İçeriğe geç
Philon

Philon

On Emir Üzerine

De Decalogo

1Musa'nın anlattığı bilge adamların hayatlarını önceki eserlerimde anlattım; kutsal kitaplar bu adamları milletimizin kurucuları ve yazılı olmayan kanunlar olarak gösterir. Şimdi sırasıyla yazılı kanunların türlerini ayrıntılı olarak inceleyeceğim. Bir alegori yolu belirirse onu da atlamayacağım; çünkü öğrenmeyi seven ve anlamın peşine düşen epistēmē, açık olandan önce gizli olanı aramayı âdet edinmiştir.

1

Τοὺς βίους τῶν κατὰ Μωυσέα σοφῶν ἀνδρῶν, οὓς ἀρχηγέτας τοῦ ἡμετέρου ἔθνους καὶ νόμους ἀγράφους αἱ ἱεραὶ βίβλοι δηλοῦσιν, ἐν ταῖς προτέραις συντάξεσι μεμηνυκὼς κατὰ τὰ ἀκόλουθα ἑξῆς τῶν ἀναγραφέντων νόμων τὰς ἰδέας ἀκριβώσω μηδ’, εἴ τις ὑποφαίνοιτο τρόπος ἀλληγορίας, τοῦτον παρεὶς ἕνεκα τῆς πρὸς διάνοιαν φιλομαθοῦς ἐπιστήμης, ᾗ πρὸ τῶν ἐμφανῶν ἔθος τὰ ἀφανῆ ζητεῖν.

2Musa'nın kanunlarını neden şehirlerde değil de ıssız bir çölün derinliklerinde koyduğunu soranlara önce şunu söylemek gerekir: Şehirlerin çoğu anlatılamayacak kötülüklerle, hem ilahi olana karşı işlenen dinsizliklerle hem de insanların birbirine yaptığı haksızlıklarla doludur.

2

πρὸς δὲ τοὺς ἀποροῦντας, τί δή ποτε οὐκ ἐν πόλεσιν ἀλλ’ ἐν ἐρήμῳ βαθείᾳ τοὺς νόμους ἐτίθει, λεκτέον πρῶτον μέν, ὅτι αἱ πολλαὶ τῶν πόλεων ἀμυθήτων κακῶν εἰσι μεσταί, καὶ τῶν πρὸς τὸ θεῖον ἀνοσιουργημάτων καὶ τῶν πρὸς ἀλλήλους ἀδικημάτων.

3Sahtesi karışmamış hiçbir şey yoktur: kalp olan gerçek olanı, akla yatkın görünen de hakikati gölgede bırakır. Akla yatkın görünenler tabiatça yalandır, ama aldatmak için insanda inandırıcı izlenimler uyandırır.

3

οὐδὲν γάρ ἐστιν ὃ μὴ κεκιβδήλευται, τὰ γνήσια τῶν νόθων παρευημερούντων καὶ τἀληθῆ τῶν εἰκότων, ἃ φύσει μὲν κατέψευσται, πιθανὰς δ’ ὑποβάλλει φαντασίας πρὸς ἀπάτην.

4Şehirlerde her şeyin en sinsisi olan kibir de yetişir. Kimileri ona hayran kalır ve önünde eğilir; boş şöhretleri altın taçlarla, mor giysilerle, kalabalık hizmetkârlarla ve arabalarla yüceltirler. Bahtiyar ve mesut denen kişiler bu arabalarla yükseklerde taşınır; arabalara bazen katırlar ya da atlar, bazen de insanlar koşulur. Bu insanlar tahtırevanları boyunlarında taşır; aşırı küstahlık yüzünden bedenlerinden önce psykhēleri ezilir. Kibir daha birçok kötülüğün de yaratıcısıdır: böbürlenmenin, tepeden bakmanın, eşitsizliğin. Bunlar da dış savaşların ve iç savaşların kaynağıdır; ne toplum hayatında ne özel hayatta, ne karada ne denizde hiçbir yeri rahat bırakmazlar. İnsanların birbirine karşı işlediği suçları anmaya ne gerek var?

4

ἐν πόλεσιν οὖν καὶ ὁ πάντων ἐπιβουλότατος φύεται τῦφος, ὅν τινες τεθήπασι καὶ προσκυνοῦσι τὰς κενὰς δόξας σεμνοποιοῦντες διὰ χρυσῶν στεφάνων καὶ ἁλουργίδων καὶ πλήθους θεραπόντων καὶ ὀχημάτων, ἐφ’ ὧν οἱ λεγόμενοι μακάριοι καὶ εὐδαίμονες μετέωροι φέρονται, τοτὲ μὲν ὀρεῖς ἢ ἵππους καταζευγνύντες τοτὲ δὲ καὶ ἀνθρώπους, οἳ τὰ φορεῖα κατὰ τῶν αὐχένων ἀχθοφοροῦσι τὴν ψυχὴν

5

πρὸ τοῦ σώματος δι’ ὑπερβολὴν ὕβρεως πιεζόμενοι. τῦφος καὶ πολλῶν ἄλλων κακῶν δημιουργός ἐστιν, ἀλαζονείας, ὑπεροψίας, ἀνισότητος· αἱ δ’ εἰσὶν ἀρχαὶ ξενικῶν καὶ ἐμφυλίων πολέμων οὐδὲν μέρος, οὐ κοινόν, οὐκ ἴδιον, οὐ κατὰ γῆν, οὐ κατὰ θάλατταν, ἡσυχάζειν ἐῶσαι. τί δὲ δεῖ τῶν πρὸς ἀλλήλους ἁμαρτημάτων μεμνῆσθαι;

6Çünkü kibir yüzünden ilahi olan bile hor görülmüştür; oysa en yüksek şerefi gördüğü sanılır. Ama hakikat bulunmadıkça şeref ne olabilir? Hakikatin hem adı hem işi şereflidir; tersine yalan da tabiatça şerefsizdir.

6

τύφῳ γὰρ καὶ τὰ θεῖα ἐξωλιγώρηται, καίτοι νομιζόμενα τῆς ἀνωτάτω τυγχάνειν τιμῆς· τιμὴ δὲ τίς ἂν γένοιτο, μὴ προσούσης ἀληθείας, ἣ καὶ ὄνομα καὶ ἔργον ἔχει τίμιον, ἐπεὶ καὶ τὸ ψεῦδος ἔμπαλιν ἄτιμον φύσει;

7İlahi olanın hor görüldüğü, daha keskin gözle bakanlara açıktır. İnsanlar resim ve heykel yoluyla sayısız biçim yapmış, onlar için tapınaklar ve mabetler kurmuş, sunaklar yapmışlardır; heykellere, tahta putlara ve bu türden suretlere, hepsi cansız oldukları hâlde, Olymposlulara ve tanrılara denk şerefler vermişlerdir.

7

ἡ δ’ ὀλιγωρία τῶν θείων ἐμφανὴς τοῖς ὀξυδερκέστερον ὁρῶσι· μυρίας γὰρ ὅσας διὰ γραφικῆς καὶ πλαστικῆς μορφώσαντες ἰδέας ἱερὰ καὶ νεὼς αὐταῖς προσπεριεβάλοντο καὶ βωμοὺς κατασκευάσαντες ἀγάλμασι καὶ ξοάνοις καὶ τοιουτοτρόποις ἀφιδρύμασι τιμὰς ἰσολυμπίους καὶ ἰσοθέους ἀπένειμαν, ἅπασιν ἀψύχοις.

8Kutsal yazılar bunları yerinde olarak bir fahişeden doğanlara benzetir. Çünkü fahişeden doğanlar, asıl babalarını bilmedikleri için annelerinin bütün âşıklarını baba diye yazdırırlar; şehirlerdekiler de gerçekten var olan hakiki Tanrı'yı bilmedikleri için sahte adlı sayısız tanrıyı tanrılaştırmışlardır.

8

οὓς εὐθυβόλως αἱ ἱεραὶ γραφαὶ τοῖς ἐκ πόρνης γεγονόσιν ἀπεικάζουσιν· ὡς γὰρ οὗτοι πάντας, ὅσους ἐραστὰς ἔσχεν ἡ μήτηρ, ἐπιγράφονται πατέρας ἑνὸς ἀγνοίᾳ τοῦ φύσει, οὕτω καὶ οἱ κατὰ πόλεις οὐκ εἰδότες τὸν ὄντα ὄντως ἀληθῆ θεὸν μυρία πλήθη ψευδωνύμων ἐκτεθειώκασιν.

9Sonra her yerde başka tanrılara tapıldığından, en üstün olan hakkında baş gösteren anlaşmazlık, öbür bütün konulardaki ayrılıkları da doğurmuştur.

9

εἶτ’ ἄλλων παρ’ ἄλλοις τιμωμένων, ἡ περὶ τοῦ ἀρίστου κρατήσασα διχόνοια καὶ τὰς πρὸς τὰ ἄλλα πάντα διαφορὰς ἐγέννησεν.

10Musa önce bunu göz önüne alarak kanunlarını şehirlerin dışında koymak istedi. İkinci olarak şunu da düşündü: Kutsal kanunları kabul edecek olanın, şehirlerdeki karmakarışık ayaktakımı kalabalığının psykhēsine sürdüğü, zor çıkan lekeleri yıkayıp temizlemesi gerekir.

10

εἰς ἃ πρῶτον ἀπιδὼν ἔξω πόλεων ἐβουλήθη νομοθετεῖν. ἐνενόει δὲ κἀκεῖνο δεύτερον, ὅτι τοῦ μέλλοντος ἱεροὺς νόμους παραδέχεσθαι τὴν ψυχὴν ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀπορρύψασθαι καὶ ἐκκαθήρασθαι τὰς δυσεκπλύτους κηλῖδας, ἃς μιγάδων καὶ συγκλύδων ὄχλος ἀνθρώπων κατὰ πόλεις προσετρίψατο.

11Bu da ancak insan şehirden uzaklaşırsa olur; hem de hemen değil, uzun zaman sonra: ta ki eski kanunsuzlukların psykhēye kazınmış izleri yavaş yavaş silinip akarak yok olsun.

11

τοῦτο δὲ ἀμήχανον ἑτέρως ἢ διοικισθέντι συμβῆναι, καὶ οὐκ εὐθὺς ἀλλὰ μακρῷ χρόνῳ ὕστερον, ἕως ἂν οἱ τῶν ἀρχαίων παρανομημάτων ἐνσφραγισθέντες τύποι κατὰ μικρὸν ἀμαυρούμενοι καὶ ἀπορρέοντες ἀφανισθῶσι.

12İyi hekimler de hastaları böyle kurtarır: Hastalığın sebeplerini ortadan kaldırmadan yiyecek ve içecek vermeyi doğru bulmazlar. Çünkü sebepler durdukça besinler faydasız, hatta zararlıdır; hastalığı besleyen birer yakıt olurlar.

12

τοῦτον τὸν τρόπον καὶ οἱ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθοὶ σῴζουσι τοὺς κάμνοντας· οὐ γὰρ πρότερον σιτία καὶ ποτὰ παρέχειν ἀξιοῦσι, πρὶν ἢ τὰ τῶν νόσων αἴτια ὑπεξελέσθαι· μενόντων γὰρ ἀνωφελεῖς αἱ τροφαί, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιοι, ὗλαι γινόμεναι τοῦ πάθους.

13Musa da haklı olarak halkı şehirlerdeki son derece zararlı alışkanlıklardan uzaklaştırıp çöle götürdü; psykhēleri haksızlıklardan boşalttıktan sonra düşüncelere besin sunmaya başladı. Bu besinler, kanunlardan ve ilahi sözlerden başka ne olabilir?

13

εἰκότως οὖν ἐκ τῶν κατὰ πόλεις βλαβερωτάτων συνηθειῶν εἰς ἐρήμην ἀπαγαγών, ἵνα κενώσῃ τὰς ψυχὰς ἀδικημάτων, ἤρξατο προσφέρειν ταῖς διανοίαις τροφάς· αὗται δὲ τίνες ἂν εἶεν ὅτι μὴ νόμοι καὶ λόγοι θεῖοι;

14Üçüncü sebep şudur: Uzun bir yolculuğa çıkanlar, gemiye binip limandan açıldıktan sonra yelken, dümen ve dümen kolu hazırlamaya başlamazlar; daha karadayken yolculuk için gereken her şeyi hazır ederler. Musa da aynı şekilde, halkın toprak paylarını alıp şehirlere yerleştikten sonra devlet hayatlarını düzenleyecek kanunları aramasını doğru bulmadı. Önce devlet düzeninin kurallarını hazırlamalı, halkları selametle yönetecek kurallara alışmalı, ancak ondan sonra yerleşmeliydiler; öyle ki adil düzenlemeleri hemen uygulayabilsinler: uyum içinde, ortaklaşa yaşayarak ve herkese düşen payı dağıtarak.

14

τρίτη δέ ἐστιν αἰτία ἥδε· καθάπερ οἱ στελλόμενοι μακρὸν πλοῦν, οὐχ ὅταν ἐπιβάντες τῆς νεὼς ἀπὸ λιμένος ἐξαναχθῶσιν, ἄρχονται κατασκευάζειν ἱστία καὶ πηδάλια καὶ οἴακας, ἀλλ’ ἔτι μένοντες ἐπὶ γῆς ἕκαστα τῶν συντεινόντων πρὸς πλοῦν εὐτρεπίζονται, τὸν αὐτὸν τρόπον ἠξίωσεν οὐ λαβόντας κληρουχίας καὶ τὰς πόλεις οἰκήσαντας τότε ζητεῖν νόμους, οἷς πολιτεύσονται, ἀλλ’ ἑτοιμασαμένους τοὺς τῆς πολιτείας κανόνας καὶ ἐνασκηθέντας οἷς ἔμελλον οἱ δῆμοι κυβερνᾶσθαι σωτηρίως τηνικαῦτα εἰσοικίζεσθαι, χρησομένους εὐθὺς ταῖς τῶν δικαίων παρασκευαῖς ἐν ὁμονοίᾳ καὶ κοινωνίᾳ καὶ διανομῇ τῶν ἐπιβαλλόντων ἑκάστοις.

15Bazıları dördüncü bir sebep daha söyler; bu sebep de yersiz değil, hakikate çok yakındır. Kanunların bir insanın icadı değil, Tanrı'nın apaçık sözleri olduğuna dair düşüncelerde bir inanç doğması gerekiyordu. Bu yüzden Musa milleti şehirlerden çok uzağa, yalnız ekilen ürünlerden değil içilecek sudan da yoksun, derin ve çorak bir çöle götürdü. Öyle ki zorunlu ihtiyaçlardan yoksun kalıp açlıktan ve susuzluktan öleceklerini beklerken birden kendiliğinden ortaya çıkmış bol yiyecek bulunca —gök “man” denen besini yağdırınca, hava yiyeceklere katık olarak bıldırcın sürüleri getirince, acı su içilebilecek kadar tatlanınca, sarp kaya kaynaklar fışkırtınca—, kanunların Tanrı'nın sözleri olmasına artık şaşmasınlar; çünkü umudu kesmişken hiç beklemedikleri bu bol nimetlerden en açık kanıtı edinmiş olacaklardı.

15

φασὶ δέ τινες καὶ τετάρτην αἰτίαν οὐκ ἀπῳδὸν ἀλλ’ ἐγγυτάτω τῆς ἀληθείας· ἐπειδὴ γὰρ ἔδει πίστιν ἐγγενέσθαι ταῖς διανοίαις περὶ τοῦ μὴ εὑρήματα ἀνθρώπου τοὺς νόμους ἀλλὰ θεοῦ χρησμοὺς σαφεστάτους εἶναι, πορρωτάτω τῶν πόλεων ἀπήγαγε τὸ ἔθνος εἰς ἐρήμην βαθεῖαν καὶ ἄγονον οὐ μόνον ἡμέρων καρπῶν ἀλλὰ καὶ ποτίμου ὕδατος, ἵν’,

16

ἐὰν ἐν σπάνει γενόμενοι τῶν ἀναγκαίων καὶ δίψει καὶ λιμῷ διαφθαρῆναι προσδοκήσαντες ἐξαπιναίως ἀφθονίαν τῶν ἐπιτηδείων ἀπαυτοματισθέντων ἀνευρίσκωσιν, οὐρανοῦ μὲν ὕοντος τροφὰς τὸ καλούμενον μάννα, προσόψημα δὲ τροφῶν ἀπ’ ἀέρος ὀρτυγομήτρας φοράν, ὕδατος δὲ πικροῦ γλυκαινομένου πρὸς τὸ πότιμον, πέτρας δὲ ἀκροτόμου πηγὰς ἀνομβρούσης, μηκέτι θαυμάζωσιν, εἰ λόγια θεοῦ συμβέβηκεν εἶναι τοὺς νόμους, ἐναργεστάτην βάσανον εἰληφότες ἐκ τῶν χορηγιῶν, ἃς ἐξ ἀπόρων ἔσχον οὐκ ἐλπίσαντες.

17Çünkü yaşamak için bolluk veren, iyi yaşamak için gereken imkânları da bağışlıyordu. Yaşamak için yiyecek ve içecek gerekiyordu; bunları hazırlamadan buldular. İyi yaşamak için ise kanunlar ve hükümler gerekiyordu; psykhēleri bunlarla daha iyi olacaktı.

17

ὁ γὰρ πρὸς τὸ ζῆν ἀφθονίαν δοὺς καὶ τὰς πρὸς τὸ εὖ ζῆν ἀφορμὰς ἐδωρεῖτο· πρὸς μὲν οὖν τὸ ζῆν σιτίων ἔδει καὶ ποτῶν, ἅπερ ἀνεύρισκον οὐχ ἑτοιμασάμενοι, πρὸς δὲ τὸ εὖ ζῆν νόμων καὶ διαταγμάτων, οἷς βελτιοῦσθαι τὰς ψυχὰς ἔμελλον.

18Bu soru hakkında akla yatkın tahminlerle söylenen sebepler bunlardır; gerçek sebepleri yalnız Tanrı bilir. Bu konuda söylenmesi uygun olanları söyledikten sonra sırasıyla kanunların kendisini ayrıntılı olarak ele alacağım. Ama önce zorunlu olarak şunu belirteyim: Tanrı kanunların bir kısmını başka kimseye başvurmadan bizzat kendisi bildirmeyi uygun gördü, bir kısmını da peygamberi Musa aracılığıyla bildirdi. Musa'yı, herkes arasından en iyisi ve kutsal sırları açıklamaya en uygun kişi olarak seçmişti.

18

Αἵδ’ εἰσὶν ἐν στοχασμοῖς εἰκόσιν αἰτίαι λεγόμεναι περὶ τοῦ διαπορηθέντος· τὰς γὰρ ἀληθεῖς οἶδεν ὁ θεὸς μόνος. εἰπὼν δ’ ἅπερ ἥρμοττε περὶ τούτων ἑξῆς αὐτοὺς ἀκριβώσω τοὺς νόμους, ἐκεῖνο κατὰ τὸ ἀναγκαῖον προμηνύσας, ὅτι τῶν νόμων οὓς μὲν αὐτὸς ὁ θεὸς οὐ προσχρησάμενος ἄλλῳ δι’ ἑαυτοῦ μόνου θεσπίζειν ἠξίωσεν, οὓς δὲ διὰ προφήτου Μωυσέως, ὃν ἀριστίνδην ἐκ πάντων ὡς ἐπιτηδειότατον ἱεροφάντην ἐπελέξατο.

19Tanrı'nın kendi ağzından, yalnız kendisi aracılığıyla bildirdikleri hem kanundur hem de tek tek kanunların başlıklarıdır; peygamber aracılığıyla bildirilenlerin hepsi ise bunlara bağlanır.

19

τοὺς μὲν οὖν αὐτοπροσώπως θεσπισθέντας δι’ αὐτοῦ μόνου συμβέβηκε καὶ νόμους εἶναι καὶ νόμων τῶν ἐν μέρει κεφάλαια, τοὺς δὲ διὰ τοῦ προφήτου πάντας ἐπ’ ἐκείνους ἀναφέρεσθαι.

20Elimden geldiğince ikisi hakkında da konuşacağım; önce başlık niteliğinde olanlardan başlayarak. Bunların sayısı hemen hayranlık uyandırır: Kusursuz sayı olan on ile sınırlanırlar. On, sayıların bütün farklılıklarını içerir: çift sayıları, tek sayıları ve tek-çift sayıları; çiftlerden ikisini, teklerden üçünü, tek-çiftlerden beşini. Sayılardaki bütün oranları da içerir: kat oranlarını, üstkesirli ve altkesirli oranları. Bütün orantıları da içerir: aritmetik orantıyı —bunda orta terim birinden ne kadar büyükse ötekinden de o kadar küçüktür; bir, iki ve üçte olduğu gibi—; geometrik orantıyı —bunda ikinci terimin birinciye oranı ne ise üçüncünün ikinciye oranı da odur; bir, iki ve dörtte olduğu gibi. Bu orantı iki katlarda, üç katlarda ve genel olarak bütün katlarda, ayrıca bir buçuk katlarda, üçte bir fazlalı oranlarda ve benzerlerinde bulunur—; bir de harmonik orantıyı: bunda orta terim, bir uçtan o ucun belli bir kesri kadar büyük, öbür uçtan da o ucun aynı kesri kadar küçüktür; üç, dört ve altıda olduğu gibi.

20

λέξω δ’, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, περὶ ἑκατέρων καὶ πρότερόν γε τῶν κεφαλαιωδεστέρων· ὧν εὐθέως ἄξιον θαυμάσαι τὸν ἀριθμὸν δεκάδι τῇ παντελείᾳ περατουμένων, ἣ πάσας μὲν ἀριθμῶν διαφορὰς ἀρτίων καὶ περιττῶν καὶ ἀρτιοπερίττων, ἀρτίων μὲν δυοῖν, περιττῶν δὲ τριῶν, ἀρτιοπερίττων δὲ πέντε, πάσας δὲ λόγων τῶν ἐν ἀριθμοῖς πολυπλασίων καὶ ἐπιμερῶν καὶ ὑποεπιμερῶν περιέχει, πάσας δ’ ἀναλογίας,

21

τήν τε ἀριθμητικήν, ἣ τῷ ἰσαρίθμῳ ὑπερέχει καὶ ὑπερέχεται, οἷον ἐπὶ τοῦ ἓν καὶ δύο καὶ τρία, καὶ τὴν γεωμετρικήν, καθ’ ἣν οἷος ὁ λόγος πρὸς τὸν πρῶτον τοῦ δευτέρου, τοιοῦτος καὶ ὁ πρὸς τὸν δεύτερον τοῦ τρίτου, ὡς ἔχει ἐπὶ τοῦ ἓν καὶ δύο καὶ τέσσαρα, ἔν τε διπλασίοις καὶ τριπλασίοις καὶ συνόλως πολυπλασίοις καὶ πάλιν ἐν ἡμιολίοις καὶ ἐπιτρίτοις καὶ τοῖς παραπλησίοις, ἔτι μέντοι καὶ τὴν ἁρμονικήν, καθ’ ἣν ὁ μέσος τῶν ἄκρων τῷ ἴσῳ μορίῳ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται, ὡς ἔχει ἐπὶ τοῦ τρίτου καὶ τετάρτου καὶ ἕκτου.

22On, üçgen, kare ve öbür çokgen sayılarda görünen özellikleri de, musiki uyumlarının özelliklerini de içerir: 4'e 3 oranındaki dörtlüyü, 3'e 2 oranındaki beşliyi, 2'ye 1 oranındaki oktavı ve 8'e 2 oranındaki çift oktavı.

22

περιέχει δὲ ἡ δεκὰς καὶ τὰς τῶν τριγώνων καὶ τετραγώνων καὶ τῶν ἄλλων πολυγώνων ἐμφαινομένας ἰδιότητας καὶ τὰς τῶν συμφωνιῶν, τήν τε διὰ τεσσάρων ἐν ἐπιτρίτῳ λόγῳ, τῷ τέσσαρα πρὸς τρία, καὶ τὴν διὰ πέντε ἐν ἡμιολίῳ, τῷ τρία πρὸς δύο, καὶ τὴν διὰ πασῶν ἐν διπλασίῳ, τῷ δύο πρὸς ἕν, καὶ τὴν δὶς διὰ πασῶν ἐν τετραπλασίῳ, τῷ ὀκτὼ πρὸς δύο.

23Bu yüzden bence şeylere ilk ad koyanlar —çünkü bilge kişilerdi— ona haklı olarak dekas demişlerdir; sanki dekhas imiş gibi, çünkü bütün sayı türlerini, sayılara dayanan oranları, orantıları, ahenkleri ve uyumları kabul eder (dekhesthai) ve içine alır. On, söylenenlere ek olarak şu sebeple de haklı olarak hayranlık uyandırır: hem boyutsuz tabiatı hem de boyutlu tabiatı içerir. Boyutsuz olan yalnız noktada bulunur; boyutlu olan ise üç biçimde: çizgide, yüzeyde ve cisimde.

23

παρό μοι δοκοῦσι καὶ οἱ πρῶτοι τὰ ὀνόματα τοῖς πράγμασι θέμενοι — σοφοὶ γὰρ ἦσαν — εἰκότως αὐτὴν προσαγορεῦσαι δεκάδα, ὡσανεὶ δεχάδα οὖσαν, παρὰ τὸ δέχεσθαι καὶ κεχωρηκέναι τὰ γένη πάντα τῶν ἀριθμῶν καὶ λόγων τῶν κατ’ ἀριθμὸν

24

καὶ ἀναλογιῶν ἁρμονιῶν τε αὖ καὶ συμφωνιῶν. τὴν μέντοι δεκάδα πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ διὰ ταῦτα εἰκότως ἄν τις θαυμάσειε περιέχουσαν τήν τε ἀδιάστατον φύσιν καὶ τὴν διαστηματικήν· ἡ μὲν οὖν ἀδιάστατος τάττεται κατὰ σημεῖον μόνον, ἡ δὲ διαστηματικὴ κατὰ τρεῖς ἰδέας γραμμῆς καὶ ἐπιφανείας καὶ στερεοῦ·

25Çünkü iki noktayla sınırlanan şey çizgidir; iki yönde uzanan şey, çizginin genişliğe doğru akmasıyla oluşan yüzeydir; üç yönde uzanan ise, uzunluk ve genişliğe derinlik de eklenince oluşan cisimdir. Tabiat bunlarda durur; çünkü üçten fazla boyut doğurmamıştır.

25

τὸ μὲν γὰρ δυσὶ σημείοις περατούμενόν ἐστι γραμμή, τὸ δ’ ἐπὶ δύο διαστατὸν ἐπιφάνεια, ῥυείσης ἐπὶ πλάτος γραμμῆς, τὸ δ’ ἐπὶ τρία στερεόν, μήκους καὶ πλάτους βάθος προσλαβόντων, ἐφ’ ὧν ἵσταται ἡ φύσις· πλείους γὰρ τριῶν διαστάσεις οὐκ ἐγέννησεν.

26Bunların asıl örnekleri olan sayılar şunlardır: boyutsuz noktanınki bir, çizgininki iki, yüzeyinki üç, cisminki dört. Bir, iki, üç ve dördün toplamı onu meydana getirir. On, görmesini bilenlere başka güzellikler de gösterir.

26

ἀρχέτυποι δὲ τούτων ἀριθμοὶ τοῦ μὲν ἀδιαστάτου σημείου τὸ ἕν, τῆς δὲ γραμμῆς τὰ δύο, καὶ ἐπιφανείας μὲν τρία, στερεοῦ δὲ τέσσαρα, ὧν ἡ σύνθεσις ἑνὸς καὶ δυοῖν καὶ τριῶν καὶ τεσσάρων ἀποτελεῖ δεκάδα παραφαίνουσαν τοῖς ὁρατικοῖς καὶ ἕτερα κάλλη·

27Çünkü sayıların sonsuzluğu neredeyse onunla ölçülür; zira onu oluşturan terimler dört tanedir: bir, iki, üç ve dört. Aynı sayıda terim onlardan yüzü doğurur —on, yirmi, otuz ve kırk yüz eder—; aynı şekilde yüzlerden bini, binlerden on bini doğururlar. Birler, onlar, yüzler ve binler de onluğu doğuran dört terimdir.

27

σχεδὸν γὰρ ἡ ἀπειρία τῶν ἀριθμῶν ταύτῃ μετρεῖται, διότι οἱ συστήσαντες αὐτὴν ὅροι τέσσαρές εἰσιν, ἓν καὶ δύο καὶ τρία καὶ τέτταρα, οἱ δ’ ἴσοι ὅροι ἑκατοντάδα γεννῶσιν ἐκ δεκάδων — δέκα γὰρ καὶ εἴκοσι καὶ τριάκοντα καὶ τεσσαράκοντα γίνονται ἑκατόν —, ὁμοίως δὲ καὶ χιλιάδα ἐξ ἑκατοντάδων καὶ μυριάδα ἐκ χιλιάδων, μονὰς δὲ καὶ δεκὰς καὶ ἑκατοντὰς καὶ χιλιὰς τέσσαρες ὅροι οἱ δεκάδα γεννῶντες·

28On, daha önce söylenenlerin dışında sayıların başka farklılıklarını da gösterir: yalnız birle ölçülen asal sayıyı —örnekleri üç, beş ve yedidir—; kare sayıyı, yani eşit kere eşit olan dördü; küp sayıyı, yani eşit kere eşit kere eşit olan sekizi; ve kendi bölenlerinin, üç, iki ve birin toplamına eşit olan mükemmel sayıyı, altıyı.

28

ἥτις δίχα τῶν πρόσθεν εἰρημένων καὶ ἑτέρας ἀριθμῶν ἐμφαίνει διαφοράς, τόν τε πρῶτον κόσμον, ὃς μονάδι μόνῃ μετρεῖται, οὗ παράδειγμα ὁ τρεῖς, ὁ πέντε, ὁ ἑπτά, καὶ τὸν τετράγωνον, τὸν τέσσαρα, τὸν ἰσάκις ἴσον, καὶ μὲν δὴ τὸν κύβον, τὸν ὀκτώ, ὅς ἐστιν ἰσάκις ἴσος ἰσάκις, καὶ τὸν τέλειον, τὸν ἕξ, ἰσούμενον τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσι, τρισὶ καὶ δυσὶ καὶ ἑνί.

29Sayısız olan on'un üstünlüklerini saymaya ne gerek var? Bu, kendi başına matematikle uğraşanlar için son derece geniş bir konu olan büyük bir işi yan iş hâline getirmek olur. Ötekileri bir kenara bırakmak gerekir; ama örnek olsun diye birini anmak belki yersiz olmaz.

29

τί δὲ δεῖ καταλέγεσθαι τὰς δεκάδος ἀρετὰς ἀπείρους τὸ πλῆθος, πάρεργον ποιουμένους ἔργον μέγιστον, ὃ καθ’ αὑτὸ συμβέβηκεν αὐταρκεστάτην εἶναι ὑπόθεσιν τοῖς περὶ τὰ μαθήματα διατρίβουσι; τὰς μὲν οὖν ἄλλας ὑπερθετέον, μιᾶς δ’ οὐκ ἄτοπον ἴσως ἐπιμνησθῆναι δείγματος ἕνεκα.

30Felsefe öğretileriyle uğraşanlar, tabiatta kategori denen şeylerin yalnız on tane olduğunu söylerler: ousia, keyfiyet, kemiyet, izafet, etkileme, etkilenme, sahip olma, durum ve her şeyin onlarsız var olamayacağı zaman ile mekân.

30

τὰς γὰρ ἐν τῇ φύσει λεγομένας κατηγορίας δέκα μόνας εἶναί φασιν οἱ ἐνδιατρίβοντες τοῖς τῆς φιλοσοφίας δόγμασιν· οὐσίαν, ποιόν, ποσόν, πρός τι, ποιεῖν, πάσχειν, ἔχειν, κεῖσθαι, τὰ ὧν οὐκ ἄνευ ⟨πάντα⟩, χρόνον καὶ τόπον.

31Hiçbir şey bunlardan pay almadan var olmaz. Örneğin ben ousiadan pay alırım: bu evrenin meydana geldiği unsurların her birinden, toprak, su, hava ve ateşten, varlığım için gereken kadarını ödünç almışımdır. Keyfiyetten de pay alırım, buna göre insanımdır; kemiyetten de, buna göre belli bir büyüklükteyim. Biri sağımda ya da solumda durduğunda izafete girerim. Bir şeyi ovarken ya da keserken etkilerim; başkaları beni ovarken ya da tıraş ederken etkilenirim. Giyinmiş ya da silahlanmış olduğumda sahip olma bakımından, oturur ya da uzanırken de durum bakımından incelenirim. Elbette mekânda ve zamanda da bulunurum; çünkü sayılanlardan hiçbiri bu ikisi olmadan var olamaz.

31

οὐδὲν γάρ ἐστι τούτων ἀμέτοχον· οἷον ἐγὼ μετέχω μὲν οὐσίας δανεισάμενος ἀφ’ ἑκάστου τῶν στοιχείων, ἐξ ὧν ἀπετελέσθη ὅδε ὁ κόσμος, γῆς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος καὶ πυρός, τὰ πρὸς τὴν ἐμὴν σύστασιν αὐταρκέστατα· μετέχω δὲ καὶ ποιότητος, καθ’ ἣν ἄνθρωπός εἰμι, καὶ ποσότητος, ᾗ πηλίκος· γίνομαι δὲ καὶ πρός τι, ὅταν μου πρὸς δεξιοῖς τις ἢ πρὸς εὐωνύμοις ᾖ· ἀλλὰ καὶ ποιῶ, τρίβων τι ἢ κείρων, καὶ πάσχω, κειρόμενος ἢ τριβόμενος ὑφ’ ἑτέρων· κἀν τῷ ἔχειν ἐξετάζομαι, ἢ περιβεβλημένος ἢ ὡπλισμένος, κἀν τῷ κεῖσθαι, σχεδόν τι καθεζόμενος ἢ κατακεκλιμένος· εἰμὶ δὲ πάντως κἀν τόπῳ καὶ χρόνῳ, τῶν προειρημένων οὐδενὸς δυναμένου χωρὶς ἀμφοῖν ὑφίστασθαι.

32Bu kadarı yeter; şimdi sıradakileri bunlara eklemek gerekir. Gerçekte birer kanun ve yasa olan on sözü, yani on ilahi buyruğu, millet erkekleriyle kadınlarıyla bir meclis hâlinde toplandığında, her şeyin Babası bildirdi. Acaba bunu kendisi bir ses çıkararak mı yaptı? Hâşâ, bu aklımızın ucundan bile geçmesin! Çünkü Tanrı, ağza, dile ve nefes borusuna ihtiyacı olan bir insan gibi değildir.

32

Ταυτὶ μὲν οὖν ἀποχρώντως λελέχθω, συνυφαίνειν δ’ ἀναγκαῖον τὰ ἀκόλουθα. τοὺς δέκα λόγους ἢ χρησμούς, νόμους ἢ θεσμοὺς πρὸς ἀλήθειαν ὄντας, ἀθροισθέντος τοῦ ἔθνους ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν εἰς ἐκκλησίαν, ὁ πατὴρ τῶν ὅλων ἐθέσπισεν. ἆρά γε φωνῆς τρόπον προέμενος αὐτός; ἄπαγε, μηδ’ εἰς νοῦν ποτ’ ἔλθοι τὸν ἡμέτερον· οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεός, στόματος καὶ γλώττης καὶ ἀρτηριῶν δεόμενος.

33Bana öyle geliyor ki Tanrı o sırada son derece kutsal bir mucize gerçekleştirdi: havada görünmez bir sesin yaratılmasını buyurdu. Bu ses bütün çalgılardan daha hayranlık vericiydi ve kusursuz ahenklerle düzenlenmişti. Cansız değildi, ama bir canlı gibi beden ve psykhēden de oluşmamıştı; açıklık ve berraklıkla dolu, akıl sahibi bir psykhēydi. Bu psykhē havayı biçimlendirip gerdi, alevli bir ateşe dönüştürdü ve bir borudan geçen soluk gibi öyle güçlü, öyle seçik bir ses çınlattı ki en uzaktakiler de en yakındakiler kadar iyi işittiklerini sanıyorlardı.

33

ἀλλά γέ μοι δοκεῖ κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἱεροπρεπέστατόν τι θαυματουργῆσαι κελεύσας ἦχον ἀόρατον ἐν ἀέρι δημιουργηθῆναι, πάντων ὀργάνων θαυμασιώτερον, ἁρμονίαις τελείαις ἡρμοσμένον, οὐκ ἄψυχον ἀλλ’ οὐδ’ ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς τρόπον ζῴου συνεστηκότα, ἀλλὰ ψυχὴν λογικὴν ἀνάπλεω σαφηνείας καὶ τρανότητος, ἣ τὸν ἀέρα σχηματίσασα καὶ ἐπιτείνασα καὶ πρὸς πῦρ φλογοειδὲς μεταβαλοῦσα καθάπερ πνεῦμα διὰ σάλπιγγος φωνὴν τοσαύτην ἔναρθρον ἐξήχησεν, ὡς τοῖς ἔγγιστα τοὺς πορρωτάτω κατ’ ἴσον ἀκροᾶσθαι δοκεῖν.

34Çünkü insanların sesleri çok uzaklara ulaştıkça doğal olarak zayıflar; uzaklaştıkça yavaş yavaş silikleştiği için çok uzakta duranlar onu açıkça algılayamaz; çünkü sesi çıkaran organlar da bozulmaya mahkûmdur.

34

ἀνθρώπων μὲν γὰρ αἱ φωναὶ πρὸς μήκιστον ἀποτεινόμεναι πεφύκασιν ἐξασθενεῖν, ὡς ἀριδήλους τοῖς μακρὰν ἀφεστηκόσι μὴ γίνεσθαι τὰς ἀντιλήψεις ταῖς ἐπεκτάσεσιν ἐκ τοῦ κατ’ ὀλίγον ἀμαυρουμένας, ἐπειδὴ καὶ τὰ ὄργανα φθαρτά·

35Oysa bu yepyeni sesi Tanrı'nın kuvveti üfleyerek uyandırıyor ve canlandırıyordu; onu her yana yayarak sonunu başlangıcından daha uzaklara ulaşır kıldı. Her birinin psykhēsine, kulaklarla işitmekten çok daha üstün başka bir işitme koydu. Çünkü işitme hissi biraz yavaştır; hava çarpıp onu harekete geçirinceye kadar kıpırdamaz. İlahi coşkuyla dolu düşüncenin işitmesi ise son derece hızlıdır, söylenenleri daha gelmeden karşılar.

35

τὴν δὲ κεκαινουργημένην φωνὴν ἐπιπνέουσα θεοῦ δύναμις ἤγειρε καὶ ἐζωπύρει καὶ ἀναχέουσα πάντῃ τὸ τέλος τῆς ἀρχῆς ἀπέφαινε τηλαυγέστερον, ἀκοὴν ἑτέραν πολὺ βελτίω τῆς δι’ ὤτων ταῖς ἑκάστων ψυχαῖς ἐντιθεῖσα· ἡ μὲν γὰρ βραδυτέρα πως οὖσα αἴσθησις ἀτρεμίζει, μέχρις ἂν ὑπ’ ἀέρος πληχθεῖσα διακινηθῇ, φθάνει δ’ ἡ τῆς ἐνθέου διανοίας ὀξυτάτῳ τάχει προϋπαντῶσα τοῖς λεγομένοις.

36İlahi ses hakkında bu kadar yeter. Şunu sormak da yerinde olur: Tanrı, sayısız on binlerce kişi tek bir yerde toplanmışken, on ilahi sözün her birini neden birçok kişiye değil de tek bir kişiye söyler gibi bildirmeyi uygun gördü? “Zina etmeyeceksin”, “Öldürmeyeceksin”, “Çalmayacaksın” (Çıkış 20, 13 vd.) diyor, ötekilerde de aynı şekilde konuşuyor.

36

Φωνῆς μὲν δὴ τῆς θείας πέρι τοσαῦτα. δεόντως δ’ ἄν τις ἀπορήσαι, τοῦ χάριν, πλείστων ὅσων μυριάδων εἰς ἓν ἠθροισμένων χωρίον, ἕκαστον θεσπίζειν τῶν δέκα λογίων ἠξίωσεν ὡς οὐχὶ πρὸς πλείους ἀλλ’ ὡς πρὸς ἕνα, „οὐ μοιχεύσεις“ λέγων, „οὐ φονεύσεις,“ „οὐ κλέψεις“ (Exod. 20, 13 ss.) καὶ τὰ ἄλλα ταύτῃ.

37Buna verilecek cevaplardan biri şudur: Tanrı kutsal yazıları okuyanlara çok güzel bir ders öğretmek istiyor: Her bir kişi, kanuna uyan ve Tanrı'ya itaat eden biri olduğunda, tek başına en kalabalık bir milletle, hatta bütün milletlerle, daha da ileri gidersek bütün evrenle aynı değerdedir.

37

λεκτέον οὖν ἓν μέν, ὅτι βούλεται κάλλιστον ἀναδιδάξαι μάθημα τοὺς ἐντυγχάνοντας ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς, ὡς ἄρα καθ’ αὑτὸν εἷς ἕκαστος, ὅταν ᾖ νόμιμος καὶ θεῷ καταπειθής, ἰσότιμός ἐστιν ὅλῳ ἔθνει πολυανθρωποτάτῳ, μᾶλλον δὲ καὶ πᾶσιν ἔθνεσιν, εἰ δὲ δεῖ περαιτέρω προελθόντα εἰπεῖν, καὶ παντὶ τῷ κόσμῳ.

38Bu yüzden başka bir yerde adil bir adamı överken “Senin Tanrın benim” (Yaratılış 17, 1) der; oysa O, evrenin de Tanrısıdır. Böylece aynı safta yer alan ve Komutanı aynı ölçüde memnun eden tebaa, eşit kabulden ve eşit şereften pay alır.

38

διόπερ ἐν ἑτέροις ἐπαινῶν τινα δίκαιον ἄνδρα φησίν· „ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς σός“ (Gen. 17, 1)· ὁ δ’ αὐτὸς ἦν καὶ κόσμου θεός, ὡς τοὺς ὑπηκόους τὴν αὐτὴν τεταγμένους τάξιν καὶ ὁμοίως εὐαρεστοῦντας τῷ ταξιάρχῳ τῆς ἴσης ἀποδοχῆς καὶ τιμῆς μεταλαμβάνειν.

39İkinci cevap şudur: Kalabalığa topluca hitap eden, illa tek bir kişiyle konuşmuş olmaz. Ama emrederken ya da yasaklarken her birine tek bir kişiye konuşur gibi konuşursa, yapılması gerekenleri hem herkese tek tek hem de hep birlikte öğretmiş olur. Öğütleri kendisine doğrudan söylenmiş olarak alan daha kolay itaat eder; öğütleri başkalarıyla birlikte topluca alan ise kulaklarını tıkar ve kalabalığı başkaldırısına perde yapar.

39

δεύτερον δέ, ὅτι κοινῇ μὲν ὡς πλήθει τις ἐκκλησιάζων οὐκ ἐξ ἀνάγκης διαλέγεται ἑνί, ὅτε δὲ προστάττων ἢ ἀπαγορεύων, ἰδίᾳ ὡς ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ἐμφερομένων εὐθὺς ἂν δόξαι τὰ πρακτέα καὶ κοινῇ πᾶσιν ἀθρόοις ὑφηγεῖσθαι· εὐπειθέστερος δὲ ὁ τὰς παραινέσεις αὐτοπροσώπως δεχόμενος, ὁ δὲ συλλήβδην μεθ’ ἑτέρων κεκώφωται τὸν ὄχλον ἀφηνιασμοῦ παρακάλυμμα ποιούμενος.

40Üçüncüsü, hiçbir kral ya da tiran böbürlenme ve kibirle dolup adı sanı bilinmeyen sıradan bir kişiyi küçümsemesin; tersine, kutsal kanunların okullarına gidip kaşlarını indirsin ve akla yatkın, daha doğrusu doğru bir düşünceyle kendini beğenmişliğini unutsun diye.

40

τρίτον, ἵνα μηδείς ποτε βασιλεὺς ἢ τύραννος ἀφανοῦς ἰδιώτου καταφρονήσῃ γεμισθεὶς ἀλαζονείας καὶ ὑπεροψίας, ἀλλ’ εἰς τὰ τῶν ἱερῶν νόμων διδασκαλεῖα φοιτήσας χαλάσῃ τὰς ὀφρῦς, ἀπομαθὼν οἴησιν εἰκότι μᾶλλον δ’ ἀληθεῖ λογισμῷ.

41Çünkü yaratılmamış, bozulmaz, ebedî, hiçbir şeye muhtaç olmayan, her şeyin yaratıcısı ve iyilik edeni, kralların kralı ve tanrıların Tanrısı olan, en düşkün kişiyi bile göz ardı etmeye katlanmadı; onu da ilahi sözlerle ve kutsal kanunlarla ağırlamayı uygun gördü. Sanki yalnız onu ağırlayacak, yalnız onun için, sırlara erdirilen ve büyük sırlara katılmaya layık olan psykhēsini ferahlatacak bir şölen hazırlayacakmış gibi davrandı. Hâl böyleyken ölümlü bir insan olan bana, benzerlerime karşı burnumu havaya dikip şımarıkça kabarmak yakışır mı? Onların talihleri eşit değildir, ama akrabalıkları eşit ve aynıdır; çünkü hepsi, bütün insanların ortak annesi olan tabiatı anne bilir.

41

εἰ γὰρ ὁ ἀγένητος καὶ ἄφθαρτος καὶ ἀίδιος καὶ οὐδενὸς ἐπιδεὴς καὶ ποιητὴς τῶν ὅλων καὶ εὐεργέτης καὶ βασιλεὺς βασιλέων καὶ θεὸς θεῶν οὐδὲ τὸν ταπεινότατον ὑπεριδεῖν ὑπέμεινεν, ἀλλὰ καὶ τοῦτον εὐωχῆσαι λογίων καὶ θεσμῶν ἱερῶν ἠξίωσεν, ὡς μόνον ἑστιᾶν μέλλων καὶ μόνῳ τὸ συμπόσιον εὐτρεπίζεσθαι πρὸς ψυχῆς ἀνάχυσιν ἱεροφαντουμένης, ᾗ θέμις τὰς μεγάλας τελεῖσθαι τελετάς, ἐμοὶ τῷ θνητῷ τί προσῆκον ὑψαυχενεῖν καὶ πεφυσῆσθαι φρυαττομένῳ πρὸς τοὺς ὁμοίους, οἳ τύχαις μὲν ἀνίσοις ἴσῃ δὲ καὶ ὁμοίᾳ συγγενείᾳ κέχρηνται μίαν ἐπιγραψάμενοι μητέρα τὴν κοινὴν ἁπάντων ἀνθρώπων φύσιν;

42Bu yüzden, yerin ve denizin hâkimiyetini elime alsam bile, en yoksullara, en itibarsızlara, en yakın dayanaklarından yoksun kalanlara, anasız babasız yetimlere, dulluğa katlanan kadınlara, ya hiç çocuk sahibi olmamış ya da doğurdukları çocukları erken yitirmiş yaşlılara karşı kendimi kolay ulaşılır ve kolay konuşulur kılacağım.

42

εὐπρόσιτον οὖν καὶ εὐέντευκτον ἐμαυτὸν παρέξω, κἂν τὸ τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάττης κράτος ἀνάψωμαι, τοῖς ἀπορωτάτοις καὶ ἀδοξοτάτοις καὶ οἰκειοτάτης συμμαχίας ἐρήμοις, ἑκατέρου τῶν γονέων ὀρφανοῖς καὶ γυναιξὶ χηρείαν ὑπομενούσαις καὶ πρεσβύταις ἢ μὴ παιδοποιησαμένοις τὸ παράπαν ἢ ἀποβαλοῦσιν ὠκυμόρους οὓς ἐγέννησαν.

43Çünkü insan olduğum için tragedyalardaki gibi bir şişkinliği ve ağırbaşlılığı benimsemeyi doğru bulmayacağım; tabiatın içinde kalacak, onun sınırlarını aşmayacağım. Düşüncemi insanca duygulara alıştıracağım: yalnız talihi yaver gidenlerin de kötü durumda olanların da durumu beklenmedik biçimde tersine dönebileceği için değil, mutluluk değişmeden ve sağlam biçimde sürse bile insanın kendini unutmaması gerektiği için de. Bence Tanrı bu sebeplerle ilahi sözleri tekil biçimde, tek bir kişiye söyler gibi bildirmek istedi.

43

ἄνθρωπος γὰρ ὢν ὄγκον καὶ σεμνότητα τετραγῳδημένην οὐ δικαιώσω προσίεσθαι, μενῶ δ’ ἐντὸς τῆς φύσεως τοὺς ὅρους αὐτῆς μὴ ὑπερβαίνων, ἀλλ’ ἐθίζων τὴν ἐμαυτοῦ διάνοιαν ἀνθρωποπαθεῖν, οὐ μόνον διὰ τὰς ἀδήλους πρὸς τἀναντία μεταβολὰς καὶ τῶν εὖ πραττόντων καὶ τῶν ἐν κακοπραγίαις, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἁρμόττειν, κἂν ἀτρέπτως καὶ βεβαίως παραμένῃ τὸ εὐτυχεῖν, μὴ ἐπιλανθάνεσθαί τινα ἑαυτοῦ. διὰ ταῦτά μοι δοκεῖ τοὺς χρησμοὺς ἑνικῶς ἀποτεινάμενος ὡς πρὸς ἕνα θεσπίζειν ἐθελῆσαι.

44Beklenebileceği gibi, o yerin çevresinde her şey mucizevi biçimde oluyordu: kulakların kaldıramayacağı kadar büyük gök gürültüleri, son derece parlak şimşek çakımları, çok uzaklara yayılan görünmez bir borunun sesi; bir bulut iniyordu, bu bulut bir sütun gibi tabanını yere dayamış, gövdesinin geri kalanını esirin yüksekliklerine uzatmıştı; gökten inen ateş de yoğun bir dumanla çevreyi gölgeliyordu. Çünkü Tanrı'nın kuvveti gelirken evrenin hiçbir parçasının yerinde durmaması, hepsinin hizmet için birlikte harekete geçmesi gerekiyordu.

44

Πάντα δ’ ὡς εἰκὸς τὰ περὶ τὸν τόπον ἐθαυματουργεῖτο, κτύποις βροντῶν μειζόνων ἢ ὥστε χωρεῖν ἀκοάς, ἀστραπῶν λάμψεσιν αὐγοειδεστάταις, ἀοράτου σάλπιγγος ἠχῇ πρὸς μήκιστον ἀποτεινούσῃ, καθόδῳ νεφέλης, ἣ κίονος τρόπον τὴν μὲν βάσιν ἐπὶ γῆς ἠρήρειστο, τὸ δ’ ἄλλο σῶμα πρὸς αἰθέριον ὕψος ἀνέτεινε, πυρὸς οὐρανίου φορᾷ καπνῷ βαθεῖ τὰ ἐν κύκλῳ συσκιάζοντος· ἔδει γὰρ θεοῦ δυνάμεως ἀφικνουμένης μηδὲν τῶν τοῦ κόσμου μερῶν ἡσυχάζειν, ἀλλὰ πάντα πρὸς ὑπηρεσίαν συγκεκινῆσθαι.

45Halk kadınlarla ilişkiden uzak durmuş, zorunlu besinler dışındaki bütün hazlardan çekinmiş, üç gün boyunca yıkanıp arınma suyu serpinerek temizlenmiş, giysilerini de yıkamış olarak orada duruyordu. Hepsi bembeyaz giyinmişti; parmaklarının ucunda yükselmiş, kulaklarını dikmişlerdi; çünkü Musa onlara bir meclise hazırlanmalarını önceden bildirmişti. Musa, yalnız başına yukarı çağrılıp ilahi sözleri aldığında böyle bir meclis olacağını öğrenmişti.

45

παρειστήκει δὲ ὁ λεὼς ἁγνεύσας ὁμιλιῶν τῶν πρὸς γυναῖκας καὶ πασῶν ἡδονῶν ἔξω τῶν πρὸς τροφὰς ἀναγκαίων ἀποσχόμενος, λουτροῖς τε καὶ περιρραντηρίοις καθηράμενος ἐκ τριῶν ἡμερῶν, ἔτι καὶ τὰς ἐσθῆτας ἀποπλυνάμενος, ἐν τοῖς μάλιστα λευχείμων, ἀκροβατῶν καὶ ἀνωρθιακὼς τὰ ὦτα, Μωυσέως προδηλώσαντος εὐτρεπίζεσθαι πρὸς ἐκκλησίαν· ἔγνω γὰρ αὐτὴν ἐσομένην, ἡνίκα μόνος ἀνακληθεὶς ἐχρησμῳδεῖτο.

46Gökten akan ateşin ortasından son derece ürkütücü bir ses çınladı; alev, dinleyenlerin alışık olduğu dilde seçik sözlere dönüştü. Söylenenler bu dille öyle açık duyuluyordu ki insanlar onları işitmekten çok gördüklerini sanıyordu.

46

φωνὴ δ’ ἐκ μέσου τοῦ ῥυέντος ἀπ’ οὐρανοῦ πυρὸς ἐξήχει καταπληκτικωτάτη, τῆς φλογὸς εἰς διάλεκτον ἀρθρουμένης τὴν συνήθη τοῖς ἀκροωμένοις, ᾗ τὰ λεγόμενα οὕτως ἐναργῶς ἐτρανοῦτο, ὡς ὁρᾶν αὐτὰ μᾶλλον ἢ ἀκούειν δοκεῖν.

47Sözümü kanunun kendisi doğrular; orada şöyle yazılıdır: “Bütün halk sesi görüyordu” (Çıkış 20, 18). Bu son derece anlamlıdır; çünkü insanların sesi işitilir, Tanrı'nın sesi ise gerçekten görülür. Niçin? Çünkü Tanrı ne söylerse bunlar söz değil iştir; işleri de kulaklardan önce gözler yargılar.

47

ἐγγυᾶται δέ μου τὸν λόγον ὁ νόμος, ἐν ᾧ γέγραπται· „πᾶς ὁ λαὸς ἑώρα τὴν φωνήν“ (Exod. 20, 18)· ἐμφαντικώτατα· τὴν μὲν γὰρ ἀνθρώπων ἀκουστὴν εἶναι συμβέβηκεν, ὁρατὴν δὲ ὡς ἀληθῶς τὴν θεοῦ. διὰ τί; ὅτι ὅσα ἂν λέγῃ ὁ θεός, οὐ ῥήματά ἐστιν ἀλλ’ ἔργα, ἅπερ ὀφθαλμοὶ πρὸ ὤτων δικάζουσι.

48Sesin ateşin içinden çıktığının söylenmesi de çok güzel ve Tanrı'ya yaraşır bir ifadedir; çünkü Tanrı'nın sözleri, altının ateşte sınandığı gibi titizlikle arıtılmış ve sınanmıştır. Bu ifade, bir simge yoluyla şöyle bir şeyi de anlatır:

48

παγκάλως μέντοι καὶ θεοπρεπῶς εἴρηται ἐκ τοῦ πυρὸς ἡ φωνὴ προέρχεσθαι· ἠκρίβωται γὰρ καὶ βεβασάνισται τὰ τοῦ θεοῦ λόγια καθάπερ χρυσὸς πυρί. μηνύει δὲ καὶ διὰ συμβόλου τι τοιοῦτον·

49Ateşin tabiatında hem aydınlatmak hem yakmak vardır. Bu yüzden ilahi sözlere itaat etmeyi doğru bulanlar, kanunları psykhēlerinde ışık saçan yıldızlar gibi taşıyarak her zaman gölgesiz bir ışık içinde yaşayacaklardır. Başkaldıranlar ise içlerindeki arzularla durmadan yanıp kavrulacaklardır; bu arzular bir alev gibi sahiplerinin bütün hayatını yakıp yıkacaktır.

49

ἐπειδὴ τοῦ πυρὸς τὸ μὲν φωτίζειν τὸ δὲ καίειν πέφυκεν, οἱ μὲν τοῖς χρησμοῖς ἀξιοῦντες εἶναι καταπειθεῖς ὡς ἐν ἀσκίῳ φωτὶ τὸν ἀεὶ χρόνον βιώσονται τοὺς νόμους αὐτοὺς ἀστέρας ἔχοντες ἐν ψυχῇ φωσφοροῦντας, ὅσοι δ’ ἀφηνιασταί, καιόμενοι καὶ κατακαιόμενοι διατελοῦσιν ὑπὸ τῶν ἔνδον ἐπιθυμιῶν, αἳ φλογὸς τρόπον πορθήσουσι τὸν σύμπαντα τῶν ἐχόντων βίον.

50Önceden açıklanması gerekenler bunlardır. Artık ilahi sözlerin kendisine dönmeli ve içlerindeki bütün farklılıkları incelemeliyiz. Tanrı on sözü beşerli iki gruba ayırdı ve bunları iki levhaya kazıdı. İlk beşlik birinciliği aldı, öbürü ikinciliğe layık görüldü. İkisi de güzel ve hayata faydalıdır; her zaman en iyiyi arzulayan psykhē tökezlemeden ilerlesin diye, tek bir gayede birleşen geniş yollar ve caddeler açar.

50

Ἃ μὲν οὖν ἀναγκαῖον ἦν προδηλῶσαι, ταῦτ’ ἐστίν. ἐπ’ αὐτὰ δὲ ἤδη τρεπτέον τὰ λόγια καὶ πάντα τὰ ἐν τούτοις ἐρευνητέον διάφορα. δέκα τοίνυν ὄντα διένειμεν εἰς δύο πεντάδας, ἃς δυσὶ στήλαις ἐνεχάραξε, καὶ ἡ μὲν προτέρα πεντὰς τὰ πρωτεῖα ἔλαχεν, ἡ δ’ ἑτέρα δευτερείων ἠξιοῦτο· καλαὶ δ’ ἀμφότεραι καὶ βιωφελεῖς, εὐρείας ὁδοὺς καὶ λεωφόρους ἑνὶ τέλει περατουμένας ἀναστέλλουσαι πρὸς ἄπταιστον ψυχῆς ἐφιεμένης ἀεὶ τοῦ βελτίστου πορείαν.

51Daha üstün beşlik şunlardı: evrenin tek bir hükümdar tarafından yönetildiği tek hükümranlık hakkında; tahta putlar, heykeller ve genel olarak elle yapılmış suretler hakkında; Tanrı'nın adını boş yere anmamak hakkında; kutsal yedinci günü kutsallığına yaraşır biçimde geçirmek hakkında; ana babayı, hem ayrı ayrı her birini hem ikisini birlikte şereflendirmek hakkında. Böylece bir levhanın başlangıcı Tanrı, yani evrenin babası ve yaratıcısı; sonu ise O'nun tabiatını taklit ederek tek tek insanları doğuran ana babalardır. Öbür beşlik bütün yasakları içerir: zina, cinayet, hırsızlık, yalancı şahitlik ve arzular.

51

ἡ μὲν οὖν ἀμείνων πεντὰς τοιάδε ἦν· περὶ μοναρχίας, ᾗ μοναρχεῖται ὁ κόσμος· περὶ ξοάνων καὶ ἀγαλμάτων καὶ συνόλως ἀφιδρυμάτων χειροκμήτων· περὶ τοῦ μὴ λαμβάνειν ἐπὶ ματαίῳ θεοῦ πρόσρησιν· περὶ τοῦ τὴν ἱερὰν ἑβδόμην ἄγειν ἱεροπρεπῶς· περὶ γονέων τιμῆς καὶ ἰδίᾳ ἑκατέρου καὶ ἀμφοτέρων κοινῇ· ὡς εἶναι τῆς μιᾶς γραφῆς τὴν μὲν ἀρχὴν θεὸν καὶ πατέρα καὶ ποιητὴν τοῦ παντός, τὸ δὲ τέλος γονεῖς, οἳ μιμούμενοι τὴν ἐκείνου φύσιν γεννῶσι τοὺς ἐπὶ μέρους. ἡ δ’ ἑτέρα πεντὰς τὰς πάσας ἀπαγορεύσεις περιέχει· μοιχείας, φόνου, κλοπῆς, ψευδομαρτυριῶν, ἐπιθυμιῶν.

52İlahi sözlerin her birini, hiçbirini önemsiz saymadan bütün titizlikle incelemek gerekir. Var olan her şeyin en iyi başlangıcı Tanrı, aretēlerin en iyi başlangıcı da dindarlıktır; önce bunları anlatmak en gerekli olandır. İnsan soyunun büyük kısmını küçümsenemeyecek bir yanılgı sarmıştır; hem de her insanın düşüncesine, tek başına ya da her şeyden çok, yanılgıdan uzak olarak yerleşmesi gereken bir konuda.

52

Ἐπισκεπτέον δὲ μετὰ πάσης ἀκριβείας τῶν λογίων ἕκαστον μηδὲν πάρεργον αὐτῶν ποιουμένους. ἀρχὴ δ’ ἀρίστη πάντων μὲν τῶν ὄντων θεός, ἀρετῶν δ’ εὐσέβεια· περὶ ὧν ἀναγκαιότατον πρῶτον διεξελθεῖν. πλάνος τις οὐ μικρὸς τὸ πλεῖστον τῶν ἀνθρώπων γένος κατέσχηκε περὶ πράγματος, ὅπερ ἢ μόνον ἢ μάλιστα ἦν εἰκὸς ἀπλανέστατον ταῖς ἑκάστων διανοίαις ἐνιδρῦσθαι.

53Kimileri dört ilkeyi, yani toprağı, suyu, havayı ve ateşi tanrılaştırmıştır; kimileri güneşi, ayı, öbür gezegenleri ve sabit yıldızları; kimileri yalnız göğü, kimileri de bütün evreni. En yüce ve en eski olanı ise, yani Doğuran'ı, büyük şehrin yöneticisini, yenilmez ordunun komutanını, her şeyi daima selametle idare eden dümenciyi örtüp gizlemişler; ötekilere de her biri başka başka sahte adlar takmıştır.

53

ἐκτεθειώκασι γὰρ οἱ μὲν τὰς τέσσαρας ἀρχάς, γῆν καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα καὶ πῦρ, οἱ δ’ ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τοὺς ἄλλους πλανήτας καὶ ἀπλανεῖς ἀστέρας, οἱ δὲ μόνον τὸν οὐρανόν, οἱ δὲ τὸν σύμπαντα κόσμον· τὸν δ’ ἀνωτάτω καὶ πρεσβύτατον, τὸν γεννητήν, τὸν ἄρχοντα τῆς μεγαλοπόλεως, τὸν στρατάρχην τῆς ἀηττήτου στρατιᾶς, τὸν κυβερνήτην, ὃς οἰκονομεῖ σωτηρίως ἀεὶ τὰ σύμπαντα, παρεκαλύψαντο ψευδωνύμους προσρήσεις ἐκείνοις ἐπιφημίσαντες ἑτέρας ἕτεροι.

54Çünkü kimileri yere Kore, Demeter, Pluton der; denize Poseidon der ve onun buyruğunda deniz daimōnları, erkek ve dişi büyük hizmetkâr toplulukları uydururlar. Havaya Hera, ateşe Hephaistos, güneşe Apollon, aya Artemis, sabah yıldızına Aphrodite, Parlayan yıldıza da Hermes derler.

54

καλοῦσι γὰρ οἱ μὲν τὴν γῆν Κόρην, Δήμητραν, Πλούτωνα, τὴν δὲ θάλατταν Ποσειδῶνα, δαίμονας ἐναλίους ὑπάρχους αὐτῷ προσαναπλάττοντες καὶ θεραπείας ὁμίλους μεγάλους ἀρρένων τε καὶ θηλειῶν, Ἥραν δὲ τὸν ἀέρα καὶ τὸ πῦρ Ἥφαιστον καὶ ἥλιον Ἀπόλλωνα καὶ σελήνην Ἄρτεμιν καὶ ἑωσφόρον Ἀφροδίτην καὶ στίλβοντα Ἑρμῆν·

55Öbür yıldızların her birinin adlarını da masal yazarları aktarmıştır. Bunlar kulakları aldatmak için ustalıkla uydurulmuş hikâyeler dokumuş ve ad koymada ince zekâ göstermiş sayılmışlardır.

55

καὶ τῶν ἄλλων ἀστέρων ἑκάστου τὰς ἐπωνυμίας μυθογράφοι παρέδοσαν, οἳ πρὸς ἀπάτην ἀκοῆς εὖ τετεχνασμένα πλάσματα συνυφήναντες ἔδοξαν περὶ τὴν τῶν ὀνομάτων θέσιν κεκομψεῦσθαι·

56Göğü de düşüncede ikiye, yerin üstündeki ve altındaki yarıkürelere ayırıp bunlara Dioskurlar demişler, bir de onların gün aşırı yaşadığına dair mucizevi bir hikâye uydurmuşlardır.

56

τόν τε οὐρανὸν εἰς ἡμισφαίρια τῷ λόγῳ διχῇ διανείμαντες, τὸ μὲν ὑπὲρ γῆς, τὸ δ’ ὑπὸ γῆς, Διοσκόρους ἐκάλεσαν τὸ περὶ τῆς ἑτερημέρου ζωῆς αὐτῶν προστερατευσάμενοι διήγημα.

57Çünkü gök durmadan ve kesintisiz biçimde hep döndüğü için, yarıkürelerin her biri her gün zorunlu olarak yer değiştirir, görünüşte bir yukarıda bir aşağıda olur. Gerçekte bir kürede yukarı ve aşağı yoktur; yalnız bizim konumumuza göre başımızın üstündekine “yukarı”, karşıtına “aşağı” denir.

57

τοῦ γὰρ οὐρανοῦ συνεχῶς καὶ ἀπαύστως ἀεὶ κύκλῳ περιπολοῦντος, ἀνάγκη τῶν ἡμισφαιρίων ἑκάτερον ἀντιμεθίστασθαι παρ’ ἡμέραν ἄνω τε καὶ κάτω γινόμενον ὅσα τῷ δοκεῖν· ἄνω γὰρ καὶ κάτω πρὸς ἀλήθειαν οὐδὲν ἐν σφαίρᾳ, πρὸς δὲ τὴν ἡμετέραν σχέσιν αὐτὸ μόνον εἴωθε λέγεσθαι τὸ μὲν ὑπὲρ κεφαλῆς ἄνω, κάτω δὲ τοὐναντίον.

58Katışıksız bir biçimde felsefe yapmaya karar veren ve hilesiz, saf bir dindarlığa talip olan kişiye Musa en güzel ve en kutsal öğüdü verir: Evrenin parçalarından hiçbirini mutlak hükümran bir tanrı saymamak. Çünkü bunlar yaratılmıştır; yaratılış ise, yaratıcının takdiriyle ölümsüzleştirilseler bile, bozulmanın başlangıcıdır. Bir zaman da vardı ki bunlar yoktu. Oysa önceden olmayan, belli bir zamandan beri var olan ve ebedî olarak kalmayan bir şeye tanrı demek caiz değildir. Ama bazıları yargılarında öyle bir akılsızlığa kapılmışlardır ki sayılan şeyleri tanrı saymakla kalmaz, her birini en büyük ve ilk tanrı sayarlar. Gerçekten Var Olan'ı ya eğitilmemiş tabiatları yüzünden bilmezler ya da öğrenmeye heves etmezler; çünkü duyularla algılananların dışında görünmeyen, akılla kavranan bir sebep olduğunu kabul etmezler. Oysa çok açık bir kanıt yanı başlarında durmaktadır.

58

τῷ δὴ φιλοσοφεῖν ἀνόθως ἐγνωκότι καὶ ἀδόλου καὶ καθαρᾶς εὐσεβείας μεταποιουμένῳ κάλλιστον καὶ ὁσιώτατον ὑφηγεῖται παράγγελμα, μηδὲν τῶν τοῦ κόσμου μερῶν αὐτοκρατῆ θεὸν ὑπολαμβάνειν εἶναι· καὶ γὰρ γέγονε, γένεσις δὲ φθορᾶς ἀρχή, κἂν προνοίᾳ τοῦ πεποιηκότος ἀθανατίζηται, καὶ ἦν ποτε χρόνος, ὅτε οὐκ ἦν· θεὸν δὲ πρότερον οὐκ ὄντα καὶ ἀπό

59

τινος χρόνου γενόμενον καὶ μὴ διαιωνίζοντα λέγειν οὐ θεμιτόν. ἀλλὰ γὰρ ἔνιοι περὶ τὰς κρίσεις ἀπονοίᾳ τοσαύτῃ κέχρηνται, ὡς οὐ μόνον τὰ εἰρημένα θεοὺς νομίζειν, ἀλλὰ καὶ ἕκαστον αὐτῶν μέγιστον καὶ πρῶτον θεόν, τὸν ὄντα ὄντως ἢ οὐκ εἰδότες ἀδιδάκτῳ τῇ φύσει ἢ οὐ σπουδάζοντες μαθεῖν, ἕνεκα τοῦ μηδὲν ἔξω τῶν αἰσθητῶν ἀόρατον καὶ νοητὸν αἴτιον ὑπολαμβάνειν εἶναι, καίτοι σαφεστάτης ἐγγὺς παρακειμένης πίστεως.

60Çünkü psykhēleriyle yaşar, düşünür ve insan hayatında ne yapıyorlarsa onunla yaparlar; ama psykhēyi beden gözleriyle hiçbir zaman görememişlerdir. Oysa her şeyin en kutsalı olan bu sureti bir şekilde görmek mümkün olsaydı, bunun için bütün hırslarını seferber ederlerdi; çünkü ondan hareketle, görünmediği hâlde bütün evreni selametle yöneten ve doğru yolda tutan yaratılmamış ve ebedî olanın kavramına ulaşmaları beklenirdi.

60

ψυχῇ γὰρ ζῶντες καὶ βουλευόμενοι καὶ πάνθ’ ὅσα κατὰ τὸν ἀνθρώπινον βίον δρῶντες οὐδέποτε ψυχὴν ὀφθαλμοῖς σώματος ἴσχυσαν θεάσασθαι, καίτοι φιλοτιμηθέντες ἂν πάσας φιλοτιμίας, εἴ πως ἰδεῖν οἷόν τε ἦν τὸ ἄγαλμα τὸ πάντων ἱεροπρεπέστατον, ἀφ’ οὗ κατὰ μετάβασιν εἰκὸς ἦν ἔννοιαν τοῦ ἀγενήτου καὶ ἀιδίου λαβεῖν, ὃς ἅπαντα τὸν κόσμον ἡνιοχῶν σωτηρίως ἀόρατος ὢν κατευθύνει.

61Biri büyük kralın şereflerini onun buyruğundaki satraplara verse, efendinin hakkını kölelere bağışladığı için yalnız çok nankör değil, aynı zamanda çok gözü kara biri sayılır. Aynı şekilde, yaratanı yaratılmışlarla aynı şereflerle yücelten de herkesin en akılsızı ve en adaletsizi olduğunu bilsin; çünkü eşit olmayanlara eşit pay verir ve bu, aşağıdakileri yüceltmeye değil, üstün olanı alçaltmaya yarar.

61

καθάπερ οὖν τοῦ μεγάλου βασιλέως τὰς τιμὰς εἴ τις τοῖς ὑπάρχοις σατράπαις ἀπένειμεν, ἔδοξεν ἂν οὐκ ἀγνωμονέστατος μόνον ἀλλὰ καὶ ῥιψοκινδυνότατος εἶναι χαριζόμενος τὰ δεσπότου δούλοις, τὸν αὐτὸν τρόπον [ἂν] τοῖς αὐτοῖς εἴ τις γεραίρει τὸν πεποιηκότα τοῖς γεγονόσιν, ἴστω πάντων ἀβουλότατος ὢν καὶ ἀδικώτατος, ἴσα διδοὺς ἀνίσοις οὐκ ἐπὶ τιμῇ τῶν ταπεινοτέρων ἀλλ’ ἐπὶ καθαιρέσει τοῦ κρείττονος.

62Bazıları dinsizlikte daha da ileri gider, eşit payı bile vermezler: ötekilere şerefle ilgili her şeyi bağışlar, O'na ise hiçbir şey, en sıradan şey olan bir anışı bile ayırmazlar. Bu talihsizler, yalnız O'nu hatırlamaları gerekirken, kasten unutmayı huy edinip O'nu unuturlar.

62

εἰσὶ δ’ οἳ καὶ προσυπερβάλλουσιν ἀσεβείᾳ μηδὲ τὸ ἴσον ἀποδιδόντες, ἀλλὰ τοῖς μὲν τὰ πάντα τῶν ἐπὶ τιμῇ χαριζόμενοι, τῷ δ’ οὐδὲν νέμοντες ἀλλ’ οὐδὲ μνήμην, τὸ κοινότατον· ἐπιλήθονται γὰρ οὗ μόνον μεμνῆσθαι προσῆκον ἦν, ἐπιτηδεύοντες οἱ βαρυδαίμονες ἑκούσιον λήθην.

63Bazıları da ağızlarının başıboş kudurganlığına kapılarak içlerine yerleşmiş dinsizliğin örneklerini ortaya döker, kötü söz söyleyen dillerini bileyerek ilahi olana sövmeye kalkışırlar. Aynı zamanda dindarları da üzmek isterler: onların kulaklarından içeri hemen anlatılmaz ve teselli bulmaz bir keder girer ve bütün psykhēlerini yakıp kavurur. Çünkü dinsizlerin kuşatma makinesi budur; Tanrı'yı sevenlerin ağzını yalnız bununla kaparlar, çünkü onlar kışkırtmamak için o an susmayı en iyisi sayarlar.

63

ἔνιοι δὲ καὶ στομάργῳ κατεχόμενοι λύττῃ τὰ δείγματα τῆς ἐνιδρυμένης ἀσεβείας εἰς μέσον προφέροντες βλασφημεῖν ἐπιχειροῦσι τὸ θεῖον, ἀκονησάμενοι κακήγορον γλῶτταν, ἅμα καὶ λυπεῖν ἐθέλοντες τοὺς εὐσεβοῦντας, οἷς ἄλεκτον καὶ ἀπαρηγόρητον εὐθὺς εἰσδύεται πένθος τὴν ὅλην πυρπολοῦν ψυχὴν δι’ ὤτων· ἡ γὰρ τῶν ἀνοσίων ἑλέπολις τοῦτ’ ἐστίν, ᾧ μόνῳ τοὺς φιλοθέους ἐπιστομίζουσι νομίζοντας ὑπὲρ τοῦ μὴ παροξύνειν ἐν τῷ παρόντι κάλλιστον ἡσυχίαν.

64Bu tür bütün saçmalıkları bir yana itelim; daha saf ve daha ölümsüz bir ousiaya sahip olsalar bile tabiattaki kardeşlerimize tapmayalım. Yaratılmış şeyler, yaratılmış oldukları ölçüde birbirinin kardeşidir; çünkü hepsinin babası tektir: her şeyin yaratıcısı. Tersine, düşüncemizle, sözümüzle ve bütün gücümüzle, yaratılmamış, ebedî ve her şeyin sebebi olan Tanrı'ya kulluğa son derece gayretle ve azimle kendimizi verelim. Çoğunluğun hoşuna gitmek için eğilip boyun bükmeyelim; çünkü onlar yüzünden kurtulabilecek olanlar bile mahvolur.

64

πᾶσαν οὖν τὴν τοιαύτην τερθρείαν ἀπωσάμενοι τοὺς ἀδελφοὺς φύσει μὴ προσκυνῶμεν, εἰ καὶ καθαρωτέρας καὶ ἀθανατωτέρας οὐσίας ἔλαχον — ἀδελφὰ δ’ ἀλλήλων τὰ γενόμενα καθὸ γέγονεν, ἐπεὶ καὶ πατὴρ ἁπάντων εἷς ὁ ποιητὴς τῶν ὅλων ἐστίν —, ἀλλὰ καὶ διανοίᾳ καὶ λόγῳ καὶ πάσῃ δυνάμει τῇ τοῦ ἀγενήτου καὶ ἀιδίου καὶ τῶν ὅλων αἰτίου θεραπείᾳ σφόδρα εὐτόνως καὶ ἐρρωμένως ἐπαποδυώμεθα, μὴ ὑποκατακλινόμενοι μηδ’ ὑπείκοντες ταῖς τῶν πολλῶν ἀρεσκείαις, ὑφ’ ὧν καὶ οἱ δυνάμενοι σῴζεσθαι διαφθείρονται.

65Öyleyse ilk ve en kutsal buyruğu içimize bir dikili taşa kazır gibi kazıyalım: En yüce olan tek Tanrı'yı tanımak ve O'na saygı göstermek. Çok tanrıcı kanaat, hakikati katışıksız ve hilesiz biçimde aramaya alışmış birinin kulağına bile dokunmasın.

65

Πρῶτον μὲν οὖν παράγγελμα καὶ παραγγελμάτων ἱερώτατον στηλιτεύσωμεν ἐν ἑαυτοῖς, ἕνα τὸν ἀνωτάτω νομίζειν τε καὶ τιμᾶν θεόν· δόξα δ’ ἡ πολύθεος μηδ’ ὤτων ψαυέτω καθαρῶς καὶ ἀδόλως ἀνδρὸς εἰωθότος ζητεῖν ἀλήθειαν.

66Güneşe, aya, bütün göğe ve evrene, bunların içindeki en büyük parçalara tanrıymış gibi hizmet edip tapınanlar elbette yanılıyorlar — nasıl yanılmasınlar? — çünkü tebaayı hükümdardan önce yüceltiyorlar. Yine de ötekilerden daha az haksızlık ederler; yani tahtaya, taşa, gümüşe, altına ve benzeri maddelere her biri kendi gönlünce bir biçim verip sonra yeryüzünü heykellerle, ahşap tasvirlerle ve elle yapılmış başka nesnelerle dolduranlardan. Bu nesnelerin ustaları olan heykeltıraşlık ve resim, insan hayatına büyük zarar vermiştir.

66

ἀλλ’ ὅσοι μὲν ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τοῦ σύμπαντος οὐρανοῦ τε καὶ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς ὁλοσχερεστάτων μερῶν ὡς θεῶν πρόπολοί τε καὶ θεραπευταί, διαμαρτάνουσι μὲν — πῶς γὰρ οὔ; — τοὺς ὑπηκόους πρὸ τοῦ ἄρχοντος ἀποσεμνύνοντες, ἧττον δὲ τῶν ἄλλων ἀδικοῦσι τῶν ξύλα καὶ λίθους ἄργυρόν τε καὶ χρυσὸν καὶ τὰς παραπλησίους ὕλας μορφωσάντων ὡς φίλον ἑκάστοις, εἶτ’ ἀγαλμάτων καὶ ξοάνων καὶ τῶν ἄλλων χειροκμήτων, ὧν πλαστικὴ καὶ ζωγραφία δημιουργοὶ μεγάλα ἔβλαψαν τὸν βίον τὸν ἀνθρώπινον, καταπλησάντων τὴν οἰκουμένην.

67Çünkü bunlar psykhēnin en sağlam dayanağını, daima yaşayan Tanrı hakkında beslenmesi gereken doğru düşünceyi söküp atmışlardır. Safrasız gemiler gibi ömürleri boyunca oradan oraya savrulup sallanırlar; hiçbir zaman bir limana yanaşamaz, hakikate sağlamca demir atamazlar. Seyre gerçekten değer olana, keskin gözle bakılması gereken tek şeye karşı kördürler.

67

τὸ γὰρ κάλλιστον ἔρεισμα τῆς ψυχῆς ἐξέκοψαν, τὴν περὶ τοῦ ζῶντος ἀεὶ θεοῦ προσήκουσαν ὑπόληψιν, ὥσπερ τε ἀνερμάτιστα σκάφη σαλεύουσιν ὧδε κἀκεῖσε διαφερόμενοι τὸν αἰῶνα, μηδέποτ’ εἰς λιμένα κατᾶραι μηδ’ ἐνορμίσασθαι βεβαίως ἀληθείᾳ δυνάμενοι, τυφλώττοντες περὶ τὸ θέας ἄξιον, πρὸς ὃ μόνον ὀξυδορκεῖν ἀναγκαῖον ἦν.

68Bana kalırsa bunlar, bedenin gözlerini yitirmiş olanlardan daha acıklı bir hayat sürerler. Çünkü o kimseler ya ağır bir göz hastalığına yakalandıkları ya da düşmanlarının tuzağına düştükleri için istemeyerek zarar görmüşlerdir; bunlar ise kendi istekleriyle psykhēnin gözünü yalnız karartmakla kalmamış, onu büsbütün atıp kurtulmayı uygun görmüşlerdir.

68

καί μοι δοκοῦσι τῶν τὰς τοῦ σώματος ὄψεις πεπηρωμένων ἀθλιώτερον ζῆν· ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἀκουσίως ἐβλάβησαν ἢ νόσον ὀφθαλμῶν χαλεπὴν ὑποστάντες ἢ πρὸς ἐχθρῶν ἐπιβουλευθέντες, οἱ δ’ ἑκουσίῳ γνώμῃ τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα οὐκ ἠμαύρωσαν μόνον ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀποβαλεῖν ἠξίωσαν.

69Bu yüzden ötekilere bahtsız oldukları için acıma, bunlara ise kötü oldukları için ceza düşer; bu da adildir. Çünkü bunlar, daha pek çok şeyin yanında, en apaçık olanı bile akıl etmediler, şairin dediği gibi "saf bir çocuğun bile bildiği" şeyi: Usta, yaptığı eserden üstündür. Hem zaman bakımından üstündür, çünkü ondan önce vardır ve bir bakıma yarattığı şeyin babasıdır; hem de güç bakımından, çünkü etki eden, etkilenenden daha şereflidir.

69

ὅθεν τοῖς μὲν ἔλεος ὡς ἠτυχηκόσι, τοῖς δὲ κόλασις ὡς μοχθηροῖς ἕπεται δικαίως, οἳ μετὰ τῶν ἄλλων οὐδὲ τὸ προχειρότατον ἐνενόησαν, ὃ καὶ παῖς „ἔγνω νήπιος“, ὅτι τοῦ τεχνιτευθέντος ὁ τεχνίτης ἀμείνων, καὶ χρόνῳ — πρεσβύτερος γὰρ καὶ τρόπον τινὰ τοῦ δημιουργηθέντος πατήρ — καὶ δυνάμει· τὸ γὰρ δρῶν τοῦ πάσχοντος ἐπικυδέστερον.

70Madem yanılacaklardı, hiç değilse ressamları ve heykeltıraşları aşırı onurlarla tanrılaştırmaları gerekirdi. Oysa onları hiçbir karşılık vermeden karanlıkta bıraktılar, onların elinden çıkan heykelleri ve resimleriyse tanrı saydılar.

70

καὶ δέον, εἴπερ ἄρα ἐξημάρτανον, τοὺς ζωγράφους αὐτοὺς καὶ ἀνδριαντοποιοὺς ὑπερβολαῖς τιμῶν ἐκτεθειωκέναι, τοὺς μὲν εἴασαν ἀφανεῖς οὐδὲν πλέον παρασχόντες, τὰ δ’ ὑπ’ ἐκείνων δημιουργηθέντα πλάσματα καὶ ζωγραφήματα θεοὺς ἐνόμισαν.

71Ustalar çoğu zaman yoksulluk ve itibarsızlık içinde yaşlanmış, birbirini izleyen talihsizlikler arasında ölüp gitmişlerdir; yaptıkları eserler ise erguvanla, altınla ve zenginliğin sağladığı başka gösterişli süslerle yüceltilir. Üstelik onlara yalnız hür kişiler değil, soylu ve bedence en güzel kişiler de hizmet eder; çünkü rahiplerin hem soyunun lekesiz olup olmadığı, hem de bedenlerinin bütün uzuvlarıyla kusursuz olup olmadığı büyük bir titizlikle incelenir.

71

καὶ οἱ μὲν τεχνῖται πολλάκις ἄποροι καὶ ἄδοξοι κατεγήρασαν ἀτυχίαις ἐπαλλήλοις ἐναποθανόντες, τὰ δὲ τεχνιτευθέντα πορφύρᾳ καὶ χρυσῷ καὶ ταῖς ἄλλαις πολυτελείαις, ἃς πλοῦτος χορηγεῖ, σεμνοποιεῖται καὶ θεραπεύεται, οὐ πρὸς ἐλευθέρων μόνον ἀλλὰ καὶ εὐπατριδῶν καὶ τὸ σῶμα καλλίστων· ἱερέων γὰρ καὶ τὸ γένος ἐξετάζεται μετὰ πάσης ἀκριβείας, εἰ ἀνεπίληπτον, καὶ ἡ κοινωνία τῶν τοῦ σώματος μερῶν, εἰ σύμπασα ὁλόκληρος.

72Ama bu henüz asıl korkunç olan değildir, korkunç olsa da; asıl dayanılmaz olan şudur: Bu suretleri yapanlardan bazılarının kendi elleriyle yaptıkları şeylere dua edip kurban sunduklarını bilirim. Oysa onların kendi iki ellerine tapınmaları çok daha iyi olurdu; bencillik kınamasından kaçındıkları için bunu istemiyorlarsa, hiç değilse çekiçlere, örslere, kazıma kalemlerine, maşalara ve maddeye biçim veren öteki aletlere tapınsınlar.

72

καὶ οὔπω τοῦτο δεινόν, καίτοι δεινὸν ὄν, ἀλλ’ ἐκεῖνο παγχάλεπον· ἤδη γάρ τινας οἶδα τῶν πεποιηκότων τοῖς πρὸς ἑαυτῶν γεγονόσιν εὐχομένους τε καὶ θύοντας, οἷς πολὺ βέλτιον ἦν ἑκατέραν τῶν χειρῶν προσκυνεῖν, εἰ δὲ μὴ βούλοιντο δόξαν φιλαυτίας ἐκτρεπόμενοι, σφύρας γοῦν καὶ ἄκμονας καὶ γραφίδας καὶ καρκίνους καὶ τὰ ἄλλα ἐργαλεῖα, δι’ ὧν ἐμορφώθησαν αἱ ὗλαι.

73Böylesine aklını yitirmiş kimselere açık yüreklilikle şunu söylemek yerinde olur: Ey asil kişiler, duaların en iyisi ve saadetin gayesi Tanrı'ya benzemektir.

73

| καίτοι πρὸς τοὺς οὕτως ἀπονοηθέντας ἄξιον παρρησιασαμένους εἰπεῖν· εὐχῶν ἀρίστην εἶναι συμβέβηκεν, ὦ γενναῖοι, καὶ τέλος εὐδαιμονίας τὴν πρὸς θεὸν ἐξομοίωσιν.

74Öyleyse siz de putlarınıza benzemek için dua edin ki en yüce saadetin tadını çıkarasınız: Gözlerinizle görmeyin, kulaklarınızla işitmeyin, burnunuzla ne soluk alın ne koku; ağzınızla ne ses çıkarın ne tat alın; ellerinizle ne bir şey alın, ne verin, ne de bir iş görün; ayaklarınızla yürümeyin, başka hiçbir uzvunuzu kullanmayın. Tapınakta, zindandaymış gibi gözetim ve muhafaza altında kalın; gece gündüz kurbanlardan yükselen dumanı durmadan içinize çekin. Çünkü putlarınıza yakıştırdığınız tek iyilik budur.

74

εὔχεσθε οὖν καὶ ὑμεῖς ἐξομοιωθῆναι τοῖς ἀφιδρύμασιν, ἵνα τὴν ἀνωτάτω καρπώσησθε εὐδαιμονίαν, ὀφθαλμοῖς μὴ βλέποντες, ὠσὶ μὴ ἀκούοντες, μυκτῆρσι μήτε ἀναπνέοντες μήτε ὀσφραινόμενοι, στόματι μὴ φωνοῦντες μηδὲ γευόμενοι, χερσὶ μήτε λαμβάνοντες μήτε διδόντες μήτε δρῶντες, ποσὶ μὴ βαδίζοντες, μηδ’ ἄλλῳ τινὶ τῶν μερῶν ἐνεργοῦντες, ἀλλ’ ὥσπερ ἐν εἱρκτῇ τῷ ἱερῷ φρουρούμενοι καὶ φυλαττόμενοι, μεθ’ ἡμέραν τε καὶ νύκτωρ τὸν ἀπὸ τῶν θυομένων ἀεὶ καπνὸν σπῶντες· ἓν γὰρ μόνον τοῦτ’ ἀγαθὸν προσαναπλάττετε τοῖς ἀφιδρύμασιν.

75Ama sanırım bunu duyanlar, dua değil de beddua işitmiş gibi öfkelenecek ve hakarete karşılık vermek için onlar da suçlamaya girişeceklerdir. İnsanlar arasında yayılmış dinsizliğin en büyük kanıtı da budur: Tanrı saydıkları şeylere tabiatça benzemekten Tanrı'ya sığınırlar! Öyleyse canlı olan hiç kimse cansız bir şeye tapınmasın; çünkü tabiatın eserlerinin el yapımı şeylere hizmet etmeye yönelmesi son derece saçmadır. Mısırlılara ise bütün ülkelerin ortak suçunun yanında, kendilerine özgü bir suç daha haklı olarak yüklenir: Onlar ahşap tasvirlerin ve heykellerin yanı sıra akılsız hayvanları da, boğaları, koçları ve tekeleri, tanrılara yaraşır onurlara yükseltmiş ve her biri hakkında masalımsı bir hikâye uydurmuşlardır.

75

ἀλλ’ ἔγωγε νομίζω ταῦτα ἀκούοντας οὐχ ὡς ἐπ’ εὐχαῖς ἀλλ’ ὡς ἐπὶ κατάραις ἀγανακτήσειν καὶ τρέψεσθαι πρὸς λοιδορίας ἄμυναν ἀντικατηγοροῦντας· ὃ μέγιστον ἂν εἴη τεκμήριον τῆς ἐπιπολαζούσης ἀσεβείας ἀνθρώπων θεοὺς νομιζόντων, οἷς ὅμοιοί

76

ποτε τὰς φύσεις ἀπεύξαιντ’ ἂν γενέσθαι. μηδεὶς οὖν τῶν ἐχόντων ψυχὴν ἀψύχῳ τινὶ προσκυνείτω· πάνυ γὰρ τῶν ἀτόπων ἐστὶ τὰ φύσεως ἔργα πρὸς θεραπείαν τετράφθαι τῶν χειροκμήτων. Αἰγυπτίοις δ’ οὐ μόνον τὸ κοινὸν ἔγκλημα χώρας ἁπάσης, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἐξαίρετον ἐπάγεται δεόντως· πρὸς γὰρ ξοάνοις καὶ ἀγάλμασιν ἔτι καὶ ζῷα ἄλογα παραγηόχασιν εἰς θεῶν τιμάς, ταύρους καὶ κριοὺς καὶ τράγους, ἐφ’ ἑκάστῳ μυθικόν τι πλάσμα τετερατευμένοι.

77Bunun belki bir gerekçesi vardır, çünkü bu hayvanlar son derece uysaldır ve hayata çok faydalıdır. Çift süren öküz ekim zamanında karıkları açar; ürünün temizlenmesi gerektiğinde de harman dövmede çok güçlüdür. Koç örtülerin en güzelini, giysiyi sağlar; o olmasa çıplak bedenler aşırı sıcaktan ya da soğuktan, kimi zaman güneşin kavurucu ateşinden, kimi zaman havanın dondurucu soğuğundan kolayca mahvolurdu.

77

καὶ ταῦτα μὲν ἴσως ἔχει τινὰ λόγον, ἡμερώτατα γὰρ καὶ ὠφελιμώτατα τῷ βίῳ· ἀροτὴρ ὁ βοὺς αὔλακας ἀνατέμνει καιρῷ σπορᾶς, ἀλοῆσαι πάλιν, ὅταν δέῃ τὸν καρπὸν καθαίρεσθαι, δυνατώτατος· ὁ κριὸς τὸ κάλλιστον τῶν σκεπασμάτων, ἐσθῆτα, παρέχει· γυμνὰ γὰρ ἂν τὰ σώματα διεφθείρετο ῥᾳδίως, ἢ διὰ θάλπος ἢ διὰ κρύος ἄμετρον, τοτὲ μὲν τῷ ἀφ’ ἡλίου φλογμῷ, τοτὲ δὲ τῇ ἀπ’ ἀέρος περιψύξει.

78Ama şimdi bunu da aşıp yabani hayvanların en vahşi ve en evcilleşmezlerini, aslanları, timsahları ve sürüngenlerden zehirli engereği tapınaklarla, kutsal alanlarla, kurbanlarla, bayramlarla, alaylarla ve benzeri şeylerle onurlandırıyorlar. Tanrı'nın insanların kullanımına verdiği iki ortamı, karayı ve suyu, en vahşi yaratıkları bulmak için didik didik aradılar; karada aslandan daha yırtıcı, suda timsahtan daha vahşi bir şey bulamadılar ve işte bunlara saygı gösterip tapınıyorlar.

78

νυνὶ δὲ προσυπερβάλλοντες καὶ τῶν ἀνημέρων τὰ ἀγριώτατα καὶ ἀτιθασώτατα, λέοντας καὶ κροκοδείλους καὶ ἑρπετῶν τὴν ἰοβόλον ἀσπίδα, γεραίρουσιν ἱεροῖς καὶ τεμένεσι θυσίαις τε καὶ πανηγύρεσι καὶ πομπαῖς καὶ τοῖς παραπλησίοις· ἀφ’ ἑκατέρου γὰρ τῶν εἰς χρῆσιν δοθέντων ἀνθρώποις ὑπὸ θεοῦ, γῆς καὶ ὕδατος, διερευνησάμενοι τὰ ἀγριώτατα οὔτε ⟨τῶν⟩ χερσαίων λέοντος θηριωδέστερον ἀνεῦρον οὔτε κροκοδείλου τῶν ἐνύδρων ἀγριώτερον, ἃ σέβουσι καὶ τιμῶσι.

79Daha pek çok başka hayvanı da, köpekleri, kedileri, kurtları, kuşlardan ibisleri ve şahinleri, hatta balıkların kimi zaman bütün bedenlerini, kimi zaman da bazı parçalarını tanrılaştırmışlardır.

79

πολλὰ μέντοι καὶ ἄλλα ζῷα, κύνας, αἰλούρους, λύκους, καὶ πτηνὰ ἴβιδας καὶ ἱέρακας, καὶ πάλιν ἰχθύων ἢ ὅλα τὰ σώματα ἢ μέρη τούτων ἐκτεθειώκασιν·

80Bundan daha gülünç ne olabilir? Nitekim Mısır'a ilk kez gelen yabancılar, bu yerli saçmalık henüz akıllarına yerleşmeden, gülmekten kırılırlar. Doğru bir terbiyeden nasibini almış olanlarsa hiç saygıya değmeyen şeylere gösterilen bu saygı karşısında donup kalır ve buna uyanlara acırlar. Onları tapındıkları hayvanlardan daha bahtsız sayarlar, ki bu pek yerindedir: Psykhēleri o hayvanlara dönüşmüş, insan kılığında dolaşan yaban hayvanlarına benzemişlerdir.

80

ὧν τί ἂν γένοιτο καταγελαστότερον; καὶ δὴ τῶν ξένων οἱ πρῶτον εἰς Αἴγυπτον ἀφικόμενοι, πρὶν τὸν ἐγχώριον τῦφον εἰσοικίσασθαι ταῖς διανοίαις, ἐκθνῄσκουσι χλευάζοντες· ὅσοι δὲ παιδείας ὀρθῆς ἐγεύσαντο, τὴν ἐπ’ ἀσέμνοις πράγμασι σεμνοποιίαν καταπλαγέντες οἰκτίζονται τοὺς χρωμένους, ἀθλιωτέρους, ὅπερ εἰκός, ὑπολαμβάνοντες εἶναι τῶν τιμωμένων, μεταβεβληκότας εἰς ἐκεῖνα τὰς ψυχάς, ὡς ἀνθρωποειδῆ θηρία περινοστεῖν δοκεῖν.

81Bu yüzden Tanrı, kutsal kanun koyuşundan bu türden her tanrılaştırmayı kaldırdı ve insanları gerçekten var olan Tanrı'ya saygıya çağırdı. Bunu kendisi saygı görmeye muhtaç olduğu için yapmadı — kendine her bakımdan yeten, başka hiçbir şeye muhtaç değildi —; yolsuz yerlerde dolaşıp duran insan soyunu hiç şaşırtmayan bir yola götürmek istediği için yaptı. Böylece insan soyu tabiatın izinden giderek en iyi gayeyi bulacaktı: gerçekten var olanın epistēmēsini. Çünkü O ilk ve en mükemmel iyidir; evrene ve içindekilere tek tek iyilikler, bir kaynaktan akar gibi O'ndan akar.

81

ἀνελὼν οὖν ἐκ τῆς ἱερᾶς νομοθεσίας πᾶσαν τὴν τοιαύτην ἐκθέωσιν ἐπὶ τὴν τοῦ πρὸς ἀλήθειαν ὄντος θεοῦ τιμὴν ἐκάλεσεν, ἑαυτοῦ τιμῆς οὐ προσδεόμενος — οὐ γὰρ ἑτέρου χρεῖος ἦν ὁ αὐταρκέστατος ἑαυτῷ —, βουλόμενος δὲ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἀνοδίαις πλαζόμενον εἰς ἀπλανεστάτην ἄγειν ὁδόν, ἵν’ ἑπόμενον τῇ φύσει τὸ ἄριστον εὕρηται τέλος, ἐπιστήμην τοῦ ὄντως ὄντος, ὅς ἐστι τὸ πρῶτον ἀγαθὸν καὶ τελεώτατον, ἀφ’ οὗ τρόπον πηγῆς ἄρδεται τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν αὐτῷ τὰ ἐπὶ μέρους ἀγαθά.

82İkinci öğüt hakkında da söylenebilecek olanı söyledik; şimdi sırada geleni ayrıntılı biçimde inceleyelim. O da şudur: Tanrı'nın adını boş yere ağzına alma (Çıkış 20, 7). Bu sıralamanın sebebi, zihin gözü keskin olanlarca bilinir: Ad, adlandırdığı şeyden daima sonra gelir; bedeni izleyen gölgeye benzer.

82

Διειλεγμένοι καὶ περὶ τῆς δευτέρας παραινέσεως ὅσα οἷόν τε ἦν, τὴν ἑπομένην κατὰ τὸ ἑξῆς ἀκριβώσωμεν· ἔστι δὲ μὴ λαμβάνειν ὄνομα θεοῦ ἐπὶ ματαίῳ (Exod. 20, 7). τὰ μὲν οὖν τῆς τάξεως γνώριμα τοῖς τὴν διάνοιαν ὀξυδορκοῦσιν· ὄνομα γὰρ ἀεὶ δεύτερον ὑποκειμένου πράγματος, σκιᾷ παραπλήσιον, ἣ παρέπεται σώματι.

83Bu yüzden Tanrı, önce daima var olanın varlığı ve ona gösterilecek saygı hakkında konuştu, ardından akışın gerektirdiği sıraya uyarak hemen onun adı hakkında da yaraşır buyrukları verdi; çünkü insanların bu konuda düştüğü yanlışlar türlü türlü ve pek çeşitlidir.

83

προειπὼν οὖν περὶ τῆς ὑπάρξεως καὶ τιμῆς τοῦ ἀεὶ ὑπάρχοντος, ἑπομένως τῷ τῆς ἀκολουθίας εἱρμῷ τὰ πρέποντα καὶ περὶ τῆς κλήσεως εὐθὺς παρήγγειλε· πολύτροποι γὰρ καὶ πολυειδεῖς αἱ περὶ τοῦτο τὸ μέρος τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίαι.

84Akıl sahibi bir tabiata en güzel, hayata en faydalı ve en yaraşır olan, hiç yemin etmemektir. Böyle bir tabiat her konuda öyle doğru söylemeyi öğrenmiş olmalıdır ki sözleri yemin yerine geçsin. Derler ki ikinci en iyi yol, doğru yemin etmektir;

84

κάλλιστον δὴ καὶ βιωφελέστατον καὶ ἁρμόττον λογικῇ φύσει τὸ ἀνώμοτον, οὕτως ἀληθεύειν ἐφ’ ἑκάστου δεδιδαγμένῃ, ὡς τοὺς λόγους ὅρκους εἶναι νομίζεσθαι. δεύτερος δέ, φασί, πλοῦς τὸ εὐορκεῖν·

85çünkü yemin eden kişi, daha bu yüzden, güvenilmezlikle şüphelenilir. Öyleyse yemini erteleyerek bir şekilde savuşturmak mümkünse, kişi ağırdan alsın ve acele etmesin. Ama bir zorunluluk onu sıkıştırırsa, yeminin kapsadığı her şeyi üstünkörü değil, dikkatle gözden geçirmelidir.

85

ἤδη γὰρ ὅ γε ὀμνὺς εἰς ἀπιστίαν ὑπονοεῖται. μελλητὴς οὖν ἔστω καὶ βραδύς, εἴ πως ἐνδέχοιτο ταῖς ὑπερθέσεσιν ἀπώσασθαι τὸν ὅρκον· εἰ δέ τις ἀνάγκη βιάζοιτο, περισκεπτέον οὐ παρέργως ἕκαστα τῶν ἐμφερομένων·

86Çünkü mesele, alışkanlık yüzünden hafife alınsa da, küçük değildir. Yemin, tartışmalı konularda Tanrı'nın tanıklığıdır; bir yalana Tanrı'yı tanık çağırmak ise dinsizliğin en büyüğüdür. Haydi, istersen, yalan yere yemin etmek üzere olan kişinin zihnine aklınla bir göz at: Onu sükûnet içinde değil, gürültü ve karmaşayla dolu, suçlanan, her türlü hakarete ve sövgüye katlanan bir hâlde göreceksin.

86

τὸ γὰρ πρᾶγμα οὐ μικρόν, εἰ καὶ τῷ ἔθει καταφρονεῖται. μαρτυρία γάρ ἐστι θεοῦ περὶ πραγμάτων ἀμφισβητουμένων ὅρκος· μάρτυρα δὲ καλεῖν ἐπὶ ψεύδει θεὸν ἀνοσιώτατον. ἴθι γάρ, εἰ βούλει, τῷ λόγῳ διάκυψον εἰς τὴν τοῦ μέλλοντος ὀμνύναι διάνοιαν ἐπὶ ψεύδει· θεάσῃ γὰρ αὐτὴν οὐκ ἠρεμοῦσαν, ἀλλὰ θορύβου καὶ ταραχῆς μεστήν, κατηγορουμένην καὶ πάσας ὕβρεις καὶ βλασφημίας ὑπομένουσαν.

87Çünkü her psykhēyle birlikte doğmuş ve onunla birlikte yaşayan vicdan, kusurlu hiçbir şeyi kabul etmeye alışık değildir; tabiatı daima kötülükten nefret eder ve aretēyi sever. Suçlayıcı da yargıç da odur. Harekete geçince suçlayıcı olarak itham eder, suçlar, utandırır; yargıç olarak da öğretir, uyarır, yolunu değiştirmesini öğütler. İkna etmeyi başarırsa sevinçle barışır; başaramazsa amansız bir savaş açar, ne gece ne gündüz geri durur, o sefil ve lanetli hayatı koparıp atıncaya kadar dürter ve iyileşmez yaralar açar.

87

ὁ γὰρ ἑκάστῃ ψυχῇ συμπεφυκὼς καὶ συνοικῶν ἔλεγχος, οὐδὲν εἰωθὼς παραδέχεσθαι τῶν ὑπαιτίων, μισοπονήρῳ καὶ φιλαρέτῳ χρώμενος ἀεὶ τῇ φύσει, κατήγορος ὁμοῦ καὶ δικαστὴς ὁ αὐτὸς ὤν, διακινηθεὶς ὡς μὲν κατήγορος αἰτιᾶται, κατηγορεῖ, δυσωπεῖ, πάλιν δ’ ὡς δικαστὴς διδάσκει, νουθετεῖ, παραινεῖ μεταβάλλεσθαι· κἂν μὲν ἰσχύσῃ πεῖσαι, γεγηθὼς καταλλάττεται, μὴ δυνηθεὶς δὲ ἀσπονδεὶ πολεμεῖ μήτε μεθ’ ἡμέραν μήτε νύκτωρ ἀφιστάμενος, ἀλλὰ κεντῶν καὶ τιτρώσκων ἀνίατα, μέχρις ἂν τὴν ἀθλίαν καὶ ἐπάρατον ζωὴν ἀπορρήξῃ.

88Yalan yere yemin edene şöyle derdim: Ne diyorsun? Tanıdıklarından birine gidip "Bana bak, ne gördüğün ne duyduğun şeyler hakkında, sanki görmüş, duymuş, hepsini baştan sona izlemişsin gibi gel benim için tanıklık et" demeye cesaret edebilecek misin? Ben hiç sanmam;

88

τί λέγεις, εἴποιμ’ ἂν πρὸς τὸν ἐπίορκον, τολμήσεις τινὶ τῶν σεαυτοῦ γνωρίμων φάναι προσελθών· ὦ οὗτος, ἃ μήτ’ εἶδες μήτ’ ἤκουσας, ὡς ἰδών, ὡς ἀκούσας, ὡς παρηκολουθηκὼς ἅπασιν, ἀφικόμενός μοι μαρτύρησον; ἐγὼ μέν γε οὐκ οἶμαι·

89çünkü bu, iflah olmaz bir deliliğin işidir. Ayıkken, aklın başındayken, hangi yüzle dostunun gözüne bakıp "Dostluğumuz hatırına benimle birlikte haksızlık et, kanunu çiğne, dine saygısızlık et" diyeceksin? Belli ki bunu duyarsa, dostluk sanılan o şeye çoktan veda eder, böyle bir adamla en başta dostluk kurduğu için kendini kınar ve azgın, kudurmuş bir yaban hayvanından kaçar gibi senden kaçar.

89

μανίας γὰρ ἀθεραπεύτου τὸ ἔργον. ἐπεὶ τίσιν ὀφθαλμοῖς νήφων καὶ ἐν σεαυτῷ δοκῶν εἶναι προσιδὼν τὸν φίλον ἐρεῖς· διὰ τὴν ἑταιρίαν ἀδικοπράγει, παρανόμει, συνασέβει μοι; δῆλον γὰρ ὡς, εἰ ταῦτ’ ἀκούσαι, πολλὰ χαίρειν φράσας ἑταιρίᾳ τῇ νομιζομένῃ καὶ κακίσας αὑτόν, ὅτι τὴν ἀρχὴν ἀνδρὶ τοιούτῳ φιλίας ἐκοινώνησεν, ἀποπηδήσεται καθάπερ ἀπὸ θηρὸς ἀγριαίνοντος καὶ λελυττηκότος.

90Öyleyse bir dostu bile sürüklemeye cesaret edemeyeceğin işlere, evrenin babası ve yöneticisi olan Tanrı'yı tanık çağırırken yüzün kızarmıyor mu? Bunu, O'nun her şeyi gördüğünü ve her şeyi işittiğini bilerek mi yapıyorsun, yoksa bilmeden mi?

90

εἶτα, πρὸς ἃ μηδὲ φίλον ἄγειν τολμήσεις, ἐπὶ ταῦτα θεὸν μάρτυρα καλῶν οὐκ ἐρυθριᾷς, τὸν πατέρα καὶ ἡγεμόνα τοῦ κόσμου; πότερον ἐπιστάμενος, ὅτι πάνθ’ ὁρᾷ καὶ πάντων ἀκούει, ἢ τοῦτ’ ἀγνοῶν;

91Eğer bilmiyorsan, tanrıtanımazın birisin; tanrıtanımazlık ise bütün haksızlıkların kaynağıdır. Üstelik tanrıtanımazlığın yanında yemine de hile karıştırıyorsun: İnsan işlerine aldırmayan birinin adına, sanki onlarla ilgileniyormuş gibi yemin ediyorsun. Yok, O'nun her şeyi gözettiğini açıkça biliyorsan, dinsizliğin son kertesine varmışsın demektir. Çünkü ağzınla, dilinle değilse bile vicdanınla Tanrı'ya şunu söylüyorsun: "Benim için yalana tanıklık et, kötülüğüme ortak ol, hileme yardım et. İnsanlar arasında itibar kazanmak için tek umudum, senin hakikati örtmen. Başkası uğruna kötü ol; daha iyi olan, daha kötü olan için; her şeyin en iyisi olan Tanrı, bir insan için, hem de kötü bir insan için!" Bazıları da hiçbir kazanç beklemeden, kötü bir alışkanlıkla, ortada hiçbir tartışma yokken rastgele şeyler üzerine bıkıp usanmadan ve düşünmeden yemin ederler; konuşmalarındaki boşlukları yeminle doldururlar. Sanki sözü kısa kesmek, hatta büsbütün susmak daha iyi değilmiş gibi! Çünkü çok yeminden yalan yemin ve dinsizlik doğar.

91

εἰ μὲν οὖν ἀγνοῶν, ἄθεός τις εἶ, πηγὴ δὲ πάντων ἀδικημάτων ἀθεότης· πρὸς δὲ τῷ ἀθέῳ καὶ καταστρατηγεῖς τὸν ὅρκον, ὀμνὺς κατὰ τοῦ μὴ προσέχοντος ὡς ἐπιμελουμένου τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων· εἰ δ’ ὅτι προνοεῖ σαφῶς οἶδας, ὑπερβολὴν ἀσεβείας οὐκ ἀπολέλοιπας λέγων, εἰ καὶ μὴ στόματι καὶ γλώττῃ, τῷ γοῦν συνειδότι πρὸς θεόν· τὰ ψευδῆ μοι μαρτύρει, συγκακούργει, συρρᾳδιούργει· μία μοι τοῦ παρ’ ἀνθρώποις εὐδοκιμεῖν ἐλπὶς τὸ παρακαλύψασθαί σε τὴν ἀλήθειαν· ὑπὲρ ἑτέρου πονηρὸς γενοῦ, ὑπὲρ τοῦ χείρονος ὁ κρείττων, ὑπὲρ ἀνθρώπου καὶ ταῦτα

92

μοχθηροῦ θεὸς ὁ πάντων ἄριστος. εἰσὶ δ’ οἳ μηδὲ κερδαίνειν τι μέλλοντες ἔθει πονηρῷ κατακόρως καὶ ἀνεξετάστως ὀμνύουσιν ἐπὶ τοῖς τυχοῦσιν, οὐδενὸς ἀμφισβητουμένου τὸ παράπαν, τὰ μὲν αὐτῶν ἐν τῷ λόγῳ προσαναπληροῦντες ὅρκοις, ὡς οὐκ ἄμεινον ὂν ἀποκοπὴν ῥημάτων μᾶλλον δὲ καὶ ἀφωνίαν ὑποστῆναι παντελῆ· φύεται γὰρ ἐκ πολυορκίας ψευδορκία καὶ ἀσέβεια.

93Bu yüzden yemin edecek kişi her şeyi dikkatle, hatta fazlasıyla titizlikle incelemiş olmalıdır. Önce meseleyi: Yeterince önemli mi, gerçekten olmuş mu, olup biteni sağlamca kavramış mı? Sonra kendini: Psykhēsi kanunsuzluktan, bedeni kirden, dili sövgüden arınmış mı? Çünkü en kutsal adı andığı ağızdan çirkin bir söz çıkarmak dine aykırıdır.

93

διὸ χρὴ τὸν μέλλοντα ὀμνύναι πάντ’ ἐπιμελῶς ἐξητακέναι καὶ σφόδρα περιττῶς, τὸ πρᾶγμα, εἰ εὐμέγεθες καὶ εἰ γέγονεν ὄντως καὶ εἰ πραχθὲν κατείληφε παγίως, ἑαυτόν, εἰ καθαρεύει ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ γλῶτταν, τὴν μὲν παρανομίας, τὸ δὲ μιασμάτων, τὴν δὲ βλασφημιῶν· οὐ γὰρ ὅσιον, δι’ οὗ στόματος τὸ ἱερώτατον ὄνομα προφέρεταί τις, διὰ τούτου φθέγγεσθαί τι τῶν αἰσχρῶν.

94Uygun yeri ve zamanı da gözetsin. Çünkü bilirim, iyi bilirim: Bazıları ne babanın ne annenin, hatta iyi yaşamış yabancı bir yaşlının bile anılmaya layık olmadığı murdar ve pis yerlerde yemin üstüne yemin eder, yeminlerden koca koca söylevler dizerler; Tanrı'nın türlü adlarını, anılmaması gereken yerde, dinsizlik uğruna kötüye kullanırlar.

94

ἐρευνάτω δὲ καὶ τόπον καὶ καιρὸν ἐπιτήδειον· οἶδα γὰρ οἶδά τινας ἐν βεβήλοις καὶ ἀκαθάρτοις χωρίοις, ἐν οἷς οὔτε πατρὸς οὔτε μητρὸς ἀλλ’ οὐδὲ τῶν ὀθνείων πρεσβύτου τινὸς εὖ βεβιωκότος ἄξιον μεμνῆσθαι, διομνυμένους καὶ ὅλας ῥήσεις ὅρκων συνείροντας, τῷ τοῦ θεοῦ πολυωνύμῳ καταχρησαμένους ὀνόματι ἔνθα μὴ δεῖ πρὸς ἀσέβειαν.

95Bu söylenenleri umursamayan kişi bilsin ki önce kendisi murdar ve kirlidir; sonra da en büyük cezalar onu daima pusuda bekler. Çünkü insan işlerini gözeten Adalet, böylesine büyük haksızlıklar karşısında asla geri adım atmaz, yatıştırılamaz. Hemen cezalandırmayı uygun görmediğinde, cezaları yüksek faizle borç veriyor gibidir; vakti gelince de bunları toplumun yararını gözeterek tahsil eder.

95

ὁ δὲ τῶν λεχθέντων ὀλιγώρως ἔχων ἴστω τὸ μὲν πρῶτον μιαρὸς καὶ ἀκάθαρτος ὤν, εἶθ’ ὡς αἰεὶ αἱ μέγισται τῶν τιμωριῶν ἐφεδρεύουσιν αὐτῷ, τῆς ἐφόρου τῶν ἀνθρωπείων δίκης ἀτρέπτως καὶ ἀπαρηγορήτως ἐπὶ τοῖς οὕτω μεγάλοις ἀδικήμασιν ἐχούσης, ἥτις, ὅταν μὴ παραχρῆμα κολάζειν ἀξιοῖ, ἐπὶ πολλῷ δανείζειν ἔοικε τὰς τιμωρίας, ἅς, ὅταν ᾖ καιρός, ἀναπράττει μετὰ τοῦ κοινῇ συμφέροντος.

96Dördüncü buyruk, kutsal yedinci günle ilgilidir: Bu gün temiz ve dine uygun biçimde geçirilmelidir. Bazı şehirler bu günü ayda bir kez, ayın gerçek doğduğu günden saymaya başlayarak bayram olarak kutlar; Yahudi milleti ise hiç ara vermeden, hep altı günde bir kutlar.

96

Τέταρτόν ἐστι παράγγελμα τὸ περὶ τῆς ἱερᾶς ἑβδόμης, ἵν’ εὐαγῶς καὶ ὁσίως ἄγηται. ταύτην ἔνιαι μὲν τῶν πόλεων ἑορτάζουσιν ἅπαξ τοῦ μηνὸς ἀπὸ τῆς κατὰ θεὸν νουμηνίας διαριθμούμεναι, τὸ δὲ Ἰουδαίων ἔθνος συνεχῶς ⟨ἡμέρας⟩ ἓξ διαλείποντες αἰεί.

97Bunun, dünyanın yaratılışı anlatılırken yazıya geçirilmiş ve zorunlu bir sebep içeren bir açıklaması vardır. Musa, dünyanın altı günde yaratıldığını, yedinci gün ise Tanrı'nın işlerine son verip güzelce yaratılmış olanları seyretmeye başladığını söyler.

97

λόγος δ’ ἐστὶν ἀναγραφεὶς ἐν τοῖς κατὰ τὴν κοσμοποιίαν, περιέχων αἰτίαν ἀναγκαίαν· ἐν γὰρ ἓξ ἡμέραις φησὶ κτισθῆναι τὸν κόσμον, τῇ δ’ ἑβδόμῃ παυσάμενον τῶν ἔργων τὸν θεὸν ἄρξασθαι τὰ γεγονότα καλῶς θεωρεῖν.

98Bu yüzden bu toplum düzeninde yaşayacak olanlara da, başka hususlarda olduğu gibi bunda da Tanrı'nın izinden gitmelerini buyurdu. Altı gün işlerine yönelsinler; yedinci gün ara verip felsefeyle uğraşsınlar, vakitlerini tabiatın seyrine ayırsınlar ve önceki günlerde temiz olmayan bir şey yapılmış mı diye baksınlar. Psykhēnin meclis salonunda, söyledikleri ve yaptıkları için kendilerinden hesap sorsunlar; kanunlar da onlarla birlikte oturup incelesin ki hem gözden kaçmış olanlar düzeltilsin hem de bir daha hata yapılmasının önüne geçilsin.

98

ἐκέλευσεν οὖν καὶ τοὺς μέλλοντας ἐν ταύτῃ ζῆν τῇ πολιτείᾳ καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις καὶ κατὰ τοῦθ’ ἕπεσθαι θεῷ, πρὸς μὲν ἔργα τρεπομένους ἐφ’ ἡμέρας ἕξ, ἀνέχοντας δὲ τῇ ἑβδόμῃ καὶ φιλοσοφοῦντας καὶ θεωρίαις μὲν τῶν τῆς φύσεως σχολάζοντας, ἐπισκοποῦντας δὲ καὶ εἴ τι μὴ καθαρῶς ἐν ταῖς προτέραις ἐπράχθη, λόγον καὶ εὐθύνας ὧν εἶπον ἢ ἔδρασαν παρ’ ἑαυτῶν λαμβάνοντας ἐν τῷ τῆς ψυχῆς βουλευτηρίῳ, συνεδρευόντων καὶ συνεξεταζόντων τῶν νόμων εἴς τε τὴν τῶν παροραθέντων κατόρθωσιν καὶ πρὸς τὴν τοῦ μηδὲν αὖθις ἐξαμαρτάνειν προφυλακήν.

99Ama Tanrı altı günü bir kez, dünyayı tamamlamak için kullandı; uzun zamana ihtiyacı yoktu. İnsanların her biri ise ölümlü bir tabiata sahip olduğu ve hayatın zorunlu ihtiyaçları için sayısız şeye muhtaç olduğu için, hayatının sonuna kadar gerekli olanı sağlamaktan üşenmemeli, kutsal yedinci günlerde de dinlenmelidir.

99

ἀλλ’ ὁ μὲν θεὸς ἅπαξ κατεχρήσατο ταῖς ἓξ ἡμέραις πρὸς τὴν τοῦ κόσμου τελείωσιν μήκους χρόνων οὐ προσδεόμενος· ἀνθρώπων δ’ ἕκαστος ἅτε θνητῆς φύσεως μετέχων καὶ μυρίων ἐνδεὴς ὢν πρὸς τὰς ἀναγκαίας τοῦ βίου χρείας ὀφείλει μὴ κατοκνεῖν ἐκπορίζειν τὰ ἐπιτήδεια μέχρι τελευτῆς τοῦ βίου διαναπαυόμενος τὰς ἱερὰς ἑβδομάδας.

100Bu, her türlü aretēye, özellikle de dindarlığa yöneltmeye pek elverişli, pek güzel bir öğüt değil midir? Der ki: "Daima Tanrı'nın izinden git. İşlerine ayıracağın süreye, O'nun dünyayı yarattığı o tek ve kendine yeten altı günlük dönem örnek olsun. Felsefeyle uğraşmanın gerekliliğine de yedinci gün örnek olsun, çünkü o gün Tanrı'nın yaptıklarına baktığı söylenir; sen de tabiata ait olanları ve kendi hâlinden saadete katkıda bulunan her şeyi seyredesin diye."

100

ἆρ’ οὐ παγκάλη παραίνεσις καὶ πρὸς πᾶσαν ἀρετὴν ἱκανωτάτη προτρέψασθαι καὶ διαφερόντως εἰς εὐσέβειαν; „ἕπου" φησίν „αἰεὶ θεῷ· παράδειγμα προθεσμίας ἔστω σοι πράξεων ἓν ἑξαήμερον αὐταρκέστατον, ἐν ᾧ τὸν κόσμον ἐδημιούργει· παράδειγμα καὶ τοῦ δεῖν φιλοσοφεῖν ἡ ἑβδόμη, καθ’ ἣν ἐπιδεῖν λέγεται ἃ εἰργάσατο, ὅπως καὶ αὐτὸς ἐπιθεωρῇς τὰ φύσεως καὶ τὰ ἴδια ὅσα συντείνει πρὸς εὐδαιμονίαν".

101Öyleyse en iyi iki hayatın, eylem hayatının ve seyir hayatının böyle bir ilk örneğini geçip gitmeyelim. Daima ona bakarak zihinlerimize onun canlı suretlerini ve izlerini kazıyalım; söylenmesi ve yapılması gerekeni söyleyip yaparak ölümlü tabiatı elden geldiğince ölümsüz olana benzetelim. Yaratmak için zamana bile ihtiyacı olmayan Tanrı'nın dünyayı nasıl altı günde yarattığının söylendiği, başka yerlerde alegorik yorumlarla açıklanmıştır. Yedi sayısının varlıklar arasında kazandığı ayrıcalığı ise matematik bilimleriyle uğraşanlar, onun izini büyük bir özen ve titizlikle sürerek ortaya koymuşlardır. Çünkü yedi, sayılar arasında bakiredir, anası olmayan tabiattır, bire ve ilkeye en yakın olandır; nasıl ki sabit yıldızlar küresinin ideası birse, gezegenlerin ideası da odur. Çünkü cisimsiz gök, yani görünen göğün ilk örneği, birden ve yediden oluşur.

101

τοιοῦτον οὖν ἀρχέτυπον τῶν ἀρίστων βίων, πρακτικοῦ τε καὶ θεωρητικοῦ, μὴ παρέλθωμεν, ἀλλ’ αἰεὶ πρὸς αὐτὸ βλέποντες ἐναργεῖς εἰκόνας καὶ τύπους ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις ἐγχαράττωμεν ἐξομοιοῦντες θνητὴν φύσιν ὡς ἔνεστιν ἀθανάτῳ κατὰ τὸ λέγειν καὶ πράττειν ἃ χρή. πῶς δὲ | λέγεται ἐν ἓξ ἡμέραις γεγενῆσθαι τὸν κόσμον ὑπὸ θεοῦ τοῦ μηδὲ χρόνων εἰς τὸ ποιεῖν δεομένου, μεμήνυται διὰ τῶν ἀλληγορηθέντων

102

ἐν ἑτέροις. τὴν μέντοι προνομίαν, ἧς ἐν τοῖς οὖσιν ἑβδομὰς ἠξίωται, δηλοῦσιν οἱ περὶ τὰ μαθήματα διατρίψαντες, ἐπιμελῶς πάνυ καὶ πεφροντισμένως αὐτὴν ἐξιχνεύσαντες. ἥδε γάρ ἐστιν ἡ ἐν ἀριθμοῖς παρθένος, ἡ ἀμήτωρ φύσις, ἡ μονάδος οἰκειοτάτη καὶ ἀρχῆς, ἡ ἰδέα τῶν πλανήτων, ἐπεὶ καὶ τῆς ἀπλανοῦς σφαίρας μονάς· ἐκ γὰρ μονάδος καὶ ἑβδομάδος οὐρανὸς ὁ ἀσώματος, τὸ παράδειγμα τοῦ ὁρατοῦ.

103Gök, bölünmez ve bölünebilir tabiatın birleşmesinden kurulmuştur. Bölünmez olana birinci, en yüksek ve sabit dönüş düşmüştür; onu bir gözetir. Bölünebilir olana ise güç ve sıra bakımından ikinci olan dönüş düşmüştür; onu da yedi yönetir. Yedi bu dönüşü altı yerden bölerek gezegen denen yedi yıldızı meydana getirmiştir.

103

πέπηγε δ’ ὁ οὐρανὸς ἔκ τε τῆς ἀμερίστου φύσεως καὶ τῆς μεριστῆς· ἡ μὲν οὖν ἀμέριστος τὴν πρώτην καὶ ἀνωτάτω καὶ ἀπλανῆ περιφορὰν εἴληχεν, ἣν μονὰς ἐπισκοπεῖ, ἡ δὲ μεριστὴ τὴν καὶ δυνάμει καὶ τάξει δευτέραν, ἧς ἐπιτροπεύει ἑβδομάς, ἥτις ἑξαχῇ διανεμηθεῖσα τοὺς ἐπικαλουμένους ἑπτὰ πλάνητας εἰργάσατο·

104Bunlara gezegen, yani başıboş gezen denmesi, gökteki, ilahi, kutlu ve mesut tabiattan pay almış varlıklardan birinin yolunu şaşırmasından değildir; çünkü hepsine en uygun olan, hiç şaşmamaktır. Nitekim hiçbir dönüşüme ve değişime uğramadan, hep aynı ve benzer hâlde kalarak sonsuzluk boyunca yollarını sürdürürler. Bu ad onlara, en dıştaki bölünmez küreye ters yönde döndükleri için, gelişigüzel düşünen insanlar tarafından yersiz olarak verilmiştir. Bu insanlar kendi başıboşluklarını, ilahi ordunun düzenini asla bozmayan gök varlıklarına yakıştırmışlardır.

104

οὐκ ἐπειδὴ πεπλάνηταί τι τῶν κατὰ τὸν οὐρανὸν θείας καὶ μακαρίας καὶ εὐδαίμονος φύσεως μετεσχηκότων, οἷς πᾶσι τὸ ἀπλανὲς οἰκειότατον — τὴν γοῦν ἐν ὁμοίῳ ταυτότητα σῴζοντα δολιχεύει τὸν αἰῶνα μηδεμίαν ἐνδεχόμενα τροπὴν καὶ μεταβολήν —, ἀλλ’ ὅτι περιπολοῦνται ὑπεναντίως τῇ ἀμερίστῳ καὶ ἐξωτάτω σφαίρᾳ, πλάνητες ὠνομάσθησαν οὐ κυρίως ὑπ’ ἀνθρώπων εἰκαιοτέρων, οἳ τὴν ἰδίαν πλάνην τοῖς οὐρανίοις ἐπεφήμισαν, ἃ τὴν τοῦ θείου στρατοπέδου τάξιν οὐδέποτε λείπει.

105İşte yedi bu sebeplerle, hatta daha başkalarıyla onurlandırılmıştır. Ama hiçbir şey ona, evrenin yaratıcısı ve babasının en çok onun aracılığıyla görünmesi kadar ayrıcalık kazandırmamıştır. Çünkü nous, Tanrı'yı iş görürken, dünyayı yaratırken ve evreni yönetirken onda bir aynada görür gibi tasavvur eder.

105

διὰ μὲν δὴ ταῦτα καὶ ἔτι πλείω τετίμηται ἡ ἑβδομάς· ἐπ’ οὐδενὶ δ’ οὕτω προνομίας ἔτυχεν ἢ τῷ μάλιστα τὸν ποιητὴν καὶ πατέρα τῶν ὅλων ἐμφαίνεσθαι δι’ αὐτῆς· ὡς γὰρ διὰ κατόπτρου φαντασιοῦται ὁ νοῦς θεὸν δρῶντα καὶ κοσμοποιοῦντα καὶ τῶν ὅλων ἐπιτροπεύοντα.

106Yedinci günle ilgili olanlardan sonra Tanrı beşinci buyruğu, anne babaya saygıyla ilgili olanı verir ve onu iki beşlinin sınırına yerleştirir. Çünkü bu buyruk, en kutsal buyrukların yer aldığı ilk beşlinin sonuncusudur; ama insanlara karşı adil davranışla ilgili buyrukları içeren ikinci beşliye de bitişir.

106

Μετὰ δὲ τὰ περὶ τῆς ἑβδόμης παραγγέλλει πέμπτον παράγγελμα τὸ περὶ γονέων τιμῆς τάξιν αὐτῷ δοὺς τὴν μεθόριον τῶν δυοῖν πεντάδων· τελευταῖον γὰρ ὂν τῆς προτέρας, ἐν ᾗ τὰ ἱερώτατα προστάττεται, συνάπτει καὶ τῇ δευτέρᾳ περιεχούσῃ τὰ πρὸς ἀνθρώπους δίκαια.

107Bunun sebebi bence şudur: Anne babanın tabiatı, ölümsüz varlık ile ölümlü varlık arasındaki sınırda yer alıyor gibidir. Bedenin geçiciliği bakımından insanlarla ve öteki canlılarla akraba olduğu için ölümlüdür; doğurmaları bakımından ise evreni doğuran Tanrı'ya benzedikleri için ölümsüzdür.

107

αἴτιον δ’ ὡς οἶμαι τόδε· τῶν γονέων ἡ φύσις ἀθανάτου καὶ θνητῆς οὐσίας ἔοικεν εἶναι μεθόριος, θνητῆς μὲν διὰ τὴν πρὸς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἄλλα ζῷα συγγένειαν κατὰ τὸ τοῦ σώματος ἐπίκηρον, ἀθανάτου δὲ διὰ τὴν τοῦ γεννᾶν πρὸς θεὸν τὸν γεννητὴν τῶν ὅλων ἐξομοίωσιν.

108Kimi insanlar kendilerini bu iki kısımdan birine adayıp ötekini ihmal etmiş görünürler. Dindarlık özlemini katışıksız bir şarap gibi kana kana içmiş, öteki uğraşlara çoktan veda etmiş ve bütün hayatlarını Tanrı'ya hizmete vermişlerdir.

108

ἤδη μὲν οὖν τινες τῇ ἑτέρᾳ μερίδι προσκληρώσαντες ἑαυτοὺς ἔδοξαν τῆς ἑτέρας ὀλιγωρεῖν· ἄκρατον γὰρ ἐμφορησάμενοι τὸν εὐσεβείας πόθον, πολλὰ χαίρειν φράσαντες ταῖς ἄλλαις πραγματείαις ὅλον ἀνέθεσαν τὸν οἰκεῖον βίον θεραπείᾳ θεοῦ.

109Ötekiler ise insanlara karşı adil davranmaktan başka bir iyi olmadığını düşünüp yalnız insanlarla birlikte yaşamayı benimsemişlerdir. Ortaklık özlemiyle iyi şeylerden herkesin eşit ölçüde yararlanmasını sağlar, sıkıntıları da elden geldiğince hafifletmeye çalışırlar.

109

οἱ δ’ οὐδὲν ἔξω τῶν πρὸς ἀνθρώπους δικαιωμάτων ἀγαθὸν ὑποτοπήσαντες εἶναι μόνην τὴν πρὸς ἀνθρώπους ὁμιλίαν ἠσπάσαντο, τῶν τε ἀγαθῶν τὴν χρῆσιν ἐξ ἴσου πᾶσι παρέχοντες διὰ κοινωνίας ἵμερον καὶ τὰ δεινὰ κατὰ δύναμιν ἐπικουφίζειν ἀξιοῦντες.

110Bunlara insan dostu, öncekilere Tanrı dostu demek yerinde olur; ama ikisinin de aretēsi yarımdır. Tam olanlar, her iki alanda da itibar kazananlardır. İnsanlarla ilişkilerinde sınanmayan, ortak iyiliklere sevinip zıtlarına üzülmeyen, dindarlığa ve takvaya da sarılmayanlar ise yaban hayvanlarının tabiatına dönüşmüş sayılırlar. Bunlar arasında vahşilikte birinciliği anne babasını hiçe sayanlar alacaktır, çünkü onlar iki kısmın, hem Tanrı'ya hem insanlara karşı olanın düşmanıdır. Öyleyse tabiatta var olan yalnız iki mahkemenin ikisinde de mahkûm olduklarını bilsinler: İlahi mahkemede dinsizlikten, çünkü kendilerini yokluktan varlığa getiren ve bu bakımdan Tanrı'yı taklit eden anne babalarını gözetmezler; insanlar mahkemesinde de insan düşmanlığından.

110

τούτους μὲν οὖν φιλανθρώπους, τοὺς δὲ προτέρους φιλοθέους ἐνδίκως ἂν εἴποι τις, ἡμιτελεῖς τὴν ἀρετήν· ὁλόκληροι γὰρ οἱ παρ’ ἀμφοτέροις εὐδοκιμοῦντες. ὅσοι δὲ μήτ’ ἐν τοῖς πρὸς ἀνθρώπους ἐξετάζονται, συνηδόμενοι μὲν ἐπὶ τοῖς κοινοῖς ἀγαθοῖς, συναλγοῦντες δ’ ἐπὶ τοῖς ἐναντίοις, μήτ’ εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος περιέχονται, μεταβεβληκέναι δόξαιεν ἂν εἰς θηρίων φύσιν· ὧν τῆς ἀγριότητος οἴσονται τὰ πρωτεῖα οἱ γονέων ἀλογοῦντες, ἑκατέρας μερίδος ὄντες ἐχθροὶ καὶ τῆς

111

πρὸς θεὸν καὶ τῆς πρὸς ἀνθρώπους. ἐν δυσὶν οὖν δικαστηρίοις, ἃ δὴ μόνα ἐστὶν ἐν τῇ φύσει, μὴ ἀγνοείτωσαν ἑαλωκότες, ἀσεβείας μὲν ἐν τῷ θείῳ, διότι τοὺς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγαγόντας καὶ κατὰ τοῦτο μιμησαμένους θεὸν οὐ περιέπουσι, μισανθρωπίας δ’ ἐν τῷ κατ’ ἀνθρώπους.

112Çünkü en yakın akrabalarını, kendilerine en büyük bağışları vermiş olanları ihmal edenler başka kime iyilik ederler? Üstelik bu bağışların bazıları, büyüklüğünden ötürü karşılığı bile ödenemeyecek türdendir. Doğan kişi, kendisini tohumlayanları nasıl karşılığında doğurabilir? Tabiat anne babalara, çocukların karşılığını ödeyemeyeceği seçkin bir pay bağışlamıştır. Bu yüzden çocuklar her şeyin karşılığını veremiyorlar diye en hafif şeyleri bile vermek istemezlerse, buna öfkelenmek pek yerindedir.

112

τίνα γὰρ ἕτερον εὖ ποιήσουσιν οἱ τῶν συγγενεστάτων καὶ τὰς μεγίστας παρασχομένων δωρεὰς ὀλιγωροῦντες, ὧν ἔνιαι δι’ ὑπερβολὴν οὐδ’ ἀμοιβὰς ἐνδέχονται; πῶς γὰρ ἂν ὁ γεννηθεὶς ἀντιγεννῆσαι δύναιτο τοὺς σπείραντας, κλῆρον ἐξαίρετον τῆς φύσεως χαρισαμένης πρὸς παῖδας γονεῦσιν εἰς ἀντίδοσιν ἐλθεῖν οὐ δυνάμενον; ὅθεν καὶ σφόδρα προσῆκεν ἀγανακτεῖν, εἰ μὴ πάντα ἔχοντες ἀντιχαρίζεσθαι μηδὲ τὰ κουφότατα ἐθελήσουσιν.

113Onlara haklı olarak şöyle derdim: Yaban hayvanlarının insanlara karşı evcilleşmesi gerekir. Nitekim çok kez aslanların, ayıların, leoparların evcilleştiğini gördüm; yalnız kendilerini besleyenlere, karınlarını doyurdukları için duydukları minnetle değil, sanırım onlara benzedikleri için başka insanlara karşı da. Çünkü daha kötü olanın, iyileşme umuduyla daima daha iyi olanın ardından gitmesi güzeldir.

113

οἷς δεόντως ἂν εἴποιμι· τὰ θηρία πρὸς ἀνθρώπους ἡμεροῦσθαι δεῖ· καὶ πολλάκις ἔγνων ἡμερωθέντας λέοντας, ἄρκτους, παρδάλεις, οὐ μόνον πρὸς τοὺς τρέφοντας διὰ τὴν ἐπὶ τοῖς ἀναγκαίοις χάριν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, ἕνεκά μοι δοκῶ τῆς πρὸς ἐκείνους ὁμοιότητος· καλὸν γὰρ ἀεὶ τῷ κρείττονι τὸ χεῖρον ἀκολουθεῖν διὰ βελτιώσεως ἐλπίδα.

114Ama şimdi tersini söylemek zorunda kalacağım: Ey insanlar, bazı hayvanları örnek alın! Onlar kendilerine iyilik edene iyilikle karşılık vermeyi bilir, buna alışmışlardır. Bekçi köpekleri ansızın bir tehlike baş gösterdiğinde efendilerini korur, onlardan önce ölürler. Sürülerdeki köpeklerin de hayvanları korumak için ön safta savaştıkları ve sürü sahiplerini zarardan korumak için zafere ya da ölüme kadar yerlerinden ayrılmadıkları söylenir.

114

νυνὶ δ’ ἀναγκασθήσομαι τἀναντία λέγειν· μιμηταὶ θηρίων ἐνίων, ἄνθρωποι, γίνεσθε. τοὺς ὠφεληκότας ἀντωφελεῖν ἐκεῖνα οἶδε καὶ πεπαίδευται· κύνες οἰκουροὶ προασπίζουσι καὶ προαποθνῄσκουσι τῶν δεσποτῶν, ὅταν κίνδυνός τις ἐξαπιναίως καταλάβῃ· τοὺς δ’ ἐν ταῖς ποίμναις φασὶ προαγωνιζομένους τῶν θρεμμάτων ἄχρι νίκης ἢ θανάτου παραμένειν ὑπὲρ τοῦ διατηρῆσαι τοὺς ἀγελάρχας ἀζημίους.

115Öyleyse iyiliğe karşılık vermede insanın köpeğe, en uysal canlının hayvanların en atılganına yenilmesi, utançların en büyüğü değil midir? Ama kara hayvanlarından ders almıyorsak, kanatlı ve havada yol alan tabiata geçelim ve gerekeni ondan öğrenelim.

115

εἶτ’ οὐκ αἰσχρῶν ἐστιν αἴσχιστον, ἐν χαρίτων ἀμοιβαῖς ἄνθρωπον ἡττηθῆναι κυνός, τοῦ θηρίων θρασυτάτου τὸ ἡμερώτατον ζῷον; ἀλλ’ εἰ μὴ τοῖς χερσαίοις ἀναδιδασκόμεθα, πρὸς τὴν πτηνὴν καὶ ἀεροπόρον μετίωμεν φύσιν ἃ χρὴ παρ’ αὐτῆς μαθησόμενοι.

116Leyleklerin yaşlıları uçamaz hâle gelince yuvalarında kalır; yavruları ise, neredeyse bütün karaları ve denizleri aşarak her yerden anne babalarına gereken yiyeceği getirirler.

116

τῶν πελαργῶν οἱ μὲν γηραιοὶ καταμένουσιν ἐν ταῖς νεοττιαῖς ἀδυνατοῦντες ἵπτασθαι οἱ δὲ τούτων παῖδες ὀλίγου δέω φάναι γῆν καὶ θάλατταν ἐπιποτώμενοι πανταχόθεν ἐκπορίζουσι τοῖς γονεῦσι τὰ ἐπιτήδεια·

117Yaşlılar, yaşlarına yakışır biçimde dinlenir, bolluk içinde, her türlü rahatın tadını çıkararak yaşarlar. Gençler ise yiyecek toplamanın zahmetini, dindarlıkları ve yaşlanınca aynı şeyi kendi yavrularından göreceklerini ummaları sayesinde hafif bulur ve zorunlu bir borcu öderler. Bu borcu hem zamanında almış hem zamanında geri vermişlerdir: İkisinin de kendini besleyemediği zamanlarda, yavrular hayatlarının başında, anne babalar ise sonunda. Böylece kimseden öğrenmedikleri tabiatlarıyla, yavruyken beslenmiş olanlar sevinçle yaşlılarına bakarlar.

117

καὶ οἱ μὲν ἀξίω τῆς ἡλικίας ἠρεμοῦντες ἐν ἀφθονίᾳ διατελοῦσι τῇ πάσῃ τρυφῶντες, οἱ δὲ τὰς εἰς τὸν πορισμὸν κακοπαθείας ἐπελαφριζόμενοι τῷ εὐσεβεῖν καὶ τῷ προσδοκᾶν ἐν γήρᾳ τὰ αὐτὰ πείσεσθαι ὑπὸ τῶν ἐκγόνων ἀναγκαῖον ὄφλημα ἀντεκτίνουσιν, ἐν καιρῷ καὶ λαβόντες αὐτὸ καὶ ἀνταποδιδόντες, ὅτ’ οὐδέτεροι τρέφειν αὑτοὺς δύνανται, παῖδες μὲν ἐν ἀρχῇ τῆς γενέσεως, γονεῖς δ’ ἐπὶ τελευτῇ τοῦ βίου· ὅθεν αὐτοδιδάκτῳ τῇ φύσει νεοττοτροφηθέντες γηροτροφοῦσι χαίροντες.

118Bunları görünce, anne babalarını ihmal eden insanların yüzlerini örtüp kendilerini kınamaları gerekmez mi? Çünkü ya yalnız onları ya da her şeyden önce onları düşünmeleri gerekirken onları hor görmüşlerdir; üstelik burada söz konusu olan vermek değil, geri ödemektir. Çünkü çocukların, anne babalarına ait olmayan hiçbir şeyi yoktur: Ya anne babaları onu kendi evlerinden vermiştir ya da onu edinmenin imkânlarını onlar sağlamıştır.

118

ἆρ’ οὐκ ἄξιον ἐπὶ τούτοις ἀνθρώπους, ὅσοι γονέων ἀμελοῦσιν, ἐγκαλύπτεσθαι καὶ κακίζειν ἑαυτούς, ὠλιγωρηκότας ὧν ἢ μόνων ἢ πρὸ τῶν ἄλλωι ἀναγκαῖον ἦν πεφροντικέναι, καὶ ταῦτ’ οὐ διδόντας μᾶλλον ἢ ἀποδιδόντας; παίδων γὰρ ἴδιον οὐδέν, ὃ μὴ γονέων ἐστίν, ἢ οἴκοθεν ἐπιδεδωκότων ἢ τὰς αἰτίας ἰῆς κτήσεως παρασχομένων.

119Peki aretēlerin önderleri olan dindarlığı ve takvayı psykhēlerinin sınırları içinde tutuyorlar mı? Hayır, onları sınırların ötesine sürüp sürgün etmişlerdir. Çünkü anne babalar, çocukların tohumlanmasında Tanrı'nın hizmetkârlarıdır; hizmetkâra saygısızlık eden, efendisine de saygısızlık etmiş olur.

119

εὐσέβειαν δὲ καὶ ὁσιότητα, τὰς ἀρετῶν ἡγεμονίδας, ἀρά γ’ ἐντὸς ὅρων ἔχουσι τῶν ψυχῶν; ὑπερορίους μὲν οὖν ἀπεληλάκασι καὶ πεφυγαδεύκασι· θεοῦ γὰρ ὑπηρέται πρὸς τέκνων σπορὰν οἱ γονεῖς· ὁ δ’ ὑπηρέτην ἀτιμάζων συνατιμάζει καὶ τὸν ἄρχοντα.

120Daha cüretli olan bazıları anne baba adını yücelterek, baba ile annenin görünür tanrılar olduğunu söylerler, çünkü canlı yaratmakla doğmamış olanı taklit ederler. Ne var ki O dünyanın Tanrısıdır, onlar ise yalnız doğurdukları kişilerin. Gözle görülen ve yakında olanlara karşı dinsizce davrananların, görünmeyene dindarca saygı göstermesi imkânsızdır.

120

τῶν δ’ εὐτολμοτέρων ἀποσεμνύνοντες τὸ γονέων ὄνομά φασί τινες, ὡς ἄρα πατὴρ καὶ μήτηρ ἐμφανεῖς εἰσι θεοί, μιμούμενοι τὸν ἀγένητον ἐν τῷ ζῳοπλαστεῖν· ἀλλὰ τὸν μὲν εἶναι τοῦ κόσμου θεόν, τοὺς δὲ μόνων ὧν ἐγέννησαν. ἀμήχανον δ’ εὐσεβεῖσθαι τὸν ἀόρατον ὑπὸ τῶν εἰς τοὺς ἐμφανεῖς καὶ ἐγγὺς ὄντας ἀσεβούντων.

121Anne babaya saygı hakkındaki felsefi açıklamasını da böylece tamamlayan Tanrı, iki beşliden daha ilahi olanı burada bitirir. İnsanlara karşı işlenen fiillerle ilgili yasakları içeren öteki beşliyi yazarken ise zinadan başlar, çünkü onu haksızlıkların en büyüğü sayar.

121

Τοσαῦτα καὶ περὶ γονέων τιμῆς φιλοσοφήσας τέλος ἐπιτίθησι τῇ ἑτέρᾳ καὶ θειοτέρᾳ πεντάδι. τὴν δ’ ἑτέραν ἀναγραψάμενος περιέχουσαν ἀπαγορεύσεις τῶν πρὸς ἀνθρώπους ἀπὸ μοιχείας ἄρχεται, μέγιστον ἀδικημάτων τοῦτ’ εἶναι ὑπολαβών.

122Çünkü önce, kaynağı haz düşkünlüğüdür. Haz düşkünlüğü, ona kapılanların bedenlerini gevşetir, psykhēnin gerginliğini çözer, mal varlıklarını da mahveder; söndürülemez bir ateş gibi dokunduğu her şeyi yakıp kavurur ve insan hayatında hiçbir şeyi sağlam bırakmaz.

122

πρῶτον μὲν γὰρ πηγὴν ἔχει φιληδονίαν, ἣ καὶ τὰ σώματα θρύπτει τῶν ἐχόντων καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ἐκλύει τόνους καὶ τὰς οὐσίας διαφθείρει πάντα δίκην ἀσβέστου πυρὸς ὧν ἄν προσάψηται καταφλέγουσα καὶ μηδὲν σῷον ἀπολείπουσα τῶν κατὰ τὸν ἀνθρώπινον βίον.

123Sonra zina eden kişiyi yalnız haksızlık etmeye değil, ortaklığa yer olmayan işlerde ortaklık kurarak bir başkasına da haksızlıkta ortak olmayı öğretmeye iter. Çünkü bu azgın tutku insanı ele geçirdiğinde istekler tek kişiyle tatmin edilemez; mutlaka iki kişinin el ele vermesi, birinin öğretmen, öbürünün öğrenci yerini alması gerekir. Böylece en çirkin kötülükleri, nefsine hâkim olamamayı ve şehvet düşkünlüğünü pekiştirirler.

123

ἔπειτ’ ἀναπείθει τὸν μοιχὸν οὐκ ἀδικεῖν μόνον ἀλλὰ καὶ διδάσκειν συναδικεῖν ἐν ἀκοινωνήτοις πράγμασι κοινωνίαν τιθέμενον· οἴστρου γὰρ τοῦ] κατασχόντος, ἀμήχανον λαβεῖν τέλος δι’ ἑνὸς μόνου τὰς ὀρέξεις, ἀλλὰ δεῖ πάντως δύο κοινοπραγῆσαι, τὸν μὲν ὑφηγητοῦ τὸν δὲ γνωρίμου τάξιν λαβόντα, πρὸς ἀκρασίας καὶ λαγνείας βεβαίωσιν, αἰσχίστων κακῶν.

124Zina edilen kadının yalnız bedeninin bozulduğu da söylenemez. Doğrusunu söylemek gerekirse, bedeninden önce psykhēsi yabancılaşmaya alıştırılır; kocasından her bakımdan yüz çevirmeyi ve ondan nefret etmeyi öğrenir.

124

οὐδὲ γὰρ τοῦτ’ ἔνεστιν εἰπεῖν, ὡς τὸ σῶμα μόνον διαφθείρεται τῆς μοιχευομένης γυναικός, ἀλλ’, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἡ ψυχὴ πρὸ τοὐ σώματος εἰς ἀλλοτρίωσιν ἐθίζεται διδασκομένη πάντα τρόπον ἀποστρέφεσθαι καὶ μισεῖν τὸν ἄνδρα.

125Bu nefret açıkça gösterilseydi daha az korkunç olurdu, çünkü göz önündeki şeylerden korunmak daha kolaydır. Oysa şimdi sezilmesi de yakalanması da zordur: Kurnaz hünerlerle gizlenir, kimi zaman birtakım büyüler ve aldatmacalarla tam tersinin, yani sevginin izlenimini uyandırır.

125

καὶ ἧττον ἂν ἦν δεινόν, εἰ τὸ μῖσος ἐπεδείκνυτο ἐμφανές — τὰ γὰρ ἐν περιόπτῳ ῥᾷον φυλάξασθαι —· νυνὶ δὲ δυσυπονόητον καὶ δυσθήρατόν ἐστι, πανούργοις τέχναις συσκιαζόμενον καὶ τὴν ἐναντίαν ἔστιν ὅτε τοῦ φιλεῖν δόξαν ἐμποιοῦν γοητείαις τισὶ καὶ ἀπάταις.

126Üstelik zina üç evi birden yıkar. Önce aldatılan kocanın evini: O, evlilikle ilgili dualarından ve meşru çocuk umutlarından yoksun kalır. Sonra iki evi daha, zina eden adamın ve kadının evlerini; çünkü bunların her biri de rezaletle, itibarsızlıkla ve en ağır ayıplarla dolar.

126

ἀναστάτους γε μὴν τρεῖς ἀποδεικνύουσιν οἴκους, τόν τε τοῦ παρασπονδουμένου ἀνδρός, ὃς τὰς ἐπὶ γάμοις εὐχὰς καὶ τὰς ἐπὶ γνησίοις παισὶν ἐλπίδας περικόπτεται, καὶ δύο δ’ ἑτέρους τόν τε τοῦ μοιχοῦ καὶ τὸν τῆς γυναικός· καὶ γὰρ τούτων ἑκάτερος ὕβρεως καὶ ἀτιμίας καὶ τῶν μεγίστων ὀνειδῶν ἀναπίμπλαται.

127Akrabalar, evlilikler ve aileler arası kaynaşmalar yoluyla kalabalık bir topluluk oluşturuyorsa, haksızlık çepeçevre dolaşıp bütün şehre de dokunur.

127

κἄν πολυάνθρωποι μὲν τύχωσιν αἱ συγγένειαι διὰ τὰς ἐπιγαμίας καὶ τὰς ἄλλων πρὸς ἄλλους ἐπιμιξίας, ἅψεται καὶ τῆς πόλεως ἁπάσης ἐν κύκλῳ βαδίζον τἀδίκημα.

128Çocukların kimden olduğunun belirsizliği de pek ağırdır. Kadın iffetini korumayınca, doğan çocukların gerçekte kimin çocuğu olduğu şüpheli ve belirsiz kalır. Sonra iş gizli kalırsa, zinadan doğanlar meşru çocukların yerini kapıp yabancı bir soyu bozar ve görünüşte babalarından kalan ama kendilerine hiç ait olmayan mirası devralırlar.

128

παγχάλεπόν γε μὴν καὶ ὁ τῶν τέκνων ἐπαμφοτερισμός· μὴ γὰρ ἁγνευούσης γυναικός, ἀμφίδοξον καὶ ἄδηλον, τὰ ἀποκυόμενα τίνος ἐστὶ τῇ ἀληθείᾳ πατρός· εἶτα λανθάνοντος τοῦ πράγματος, οἱ μοιχίδιοι τὴν τῶν γνησίων παρασπασάμενοι τάξιν ἀλλοτρίαν γενεὰν νοθεύουσι καὶ κλῆρον ὅσον τῷ δοκεῖν πατρῷον οὐδὲν προσήκοντα διαδέξονται.

129Zina eden kişi küstahça davranıp tutkusunu boşaltır, lekeli tohumunu eker; arzusuna doyunca da çekip gider, haksızlığa uğrayan kocanın bilgisizliğine güler geçer. Koca ise, evinde gizlice olup biteni hiç bilmeyen bir kör gibi, en büyük düşmanlarından olma çocuklara kendi öz çocuklarıymış gibi bakmak zorunda kalır.

129

καὶ ὁ μὲν μοιχὸς ἐφυβρίσας καὶ ἐναπερυγὼν τὸ πάθος, ἐπίληπτον σπορὰν σπείρας, ὅταν ἀποπλησθῇ τῆς ἐπιθυμίας, οἰχήσεται καταλιπών, γέλωτα θέμενος τὴν τοῦ παρανομηθέντος ἄγνοιαν· ὁ δ’ οἷα τυφλὸς μηδὲν τῶν ὑποικουρημένων ἐπιστάμενος ὡς οἰκειότατα ἔκγονα τὰ ἐκ τῶν πολεμιωτάτων θεραπεύειν ἀναγκασθήσεται.

130Haksızlık ortaya çıkarsa da, hiçbir haksızlık etmemiş zavallı çocuklar insanların en bahtsızı olur; çünkü ne evlenen kocanın ne de zina edenin soyuna katılabilirler.

130

φανερὸν δ’ εἰ γένοιτο τἀδίκημα, κακοδαιμονέστατοι γένοιντ’ ἂν οἱ μηδὲν ἠδικηκότες ἄθλιοι παῖδες, μηδετέρῳ γένει προσνεθῆναι δυνάμενοι, μήτε τῷ τοῦ γήμαντος μήτε τῷ τοῦ μοιχοῦ.

131Kanuna aykırı birleşme böyle felaketlere yol açtığı için, iğrenç ve Tanrı'nın nefret ettiği bir iş olan zina, haksızlıkların ilki olarak yazılmıştır.

131

τοιαύτας συμφορὰς ἀπεργαζομένης τῆς ἐκνόμου μίξεως, εἰκότως στυγητὸν καὶ θεομίσητον πρᾶγμα, μοιχεία, πρῶτον ἀδικημάτων ἀνεγράφη.

132İkinci buyruk, adam öldürmemektir. Çünkü tabiat, canlıların en uysalı olan insanı sürü hâlinde ve bir arada yaşayan bir canlı olarak yaratmış ve onu uyuma, ortaklığa çağırmış; ona, huyları ahenk ve kaynaşma içinde bir araya getiren logosu vermiştir. Öyleyse birini öldüren kişi, herkes için güzel ve faydalı biçimde yazılmış tabiat kanunlarını ve düzenlerini altüst ettiğini bilsin.

132

Δεύτερον δὲ πρόσταγμα μὴ ἀνδροφονεῖν. ἀγελαστικὸν γὰρ καὶ σύννομον ζῷον τὸ ἡμερώτατον ἄνθρωπον ἡ φύσις γεννήσασα πρὸς ὁμόνοιαν καὶ κοινωνίαν ἐκάλεσε. λόγον δοῦσα συναγωγὸν εἰς ἁρμονίαν καὶ κρᾶσιν ἠθῶν. ὁ δὴ κτείνων τινὰ μὴ ἀγνοείτω νόμους φύσεως καὶ θεσμοὺς ἀνατρέπων καλῶς καὶ συμφερόντως ἅπασι γραφέντας.

133Şunu da bilsin ki tapınak soymuş sayılır, çünkü Tanrı'nın mülklerinin en kutsalını yağmalamıştır. Zira bir insandan daha saygın, daha kutsal hangi adak vardır? Altın, gümüş, değerli taşlar ve en kıymetli öteki maddeler binaları süsler; cansız şeylerin cansız süsüdür.

133

ἴστω μέντοι καὶ ἱεροσυλίας ἔνοχος ὢν τὸ ἱερώτατον τῶν τοῦ θεοῦ κτημάτων σεσυληκώς· τί γὰρ σεμνότερον ἢ ἁγιώτερον ἀνάθημα ἀνθρώπου; χρυσὸς μὲν καὶ ἄργυρος καὶ λίθοι πολυτελεῖς καὶ ὅσαι ἄλλαι τιμαλφέσταται ὗλαι κόσμος οἰκοδομημάτων ἐστίν, ἄψυχος ἀψύχων·

134İnsan ise içindeki daha üstün olan şey, yani psykhē bakımından canlıların en iyisidir. Varlıkların en saf olanı göğe en yakın akrabadır; çoğunun dediği gibi, dünyanın babasına da akrabadır. Çünkü yeryüzündeki her şey arasında ezelî ve mesut ideanın en yakın suretini ve taklidini, yani nousu almıştır.

134

ἄνθρωπος δέ, ζῷον ἄριστον κατὰ τὸ κρεῖττον τῶν ἐν αὐτῷ, τὴν ψυχήν, συγγενέστατος τῷ καθαρωτάτῳ τῆς οὐσίας οὐρανῷ, ὡς δ’ ὁ τῶν πλείστων λόγος, καὶ τῷ τοῦ κόσμου πατρί, τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων οἰκειότατον ἀπεικόνισμα καὶ μίμημα τῆς ἀιδίου καὶ εὐδαίμονος ἰδέας τὸν νοῦν λαβών.

135İkinci beşlinin üçüncü buyruğu, çalmamaktır. Çünkü başkalarının malına göz diken kişi şehrin ortak düşmanıdır: İsteğiyle herkesin malını, gücüyle ise yalnız bazılarınınkini çalar. Çünkü açgözlülüğü pek uzaklara uzanır, ama güçsüzlüğü geride kalıp dar bir alana sıkışır ve ancak birkaç kişiye yetişir.

135

τρίτον δ’ ἐστὶ τῆς δευτέρας πεντάδος παράγγελμα μὴ κλέπτειν. ὁ γὰρ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπικεχηνὼς κοινὸς πόλεως ἐχθρός, βουλήσει μὲν τὰ πάντων δυνάμει δὲ τά τινων ὑφαιρούμενος, τῷ τὴν μὲν πλεονεξίαν ἐπὶ μήκιστον ἐκτείνεσθαι, τὸ δ’ ἀσθενὲς ὑστερίζον εἰς βραχὺ στέλλεσθαι καὶ μόνον φθάνειν ἐπ’ ὀλίγους.

136Hırsızlardan güç kazanmış olanlar ise kendilerini kanunlardan üstün gördükleri için cezaları hiçe sayarak bütün şehirleri soyarlar. Bunlar tabiatça oligarşiye yatkın olanlar, tiranlık ve hükümranlık peşinde koşanlar, büyük hırsızlıkları yapanlardır; asıl yaptıkları iş olan soygunu, yönetim ve önderlik gibi saygın adlarla örterler.

136

ὅσοι τοίνυν τῶν κλεπτῶν ἰσχὺν προσέλαβον, ὅλας συλῶσι πόλεις ἀλογοῦντες τιμωριῶν διὰ τὸ ἐπικυδέστεροι τῶν νόμων εἷναι δοκεῖν· οὗτοι δ’ εἰσὶν οἱ ὀλιγαρχικοὶ τὰς φύσεις, οἱ τυραννίδων καὶ δυναστειῶν ἐπιθυμοῦντες, οἱ τὰς μεγάλας ἐργαζόμενοι κλοπάς, σεμνοῖς ὀνόμασι τοῖς ἀρχῆς καὶ ἡγεμονίας ἐπικρύπτοντες λῃστείαν τἀληθὲς ἔργον.

137Bu yüzden insana daha küçük yaştan itibaren başkasının hiçbir şeyini, en küçük bir şeyi bile gizlice almaması öğretilsin. Çünkü zamanla kökleşen alışkanlık tabiattan daha güçlüdür; küçük şeyler engellenmezse filizlenir, büyüyüp gelişir.

137

ἐκ πρώτης οὖν ἡλικίας ἀναδιδασκέσθω τις μηδὲν λάθρα τῶν ἀλλοτρίων ὑφαιρεῖσθαι, κἄν βραχύτατον ᾖ, διότι ἐγχρονίζον ἔθος φύσεως κραταιότερόν ἐστι καὶ τὰ μικρὰ μὴ κωλυόμενα φύεται καὶ ἐπιδίδωσι πρὸς μέγεθος συναυξανόμενα.

138Çalmayı yasakladıktan sonra Tanrı yalancı tanıklığı yasaklar, çünkü yalancı tanıkların pek çok, büyük ve hepsi de ağır suçlar işlediğini bilir. Önce, saygın hakikati bozarlar. Hayatta ondan daha kutsal bir mülk yoktur; o, güneş gibi her şeyin üstüne ışığını salar ki hiçbiri gölgede kalmasın.

138

Κλέπτειν δ’ ἀπειπὼν ἑξῆς ψευδομαρτυρεῖν ἀπαγορεύει, πολλοῖς καὶ μεγάλοις καὶ πᾶσι χαλεποῖς τοὺς ψευδομάρτυρας ἐνόχους εἰδώς. τὸ μὲν γὰρ πρῶτον φθείρουσι τὴν σεμνὴν ἀλήθειαν, ἧς οὐκ ἔστιν ἐν βίῳ κτῆμα ἱερώτερον, ἡλίου τρόπον φῶς τοῖς πράγμασι περιτιθείσης, ἵνα μηδὲν αὐτῶν ἐπισκιάζηται.

139İkinci olarak, yalan söylemekle kalmaz, olayları da geceye ve koyu karanlığa bürür gibi örterler. Suç işleyenlerle iş birliği yapar, haksızlığa uğrayanlara saldırırlar; ne gördükleri, ne duydukları, ne de bildikleri şeyleri kesinlikle bildiklerini ve iyice kavradıklarını ileri sürerler.

139

δεύτερον δὲ πρὸς τῷ ψεύδεσθαι καὶ τὰ πράγματα οἷα νυκτὶ καὶ σκότῳ βαθεῖ περιαμπίσχουσι καὶ συμπράττουσι μὲν τοῖς ἁμαρτάνουσιν, ἐπιτίθενται δὲ τοῖς ἀδικουμένοις, ἃ μήτ’ εἶδον μήτ’ ἤκουσαν μήτ’ ἴσασι παγίως εἰδέναι καὶ σφόδρα κατειληφέναι διαβεβαιούμενοι.

140Bunlara öncekilerden daha ağır, üçüncü bir kanunsuzluk daha eklerler. Sözlü ya da yazılı ispat bulunmadığında davalaşanlar tanıklara başvurur; tanıkların sözleri de, yargıçlar için hükmedecekleri konularda ölçü olur. Çünkü sınamaya yarayacak başka hiçbir şey olmadığından yargıçlar zorunlu olarak yalnız onlara dayanırlar. Böylece aleyhine tanıklık edilenler kazanabilecekken haksızlığa uğrar; tanıklara kulak veren yargıçlar da kanuna uygun ve adil hükümler yerine adaletsiz ve kanunsuz hükümler verir.

140

προσεξεργάζονται δὲ καὶ τρίτον παρανόμημα τῶν προτέρων ἀργαλεώτερον· ὅταν γὰρ σπάνις ἀποδείξεων ᾖ διὰ λόγων ἢ διὰ γραμμάτων, ἐπὶ μάρτυρας καταφεύγουσιν οἱ τὰς ἀμφισβητήσεις ἔχοντες, ὧν τὰ ῥήματα κανόνες εἰσὶ τοῖς δικασταῖς περὶ ὧν μέλλουσιν ἀποφαίνεσθαι· μόνοις γὰρ τούτοις ἐπανέχειν ἀνάγκη, μηδενὸς ὄντος ἑτέρου τῶν εἰς ἔλεγχον· ἐξ οὗ συμβαίνει, τοὺς μὲν καταμαρτυρουμένους ἀδικεῖσθαι νικᾶν δυναμένους, τοὺς δὲ προσέχοντας δικαστὰς ἀδίκους καὶ παρανόμους ψήφους ἀντὶ νομίμων καὶ δικαίων γράφειν.

141Bu hile dinsizliğe de varır. Çünkü yargıçlar yemin etmeden değil, en ürpertici yeminleri ederek yargılarlar; bu yeminleri çiğneyen de aldatılan yargıçlardan çok, onları aldatanlardır. Çünkü yargıçların hatası kasıtlı değildir; tanıklar ise bile bile hile yapar, kasten suç işler ve hüküm vermeye yetkili olanları, ne yaptıklarını bilmeden, hiçbir cezayı hak etmeyenleri cezalandırmakla kendileriyle birlikte suça ortak ederler. Bana kalırsa yalancı tanıklığı bu sebeplerle yasaklamıştır.

141

τὸ μέντοι πανούργημα φθάνει καὶ πρὸς ἀσέβειαν· οὐ γὰρ ἀνωμότοις δικάζειν ἔθος, ἀλλὰ μετὰ φρικωδεστάτων ὅρκων, οὓς παραβαίνουσι πρὸ τῶν ἀπατωμένων οἱ φενακίζοντες, ἐπειδὴ τῶν μὲν τὸ σφάλμα οὐ κατὰ γνώμην, οἱ δ’ ἐπιστήμῃ καταστρατηγοῦσι καὶ ἐκ προνοίας ἁμαρτάνοντες καὶ τοὺς κυρίους τῆς ψήφου συνεξαμαρτάνειν ἀναπείθοντες οὐκ εἰδότας ὃ δρῶσιν ἐπὶ τιμωρίᾳ τῶν οὐδεμιᾶς ἀξίων κολάσεως. διὰ μὲν δὴ ταῦτά μοι δοκεῖ ψευδομαρτυριαν ἀπειπεῖν.

142Son olarak arzuyu yasaklar, çünkü arzunun kargaşa çıkaran ve sinsice tuzak kuran bir şey olduğunu bilir. Psykhēnin bütün hâlleri ağırdır, çünkü onu tabiata aykırı biçimde hareket ettirip sarsar ve sağlıklı kalmasına izin vermezler; ama en ağırı arzudur. Bu yüzden ötekilerin her biri kapıdan girip dışarıdan saldırdığı için istemeyerek olmuş sayılır; yalnız arzu başlangıcını bizden alır ve isteyerek olur.

142

τελευταῖον δ’ ἐπιθυμεῖν ἀπαγορεύει νεωτεροποιὸν καὶ ἐπίβουλον τὴν ἐπιθυμίαν εἰδώς. πάντα μὲν γὰρ τὰ ψυχῆς πάθη χαλεπά, κινοῦντα καὶ σείοντα αὐτὴν παρὰ φύσιν καὶ ὑγιαίνειν οὐκ ἐῶντα, χαλεπώτατον δ’ ἐπιθυμία· διὸ τῶν μὲν ἄλλων ἕκαστον θύραθεν ἐπεισιὸν καὶ προσπῖπτον ἔξωθεν ἀκούσιον εἶναι δοκεῖ, μόνη δ’ ἐπιθυμία τὴν ἀρχὴν ἐξ ἡμῶν αὐτῶν λαμβάνει καὶ ἔστιν ἑκούσιος.

143Ne demek istiyorum? Hazır bulunan ve iyi sayılan bir şeyin tasavvuru, sükûnet içindeki psykhēyi uyandırır, harekete geçirir ve gözleri kamaştıran bir ışık gibi onu iyice havalara uçurur. Psykhēnin bu hâline haz denir.

143

τί δ’ ἐστὶν ὃ λέγω; τοῦ παρόντος καὶ νομισθέντος ἀγαθοῦ φαντασία διεγείρει καὶ διανίστησι τὴν ψυχὴν ἠρεμοῦσαν καὶ σφόδρα μετέωρον ἐξαίρει καθάπερ ὀφθαλμοὺς φῶς ἀναστράψαν· καλεῖται δὲ τουτὶ τὸ πάθος αὐτῆς ἡδονή.

144İyinin zıttı olan kötü ise zorla girip can alıcı bir darbe indirdiğinde, psykhēyi istemediği hâlde hemen kaygı ve kederle doldurur; bu hâlin adı da acıdır. Kötü henüz içeri yerleşip sıkıntı vermiyor da gelmek üzereyse ve hazırlanıyorsa, önüne uğursuz haberciler olarak dehşeti ve endişeyi gönderip yüreğe korku salar; bu hâle de korku denir.

144

τὸ δ’ ἐναντίον ἀγαθῷ κακόν, ὅταν ἐκβιασάμενον πληγὴν ἐπενέγκῃ καίριον, συννοίας καὶ κατηφείας εὐθὺς αὐτὴν ἀναπίμπλησιν ἄκουσαν·

145

ὄνομα δὲ καὶ] τούτῳ τῷ πάθει λύπη. ὅταν δὲ τὸ κακὸν μήπω μὲν εἰσῳκισμένον θλίβῃ, μέλλῃ δ’ ἀφικνεῖσθαι καὶ παρευτρεπίζηται, πτοίαν καὶ ἀγωνίαν, ἀποφράδας ἀγγέλους, προεκπέμπει δειματοῦντας· φόβος δὲ προσαγορεύεται τὸ πάθος.

146Ama biri yanında olmayan bir iyiyi düşünüp ona ulaşmayı isterse, psykhēsini çok uzaklara sürer, son haddine kadar gerer; özlediği şeye dokunmak için can atarken sanki bir işkence çarkında gerilir. Yakalamak için acele eder ama erişemez; kaçan birini, ondan daha yavaş ama yenilmez bir hevesle kovalayanların durumuna düşer.

146

ἐπειδὰν δὲ λαβών τις ἔννοιαν ἀγαθοῦ μὴ παρόντος ὀρέγηται τυχεῖν αὐτοῦ, πρὸς μήκιστον τὴν ψυχὴν ἐλαύνων καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἐκτείνων, ψαῦσαι τοῦ ποθουμένου γλιχόμενος, ὥσπερ ἐπὶ τροχοῦ κατατείνεται, σπεύδων μὲν συλλαβεῖν, ἐφικνεῖσθαι δ’ ἀδυνατῶν καὶ ταὐτὸν πεπονθὼς τοῖς τοὺς ἐξαναχωροῦντα διώκουσιν ἐλάττονι μὲν τάχει προθυμίᾳ δ’ ἀνανταγωνίστῳ.

147Benzer bir şey hisler için de oluyor gibidir. Gözler çoğu zaman çok uzakta duran görünür bir şeyi kavramak için zorlanıp kendilerini gerer, güçlerinin de ötesine savrulur; ama boşluğa kayar, nesneyi doğru tanıyamazlar. Üstelik dikkatle bakmanın zorlu ve gergin çabası yüzünden görüşleri zayıflar ve bulanıklaşır.

147

ὅμοιον δέ τι καὶ περὶ τὰς αἰσθήσεις ἔοικε συμβαίνειν· ὀφθαλμοί τε γὰρ πολλάκις ὁρατοῦ τινος πάνυ μακρὰν ἀφεστῶτος εἰς κατάληψιν ἐλθεῖν ἐπειγόμενοι τείνοντες αὑτούς, εὖ μάλα καὶ πλέον τῆς δυνάμεως ἐνεχθέντες, ὤλισθον κατὰ κενοῦ περὶ τὴν ἀκριβῆ τοῦ ὑποκειμένου γνῶσιν σφαλέντες καὶ προσέτι τὴν ὄψιν τῷ βιαίῳ καὶ συντόνῳ τῆς ἀτενοῦς προσβολῆς ἀσθενήσαντες ἀμαυροῦνται.

148Uzaklardan belirsiz bir ses geldiğinde de kulaklar dikilir, rüzgârı arkasına almış gibi atılır ve sesi daha açık duyma özlemiyle mümkünse daha yakına gitmeye çabalar. Ama ses, hâlâ belirsiz geldiği için, tanımaya yarayacak daha açık hiçbir şey vermez; böylece kavrama isteği bitmek tükenmek bilmeden daha da artar ve arzu insanın başına Tantalos'un cezasını getirir. Çünkü Tantalos istediği her şeye tam dokunacakken onu kaçırırdı; arzunun esiri olan da yanında olmayan şeylere hep susar, boş bir isteğin etrafında kıvranıp hiçbir zaman doymaz.

148

καὶ θροῦ πάλιν ἀσαφοῦς ἐκ μακροῦ διαστήματος φερομένου, τὰ ὦτα ἀνεγερθέντα καὶ ἐπουρίσαντα ἵεται καὶ σπεύδει προσελθεῖν εἰ οἷόν τε ἐγγυτέρω, πόθῳ τοῦ τρανωθῆναι ταῖς ἀκοαῖς τὸν ἦχον· ὁ δ’ —

149

ἔτι γὰρ ἀμαυρὸς ὡς ἔοικε προσπίπτει — οὐδὲν τῶν εἰς γνῶσιν τηλαυγέστερον ἐπιδίδωσιν, ὡς ἔτι μᾶλλον τὸν ἀνήνυτον καὶ ἀδιεξίτητον ἐπιτείνεσθαι τοῦ καταλαβεῖν ἵμερον, Ταντάλειον τιμωρίαν ἐπιφερούσης τῆς ἐπιθυμίας· ἐκεῖνός τε γὰρ ὧν ὀρεχθείη πάντων ὁπότε μέλλοι ψαύσειν, ἀπετύγχανεν, ὅ τε κρατηθεὶς ἐπιθυμίᾳ, διψῶν ἀεὶ τῶν ἀπόντων, οὐδέποτε πληροῦται περὶ κενὴν ἰλυσπώμενος τὴν ὄρεξιν.

150Yayılan yaralar gibi hastalıklar, önceden kesilip dağlanarak durdurulmazsa ilerleyip bedenin bütününü çepeçevre sarar ve hiçbir parçayı hastalıktan uzak bırakmaz. Bunun gibi, felsefeye uygun logos iyi bir hekim gibi akıp yayılan arzuyu durdurmazsa, hayattaki her şey zorunlu olarak tabiata aykırı biçimde hareket edecektir. Çünkü bu hâlden kurtulabilecek, ondan muaf tutulmuş hiçbir şey yoktur; serbestliğe ve ateşkese kavuştu mu her şeye yayılır ve her şeyi baştan sona tahrip eder.

150

ὥσπερ τε τὰ ἑρπηνώδη τῶν νοσημάτων, εἰ μὴ προανακρουσθείη τομαῖς ἢ καύσεσιν, ἐπιθέοντα σύμπασαν ἐν κύκλῳ καταλαμβάνει τὴν τοῦ σώματος κοινωνίαν οὐδὲν ἀπαθὲς μέρος ἐῶντα, οὕτως, εἰ μὴ λόγος ὁ κατὰ φιλοσοφίαν ἰατροῦ δίκην ἀγαθοῦ ῥέουσαν τὴν ἐπιθυμίαν ἐπίσχοι, πάντ’ ἐξ ἀνάγκης τὰ τοὺ βίου πράγματα κινηθήσεται παρὰ φύσιν· οὐδὲν γάρ ἐστιν ὑπεξῃρημένον ὃ διαφεύγει τὸ πάθος, ἀλλ’ ὅταν ἄδειαν λάβῃ καὶ ἐκεχειρίαν, ἐπινέμεται καὶ σίνεται πάντα διὰ πάντων.

151Bu kadar apaçık şeyler üzerinde uzun uzun konuşmak belki de saflıktır. Hangi insan, hangi şehir bunları bilmez ki? Bunlar yalnız her gün değil, neredeyse her saat açık bir kanıt sunar. Paraya, kadına, şöhrete ya da haz veren başka bir şeye duyulan tutku, küçük ve sıradan kötülüklerin mi sebebi olur?

151

εὔηθες ἴσως μακρηγορεῖν ἐστι περὶ τῶν οὕτως ἐμφανῶν, ἃ τίς ἀνὴρ ἢ πόλις ἀγνοεῖ καθ’ ἑκάστην οὐχ ἡμέραν μόνον ἀλλὰ καὶ ὥραν ὡς ἔπος εἰπεῖν ἔλεγχον ἐναργῆ παριστάντα; χρημάτων ἔρως ἢ γυναικὸς ἢ δόξης ἤ τινος ἄλλου τῶν ἡδονὴν ἀπεργαζομένων ἀρά γε μικρῶν καὶ τῶν τυχόντων αἴτιος γίνεται κακῶν;

152Akrabalar onun yüzünden tabiî sevgilerinden uzaklaşıp bu sevgiyi amansız bir düşmanlığa çevirmezler mi? Büyük ve kalabalık ülkeler iç kavgalarla ıssızlaşmaz mı? Kara ve deniz, deniz savaşları ve kara seferleriyle durmadan yenilenen felaketlerle dolmaz mı?

152

οὐ διὰ τοῦτον συγγένειαι μὲν ἀλλοτριοῦνται τὴν φυσικὴν εὔνοιαν μεθαρμοζόμεναι πρὸς ἀνήκεστον ἔχθραν, χῶραι δὲ μεγάλαι καὶ πολυάνθρωποι στάσεσιν ἐμφυλίοις ἐρημοῦνται, γῆ δὲ καὶ θάλαττα πληροῦται τῶν καινουργουμένων αἰεὶ συμφορῶν ναυμαχίαις καὶ πεζαῖς στρατιαῖς;

153Çünkü Yunanların ve barbarların hem kendi aralarında hem birbirlerine karşı yaptıkları, tragedyalara konu olmuş bütün savaşlar tek bir kaynaktan akmıştır: paraya, şöhrete ya da hazza duyulan arzudan. İnsan soyunu helak eden bunlardır.

153

οἱ γὰρ Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων πρός τε ἑαυτοὺς καὶ πρὸς ἀλλήλους τραγῳδηθέντες πόλεμοι πάντες ἀπὸ μιᾶς πηγῆς ἐρρύησαν, ἐπιθυμίας ἢ χρημάτων ἢ δόξης ἢ ἡδονῆς· περὶ γὰρ ταῦτα κηραίνει τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος.

154Bu kadarı yeter. Şunu da bilmek gerekir: On Söz, kutsal kitaplarda bütün kanun koyuş boyunca yazılmış özel kanunların ana başlıklarıdır.

154

Ἅλις μὲν δὴ τούτων. χρὴ δὲ μηδ’ ἐκεῖνο ἀγνοεῖν, ὅτι οἱ δέκα λόγοι κεφάλαια νόμων εἰσὶ τῶν ἐν εἴδει παρ’ ὅλην τὴν νομοθεσίαν ἐν ταῖς ἱεραῖς βίβλοις ἀναγραφέντων.

155Birincisi, tek hükümranlıkla ilgili kanunların başlığıdır. Bu kanunlar dünyanın tek bir sebebi olduğunu ve evreni esenlik içinde dizginleyip yöneten tek önderin, tek kralın, oligarşiyi ve ayak takımı yönetimini, yani en kötü insanlar arasında düzensizlikten ve açgözlülükten doğan sinsi yönetim biçimlerini varlıkların en safı olan gökten kovduğunu gösterir.

155

ὁ μὲν πρῶτος τῶν περὶ μοναρχίας· οὗτοι δὲ δηλοῦσιν, ὅτι ἓν αἴτιον τοῦ κόσμου καὶ ἡγεμὼν καὶ βασιλεὺς εἷς ὁ ἡνιοχῶν καὶ κυβερνῶν τὰ ὅλα σωτηρίως, ὀλιγαρχίαν ἢ ὀχλοκρατίαν, ἐπιβούλους πολιτείας φυομένας παρ’ ἀνθρώποις τοῖς κακίστοις ἐξ ἀταξίας καὶ πλεονεξίας, ἐξεληλακὼς ἐκ τοὐ καθαρωτάτου τῆς οὐσίας, οὐρανοῦ.

156İkincisi, el yapımı şeylerle ilgili konmuş bütün kanunların başlığıdır. Bu buyruk, resim ve heykeltıraşlık gibi zararlı ustalıkların ürettiği heykellerin, ahşap tasvirlerin, kısacası her türlü putun yapılmasına izin vermez. Tanrıların evlenmeleri ve doğumları gibi masal uydurmalarını ve bunların ardından gelen sayısız, pek ağır belaları kabul etmeyi de yasaklar.

156

ὁ δὲ δεύτερος κεφάλαιόν ἐστι πάντων, ὅσα περὶ χειροκμήτων ἐνομοθετεῖτο, ἀγάλματα καὶ ξόανα καὶ συνόλως ἀφιδρύματα, ὧν γραφικὴ καὶ πλαστικὴ βλαβεραὶ δημιουργοί, κατασκευάζειν οὐκ ἐῶν οὐδ’ ὅσα μύθων πλάσματα προσίεσθαι, θεογαμίαν καὶ θεογονίαν καὶ τὰς ἀμφοτέραις ἑπομένας ἀμυθήτους καὶ ἀργαλεωτάτας κῆρας.

157Üçüncüsünün altına da şunlar girer: Yemin edilmemesi gereken bütün durumlar; hangi konularda, ne zaman, nerede yemin edilmesi gerektiği; yemin eden kişinin kim olması, psykhēce ve bedence nasıl bir hâlde bulunması gerektiği; doğru yemin edenler ve bunun tersini yapanlar hakkında bildirilmiş her şey.

157

τῷ δὲ τρίτῳ ὑποστέλλει τά τε ἀνώμοτα πάντα καὶ ἐφ’ οἷς ὀμνύναι δεῖ καὶ ὁπότε καὶ ὅπου χρὴ καὶ τίνα καὶ πῶς ἔχοντα κατά τε ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ ὅσα ἐπ’ εὐόρκοις καὶ τοὐναντίον ἐχρήσθη.

158Dördüncüsü, yedinci günle ilgili olan buyruk, bayramların ve her biri için konmuş arınma kurallarının, uğurlu serpmelerin, kabul olunan duaların ve ibadeti oluşturan kusursuz kurbanların başlığından başka bir şey sayılmamalıdır.

158

τὸ δὲ τέταρτον, τὸ περὶ τῆς ἑβδομάδος, οὐδὲν ἀλλ’ ἢ κεφάλαιον νομιστέον ἑορτῶν καὶ τῶν διατεταγμένων εἰς ἑκάστην ἁγνευτικῶν, περιρραντηρίων τε αἰσίων καὶ ἐπηκόων εὐχῶν καὶ θυσιῶν τελείων, αἷς ἡ λατρεία ἐγίνετο.

159Yedi derken hem sayıların en doğurganı olan altıyla birlikte düşünülen yediyi, hem de altı olmadan, ondan önce gelen ve bire benzeyen yediyi kastediyorum. Bayramları bunların her birine göre sayar. Bire göre olanlar şunlardır: Borazanlarla duyurulan kutsal ay başı; yiyecekten ve içecekten uzak durmanın buyrulduğu oruç günü; İbranilerin ata dillerinde Pesah dedikleri bayram. Bu bayramda halkın her biri kurbanını rahiplerini beklemeden kendisi keser, çünkü kanun bütün millete, her yıl belli bir gün kurbanlarını kendi elleriyle sunsunlar diye özel bir rahiplik bağışlamıştır.

159

ἑβδόμην δὲ λέγω καὶ τὴν σὺν ἑξάδι τῇ γονιμωτάτῃ καὶ τὴν ἄνευ ἑξάδος, ἐπιπροσθοῦσαν αὐτῇ, μονάδι ὁμοιουμένην, ὧν ἑκατέρᾳ τὰς ἑορτὰς παραριθμεῖ· μονάδι μὲν τήν τε ἱερομηνίαν, ἣν σάλπιγξιν ὑποσημαίνουσι, καὶ νηστείαν, ἐν ᾗ σιτίων καὶ ποτῶν ἀποχὴ διείρηται, καὶ ἣν Ἑβραῖοι πατρίῳ γλώττῃ Πάσχα προσαγορεύουσιν, ἐν ᾗ θύουσι πανδημεὶ αὐτῶν ἕκαστος τοὺς ἱερεῖς αὐτῶν οὐκ ἀναμένοντες, ἱερωσύνην τοῦ νόμου χαρισαμένου τῷ ἔθνει παντὶ κατὰ μίαν ἡμέραν ἐξαίρετον ἀνὰ πᾶν ἔτος εἰς αὐτουργίαν θυσιῶν·

160Bire göre olanlardan biri de, ovanın verimi ve başakların dolgunluğu için şükran olarak demet sunulan gündür; bir de bundan sonra yedi hafta sayılarak gelen ellinci gün. O gün ekmek sunmak âdettir; bu ekmeklere haklı olarak ilk ürün ekmekleri denir, çünkü Tanrı'nın canlıların en uysalı olan insana ayırdığı ekili besinin, ürünlerin ve meyvelerin turfandasıdır.

160

καὶ ἔτι τὴν ἐν ᾗ προσφέρεται δράγμα χαριστήριον εὐγονίας καὶ φορᾶς τῆς πεδιάδος δι’ ἀσταχύων πληρώσεως· καὶ τὴν ἀπὸ ταύτης καταριθμουμένην ἑπτὰ ἑβδομάσι πεντηκοστὴν ἡμέραν, ἐν ᾗ προσάγειν ἄρτους ἔθος, οἳ καλοῦνται πρωτογεννημάτων ἐτύμως, ἐπειδήπερ εἰσὶν ἀπαρχὴ γεννημάτων καὶ καρπῶν ἡμέρου τροφῆς, ἣν ἀνθρώπῳ τῷ ἡμερωτάτῳ ζῴων ἀπένειμεν ὁ θεός.

161Yediye ise en büyük ve en çok gün süren bayramları ayırmıştır. Bunları yılın iki gece-gündüz eşitliğine, ilkbahar ve sonbahar eşitliklerine denk getirmiş, her eşitliğe bir bayram vermiş ve her birini yedi gün sürdürmüştür: İlkbahardakini ekilenlerin olgunlaşması için, sonbahardakini ağaçların verdikleri de dahil bütün ürünlerin toplanması için. Her eşitlikten sonra gelen yedi aya karşılık yedi gün ayrılması da yerindedir; böylece her ay, gönül ferahlığı ve dinlencenin tadını çıkarmak için kutsal bir bayram gününü seçkin bir pay olarak alır.

161

ἑβδομάδι δὲ τὰς μεγίστας καὶ πολυημέρους ἑορτὰς προσένειμε κτὰ τὰς τοῦ ἔτους ἰσημηρίας, ἐαρινὴν καὶ μετοπωρινήν, δύο δυσὶν ἀναθείς, ἑκατέραν ἐφ’ ἡμέρας ἑπτά, τὴν μὲν κατὰ τὸ ἔαρ ἐπὶ τελειώσει τῶν σπειρομένων, τὴν δὲ μετοπωρινὴν ἐπὶ συγκομιδῇ καρπῶν ἀπάντων, οὓς καὶ τὰ δένδρα ἤνεγκεν· ἑπτὰ δ’ ἡμέραι ἀπενεμήθησαν εἰκότως ἑπτὰ μησὶ τῆς ἰσημερίας ἑκατέρας, ἵνα μὴν ἕκαστος λαμβάνῃ γέρας ἐξαίρετον μίαν ἱερὰν ἡμέραν ἑορτώδη πρὸς εὐθυμίαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκεχειρίας.

162Bu başlığın altında, pek güzel konmuş başka kanunlar da vardır; bunlar insanları uysallığa, ortaklığa, alçakgönüllülüğe ve eşitliğe çağırır. Bunların bir kısmı yedinci yıl denen yılla ilgilidir: O yıl herkesin toprağı boş bırakması, ne ekmesi, ne sürmesi, ne ağaçları budayıp kesmesi, ne de tarımla ilgili başka bir iş yapması buyrulmuştur.

162

ἐμφέρονται δὲ καὶ ἄλλοι νόμοι πάνυ καλῶς τεθέντες, εἰς ἡμερότητα καὶ κοινωνίαν ἀτυφίαν τε καὶ ἰσότητα προκαλούμενοι· τούτων οἱ μέν εἰσι περὶ τοῦ λεγομένου ἑβδοματικοῦ, καθ’ ὃ διείρηται πᾶσαι ἀργὴν τὴν χώραν ἐᾶν μήτε σπείροντας μήτε ἀροῦντας μήτε δένδρα διακαθαίροντας ἢ τέμνοντας ἢ ὅσ’ ἄλλα τῶν κατὰ γεωργίαν ἐπιτελοῦντας·

163Çünkü Tanrı, altı yıl boyunca ürün vermek ve her yıl vergi ödemek için yorulan ovayı da dağlık araziyi de dinlenmeye layık görmüştür ki soluklansınlar ve kimseden emir beklemeyen tabiatlarıyla özgürce yaşasınlar.

163

ἓξ γὰρ ἐνιαυτοῖς τήν τε πεδιάδα καὶ τὴν ὀρεινὴν εἰς καρπῶν γένεσιν καὶ δασμῶν ἐτήσιον φορὰν πονηθείσας ἀνέσεως ἠξίωσε τοῦ διαπνεῦσαι χάριν καὶ ἀπελευθεριάσαι χρησαμένας ἀνεπικελεύστῳ τῇ φύσει.

164Ötekiler ellinci yılla ilgilidir. O yıl hem az önce söylenenler yapılır, hem de, en gerekli olanı, toprak payları onları en baştan almış olan ailelere geri verilir; bu, insanseverlik ve adaletle dolu bir iştir.

164

ἕτεροι δ’ εἰσὶ περὶ τοῦ πεντηκοστοῦ ἔτους, ἐν ᾧ τά τε λεχθέντα ἀρτίως ἐπιτελεῖται καὶ — τὸ ἀναγκαιότατον — τῶν κληρουχιῶν ἀποκατάστασις εἰς τοὺς ἐξ ἀρχῆς λαχόντας οἴκους, πρᾶγμα φιλανθρωπίας καὶ δικαιοσύνης μεστόν.

165Beşincisi, anne babaya saygıyla ilgili olan, pek çok ve zorunlu kanuna işaret eder: yaşlılar ve gençler, yönetenler ve yönetilenler, iyilik edenler ve iyilik görenler, köleler ve efendiler hakkında yazılmış kanunlara.

165

τὸ δὲ πέμπτον, τὸ περὶ γονέων τιμῆς, πολλοὺς καὶ ἀναγκαίους νόμους ὑπαινίττεται, τοὺς ἐπὶ πρεσβύταις καὶ νέοις ἀναγραφέντας, τοὺς ἐπ’ ἄρχουσι καὶ ὑπηκόοις, τοὺς ἐπ’ εὐεργέταις καὶ εὖ πεπονθόσι, τοὺς ἐπὶ δούλοις καὶ δεσπότις.

166Çünkü anne babalar sayılanların üstün olan sınıfındadır; yaşlılar, yöneticiler, iyilik edenler ve efendiler de bu sınıftadır. Çocuklar ise aşağıdaki sınıftadır; gençler, yönetilenler, iyilik görenler ve köleler de bu sınıftadır.

166

γονεῖς μὲν γὰρ ἐν τῇ κρείττονι τῶν εἰρημένων εἰσὶ τάξει, ἐν ᾗ πρεσβύτεροι, ἡγεμόνες, εὐεργέται, δεσπόται, παῖδες δὲ ἐν τῇ καταδεεστέρᾳ, ἐν ᾗ νεώτεροι, ὑπήκοοι, εὖ πεπονθότες, δοῦλοι.

167Daha pek çok buyruk da verilmiştir: Gençlere yaşlılığa saygı göstermeleri, yaşlılara gençliği gözetmeleri; yönetilenlere yöneticilere itaat etmeleri, yöneticilere yönetilenlerin yararını gözetmeleri; iyilik görenlere iyiliğe karşılık vermeleri, iyiliği ilk yapanlara ise borç vermiş gibi geri ödeme beklememeleri; hizmetkârlara efendilerine bağlılıkla hizmet etmeleri, efendilere de yumuşak ve tatlı davranmaları buyrulmuştur. Böylece eşit olmayan eşitlenir.

167

πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα προστέτακται, νέοις μὲν εἰς ἀποδοχὴν γήρως, πρεσβύταις δ’ εἰς ἐπιμέλειαν νεότητος, καὶ ὑπηκόοις μὲν εἰς πειθαρχίαν ἡγεμόνων, ἡγεμόσι δ’ εἰς ὠφέλειαν τῶν ἀρχομένων, καὶ εὖ μὲν πεπονθόσιν εἰς χαρίτων ἀμοιβάς, ἄρξασι δὲ δωρεῶν εἰς τὸ μὴ ζητεῖν καθάπερ ἐν δανείοις ἀπόδοσιν, καὶ θεράπουσι μὲν εἰς ὑπηρεσίαν φιλοδέσποτον, δεσπόταις δ’ εἰς ἠπιότητα καὶ πρᾳότητα, δι’ ὧν ἐξισοῦται τὸ ἄνισον.

168İlk beşli bu buyruklarla tamamlanır. Ana başlıklar hâlinde bir çerçeve çizer, ama altında hiç de az olmayan sayıda özel kanun barındırır. Öteki beşlinin ilk başlığı zina edenlere karşı olandır. Onun altında pek çok hüküm vardır: baştan çıkaranlara karşı, oğlanlarla ilişki kuranlara karşı ve kanuna aykırı, ölçüsüz birleşmeler ve ilişkilerle şehvet içinde yaşayanlara karşı konmuş hükümler.

168

ἇι ἡ μὲν προτέρα πεντὰς ἐν τούτοις περατοῦται κεφαλαιώδη τύπον περιέχουσα, τῶν δ’ ἐν εἴδει νόμων οὐκ ὀλίγος ἀριθμός. τῆς δ’ ἑτέρας πρῶτόν ἐστι κεφάλαιον τὸ κατὰ μοιχῶν, ᾧ ὑποτέτακται πλεῖστά διατάγματα, τὸ κατὰ φθορέων, τὸ κατὰ παιδεραστῶν, τὸ κατὰ τῶν λαγνίστερον βιούντων ὁμιλίαις τε καὶ μίξεσιν ἐκνόμοις καὶ ἀκολάστοις χρωμένων.

169Bu türleri tek tek yazmasının sebebi, nefsine hâkim olamamanın ne kadar taşkın ve çok biçimli olduğunu göstermek değil, hayâsızca yaşayanların kulaklarına yığın yığın ayıp dökerek onları en açık biçimde utandırmaktır; bu ayıplar karşısında yüzleri kızaracaktır.

169

τὰς δὲ ἰδέας ἀναγέγραφεν οὐχ ὑπὲρ τοῦ μηνῦσαι τὸ πολύχουν καὶ πολύτροπον τῆς ἀκρασίας, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ τοὺς ἀσχημόνως ζῶντας ἐμφανέστατα δυσωπεῖν ἐπαντλοῦντα τοῖς ὠσὶν αὐτῶν ἀθρόα ὀνείδη, δι’ ὧν ἐρυθριάσουσι.

170İkinci başlık adam öldürme yasağıdır. Zorbalık, hakaret, darp, yaralama ve sakatlama hakkındaki, zorunlu ve herkese çok faydalı bütün kanunlar bunun altındadır.

170

δεύτερον δὲ κεφάλαιον ἡ τοῦ μὴ ἀνδροφονεῖν ἀπαγόρευσις, ὑφ’ ἥν εἰσ’· πάντες οἱ περὶ βιαίων, ὕβρεως, αἰκίας, τραυμάτων, πηρώσεως ἀναγκαῖοι νόμοι καὶ σφόδρα κοινωφελεῖς.

171Üçüncüsü çalmamakla ilgili olandır. Bunun altına şunlar hakkında konmuş hükümler girer: borcunu ödememek, emaneti inkâr etmek, ortaklığa yakışmayan hileli ortaklıklar, utanmazca yağma ve kısacası, bazılarını başkasının malını açıkça ya da gizlice zimmetine geçirmeye iten her türlü açgözlülük.

171

τρίτον δὲ τὸ περὶ τοῦ μὴ κλέπτειν, ᾧ ὑποτέτακται τὰ ἐπὶ χρεωκοπίαις ὁρισθέντα καὶ ἐξάρνοις παρακαταθηκῶν καὶ ἀκοινωνήτῳ κοινωνίᾳ καὶ ἀναισχύντοις ἁρπαγαῖς καὶ συνόλως πλεονεξίαις, ὑφ’ ὧν πείθονταί τινες φανερῶς ἢ λάθρα τἀλλότρια νοσφίζεσθαι.

172Dördüncüsü yalancı tanıklık etmemekle ilgili olandır. Bunun altına pek çok şey girer: aldatmamak, iftira etmemek, suç işleyenlerle iş birliği yapmamak, güveni güvensizliğe perde yapmamak. Bunların hepsi için uygun kanunlar konmuştur.

172

τέταρτον δὲ τὸ περὶ τοῦ μὴ ψευδομαρτυρεῖν, ᾧ πολλὰ ἐμφέρεται, τὸ μὴ ἀπατᾶν, τὸ μὴ συκοφαντεῖν, τὸ μὴ τοῖς ἐξαμαρτάνουσι συμπράττειν, τὸ μὴ ποιεῖσθαι προκάλυμμα πίστιν ἀπιστίας, ἐφ’ οἷς ἅπασι νόμοι προσήκοντες ἐτέθησαν.

173Beşincisi, haksızlıkların kaynağı olan arzuyu dizginleyen buyruktur. Kanuna en aykırı fiiller, özel ya da kamusal, küçük ya da büyük, kutsal ya da kutsal olmayan, bedenle, psykhēyle ya da dış şeyler denenlerle ilgili olsun, hepsi ondan akar. Çünkü daha önce de söylendiği gibi hiçbir şey arzudan kaçamaz; o, odun yığınındaki bir alev gibi yayılır, her şeyi yiyip bitirir ve yok eder.

173

πέμπτον δὲ τὸ ἀνεῖργον τὴν τῶν ἀδικημάτων πηγήν, ἐπιθυμίαν, ἀφ’ ἧς ῥέουσιν αἱ παρανομώταται πράξεις, ἴδιαι καὶ κοιναί, μικραὶ καὶ μεγάλαι, ἱεραὶ κὼ βέβηλοι, περί τε σώματα καὶ ψυχὰς καὶ τὰ λεγόμενα ἐκτός· διαφεύγει γὰρ οὐδέν, ὡς καὶ πρότερον ἐλέχθη, τὴν ἐπιθυμίαν, ἀλλ’ οἷα φλὸξ ἐν ὕλη νέμεται δαπανῶσα πάντα καὶ φθείρουσα.

174Arzunun altına giren pek çok hüküm de konmuştur; bunların kimisi öğütle düzelebilecek olanları ıslah etmek, kimisi de dizgin tanımayıp bütün hayatlarını bu hâle teslim etmiş olanları cezalandırmak içindir.

174

πολλὰ δὲ καὶ τῶν ὑποπιπτόντων αὐτῇ διατέτακται πρός τε νουθεσίας ἐπανόρθωσιν ἐνδεχομένων καὶ πρὸς κόλασιν ἀφηνιαστῶν ὅλον τὸν βίον ἐνδεδωκότων τῷ πάθει.

175İkinci beşli hakkında da bu kadarı, Tanrı'nın bizzat kendisinin kutsallığa yaraşır biçimde bildirdiği On Söz'ü tamamlamak için yeterince söylenmiştir. Çünkü O'nun tabiatına yaraşan, özel kanunların ana başlıklarını bizzat kendi ağzından buyurmak, tek tek kanunları ise peygamberlerin en mükemmeli aracılığıyla bildirmekti. Tanrı bu peygamberi en değerli kişi olarak seçmiş, ilahi bir ilhamla doldurmuş ve verdiği buyrukların tercümanı yapmıştı.

175

τοσαῦτα καὶ περὶ τῆς δευτέρας πεντάδος ἀποχρώντως λέλεκται πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν δέκα λογίων, ἅπερ ἱεροπρεπῶς ἔχρησεν αὑτὸς ὁ θεός. ἦν γὰρ ἁρμόττον αὐτοῦ τῇ φύσει, κεφάλαια μὲν τῶν ἐν εἴδει νόμων αὐτοπροσώπως θεσπίσαι, νόμους δὲ τοὺς ἐν τῷ μέρει διὰ τοῦ τελειοτάτου τῶν προφητῶν, ὃν ἐπικρίνας ἀριστίνδην καὶ ἀναπλήσας ἐνθέου πνεύματος ἑρμηνέα τῶν χρησμῳδουμένων εἵλετο.

176Bundan sonra, Tanrı'nın On Söz'ü ya da On Kanun'u neden yalın buyruklar ve yasaklar biçiminde bildirdiğini, kanun koyucuların âdeti olduğu üzere bunları çiğneyecek olanlar için hiçbir ceza belirlemediğini söyleyelim. O Tanrı'ydı; dolayısıyla iyi bir Rab'di, yalnız iyiliklerin sebebiydi, hiçbir kötülüğün değil.

176

μετὰ δὲ ταῦτα λέγωμεν τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν τοὺς δέκα λόγους ἢ νόμους ἀπεφήνατο ψιλαῖς προστάξεσι καὶ ἀπαγορεύσεσι κατὰ τῶν παραβησομένων, ὡς ἔθος νομοθέταις, μηδὲν ὁρίσας ἐπιτίμιον· θεὸς ἦν, εὐθὺς δὲ κύριος ἀγαθός, μόνων ἀγαθῶν αἴτιος, κακοῦ δ’ οὐδενός.

177Bu yüzden kurtarıcı buyrukları cezayla karıştırmadan, cezadan arınmış olarak vermenin kendi tabiatına en uygun şey olduğunu düşündü. Kimse akılsız bir danışman olan korkuya uyup istemeye istemeye değil, akıllıca bir düşünüşle, kendi isteğiyle en iyiyi seçsin diye, buyruklarını cezayla birlikte vermeyi uygun görmedi. Bunu haksızlık edenlere dokunulmazlık tanımak için yapmadı. Yanında oturan ve insan işlerini gözeten Adaletin boş durmayacağını biliyordu: Adalet tabiatça kötülükten nefret eder ve suçlulardan öç almayı kendisine yaraşan bir iş olarak üstlenecektir.

177

οἰκειότατον οὗν ὑπολαβὼν αὑτοῦ τῇ φύσει τὰ σωτήρια κελεύειν ἀμιγῆ καὶ ἀμέτοχα τιμωρίας, ἵνα μή πὼς φόβῳ τις ἄφρονι συμβούλῳ χρησάμενος ἄκων ἀλλ’ ἔμφρονι λογισμῷ καθ’ ἑκούσιον γνώμην αἱρῆται τὰ βέλτιστα, μετὰ κολάσεως οὐκ ἠξίωσε θεσπίζειν, οὐκ ἀσυλίαν τοῖς ἀδικοπραγοῦσι διδούς, ἀλλ’ εἰδὼς τὴν πάρεδρον αὑτῷ δίκην καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἔφορον πραγμάτων οὐκ ἠρεμήσουσαν ἅτε φύσει μισοπόνηρον καὶ ὥσπερ τι συγγενὲς ἔργον ἐκδεξομένην τὴν κατὰ τῶν ἁμαρτανόντων ἄμυναν.

178Çünkü saflarını terk edenlere karşı savaştaki komutanların yaptığı gibi, adaletin safını terk edenlere karşı cezalandırma araçları kullanmak Tanrı'nın hizmetkârlarına ve vekillerine yakışır. Büyük Kral'a ise evrenin ortak güvenliğinin sahibi olarak anılmak yakışır; O barışı korur ve barışın bütün nimetlerini her yerde herkese daima bol bol ve esirgemeden bağışlar. Çünkü gerçekte Tanrı barışın başkanıdır; savaşların önderleri ise O'nun alt hizmetkârlarıdır.

178

ἐμπρεπὲς γὰρ ὑπηρέταις μὲν καὶ ὑπάρχοις θεοῦ καθάπερ τοῖς πολέμου στρατηγοῖς ἐπὶ λιποτάκταις οἳ λείπουσι τὴν τοὺ δικαίου τάξιν ἀμυντηρίοις χρῆσθαι, τῷ δὲ μεγάλῳ βασιλεῖ τὴν κοινὴν ἀσφάλειαν ἐπιγεγράφθαι τοῦ παντός, εἰρηνοφυλακοῦντι καὶ τὰ τῆς εἰρήνης ἀγαθὰ πάντα τοῖς πανταχοῦ πᾶσιν ἀεὶ πλουσίως καὶ ἀφθόνως χορηγοῦντι· τῷ γὰρ ὄντι ὁ μὲν θεὸς πρύτανις εἰρήνης, οἱ δ’ ὑποδιάκονοι πολέμων ἡγεμόνες εἰσίν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…