tam o sırada şehirden başka biri geldi: Ismenodora, Anthemion'u çağırtıyordu. Çünkü karışıklık büyümüştü, gymnasiarkhlar da anlaşamıyordu; biri Bakkhon'un geri istenmesi gerektiğini düşünüyor, öteki işe karışılmasına izin vermiyordu. Anthemion kalkıp gitti.

Babam Pemptides'e adıyla seslendi: "Bence büyük ve tehlikeli bir işe girişiyorsun, Pemptides," dedi, "daha doğrusu tanrılar hakkındaki kanaatimizde kımıldatılmaması gerekeni kımıldatıyorsun, her biri için hesap ve ispat istiyorsun. Atalarımızdan gelen eski inanç yeter; ondan daha açık bir delil söylenemez, bulunamaz, 'bilgelik en keskin zekâyla bulunmuş olsa bile.' Bu inanç, dindarlığın altında duran ortak bir oturak ve temeldir; tek bir noktada sağlamlığı ve yerleşikliği sarsılır, oynarsa, her noktada güvensiz ve şüpheli hâle gelir. Euripides'in, Melanippe'sine şu dizeyle başladığında nasıl bir gürültü kopardığını elbette duymuşsundur:

Zeus, Zeus kimse artık; çünkü sözden başka bilmiyorum.

Başka bir koroya geçince, anlaşılan oyununun görkemli ve özenli yazılmış oluşuna güvendiğinden dizeyi değiştirdi, bugünkü hâliyle şöyle yazdı:

Zeus, hakikatin dile getirdiği gibi.

Peki, Zeus hakkındaki kanaati ya da Athena veya Eros hakkındaki kanaati sözle şüpheli, belirsiz hâle getirmek arasında ne fark var? Çünkü Eros bugün ilk kez sunak ve kurban istemiyor; Attis ve Adonis denenler gibi barbar bir batıl inançtan gelip, kadınsı erkekler ve kadınlar eliyle gizlice sokulup kendisine yakışmayan şerefleri toplayan bir yabancı da değil; öyle ki tanrılar arasında yabancılık ve piçlikle dava edilsin. Empedokles'in şöyle dediğini duyduğunda, dostum:

Ve onların arasında boyca ve ence eşit Sevgi; ona aklınla bak, gözlerinle şaşakalma.

bunu Eros için söylenmiş saymalısın. Çünkü pek eski olanlar arasında bu tanrı bizim için görülebilen değil, kanaatle kavranan bir tanrıdır. Bunların her biri için delil istersen, her tapınağa dokunur, her sunağa sofistçe sınav uygularsan, hiçbirini iftirasız, işkencesiz bırakmazsın. Uzağa gitmeyeyim:

Aphrodite'nin ne büyük bir tanrıça olduğunu görmüyor musun? Aşkı eken ve veren odur; yeryüzündeki hepimiz onun çocuklarıyız.

Empedokles ona 'hayat veren', Sophokles 'bereketli' demekle çok uyumlu ve uygun birer ad vermiştir. Ama bu büyük ve şaşırtıcı iş Aphrodite'nin işidir; Eros ise yanında bulunduğunda buna eşlik eder. Eros orada yoksa olup biten şey imrenilmez, değersiz ve sevgisiz kalır. Aşksız birliktelik, açlık ve susuzluk gibi doymayla biter ve güzel hiçbir şeye ulaşmaz. Ama tanrıça, Eros sayesinde hazzın bıkkınlığını giderip sevgi ve kaynaşma yaratır. Bu yüzden Parmenides, kozmogonisinde Eros'u Aphrodite'nin işlerinin en eskisi olarak gösterir; şöyle yazar:

Bütün tanrılardan önce Eros'u tasarladı.

Hesiodos ise bence daha tabiatçı bir görüşle Eros'u her şeyden önce doğmuş sayar; öyle ki her şey onun sayesinde oluşa katılsın. Öyleyse Eros'u yerleşik şereflerinden edersek, Aphrodite'ninkiler de yerinde kalmaz. Bazılarının Eros'a sövüp ondan uzak durduğunu da söyleyemezsin; aynı sahneden şunu duyarız:

Çünkü aşk tembeldir, tembellerin arasında yetişir.

Ve yine:

Çocuklar, Kypris yalnız Kypris değildir, pek çok adı vardır. O Hades'tir, ölümsüz şiddettir, çılgın kudurmadır.

Nitekim öteki tanrıların da hemen hiçbiri bu kolay sövülebilir cehaletin sövgülerinden kaçamamıştır. Ares'e bak: Tunç levhada olduğu gibi Eros'un tam karşısındaki yerdedir; insanlardan ne büyük şerefler görmüş, ama yine ne kötü sözler işitmiştir:

Kördür, ey kadınlar, görmez Ares, yaban domuzu yüzüyle her kötülüğü karıştırır.

Homeros ona 'kan dökücü' ve 'döneği' der. Khrysippos ise adının kökenini açıklarken tanrıyı suçlar, karalar: 'Ares, yok etmektir' der ve içimizdeki kavgacı, geçimsiz ve öfkeli yanı Ares sayanlara yol açar. Başkaları da Aphrodite'nin arzu, Hermes'in logos, Musalar'ın tekhnēler, Athena'nın phronēsis olduğunu söyleyecektir. Tanrıların her birini hâllere, kuvvelere ve aretēlere ayırırsak, altımızda bizi bekleyen tanrısızlık uçurumunu görüyorsundur."

13

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. παυσαμένου δὲ τοῦ Πεμπτίδου καὶ τοῦ πατρὸς ἀρξαμένου τι περὶ τούτων λέγειν, ἕτερος ἧκεν ἐκ πόλεως, τὸν Ἀνθεμίωνα μεταπεμπομένης τῆς Ἰσμηνοδώρας· ἐπέτεινε γὰρ ἡ ταραχή, καὶ τῶν γυμνασιάρχων ἦν διαφορά, τοῦ μὲν οἰομένου δεῖν τὸν Βάκχωνα ἀπαιτεῖν τοῦ δὲ πολυπραγμονεῖν οὐκ ἐῶντος. ὁ μὲν οὖν Ἀνθεμίων ἀναστὰς ἐβάδιζεν· ὁ δὲ πατὴρ τὸν Πεμπτίδην ὀνομαστὶ προσαγορεύσας μεγάλου μοι δοκεῖς ἅπτεσθαι εἶπεν καὶ παραβόλου πράγματος, ὦ Πεμπτίδη, μᾶλλον δʼ ὅλως τὰ ἀκίνητα κινεῖν τῆς περὶ θεῶν δόξης ἣν ἔχομεν, περὶ ἑκάστου λόγον ἀπαιτῶν καὶ ἀπόδειξιν· ἀρκεῖ γὰρ ἡ πάτριος καὶ παλαιὰ πίστις, ἧς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν οὐδʼ ἀνευρεῖν τεκμήριον ἐναργέστερον οὐδʼ εἰ διʼ ἄκρας τὸ σοφὸν εὕρηται φρενός, ἀλλʼ ἕδρα τις αὕτη καὶ βάσις ὑφεστῶσα κοινὴ πρὸς εὐσέβειαν, ἐὰν ἐφʼ ἑνὸς ταράττηται καὶ σαλεύηται τὸ βέβαιον αὐτῆς καὶ νενομισμένον, ἐπισφαλὴς γίγνεται πᾶσι καὶ ὕποπτος. ἀκούεις δὲ δήπου τὸν Εὐριπίδην, ὡς ἐθορυβήθη ποιησάμενος ἀρχὴν τῆς Μελανίππης ἐκείνης, Ζεύς, ὅστις ὁ Ζεύς, οὐ γὰρ οἶδα πλὴν λόγῳ, μεταλαβὼν δὲ χορὸν ἄλλον ἐθάρρει δʼ ὡς ἔοικε τῷ δράματι γεγραμμένῳ πανηγυρικῶς καὶ περιττῶς ἤλλαξε τὸν στίχον ὡς νῦν γέγραπται Ζεύς, ὡς λέλεκται τῆς ἀληθείας ὕπο. τί οὖν διαφέρει τὴν περὶ τοῦ Διὸς δόξαν ἢ τῆς Ἀθηνᾶς ἢ τοῦ Ἔρωτος εἰς ἀμφίβολον τῷ λόγῳ θέσθαι ἢ καὶ ἄδηλον; οὐ γὰρ νῦν αἰτεῖ πρῶτον βωμὸν ὁ Ἔρως καὶ θυσίαν οὐδʼ ἔπηλυς ἔκ τινος βαρβαρικῆς δεισιδαιμονίας, ὥσπερ Ἄτται τινὲς καὶ Ἀδώνιοι λεγόμενοι, διʼ ἀνδρογύνων καὶ γυναικῶν παραδύεται κρύφα τιμὰς οὐ προσηκούσας καρπούμενος, ὥστε παρεισγραφῆς δίκην φεύγειν καὶ νοθείας τῆς ἐν θεοῖς. ἀλλʼ ὅταν Ἐμπεδοκλέους ἀκούσῃς λέγοντος, ὦ ἑταῖρε, καὶ Φιλότης ἐν τοῖσιν ἴση μῆκός τε πλάτος τε, τὴν σὺ νόῳ δέρκου, μηδʼ ὄμμασιν ἧσο τεθηπώς· ταῦτʼ οἴεσθαι χρὴ λέγεσθαι περὶ Ἔρωτος· οὐ γάρ ἐστιν ὁρατὸς ἀλλὰ δοξαστὸς ἡμῖν ὁ θεὸς οὗτος ἐν τοῖς πάνυ παλαιοῖς· ὧν ἂν περὶ ἑκάστου τεκμήριον ἀπαιτῇς, παντὸς ἁπτόμενος ἱεροῦ καὶ παντὶ βωμῷ σοφιστικὴν ἐπάγων πεῖραν, οὐδένʼ ἀσυκοφάντητον οὐδʼ ἀβασάνιστον ἀπολείψεις πόρρω γὰρ οὐκ ἄπειμι τὴν δʼ Ἀφροδίτην οὐχ ὁρᾷς ὅση θεός; ἥδʼ ἐστὶν ἡ σπείρουσα καὶ διδοῦσʼ ἔρον, οὗ πάντες ἐσμὲν οἱ κατὰ χθόνʼ ἔκγονοι. ζείδωρον γὰρ αὐτὴν Ἐμπεδοκλῆς εὔκαρπον δὲ Σοφοκλῆς ἐμμελῶς πάνυ καὶ πρεπόντως ὠνόμασαν. ἀλλʼ ὅμως τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν Ἀφροδίτης μὲν ἔργον Ἔρωτος δὲ πάρεργόν ἐστιν Ἀφροδίτῃ συμπαρόντος· μὴ συμπαρόντος δὲ κομιδῇ τὸ γιγνόμενον ἄζηλον ἀπολείπεται καὶ ἄτιμον κἄφιλον. ἀνέραστος γὰρ ὁμιλία καθάπερ πεῖνα καὶ δίψα πλησμονὴν ἔχουσα πέρας εἰς οὐδὲν ἐξικνεῖται καλόν· ἀλλʼ ἡ θεὸς Ἔρωτι τὸν κόρον ἀφαιροῦσα τῆς ἡδονῆς φιλότητα ποιεῖ καὶ σύγκρασιν. διὸ Παρμενίδης μὲν ἀποφαίνει τὸν Ἔρωτα τῶν Ἀφροδίτης ἔργων πρεσβύτατον, ἐν τῇ κοσμογονίᾳ γράφων πρώτιστον μὲν Ἔρωτα θεῶν μητίσατο πάντων. Ἡσίοδος δὲ φυσικώτερον ἐμοὶ δοκεῖ ποιεῖν Ἔρωτα πάντων προγενέστατον, ἵνα πάντα διʼ ἐκεῖνον μετάσχῃ γενέσεως. ἂν οὖν τὸν Ἔρωτα τῶν νενομισμένων τιμῶν ἐκβάλλωμεν, οὐδʼ αἱ τῆς Ἀφροδίτης κατὰ χώραν μενοῦσιν. οὐδὲ γὰρ τοῦτʼ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι τῷ μὲν Ἔρωτι λοιδοροῦνταί τινες ἀπέχονται δʼ ἐκείνης, ἀλλʼ ἀπὸ μιᾶς σκηνῆς ἀκούομεν ἔρως γὰρ ἀργὸν κἀπὶ τοιούτοις ἔφυ· καὶ πάλιν ὦ παῖδες, ἥ τοι Κύπρις οὐ Κύπρις μόνον, ἀλλʼ ἔστι πολλῶν ὀνομάτων ἐπώνυμος. ἔστιν μὲν Ἅιδης, ἔστι δʼ ἄφθιτος βία, ἔστιν δὲ λύσσα μανιάς· ὥσπερ οὐδὲ τῶν ἄλλων θεῶν σχεδὸν ἀλοιδόρητος οὐδεὶς ἐκπέφευγε τὴν εὐλοιδόρητον ἀμαθίαν. σκόπει δὲ τὸν Ἄρην καθάπερ ἐν πίνακι χαλκῷ τὴν ἀντικειμένην ἐκ διαμέτρου τῷ Ἔρωτι χώραν ἔχοντα πηλίκας εἴληχε τιμὰς ὑπʼ ἀνθρώπων καὶ πάλιν ὅσα κακῶς ἀκούει, τυφλὸς γάρ, ὦ γυναῖκες, οὐδʼ ὁρῶν Ἄρης συὸς προσώπῳ πάντα τυρβάζει κακά. καὶ μιαιφόνον Ὅμηρος αὐτὸν καλεῖ καὶ ἀλλοπρόσαλλον ὁ δὲ Χρύσιππος ἐξηγούμενος τοὔνομα τοῦ θεοῦ κατηγορίαν ποιεῖ καὶ διαβολήν· ἀναιρεῖν γὰρ εἶναι τὸν Ἄρην φησίν, ἀρχὰς διδοὺς τοῖς τὸ μαχητικὸν ἐν ἡμῖν καὶ διάφορον καὶ θυμοειδὲς Ἄρην κεκλῆσθαι νομίζουσιν. ἕτεροι δʼ αὖ φήσουσι τὴν Ἀφροδίτην ἐπιθυμίαν εἶναι καὶ τὸν Ἑρμῆν λόγον καὶ τέχνας τὰς Μούσας καὶ φρόνησιν τὴν Ἀθηνᾶν. ὁρᾷς δήπου τὸν ὑπολαμβάνοντα βυθὸν ἡμᾶς ἀθεότητος, ἂν εἰς πάθη καὶ δυνάμεις καὶ ἀρετὰς διαγράφωμεν ἕκαστον τῶν θεῶν;

14Autobulos: Pemptides, "Görüyorum," dedi, "ama tanrıları hâl yapmak da, hâlleri tanrı saymak da dine aykırıdır."

Babam, "Peki, Ares'i tanrı mı sayıyorsun, yoksa bizdeki bir hâl mi?" dedi. Pemptides, Ares'in içimizdeki öfkeli ve erkekçe yanı düzenleyen bir tanrı olduğunu söyledi. Bunun üzerine babam haykırdı: "Yani Pemptides, içimizdeki duygulu, savaşçı, düşman yanın bir tanrısı var da seven, paylaşan, bir araya getiren yan tanrısız mı? Birbirini öldüren ve öldürülen insanların, silahların, okların, surlara saldırmanın ve yağmanın başında duran, hakemlik eden Enyalios ve Stratios adlı bir tanrı var da, evlilik hâlinin, gönül birliğine ve ortaklığa varan sevginin hiçbir tanrı tanığı, gözeticisi, kılavuzu ya da yardımcısı olmamış mı? Ceylan, tavşan, geyik avcılarıyla birlikte bağıran, onları cesaretlendiren bir av tanrısı vardır; kurtları, ayıları çukur ve tuzakla kandıranlar 'hayvanlara ilk tuzağı kuran' Aristaios'a dua eder. Herakles kuşa yay germek üzereyken, Aiskhylos'un dediği gibi, başka bir tanrıya seslenir:

Avcı Apollon oku doğru yöneltsin.

En güzel avı, dostluğu elde etmeye çalışan adamın çabasını ise hiçbir tanrı, hiçbir daimōn yönlendirip desteklemiyor mu? Sevgili Daphnaios, ben insanı meşeden, kutsal zeytinden, Homeros'un övgüyle 'bağ' dediği asmadan daha çirkin bir fidan, daha değersiz bir bitki saymam; o da büyüme atılımıyla bedenin ve psykhēnin taze güzelliğini birlikte açığa çıkarır."

14

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ὁρῶ εἶπεν ὁ Πεμπτίδης ἀλλʼ οὔτε πάθη τοὺς θεοὺς ποιεῖν ὅσιον οὔτε αὖ πάλιν τὰ πάθη θεοὺς νομίζειν καὶ ὁ πατήρ τί οὖν ἔφη τὸν Ἄρην, θεὸν εἶναι νομίζεις ἢ πάθος ἡμέτερον; ἀποκριναμένου δὲ τοῦ Πεμπτίδου θεὸν ἡγεῖσθαι τὸν Ἄρην κοσμοῦντα τὸ θυμοειδὲς ἡμῶν καὶ ἀνδρῶδες; ἀνακραγὼν ὁ πατήρ εἶτʼ ἔφη τὸ μὲν παθητικόν, ὦ Πεμπτίδη, καὶ πολεμικὸν καὶ ἀντίπαλον θεὸν ἔχει, τὸ δὲ φιλητικὸν καὶ κοινωνικὸν καὶ συνελευστικὸν ἄθεόν ἐστι; καὶ κτείνοντας μὲν ἄρα καὶ κτεινομένους ἀνθρώπους ὅπλα τε καὶ βέλη καὶ τειχομαχίας καὶ λεηλασίας ἔστι τις ἐφορῶν καὶ βραβεύων θεὸς Ἐνυάλιος καὶ Στράτιος· πάθους δὲ γάμου καὶ φιλότητος εἰς ὁμοφροσύνην καὶ κοινωνίαν τελευτώσης οὐδεὶς θεῶν μάρτυς οὐδʼ ἐπίσκοπος οὐδʼ ἡγεμὼν ἢ συνεργὸς ἡμῖν γέγονεν; ἀλλὰ δορκάδας μὲν θηρεύουσι καὶ λαγωοὺς καὶ ἐλάφους ἀγρότερός τις συνεπιθωΰσσει καὶ συνεξορμᾷ θεός, εὔχονται δʼ Ἀρισταίῳ δολοῦντες ὀρύγμασι καὶ βρόχοις λύκους καὶ ἄρκτους, ὃς πρῶτος θήρεσσιν ἔπηξε ποδάγρας· ὁ δʼ Ἡρακλῆς ἕτερον θεὸν παρακαλεῖ μέλλων, ἐπὶ τὸν ὄρνιν αἴρεσθαι τὸ τόξον, ὡς Αἰσχύλος φησίν, ἀγρεὺς δʼ Ἀπόλλων ὀρθὸν ἰθύνοι βέλος· ἀνδρὶ δὲ τὸ κάλλιστον ἐπιχειροῦντι θήραμα φιλίαν ἑλεῖν οὔτε θεὸς οὔτε δαίμων ἀπευθύνει καὶ συνεφάπτεται τῆς ὁρμῆς; ἐγὼ μὲν γὰρ οὐδὲ δρυὸς οὐδὲ μορίας οὐδʼ ἣν Ὅμηρος ἡμερίδα σεμνύνων προσεῖπεν ἀκαλλέστερον ἔρνος οὐδὲ φαυλότερον ἡγοῦμαι φυτὸν ἄνθρωπον, ὦ φίλε Δαφναῖε, βλαστήσεως ὁρμὴν ἔχοντα διαφαίνουσαν ὥραν καὶ κάλλος ἅμα σώματος καὶ ψυχῆς.

15Autobulos: Daphnaios, "Tanrılar aşkına, başka türlü düşünen kim var?" dedi.

Babam, "Zeus hakkı için, sürme, ekme, dikme işlerinin tanrıların ilgi alanı olduğunu düşünenlerin hepsi," dedi. "Onların ağaç perileri yok mu?

ağaçla eşit bir ömür payı almış.

Pindaros'un dediği gibi:

Bol sevinçli Dionysos ağaçların otlağını büyütsün, hasadın kutsal ışığı.

Öyleyse gençlerin ve çocukların çiçek çağında biçimlenip düzenlenmesi, beslenip büyümesi hiçbir tanrının, hiçbir daimōnun ilgi alanı değil midir? Büyüyen insanın dosdoğru aretēye yönelmesini, yoksunluktan ya da rastladıklarının kötülüğünden soyluluğunun bükülüp kırılmamasını düşünen kimse yok mu? Böyle konuşmak da korkunç bir nankörlük değil mi? Çünkü her yere yayılmış olan, gayesi güzellikten çok zaruret taşıyan ihtiyaçlarda bile bizi bırakmayan tanrısal insan sevgisinden faydalanıyoruz. Örneğin doğumumuz, kan ve sancı içinde olduğu için güzel bir şey değildir, ama yine de Eileithyia ve Lokheia adlı tanrısal gözeticileri vardır. İyi bir koruyucudan ve bekçiden yoksun kötü bir varlık olarak doğmaktansa hiç doğmamak daha iyi olurdu. Hasta adamdan da bu iş ve yetiyi payına almış tanrı uzak durmaz; ölünün bile. Oradan da burada gayesine erenleri götüren, onlara yardım eden, yatağa seren, psykhēleri öteye taşıyan biri vardır; Uyku gibi:

Çünkü Gece beni lirin efendisi olarak doğurmadı, ne kâhin ne hekim olarak; ölümlü psykhēlere yoldaş olarak.

Bu tür işlerin birçok zorluğu vardır. Ama [...] ilgi ve özen kadar kutsal bir iş, tanrının gözetip hakemlik etmesine daha yakışan bir yarış, bir mücadele yoktur. Burada çirkin ya da zorunlu hiçbir şey yoktur; ikna ve lütuf, gerçekten tatlı bir emek, 'kolay yorgunluk' sunarak aretēye ve dostluğa götürür; bu da ne tanrısız gereken gayesine ulaşır, ne de Musalar'ın, Kharislerin ve Aphrodite'nin yoldaşı Eros'tan başka bir kılavuzu ve efendisi vardır. Melanippides'in dediği gibi, 'adamın gönlünün tatlı yazını arzuyla ekerek' en tatlıyı en güzelle karıştırır. Yoksa nasıl söyleriz, Zeuksippos?"

15

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. καὶ ὁ Δαφναῖος τίς δʼ ἄλλως εἶπεν ὦ πρὸς τῶν θεῶν; οὗτοι νὴ Δίʼ ἔφη πάντες ὁ πατήρ οἱ νομίζοντες ἀρότου καὶ σπόρου καὶ φυτείας ἐπιμέλειαν θεοῖς προσήκειν. ἢ γὰρ οὐ νύμφαι τινὲς αὐτοῖς δρυάδες εἰσὶν ἰσοδένδρου τέκμαρ αἰῶνος λαχοῦσαι· δενδρέων δὲ νομὸν Διόνυσος πολυγαθὴς αὐξάνοι, ἁγνὸν φέγγος ὀπώρας κατὰ Πίνδαρον μειρακίων δʼ ἄρα καὶ παίδων ἐν ὥρᾳ καὶ ἄνθει πλαττομένων καὶ ῥυθμιζομένων τροφαὶ καὶ αὐξήσεις οὐδενὶ θεῶν ἢ δαιμόνων προσήκουσιν, οὐδʼ ἔστιν ᾧ μέλει φυόμενον ἄνθρωπον εἰς ἀρετὴν ὀρθὸν ἐλθεῖν καὶ μὴ παρατραπῆναι μηδὲ κλασθῆναι τὸ γενναῖον ἐρημίᾳ κηδεμόνος ἢ κακίᾳ τῶν προστυγχανόντων; ἢ καὶ τὸ λέγειν ταῦτα δεινόν ἐστι καὶ ἀχάριστον, ἀπολαύοντάς γε τοῦ θείου τοῦ φιλανθρώπου πανταχόσε νενεμημένου καὶ μηδαμοῦ προλείποντος ἐν χρείαις, ὧν ἀναγκαιότερον ἔνιαι τὸ τέλος ἢ κάλλιον ἔχουσιν; ὥσπερ εὐθὺς ἡ περὶ τὴν γένεσιν ἡμῶν οὐκ εὐπρεπὴς οὖσα διʼ αἵματος καὶ ὠδίνων, ὅμως ἔχει θεῖον ἐπίσκοπον Εἰλείθυιαν καὶ Λοχείαν· ἦν δέ που μὴ γενέσθαι κρεῖττον ἢ γενέσθαι κακόν, ἁμαρτάνοντα κηδεμόνος ἀγαθοῦ καὶ φύλακος. οὐ μὴν οὐδὲ νοσοῦντος ἀνθρώπου θεὸς ἀποστατεῖ τὴν περὶ τοῦτο χρείαν καὶ δύναμιν εἰληχώς, ἀλλʼ οὐδʼ ἀποθανόντος· ἔστι δέ τις ἐκεῖ κομιστὴρ ἐνθένδε καὶ ἀρωγὸς ἐν τέλει γενομένων κατευναστὴς καὶ ψυχοπομπός, ὥσπερ ὁ Ὕπνος, οὐ γάρ με Νὺξ ἔτικτε δεσπότην λύρας, οὐ μάντιν οὐδʼ ἰατρόν, ἀλλὰ θνητὸν ἅμα ψυχαῖς. καὶ τὰ τοιαῦτα πολλὰς ἔχει δυσχερείας. ἐκείνου δʼ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ἔργον ἱερώτερον οὐδʼ ἅμιλλαν ἑτέραν οὐδʼ ἀγῶνα θεῷ πρέπειν μᾶλλον ἐφορᾶν καὶ βραβεύειν ἢ τὴν περὶ τοὺς καλοὺς καὶ ὡραίους ἐπιμέλειαν τῶν ἐρώντων καὶ δίωξιν· οὐδὲν γάρ ἐστιν αἰσχρὸν οὐδʼ ἀναγκαῖον, ἀλλὰ πειθὼ καὶ χάρις ἐνδιδοῦσα πόνον ἡδύν ὡς ἀληθῶς κάματόν τʼ εὐκάματον ὑφηγεῖται πρὸς ἀρετὴν καὶ φιλίαν, οὔτʼ ἄνευ θεοῦ τὸ προσῆκον τέλος λαμβάνουσαν, οὔτʼ ἄλλον ἔχουσαν ἡγεμόνα καὶ δεσπότην θεὸν ἀλλὰ τὸν Μουσῶν καὶ Χαρίτων καὶ Ἀφροδίτης ἑταῖρον Ἔρωτα. γλυκὺ γὰρ θέρος ἀνδρὸς ὑποσπείρων πραπίδων πόθῳ κατὰ τὸν Μελανιππίδην, τὰ ἥδιστα μίγνυσι τοῖς καλλίστοις· ἢ πῶς ἔφη λέγομεν, ὦ Ζεύξιππε;

16-1Autobulos: Zeuksippos, "Zeus hakkı için, kesinlikle öyle," dedi; "tersini söylemek saçma olurdu."

Babam, "Şu da saçma değil mi?" dedi. "Eskilerin ayırdığı gibi dostluğun dört türü vardır: önce tabiat bağı, sonra akrabalık, üçüncü olarak arkadaşlık, son olarak da aşk. Bunların her birinin gözetici bir tanrısı vardır; dostluk, konukluk, soy ve atalar tanrısı. Yalnız aşk, sanki uğursuz bir şeymiş gibi, kutsallıktan ve efendiden yoksun bırakılmış olsun; üstelik en çok özen ve yönetim isteyen o iken."

Zeuksippos, "Bunda da küçümsenemeyecek bir akılsızlık var," dedi.

Babam, "Üstelik Platon'un sözleri, konunun biraz dışına çıksa da, tartışmamıza yardım edebilir," dedi. "Delilik türlerinden biri bedenden psykhēye yükselir; bazı kötü karışımlardan, bileşimlerden ya da zararlı bir havanın dolaşmasından ileri gelir, sert, ağır ve hastalıklıdır. Bir başkası ise tanrısız değildir, kendiliğinden de doğmaz; dışarıdan gelen bir ilham, hesap eden ve düşünen yanın daha yüce bir güçle başlayıp hareket eden sapmasıdır. Bunun ortak hâline coşku denir. Çünkü nasıl solukla dolan soluklu, akılla dolan akıllı olursa, psykhēnin böyle çalkalanmasına da daha tanrısal bir güçle ortaklıktan ötürü tanrı-içre-olma, yani enthousiasmos adı verilmiştir. Bu coşkunun kehanet türü Apollon'un ilhamından ve ele geçirmesinden, bakkhik türü Dionysos'tan gelir. 'Korybantlarla dans edin,' der Sophokles; çünkü Ana Tanrıça'nın ve Pan'ın ayinleri bakkhik coşkularla ortaktır. Üçüncüsü Musalar'dan gelir: Yumuşak, el değmemiş bir psykhēyi alıp şiir ve musiki yeteneğini harekete geçirir, alevlendirir. Savaş çılgınlığı denen ise herkesçe bilinir, hangi tanrının salıp coşturduğunu herkes bilir:

korosuz, lirsiz, gözyaşı doğuran Ares'i ve iç savaş çığlığını silahlandırır.

Geriye insanın içindeki bu değişim ve sapmanın, sönük ya da sakin olmayan bir parçası kalıyor, Daphnaios; onun için Pemptides'e şunu sormak isterim: Hangi tanrı 'güzel meyveli thyrsosu sallıyor', [...] iyi ve itidalli kadınlara yönelen, en keskin ve en sıcak coşku olan bu sevgide? Görmüyor musun, asker silahını bırakınca savaş çılgınlığı sona erer:

Ardından sevinçli yardımcıları omuzlarından silahlarını aldı.

Ve artık savaşmadan, öteki askerleri seyrederek oturur. Bakkhik ve korybantik sıçrayışları ise ölçüyü trokheden, melodiyi Phrygia makamından değiştirerek yumuşatırlar, durdururlar. Pythia da üçayaktan ve soluktan ayrılınca sükûnet ve huzur içinde kalır. Oysa bir insanı gerçekten yakalayıp tutuşturan aşk çılgınlığını hiçbir musiki, hiçbir büyülü söz, hiçbir yer değiştirme dindiremez. Yanındayken sever, uzaktayken özler, gündüz peşinden koşar, gece kapısında sabahlar, ayıkken sevdiklerini anar, içkiliyken şarkılarını söyler. Biri şiirsel hayallerin canlılıkları sebebiyle uyanıkken görülen rüyalar olduğunu söylemiştir; ama bu daha çok âşıkların hayalleri için doğrudur, karşılarındaymış gibi konuşurlar, selamlarlar, sitem ederler. Çünkü görme öteki hayalleri yaş boyayla çizer gibidir; çabuk solar ve zihinden silinirler. Sevilenlerin görüntüleri ise onun tarafından âdeta ateşle eritilmiş mum üstüne yazılır ve belleğe hareket eden, yaşayan, konuşan, sonraki zamanda da süren suretler bırakır. Romalı Cato, âşığın psykhēsinin sevdiği kişide yaşadığını söylerdi. [...] Biçimi, karakteri, hayatı, işleri; âşık bunlar tarafından sürüklenerek uzun yolu çabucak alır; Kynikler de aretēye giden sert ama kestirme bir yol bulduklarını söyler. Dostluğa da öyle: [...] Hâlin dalgası üzerinde tanrıyla birlikte taşınır. Özetle diyorum ki: Âşıkların coşkusu ne tanrısızdır, ne de bugün şenliğini yapıp kurban kestiğimiz bu tanrıdan başka gözeticisi ve arabacısı vardır.

Fakat tanrının üstünlüğü en çok güç ve faydada olduğundan, nitekim insani iyilikler arasında da krallık ve aretēyi en tanrısal sayıp öyle adlandırıyoruz, önce Eros'un güç bakımından herhangi bir tanrıdan geri kalıp kalmadığına bakalım. Sophokles'in dediği gibi 'Kypris zaferde büyük güç taşır', Ares'in kudreti de büyüktür; bir bakıma öteki tanrıların gücünün bunlar arasında ikiye bölündüğünü görüyoruz. Çünkü güzele bağlanma ve çirkine karşı koyma güçleri psykhēlerde baştan beri vardır; Platon'un dediği gibi. Şimdi hemen bakalım: Aphrodite'nin işi aşk olmadan bir drahmiye satılır; âşık olmayan kimse sevişmek için emek de tehlike de göze almamıştır. Burada Phryne'yi anmayalım, dostum; ama bir Lais ya da Gnathainion 'akşam kandilini yakıp' bekler, seslenir ve çoğu zaman yanından geçilip gidilir. Ama 'birden bir rüzgâr' çok büyük aşk ve özlemle gelince, aynı şeyi Tantalos'un söylenen servetine ve hükümdarlığına denk kılar. Eros esmezse Aphrodite'nin lütfu böyle zayıf ve çabuk bıktırıcıdır.

Bunu şuradan daha iyi anlarsın: Birçok kişi sevişmeyi başkalarıyla paylaşmıştır, yalnız metreslerini değil, karılarını bile pazarlamışlardır. Nitekim şu Romalı Galba, dostum, anlaşılan Maecenas'ı evinde ağırlamış, onun karısıyla işaretleştiğini görünce başını yavaşça eğip uyuyormuş gibi yapmış. Bu sırada kölelerden biri dışarıdan sofraya yaklaşıp şarabı aşırmaya kalkınca gözlerini açıp, 'Sersem,' demiş, 'yalnız Maecenas için uyuduğumu bilmiyor musun?' Bu belki korkunç değil, çünkü Galba bir soytarıydı. Ama Argos'ta Nikostratos ile Phayllos siyasi rakiptiler. Kral Philippos oraya gelince, Phayllos güzel karısını Philippos'la birlikte olmaya gönderirse kendisine bir nüfuz ve makam sağlayacağını umuyordu. Nikostratos'un adamları bunu fark edip evin kapısı önünde dolaşmaya başlayınca, Phayllos karısına krepis denen çizmeleri giydirdi, khlamys ve Makedon şapkası taktırdı ve onu kralın genç adamlarından biri gibi gizlice içeri yolladı.

Peki, geçmişte ve şimdi bu kadar âşık varken, Zeus'un şereflerine karşılık sevgilisini pazarlayan birini biliyor musun? Ben sanmıyorum. Nereden olacak ki? Tiranlara kimse karşı çıkmaz, siyaseten rakip olmazken, güzeller konusunda pek çok kişi onlarla rekabete girişir, onurlarından vazgeçmez. Biliyorsunuz, Atinalı Aristogeiton, Metapontionlu Antileon ve Akragaslı Melanippos, tiranların her şeyi kirlettiğini, sarhoşça davrandığını görürken onlarla çatışmıyorlardı; ama tiranlar sevdiklerine göz dikince, sanki dokunulmaz kutsal bir yeri savunur gibi kendilerini hiçe saydılar. İskender'in de Proteas'ın kardeşi Theodoros'a şöyle yazdığı söylenir: 'Bana şu şarkıcı kadını gönder, on talent al, yeter ki ona âşık olmayasın.' Bir başka arkadaşı Antipatrides bir arp çalgıcısıyla eğlenceye gelince, İskender kadını beğenmiş, 'Sen buna âşık değilsin, değil mi?' diye sormuş. Antipatrides 'Hem de çok' deyince, 'Kahrolasın öyleyse,' demiş ve kadından uzak durmuş, ona dokunmamış."

16-1

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. κἀκεῖνος οὕτως ἔφη νὴ Δία παντὸς μᾶλλον· ἄτοπον γὰρ ἀμέλει τοὐναντίον ἐκεῖνο δʼ ὁ πατήρ οὐκ ἄτοπον εἶπεν εἰ τέσσαρα γένη τῆς φιλίας ἐχούσης, ὥσπερ οἱ παλαιοὶ διώρισαν, τὸ φυσικὸν πρῶτον εἶτα τὸ συγγενικὸν ἐπὶ τούτῳ καὶ τρίτον τὸ ἑταιρικὸν καὶ τελευταῖον τὸ ἐρωτικόν, ἔχει τούτων ἕκαστον ἐπιστάτην θεὸν ἢ φίλιον ἢ ξένιον ἢ ὁμόγνιον καὶ πατρῷον μόνον δὲ τὸ ἐρωτικὸν ὥσπερ δυσιεροῦν ἀνόσιον καὶ ἀδέσποτον ἀφεῖται, καὶ ταῦτα πλείστης ἐπιμελείας καὶ κυβερνήσεως δεόμενον; ἔχει καὶ ταῦτα ὁ Ζεύξιππος εἶπεν οὐ μικρὰν ἀλογίαν. ἀλλὰ μήν ὁ πατὴρ ἔφη τά γε τοῦ Πλάτωνος ἐπιλάβοιτʼ ἂν τοῦ λόγου καὶ παρεξιόντος. μανία γὰρ ἡ μὲν ἀπὸ σώματος ἐπὶ ψυχὴν ἀνεσταλμένη δυσκρασίαις τισὶν ἢ συμμίξεσιν ἢ πνεύματος βλαβεροῦ περιφερομένου τραχεῖα καὶ χαλεπὴ καὶ νοσώδης· ἑτέρα δʼ ἐστὶν οὐκ ἀθείαστος οὐδʼ οἰκογενής, ἀλλʼ ἔπηλυς ἐπίπνοια καὶ παρατροπὴ τοῦ λογιζομένου καὶ φρονοῦντος ἀρχὴν κρείττονος δυνάμεως ἀρχὴν ἔχουσα καὶ κίνησιν ἧς τὸ μὲν κοινὸν ἐνθουσιαστικὸν καλεῖται πάθος· ὡς γὰρ ἔμπνουν τὸ πνεύματος πληρωθὲν ἔμφρον δὲ τὸ φρονήσεως, οὕτως ὁ τοιοῦτος σάλος ψυχῆς ἐνθουσιασμὸς ὠνόμασται μετοχῇ καὶ κοινωνίᾳ θειοτέρας δυνάμεως· ἐνθουσιασμοῦ δὲ τὸ μαντικὸν ἐξ Ἀπόλλωνος ἐπιπνοίας καὶ κατοχῆς, τὸ δὲ βακχεῖον ἐκ Διονύσου, κἀπὶ Κυρβάντεσι χορεύσατε φησὶ Σοφοκλῆς τὰ γὰρ μητρῷα καὶ πανικὰ κοινωνεῖ τοῖς βακχικοῖς ὀργιασμοῖς. τρίτη δʼ ἀπὸ Μουσῶν λαβοῦσʼ ἁπαλὴν καὶ ἄβατον ψυχὴν τὸ ποιητικὸν καὶ μουσικὸν ἐξώρμησε καὶ ἀνερρίπισεν. ἡ δʼ ἀρειμάνιος αὕτη λεγομένη καὶ πολεμικὴ παντὶ δῆλον ὅτῳ θεῶν ἀνίεται καὶ βακχεύεται ἄχορον ἀκίθαριν δακρυογόνον Ἄρη βοὰν τʼ ἔνδημον ἐξοπλίζουσα. λείπεται δὲ τῆς ἐξαλλαγῆς ἐν ἀνθρώπῳ καὶ παρατροπῆς οὐκ ἀμαυρὸν οὐδʼ ἡσυχαῖον, ὦ Δαφναῖε, μόριον, ὑπὲρ οὗ βούλομαι τουτονὶ Πεμπτίδην ἐρέσθαι […] τίς καλλίκαρπον θύρσον ἀνασείει θεῶν, τὸν φιλητικὸν τοῦτον περὶ παῖδας ἀγαθοὺς καὶ σώφρονας; γυναῖκας ἐνθουσιασμὸν πολὺ δριμύτατον ὄντα καὶ θερμότατον; ἢ γὰρ οὐχ ὁρᾷς, ὡς ὁ μὲν στρατιώτης τὰ ὅπλα θεὶς πέπαυται τῆς πολεμικῆς μανίας, τοῦ μὲν ἔπειτα γηθόσυνοι θεράποντες ἀπʼ ὤμων τεύχεʼ ἕλοντο καὶ κάθηται τῶν ἄλλων ἀπόλεμος θεατής, ταυτὶ δὲ τὰ βακχικὰ καὶ κορυβαντικὰ σκιρτήματα τὸν ῥυθμὸν μεταβάλλοντες ἐκ τροχαίου καὶ τὸ μέλος ἐκ Φρυγίου πραΰνουσι καὶ καταπαύουσιν, ὡς δʼ αὔτως ἡ Πυθία τοῦ τρίποδος ἐκβᾶσα καὶ τοῦ πνεύματος ἐν γαλήνῃ καὶ ἡσυχίᾳ διατελεῖ; τὴν δʼ ἐρωτικὴν μανίαν τἀνθρώπου καθαψαμένην ἀληθῶς καὶ διακαύσασαν οὐ μοῦσά τις οὐκ ἐπῳδὴ θελκτήριος οὐ τόπου μεταβολὴ καθίστησιν ἀλλὰ καὶ παρόντες ἐρῶσι καὶ ἀπόντες ποθοῦσι καὶ μεθʼ ἡμέραν διώκουσι καὶ νύκτωρ θυραυλοῦσι, καὶ νήφοντες καλοῦσι τοὺς καλοὺς καὶ πίνοντες ᾄδουσι. καὶ οὐχ ὥς τις εἶπεν αἱ ποιητικαὶ φαντασίαι διὰ τὴν ἐνάργειαν ἐγρηγορότων ἐνύπνιά εἰσίν, ἀλλὰ μᾶλλον αἱ τῶν ἐρώντων, διαλεγομένων ὡς πρὸς παρόντας, ἀσπαζομένων, ἐγκαλούντων. ἡ γὰρ ὄψις ἔοικε τὰς μὲν ἄλλας φαντασίας ἐφʼ ὑγροῖς ζωγραφεῖν, ταχὺ μαραινομένας καὶ ἀπολειπούσας τὴν διάνοιαν· αἱ δὲ τῶν ἐρωμένων εἰκόνες ὑπʼ αὐτῆς οἷον ἐν ἐγκαύμασι γραφόμεναι διὰ πυρὸς εἴδωλα ταῖς μνήμαις ἐναπολείπουσι κινούμενα καὶ ζῶντα καὶ φθεγγόμενα καὶ παραμένοντα τὸν ἄλλον χρόνον. ὁ μὲν γὰρ Ῥωμαῖος Κάτων ἔλεγε τὴν ψυχὴν τοῦ ἐρῶντος ἐνδιαιτᾶσθαι τῇ τοῦ ἐρωμένου· […] καὶ τὸ εἶδος καὶ τὸ ἦθος καὶ ὁ βίος καὶ αἱ πράξεις, ὑφʼ ὧν ἀγόμενος ταχὺ συναιρεῖ πολλὴν ὁδόν, ὥσπερ οἱ Κυνικοὶ λέγουσι σύντονον ὁμοῦ καὶ σύντομον εὑρηκέναι πορείαν ἐπʼ ἀρετήν· καὶ γὰρ ἐπὶ τὴν φιλίαν […] καθάπερ ἐπὶ κύματος τοῦ πάθους ἅμα θεῷ φερομένη· λέγω δὴ κεφάλαιον, ὡς οὔτʼ ἀθείαστον ὁ τῶν ἐρώντων ἐνθουσιασμός ἐστιν οὔτʼ ἄλλον ἔχει θεὸν ἐπιστάτην καὶ ἡνίοχον ἢ τοῦτον, ᾧ νῦν ἑορτάζομεν καὶ θύομεν. ὅμως δʼ ἐπεὶ δυνάμει καὶ ὠφελείᾳ μάλιστα θεοῦ […] καθότι καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν δύο ταῦτα, βασιλείαν καὶ ἀρετήν, θειότατα καὶ νομίζομεν καὶ ὀνομάζομεν, ὥρα σκοπεῖν πρότερον, εἴ τινι θεῶν ὁ Ἔρως ὑφίεται δυνάμεως. καίτοι μέγα μὲν σθένος ἁ Κύπρις ἐκφέρεται νίκας ὥς φησι καὶ Σοφοκλῆς, μεγάλη δʼ ἡ τοῦ Ἄρεος ἰσχύς· καὶ τρόπον τινὰ τῶν ἄλλων θεῶν νενεμημένην δίχα τὴν δύναμιν ἐν τούτοις ὁρῶμεν· ἡ μὲν γὰρ οἰκειωτικὴ πρὸς τὸ καλὸν ἡ δʼ ἀντιτακτικὴ πρὸς τὸ αἰσχρὸν ἀρχῆθεν ἐγγέγονε ταῖς ψυχαῖς, ὥς που καὶ Πλάτων […] τὰ εἴδη. σκοπῶμεν οὖν εὐθύς, ὅτι τῆς Ἀφροδίτης τοὔργον ἔρωτος ὤνιόν ἐστι δραχμῆς, καὶ οὔτε πόνον οὐδεὶς οὔτε κίνδυνον ἀφροδισίων ἕνεκα μὴ ἐρῶν ὑπέμεινε. καὶ ὅπως ἐνταῦθα μὴ Φρύνην ὀνομάζωμεν, ὦ ἑταῖρε, ἢ Λαΐς τις ἢ Γναθαίνιον ἐφέσπερον δαίουσα λαμπτῆρος σέλας ἐκδεχομένη καὶ καλοῦσα παροδεύεται πολλάκις ἐλθὼν δʼ ἐξαπίνης ἄνεμος σὺν ἔρωτι πολλῷ καὶ πόθῳ ταὐτὸ τοῦτο · τῶν Ταντάλου λεγομένων ταλάντων καὶ τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς ἀντάξιον ἐποίησεν. οὕτως ἀσθενὴς καὶ ἁψίκορός ἐστιν ἡ τῆς Ἀφροδίτης χάρις, Ἔρωτος μὴ ἐπιπνεύσαντος. ἔτι δὲ μᾶλλον κἀκεῖθεν ἂν συνίδοις· πολλοὶ γὰρ ἀφροδισίων ἑτέροις ἐκοινώνησαν, οὐ μόνον ἑταίρας ἀλλὰ καὶ γαμετὰς προαγωγεύοντες· ὥσπερ καὶ ὁ Ῥωμαῖος ἐκεῖνος, ὦ ἑταῖρε, Γάλβας εἱστία Μαικήναν ὡς ἔοικεν, εἶθʼ ὁρῶν διαπληκτιζόμενον ἀπὸ νευμάτων πρὸς τὸ γύναιον, ἀπέκλινεν ἡσυχῆ τὴν κεφαλὴν ὡς δὴ καθεύδων ἐν τούτῳ δὴ τῶν οἰκετῶν τινος προσρυέντος ἔξωθεν τῇ τραπέζῃ καὶ τὸν οἶνον ὑφαιρουμένου, διαβλέψας κακόδαιμον εἶπεν οὐκ οἶσθʼ ὅτι μόνῳ Μαικήνᾳ καθεύδω; τοῦτο μὲν οὖν ἴσως οὐ δεινόν ἐστιν· ἦν γὰρ ὁ Γάλβας γελωτοποιός ἐν δʼ Ἄργει Νικόστρατος ἀντεπολιτεύσατο πρὸς Φάυλλον ἐπιδημήσαντος οὖν Φιλίππου τοῦ βασιλέως, ἐπίδοξος ἦν διὰ τῆς γυναικὸς ὁ Φάυλλος ἐκπρεποῦς οὔσης, εἰ συγγένοιτο τῷ Φιλίππῳ, διαπράξασθαί τινα δυναστείαν αὑτῷ καὶ ἀρχήν. αἰσθομένων δὲ τῶν περὶ Νικόστρατον τοῦτο καὶ παρὰ τὰς θύρας τῆς οἰκίας περιπατούντων, ὁ Φάυλλος ὑποδήσας τὴν γυναῖκα κρηπῖσι καὶ χλαμύδα περιθεὶς καὶ καυσίαν Μακεδονικήν, ὡς ἕνα τῶν βασιλικῶν νεανίσκων παρεισέπεμψε λαθοῦσαν. ἆρʼ οὖν, ἐραστῶν τοσούτων γεγονότων καὶ ὄντων, οἶσθʼ ἐπὶ ταῖς τοῦ Διὸς τιμαῖς προαγωγὸν ἐρωμένου γενόμενον; ἐγὼ μὲν οὐκ οἶμαι· πόθεν γάρ, ὅπου καὶ τοῖς τυράννοις ἀντιλέγων μὲν οὐδεὶς οὔτʼ ἀντιπολιτευόμενὸς ἐστιν, ἀντερῶντες δὲ πολλοὶ καὶ φιλοτιμούμενοι περὶ τῶν καλῶν καὶ ὡραίων; ἀκούετε γὰρ ὅτι καὶ Ἀριστογείτων ὁ Ἀθηναῖος καὶ Ἀντιλέων ὁ Μεταποντῖνος καὶ Μελάνιππος ὁ Ἀκραγαντῖνος οὐ διεφέροντο τοῖς τυράννοις, πάντα τὰ πράγματα λυμαινομένους καὶ παροινοῦντας ὁρῶντες· ἐπεὶ δὲ τοὺς ἐρωμένους αὐτῶν ἐπείρων, ὥσπερ ἱεροῖς ἀσύλοις καὶ ἀθίκτοις ἀμύνοντες ἠφείδησαν ἑαυτῶν. λέγεται καὶ Ἀλέξανδρος ἐπιστεῖλαι Θεοδώρῳ Πρωτέου ἀδελφῷ πέμψον μοι τὴν μουσουργὸν δέκα τάλαντα λαβών, εἰ μὴ ἐρᾷς αὐτῆς· ἑτέρου δὲ τῶν ἑταίρων Ἀντιπατρίδου μετὰ ψαλτρίας ἐπικωμάσαντος, ἡδέως διατεθεὶς πρὸς τὴν ἄνθρωπον ἐρέσθαι τὸν Ἀντιπατρίδην οὐ δήπου σὺ τυγχάνεις ἐρῶν ταύτης; τοῦ δὲ καὶ πάνυ φήσαντος, εἰπών ἀπόλοιο τοίνυν κακὸς κακῶς ἀποσχέσθαι καὶ μὴ θιγεῖν τῆς γυναικός.

17-1Autobulos: "Bir de bak," dedi babam, "Eros savaş işlerinde ne kadar üstündür. Euripides'in dediği gibi tembel değildir, sefer tanımaz değildir, 'genç kızların yumuşak yanaklarında geceleyen' de değildir. Çünkü Eros'la dolu bir adam düşmanla savaşırken Ares'e muhtaç değildir; kendi tanrısı yanındadır:

Ateşi, denizi, göğün rüzgârlarını aşmaya hazırdır sevdiği için, nereye buyurursa.

[...] Pharsaloslu Kleomakhos'un savaşırken nasıl öldüğünü biliyorsunuzdur."

Pemptides ve arkadaşları, "Biz bilmiyoruz," dediler, "ama memnuniyetle dinleriz."

Babam, "Değer de zaten," dedi. "Kleomakhos, Thessalia savaşı kızıştığında Eretrialılara karşı Khalkisliler'e yardıma gelmişti. Khalkislilerin piyadesi güçlü görünüyordu, ama düşman süvarisini püskürtmek büyük işti. Müttefikler, parlak cesaretli bir adam olan Kleomakhos'a süvarilere ilk saldıranın olmasını rica ettiler. O da yanında bulunan sevdiği genç adama savaşı izleyip izlemeyeceğini sordu. Genç adam 'evet' deyip onu dostça kucakladı ve miğferini başına taktı. Kleomakhos gururla Thessalialıların en iyilerini çevresine topladı, görkemle atını sürdü ve düşmana öyle bir saldırdı ki süvarileri karıştırıp bozguna uğrattı. Bunun üzerine hoplitler de kaçtı, Khalkisliler büyük bir zafer kazandı. Kleomakhos ise ölmüştü. Khalkisliler onun mezarını agorada gösterir; üzerinde bugün hâlâ o büyük sütun durur. [...]

Aristoteles ise Kleomakhos'un başka türlü, Eretrialıları savaşta yenerek öldüğünü söyler. Sevdiği genç adamın ise Trakya Khalkisi'nden olup Euboia'daki Khalkislilere yardım için gönderildiğini; Khalkislilerin bu yüzden bir şarkı söylediğini anlatır. [Bu şarkı çevrilmemiştir.] Âşığın adı Anton, sevdiğininki Philistos'tur; şair Dionysios Sebepler'inde böyle anlatır.

Sizde, Thebai'de, Pemptides, âşık sevdiği erkekler arasına yazılırken ona tam takım silah hediye etmez miydi? Aşktan anlayan bir adam olan Pammenes de hoplitlerin düzenini değiştirmiştir. Homeros'u aşktan anlamamakla eleştirmiştir; çünkü Akhalar'ı boylara ve kabilelere göre sıralamış, sevileni âşığın yanına koymamıştır. Oysa böyle olsa 'kalkan kalkana dayanır, miğfer miğfere' sözü gerçekleşirdi; çünkü Eros, komutanlar içinde yenilmez olan tek komutandır. İnsanlar kabiledaşlarını, akrabalarını, Zeus hakkı için ana babalarını ve çocuklarını bile terk ederler; âşıkla sevdiği arasından ise hiçbir düşman geçmemiştir. Hatta gerek olmadan da tehlikeye ve cana kıymaya hazır olduklarını gösterirler: Thessalialı Theron sol elini duvara koyup kılıcını çekmiş, baş parmağını kesmiş, rakibine meydan okumuştur. Bir başkası savaşta yüzüstü düşmüş, düşman ona vurmak üzereyken biraz beklemesini rica etmiş, sevdiği sırtından yaralandığını görmesin diye.

En savaşçı milletler en âşık olanlardır: Boiotialılar, Lakedaimonlular, Giritliler. Eskilerden de Meleagros, Akhilleus, Aristomenes, Kimon, Epameinondas. Epameinondas'ın sevdikleri arasında Asopikhos ve Mantineia'da onunla birlikte ölüp yanına gömülen Kaphisodoros vardı. [...] düşmanlara en korkunç ve en tehlikeli gelen adamı ilk karşılayıp vuran Amfissalı Euknamos, Phokisliler arasında kahraman şerefleri görmüştür.

Herakles'in aşklarını saymak, çokluğu yüzünden, zordur. [...] Asklepios'un hekimliğiyle umutsuz durumdaki Alkestis'i kurtardığı da söylenir; Admetos'un gönlünü hoş etmek için, çünkü Admetos karısına âşıktı. Apollon'un da Admetos'a âşık olup bir yıl onun hizmetinde kaldığı anlatılır. Alkestis tam yerinde aklımıza geldi. Bir kadının Ares'ten pek payı yoktur, ama Eros'un sarması onu tabiata aykırı bir şeye, ölüme bile cesaret ettirir. Efsanelerin inandırıcılık için bir faydası varsa, Alkestis, Protesilaos ve Orpheus'un Eurydike'si hakkındaki hikâyeler gösterir ki Hades, tanrılar içinde yalnız Eros'un buyruğunu yerine getirir. Oysa öteki herkese karşı, Sophokles'in dediği gibi:

Ne hakkaniyet bilir ne lütuf, yalnız katı adaleti sever.

Ama âşıklara saygı gösterir; yalnız onlara karşı evcilleşmez ve yumuşamaz değildir. Bu yüzden, dostum, Eleusis ayinlerine katılmak iyidir; ama ben Eros'un ayincilerinin ve müritlerinin Hades'te daha iyi bir payı olduğunu görüyorum. Efsanelere inanmıyorum ama bütünüyle reddetmiyorum da. Çünkü âşıklar için Hades'ten ışığa dönüş olduğunu söyleyenler iyi konuşur, tanrısal bir talihle gerçeğe dokunur; ama nerede ve nasıl olduğunu bilmezler, felsefe yoluyla ilk Platon'un gördüğü patikayı kaçırmışlardır. Gerçi Mısırlıların efsanelerine dağılmış ince, soluk gerçek izleri vardır, ama küçükle büyüğü yakalayabilen usta bir iz sürücüye ihtiyaç duyarlar. Bunları bırakalım; Eros'un gücü bu kadar olduğuna göre şimdi insanlara gösterdiği iyilik ve lütfa bakalım. Yanındakilere çok iyilik sağlayıp sağlamadığına değil, çünkü bu herkesçe açıktır; âşıkların kendilerine daha çok ve daha büyük fayda sağlayıp sağlamadığına. Çünkü Euripides, kendisi de aşktan anlayan biri olduğu hâlde, onun en küçük yanına hayran kalmıştır:

Eros insanı şair yapar, önceden musikiden habersiz olsa da.

Önceden gevşek olsa da onu anlayışlı kılar; korkağı da cesur yapar, tıpkı ateşte sertleştirilen tahtanın yumuşaktan sertleşmesi gibi. Önceden cimri olsa bile her âşık cömert, açık ve yüce gönüllü olur; pintilik ve para düşkünlüğü demirin ateşte yumuşaması gibi gevşer. Âşıklar sevdiklerine verirken, başkalarından alırken duymadıkları bir sevinç duyarlar. Biliyorsunuzdur, Anthemion oğlu Anytos, Alkibiades'e hayrandı ve yabancıları görkemle ağırlıyordu; Alkibiades eğlenceye daldı, sofradan bardakların yarısını alıp gitti. Konuklar kızıp, 'Bu delikanlı sana küstahça, kibirle davranmış,' deyince, Anytos, 'Hayır, nazikçe davrandı,' dedi. 'Hepsini alabilirdi; bana bu kadarını bırakmış.'"

17-1

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. σκόπει τοίνυν αὖθις ἔφη τοῖς ἀρηίοις ἔργοις ὅσον Ἔρως περίεστιν, οὐκ ἀργὸς ὤν, ὡς Εὐριπίδης ἔλεγεν, οὐδʼ ἀστράτευτος οὐδʼ ἐν μαλακαῖσιν ἐννυχεύων παρειαῖς νεανίδων. ἀνὴρ γὰρ ὑποπλησθεὶς Ἔρωτος οὐδὲν Ἄρεος δεῖται μαχόμενος πολεμίοις, ἀλλὰ τὸν αὑτοῦ θεὸν ἔχων συνόντα πῦρ καὶ θάλασσαν καὶ πνοὰς τὰς αἰθέρος περᾶν ἕτοιμος ὑπὲρ τοῦ φίλου οὗπερ ἂν κελεύῃ. τῶν μὲν γὰρ τοῦ Σοφοκλέους Νιοβιδῶν βαλλομένων καὶ θνησκόντων ἀνακαλεῖταί τις οὐδένα βοηθὸν ἄλλον οὐδὲ σύμμαχον ἢ τὸν ἐραστήν, ὦ […] ἀμφʼ ἐμοῦ στεῖλαι. Κλεόμαχον δὲ τὸν Φαρσάλιον ἴστε δήπουθεν ἐξ ἧς αἰτίας ἐτελεύτησεν ἀγωνιζόμενος. οὐχ ἡμεῖς γοῦν οἱ περὶ Πεμπτίδην ἔφασαν ἀλλ ἡδέως ἂν πυθοίμεθα. καὶ γὰρ ἄξιον ἔφη ὁ πατήρ· ἧκεν ἐπίκουρος Χαλκιδεῦσι τοῦ Θεσσαλικοῦ, πολέμου πρὸς Ἐρετριεῖς ἀκμάζοντος· καὶ τὸ μὲν πεζὸν ἐδόκει τοῖς Χαλκιδεῦσιν ἐρρῶσθαι, τοὺς δʼ ἱππέας μέγʼ ἔργον ἦν ὤσασθαι τῶν πολεμίων· παρεκάλουν δὴ τὸν Κλεόμαχον ἄνδρα λαμπρὸν ὄντα τὴν ψυχὴν οἱ σύμμαχοι πρῶτον ἐμβάλλειν εἰς τοὺς ἱππέας. ὁ δʼ ἠρώτησε παρόντα τὸν ἐρώμενον, εἰ μέλλοι θεᾶσθαι τὸν ἀγῶνα· φήσαντος δὲ τοῦ νεανίσκου καὶ φιλοφρόνως αὐτὸν ἀσπασαμένου καὶ τὸ κράνος ἐπιθέντος, ἐπιγαυρωθεὶς ὁ Κλεόμαχος καὶ τοὺς ἀρίστους τῶν Θεσσαλῶν συναγαγὼν περὶ αὑτὸν ἐξήλασε λαμπρῶς καὶ προσέπεσε τοῖς πολεμίοις, ὥστε συνταράξαι καὶ τρέψασθαι τὸ ἱππικόν· ἐκ δὲ τούτου καὶ τῶν ὁπλιτῶν φυγόντων, ἐνίκησαν κατὰ κράτος οἱ Χαλκιδεῖς. τὸν μέντοι Κλεόμαχον ἀποθανεῖν συνέτυχε· τάφον δʼ αὐτοῦ δεικνύουσιν ἐν ἀγορᾷ Χαλκιδεῖς, ἐφʼ οὗ μέχρι νῦν ὁ μέγας ἐφέστηκε κίων· καὶ τὸ παιδεραστεῖν πρότερον ἐν ψόγῳ τιθέμενοι τότε μᾶλλον ἑτέρων ἠγάπησαν καὶ ἐτίμησαν. Ἀριστοτέλης δὲ τὸν μὲν Κλεόμαχον ἄλλως ἀποθανεῖν φησι, κρατήσαντα τῶν Ἐρετριέων τῇ μάχῃ· τὸν δʼ ὑπὸ τοῦ ἐρωμένου φιληθέντα τῶν ἀπὸ Θρᾴκης Χαλκιδέων γενέσθαι, πεμφθέντα τοῖς ἐν Εὐβοίᾳ Χαλκιδεῦσιν ἐπίκουρον· ὅθεν ᾄδεσθαι παρὰ τοῖς Χαλκιδεῦσιν ὦ παῖδες, οἳ χαρίτων τε καὶ πατέρων λάχετʼ ἐσθλῶν, μὴ φθονεῖθʼ ὥρας ἀγαθοῖσιν ὁμιλίαν· σὺν γὰρ ἀνδρείᾳ καὶ ὁ λυσιμελὴς Ἔρως ἐνὶ Χαλκιδέων θάλλει πόλεσιν. Ἄντων ἦν ὄνομα τῷ ἐραστῇ τῷ δʼ ἐρωμένῳ Φίλιστος, ὡς ἐν τοῖς Αἰτίοις Διονύσιος ὁ ποιητὴς ἱστόρησε. παρʼ ὑμῖν δʼ, ὦ Πεμπτίδη, τοῖς Θηβαίοις οὐ πανοπλίᾳ ὁ ἐραστὴς ἐδωρεῖτο τὸν ἐρώμενον ἐς ἄνδρας ἐγγραφόμενον; ἢλλαξε δὲ καὶ μετέθηκε τάξιν τῶν ὁπλιτῶν ἐρωτικὸς ἀνὴρ Παμμένης, Ὅμηρον ἐπιμεμψάμενος ὡς ἀνέραστον, ὅτι κατὰ φῦλα καὶ φρήτρας συνελόχιζε τοὺς Ἀχαιούς, οὐκ ἐρώμενον ἔταττε παρʼ ἐραστήν, ἵνʼ οὕτω γένηται τὸ ἀσπὶς δʼ ἀσπίδʼ ἔρειδε κόρυς δὲ κόρυν, ὡς μόνον ἀήττητον ὄντα τὸν Ἔρωτα τῶν στρατηγῶν. καὶ γὰρ φυλέτας καὶ οἰκείους καὶ νὴ Δία γονεῖς καὶ παῖδας ἐγκαταλείπουσιν· ἐραστοῦ δὲ θω δὲ καὶ ἐρωμένου μέσος οὐδεὶς πώποτε διεξῆλθε πολέμιος οὐδὲ διεξήλασεν ὅπου καὶ μηδὲν δεομένοις ἔπεισιν ἐπιδεικνύναι τὸ φιλοκίνδυνον κἀφιλόψυχον ὡς Θήρων ὁ Θεσσαλὸς προσβαλὼν τὴν χεῖρα τῷ τοίχῳ τὴν εὐώνυμον καὶ σπασάμενος τὴν μάχαιραν ἀπέκοψε τὸν ἀντίχειρα προκαλούμενος τὸν ἀντεραστήν. ἕτερος δέ τις ἐν μάχῃ πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, ὡς ἔμελλε παίσειν αὐτὸν ὁ πολέμιος, ἐδεήθη περιμεῖναι μικρόν, ὅπως μὴ ὁ ἐρώμενος ἴδῃ κατὰ νώτου τετρωμένον. οὐ μόνον τοίνυν τὰ μαχιμώτατα τῶν ἐθνῶν ἐρωτικώτατα, Βοιωτοὶ καὶ Λακεδαιμόνιοι καὶ Κρῆτες, ἀλλὰ καὶ τῶν παλαιῶν ὁ Μελέαγρος ὁ Ἀχιλλεὺς ὁ Ἀριστομένης ὁ Κίμων ὁ Ἐπαμεινώνδας· καὶ γὰρ οὗτος ἐρωμένους ἔσχεν Ἀσώπιχον καὶ Καφισόδωρον, ὃς αὐτῷ συναπέθανεν ἐν Μαντινείᾳ καὶ τέθαπται πλησίον. τὸν δὲ μω […] φοβερώτατον γενόμενον τοῖς πολεμίοις καὶ δεινότατον ὁ πρῶτος ὑποστὰς καὶ πατάξας Εὔκναμος Ἀμφισσεὺς ἡρωικὰς ἔσχε τιμὰς παρὰ Φωκεῦσιν. Ἡρακλέους δὲ τοὺς μὲν ἄλλους ἔρωτας ἔργον ἐστὶν εἰπεῖν διὰ πλῆθος· Ἰόλαον δὲ νομίζοντες ἐρώμενον αὐτοῦ γεγονέναι μέχρι νῦν σέβονται καὶ τιμῶσιν, ἔρωτος ὅρκους τε καὶ πίστεις ἐπὶ τοῦ τάφου παρὰ τῶν ἐρωμένων λαμβάνοντες. λέγεται δὲ καὶ τὴν Ἄλκηστιν ἰατρικὸς ὢν ἀπεγνωσμένην σῶσαι τῷ Ἀδμήτῳ χαριζόμενος, ἐρῶντι μὲν αὐτῷ τῆς γυναικός, ἐρωμένου δʼ αὐτοῦ γενομένου· καὶ γὰρ τὸν Ἀπόλλωνα μυθολογοῦσιν ἐραστὴν γενόμενον Ἀδμήτῳ παραθητεῦσαι μέγαν εἰς ἐνιαυτόν. εὖ δέ πως ἐπὶ μνήμην ἦλθεν ἡμῖν Ἄλκηστις. Ἄρεος γὰρ οὐ πάνυ μέτεστι γυναικί, ἡ δʼ ἐξ Ἔρωτος κατοχὴ προάγεταί τι τολμᾶν παρὰ φύσιν καὶ ἀποθνήσκειν. εἰ δέ πού τι καὶ μύθων πρὸς πίστιν ὄφελός ἐστι, δηλοῖ τὰ περὶ Ἄλκηστιν καὶ Πρωτεσίλεων καὶ Εὐρυδίκην τὴν Ὀρφέως, ὅτι μόνῳ θεῶν ὁ Ἅιδης Ἔρωτι ποιεῖ τὸ προσταττόμενον· καίτοι πρός γε τοὺς ἄλλους, ὥς φησι Σοφοκλῆς, ἅπαντας οὔτε τοὐπιεικὲς οὔτε τὴν χάριν οἶδεν, μόνην δʼ ἔστερξε τὴν ἁπλῶς δίκην· αἰδεῖται δὲ τοὺς ἐρῶντας καὶ μόνοις τούτοις οὔκ ἐστιν ἀδάμαστος οὐδʼ ἀμείλιχος. ὅθεν ἀγαθὸν μέν, ὦ ἑταῖρε, τῆς· ἐν Ἐλευσῖνι τελετῆς μετασχεῖν ἐγὼ δʼ ὁρῶ τοῖς Ἔρωτος ὀργιασταῖς καὶ μύσταις ἐν Ἅιδου βελτίονα μοῖραν οὖσαν, οὔτι τοῖς μύθοις πειθόμενος οὐ μὴν οὐδʼ ἀπιστῶν παντάπασιν εὖ γὰρ δὴ λέγουσι, καὶ θείᾳ τινὶ τύχῃ ψαύουσι τἀληθοῦς οἱ λέγοντες ἐξ Ἅιδου τοῖς ἐρωτικοῖς ἄνοδον εἰς φῶς ὑπάρχειν, ὅπη δὲ καὶ ὅπως ἀγνοοῦσιν, ὥσπερ ἀτραποῦ διαμαρτόντες ἣν πρῶτος ἀνθρώπων διὰ φιλοσοφίας Πλάτων κατεῖδε. καίτοι λεπταί τινες ἀπορροαὶ καὶ ἀμυδραὶ τῆς ἀληθείας ἔνεισι ταῖς Αἰγυπτίων ἐνδιεσπαρμέναι μυθολογίαις, ἀλλʼ ἰχνηλάτου δεινοῦ δέονται καὶ μεγάλα μικροῖς ἑλεῖν δυναμένου. διὸ ταῦτα μὲν ἐῶμεν, μετὰ δὲ τὴν ἰσχὺν τοῦ Ἔρωτος οὖσαν τοσαύτην ἢδη τὴν πρὸς ἀνθρώπους εὐμένειαν καὶ χάριν ἐπισκοπῶμεν, οὐκ εἰ πολλὰ τοῖς χρωμένοις ἀγαθὰ περιποιεῖ δῆλα γάρ ἐστι ταῦτά γε πᾶσιν ἀλλʼ εἰ πλείονα καὶ μείζονα τοὺς ἐρῶντας αὐτοὺς ὀνίνησιν· ἐπεί, καίπερ ὢν ἐρωτικὸς ὁ Εὐριπίδης, τὸ σμικρότατον ἀπεθαύμασεν εἰπὼν ποιητὴν δʼ ἄρα ἔρως διδάσκει, κἂν ἄμουσος τὸ πρίν. συνετόν τε γὰρ ποιεῖ, κἂν ῥᾴθυμος ᾖ τὸ πρίν· καὶ ἀνδρεῖον, λέλεκται, τὸν ἄτολμον, ὥσπερ οἱ τὰ ξύλα πυρακτοῦντες ἐκ μαλακῶν ἰσχυρὰ ποιοῦσι. δωρητικὸς δὲ καὶ ἁπλοῦς καὶ μεγαλόφρων γίγνεται πᾶς ἐραστής, κἂν γλίσχρος πρότερον, τῆς μικρολογίας καὶ φιλαργυρίας δίκην σιδήρου διὰ πυρὸς ἀνιεμένης· ὥστε χαίρειν τοῖς ἐρωμένοις διδόντας, ὡς παρʼ ἑτέρων οὐ χαίρουσιν αὐτοὶ λαμβάνοντες ἴστε γὰρ δήπου, ὡς Ἀνύτῳ τῷ Ἀνθεμίωνος, ἐρῶντι μὲν Ἀλκιβιάδου ξένους δʼ ἑστιῶντι φιλοτίμως καὶ λαμπρῶς, ἐπεκώμασεν ὁ Ἀλκιβιάδης καὶ λαβὼν ἀπὸ τῆς τραπέζης εἰς ἣμισυ τῶν ἐκπωμάτων ἀπῆλθεν. ἀχθομένων δὲ τῶν ξένων καὶ λεγόντων ὑβριστικῶς σοι κέχρηται καὶ ὑπερηφάνως τὸ μειράκιον φιλανθρώπως μὲν οὖν ὁ Ἄνυτος εἶπε· πάντα γὰρ ἐξῆν αὐτῷ λαβεῖν, ὁ δὲ κἀμοὶ τοσαῦτα καταλέλοιπεν.

18Autobulos: Zeuksippos hoşlandı ve "Herakles aşkına!" dedi; "Anytos aşk konusunda bu kadar yumuşak ve soylu olduğuna göre, Sokrates'ten ve felsefeden gelen babadan kalma düşmanlığımızı ona karşı neredeyse bırakacağım."

Babam, "Peki," dedi, "aşk huysuz ve asık suratlı insanları çevresindekilere karşı daha nazik ve tatlı yapmaz mı? 'Ateş yanan ev daha saygın görünür'; insan da aşkın sıcaklığıyla, anlaşılan, daha parlak olur. Ama çoğu insanın başına tuhaf bir şey gelir: Gece bir evde ışık görseler tanrısal sayıp hayran olurlar; küçük, aşağılık, soysuz bir psykhēnin birden gururla, özgürlükle, şeref duygusuyla, inceliğle, cömertlikle dolduğunu görünce Telemakhos gibi 'Burada mutlaka bir tanrı var' demek zorunda kalmazlar."

Daphnaios, "Kharisler aşkına, şu da tanrısal değil mi?" dedi. "Âşık adam neredeyse her şeyi hor görür; yalnız arkadaşlarını ve akrabalarını değil, kanunları, yöneticileri, kralları da. Hiçbir şeyden korkmaz, hiçbir şeye hayran olmaz, kimseye yaltaklanmaz; 'mızrak gibi yıldırıma' bile dayanacak gibidir. Ama sevdiği güzeli görür görmez,

köle gibi kanadını eğip sindi horoz,

cesareti kırılır, psykhēsinin gururu dağılır. Musalar'ın yanında Sappho'yu anmak da yerinde olur. Romalılar, Hephaistos'un oğlu Cacus'un ağzından ateş ve alev saçtığını anlatır. Sappho ise gerçekten ateşe karışmış sözler söyler, şarkılarıyla yüreğinin sıcaklığını dışarı taşır; Philoksenos'un dediği gibi aşkı tatlı sesli Musalarla iyileştirir. Lysandra yüzünden eski sevdalarını unutmadıysan, Daphnaios, bize hatırlat: Güzel Sappho, sevdiği kadın görününce sesinin tutulduğunu, bedeninin yandığını, yüzünün sarardığını, başının döndüğünü söyler."

Daphnaios bu dizeleri söyleyince babam şöyle karşılık verdi: "Zeus aşkına, bu açık bir tanrı tutulması değil mi? Bu, psykhēnin tanrısal bir çalkantısı değil mi? Pythia üçayağa dokunduğunda böyle bir şey mi yaşar? Tanrıya kapılanlardan kimi flüt, Ana Tanrıça ayinleri ve tef bu kadar kendinden geçirir? Çoğumuz aynı bedeni, aynı güzelliği görürüz; oysa yalnız âşık olan tutulur. Neden? Menandros'un şu sözünden bir şey öğrenmez, bir şey anlamayız:

Vakittir hastalığı psykhēnin; vurulan içeriden yaralanır.

Sebep tanrıdır; birini yakalar, ötekini bırakır. Baştan söylenmesi daha yerinde olacak bir şeyi, şimdi Aiskhylos'un dediği gibi 'ağzıma geldiği için' saklamayacağım; çünkü çok büyük bir şeydir. Belki dostum, duyu yoluyla düşüncemize gelmeyen öteki her şey de ilk başta inandırıcılığını kimi efsaneden, kimi kanundan, kimi logostan almıştır. Tanrılar hakkındaki kanaatte ise kılavuzlarımız ve öğretmenlerimiz bütünüyle şairler, kanun koyucular ve üçüncü olarak filozoflar olmuştur. Tanrıların varlığında hepsi birleşir; ama sayıları, düzenleri, ousiaları ve güçleri konusunda aralarında büyük ayrılık vardır. Çünkü filozofların tanrıları

hastalıksız, yaşlanmaz, emek görmemiş, ağır sesli Akheron geçidinden kaçmıştır.

Bu yüzden şairlerin Eris'lerini, Lite'lerini kabul etmezler; Deimos'la Phobos'un tanrı ve Ares'in çocukları olduğunu da benimsemezler. Birçok noktada kanun koyucularla da çatışırlar: Ksenophanes, Mısırlılara Osiris'i ölümlü sayıyorlarsa tanrı gibi tapmamalarını, tanrı sayıyorlarsa ağıt yakmamalarını öğütlemiştir. Şairler ve kanun koyucular ise filozofların idealardan, sayılardan, birimlerden, soluklardan tanrı yapmasını ne dinlemeye katlanır ne de anlayabilir. Kısacası kanaatler büyük bir uyumsuzluk ve ayrılık gösterir. Vaktiyle Atina'da üç parti vardı: Sahilliler, Dağlılar, Ovalılar; aralarında sert anlaşmazlıklar vardı. Sonra hepsi bir araya gelip oylarını Solon'a verdiler ve aretēde tartışmasız birinci görülen bu adamı ortak hakem, yönetici ve kanun koyucu seçtiler. Aynı şekilde tanrılar konusunda bölünmüş, her biri ayrı oy veren, karşı taraftan kimseyi kolayca kabul etmeyen bu üç parti, bir tanesinde kesin olarak birleşir: Şairlerin, kanun koyucuların ve filozofların en iyileri, Alkaios'un Mytileneliler'in Pittakos'u seçtiğini söylediği gibi, 'hep bir ağızdan övgüyle', Eros'u birlikte tanrılar arasına yazar. Eros bize kral, yönetici ve düzenleyici olarak Hesiodos, Platon ve Solon eliyle Helikon'dan Akademia'ya çelenkli indirilir; dostluk ve ortaklığın pek çok çift atlı arabasıyla süslü gelir. Bu, Euripides'in 'tunçtan yapılmamış zincirlerle bağlanmış' dediği, utancın dayattığı soğuk ve ağır bir zorunluluk değil; en güzel ve en tanrısal varlıklara kanatlanıp uçan bir ortaklıktır. Bunlar hakkında başkaları daha iyi söylemiştir."

18

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἡσθεὶς οὖν ὁ Ζεύξιππος ὦ Ἡράκλεις εἶπεν ὡς ὀλίγου διελύσατο πρὸς Ἄνυτον τὴν ἀπὸ Σωκράτους; καὶ φιλοσοφίας πατρικὴν ἔχθραν, εἰ πρᾶος ἦν οὕτω περὶ ἔρωτα καὶ γενναῖος. εἶεν εἶπεν ὁ πατήρ· ἐκ δὲ δυσκόλων καὶ σκυθρωπῶν τοῖς συνοῦσιν οὐ ποιεῖ φιλανθρωποτέρους καὶ ἡδίους; αἰθομένου γὰρ πυρὸς γεραρώτερον οἶκον ἰδέσθαι καὶ ἄνθρωπον ὡς ἔοικε φαιδρότερον ὑπὸ τῆς ἐρωτικῆς θερμότητος. ἀλλʼ οἱ πολλοὶ παράλογόν τι πεπόνθασιν ἂν μὲν ἐν οἰκίᾳ νύκτωρ σέλας ἴδωσι, θεῖον ἡγοῦνται καὶ θαυμάζουσι· ψυχὴν δὲ μικρὰν καὶ ταπεινὴν καὶ ἀγεννῆ ὁρῶντες ἐξαίφνης ὑποπιμπλαμένην φρονήματος, ἐλευθερίας, φιλοτιμίας, χάριτος, ἀφειδίας, οὐκ ἀναγκάζονται λέγειν ὡς ὁ Τηλέμαχος ἦ μάλα τις θεὸς ἔνδον. ἐκεῖνο δʼ εἶπεν ὁ Δαφναῖος πρὸς Χαρίτων οὐ δαιμόνιον; ὅτι τῶν ἄλλων ὁ ἐρωτικὸς ὀλίγου δεῖν ἁπάντων περιφρονῶν, οὐ μόνον ἑταίρων καὶ οἰκείων, ἀλλὰ καὶ νόμων καὶ ἀρχόντων καὶ βασιλέων, φοβούμενος δὲ μηδὲν μηδὲ θαυμάζων μηδὲ θεραπεύων, ἀλλὰ καὶ τὸν αἰχματὰν κεραυνὸν οἷος ὢν ὑπομένειν, ἅμα τῷ τὸν καλὸν ἰδεῖν ἔπτηξʼ ἀλέκτωρ δοῦλον ὣς κλίνας πτερόν, καὶ τὸ θράσος ἐκκέκλασται καὶ κατακέκοπται οἱ τὸ τῆς ψυχῆς γαῦρον. ἄξιον δὲ Σαπφοῦς παρὰ ταῖς Μούσαις μνημονεῦσαι· τὸν μὲν γὰρ Ἡφαίστου παῖδα Ῥωμαῖοι Κᾶκον ἱστοροῦσι πῦρ καὶ φλόγας ἀφιέναι διὰ τοῦ στόματος ἔξω ῥεούσας· αὕτη δʼ ἀληθῶς μεμιγμένα πυρὶ φθέγγεται καὶ διὰ τῶν μελῶν ἀναφέρει τὴν ἀπὸ τῆς καρδίας θερμότητα Μούσαις εὐφώνοις ἰωμένη τὸν ἔρωτα κατὰ Φιλόξενον. ἀλλʼ εἴ τι μὴ διὰ Λύσανδρον, ὦ Δαφναῖε, τῶν παλαιῶν ἐκλέλησαι παιδικῶν, ἀνάμνησον ἡμᾶς, ἐν οἷς ἡ καλὴ Σαπφὼ λέγει τῆς ἐρωμένης ἐπιφανείσης τήν τε φωνὴν ἴσχεσθαι καὶ; φλέγεσθαι τὸ σῶμα καὶ καταλαμβάνειν ὠχρότητα καὶ πλάνον αὐτὴν καὶ ἴλιγγον. λεχθέντων οὖν ὑπὸ τοῦ Δαφναίου τῶν μελῶν ἐκείνων, ὡς […] ὑπολαβὼν ὁ πατήρ ταῦτʼ εἶπεν ὦ πρὸς τοῦ Διός, οὐ θεοληψία καταφανής; οὗτος οὐ δαιμόνιος σάλος τῆς ψυχῆς; τί τοσοῦτον ἡ Πυθία πέπονθεν ἁψαμένη τοῦ τρίποδος; τίνα τῶν ἐνθεαζομένων οὕτως ὁ αὐλὸς καὶ τὰ μητρῷα καὶ τὸ τύμπανον ἐξίστησιν; ἡμῖν ταὐτὸ σῶμα πολλοὶ καὶ ταὐτὸ κάλλος ὁρῶσιν, εἴληπται δʼ εἷς ὁ ἐρωτικός διὰ τίνʼ αἰτίαν; οὐ γὰρ μανθάνομὲν γέ που τοῦ Μενάνδρου λέγοντος οὐδὲ συνίεμεν, καιρός ἐστιν ἡ νόσος ψυχῆς, ὁ πληγεὶς δʼ εἴσω δὴ τιτρώσκεται. ἀλλʼ ὁ θεὸς αἴτιος τοῦ μὲν καθαψάμενος τὸν δʼ ἐάσας. ὃ τοίνυν ἐν ἀρχῇ καιρὸν εἶχε ῥηθῆναι μᾶλλον οὐδὲ νῦν ὅτι νῦν ἦλθεν ἐπὶ στόμα αʼ κατʼ Αἰσχύλον ἄρρητον ἐάσειν μοι δοκῶ· καὶ γάρ ἐστι παμμέγεθες. ἴσως μὲν γάρ, ὦ ἑταῖρε, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὅσα μὴ διʼ αἰσθήσεως ἡμῖν εἰς ἔννοιαν ἥκει, τὰ μὲν μύθῳ τὰ δὲ νόμῳ τὰ δὲ λόγῳ πίστιν ἐξ ἀρχῆς ἔσχηκε· τῆς δʼ οὖν περὶ θεῶν δόξης καὶ παντάπασιν ἡγεμόνες καὶ διδάσκαλοι γεγόνασιν ἡμῖν οἵ τε ποιηταὶ καὶ οἱ νομοθέται καὶ τρίτον οἱ φιλόσοφοι, τὸ μὲν εἶναι θεοὺς ὁμοίως τιθέμενοι, πλήθους δὲ πέρι καὶ τάξεως αὐτῶν οὐσίας τε καὶ δυνάμεως μεγάλα διαφερόμενοι πρὸς ἀλλήλους. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ οἱ τῶν φιλοσόφων ἄνοσοι καὶ ἀγήραοι πόνων τʼ ἄπειροι, βαρυβόαν πορθμὸν πεφευγότες Ἀχέροντος· ὅθεν οὐ προσίενται ποιητικὰς Ἔριδας οὐ Λιτάς, οὐ Δεῖμον οὐδὲ Φόβον ἐθέλουσι θεοὺς εἶναι καὶ παῖδας Ἄρεος ὁμολογεῖν μάχονται δὲ περὶ πολλῶν καὶ τοῖς νομοθέταις, ὥσπερ,Ξενοφάνης Αἰγυπτίους ἐκέλευσε τὸν Ὄσιριν, εἰ θνητὸν νομίζουσι, μὴ τιμᾶν ὡς θεόν, εἰ δὲ θεὸν ἡγοῦνται μὴ θρηνεῖν. αὖθις δὲ ποιηταὶ καὶ νομοθέται, φιλοσόφων ἰδέας τινὰς καὶ ἀριθμοὺς μονάδας τε καὶ πνεύματα θεοὺς ποιουμένων, οὔτʼ ἀκούειν ὑπομένουσιν οὔτε συνιέναι δύνανται. πολλὴν δʼ ὅλως ἀνωμαλίαν ἔχουσιν αἱ δόξαι καὶ διαφοράν. ὥσπερ οὖν ἦσάν ποτε τρεῖς στάσεις Ἀθήνησι, Παράλων Ἐπακρίων Πεδιέων, χαλεπῶς ἔχουσαι καὶ διαφερόμεναι πρὸς ἀλλήλας· ἔπειτα δὲ πάντες ἐν ταὐτῷ γενόμενοι καὶ τὰς ψήφους λαβόντες ἤνεγκαν πάσας Σόλωνι, καὶ τοῦτον εἵλοντο κοινῇ διαλλακτὴν καὶ ἄρχοντα καὶ νομοθέτην, ὃς ἔδοξε τῆς ἀρετῆς ἔχειν ἀδηρίτως τὸ πρωτεῖον· οὕτως αἱ τρεῖς στάσεις αἱ περὶ θεῶν διχοφρονοῦσαι καὶ ψῆφον ἄλλην ἄλλη φέρουσαι, καὶ μὴ δεχόμεναι ῥᾳδίως τὸν ἐξ ἑτέρας περὶ ἑνὸς βεβαίως ὁμογνωμονοῦσι, καὶ κοινῇ τὸν Ἔρωτα συνεγγράφουσιν εἰς θεοὺς ποιητῶν οἱ κράτιστοι καὶ νομοθετῶν καὶ φιλοσόφων ἀθρόᾳ φωνᾷ μέγʼ ἐπαινέοντες ὥσπερ ἔφη τὸν Πιττακὸν ὁ Ἀλκαῖος αἱρεῖσθαι τοὺς Μυτιληναίους τύραννον. ἡμῖν δὲ βασιλεὺς καὶ ἄρχων καὶ ἁρμοστὴς ὁ Ἔρως ὑφʼ Ἡσιόδου καὶ Πλάτωνος καὶ Σόλωνος ἀπὸ τοῦ Ἑλικῶνος εἰς τὴν Ἀκαδήμειαν ἐστεφανωμένος κατάγεται καὶ κεκοσμημένος εἰσελαύνει πολλαῖς συνωρίσι φιλίας καὶ κοινωνίας, οὐχ οἵαν Εὐριπίδης φησὶν ἀχαλκεύτοισιν ἐζεῦχθαι πέδαις, ψυχρὰν οὗτός γε καὶ βαρεῖαν ἐν χρείᾳ περιβαλὼν ὑπʼ αἰσχύνης ἀνάγκην, ἀλλʼ ὑποπτέρου φερομένης ἐπὶ τὰ κάλλιστα τῶν ὄντων καὶ θειότατα, περὶ ὧν ἑτέροις εἴρηται βέλτιον.

19Autobulos: Babam bunları söyleyince Soklaros, "Görüyor musun," dedi, "ikinci kez aynı noktaya geliyor ve nedense kendini zorla geri çekip kaçırıyorsun; açıkça söylemek gerekirse, kutsal bir borcu ödememek haksızlık olur. Az önce de Platon'a ve Mısırlılara istemeyerek dokunur gibi yapıp geçtin, şimdi yine aynı şeyi yapıyorsun. Platon'un, daha doğrusu bu tanrıçaların Platon eliyle 'parlak biçimde' söylediklerini, dostum, istesek de söyleme. Ama Mısırlıların efsanesinin Eros konusunda Platoncu görüşlerle örtüştüğünü ima ettiğine göre, bunu açmadan bizden gizlemen olmaz. Büyük şeyler için küçük bir şey duysak da memnun oluruz."

Ötekiler de rica edince babam şöyle dedi: "Mısırlılar, Yunanlar gibi iki Eros tanır: halka ait olan ve göğe ait olan. Üçüncü olarak da güneşi Eros sayarlar; Aphrodite'ye de çok saygı gösterirler. Biz de Eros'la güneş arasında büyük benzerlik görürüz; Aphrodite ile toprak arasında ise hiçbir benzerlik yoktur. Bazılarının sandığı gibi ikisi de ateş değildir; tatlı ve verimli bir parıltı ve sıcaklıktır. Güneşten gelen bedene besin, ışık ve büyüme verir; Eros'tan gelen psykhēlere. Güneş bulutlardan ve sisten sonra nasıl daha sıcak olursa, Eros da sevdiğiyle öfke ve kıskançlıktan sonra barışınca daha tatlı ve keskin olur. Bazıları güneşin yanıp söndüğünü sandığı gibi, Eros'u da ölümlü ve kararsız sayar. Egzersizsiz bir beden hâli güneşe, terbiyesiz bir psykhēnin karakteri Eros'a acı çekmeden dayanamaz. İkisi de aynı şekilde sarsılır, hasta olur ve tanrının gücünü suçlar, kendi zayıflığını değil.

Yalnız şu noktada fark var gibidir: Güneş yeryüzünde güzeli de çirkini de görenlere gösterir; Eros ise yalnız güzellerin ışığıdır, âşıkları yalnız onlara bakmaya, onlara dönmeye ikna eder, geri kalan her şeyi hor gördürür. Aphrodite'ye toprak değil de ay diyenler bir benzerliğe dokunur. Ay da tanrısal ve göksel bir yerdir, ölümsüzle ölümlünün karıştığı bir alandır; güneş üstüne ışık vermezse tek başına güçsüz ve karanlıktır, tıpkı Eros olmadığında Aphrodite gibi. Öyleyse Aphrodite'nin aya, Eros'un güneşe, öteki tanrılardan daha çok benzemesi akla yatkındır; ama aynı oldukları söylenemez. Çünkü beden psykhēyle aynı değil, başkadır; aynı şekilde güneş görülen, Eros ise akılla kavranan bir şeydir. Sert bir söz sayılmazsa, güneşin Eros'un tersini yaptığı bile söylenebilir: Zihni akılla kavranılanlardan duyulurlara çevirir, görüntüsünün cazibesi ve parlaklığıyla büyüler, hakikati de her şeyi de yalnız kendinde ve kendi çevresinde aramaya ikna eder, başka yerde hiçbir şey aramaz.

Bu yeryüzünde parlayan şeye fena tutulmuşuz gibi görünüyor.

Euripides'in dediği gibi 'başka bir hayatı tanımadığımız için'; daha doğrusu Eros'un hatırlatması olan şeyleri unuttuğumuz için. Nasıl çok güçlü ve parlak bir ışığa uyanınca psykhēnin uykuda gördükleri uçup giderse, buraya gelen, buraya geçen psykhēlerin de hafızasını güneş sarsar, düşüncelerini büyüler; bu haz ve hayranlıkla o şeyler unutulur. Oysa psykhēnin gerçek uyanıklığı oradadır, o şeyler çevresindedir; burada ise rüyalarla karşılaşır, en güzel ve en tanrısal olana hayran kalır.

Etrafına sevgi dolu, aldatıcı rüyalar döktü;

her şeyi burada güzel ve değerli sanır, eğer tanrısal ve itidalli Eros'la, hekimiyle, kurtarıcısıyla, kılavuzuyla karşılaşmazsa. Eros bedenler aracılığıyla gelir, onu Hades'ten hakikate götürür; özlemle arayanları, çok, saf ve yanılmaz güzelliğin bulunduğu hakikat ovasına çıkarır, bir ayinde olduğu gibi onlara dostça kılavuzluk eder. Psykhēler yeniden buraya gönderildiğinde ise psykhēye doğrudan yaklaşamaz, beden yoluyla yaklaşır. Nasıl geometriciler, cisimsiz ve hâlden uzak ousianın akılla kavranan biçimlerini henüz kendi başlarına kavrayamayan çocuklara küre, küp ve onikiyüzlü kalıplarının dokunulur ve görülür taklitlerini yapıp gösterirlerse, göksel Eros da bize güzellerin güzel aynalarını, ama tanrısal olanların ölümlü, akılla kavrananların duyulur benzerlerini hazırlar; şekillerde, renklerde ve biçimlerde gösterip hafızayı, bunlar aracılığıyla ilk kez usulca tutuşan hafızayı harekete geçirir.

Bu yüzden bazıları, dostlarının ve akrabalarının bu hâli zorla ve akılsızca söndürmeye çalışmasından hiçbir fayda görmemiş, ya kendilerini duman ve karışıklıkla doldurmuş ya da karanlık ve kanunsuz hazlara kayıp şerefsizce sönmüşlerdir. Ölçülü bir akılla, utanma duygusuyla ateşin çılgınlığını giderip psykhēde ışığı ve parıltıyı, sıcaklıkla birlikte bırakanlar ise, birinin dediği gibi tohumu kımıldatan ve düzgün atomların kaygan sürtünüşüyle gelen bir sarsıntı değil, büyüyüp beslenen bir bitkideki gibi şaşırtıcı ve verimli bir açılma, sevgiye ve söz dinlemeye yollar açan bir sıcaklık yaşarlar. Çok geçmeden sevdiklerinin bedenini aşıp içlerine doğru giderler, karakterlerine dokunurlar, gözlerini ona çevirip görür, sözler ve işler aracılığıyla birlikte olurlar; eğer zihinlerinde güzelin biçimi ve sureti varsa. Yoksa bırakıp başkalarına dönerler, arıların bal vermeyen çok yeşil ve çiçekli bitkileri bırakması gibi. Ama tanrısalın bir izini, bir akıntısını, ona benzeyen gönül okşayıcı bir görüntü buldukları yerde haz ve hayranlıkla coşkuya kapılır, hatırlamanın sevinciyle ışıldar, gerçekten sevilmeye değer, mutlu, herkese dost ve sevgili olan o şeye yönelirler."

19

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. εἰπόντος δὲ ταῦτα τοῦ πατρός, ὁ Σώκλαρος ὁρᾷς εἶπεν ὅτι δεύτερον ἤδη τοῖς αὐτοῖς περιπεσὼν, οὐκ οἶδʼ ὅπως βίᾳ σαυτὸν ἀπάγεις καὶ ἀποστρέφεις, οὐ δικαίως χρεωκοπῶν, εἴ γε δεῖ τὸ φαινόμενον εἰπεῖν, ἱερὸν ὄντα τὸν λόγον; καὶ γὰρ ἄρτι τοῦ Πλάτωνος ἅμα καὶ τῶν Αἰγυπτίων ὥσπερ ἄκων ἁψάμενος παρῆλθες καὶ νῦν ταὐτὰ ποιεῖς. τὰ μὲν οὖν ἀριζήλως εἰρημένα Πλάτωνι, μᾶλλον δὲ ταῖς θεαῖς ταύταις διὰ Πλάτωνος, ὦγαθέ μηδʼ ἂν κελεύωμεν εἴπῃς· ᾗ δʼ ὑπῃνίξω τὸν Αἰγυπτίων μῦθον εἰς ταὐτὰ τοῖς Πλατωνικοῖς συμφέρεσθαι περὶ Ἔρωτος, οὐκ ἔστι σοι μὴ διακαλύψαι μηδὲ διαφῆναι πρὸς ἡμᾶς ἀγαπήσομεν δέ, κἂν μικρὰ περὶ μεγάλων ἀκούσωμεν δεομένων δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἔφη ὁ πατὴρ ὡς Αἰγύπτιοι δύο μὲν Ἕλλησι παραπλησίως Ἔρωτας, τόν τε πάνδημον καὶ τὸν οὐράνιον, ἴσασι, τρίτον δὲ νομίζουσιν Ἔρωτα τὸν ἣλιον, Ἀφροδίτην ἔχουσι μάλα σεβάσμιον. ἡμεῖς δὲ πολλὴν μὲν Ἔρωτος ὁμοιότητα πρὸς τὸν ἥλιον, οὐδεμίαν δʼ Ἀφροδίτης πρὸς τὴν γῆν ὁρῶμεν οὖσαν· πῦρ μὲν γὰρ οὐδέτερόν ἐστιν ὥσπερ οἴονταί τινες, αὐγὴ καὶ θερμότης γλυκεῖα καὶ γόνιμος, καὶ ἡ μὲν ἀπʼ ἐκείνου φερομένη σώματι παρέχει τροφὴν καὶ φῶς καὶ αὔξησιν, ἡ δʼ ἀπὸ τούτου ψυχαῖς. ὡς δʼ ἥλιος ἐκ νεφῶν καὶ μεθʼ ὀμίχλην θερμότερος, οὕτως Ἔρως μετʼ ὀργῆς καὶ ζηλοτυπίας ἐρωμένου διαλλαγέντος ἡδίων καὶ δριμύτερος· ἔτι δʼ ὥσπερ ἣλιον ἅπτεσθαι καὶ σβέννυσθαι δοκοῦσιν ἔνιοι, ταὐτὰ καὶ περὶ Ἔρωτος ὡς θνητοῦ καὶ ἀβεβαίου διανοοῦνται. καὶ μὴν οὔτε σώματος ἀγύμναστος ἕξις ἥλιον, οὔτʼ Ἔρωτα δύναται φέρειν ἀλύπως τρόπος ἀπαιδεύτου ψυχῆς· ἐξίσταται δʼ ὁμοίως ἑκάτερον καὶ νοσεῖ, τὴν τοῦ θεοῦ δύναμιν οὐ τὴν αὑτοῦ μεμφόμενον ἀσθένειαν. πλὴν ἐκείνῃ γε δόξειεν ἂν διαφέρειν, ᾗ δείκνυσιν ἥλιος μὲν ἐπὶ γῆς τὰ καλὰ καὶ τὰ αἰσχρὰ τοῖς ὁρῶσιν Ἔρως δὲ μόνων τῶν καλῶν φέγγος ἐστὶ καὶ πρὸς ταῦτα μόνα τοὺς ἐρῶντας ἀναπείθει βλέπειν καὶ στρέφεσθαι, τῶν δʼ ἄλλων πάντων ὑπερορᾶν. γῆν δὲ κατʼ οὐδέν, σελήνην δʼ Ἀφροδίτην καλοῦντες ἅπτονταί τινος ὁμοιότητος· καὶ γὰρ θεία καὶ οὐρανία καὶ μίξεως χώρα τοῦ ἀθανάτου πρὸς τὸ θνητόν, ἀδρανὴς δὲ καθʼ ἑαυτὴν καὶ σκοτώδης ἡλίου μὴ προσλάμποντος, ὥσπερ Ἀφροδίτη μὴ παρόντος Ἔρωτος. ἐοικέναι μὲν οὖν Ἀφροδίτη σελήνην ἥλιον δὲ Ἔρωτι τῶν ἄλλων θεῶν μᾶλλον εἰκός ἐστιν, οὐ μὴν εἶναὶ γε παντάπασι τοὺς αὐτούς οὐ γὰρ ψυχῇ σῶμα ταὐτὸν ἀλλʼ ἕτερον, ὥσπερ ἣλιον μὲν ὁρατὸν Ἔρωτα δὲ νοητόν. εἰ δὲ μὴ δόξει πικρότερον λέγεσθαι, καὶ τἀναντία φαίη τις ἂν ἥλιον Ἔρωτι ποιεῖν· ἀποστρέφει γὰρ ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ αἰσθητὰ τὴν διάνοιαν, χάριτι καὶ λαμπρότητι τῆς ὄψεως γοητεύων καὶ ἀναπείθων ἐν ἑαυτῷ καὶ περὶ αὑτὸν αἰτεῖσθαι τὰ τʼ ἄλλα καὶ τὴν ἀλήθειαν, ἑτέρωθι δὲ μηδέν· δυσέρωτες δὴ φαινόμεθʼ ὄντες τοῦδʼ, ὅ τι τοῦτο στίλβει κατὰ γῆν ὡς Εὐριπίδης φησὶ διʼ ἀπειροσύνην ἄλλου βιότου μᾶλλον δὲ λήθην ὧν ὁ Ἔρως ἀνάμνησίς ἐστιν. ὥσπερ γὰρ εἰς φῶς πολὺ καὶ λαμπρὸν ἀνεγρομένων ἐξοίχεται πάντα τῆς ψυχῆς τὰ καθʼ ὕπνους φανέντα καὶ διαπέφευγεν, οὕτω τῶν γενομένων ἐνταῦθα καὶ μεταβαλόντων ἐκπλήττειν ἔοικε τὴν μνήμην καὶ φαρμάττειν τὴν διάνοιαν ὁ ἣλιος, ὑφʼ ἡδονῆς καὶ θαύματος ἐκλανθανομένων ἐκείνων. καίτοι τὸ γʼ ὕπαρ ὡς ἀληθῶς ἐκεῖ καὶ περὶ ἐκεῖνα τῆς ψυχῆς ἐστι, δευρὶ δὲ […] τῶν ἐνυπνίων ἀσπάζεται καὶ τέθηπε τὸ κάλλιστον καὶ θειότατον. ἀμφὶ δὲ οἱ δολόεντα φιλόφρονα χεῦεν ὄνειρα, πᾶν ἐνταῦθα πειθομένῃ τὸ καλὸν εἶναι καὶ τίμιον, ἂν μὴ τύχῃ θείου καὶ σώφρονος Ἔρωτος ἰατροῦ καὶ σωτῆρος καὶ ἡγεμόνος ὃς διὰ σωμάτων ἀφικόμενος ἀγωγὸς ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν ἐξ Ἅιδου καί τὸ ἀληθείας πεδίον, οὗ τὸ πολὺ καὶ καθαρὸν καὶ ἀψευδὲς ἵδρυται κάλλος, ἀσπάσασθαι καὶ συγγενέσθαι διὰ χρόνου ποθοῦντας ἐξαναφέρων καὶ ἀναπέμπων εὐμενὴς οἷον ἐν τελετῇ παρέστη μυσταγωγός. ἐνταῦθα δὲ πάλιν πεμπομένων αὐτῇ μὲν οὐ πλησιάζει ψυχῇ καθʼ ἑαυτήν, ἀλλὰ διὰ σώματος. ὡς,δὲ γεωμέτραι παισὶν οὔπω δυναμένοις ἐφʼ ἑαυτῶν τὰ νοητὰ μυηθῆναι τῆς ἀσωμάτου καὶ ἀπαθοῦς οὐσίας εἴδη πλάττοντες ἁπτὰ καὶ ὁρατὰ μιμήματα σφαιρῶν, ,καὶκύβων καὶ δωδεκαέδρων προτείνουσιν· οὕτως ἡμῖν ὁ οὐράνιος Ἔρως ἔσοπτρα καλῶν καλά, θνητὰ μέντοι θεῶν παθητὰ καὶ νοητῶν αἰσθητὰ μηχανώμενος ἔν τε σχήμασι καὶ χρώμασι καὶ εἴδεσι νέων ὥρᾳ στίλβοντα δείκνυσι καὶ κινεῖ τὴν μνήμην ἀτρέμα διὰ τούτων ἀναφλεγομένην τὸ πρῶτον. ὅθεν διὰ σκαιότητος ἔνιοι φίλων καὶ οἰκείων, σβεννύναι πειρωμένων βίᾳ καὶ ἀλόγως τὸ πάθος, οὐδὲν ἀπέλαυσαν αὐτοῦ χρηστὸν ἀλλʼ ἢ καπνοῦ καὶ ταραχῆς ἐνέπλησαν ἑαυτοὺς ἢ πρὸς ἡδονὰς σκοτίους καὶ παρανόμους ῥυέντες ἀκλεῶς ἐμαράνθησαν. ὅσοι δὲ σώφρονι λογισμῷ μετʼ αἰδοῦς οἷον ἀτεχνῶς πυρὸς ἀφεῖλον τὸ μανικόν, αὐγὴν δὲ καὶ φῶς ἀπέλιπον τῇ ψυχῇ μετὰ θερμότητος, οὐ σεισμόν, ὥς τις εἶπε, κινούσης ἐπὶ σπέρμα καὶ ὄλισθον ἀτόμων ὑπὸ λειότητος καὶ γαργαλισμοῦ θλιβομένων, διάχυσιν δὲ θαυμαστὴν καὶ γόνιμον ὥσπερ ἐν φυτῷ βλαστάνοντι καὶ τρεφομένῳ καὶ πόρους ἀνοίγουσαν εὐπειθείας καὶ φιλοφροσύνης, οὐκ ἂν εἴη πολὺς χρόνος, ἐν ᾧ τό τε σῶμα τὸ τῶν ἐρωμένων παρελθόντες ἔσω φέρονται καὶ ἅπτονται τοῦ ἤθους, ἐκκαλούμενοι τὰς ὄψεις καθορῶσι καὶ συγγίνονται διὰ λόγων τὰ πολλὰ καὶ πράξεων ἀλλήλοις, ἂν περίκομμα τοῦ καλοῦ καὶ εἴδωλον ἐν ταῖς διανοίαις ἔχωσιν εἰ δὲ μή, χαίρειν ἐῶσι καὶ τρέπονται πρὸς ἑτέρους ὥσπερ αἱ μέλιτται πολλὰ τῶν χλωρῶν καὶ ἀνθηρῶν μέλι δʼ οὐκ ἐχόντων ἀπολιπόντες· ὅπου δʼ ἂν ἔχωσιν ἴχνος τι τοῦ θείου καὶ ἀπορροὴν καὶ ὁμοιότητα σαίνουσαν, ὑφʼ ἡδονῆς καὶ θαύματος ἐνθουσιῶντες καὶ περισπῶντες, εὐπαθοῦσι τῇ μνήμῃ καὶ ἀναλάμπουσι πρὸς ἐκεῖνο τὸ ἐράσμιον ἀληθῶς καὶ μακάριον καὶ φίλιον ἅπασι καὶ ἀγαπητόν.

20Autobulos: "Şairler," dedi babam, "çoğunlukla tanrıyla şakalaşır gibi onun hakkında yazar, eğlencede şarkılar söyler gibidir. Ciddiyetle söyledikleri ise azdır; ister akıl ve hesapla, ister tanrının yardımıyla gerçeğe dokunmuş olsunlar. Bunlardan biri de onun doğumu hakkındaki şu sözdür:

Tanrıların en korkuncunu, güzel sandaletli İris doğurdu, altın saçlı Zephyros'la birleşip.

Gramerciler sizi bunun bu hâlin rengârenk ve parlak oluşuna benzetme olduğuna inandırmadıysa."

Daphnaios, "Başka neye olacak?" dedi.

Babam, "Dinleyin," dedi; "çünkü görünen şey beni söylemeye zorluyor. Gökkuşağı olayı görmenin kırılmasıdır: Görme, hafif nemli, pürüzsüz ve ölçülü kalınlıktaki bir buluta çarpıp kırılarak güneşe değer, onun parıltısını ve ışığını görür ve bizde görüntünün bulutta olduğu kanaatini uyandırır. Aşkın bu ustalığı ve hilesi de, iyi yaratılışlı ve güzeli seven psykhēlerde, burada görünen ve 'güzel' denen şeylerden o tanrısal, sevilmeye değer, gerçekten mutlu ve hayranlık uyandıran güzele doğru hafızanın bir kırılmasını sağlar. Ama çoğu insan, güzelliğin aynadaki görüntüsünün peşinden koşar, ona el yordamıyla dokunur; acıyla karışık hazdan daha sağlam bir şey elde edemez. Bu, Ixion'un baş dönmesi ve yanılgısı gibidir: Bulutlarda, gölgede arar gibi özlediğini boşuna avlar. Çocukların gökkuşağını elleriyle yakalamaya çalışıp görüntüye doğru sürüklenmesi gibi.

İyi yaratılışlı ve itidalli âşığın yolu başkadır. Onun bakışı oraya, tanrısal ve akılla kavranan güzele kırılır. Görünen bir bedenin güzelliğine rastladığında onu hafızanın bir aracı olarak kullanıp sever, onunla olup sevindikçe zihni daha da çok tutuşur. Bedenle burada bulundukları sürece, o ışığa özlem ve hayranlıkla oturup kalmazlar; ölümden sonra da oraya gidince, geri dönüp kaçarak yeni evlilerin kapısında, odasında dolaşmazlar, âşık sayılmayı hak etmeyen, hazza ve bedene düşkün erkek ve kadınların karabasan gibi hayaletleri olmazlar. Gerçek âşık oraya varıp güzellerle töreye uygun biçimde birlikte olunca kanatlanır, ayinlere katılır ve kendi tanrısının çevresinde yukarıda dans edip dolaşır, ta ki yeniden Ay'ın ve Aphrodite'nin çayırlarına gelip uyuyana ve başka bir doğuma başlayana kadar.

Ama bunlar," dedi, "şu anki konuşmalardan daha büyük konular. Eros'ta da öteki tanrılarda olduğu gibi, Euripides'in dediği üzere, 'insanların saygısına sevinmek' vardır; tersi de. Kendisini uygun biçimde karşılayanlara son derece iyi niyetli, kibirlenenlere ise ağırdır. Çünkü ne Konuklar Tanrısı konuklara ve sığınanlara haksızlığı, ne Doğum Tanrısı ana babaların ilençlerini, Eros'un nankörlük gören âşıklara koştuğu kadar hızla kovalar, cezalandırır; terbiyesizleri ve kibirlileri o cezalandırır. Euksynthetos'tan ve Kıbrıs'ta bugün de 'Eğilip Bakan' denen Leukomantis'ten söz etmeye ne gerek var? Ama Giritli Gorgo'nun cezasını belki duymamışsınızdır; o da Eğilip Bakan'ınkine benzer bir şey yaşamıştı. Leukomantis, âşığının cenazesinin götürülüşünü görmek için eğilip bakınca taşa dönmüştü. Gorgo'ya Asandros adında biri âşık olmuştu; iyi huylu, soylu bir gençti, ama parlak bir durumdan yoksulluğa düşmüştü. Yine de kendini hiçbir şeyden aşağı görmüyor, akrabası olduğu için, zenginliği yüzünden anlaşılan çok kişinin peşinde olduğu Gorgo'yu eş olarak istiyordu; bu aşkında onu destekleyen pek çok iyi insan vardı, kızın vasilerini ve yakınlarını da ikna etmişti [...]." [Burada metinde boşluk vardır.]

20

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. τὰ μὲν οὖν πολλὰ ποιηταὶ προσπαίζοντες ἐοίκασι τῷ θεῷ γράφειν περὶ αὐτοῦ καὶ ᾄδειν ἐπικωμάζοντες, ὀλίγα δὲ εἴρηται μετὰ σπουδῆς αὐτοῖς, εἴτε κατὰ νοῦν καὶ λογισμὸν εἴτε σὺν θεῷ τῆς ἀληθείας ἁψαμένοις· ὧν ἕν ἐστι καὶ τὸ περὶ τῆς γενέσεως δεινότατον θέων τὸν γέννατʼ ʼεὐπέδιλλος Ἶρις χρυσοκόμᾳ Ζεφύρῳ μίγεισα· εἰ μή τι καὶ ὑμᾶς ἀναπεπείκασιν οἱ γραμματικοί, λέγοντες πρὸς τὸ ποικίλον τοῦ πάθους καὶ τὸ ἀνθηρὸν γεγονέναι τὴν εἰκασίαν. καὶ ὁ Δαφναῖος πρὸς τί γάρ ἔφη ἕτερον; ἀκούετʼ εἶπεν ὁ πατήρ· οὕτω γὰρ βιάζεται τὸ φαινόμενον λέγειν. ἀνάκλασις δή που τὸ περὶ τὴν ἶρίν ἐστι τῆς ὄψεως πάθος, ὅταν ἡσυχῆ νοτερῷ λείῳ δὲ καὶ μέτριον πάχος ἔχοντι προσπεσοῦσα νέφει τοῦ ἡλίου ψαύσῃ κατʼ ἀνάκλασιν, καὶ τὴν περὶ ἐκεῖνον αὐγὴν ὁρῶσα καὶ τὸ φῶς δόξαν ἡμῖν ἐνεργάσηται τοῦ φαντάσματος ὡς ἐν τῷ νέφει ὄντος. τοῦτο δὴ τὸ ἐρωτικὸν μηχάνημα καὶ σόφισμα περὶ τὰς εὐφυεῖς καὶ φιλοκάλους ψυχὰς ἀνάκλασιν ποιεῖ τῆς μνήμης ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα φαινομένων καὶ προσαγορευομένων καλῶν εἰς τὸ θεῖον καὶ ἐράσμιον καὶ μακάριον ὡς ἀληθῶς ἐκεῖνο καὶ θαυμάσιον καλόν. ἀλλʼ οἱ πολλοὶ μὲν ἐν παισὶ καὶ γυναιξὶν ὥσπερ ἐν κατόπτροις εἴδωλον αὐτοῦ φανταζόμενον διώκοντες καὶ ψηλαφῶντες οὐδὲν ἡδονῆς μεμιγμένης λύπῃ δύνανται λαβεῖν βεβαιότερον ἀλλʼ οὗτος ἔοικεν ὁ τοῦ Ἰξίονος ἴλιγγος εἶναι καὶ πλάνος, ἐν νέφεσι κενὸν ὥσπερ σκιαῖς θηρωμένου τὸ ποθούμενον· ὥσπερ οἱ παῖδες προθυμούμενοι τὴν ἶριν ἑλεῖν τοῖν χεροῖν, ἑλκόμενοι πρὸς τὸ φαινόμενον. εὐφυοῦς δʼ ἐραστοῦ καὶ σώφρονος ἄλλος τρόπος· ἐκεῖ γὰρ ἀνακλᾶται πρὸς τὸ θεῖον καὶ νοητὸν καλόν· ὁρατοῦ δὲ σώματος ἐντυχὼν κάλλει καὶ χρώμενος οἷον ὀργάνῳ τινὶ τῆς μνήμης ἀσπάζεται καὶ ἀγαπᾷ, καὶ συνὼν καὶ γεγηθὼς ἔτι μᾶλλον ἐκ φλέγεται τὴν διάνοιαν Καὶ οὔτε μετὰ σωμάτων ὄντες ἐνταῦθα τουτὶ τὸ φῶς ἐπιποθοῦντες κάθηνται καὶ θαυμάζοντες· οὔτʼ ἐκεῖ γιγνόμενοι μετὰ τὴν τελευτήν, δεῦρο πάλιν στρεφόμενοι καὶ δραπετεύοντες ἐν θύραις νεογάμων καὶ δωματίοις κυλινδοῦνται, δυσόνειρα φαντασμάτια φιληδόνων καὶ φιλοσωμάτων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν οὐ δικαίως ἐρωτικῶν προσαγορευομένων. ὁ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἐρωτικὸς ἐκεῖ γενόμενος καὶ τοῖς καλοῖς ὁμιλήσας, ᾗ θέμις, ἐπτέρωται καὶ κατωργίασται καὶ διατελεῖ περὶ τὸν αὑτοῦ θεὸν ἄνω χορεύων καὶ συμπεριπολῶν, ἄχρι οὗ πάλιν εἰς τοὺς Σελήνης καὶ Ἀφροδίτης λειμῶνας ἐλθὼν καὶ καταδαρθὼν ἑτέρας ἄρχηται γενέσεως. ἀλλὰ ταῦτα μέν ἔφη μείζονας ἔχει τῶν παρόντων λόγων ὑποθέσεις, τῷ δʼ Ἔρωτι καὶ τοῦτο καθάπερ τοῖς ἄλλοις θεοῖς ἔνεστιν ὡς Εὐριπίδης φησὶ τιμωμένῳ χαίρειν ἀνθρώπων ὕπο καὶ τοὐναντίον· εὐμενέστατος γάρ ἐστι τοῖς δεχομένοις ἐμμελῶς αὐτὸν βαρὺς δὲ τοῖς ἀπαυθαδισαμένοις. οὔτε γὰρ ξένων καὶ ἱκετῶν ἀδικίας ὁ Ξένιος οὔτε γονέων ἀρὰς ὁ Γενέθλιος οὕτω διώκει καὶ μέτεισι ταχέως ὡς ἐρασταῖς ἀγνωμονηθεῖσιν ὁ Ἔρως ὀξὺς ὑπακούει, τῶν ἀπαιδεύτων καὶ ὑπερηφάνων κολαστής. τί γὰρ ἂν λέγοι τις Εὐξύνθετον καὶ Λευκομάντιδα τὴν ἐν Κύπρῳ Παρακύπτουσαν ἔτι νῦν προσαγορευομένην; ἀλλὰ τὴν Γοργοῦς ἴσως ποινὴν οὐκ ἀκηκόατε τῆς Κρήσσης, παραπλήσια τῇ Παρακυπτούσῃ παθούσης πλὴν ἐκείνη μὲν ἀπελιθώθη παρακύψασα τὸν ἐραστὴν ἰδεῖν ἐκκομιζόμενον τῆς δὲ Γοργοῦς Ἄσανδρός τις ἠράσθη, νέος ἐπιεικὴς καὶ γένει λαμπρός, ἐκ δὲ λαμπρῶν εἰς ταπεινὰ πράγματα καὶ εὐτελῆ ἀφιγμένος, ὅμως αὑτὸν οὐδενὸς ἀπηξιοῦτο, ἀλλὰ τὴν Γοργώ, διὰ πλοῦτον ὡς ἔοικε περιμάχητον οὖσαν καὶ πολυμνήστευτον, ᾔτει γυναῖκα συγγενὴς ὤν, πολλοὺς; ἔχων καὶ ἀγαθοὺς συνερῶντας αὐτῷ, πάντας δὲ τοὺς περὶ τὴν κόρην ἐπιτρόπους καὶ οἰκείους πεπεικὼς […] .

21Autobulos: "Aşkın sebep ve kaynakları diye söylenenler de iki cinsten birine özgü değil, ikisine ortaktır. [Burada atomcuların aşk açıklamasına değinen, gençleri de anan bir cümle çevrilmemiştir.] Biz o güzel ve kutsal hatırlamalara, o tanrısal, gerçek ve Olymposlu güzelliğe çağıran, psykhēyi kanatlandıran hatırlamalara diyoruz; bunların hem delikanlılardan hem de genç kadınlardan ve kadınlardan doğmasına engel ne olabilir? Yeter ki saf ve düzgün bir karakter, biçimin tazeliği ve zarafetinde belirsin. Ariston'un dediği gibi düzgün bir ayakkabı ayağın güzelliğini gösterir; bu tür şeyleri görmekte usta olanlar da güzel biçimlerde ve temiz bedenlerde psykhēnin dürüst ve bozulmamış, parlak izlerini görürler.

Hazza düşkün adama kadına mı erkeğe mi daha çok meylettiği sorulmuş, o da 'Güzellik nerede ise oraya' demiş, iki eli de kullanan biri gibi arzusuna uygun bir cevap vermiş sayılmıştır. Oysa güzeli seven soylu adam aşklarını güzelliğe ve iyi yaratılışa göre değil, uzuvlardaki farka göre mi ayıracak? At seven adam Podargos'un iyi yaratılışını Agamemnon'un kısrağı Aithe'ninkinden daha az sevmez; avcı yalnız erkek köpeklerden hoşlanmaz, Girit ve Lakonya dişilerini de besler. Güzeli ve insanı seven adam ise iki cinse karşı eşit ve aynı değildir, sanki kadın ve erkek aşkları arasındaki fark giysiler arasındaki fark gibiymiş! Gençliğin aretēnin çiçeği olduğunu söylerler; dişinin çiçek açmadığını, aretēye yatkın bir yaradılış belirtisi göstermediğini söylemek tuhaf olur. Aiskhylos doğru söylemiştir:

Bir genç kadının yanan bakışı gözümden kaçmaz, erkek tatmış olan kadının.

Öyleyse kadınların yüzlerinde küstah, ölçüsüz, bozulmuş bir karakterin işaretleri dolaşır da düzgün ve itidalli bir karakterden biçimlerine hiç ışık vurmaz mı? Yoksa bunlar çok görünür de aşkı hiç harekete geçirmez, çağırmaz mı? İkisi de ne akla yatkındır ne de doğru. Gösterildiği gibi her şey iki cinse ortak olduğuna göre, mücadele de ortak olsun, Daphnaios, Zeuksippos'un az önce andığı sözlerle dövüşelim: O, Eros'u kararsız, psykhēyi ölçüsüzlüğe sürükleyen arzuyla bir tutuyor; gerçi kendisi öyle düşündüğünden değil, huysuz ve aşktan anlamayan adamlardan sık sık duymuş olduğu için. Bunlardan bazıları zavallı kadınları üç kuruş çeyizle sürükleyip mallarıyla birlikte evin geçimine ve bayağı hesaplara sokar, her gün boyunduruk kavgası yapıp onları ellerinde tutar. Bazıları da kadından çok çocuğa ihtiyaç duyar: Ağustosböcekleri nasıl tohumlarını soğana ya da benzeri bir şeye bırakırsa, onlar da rastladıkları bir bedende hemen çocuk yapar, meyveyi alır ve evliliği bir yana bırakırlar; evlilik sürse de umursamazlar, ne sevmek ne de sevilmek isterler. Bence 'sevmek' (stergein) sözcüğü, 'tutmak, dayanmak' (stegein) sözcüğünden tek bir harfle ayrılır ve zamanın ve alışkanlığın zorlamasıyla karışmış bir yakınlığı gösterir.

Ama Eros'un üzerine atlayıp ilham verdiği kimse, her şeyden önce Platon'un şehrindeki gibi 'benim' ve 'benim değil' demez. Çünkü dostların her şeyi ortak değildir, herkesinki hiç değildir; yalnız bedenleriyle ayrı olup psykhēlerini zorla birleştiren, eriten, iki olmak istemeyen ve kendilerini iki saymayanlarınki ortaktır. Sonra, evliliğin en çok ihtiyaç duyduğu karşılıklı itidal: Dışarıdan ve kanunlardan gelen itidal, istekten çok utanç ve korkunun zorladığı bir şeydir, 'birçok gemin ve dümenin işi'dir, birlikte yaşayanların elinde daima durur. Eros'ta ise o kadar çok kendine hâkim olma, düzen ve bağlılık vardır ki, ölçüsüz bir psykhēye bile dokunursa onu öteki âşıklardan çevirir, cüretini kırar, kibrini ve terbiyesizliğini ezer, ona utanma, sessizlik ve dinginlik verir, düzgün bir tavır giydirir ve onu tek bir kişiye kulak veren biri yapar. Kulaktan biliyorsunuzdur, o ünlü, çok arzulanan Lais Yunanistan'ı özlemle tutuşturuyordu; daha doğrusu 'iki deniz' üzerinde kapışılıyordu. Eros ona Thessalialı Hippolokhos eliyle dokununca, 'yeşil suyla yıkanan Akrokorinthos'u' bıraktı, öteki âşıklarından gizlice kaçtı, [...] büyük orduya düzgünce gitti. Orada kadınlar güzelliğini kıskanıp onu bir Aphrodite tapınağına götürdüler, taşlayıp öldürdüler. Anlaşılan bu yüzden tapınağa bugün de 'adam öldüren Aphrodite' derler.

Kölelerin efendilerinin yatağından kaçtığını, sıradan adamların kraliçeleri küçümsediğini biliyoruz; Eros'u psykhēlerinde efendi edindiklerinde. Roma'da dictator denen görevli ilan edilince öteki yöneticilerin görevlerini bıraktığı söylenir; aynı şekilde Eros'u efendi edinenler öteki efendilerden ve yöneticilerden özgür ve serbest olur, tapınak kölesi gibi yaşarlar. Soylu bir kadın, Eros'la kanuni kocasıyla kaynaştığında, başka bir erkeğin dokunuşuna ve yatağına katlanmaktansa ayıların ve yılanların sarmasına katlanır."

21

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἔτι τοίνυν ἃς λέγουσιν αἰτίας καὶ γενέσεις ἔρωτος, ἴδιαι μὲν οὐδετέρου γένους εἰσὶ κοιναὶ δʼ ἀμφοτέρων· καὶ γὰρ εἴδωλα δήπουθεν ἐνδυόμενα τοῖς ἐρωτικοῖς; καὶ διατρέχοντα κινεῖν καὶ γαργαλίζειν τὸν ὄγκον εἰς σπέρμα συνολισθάνοντα τοῖς ἄλλοις σχηματισμοῖς; οὐ δυνατὸν μὲν ἀπὸ παίδων, ἀδυνατὸν δʼ ἀπὸ γυναικῶν; καὶ τὰς καλὰς ταύτας καὶ ἱερὰς ἀναμνήσεις καλοῦμεν ἡμεῖς ἐπὶ τὸ θεῖον καὶ ἀληθινὸν καὶ ὀλύμπιον ἐκεῖνο κάλλος, αἷς ψυχὴ πτεροῦται, τί ἂν κωλύοι γίγνεσθαι μὲν ἀπὸ παίδων καὶ ἀπὸ νεανίσκων, γίγνεσθαι δʼ ἀπὸ παρθένων καὶ γυναικῶν, ὅταν ἦθος ἁγνὸν καὶ κόσμιον ἐν ὥρᾳ καὶ χάριτι μορφῆς διαφανὲς γένηται, καθάπερ ὄρθιον ὑπόδημα δείκνυσι ποδὸς εὐφυΐαν, ὡς Ἀρίστων ἔλεγεν ὅταν ἐν εἴδεσι καλοῖς καὶ καθαροῖς σώμασιν ἴχνη λαμπρὰ καὶ κείμενα ψυχῆς ὀρθὰ καὶ ἄθρυπτα κατίδωσιν οἱ δεινοὶ τῶν τοιούτων αἰσθάνεσθαι; οὐ γὰρ ὁ μὲν φιλήδονος ἐρωτηθεὶς εἰ πρὸς θῆλυ νεύει μᾶλλον ἢ ἐπὶ τἄρσενα καὶ ἀποκρινάμενος ὅπου προσῇ τὸ κάλλος, ἀμφιδέξιος ἔδοξεν οἰκείως ἀποκρίνασθαι τῆς ἐπιθυμίας· ὁ δὲ φιλόκαλος καὶ γενναῖος οὐ πρὸς τὸ καλὸν οὐδὲ τὴν εὐφυΐαν ἀλλὰ μορίων διαφορὰς ποιεῖται τοὺς ἔρωτας. καὶ φίλιππος μὲν ἀνὴρ οὐδὲν ἧττον ἀσπάζεται τοῦ Ποδάργου τὴν εὐφυΐαν ἢ Αἴθην τὴν Ἀγαμεμνονέην· καὶ θηρατικὸς οὐ τοῖς ἄρρεσι χαίρει μόνον, ἀλλὰ καὶ Κρήσσας τρέφει καὶ Λακαίνας σκύλακας· ὁ δὲ φιλόκαλος; καὶ φιλάνθρωπος οὐχ ὁμαλός ἐστιν οὐδʼ ὅμοιος ἀμφοτέροις τοῖς γένεσιν, ἀλλʼ ὥσπερ ἱματίων οἰόμενος εἶναι διαφορὰς ἐρώτων γυναικῶν καὶ ἀνδρῶν. καίτοι τὴν γʼ ὥραν ἄνθος ἀρετῆς εἶναι λέγουσι, μὴ φάναι δʼ ἀνθεῖν τὸ θῆλυ μηδὲ ποιεῖν ἔμφασιν εὐφυΐας πρὸς ἀρετὴν ἄτοπὸν ἐστι· καὶ γὰρ Αἰσχύλος ὀρθῶς ἐποίησε νέας γυναικὸς οὔ με μὴ λάθῃ φλέγων ὀφθαλμός, ἣτις ἀνδρὸς γεγευμένη. πότερον οὖν ἰταμοῦ μὲν ἤθους καὶ ἀκολάστου καὶ διεφθορότος σημεῖα τοῖς εἴδεσι τῶν γυναικῶν ἐπιτρέχει, κοσμίου δὲ καὶ σώφρονος οὐδὲν ἔπεστι τῇ μορφῇ φέγγος; ἢ πολλὰ μὲν ἔπεστι καὶ συνεπιφαίνεται, κινεῖ δʼ οὐδὲν οὐδὲ προσκαλεῖται τὸν ἔρωτα; οὐδέτερον γὰρ εὔλογον οὐδʼ ἀληθές, ἀλλὰ κοινῶς ὥσπερ δέδεικται τοῖς γένεσι πάντων ὑπαρχόντων, ὥσπερ κοινοῦ συστάντος τοῦ ἀγῶνος ὦ Δαφναῖε, πρὸς ἐκείνους μαχώμεθα τοὺς λόγους, οὓς ὁ Ζεύξιππος ἀρτίως διῆλθεν, ἐπιθυμίᾳ τὸν Ἔρωτα ταὐτὸ ποιῶν ἀκαταστάτῳ καὶ πρὸς τὸ ἀκόλαστον ἐκφερούσῃ τὴν ψυχήν, οὐκ αὐτὸς οὕτω πεπεισμένος ἀκηκοὼς δὲ πολλάκις ἀνδρῶν δυσκόλων καὶ ἀνεράστων· ὧν οἱ μὲν ἄθλια γύναια προικιδίοις ἐφελκόμενα μετὰ χρημάτων εἰς οἰκονομίαν καὶ λογισμοὺς ἐμβάλλοντες ἀνελευθέρους, ζυγομαχοῦντες ὁσημέραι διὰ χειρὸς ἔχουσιν· οἱ δὲ παίδων δεόμενοι μᾶλλον ἢ γυναικῶν, ὥσπερ οἱ τέττιγες εἰς σκίλλαν ἤ τι τοιοῦτο τὴν γονὴν ἀφιᾶσιν, οὕτω διὰ τάχους οἷς ἔτυχε σώμασιν ἐναπογεννήσαντες καὶ καρπὸν ἀράμενοι χαίρειν ἐῶσιν ἤδη τὸν γάμον, ἢ μένοντος οὐ φροντίζουσιν οὐδʼ ἀξιοῦσιν ἐρᾶν οὐδʼ ἐρᾶσθαι. στέργεσθαι δὲ καὶ στέργειν ἑνί μοι δοκεῖ γράμματι τοῦ στέγειν παραλλάττον εὐθὺς ἐμφαίνειν τὴν ὑπὸ χρόνου καὶ συνηθείας ἀνάγκῃ μεμιγμένην εὔνοιαν. ᾧ δʼ ἂν Ἔρως ἐπισκήψῃ τε καὶ ἐπιπνεύσῃ, πρῶτον μὲν ἐκ τῆς Πλατωνικῆς πόλεως τὸ ἐμόν οὐχ ἕξει καὶ τὸ οὐκ ἐμόν · οὐ γὰρ ἁπλῶς κοινὰ τὰ φίλων οὐδὲ πάντων ἀλλʼ οἳ τοῖς σώμασιν ὁριζόμενοι τὰς ψυχὰς βίᾳ, συνάγουσι καὶ συντήκουσι, μήτε βουλόμενοι δύʼ εἶναι μήτε νομίζοντες. ἔπειτα σωφροσύνη πρὸς ἀλλήλους, ἧς μάλιστα δεῖται γάμος, ἡ μὲν ἔξωθεν καὶ νόμων […] πλέον ἔχουσα τοῦ ἑκουσίου τὸ βεβιασμένον ὑπʼ αἰσχύνης καὶ φόβων, πολλῶν χαλινῶν ἔργον οἰάκων θʼ ἅμα, διὰ χειρός ἐστιν ἀεὶ τοῖς συνοῦσιν Ἔρωτι δʼ ἐγκρατείας τοσοῦτον καὶ κόσμου καὶ πίστεως μέτεστιν, ὥστε, κἂν ἀκολάστου ποτὲ θίγῃ ψυχῆς, ἀπέστρεψε τῶν ἄλλων ἐραστῶν, ἐκκόψας δὲ τὸ θράσος καὶ κατακλάσας τὸ σοβαρὸν καὶ ἀνάγωγον, ἐμβαλὼν αἰδῶ καὶ σιωπὴν καὶ ἡσυχίαν καὶ σχῆμα περιθεὶς κόσμιον, ἑνὸς ἐπήκοον ἐποίησεν. ἴστε δήπουθεν ἀκοῇ Λαΐδα τὴν ἀοίδιμον ἐκείνην καὶ πολυήρατον, ὡς ἐπέφλεγε πόθῳ τὴν Ἑλλάδα, μᾶλλον δὲ ταῖς δυσὶν ἦν περιμάχητος θαλάσσαις· ἐπεὶ δʼ Ἔρως ἔθιγεν αὐτῆς Ἱππολόχου τοῦ Θεσσαλοῦ, τὸν ὕδατι χλωρῷ κατακλυζόμενον προλιποῦσʼ Ἀκροκόρινθον καὶ ἀποδρᾶσα τῶν ἄλλων ἐραστῶν κρύφα […] μέγαν στρατὸν ᾤχετο κοσμίως· ἐκεῖ δʼ αὐτὴν αἱ γυναῖκες ὑπὸ φθόνου καὶ ζήλου διὰ τὸ κάλλος εἰς ἱερὸν Ἀφροδίτης προαγαγοῦσαι κατέλευσαν καὶ διέφθειραν ὅθεν ὡς ἔοικεν ἔτι νῦν τὸ ἱερὸν Ἀφροδίτης ἀνδροφόνου καλοῦσιν. ἴσμεν δὴ καὶ θεραπαινίδια δεσποτῶν φεύγοντα συνουσίας καὶ βασιλίδων ὑπερορῶντας ἰδιώτας, ὅταν Ἔρωτα δεσπότην ἐν ψυχῇ κτήσωνται. καθάπερ γὰρ ἐν Ῥώμῃ φασὶ τοῦ καλουμένου δικτάτωρος ἀναγορευθέντος ἀποτίθεσθαι τὰς ἄλλας ἀρχὰς τοὺς ἔχοντας, οὕτως, οἷς ἂν Ἔρως κύριος ἐγγένηται, τῶν ἄλλων δεσποτῶν καὶ ἀρχόντων ἐλεύθεροι καὶ ἄφετοι καθάπερ ἱερόδουλοι διατελοῦσιν. ἡ δὲ γενναία γυνὴ πρὸς ἄνδρα νόμιμον συγκραθεῖσα διʼ Ἔρωτος ἄρκτων ἂν ὑπομείνειε καὶ δρακόντων περιβολὰς μᾶλλον ἢ ψαῦσιν ἀνδρὸς ἀλλοτρίου καὶ συγκατάκλισιν.

22Autobulos: "Örnek bol, en azından size, tanrının koro arkadaşlarına ve ayin yoldaşlarına. Yine de Galatyalı Kamma'nın hikâyesini geçmek olmaz. Çok güzel bir kadındı, tetrarkh Sinatos'la evlenmişti. Galatyalıların en güçlüsü Sinoriks ona âşık oldu ve Sinatos'u öldürdü; çünkü o yaşadıkça kadını ne zorlayabiliyor ne ikna edebiliyordu. Kamma'nın sığınağı ve acısının teselli kaynağı, atalarından kalan Artemis rahipliği oldu. Zamanının çoğunu tanrıçanın yanında geçiriyor, pek çok kral ve hükümdar ona talip olduğu hâlde kimseyi kabul etmiyordu. Fakat Sinoriks evlilikten söz etmeye cesaret edince, teklifini reddetmedi, olanlar için onu suçlamadı; sanki Sinoriks başka bir kötülükten değil, sevgiden ve özlemden bu işe sürüklenmişti. Sinoriks güvenip geldi ve evlilik istedi. Kamma onu karşıladı, elini tutup tanrıçanın sunağına götürdü, tastan, anlaşılan zehirli, ballı su döktü. Yarısını kendisi içip kalanını Galatyalıya verdi. Onun içtiğini görünce parlak bir sesle bir çığlık attı, ölen kocasının adını söyleyerek şöyle dedi: 'Bu günü bekleyerek, sevgili kocam, sensiz acı içinde yaşadım. Şimdi beni sevinçle karşıla; çünkü senin için insanların en kötüsünden öcümü aldım; sana hayat, ona ölüm ortağı olmaktan sevinç duydum.' Sinoriks bir sedyeyle götürülürken kısa zamanda öldü. Kamma ise o günü ve geceyi sağ çıkardı ve büyük bir cesaret ve neşeyle öldüğü söylenir."

22

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἀφθονίας δὲ παραδειγμάτων οὔσης πρὸς γʼ ὑμᾶς τοὺς ὁμοχόρους τοῦ θεοῦ καὶ θιασώτας, ὅμως τὸ περὶ Κάμμαν οὐκ ἄξιόν ἐστι τὴν Γαλατικὴν παρελθεῖν, ταύτης γὰρ ἐκπρεπεστάτης τὴν ὄψιν γενομένης, Σινάτῳ δὲ τῷ τετράρχῃ γαμηθείσης, Σινάτῳ ἐρασθεὶς δυνατώτατος Γαλατῶν ἀπέκτεινε τὸν Σινάτον, ὡς οὔτε βιάσασθαι δυνάμενος οὔτε πεῖσαι τὴν ἄνθρωπον, ἐκείνου ζῶντος. ἦν δὲ τῇ Κάμμῃ καταφυγὴ καὶ παραμυθία τοῦ πάθους ἱερωσύνη πατρῷος Ἀρτέμιδος· καὶ τὰ πολλὰ παρὰ τῇ θεῷ διέτριβεν, οὐδένα προσιεμένη, μνωμένων πολλῶν βασιλέων καὶ δυναστῶν αὐτήν. τοῦ μέντοι Σινόριγος; τολμήσαντος ἐντυχεῖν περὶ γάμου, τὴν πεῖραν οὐκ ἔφυγεν οὐδʼ ἐμέμψατο περὶ τῶν γεγονότων, ὡς διʼ εὔνοιαν αὐτῆς καὶ πόθον οὐκ ἄλλῃ τινὶ μοχθηρίᾳ προαχθέντος τοῦ Σινόριγος. ἧκεν οὖν πιστεύσας ἐκεῖνος καὶ ᾔτει τὸν γάμον· ἡ δʼ ἀπήντησε καὶ δεξιωσαμένη καὶ προσαγαγοῦσα τῷ βωμῷ τῆς θεᾶς ἔσπεισεν ἐκ φιάλης μελίκρατον, ὡς ἔοικε, πεφαρμακωμένον· εἶθʼ ὅσον ἣμισυ μέρος αὐτὴ προεκπιοῦσα παρέδωκε τῷ Γαλάτῃ τὸ λοιπόν· ὡς δʼ εἶδεν ἐκπεπωκότα, λαμπρὸν ἀνωλόλυξε καὶ φθεγξαμένη τοὔνομα τοῦ τεθνεῶτος ταύτην εἶπεν ἐγὼ τὴν ἡμέραν; ὦ φίλτατʼ ἄνερ, προσμένουσα σοῦ χωρὶς ἔζων ἀνιαρῶς· νῦν δὲ κόμισαί με χαίρων· ἠμυνάμην γὰρ ὑπὲρ σοῦ τὸν κάκιστον ἀνθρώπων, σοὶ μὲν βίου τούτῳ δὲ θανάτου κοινωνὸς ἡδέως γενομένη. ὁ μὲν οὖν Σινόριξ ἐν φορείῳ κομιζόμενος μετὰ μικρὸν ἐτελεύτησεν, ἡ δὲ Κάμμα τὴν ἡμέραν ἐπιβιώσασα καὶ τὴν νύκτα λέγεται μάλʼ εὐθαρσῶς καὶ ἱλαρῶς ἀποθανεῖν.

23Autobulos: "Hem bizde hem barbarlar arasında bu türden pek çok şey olmuşken, Aphrodite'ye söven, 'Eros'a eklenip yanında bulununca dostluğun oluşmasına engel olur' diyenlere kim katlanır? Erkeğin erkekle ilişkisini, daha doğrusu nefsine hâkim olamamasını ve saldırganlığını düşünen biri 'Bunu Kypris değil, küstahlık yapar' diyebilir. Bu yüzden böyle şeyden zevk alanları kötülüğün en aşağı türüne koyar, onlara güvenden, utanmadan, dostluktan pay vermeyiz; Sophokles'in gerçekten dediği gibi:

Böyle dostlardan yoksun olanlar sevinir, sahip olanlar kaçmak için dua eder.

Kötü yaradılışlı olmayıp da aldatılarak ya da zorla buna boyun eğmiş olanlar ise, başlarına bunu getirenden daha çok kimseden şüphelenmez ve nefret etmezler; fırsat çıkınca da acı bir biçimde öç alırlar. Krateas, Arkhelaos'u; Pytholaos, Pheraili Aleksandros'u öldürmüştür. [...] Evli kadınlar için ise bunlar dostluğun başlangıcıdır, büyük kutsal törenlerin paylaşılması gibi. Haz küçük bir şeydir; ondan her gün yeşeren saygı, lütuf, birbirini sevme ve güven ise, Aphrodite'ye 'Harma' (Birleştiren) diyen Delphoililer'in saçmaladığını da, böyle birlikteliğe 'sevgi' (philotēs) diyen Homeros'u da yalanlamaz; Solon'un da evlilik konusunda en deneyimli kanun koyucu olduğunu gösterir. Solon kocanın karısıyla ayda en az üç kez birlikte olmasını buyurmuştur; haz için değil, elbette, ama şehirlerin ara sıra antlaşmalarını yenilemesi gibi, evliliğin de zaman zaman biriken sıkıntılardan bu sevgi gösterisiyle yenilenmesini istediği için.

'Ama kadın aşklarında çok kötü ve çılgın şeyler var,' denir. Oğlan sevgisinde daha çok yok mu? [Burada oğlan sevgisine dair bir komedya alıntısı çevrilmemiştir.] Bu nasıl bir oğlan çılgınlığı ise, o da bir kadın çılgınlığıdır; ikisi de Eros değildir.

Kadınların aretēden payı olmadığını söylemek tuhaftır. İtidalleri, anlayışları, güvenilirlikleri ve adaletleri için ne söylemeli, kaldı ki cesaret, atılganlık ve yüce gönüllülük de pek çoğunda açıkça görülmüştür? Tabiatlarının başka bakımlardan güzel olduğunu kabul edip yalnız dostluğa uygun olmadığını söylemek bütünüyle korkunçtur. Çünkü çocuklarını ve kocalarını severler, içlerinde sevme yeteneği vardır, iyi bir toprak gibi dostluğa yatkındır, ikna ve lütuftan yoksun değildir. Şiir nasıl logosa melodi, ölçü ve ritim tatları katarak onun terbiye eden yanını daha etkili, zarar veren yanını ise daha sakınılmaz kılarsa, tabiat da kadına yüzün zarafeti, sesin ikna gücü, biçimin çekiciliğini vererek, ölçüsüz kadına haz ve aldatmada, itidalli kadına kocasının sevgisini ve dostluğunu kazanmada büyük yardım sağlamıştır. Platon, başka bakımlardan soylu ve büyük ama karakterce çok sert olan Ksenokrates'e Kharisler'e kurban kesmesini öğütlermiş. İyi ve itidalli bir kadına da Eros'a kurban kesmesi öğütlenebilir; Eros evliliğin yanında dostça otursun, kadının hünerlerinde tatlı olsun, kocası başka kadına kaçıp komedyadaki şu sözleri söylemek zorunda kalmasın:

Nasıl bir kadına haksızlık ediyorum, ben talihsiz!

Çünkü evlilikte sevmek sevilmekten büyük bir iyiliktir; pek çok hatadan, daha doğrusu evliliği bozan ve kirleten her şeyden kurtarır."

23

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. πολλῶν δὲ τοιούτων γεγονότων καὶ παρʼ ἡμῖν καὶ παρὰ τοῖς βαρβάροις, τίς ἂν ἀνάσχοιτο τῶν τὴν Ἀφροδίτην λοιδορούντων, ὡς Ἔρωτι προσθεμένη καὶ παροῦσα κωλύει φιλίαν γενέσθαι; τὴν μὲν οὖν πρὸς ἄρρενʼ, ἄρρενος ὁμιλίαν, μᾶλλον δʼ ἀκρασίαν καὶ ἐπιπήδησιν, εἴποι τις ἂν ἐννοήσας ὕβρις τάδʼ οὐχὶ Κύπρις ἐξεργάζεται. διὸ τοὺς μὲν ἡδομένους τῷ πάσχειν εἰς τὸ χείριστον τιθέμενοι γένος κακίας οὔτε πίστεως μοῖραν οὔτʼ αἰδοῦς οὔτε φιλίας νέμομεν, ἀλλʼ ὡς ἀληθῶς κατὰ τὸν Σοφοκλέα φίλων τοιούτων οἱ μὲν ἐστερημένοι χαίρουσιν, οἱ δʼ ἔχοντες εὔχονται φυγεῖν. ὅσοι δὲ μὴ κακοὶ πεφυκότες ἐξηπατήθησαν ἢ κατεβιάσθησαν ἐνδοῦναι καὶ παρασχεῖν ἑαυτούς, οὐδένα μᾶλλον ἀνθρώπων ἢ τοὺς διαθέντας ὑφορώμενοι καὶ μισοῦντες διατελοῦσι καὶ πικρῶς ἀμύνονται καιροῦ παραδόντος. Ἀρχέλαόν τε γὰρ ἀπέκτεινε Κρατέας ἐρώμενος γεγονώς, καὶ τὸν Φεραῖον Ἀλέξανδρον Πυθόλαος. Περίανδρος δʼ ὁ Ἀμβρακιωτῶν τύραννος ἠρώτα τὸν ἐρώμενον εἰ μήπω κυεῖ, κἀκεῖνος παροξυνθεὶς ἀπέκτεινεν αὐτόν. ἀλλὰ γυναιξὶ γε γαμέταις ἀρχαὶ ταῦτα φιλίας, ὥσπερ ἱερῶν μεγάλων κοινωνήματα. καὶ τὸ τῆς ἡδονῆς μικρόν, ἡ δʼ ἀπὸ ταύτης ἀναβλαστάνουσα καθʼ ἡμέραν τιμὴ καὶ χάρις καὶ ἀγάπησις ἀλλήλων καὶ πίστις οὔτε Δελφοὺς ἐλέγχει ληροῦντας, ὅτι τὴν Ἀφροδίτην Ἄρμα καλοῦσιν, οὔθʼ Ὅμηρον φιλότητα τὴν τοιαύτην προσαγορεύοντα συνουσίαν· τόν τε Σόλωνα μαρτυρεῖ γεγονέναι τῶν γαμικῶν ἐμπειρότατον νομοθέτην, κελεύσαντα μὴ ἔλαττον ἢ τρὶς κατὰ μῆνα τῇ γαμετῇ πλησιάζειν, οὐχ ἡδονῆς ἕνεκα πόθεν;ʼ ἀλλʼ ὥσπερ αἱ πόλεις διὰ χρόνου σπονδὰς ἀνανεοῦνται πρὸς ἀλλήλας, οὕτως ἄρα βουλόμενον ἀνανεοῦσθαι τὸν γάμον ἐκ τῶν ἑκάστοτε συλλεγομένων ὀχλημάτων ἐν τῇ τοιαύτῃ φιλοφροσύνῃ. ἀλλὰ πολλὰ φαῦλα καὶ μανικὰ τῶν γυναικείων ἐρώτων. τί δʼ οὐχὶ πλείονα τῶν παιδικῶν; οἰκειότητος ἐμβλέπων ὠλίσθανον ἀγένειος ἁπαλὸς καὶ νεανίας καλός, ἐμφύντʼ ἀποθανεῖν κἀπιγράμματος τυχεῖν. ἀλλʼ ὥσπερ τοῦτο παιδομανία, οὕτως ἐκεῖνο γυναικομανία τὸ πάθος, οὐδέτερον δʼ Ἔρως ἐστίν. ἄτοπον οὖν τὸ γυναιξὶν ἀρετῆς φάναι μηδʼ ἄλλης μετεῖναι· τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ σωφροσύνης καὶ συνέσεως αὐτῶν, ἔτι δὲ πίστεως καὶ δικαιοσύνης, ὅπου καὶ τὸ ἀνδρεῖον καὶ τὸ θαρραλέον καὶ τὸ μεγαλόψυχον ἐν πολλαῖς ἐπιφανὲς; γέγονε; τὸ δὲ πρὸς τἄλλα καλὴν τὴν φύσιν αὐτῶν, ἀλλὰ ψέγοντας εἰς μόνην φιλίαν ἀνάρμοστον ἀποφαίνειν, παντάπασι δεινόν. καὶ γὰρ φιλότεκνοι καὶ φίλανδροι καὶ τὸ στερκτικὸν ὅλως ἐν αὐταῖς, ὥσπερ εὐφυὴς χώρα καὶ δεκτικὴ φιλίας, οὔτε πειθοῦς οὔτε χαρίτων ἄμοιρον ὑπόκειται. καθάπερ δὲ λόγῳ ποίησις ἡδύσματα μέλη καὶ μέτρα καὶ ῥυθμοὺς ἐφαρμόσασα καὶ τὸ παιδεῦον αὐτοῦ κινητικώτερον ἐποίησε καὶ τὸ βλάπτον ἀφυλακτότερον οὕτως ἡ φύσις γυναικὶ περιθεῖσα χάριν ὄψεως καὶ φωνῆς πιθανότητα καὶ μορφῆς ἐπαγωγὸν εἶδος, τῇ μὲν ἀκολάστῳ πρὸς ἡδονὴν καὶ ἀπάτην τῇ δὲ σώφρονι πρὸς εὔνοιαν ἀνδρὸς καὶ φιλίαν μεγάλα συνήργησεν. ὁ μὲν οὖν Πλάτων τὸν Ξενοκράτη, τἄλλα γενναῖον ὄντα καὶ μέγαν αὐστηρότατον δὲ τῷ ἤθει, παρεκάλει θύειν ταῖς Χάρισι. χρηστῇ δ’ ἄν τις γυναικὶ καὶ σώφρονι παραινέσειε τῷ Ἔρωτι θύειν, ὅπως εὐμενὴς συνοικουρῇ τῷ γάμῳ καὶ ἡδὺς […] γυναικείοις, καὶ μὴ πρὸς ἑτέραν ἀπορρυεὶς ὁ ἀνὴρ ἀναγκάζηται τὰς ἐκ τῆς κωμῳδίας λέγειν φωνὰς οἵαν ἀδικῶ γυναῖχʼ ὁ δυσδαίμων ἐγώ. τὸ γὰρ ἐρᾶν ἐν γάμῳ τοῦ ἐρᾶσθαι μεῖζον ἀγαθὸν ἐστι· πολλῶν γὰρ ἁμαρτημάτων ἀπαλλάττει, μᾶλλον δὲ πάντων ὅσα διαφθείρει καὶ λυμαίνεται τὸν γάμον.

24Autobulos: "Sevgili Zeuksippos, başlangıçtaki tutkuyu ve yakıcılığı bir yara ya da kaşıntı gibi görüp korkma. Yarayla bile olsa, ağaçların aşılanması gibi iyi bir kadınla kaynaşmakta belki korkunç bir şey yoktur. Gebelik de bir yaralanmayla başlar; çünkü birbirine bir şey yapmamış olanlar karışmaz. Yeni başlayan çocukları dersler, gençleri felsefe rahatsız eder; ama yakıcılık ne onlarda ne de âşıklarda kalıcıdır. Birbirine dökülen sıvılar nasıl başta bir kaynama ve çalkalanma yaparsa, Eros da önce öyle yapar; sonra zamanla durulup arınarak en sağlam meleke olur. Gerçekten 'tümden kaynaşma' denen şey budur, âşıkların kaynaşması. Başka türlü birlikte yaşayanlarınki ise Epikuros'un dokunmalarına ve dolanmalarına benzer, çarpışma ve sıçrayışlarla olur; Eros'un evlilik ortaklığını kavradığında yarattığı birliği yaratmaz. Çünkü başkalarından daha büyük hazlar, başkalarına daha sürekli hizmetler, başka dostluğun bu kadar şanlı ve imrenilen güzelliği yoktur:

Gönülleri bir olarak ev yönettiklerinde karı koca.

Kanun da yardım eder. Ortak üreme için tabiat, tanrıların bile Eros'a ihtiyacı olduğunu gösterir. Şairler toprağın yağmura, göğün toprağa âşık olduğunu söyler; fizikçiler ayın güneşe âşık olduğunu, ona kavuşup gebe kaldığını. İnsanların anası, bütün hayvan ve bitkilerin doğumu olan toprak, tanrının o güçlü aşkı ve özlemi maddeyi terk edince, oradan gelen ilkeyi ve hareketi özleyip kovalamayı bırakınca, zorunlu olarak yok olup bütünüyle sönmez mi?

Ama fazla uzaklaşıp boş konuşuyormuş gibi görünmeyelim. Oğlan sevgilerine, kararsızlıkları yüzünden çok şey söylendiğini bilirsin; bunlarla alay edip 'bir kılla yumurta gibi ikiye bölünür dostlukları' derler; 'göçebeler gibi çiçekli yerlerde baharı geçirip sonra düşman toprağından çekilir gibi çekilirler.' [...] Bunlar gerçek âşıklara yöneltilebilecek haklı suçlamalar değildir. Euripides'in söylediği ise zariftir: Güzel Agathon'un artık sakalı çıkmışken onu kucaklayıp öperek, 'Güzellerin sonbaharı da güzeldir' demiştir. [...] Karı koca sevgisi ise beyaz saç ve kırışıklıklarla da gelişir, mezara ve anıta kadar sürer. Oğlan sevgisinden birkaç çift sayılabilir, kadın aşklarından ise binlerce; bunlar her türlü sadakati sadakatle ve gayretle sonuna kadar taşımışlardır. Sezar Vespasianus zamanında bizim günlerimizde olmuş bir olayı anlatmak isterim."

24

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. τὸ δʼ ἐμπαθὲς ἐν ἀρχῇ καὶ δάκνον, ὦ μακάριε Ζεύξιππε, μὴ φοβηθῇς ὡς ἕλκος ἢ ὀδαξησμὸν· καίτοι καὶ μεθʼ ἕλκους ἴσως οὐδὲν ἢ δεινὸν ὥσπερ τὰ δένδρα συμφυῆ γενέσθαι πρὸς γυναῖκα χρηστήν. ἕλκωσις δὲ καὶ κυήσεως ἀρχή· μῖξις γὰρ οὐκ ἔστι τῶν μὴ πρὸς ἄλληλα πεπονθότων. ταράττει δὲ καὶ μαθήματα παῖδας ἀρχομένους καὶ φιλοσοφία νέους· ἀλλʼ οὔτε τούτοις ἀεὶ παραμένει τὸ δηκτικὸν οὔτε τοῖς ἐρῶσιν, ἀλλʼ ὥσπερ ὑγρῶν πρὸς ἄλληλα συμπεσόντων ποιεῖν τινα δοκεῖ ζέσιν ἐν ἀρχῇ καὶ τάραξιν ὁ Ἔρως, εἶτα χρόνῳ καταστήσας καὶ καθαιρεθεὶς τὴν βεβαιοτάτην διάθεσιν παρέσχεν. αὕτη γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς ἡ διʼ ὅλων λεγομένη κρᾶσις, ἡ τῶν ἐρώντων· ἡ δὲ τῶν ἄλλως συμβιούντων ταῖς κατʼ Ἐπίκουρον ἁφαῖς καὶ περιπλοκαῖς ἔοικε, συγκρούσεις λαμβάνουσα καὶ ἀποπηδήσεις, ἑνότητα δʼ οὐ ποιοῦσα τοιαύτην, οἵαν Ἔρως ποιεῖ γαμικῆς κοινωνίας ἐπιλαβόμενος. οὔτε γὰρ ἡδοναὶ μείζονες ἀπʼ ἄλλων οὔτε χρεῖαι συνεχέστεραι πρὸς ἄλλους οὔτε φιλίας τὸ καλὸν ἑτέρας ἔνδοξον οὕτω καὶ ζηλωτόν, ὡς ὅθʼ ὁμοφρονέοντε νοήμασιν οἶκον ἔχητον ἀνὴρ ἠδὲ γυνή· καὶ γὰρ ὁ νόμος βοηθεῖ καὶ γεννήσεως κοινῆς καὶ τοὺς θεοὺς Ἔρωτος ἡ φύσις ἀποδείκνυσι δεομένους. οὕτω γάρ ἐρᾶν μὲν ὄμβρου γαῖαν οἱ ποιηταὶ λέγουσι καὶ γῆς οὐρανόν, ἐρᾶν δʼ ἡλίου σελήνην οἱ φυσικοὶ καὶ συγγίγνεσθαι καὶ κυεῖσθαι· καὶ γῆν δʼ ἀνθρώπων μητέρα καὶ ζῴων καὶ φυτῶν ἁπάντων γένεσιν οὐκ ἀναγκαῖον ἀπολέσθαι ποτὲ καὶ σβεσθῆναι παντάπασιν, ὅταν ὁ δεινὸς ἔρως ἢ ἵμερος τοῦ θεοῦ τὴν ὕλην ἀπολίπῃ καὶ παύσηται ποθοῦσα καὶ διώκουσα τὴν ἐκεῖθεν ἀρχὴν καὶ κίνησιν; ἀλλʼ ἵνα μὴ μακρὰν ἀποπλανᾶσθαι δοκῶμεν ἢ κομιδῇ φλυαρεῖν, οἶσθα τοὺς παιδικοὺς ἔρωτας ὡς εἰς ἀβεβαιότητα πολλὰ λέγουσι καὶ σκώπτουσι λέγοντες, ὥσπερ ᾠὸν αὐτῶν τριχὶ διαιρεῖσθαι τὴν φιλίαν, αὐτοὺς δὲ νομάδων δίκην ἐνεαρίζοντας τοῖς τεθηλόσι καὶ ἀνθηροῖς εἶθʼ ὡς ἐκ γῆς πολεμίας ἀναστρατοπεδεύειν· ἔτι δὲ φορτικώτερον ὁ σοφιστὴς Βίων τὰς τῶν καλῶν τρίχας Ἁρμοδίους ἐκάλει καὶ Ἀριστογείτονας, ὡς ἅμα καλῆς τυραννίδος ἀπαλλαττομένους ὑπʼ αὐτῶν τοὺς ἐραστάς. ταῦτα μὲν οὐ δικαίως κατηγορεῖται τῶν γνησίων ἐραστῶν· τὰ δʼ ὑπʼ Εὐριπίδου ῥηθέντʼ ἐστὶ κομψά· ἔφη γὰρ Ἀγάθωνα τὸν καλὸν ἢδη γενειῶντα περιβάλλων καὶ κατασπαζόμενος, ὅτι τῶν καλῶν καὶ τὸ μετόπωρον […] ἐκδέχεται μόνον […] οὐδὲν πολιῶσα ἀκμάζων καὶ ῥυτίσιν, ἀλλʼ ἄχρι τάφων καὶ μνημάτων παραμένει· καὶ συζυγίας ὀλίγας ἔστι παιδικῶν, μυρίας δὲ γυναικείων ἐρώτων καταριθμήσασθαι, πάσης πίστεως κοινωνίαν πιστῶς ἅμα καὶ προθύμως συνδιαφερούσας· βούλομαι δʼ ἕν τι τῶν καθʼ ἡμᾶς ἐπὶ Καίσαρος Οὐεσπασιανοῦ γεγονότων διελθεῖν.

25Autobulos: "Galatya'da isyan çıkaran Civilis'in, doğal olarak, pek çok ortağı vardı; bunların arasında genç, soylu, zenginlik ve şöhretçe herkesten parlak Sabinus da vardı. Büyük bir işe kalkıştılar ve başarısız oldular. Ceza beklentisiyle kimi kendini öldürdü, kimi kaçarken yakalandı. Sabinus'un öteki koşulları kolayca ortadan kaybolup barbarlara sığınmasına imkân veriyordu; ama bütün kadınların en iyisi olan karısını, orada Empone derlerdi, Yunanca Heroine (Kahramanlık) denebilir, ne bırakabiliyor ne de yanında götürebiliyordu. Çiftliğinde para saklanan, yalnızca iki azatlısının bildiği yeraltı odaları vardı. Öteki köleleri zehirle kendini öldüreceğini söyleyerek uzaklaştırdı, iki sadık azatlıyı alıp yeraltına indi. Karısına da azatlısı Martialis'i göndererek zehirle öldüğünü, cesediyle birlikte evin yandığını haber verdi. Çünkü duyurulan ölümün inandırıcı olması için karısının gerçek yasından yararlanmak istiyordu. Öyle de oldu: Kadın kendini yere attı, ağlayıp sızlayarak üç gün üç gece aç kaldı.

Sabinus bunu öğrenince, onun kendini büsbütün mahvetmesinden korkarak Martialis'e, karısına gizlice yaşadığını ve saklandığını söylemesini buyurdu; biraz daha yasını sürdürmesini ve rolünde inandırıcı olmasını rica etti. Kadın diğer konularda yasın görünüşünü oynamaya titizlikle devam etti; ama onu görmeyi özlediği için gece gidip yine döndü. Bundan sonra kimseye sezdirmeden yedi aydan fazla neredeyse Hades'te kocasıyla birlikte yaşadı. Bu sırada Sabinus'u elbise, saç kesimi ve başına bağladığı sargıyla tanınmaz hâle getirip, bazı umutlar doğmuş olduğundan onu kendisiyle birlikte Roma'ya götürdü. Hiçbir şey elde edemeyince yine geri döndü. Çoğunlukla onunla yeraltında kalıyor, ara sıra şehre gidip dostları ve akraba kadınlarca görülüyordu. En inanılmazı, kadınlarla birlikte yıkanırken gebeliğini gizlemesiydi. Kadınların saçlarını sürüp altın sarısı ve kızıl yaptıkları ilaçta, eti şişiren ya da gevşeten yağlı bir madde vardır, bir tür gevşeme ve kabarma yaratır. Bunu vücudunun öteki yerlerine bolca sürüp şişerek karnının büyüklüğünü gizledi. Doğum sancılarını tek başına çekti, ini içine kapanmış dişi aslan gibi kocasının yanına indi ve doğan erkek yavruları besledi; çünkü iki çocuk doğurdu. Oğullarından biri Mısır'da savaşta öldü, öteki Sabinus adıyla geçenlerde Delphoi'de bizimle birlikteydi.

Sezar onu öldürdü; ama öldürdüğü için bedelini ödedi: Kısa sürede bütün soyu kökünden yok oldu. Çünkü o zamanki hükümdarlık bundan daha karanlık bir şey yapmadı; tanrıların ve daimōnların yüz çevirmesi gereken bundan daha uygun bir manzara yoktu. Gerçi kadının cesareti ve yüce konuşması, seyredenlerin acımasını kaldırıyordu; Vespasianus'u en çok da bununla, kurtulma umudunu keserek öfkelendirmişti. Çünkü kendi hayatını onunla değiştirmeyi reddederek şunu söylemişti: Karanlıkta ve yeraltında yaşamak, onun gibi krallık yapmaktan daha tatlıydı."

25

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. Κιουίλιος γάρ, ὁ τὴν ἐν Γαλατίᾳ κινήσας ἀπόστασιν, ἄλλους τε πολλοὺς ὡς εἰκὸς ἔσχε κοινωνοὺς καὶ Σαβῖνον ἄνδρα νέον οὐκ ἀγεννῆ, πλούτῳ δὲ καὶ δόξῃ ἀνθρώπων πάντων ἐπιφανέστατον. ἁψάμενοι δὲ πραγμάτων μεγάλων ἐσφάλησαν καὶ δίκην δώσειν προσδοκῶντες οἱ μὲν αὑτοὺς ἀνῄρουν, οἱ δὲ φεύγοντες ἡλίσκοντο. τῷ δὲ Σαβίνῳ τὰ μὲν ἄλλα πράγματα ῥᾳδίως παρεῖχεν ἐκποδὼν γενέσθαι καὶ καταφυγεῖν εἰς τοὺς βαρβάρους· ἣν δὲ γυναῖκα πασῶν ἀρίστην ἠγμένος ἦν — ἐκεῖ μὲν Ἐμπονὴν ἐκάλουν, Ἑλληνιστὶ δʼ ἄν τις Ἡρωίδα προσαγορεύσειεν· — οὔτʼ ἀπολιπεῖν δυνατὸς ἦν οὔτε μεθʼ ἑαυτοῦ κομίζειν. ἔχων οὖν κατʼ ἀγρὸν ἀποθήκας χρημάτων ὀρυκτὰς ὑπογείους, ἃς δύο μόνοι τῶν ἀπελευθέρων συνῄδεσαν, τοὺς μὲν ἄλλους ἀπήλλαξεν οἰκέτας, ὡς μέλλων φαρμάκοις ἀναιρεῖν ἑαυτόν, δύο δὲ πιστοὺς παραλαβὼν εἰς τὰ ὑπόγεια κατέβη· πρὸς δὲ τὴν γυναῖκα Μαρτιάλιον ἔπεμψεν ἀπελεύθερον ἀπαγγελοῦντα τεθνάναι μὲν ὑπὸ φαρμάκων, συμπεφλέχθαι δὲ μετὰ τοῦ σώματος τὴν ἔπαυλιν· ἐβούλετο γὰρ τῷ πένθει χρῆσθαι τῆς γυναικὸς ἀληθινῷ πρὸς πίστιν τῆς λεγομένης τελευτῆς ὃ καὶ συνέβη· ῥίψασα γάρ, ὅπως ἔτυχε, τὸ σῶμα μετʼ οἴκτων καὶ ὀλοφυρμῶν ἡμέρας τρεῖς καὶ νύκτας ἄσιτος διεκαρτέρησε. ταῦτα δʼ ὁ Σαβῖνος πυνθανόμενος καὶ φοβηθείς, μὴ διαφθείρῃ παντάπασιν ἑαυτήν, ἐκέλευσε φράσαι κρύφα τὸν Μαρτιάλιον πρὸς αὐτήν, ὅτι ζῇ καὶ κρύπτεται, δεῖται δʼ αὐτῆς ὀλίγον ἐμμεῖναι τῷ πένθει, καὶ μηδὲ […] πιθανὴν ἐν τῇ προσποιήσει γενέσθαι. τὰ μὲν οὖν ἄλλα παρὰ τῆς γυναικὸς ἐναγωνίως συνετραγῳδεῖτο τῇ δόξῃ τοῦ πάθους· ἐκεῖνον δʼ ἰδεῖν ποθοῦσα νυκτὸς ᾤχετο, καὶ πάλιν ἐπανῆλθεν· ἐκ δὲ τούτου λανθάνουσα τοὺς ἄλλους ὀλίγον ἀπέδει συζῆν ἐν Ἅιδου τἀνδρὶ πλέον ἑξῆς ἑπτὰ μηνῶν ἐν οἷς κατασκευάσασα τὸν Σαβῖνον ἐσθῆτι καὶ κουρᾷ καὶ καταδέσει τῆς κεφαλῆς ἄγνωστον εἰς Ῥώμην ἐκόμισε μεθʼ ἑαυτῆς τινῶν ἐλπίδων ἐνδεδομένων. πράξασα δʼ οὐδὲν αὖθις ἐπανῆλθε, καὶ τὰ μὲν πολλὰ ἐκείνῳ συνῆν ὑπὸ γῆς, διὰ χρόνου δʼ εἰς πόλιν ἐφοίτα ταῖς φίλαις ὁρωμένη καὶ οἰκείαις γυναιξί. τὸ δὲ πάντων ἀπιστότατον, ἔλαθε κυοῦσα λουομένη μετὰ τῶν γυναικῶν· τὸ γὰρ φάρμακον, ᾧ τὴν κόμην αἱ γυναῖκες ἐναλειφόμεναι ποιοῦσι χρυσοειδῆ καὶ πυρράν, ἔχει λίπασμα σαρκοποιὸν ἢ χαυνωτικὸν σαρκός, ὥσθʼ οἷον διάχυσὶν τινα ἢ διόγκωσιν ἐμποιεῖν· ἀφθόνῳ δὴ χρωμένη τούτῳ πρὸς τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ σώματος, αἰρόμενον καὶ ἀναπιμπλάμενον ἀπέκρυπτε τὸν τῆς γαστρὸς ὄγκον. τὰς δʼ ὠδῖνας αὐτὴ καθʼ ἑαυτὴν διήνεγκεν, ὥσπερ ἐν φωλεῷ λέαινα καταδῦσα πρὸς τὸν ἄνδρα, καὶ τοὺς γενομένους ὑπεθρέψατο σκύμνους ἄρρενας· δύο γὰρ ἔτεκε. τῶν δʼ υἱῶν ὁ μὲν ἐν Αἰγύπτῳ πεσὼν ἐτελεύτησεν, ὁ δʼ ἕτερος ἄρτι καὶ πρῴην γέγονεν ἐν Δελφοῖς παρʼ ἡμῖν ὄνομα Σαβῖνος. ἀποκτείνει μὲν οὖν αὐτὴν ὁ Καῖσαρ· ἀποκτείνας δὲ δίδωσι δίκην, ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τοῦ γένους παντὸς ἄρδην ἀναιρεθέντος. οὐδὲν γὰρ ἤνεγκεν ἡ τόθʼ ἡγεμονία σκυθρωπότερον οὐδὲ μᾶλλον ἑτέραν εἰκὸς ἦν καὶ θεοὺς καὶ δαίμονας ὄψιν ἀποστραφῆναι· καίτοι τὸν οἶκτον ἐξῄρει τῶν θεωμένων τὸ θαρραλέον αὐτῆς καὶ μεγαλήγορον, ᾧ καὶ μάλιστα παρώξυνε τὸν Οὐεσπασιανόν, ὡς ἀπέγνω τῆς σωτηρίας πρὸς αὐτὸν ἀλλαγὴν κελεύουσα· βεβιωκέναι γὰρ ὑπὸ σκότῳ καὶ κατὰ γῆς ἥδιον ἢ βασιλεύειν ἐκείνῳ.

26Autobulos: Babamın dediğine göre, Eros üzerine konuşma Thespiai'ye yaklaştıklarında burada son buldu. Peisias'ın arkadaşlarından Diogenes'in yürüyüşten hızlı adımlarla kendilerine doğru geldiğini gördüler. Soklaros daha uzaktan ona, "Savaş haberi getirmiyorsun ya, Diogenes?" dedi. O da "Uğursuz söz etmeyin," dedi, "düğün var; acele edin, kurban sizi bekliyor." Herkes sevindi; Zeuksippos, Peisias'ın hâlâ öfkeli olup olmadığını sordu. Diogenes, "Ismenodora'ya ilk boyun eğen o oldu," dedi; "şimdi isteyerek çelenk ve beyaz giysi almış, agoradan tanrıya önden gitmeye hazır."

Babam, "Haydi, Zeus hakkı için, gidelim," demiş, "gidelim de adamla gülüşelim ve tanrıya saygı sunalım. Çünkü olan bitene sevindiği, burada yanımızda olduğu ve iyi niyetle baktığı apaçık."

26

ΑΥΤΟΒΟΥΛΟΣ. ἐνταῦθα μὲν ὁ πατὴρ ἔφη τὸν περὶ Ἔρωτος αὐτοῖς τελευτῆσαι λόγον, τῶν Θεσπιῶν ἐγγὺς οὖσιν· ὀφθῆναι δὲ προσιόντα θᾶττον ἢ βάδην πρὸς αὐτοὺς ἕνα τῶν Πεισίου ἑταίρων Διογένη· τοῦ δὲ Σωκλάρου πρὸς αὐτὸν ἔτι πόρρωθεν εἰπόντος οὐ πόλεμὸν γʼ ὦ Διόγενες, ἀπαγγέλλων, ἐκεῖνον οὐκ εὐφημήσετε φάναι γάμων ὄντων καὶ προάξετε θᾶσσον, ὡς ὑμᾶς τῆς θυσίας περιμενούσης; πάντας μὲν οὖν ἡσθῆναι, τὸν δὲ Ζεύξιππον ἐρέσθαι, εἰ ἔτι χαλεπός ἐστι. πρῶτος μὲν οὖν ἔφη συνεχώρησε τῇ Ἰσμηνοδώρᾳ· καὶ νῦν ἑκὼν στέφανον καὶ λευκὸν ἱμάτιον λαβὼν οἷός ἐστιν ἡγεῖσθαι διʼ ἀγορᾶς πρὸς τὸν θεόν. ἀλλʼ ἴωμεν, ναὶ μὰ Δία τὸν πατέρα εἰπεῖν ἴωμεν, ὅπως ἐπεγγελάσωμεν τἀνδρὶ καὶ τὸν θεὸν προσκυνήσωμεν· δῆλος γάρ ἐστι χαίρων καὶ παρὼν εὐμενὴς τοῖς πραττομένοις.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…