Origenes
Şehitliğe Teşvik
Εἰς μαρτύριον προτρεπτικός
1Origenes bu metni 235 yılında, İmparator Maximinus Thrax'ın Hristiyan önderlerine yönelik kovuşturması sırasında, hamisi Ambrosios ile Kaisareia'lı rahip Protoktetos'a yazdı; ikisi de o sırada tutuklanmıştı. Eser, imanı inkâr etmektense ölümü seçmenin gerekçelerini Kutsal Yazılar'dan, Makkabeler'in şehitlerinden ve Mesih'in sözlerinden kurar. Kutsal Kitap alıntıları Origenes'in Yunancasından çevrilmiştir.
"Sütten kesilmiş olanlar, memeden ayrılmış olanlar! Sıkıntı üstüne sıkıntı bekle, umut üstüne umut bekle; az daha, az daha; dudakların küçümsemesiyle, yabancı bir dille."
Siz de, çok dindar Ambrosios ve çok takva sahibi Protoktetos, Yeşaya'nın sözüne göre artık bedensel olmayan ve "Mesih'te" çocuk da olmayan, ruhani "yaşınızda" ilerlemiş, artık "süte değil katı yiyeceğe ihtiyaç duyan" kişiler olarak, "sütten kesilmiş" ve "memeden ayrılmış" olanlar olarak dinleyin: sütten kesilmiş olanlara, birer atlet olarak, nasıl tek bir sıkıntı değil, "sıkıntı üstüne sıkıntı" bildirilmiştir. "Sıkıntı üstüne" gelen sıkıntıyı itmeyen, onu soylu bir atlet gibi karşılayan kişi, hemen "umut üstüne umudu" da karşılar; "sıkıntı üstüne" sıkıntıdan çok geçmeden bu umudun tadını çıkaracaktır. "Az daha, az daha" sözünün anlamı budur.
„Οἱ ἀπογεγαλακτισμένοι ἀπὸ γάλακτος, οἱ ἀπεσπασμένοι ἀπὸ μαστοῦ, θλῖψιν ἐπὶ θλίψει προσδέχου, προσδέχου ἐλπίδα ἐπ᾿ ἐλπίδι, ἔτι μικρὸν ἔτι μικρὸν, διὰ φαυλισμὸν χειλέων, διὰ γλώσσης ἑτέρας.“ καὶ ὑμεῖς τοίνυν κατὰ τὸν Ἡσαΐαν ὡς οὐκέτι σάρκινοι οὐδὲ „ἐν Χριστῷ“ νήπιοι προκόψαντες „ἐν τῇ“ νοητῇ ὑμῶν „ἡλικίᾳ“, Ἀμβρόσιε θεοσεβέστατε καὶ Πρωτόκτητε εὐσεβέστατε, καὶ μηκέτι „χρείαν ἔχοντες γάλακτος“ ἀλλὰ „στερεᾶς τροφῆς“, ἀκούετε ὡς „ἀπογεγαλακτισμένοι ἀπὸ γάλακτος“ καὶ „ἀπεσπασμένοι ἀπὸ μαστοῦ“, τίνα τρόπον ὡς ἀθληταῖς τοῖς ἀπογεγαλακτισμένοις οὐχ ἁπλῆ θλῖψις ἀλλά τις „θλῖψις ἐπὶ θλίψει“ προφητεύεται. ὁ δὲ μὴ ἀπωθούμενος τὴν „ἐπὶ θλίψει“ θλῖψιν, ἀλλ᾿ ὡς γενναῖος ἀθλητὴς αὐτὴν προσδεχόμενος εὐθέως προσδέχεται καὶ „ἐλπίδα ἐπ᾿ ἐλπίδι“, ἧς μετ᾿ οὐ πολὺ τῆς „ἐπὶ θλίψει“ θλίψεως ἀπολαύσει· τοιοῦτο γάρ ἐστι τὸ „ἔτι μικρὸν ἔτι μικρόν.“
2Kutsal Yazılar'ın diline yabancı olanlar bizi küçümseyip aşağılasalar, bize dinsiz ya da ahmak deseler bile, "az daha" bize verilecek olan "umut üstüne" umudun "dudakların küçümsemesiyle, yabancı bir dille" verileceğini hatırlayalım. Pavlus'la birlikte "şimdiki zamanın acılarının", adeta mutluluğu satın aldığımız bu acıların, Tanrı'dan "bize açılacak olan gelecekteki yücelikle kıyaslanmaya değmediğini" düşünen kim, hemen "umut üstüne umudu" da karşılamak için "sıkıntı üstüne sıkıntıyı" karşılamaz? Hele "sıkıntımızın şimdiki hafifliği", yani başına gelenlerin ağırlığı altında ezilmeyenler için gerçekten hafif olan ve öyle de adlandırılan bu sıkıntı, ne kadar ağırlaşırsa bize o kadar büyük ve fazla bir "sonsuz yücelik ağırlığı sağladığına" göre. Yeter ki bizi sıkıştıranların, ruhlarımızı adeta ezmek isteyenlerin saldırdığı vakitte ruhumuzun yönetici kısmını acılardan çevirelim; şimdiki acılara değil, bunlara katlanmanın karşılığı olarak Mesih'te "kurallara uygun" mücadele etmiş olanlara Tanrı'nın lütfuyla saklanmış olan şeylere bakalım. Çünkü Tanrı iyiliklerini katlar ve mücadele edenin emeklerinin değerini aşarak öyle armağanlar verir ki, cimrilik etmeden veren, cömert ve lütuflarını bilgiyle büyüten Tanrı'ya yakışan da budur. Bu armağanları, toprak kaba benzeyen bedeni hiçe sayarak bütün ruhlarıyla O'na beslediği sevgiyi ellerinden geldiğince gösterenlere verir.
Ἀλλὰ καὶ εἰ φαυλίζοιεν ἡμᾶς καὶ ἐξευτελίζοιεν ἤτοι ἀσεβεῖς ἢ μωροὺς ἀποκαλοῦντες οἱ ἀλλότριοι τῆς κατὰ τὰς ἁγίας γραφὰς διαλέκτου, ὑπομιμνησκώμεθα ὅτι ἡ „ἐπ᾿ ἐλπίδι“ ἐλπὶς, ἡ „ἔτι μικρὸν“ ἀποδοθησομένη ἡμῖν, ἀποδοθήσεται „διὰ φαυλισμὸν χειλέων, διὰ γλώσσης ἑτέρας“. καὶ τίς οὐκ ἂν προσδέχοιτο „θλῖψιν ἐπὶ θλίψει“, ἵνα εὐθέως προσδέξηται καὶ „ἐλπίδα ἐπ᾿ ἐλπίδι“, λογισάμενος μετὰ Παύλου „ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ“, ὧν ὡσπερεὶ ὠνούμεθα τὴν μακαριότητα, „πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλύπτεσθαι εἰς ἡμᾶς“ ἀπὸ τοῦ θεοῦ· καὶ μάλιστα ἐπεὶ „τὸ παραυτίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν“, „ἐλαφρὸν“ τοῖς μὴ βαρουμένοις ὑπὸ τῶν περιεστηκότων καὶ τυγχάνον καὶ λεγόμενον, ὅσῳ πλεῖον ὑπερβάλλον γίνεται, τοσούτῳ μεῖζον καὶ πλεῖον „βάρος αἰωνίου δόξης κατεργάζεται ἡμῖν“, εἰ παρὰ τὸν καιρὸν τῶν θλιβόντων καὶ ὡσπερεὶ πιέζειν τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἐθελόντων ἀποστρέψαντες τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν ἀπὸ τῶν ἐπιπόνων σκοποῖμεν οὐ τὰ ἐνεστηκότα ἐπίπονα ἀλλὰ τὰ διὰ τὴν ἐν τούτοις ὑπομονὴν τοῖς „νομίμως“ ἐν Χριστῷ ἀθλήσασι χάριτι θεοῦ ἀποκείμενα, πολλαπλασιάζοντος τὰς εὐεργεσίας καὶ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν τῶν τοῦ ἀγωνισαμένου καμάτων τοσαῦτα δωρουμένου, ὅσα ἂν πρέπῃ μὴ γλισχρολογουμένῳ διδόναι τῷ μεγαλοδώρῳ καὶ ἐπιστημόνως τὰς ἑαυτοῦ χάριτας μεγεθύνοντι θεῷ ἐπὶ τοὺς ὅση δύναμις διὰ τοῦ καταπεφρονηκέναι τοῦ ὀστρακίνου σκεύους ἐπιδειξαμένους τὴν ὅλῃ ψυχῇ πρὸς αὐτὸν ἀγάπην.
3Bana kalırsa Tanrı'yı bütün ruhuyla sevenler, Tanrı'yla birleşme özlemlerinin büyüklüğünden ötürü ruhlarını yalnız topraktan bedenden değil, her türlü bedenden çekip ayıranlardır. Bunlar için "alçaklık bedenini" bırakmak hiçbir sıkıntı ve çekiştirmeyle olmaz; vakit gelip ölüm sanılan şeyle "ölüm" bedeni üzerlerinden atılınca, havari gibi dua eden ve "Ne zavallı adamım! Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" diyenin duası kabul edilmiş olur. Çünkü bozulan bedenin ağırlığı altında "çadırda" inleyenlerden hangisi, önce "Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" dedikten sonra şükretmez? Şükreder, çünkü bu yakarışla "ölüm bedeninden" kurtarıldığında kutsal bir sesle "Rabbimiz Mesih İsa aracılığıyla Tanrı'ya şükürler olsun" diyeceğini görür. Bu kimine zor görünüyorsa, o kişi güçlü Tanrı'ya, "yaşayan Tanrı'ya susamamış", "geyiğin su kaynaklarını özlediği gibi" Tanrı'yı özlememiş, "Ne zaman gidip Tanrı'nın yüzünü göreceğim?" dememiştir. Peygamberin içinden geçirdiklerini de kendi içinde düşünmemiştir: Ona "Tanrın nerede?" denince peygamber "her gün" kendi içinde "ruhunu" döktü; zayıflık yüzünden hâlâ kederlenen ve çalkalanan ruhunu azarlayarak şöyle dedi: "Çünkü harikulade çadırın yerinden geçip Tanrı'nın evine varacağım, bayram eden kalabalığın coşku ve şükran sesleri arasında."
Ὅλῃ δὲ ψυχῇ νομίζω ἀγαπᾶσθαι τὸν θεὸν ὑπὸ τῶν ἀποσπώντων καὶ διϊστάντων αὐτὴν διὰ πολλὴν τὴν πρὸς τὸ κοινωνῆσαι τῷ θεῷ προθυμίαν οὐ μόνον ἀπὸ τοῦ γηΐνου σώματος ἀλλὰ καὶ ἀπὸ παντὸς σώματος· οἷς οὐδὲ μετὰ περισπασμοῦ καὶ περιελκυσμοῦ τινος γίνεται τὸ ἀποθέσθαι „τὸ“ „τῆς ταπεινώσεως“ „σῶμα“, ὅταν καιρὸς διδῷ διὰ τοῦ νομιζομένου θανάτου ἐκδύσασθαι τὸ σῶμα „τοῦ θανάτου“ καὶ ἐπακουσθῆναι ἀποστολικῶς εὐξάμενον καὶ εἰπόντα· „ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος· τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;“ τίς γὰρ τῶν „ἐν τῷ σκήνει“ στεναζόντων διὰ τὸ βαρεῖσθαι ὑπὸ τοῦ φθαρτοῦ σώματος οὐχὶ καὶ εὐχαριστήσει πρότερον εἰπών· „τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;“ βλέπων ὅτι διὰ τῆς ὁμιλίας ῥυσθεὶς ἀπὸ „τοῦ σώματος τοῦ θανάτου“ ἁγίως ἀναφθέγξεται τό· „χάρις τῷ θεῷ διὰ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν“. εἰ δέ τινι τὸ τοιοῦτο χαλεπὸν φαίνεται, οὐκ „ἐδίψησε“ „πρὸς τὸν θεὸν“ τὸν ἰσχυρὸν „τὸν ζῶντα“ οὐδὲ ἐπεπόθησε πρὸς τὸν θεὸν „ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων“ οὐδὲ εἶπε· „πότε ἄρα ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ θεοῦ;“ οὐδὲ ἐν ἑαυτῷ ἐλογίσατο ἃ διαλογισάμενος ὁ προφήτης, λεγομένου τοῦ· „ποῦ ἐστιν ὁ θεός σου;“ αὐτῷ, „καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν“ ἐξέχεεν ἐφ᾿ ἑαυτὸν „τὴν ψυχὴν“ αὐτοῦ, ἐπιπλήσσων αὐτῇ ἔτι κατ᾿ ἀσθένειαν περιλύπῳ γινομένῃ καὶ συνταρασσομένῃ καὶ λέγων· „ὅτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ, ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος.“
4Bu yüzden dilerim ki şimdiki mücadelenizin tamamı boyunca, "adalet uğruna" ve İnsanoğlu uğruna kovuşturulan ve aşağılananlar için göklerde saklanan büyük ödülü hatırlayıp sevinesiniz, coşasınız ve sıçrayasınız; tıpkı havarilerin bir zamanlar "O'nun adı uğruna aşağılanmaya" layık görüldüklerinde sevindikleri gibi. Ama bir gün ruhunuzda bir daralma hissederseniz, içimizdeki Mesih'in nous'u, elinden geldiğince onu da karıştırmak isteyen ruha şöyle desin: "Neden kederlisin, ey ruhum? Neden beni çalkalıyorsun? Tanrı'ya umut bağla, çünkü O'na şükredeceğim." Bir kez daha: Keşke ruh hiç çalkalanmasa; mahkemelerin önünde, boynuna inen çıplak kılıçların karşısında bile "her nous'u" aşan Tanrı esenliğiyle korunsa ve dingin kalsa; "bedenden" ayrılanların her şeyin Rabbinin yanına yerleştiğini düşünse. Ama her zaman çalkantısız kalacak kadar büyük değilsek, en azından ruhun çalkantısı dışarı taşmasın, dışarıdakilere görünmesin; öyle ki Tanrı'ya şöyle diyerek kendimizi savunabilelim: "Tanrım, ruhum kendi içimde çalkalandı." Söz bizi Yeşaya'da söylenen şu sözü de hatırlamaya çağırıyor: "İnsanların aşağılamasından korkmayın, küçümsemelerine yenilmeyin." Çünkü Tanrı göğün ve gökteki her şeyin hareketini ve yerde ve denizde O'nun ilahi tekhnēsiyle gerçekleşen her şeyi, her türden hayvanın ve bitkinin doğuşunu, yapısını, beslenmesini ve büyümesini açıkça yönetirken, gözlerimizi yumup Tanrı'ya bakmamak ve bakışımızı az sonra ölecek ve hak ettikleri cezaya teslim edilecek olanlardan korkmaya çevirmek saçma olurdu.
Εὐχόμην οὖν ὑμᾶς παρ᾿ ὅλον τὸν ἐνεστηκότα ἀγῶνα μεμνημένους τοῦ ἀποκειμένου πολλοῦ ἐν οὐρανοῖς μισθοῦ τοῖς διωχθεῖσι καὶ ὀνειδισθεῖσιν „ἕνεκεν δικαιοσύνης“ καὶ ἕνεκεν τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου χαίρειν καὶ ἀγαλλιᾶν καὶ σκιρτᾶν, ὥσπερ οἱ ἀπόστολοι ἐχάρησάν ποτε καταξιωθέντες „ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἀτιμασθῆναι“. εἰ δὲ καί ποτε αἰσθάνοισθε συστολῆς περὶ τὴν ψυχὴν ὑμῶν, εἰπάτω αὐτῇ ὁ ἐν ἡμῖν Χριστοῦ νοῦς θελούσῃ τὸ ὅσον ἐφ᾿ ἑαυτῇ καὶ αὐτὸν συγχεῖν· „ἵνα τί περίλυπος εἶ ψυχή; καὶ ἵνα τί συνταράσσεις με; ἔλπισον ἐπὶ τὸν θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ·“ καὶ πάλιν. εἴθε μὲν μηδαμῶς μὴ ταραχθείη ἡ ψυχὴ, ἀλλὰ καὶ παρ᾿ αὐτοῖς τοῖς δικαστηρίοις καὶ παρὰ γυμνοῖς τοῖς ξίφεσιν ἐπιφερομένοις τῷ τραχήλῳ φρουροῖτο ὑπὸ τῆς ὑπερεχούσης „πάντα νοῦν“ εἰρήνης τοῦ θεοῦ καὶ γαληνιάζοι, λογιζομένη ὅτι οἱ ἐκδημοῦντες „ἐκ τοῦ σώματος“ ἐνδημοῦσιν αὐτῷ τῷ τῶν ὅλων κυρίῳ· εἰ δὲ μὴ τηλικοῦτοί ἐσμεν, ὡς ἀεὶ τὸ ἀτάραχον διατηρεῖν, κἂν μὴ ἐκχέοιτο μηδὲ τοῖς ἔξω ἐμφαίνοιτο ἡ τῆς ψυχῆς ταραχὴ, ἵνα ἀπολογίας χώραν ἔχωμεν πρὸς θεὸν λέγοντες αὐτῷ· „ὁ θεός μου, πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου ἐταράχθη.“ μεμνῆσθαι δὲ ἡμᾶς ὁ λόγος παρακαλεῖ καὶ τοῦ ἐν Ἡσαΐᾳ τοῦτον εἰρημένου τὸν τρόπον· „μὴ φοβεῖσθε ὀνειδισμὸν ἀνθρώπων, καὶ τῷ φαυλισμῷ αὐτῶν μὴ ἡττᾶσθε.“ καὶ γὰρ ἄτοπον ἐναργῶς ἐφεστῶτος θεοῦ τῇ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῶν ἐν αὐτῷ κινήσει καὶ τοῖς ἐν γῇ καὶ θαλάσσῃ ὑπὸ τῆς θείας τέχνης αὐτοῦ ἐπιτελουμένοις ἐν παντοδαπῶν ζῴων καὶ φυτῶν γενέσεσι καὶ συστάσεσι καὶ τροφαῖς καὶ αὐξήσεσι καμμύσαι μὲν καὶ μὴ ἐνορᾶν θεῷ, τρέψαι δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπὶ φόβον τῶν μετ᾿ ὀλίγον τεθνηξομένων καὶ παραδοθησομένων τῇ κατ᾿ ἀξίαν αὐτῶν δίκῃ.
5Tanrı bir zamanlar İbrahim'e "Kendi toprağından çık" demişti; bize de belki az sonra şöyle denecek: Bütün yeryüzünden çıkın. Bu söze uymak güzeldir, öyle ki Tanrı bize göklerin egemenliği denen şeyin bulunduğu gökleri tez göstersin. Birçok aretē hakkında hayatın mücadelelerle, mücadele edenlerle dolu olduğu görülebilir. Tanrı'nın tarafında olmayan başka birçok kişi de itidal uğrunda mücadele etmiş görünecektir; kimileri cesaretle, ortak efendiye karşı tutumlarını koruyarak ölmüş, incelenen sözlerde usta olanlar phronēsis'e özen göstermiş, adil yaşamayı kendine amaç edinenler kendilerini adalete vermiş görünecektir. Her aretēnin karşısında ya "bedenin düşüncesi" ya da birçok dış şey savaşır. Ama dindarlık uğruna yalnız "seçilmiş soy, krallık kâhinleri, kutsal millet, Tanrı'nın kendine edindiği halk" mücadele eder. Öteki insanlar ise, dindarlara karşı koyan şeyler olsa bile, dindarlık uğruna ölmeyi göze aldıklarını, dindarlıkla gelen ölümü dinsizlikle süren hayata tercih ettiklerini görünüşte bile göstermezler. Seçilmiş soydan olmak isteyenlerin her biri, kendisine, çok tanrılı olma bahanesiyle aslında tanrısız olanlar tuzak kurduğunda bile, her vakit konuşan Tanrı'yı dinlemeye ikna olur: "Benden başka tanrın olmayacak" ve "Başka tanrıların adını yüreğinizde anmayacaksınız, ağzınızdan da çıkmayacak." Bu yüzden böyleleri Tanrı'ya "adalet için yürekle iman eder, kurtuluş için ağızla" O'nu "ikrar eder"; anlarlar ki yürekleri bu hâldeyken Tanrı'ya böyle iman etmedikçe aklanmayacaklar, sözleri de iç hâlleri neyse öyle olmadıkça kurtuluşa ermeyeceklerdir. Mesih'te gayeye ulaşmak için "Çünkü adalet için yürekle iman edilir" sözünü yeterli sanıp yanına "kurtuluş için ağızla ikrar edilir" sözü eklenmese de olur diyenler kendilerini aldatıyorlar. Hatta denebilir ki, yüreği Tanrı'dan "uzak" olduğu hâlde O'nu "dudaklarıyla" saymak, ağız "kurtuluş için" ikrar etmezken O'nu "yürekle" saymaktan daha iyidir.
Τῷ μὲν οὖν Ἀβραάμ ποτε ὑπὸ θεοῦ εἴρητο· „ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου“, ἡμῖν δὲ τάχα μετ᾿ ὀλίγον λεχθήσεται· ἐξέλθετε ἀπὸ τῆς ὅλης γῆς· ᾧ πείθεσθαι καλὸν, ἵνα ἡμῖν ταχέως δείξῃ τοὺς οὐρανοὺς, ἐν οἷς ἐστιν ἡ καλουμένη τῶν οὐρανῶν βασιλεία. περὶ μὲν οὖν πολλῶν ἀρετῶν ἔστιν ἰδεῖν τὸν βίον ἀγώνων πεπληρωμένον καὶ τοὺς ἀγωνιζομένους. δόξουσι γὰρ περὶ μὲν σωφροσύνης καὶ ἕτεροι τῶν ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ μερίδος ἠγωνίσθαι πολλοὶ, καὶ μετὰ ἀνδρείας ἐναποτεθνηκέναι τινὲς τηροῦντες τὴν ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ δεσπότου πρόθεσιν, φρονήσεώς τε ἐπιμεμελῆσθαι οἱ περὶ τοὺς ἐξεταζομένους λόγους δεινοὶ, καὶ δικαιοσύνῃ ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκέναι οἱ δικαίως ζῆν προτεθειμένοι. καὶ στρατεύεταί γε καθ᾿ ἑκάστης ἀρετῆς ἤτοι „τὸ τῆς σαρκὸς φρόνημα“ ⟨ἢ⟩ καὶ τὰ πολλὰ τῶν ἐκτός· περὶ δὲ εὐσεβείας μόνον „τὸ ἐκλεκτὸν“ ἀγωνίζεται „γένος, τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον, ὁ λαὸς ὁ εἰς περιποίησιν·“ οὐδὲ μέχρι τοῦ δοκεῖν δεικνύντων τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων ὅτι, εἰ ἔστι τὰ ἀνταγωνιζόμενα τοῖς εὐσεβέσι, προτίθενται ὑπὲρ εὐσεβείας ἀποθνῄσκειν προτιμῶντες τὸν μετ᾿ εὐσεβείας θάνατον τοῦ μετὰ ἀσεβείας ζῆν. καὶ ἕκαστός γε τῶν ἀπὸ τοῦ ἐκλεκτοῦ γένους εἶναι θελόντων ἀκούειν πείθεται θεοῦ παντὶ καιρῷ λέγοντος, καὶ ὅτε ἐπιβουλεύουσιν αὐτῷ οἱ προφάσει τοῦ εἶναι πολύθεοι ὄντες ἄθεοι, τό· „οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ“ καὶ τό· „ὄνομα θεῶν ἑτέρων οὐκ ἀναμνησθήσεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, οὐδὲ ὀνομασθήσεται ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν“. διόπερ „καρδίᾳ“ μὲν ὁ θεὸς τοῖς τοιούτοις „πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται“ τοῖς τοιούτοις „εἰς σωτηρίαν“, καταλαμβάνουσιν ὅτι οὔτε δικαιωθήσονται, ἐὰν μὴ οὕτω πιστεύσωσι τῷ θεῷ τῆς καρδίας αὐτῶν οὕτω διακειμένης, οὔτε ἐν σωτηρίᾳ ἔσονται, ἐὰν μὴ ὁποία ἡ διάθεσις ᾖ, τοιοῦτος καὶ ὁ λόγος. ἑαυτοὺς γὰρ ἀπατῶσιν οἱ νομίζοντες ἀρκεῖν πρὸς τὸ τυχεῖν ἐν Χριστῷ τέλους τό· „καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην“, κἂν μὴ προσῇ τό· „στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν“. καὶ ἔστι γε εἰπεῖν ὅτι μᾶλλόν ἐστι „τοῖς χείλεσι“ τιμᾶν τὴν καρδίαν „πόῤῥω“ ἔχοντα ἀπὸ θεοῦ, ἤπερ τῇ „καρδίᾳ“ τιμᾶν αὐτὸν, τοῦ στόματος μὴ ὁμολογοῦντος „εἰς σωτηρίαν“.
6"Kendine put, hiçbir şeyin suretini yapmayacaksın" ve devamını söyleyen, "Onlara secde etmeyeceksin" ile "Onlara tapmayacaksın" sözlerini birbirinden farklı şeylermiş gibi söylüyorsa, belki de şudur: Putlara bağlı olan onlara tapar; bağlı olmayan, ama uyum dediği korkaklık yüzünden, çoğunluk gibi dindar görünmek için putlara saygı gösterir gibi yapan ise onlara tapmaz ama secde eder. Mahkemede ya da mahkemeden önce Hristiyanlığı yeminle inkâr edenlerin de putlara tapmadığını ama secde ettiğini söyleyebilirim; çünkü Rab Tanrı'nın adı olan "Tanrı" adını boş ve cansız maddeye verirler. "Moab'ın kızlarıyla" kirlenen halk da putlara böyle secde etmiş, ama tapmamıştı. Nitekim aynen şöyle yazılmıştır: "Onları putlarının kurbanlarına çağırdılar; halk onların kurbanlarından yedi, putlarına secde etti ve Baal-Peor'a adandı." Dikkat et, "putlarına taptılar" denmiyor; çünkü o kadar mucize ve harikadan sonra, bir anda, zina ettikleri kadınların sözüyle putları tanrı saymaya ikna olmaları mümkün değildi. Belki Mısır'dan Çıkış'taki buzağı yapımında da, yapıldığını gözleriyle gördükleri buzağıya tapmadan böyle "secde ettiler".
Şu hâlde, başımıza gelen denenmeyi ilahi olana beslediğimiz sevginin bir sınavı ve mihenk taşı saymalıyız. Çünkü Tesniye'de yazıldığı gibi, "Rab sizi, Tanrınız Rab'bi bütün yüreğinizle ve bütün ruhunuzla sevip sevmediğinizi bilmek için deniyor." Ama siz denenirken "Tanrınız Rab'bin ardından gideceksiniz, O'ndan korkacak ve emirlerini tutacaksınız", özellikle de "Benden başka tanrın olmayacak" emrini; "O'nun sesini dinleyecek ve O'na katılacaksınız". O sizi bu dünyanın yerlerinden alacak ve havarinin deyişiyle kendisinde "Tanrı'nın büyütmesine" katacaktır.
Εἴπερ δὲ ὁ φάσκων· „οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα“ καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς διαφερόντων πρὸς ἄλληλα τοῦ· „οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς“ καὶ τοῦ· „οὐδὲ μὴ λατρεύσῃς αὐτοῖς“, ταῦτα λέγει, μή ποτε ὁ μὲν διακείμενος πρὸς τὰ εἴδωλα λατρεύῃ αὐτοῖς· ὁ δὲ μὴ διακείμενος ἀλλὰ διὰ δειλίαν, ἥνπερ ὀνομάζει συμπεριφορὰν, καθυποκρινόμενος αὐτὰ ὑπὲρ τοῦ δοκεῖν ὁμοίως τοῖς πολλοῖς εὐσεβεῖν οὐ λατρεύει μὲν προσκυνεῖ δὲ τοῖς εἰδώλοις. καὶ εἴποιμ᾿ ἂν ὅτι οἱ ἐπὶ δικαστηρίου ἐξομνύμενοι τὸν χριστιανισμὸν ἢ πρὸ δικαστηρίου οὐ λατρεύουσι μὲν προσκυνοῦσι δὲ τοῖς εἰδώλοις. λαμβάνοντες τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ θεοῦ τὸ „θεὸς“ ἐπὶ ματαίῳ καὶ ἀψύχῳ ὕλῃ. προσεκύνουν δὲ οὕτως καὶ οὐκ ἐλάτρευον εἰδώλοις ὁ βεβηλωθεὶς λαὸς „εἰς τὰς θυγατέρας Μωάβ“. γέγραπται γοῦν αὐταῖς λέξεσιν ὅτι „ἐκάλεσαν αὐτοὺς ἐπὶ ταῖς θυσίαις τῶν εἰδώλων αὐτῶν, καὶ ἔφαγεν ὁ λαὸς τῶν θυσιῶν αὐτῶν, καὶ προσεκύνησαν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν καὶ ἐτελέσθησαν τῷ Βεελφεγώρ“. καὶ παρατήρει ὅτι οὐκ εἴρηται· καὶ ἐλάτρευσαν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν, οὐδὲ γὰρ οἷόν τε ἦν μετὰ τοσαῦτα σημεῖα καὶ τέρατα ὑπὸ μίαν καιροῦ ῥοπὴν πεισθῆναι ὑπὸ τῶν γυναικῶν, μεθ᾿ ὧν ἐξεπόρνευον, πρὸς τὸ νομίσαι θεοὺς τὰ εἴδωλα. τάχα δὲ οὕτως καὶ κατὰ τὴν ἐν τῇ Ἐξόδῳ μοσχοποιΐαν „προσεκύνησαν“, οὐ λατρεύσαντες τῷ μόσχῳ, ὃν γινόμενον ἐθεάσαντο. δοκίμιον οὖν καὶ ἐξεταστήριον τῆς πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπης νομιστέον ἡμῖν γεγονέναι τὸν ἑστηκότα πειρασμόν. „πειράζει γὰρ ὁ κύριος ὑμᾶς“, ὡς ἐν Δευτερονομίῳ γέγραπται, „εἰδέναι, εἰ ἀγαπᾶτε τὸν κύριον τὸν θεὸν ὑμῶν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ὑμῶν καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς ὑμῶν“. ἀλλ᾿ ὑμεῖς πειραζόμενοι „ὀπίσω κυρίου τοῦ θεοῦ ὑμῶν πορεύσεσθε καὶ αὐτὸν φοβηθήσεσθε καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάξεσθε“, καὶ μάλιστα τήν· „οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ“, „καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσεσθε καὶ αὐτῷ προστεθήσεσθε“, λαμβάνοντι μὲν ὑμᾶς ἀπὸ τῶν τῇδε χωρίων, προστιθέντι δὲ αὐτῷ εἰς „τὴν“, ὡς ὁ ἀπόστολος ὠνόμασεν, „αὔξησιν τοῦ θεοῦ“ ἐν αὐτῷ.
7Kötü "her söz" Tanrın "Rab için iğrençse", inkârın kötü sözü, başka bir tanrıyı ilan eden kötü konuşma, insanların talihi gibi gerçekliği olmayan bir şey üzerine edilen kötü yemin ne büyük bir "iğrençlik" sayılmalıdır! Böyle bir yemin önümüze konduğunda, "Ama ben size hiç yemin etmeyin diyorum" diye öğretmiş olanı hatırlamalıyız. Gök üzerine yemin eden Tanrı'nın tahtına karşı kanunu çiğniyorsa, yer üzerine yemin eden "Tanrı'nın ayaklarının basamağı" denen şeyi tanrılaştırarak dinsizlik ediyorsa, Kudüs büyük Kralın şehri olduğu hâlde Kudüs üzerine yemin eden günah işliyorsa, kendi başı üzerine yemin eden suç işliyorsa, birinin talihi üzerine yemin etmek ne büyük bir günah sayılmalıdır! O anda şu sözü de hatırlamalıyız: Her boş söz için "yargı gününde hesap vereceksiniz." İnkâr ederken edilen yeminden daha boş bir söz olabilir mi?
Düşmanın, elinden gelen her yolla bizi kandırıp "güneşe, aya ya da göğün bütün düzenine" secde ettirmek isteyeceği de akla yatkındır. Ama biz, Tanrı'nın sözünün bunu "emretmediğini" söyleyeceğiz. Çünkü yaratan oradayken, varlığını sürdürürken ve herkesin duasına ulaşırken yaratılmışlara asla secde edilmemelidir. Güneşin kendisi de Tanrı'nın tarafında olanlarca, belki başka hiç kimsece secde edilmek istemez. "Neden bana iyi diyorsun? Tek iyi olan Baba Tanrı'dır" diyeni taklit ederek, kendisine secde etmek isteyene adeta şöyle diyecektir: Neden bana tanrı diyorsun? Tek gerçek Tanrı vardır. Neden bana secde ediyorsun? "Çünkü Tanrın Rab'be secde edeceksin ve yalnız O'na tapacaksın." Ben de yaratılmış bir varlığım; secde edene neden secde etmek istiyorsun? Ben de Baba Tanrı'ya secde eder, O'na taparım; O'nun buyruklarına uyarak "beni boyun eğdirenin isteğiyle, umutla" "boşluğa" boyun eğdim. Şimdi ben de bozulan bir bedene bağlıyım, ama "bozulmanın köleliğinden" kurtarılıp "Tanrı'nın çocuklarının yüceliğinin özgürlüğüne" kavuşacağım.
Ἀλλὰ καὶ εἴπερ „πᾶν ῥῆμα“ πονηρὸν „βδέλυγμα κυρίῳ“ τῷ θεῷ σου ἐστὶ, πηλίκον „βδέλυγμα“ νομιστέον εἶναι τὸ πονηρὸν τῆς ἀρνήσεως ῥῆμα καὶ τὸν πονηρὸν τῆς ἄλλου θεοῦ ἀναγορεύσεως λόγον καὶ τὸν πονηρὸν κατὰ τύχης ἀνθρώπων, πράγματος ἀνυποστάτου, ὅρκον; οὗ προτεινομένου ἡμῖν μνημονευτέον τοῦ διδάξαντος τό· „ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως“. εἴπερ γὰρ ὁ ὀμνὺς οὐρανὸν παρανομεῖ τὸν θρόνον τοῦ θεοῦ, καὶ ὁ ὀμνὺς γῆν ἀσεβεῖ τὸ λεγόμενον „ὑποπόδιον τῶν ποδῶν τοῦ θεοῦ“ θεοποιῶν, καὶ ὁ ὀμνὺς εἰς Ἱεροσόλυμα ἁμαρτάνει, καίτοι γε πόλις μεγάλου βασιλέως ἐστὶ, καὶ ὁ ὀμνὺς τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν πλημμελεῖ· πηλίκον ἁμάρτημα εἶναι νομιστέον τὸ ὀμνύναι τύχην τινός; μνημονευ τέον δὲ τότε καὶ τοῦ· περὶ παντὸς ἀργοῦ ῥήματος δώσετε „λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως.“ τίς γὰρ ἄλλος οὕτως ἀργὸς λόγος ὡς ὁ ἐν ἀρνήσει ὅρκος; ἀλλ᾿ εἰκὸς ὅτι θελήσει ἡμᾶς κατασοφίσασθαι δι᾿ ὧν ἂν δύνηται ὁ ἐχθρὸς πρὸς τὸ προσκυνῆσαι „τῷ ἡλίῳ ἢ τῇ σελήνῃ ἢ παντὶ τῷ κόσμῳ τῶν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ“. ἀλλ᾿ ἡμεῖς ἐροῦμεν ὅτι ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ταῦτα „οὐ προσέταξεν.“ οὐδαμῶς γὰρ προσκυνητέον τὰ κτίσματα παρόντος τοῦ κτίσαντος καὶ διαρκοῦντος καὶ φθάνοντος πρὸς τὴν πάντων εὐχήν. καὶ οὐδ᾿ αὐτός γ᾿ ἂν θέλοι ὁ ἥλιος προσκυνεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ μερίδος, εἰκὸς δὲ ὅτι οὐδὲ ὑπὸ ἄλλου τινός· ἀλλὰ μιμούμενος τὸν εἰπόντα· „τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ θεὸς ὁ πατὴρ“ ὡσπερεὶ φήσει τῷ προσκυνεῖν αὐτὸν ἐθέλοντι· τί με λέγεις θεόν; εἷς ἐστι θεὸς ἀληθινός· καὶ τί με προσκυνεῖς; „κύριον γὰρ τὸν θεόν σου προσκυνήσεις καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.“ γενητός εἰμι κἀγώ· τί βούλει προσκυνεῖν τὸν προσκυνοῦντα; κἀγὼ γὰρ τῷ θεῷ καὶ πατρὶ προσκυνῶ καὶ λατρεύω καὶ αὐτοῦ πειθόμενος τοῖς ἐπιτάγμασι „τῇ ματαιότητι“ ὑποτέταγμαι „διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ᾿ ἐλπίδι“ καὶ ἐλευθερωθήσομαι „ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς“ νῦν καὶ αὐτὸς ἐνδεδεμένος φθαρτῷ σώματι „εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ θεοῦ.“
8Dinsizliğin bir peygamberini, belki bir değil birkaç tanesini de beklemek gerekir; bunlar bize, Rab'bin "emretmediği bir sözü" Rab'bin sözüymüş gibi, ya da bilgelikle hiçbir ilgisi olmayan bir sözü bilgelik sözüymüş gibi söyleyecekler; ağızlarının sözüyle bizi öldürmek için. Ama biz o zaman da, günahkâr karşımıza dikildiğinde, şöyle diyelim: "Bense sağır gibi duymadım, ağzını açmayan dilsiz gibiydim; işitmeyen bir adam gibi oldum." Daha kötüsünü söyleyenlerin düzeleceğinden ümidimizi kestiğimizde, dinsiz sözlere karşı sağır olmak güzeldir.
Ἔστι προσδοκῆσαι καὶ τῆς ἀσεβείας τινὰ προφήτην τάχα οὐχ ἕνα ἀλλὰ πλείονας λαλήσοντας ἡμῖν ὡς κυρίου „ῥῆμα, ὃ οὐ προσέταξε“ κύριος, ἢ ὡς σοφίας λόγον τὸν ἀλλότριον τῆς σοφίας, ἵν᾿ ἡμᾶς ἀποκτείνῃ τῷ λόγῳ τοῦ στόματος αὐτοῦ. ἀλλ᾿ ἡμεῖς καὶ τότε ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον ἡμῶν εἴπωμεν· „ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ· καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων“. καλὴ γὰρ ἡ πρὸς τοὺς ἀσεβεῖς λόγους κώφωσις, ἐπὰν ἀπογινώσκωμεν τὴν τῶν τὰ χείρονα λεγόντων ἐπανόρθωσιν.
9Bizi tersine çağıranların çıktığı vakitlerde, Tanrı'nın "Ben kıskanç Tanrın Rab'bim" derken ne öğretmek istediğini düşünmek yararlıdır. Bana kalırsa, bilge bir güvey nasıl gelinini ağırbaşlı yaşamaya yöneltmek, kendini tümüyle güveyine vermesini ve güveyinden başka birine akmaktan her yolla sakınmasını sağlamak için kıskançlık gösterebilir ve bu gösteriyi geline karşı bir ilaç gibi kullanabilirse, öyle de konuşan, hele "bütün yaratılmışların ilk doğanı" olduğu anlaşılıyorsa, gelin olan ruha kıskanç bir Tanrı olduğunu söyler; böylece dinleyenleri daimonlarla ve tanrı sanılan varlıklarla yapılan her türlü zinadan uzaklaştırır. Kıskanç bir Tanrı olarak, şu ya da bu biçimde başka tanrıların ardından gidip zina etmiş olanlar hakkında da şöyle der: "Onlar Tanrı olmayanla beni kıskandırdılar, putlarıyla beni öfkelendirdiler; ben de onları millet olmayanla kıskandıracağım, anlayışsız bir milletle onları öfkelendireceğim. Çünkü öfkemden bir ateş tutuştu, ölüler diyarının en dibine kadar yanacak."
Χρήσιμον δὲ ἡμᾶς ἐννοεῖν ἐν τοῖς καιροῖς τῶν ἐπὶ τὰ ἐναντία προκαλουμένων, τί διδάξαι βουλόμενος ὁ θεός φησι τό· „ἐγώ εἰμι κύριος ὁ θεός σου ζηλωτής.“ καὶ οἶμαί γε ὅτι ὃν τρόπον νυμφίος ἐπιστρέφων τὴν νύμφην πρὸς τὸ σεμνῶς βιοῦν συνάγουσαν μὲν πᾶσαν ἑαυτὴν πρὸς τὸν νυμφίον παντὶ δὲ τρόπῳ φυλαττομένην ἐκχεῖσθαι πρὸς ἕτερόν τινα παρὰ τὸν νυμφίον, κἂν σοφὸς ᾖ, ἐμφαίνοι ἂν ζῆλον ὡς φαρμάκῳ τῇ τοιαύτῃ ἐμφάσει πρὸς τὴν νύμφην χρώμενος· οὕτως ὁ χρηματίζων, καὶ μάλιστα ἐὰν φαίνηται „ὁ πρωτότοκος εἶναι πάσης κτίσεως“, φησὶ πρὸς τὴν νύμφην ψυχὴν θεὸς εἶναι ζηλωτὴς, πάσης τῆς πρὸς τὰ δαιμόνια πορνείας καὶ τοὺς νομιζομένους εἶναι θεοὺς ἀφιστὰς τοὺς ἀκροωμένους· καὶ ὡς θεός γε οὕτω ζηλωτής φησι περὶ τῶν ὅπως ποτὲ ὀπίσω θεῶν ἑτέρων ἐκπεπορνευκότων· „αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ᾿ οὐ θεῷ, παρώργισάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾿ οὐκ ἔθνει, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς· ὅτι πῦρ ἐκκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου, καυθήσεται ἕως ᾅδου κατωτάτου.“
10Güvey bilge ve hâllerden azade olduğu için nişanlısını her türlü kirden kendi uğruna uzaklaştırmasa bile, onun uğruna, kirini ve iğrençliğini görerek onu iyileştirebilecek ve geri döndürebilecek her şeyi yapar; özgür iradeli bir tabiata zinadan caydıran sözler söyler. Öyleyse, şu ya da bu biçimde başka bir tanrıyı ilan eden ve gerçekten tek ve biricik Rab'bi ikrar etmeyen bir ruhun düşebileceği bundan daha kötü bir kirlenme düşünebilir misin? Bana kalırsa, "fahişeyle birleşen nasıl onunla tek beden oluyorsa", birini, hele işkence ve iman sınavı vaktinde ikrar eden de ikrar ettiğiyle karışır ve birleşir. İnkâr eden ise, inkârın kendisi bir kılıç gibi onu inkâr ettiğinden kesip ayırdığı için bölünmeye uğrar ve inkâr ettiğinden ayrılır. Bu yüzden dikkat et: "Kim beni insanların önünde ikrar ederse, ben de onu göklerdeki Babamın önünde ikrar edeceğim" sözü, belki de ikrar edenin ikrar edilmesinin, inkâr edenin inkâr edilmesinin zorunlu bir sonuç olduğunu göstermek için söylenmiştir. Kendisi logos ve kendisi hakikat olan, hem ikrar edene hem inkâr edene şöyle diyebilir: "Hangi ölçekle ölçerseniz size de onunla ölçülecek." Sen, bana duyduğun ikrarın ölçeğiyle ölçüp ikrar ölçeğini dolduran, benden gelecek ikrarın "silkelenmiş, bastırılmış, taşan" ölçeğini alacaksın; o ölçek "kucağına" verilecek. Sen ise, inkâr ölçeğiyle ölçüp beni inkâr eden, inkâr ölçeğine denk olarak benim seni inkâr etmemin ölçeğini alacaksın.
Κἂν μὴ δι᾿ ἑαυτὸν δὲ ὡς σοφὸς ὁ νυμφίος καὶ ἀπαθὴς ἀποστρέφῃ παντὸς μολυσμοῦ τὴν μεμνηστευμένην, ἀλλά γε δι᾿ ἐκείνην ὁρῶν αὐτῆς τὸν μολυσμὸν καὶ τὸν βδελυγμὸν πάντα τὰ ἰάσασθαι καὶ ἐπιστρέψαι αὐτὴν δυνάμενα ποιήσει, ὡς αὐτεξουσίῳ φύσει προσάγων λόγους ἀποτρεπτικοὺς τοῦ πορνεύειν. ποῖον ἂν οὖν μιασμὸν νοήσαις χείρονα γίνεσθαι ψυχῇ, ὅπως ποτὲ ἄλλον ἀγορευούσῃ θεὸν καὶ μὴ ὁμολογούσῃ τὸν ἀληθῶς ἕνα καὶ μόνον κύριον; καὶ οἶμαί γε ὅτι, ὥσπερ „ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ ἓν σῶμά ἐστιν“, οὕτως ὁ μὲν ὁμολογῶν τινα καὶ μάλιστα ἐν καιρῷ βασάνου καὶ ἐξετάσεως τῆς πίστεως ἀνακιρνᾶται καὶ ἑνοῦται τῷ ὁμολογουμένῳ· ὁ δὲ ἀρνούμενος ὑπ᾿ αὐτῆς τῆς ἀρνήσεως τρόπον μαχαίρας διακοπτούσης ἀπ᾿ ἐκείνου, ὃν ἀρνεῖται, πάσχει τὴν διαίρεσιν χωριζόμενος ἐκείνου, ὃν ἠρνήσατο. διόπερ ἐπίστησον, μή ποτε ὡς ἀκόλουθον καὶ ἀναγκαῖον συμβῆναι τῷ ὁμολογοῦντι τὸ ὁμολογηθῆναι καὶ τῷ ἀρνουμένῳ τὸ ἀρνηθῆναι εἴρηται τό· „ὃς ἐὰν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, κἀγὼ ὁμολογήσω ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς“. καὶ εἴποι δ᾿ ἂν ὁ αὐτολόγος καὶ ἡ αὐτοαλήθεια τῷ τε ὁμολογήσαντι καὶ τῷ ἀρνησαμένῳ· „ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν“. σὺ μὲν οὖν ὁ μετρήσας μέτρῳ τῆς πρός με ὁμολογίας καὶ πληρώσας τὸ μέτρον τῆς ὁμολογίας ἀπολήψῃ μέτρον τῆς ἀπ᾿ ἐμοῦ ὁμολογίας „σεσαλευμένον πεπιεσμένον ὑπερεκχυνόμενον“, ὅπερ δοθήσεται „εἰς τὸν κόλπον“ σου· καὶ σὺ δὲ ὁ μετρήσας τῷ τῆς ἀρνήσεως μέτρῳ καὶ ἀρνησάμενός με τὸ ἀνάλογον τῷ μέτρῳ τῆς ἀρνήσεως ἀπολήψῃ μέτρον τῆς ἀπ᾿ ἐμοῦ περὶ σοῦ ἀρνήσεως.
11İkrar ölçeğinin nasıl dolduğunu ya da dolmayıp eksik kaldığını şöyle görebiliriz: Sınav ve denenme süresinin tamamında yüreklerimizde, bizi inkâr, ikircik ya da şehitliğe ve kemale düşman olan şeylere çağıran inandırıcı bir düşünce gibi kötü fikirlerle kirletmek isteyen İblis'e yer vermezsek; bunun yanında ikrara yabancı bir sözle bile kendimizi kirletmezsek; karşı taraftan gelen bütün aşağılamaya, alaya, gülüşmeye, iftiraya ve bizi yoldan çıkmış, ahmak sanıp yanılmış diye adlandırarak gösterdikleri o sözde acımaya katlanırsak; dahası çocuklarımıza, onların annesine ya da hayatta en sevdiklerimiz sayılanlardan birine beslediğimiz sevgi yüzünden mala mülke ya da bu hayata doğru çekiştirilip dikkatimiz dağılmazsa; bütün bunlardan yüz çevirip bütünüyle Tanrı'ya ve O'nunla birlikte, O'nun yanındaki hayata, O'nun biricik Oğlu'na ve O'na ortak olanlara katılacak kişiler olarak verilirsek; o zaman ikrar ölçeğini doldurduğumuzu söyleyebiliriz. Ama tek bir şeyde bile eksik kalırsak, ikrar ölçeğini doldurmamış, kirletmiş ve içine yabancı bir şey katmış oluruz. O zaman temelin üzerine "odun", "ot" ya da "saman" ile bina kuranların ihtiyaç duyduğu şeye biz de ihtiyaç duyarız.
Πῶς δὲ πληροῦται μέτρον ὁμολογίας ἢ οὐ πληροῦται ἀλλ᾿ ἐλλείπει, οὕτως ἂν θεωρήσαιμεν. εἰ παρ᾿ ὅλον τὸν τῆς ἐξετάσεως καὶ τοῦ πειρασμοῦ χρόνον μὴ διδοίημεν τόπον τῷ διαβόλῳ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, μολύνειν ἡμᾶς διαλογισμοῖς πονηροῖς θέλοντι ἀρνήσεως ἢ διψυχίας ἤ τινος πιθανότητος προκαλουμένης ἐπὶ τὰ ἐχθρὰ τῷ μαρτυρίῳ καὶ τῇ τελειότητι, καὶ πρὸς τούτῳ εἰ μηδὲ λόγῳ ἀλλοτρίῳ τῆς ὁμολογίας ἑαυτοὺς μιαίνοιμεν καὶ εἰ πάντα φέροιμεν τὸν ἀπὸ τῶν ἐναντίων ὀνειδισμὸν καὶ χλεύην καὶ γέλωτα καὶ δυσφημίαν καὶ ἔλεον, ὃν δοκοῦσιν ἡμᾶς ἐλεεῖν, πεπλανημένους καὶ μωροὺς ὑπολαμβάνοντες εἶναι καὶ ἐσφαλμένους ἀποκαλοῦντες, ἔτι δὲ εἰ μὴ περιελκοίμεθα περισπώμενοι καὶ ὑπὸ τῆς περὶ τὰ τέκνα ἢ τὴν τούτων μητέρα ἤ τινα τῶν νομιζομένων εἶναι ἐν τῷ βίῳ φιλτάτων φιλοστοργίας πρὸς τὴν κτῆσιν ἢ πρὸς τὸ ζῆν τοῦτο, ἀλλ᾿ ὅλα ταῦτα ἀποστραφέντες ὅλοι γενοίμεθα τοῦ θεοῦ καὶ τῆς μετ᾿ αὐτοῦ καὶ παρ᾿ αὐτῷ ζωῆς ὡς κοινωνήσοντες τῷ μονογενεῖ αὐτοῦ καὶ τοῖς μετόχοις αὐτοῦ, τότ᾿ ἂν εἴποιμεν ὅτι ἐπληρώσαμεν τὸ μέτρον τῆς ὁμολογίας· εἰ δὲ κἂν ἑνί τινι λείποιμεν, οὐκ ἐπληρώσαμεν ἀλλ᾿ ἐμολύναμεν τὸ τῆς ὁμολογίας μέτρον καὶ ἐπεμίξαμέν τι αὐτῷ ἀλλότριον. διὸ δεησόμεθα ὧν δέονται οἱ ἐποικοδομήσαντες τῷ θεμελίῳ „ξύλα“ ἢ „χόρτον“ ἢ „καλάμην“.
12Şunu da bilmemiz gerekir: Tanrı'nın ahitleri denen şeyleri, Hristiyanlığa uygun yaşamayı üstlenirken O'nunla yaptığımız sözleşmelerle kabul ettik. Tanrı'yla yaptığımız sözleşmelerde İncil'e uygun bütün yaşayış vardı; o da şöyle der: "Kim ardımdan gelmek isterse kendini inkâr etsin, çarmıhını yüklenip beni izlesin. Çünkü canını kurtarmak isteyen onu yitirecek; benim uğruma canını yitiren ise onu kurtaracak." Şu sözü duyduğumuzda da sık sık coşkuyla dolduk: "İnsan bütün dünyayı kazanıp canını yitirirse bunun ona ne yararı olur? İnsan canına karşılık ne verebilir? Çünkü İnsanoğlu Babası'nın yüceliği içinde melekleriyle birlikte gelecek ve o zaman herkese yaptığına göre karşılık verecek."
Kendini inkâr edip çarmıhını yüklenmek ve İsa'yı izlemek gerektiğini yalnız sözlerini aktardığımız Matta değil, Luka ve Markos da yazmıştır. Luka'nın şöyle dediğini dinle: "Herkese şöyle diyordu: Kim ardımdan gelmek isterse kendini inkâr etsin, çarmıhını yüklenip beni izlesin. Çünkü canını kurtarmak isteyen onu yitirecek; benim uğruma canını yitiren ise onu kurtaracak. İnsan bütün dünyayı kazanıp kendini yitirir ya da kendine zarar verirse ne kazanır?" Markos da şöyle der: "Kalabalığı öğrencileriyle birlikte yanına çağırıp onlara şöyle dedi: Kim beni izlemek isterse kendini inkâr etsin, çarmıhını yüklenip beni izlesin. Çünkü kendi canını kurtarmak isteyen onu yitirecek; İncil uğruna yitiren ise onu kurtaracak. İnsan bütün dünyayı kazanıp canını yitirirse ona ne yararı olur? İnsan canına karşılık ne verebilir?"
Öyleyse çoktan kendimizi inkâr etmiş ve "Artık ben yaşamıyorum" demiş olmamız gerekir. Şimdi de çarmıhımızı yüklenip İsa'yı izleyip izlemediğimiz ortaya çıksın; "Mesih" içimizde "yaşıyorsa" bu gerçekleşmiş demektir. Canımızı kurtarmak istiyorsak, onu candan daha üstün olarak geri almak için şehitlikle yitirelim. Çünkü onu Mesih uğruna yitirir, O'nun uğruna ölürken canımızı O'na bırakırsak, ona gerçek kurtuluşu kazandırırız. Tersini yaparsak, kendini yitirmesi ya da kendine zarar vermesi pahasına bütün duyulur dünyayı kazananın hiçbir şey kazanmadığını duyacağız. İnsan bir kez canını yitirir ya da ona zarar verirse, bütün dünyayı kazansa bile onu yitirilen "canın karşılığı" olarak veremez. Çünkü "Tanrı'nın suretinde" yaratılmış olan can bütün bedenlerden daha değerlidir. Daha önce yitirilmiş canımızın karşılığını yalnız bir tek kişi verebildi: bizi kendi "değerli kanıyla" satın alan.
Καὶ τοῦτο δὲ ἡμᾶς εἰδέναι χρὴ, ὅτι τὰς καλουμένας τοῦ θεοῦ διαθήκας ἐπὶ συνθήκαις παρεδεξάμεθα αἷς πρὸς αὐτὸν ἐποιησάμεθα ἀναδεχόμενοι τὸ κατὰ χριστιανισμὸν βιοῦν. καὶ ἐν ταῖς πρὸς θεὸν συνθήκαις ἡμῶν ἦν πᾶσα ἡ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον πολιτεία, λέγον· „εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι. ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, οὗτος σώσει αὐτήν.“ πολλάκις δὲ ἐμπνουστότεροι γεγόναμεν ἀκούοντες καὶ τοῦ· „τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; μέλλει γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ.“ τὸ δὲ δεῖν ἀρνεῖσθαι ἑαυτὸν καὶ αἴρειν τὸν ἑαυτοῦ σταυρὸν καὶ τῷ Ἰησοῦ ἀκολουθεῖν οὐ μόνος Ματθαῖος, οὗ τὴν λέξιν παρεθέμεθα, ἀνέγραψεν ἀλλὰ καὶ Λουκᾶς καὶ Μάρκος. ἄκουε γὰρ Λουκᾶ μὲν λέγοντος· „ἔλεγε δὲ πρὸς πάντας· εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἔρχεσθαι, ἀρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι. ὅς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, οὗτος σώσει αὐτήν. τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος κερδήσας τὸν κόσμον ὅλον, ἑαυτὸν δὲ ἀπολέσας ἢ ζημιωθείς;“ Μάρκου δέ· „καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἶπεν αὐτοῖς· εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι. ὃς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν· ὃς δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ ἕνεκεν τοῦ εὐαγγελίου, σώσει αὐτήν. τί δὲ ὠφελήσει τὸν ἄνθρωπον, ἐὰν κερδήσῃ τὸν κόσμον ὅλον καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ; τί γὰρ δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ;“ πάλαι τοίνυν ὀφείλομεν ἀρνεῖσθαι ἑαυτοὺς καὶ λέγειν· „ζῶ οὐκέτι ἐγώ·“ καὶ νῦν δὲ φανήτω, εἰ ἄραντες ἑαυτῶν τὸν σταυρὸν τῷ Ἰησοῦ ἠκολουθήσαμεν· ὅπερ γέγονεν, εἰ „ζῇ“ ἐν ἡμῖν „Χριστός“. εἰ θέλομεν ἡμῶν σῶσαι τὴν ψυχὴν, ἵνα αὐτὴν ἀπολάβωμεν κρείττονα ψυχῆς, καὶ μαρτυρίῳ ἀπολέσωμεν αὐτήν. ἐὰν γὰρ ἀπολέσωμεν αὐτὴν ἕνεκεν Χριστοῦ αὐτῷ ἐπιῤῥιπτοῦντες αὐτὴν ἐν τῷ δι᾿ αὐτὸν θανάτῳ, τὴν ἀληθῆ σωτηρίαν περιποιήσομεν αὐτῇ· ἐὰν δὲ τὸ ἐναντίον, ἀκούσομεν ὅτι οὐδὲν ὠφελεῖται ὁ τὸν ὅλον κερδήσας αἰσθητὸν κόσμον διὰ τῆς ἰδίας ἀπωλείας ἢ διὰ τοῦ ἑαυτὸν ἐζημιῶσθαι. ἅπαξ δὲ ἀπολέσας τις τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἢ ζημιωθεὶς αὐτὴν, κἂν τὸν ὅλον κερδήσῃ κόσμον, οὐ δυνήσεται αὐτὸν δοῦναι „ἀντάλλαγμα τῆς“ ἀπολλυμένης „ψυχῆς“. ἡ γὰρ „κατ᾿ εἰκόνα θεοῦ“ δεδημιουργημένη τιμιωτέρα ἐστὶ πάντων σωμάτων. εἷς μόνος δεδύνηται δοῦναι ἀντάλλαγμα τῆς ἀπολλυμένης πρότερον ψυχῆς ἡμῶν, ὁ ὠνησάμενος ἡμᾶς τῷ ἑαυτοῦ „τιμίῳ αἵματι“.
13Yeşaya da daha derin bazı anlamlara göre şöyle der: "Senin yerine fidye olarak Mısır'ı, Habeşistan'ı ve Siene'yi verdim; çünkü gözümde değerli oldun." Bunun ve geri kalanların tam açıklamasını, Mesih'te öğrenmeye hevesli olarak ve artık "ayna aracılığıyla" ve "bilmece hâlinde" öğrenmenin ötesine geçmek isteyerek sizi çağırana koşarsanız, çok geçmeden göklerdeki Babanın ve öğretmenin dostları olarak "yüz yüze" bileceksiniz. Çünkü dostlar açıkça görerek öğrenirler; bilmecelerle ya da seslerin, sözcüklerin, simgelerin ve örneklerin yalın bilgeliğiyle değil, düşünülür şeylerin tabiatına ve hakikatin güzelliğine dokunarak. Pavlus'un "üçüncü göğe" alındığına, "cennete alınıp insanın söylemesine izin verilmeyen, söze gelmez sözler işittiğine" inanıyorsanız, bundan şunu da bileceksiniz: Çarmıhı yüklenip İsa'nın ardından giderseniz, Pavlus'a o zaman açılan ve onları duyduktan sonra üçüncü göğün ötesinden indiği söze gelmez sözlerden daha çoğunu ve daha büyüğünü hemen bileceksiniz; hem de bu bilgiden sonra aşağı inmeyeceksiniz. Çünkü "gökleri aşmış büyük bir başkâhinimiz" vardır. O'nun ardından gidenlerden ayrılmazsanız siz de gökleri aşacak, yalnız yeri ve yerle ilgili sırları değil, gökleri ve göklerle ilgili sırları da geride bırakacaksınız. Çünkü Tanrı'nın katında bunlardan çok daha büyük temaşalar saklıdır; bedende olan hiçbir tabiat, önce her türlü bedenden kurtulmadıkça onları kavrayamaz. Eminim ki Tanrı, güneşin, ayın, yıldızlar korosunun, hatta kendisinin "rüzgâr" ve "ateş alevi" yaptığı kutsal meleklerin gördüklerinden çok daha büyüklerini kendi katında saklayıp koruyor; bütün "yaratılış" "düşmanın köleliğinden kurtarılıp Tanrı'nın çocuklarının yüceliğinin özgürlüğüne" kavuştuğunda onları açığa çıkarmak için.
Καὶ κατά τινας δὲ βαθυτέρους λόγους φησὶν Ἡσαΐας· „ἔδωκά σου ἄλλαγμα Αἴγυπτον καὶ Αἰθιοπίαν καὶ Συήνην ὑπὲρ σοῦ· ἀφ᾿ οὗ σὺ ἔντιμος ἐγενήθης ἐναντίον ἐμοῦ“. τὸν δὲ περὶ τούτου καὶ τῶν λοιπῶν ἀκριβῆ λόγον ἐὰν φιλομαθοῦντες ἐν Χριστῷ καὶ ἤδη ποτὲ τὸ „δι᾿ ἐσόπτρου“ καὶ „ἐν αἰνίγματι“ μανθάνειν ὑπερβαίνειν θέλοντες σπεύδητε πρὸς τὸν καλέσαντα, ὅσον οὐδέπω „πρόσωπον πρὸς πρόσωπον“ εἴσεσθε ὡς φίλοι τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς καὶ διδασκάλου. οἱ γὰρ φίλοι ἐν εἴδει καὶ οὐ δι᾿ αἰνιγμάτων μανθάνουσιν ἢ γυμνῇ σοφίᾳ φωνῶν καὶ λέξεων καὶ συμβόλων καὶ τύπων, προσβάλλοντες τῇ τῶν νοητῶν φύσει καὶ τῷ τῆς ἀληθείας κάλλει. εἴπερ πιστεύετε ὅτι Παῦλος ἡρπάγη „εἰς τρίτον οὐρανὸν“ καὶ „ἡρπάγη εἰς τὸν παράδεισον καὶ ἤκουσεν ἄῤῥητα ῥήματα, ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι“, ἀκολούθως εἴσεσθε ὅτι τῶν τότε Παύλῳ ἀποκαλυφθέντων ῥημάτων ἀῤῥήτων, μεθ᾿ ἃ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ τρίτου οὐρανοῦ, πλείονα καὶ μείζονα εὐθέως γνώσεσθε, μετὰ τὴν γνῶσιν οὐ καταβησόμενοι, ἐὰν αἴροντες τὸν σταυρὸν ὀπίσω τοῦ Ἰησοῦ ἀκολουθῆτε, ὃν ἔχομεν „ἀρχιερέα μέγαν διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς.“ καὶ αὐτοὶ οὐκ ἀφιστάμενοι τῶν ὀπίσω αὐτοῦ διελεύσεσθε τοὺς οὐρανοὺς, οὐ μόνον γῆν καὶ τὰ περὶ γῆς μυστήρια ὑπερβαίνοντες ἀλλὰ καὶ οὐρανοὺς καὶ τὰ περὶ αὐτῶν. ἔστι γὰρ ἐν τῷ θεῷ ἐναποτεθησαυρισμένα πολλῷ μείζονα τούτων θεάματα, ἅτινα οὐδεμία φύσις τῶν ἐν σώματι μὴ πρότερον ἀπαλλαγεῖσα παντὸς σώματος χωρῆσαι δύναται. πέπεισμαι γὰρ ὅτι ὧν εἶδεν ἥλιος καὶ σελήνη καὶ ὁ τῶν ἀστέρων χορὸς ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ἁγίων, οὓς ἐποίησεν ὁ θεὸς „πνεῦμα“ καὶ „πυρὸς φλόγα“, πολλῷ μείζονα ταμιεύεται καὶ τηρεῖ παρ᾿ ἑαυτῷ ὁ θεὸς, ἵνα αὐτὰ φανερώσῃ, ὅταν πᾶσα „ἡ κτίσις“ ἐλευθερωθῇ „ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ ἐχθροῦ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ θεοῦ“.
14Böylece birçok şehitten daha fazla Mesih'te öğrenme sevgisine sahip olan önde gelen şehitlerden biri, öncekilerin de ötesine daha çabuk yükselecektir. Sen, kutsal Ambrosios, İncil'in sözüne dikkatle bakarsan, belki geçmişte hiç kimsenin ya da pek az kişinin ulaşacağı seçkin ve daha bol bir mutluluk akışını görebilirsin; mücadeleyi tereddütsüz yüzerek aşarsan sen de onların arasında olacaksın. Sözler şöyledir: Petrus bir gün Kurtarıcı'ya şöyle dedi: "İşte biz her şeyi bırakıp senin ardından geldik; bize ne olacak? İsa da onlara", yani havarilere, "şöyle dedi: Size doğrusunu söyleyeyim, yeniden doğuşta, Tanrı yüceliğinin tahtına oturduğunda, ardımdan gelmiş olan sizler de on iki taht üzerine oturup İsrail'in on iki oymağını yargılayacaksınız. Benim adım uğruna kardeşlerini, kız kardeşlerini, anne babasını, çocuklarını, tarlalarını ya da evlerini bırakan herkes kat kat fazlasını alacak ve sonsuz hayatı miras alacak." Bu sözler yüzünden, senin sahip olduğun kadar ya da daha fazla mala yeryüzünde sahip olup Tanrı olan Mesih'te şehit olmayı dilerdim; "kat kat fazlasını" ya da Markos'un dediği gibi "yüz katını" almak için. Şehitliğe çağrılırsak geride bırakacağımız azıcık şey yüz katına çıktığında, bu çok daha fazla bir şeydir.
Bu yüzden, şehit olursam, tarlalar ve evlerle birlikte çocuklar da bırakmak isterdim; öyle ki "gökte ve yerde her soyun adını aldığı" Rabbimiz İsa Mesih'in Babası Tanrı'nın katında kat kat fazla ve daha kutsal çocukların, belirli bir sayı söylemek gerekirse yüz katı çocuğun babası diye anılayım. İbrahim'e "Sen ise güzel bir yaşlılıkla beslenmiş olarak esenlik içinde atalarının yanına gideceksin" denirken sözü edilen atalar varsa, biri şöyle diyebilir (doğru mu söyler bilmiyorum): Belki o atalar bir zamanlar şehit olmuş ve çocuklarını bırakmış kişilerdir; bunun karşılığında ata İbrahim'in ve onun gibi başka ataların atalarının ataları olmuşlardır. Çünkü çocuklarını bırakıp şehit olanların çocukların değil, ataların atası olması akla yatkındır.
Καὶ ἐπέκεινα οὖν τις προμαρτύρων πλεῖόν τι παρὰ πολλοὺς μάρτυρας ἐχόντων τὸ ἐν Χριστῷ φιλομαθὲς τάχιον ἀναβήσεται. σοὶ δὲ, ἱερὲ Ἀμβρόσιε, ἐνιδόντι ἐξητασμένως εὐαγγελικῇ φωνῇ πάρεστιν ἰδεῖν, ὡς ἄρα τάχα ἢ οὐδεὶς τῶν πώποτε ἢ πάνυ ὀλίγοι χύσεως μακαρισμοῦ ἐπιτεύξονται ἐξαιρέτου τινὸς καὶ πλείονος· ἐν ὁποίῳ ἔσῃ καὶ σὺ, εἰ τὸν ἀγῶνα ἀδιστάκτως διανήξαιο. τὰ δὲ ῥήματα οὕτως ἔχει· ὁ Πέτρος εἶπέ ποτε τῷ σωτῆρι· „ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς“ (δηλονότι τοῖς ἀποστόλοις)· „ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ὅταν καθίσῃ ὁ θεὸς ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθήσεσθε καὶ αὐτοὶ ἐπὶ θρόνους δώδεκα κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς ἢ γονεῖς ἢ τέκνα ἢ ἀγροὺς ἢ οἰκίας ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, πολλαπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει“. τούτων δὲ ἕνεκεν τῶν ῥητῶν ηὐξάμην ἂν τοσαῦτα κτησάμενος ἐπὶ γῆς, ὁπόσα ἔχεις, ἢ καὶ τούτων πλείονα γενέσθαι μάρτυς ἐν Χριστῷ τῷ θεῷ, ἵνα „πολλαπλασίονα“ λάβω ἢ, ὡς ὁ Μάρκος φησὶν, „ἑκατονταπλασίονα·“ ⟨ἃ⟩ πολλῷ πλείονά ἐστιν ὀλίγων, ὁποῖα καταλείψομεν, ἐὰν ἐπὶ μαρτύριον κληθῶμεν, ἑκατονταπλασιαζομένων. τούτου δὲ ἕνεκεν εἰ μαρτυρῶ, ἐβουλόμην καὶ τέκνα καταλιπεῖν μετὰ ἀγρῶν καὶ οἰκιῶν, ἵνα καὶ παρὰ τῷ θεῷ καὶ πατρὶ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, „ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται“, πολλαπλασιόνων καὶ ἁγιωτέρων τέκνων χρηματίσω πατὴρ ἢ, ἵν᾿ ὡρισμένως εἴπω, ἑκατονταπλασιόνων. εἴπερ δέ εἰσι πατέρες, περὶ ὧν εἴρηται τῷ Ἀβραάμ· „σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ᾿ εἰρήνης τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ“, εἴποι ἄν τις (οὐκ οἶδα εἰ ἀληθεύων)· τάχα ἐκεῖνοι πατέρες εἰσὶ μαρτυρήσαντές ποτε καὶ ἀφέντες τέκνα, ἀνθ᾿ ὧν πατέρες γεγόνασι πατέρων τοῦ πατριάρχου Ἀβραὰμ καὶ ἄλλων τοιούτων πατριαρχῶν· εἰκὸς γὰρ τοὺς ἀφέντας τέκνα καὶ μαρτυρήσαντας οὐ νηπίων ἀλλὰ πατέρων γίνεσθαι πατέρας.
15Daha büyük lütuflara özenen ve zengin şehitleri, "yüz katı" çocuk doğuracak, yüz katı tarla ve ev alacak şehit babaları mutlu sayan biri, bunların düşünülür şeylerdeki mülklerinin hayatta yoksul olan şehitlerinkinden kat kat fazla olmasının akla uygun olup olmadığını sorarsa, ona şöyle demek gerekir: İşkencelere ve acılara katlananlar şehitlikteki aretēlerini, bunlarla sınanmamış olanlardan daha parlak biçimde göstermişlerse, bedene ve hayata düşkünlüğün yanı sıra dünyaya bağlayan bunca bağı Tanrı'ya duydukları büyük sevgiyle kesip koparanlar da öyledir. Onlar Tanrı'nın yaşayan, etkin ve "her iki ağızlı kılıçtan daha keskin" sözünü gerçekten kuşanmış olarak bunca bağı kesebilmiş, kendilerine kartal gibi kanatlar edinip "başlarındakinin evine" dönebilmişlerdir. İşkencelerle ve acılarla sınanmamış olanların, eklemleri yerinden çıkaran aletlerde, türlü türlü işkence tezgâhlarında ve ateşte dayanıklılıklarını gösterenlere önceliği bırakması nasıl yerindeyse, logos da biz yoksullara, şehit olsak bile, önceliği size bırakmamızı telkin ediyor: Mesih'te Tanrı'ya duyduğunuz sevgi uğruna, çoğu insanı yere seren aldatıcı şöhreti, bunca serveti ve çocuk sevgisini ayaklarınızın altına alan sizlere.
Ἐὰν δέ τις ὡσπερεὶ ζηλῶν χαρίσματα τὰ μείζονα καὶ μακαρίζων πλουσίους μάρτυρας καὶ πατέρας μάρτυρας „ἑκατονταπλασίονα“ γεννήσοντας τέκνα καὶ ἑκατονταπλασίονας ἀγροὺς καὶ οἰκίας ληψομένους ζητῇ, εἰ εὐλόγως ἐκεῖνοι παρὰ τοὺς ἐν βίῳ πένητας μάρτυρας πολυπλασιαζομένην ἕξουσι τὴν ἐν νοητοῖς κτῆσιν, λεκτέον πρὸς αὐτὸν ὅτι, ὥσπερ οἱ βασάνους καὶ πόνους ὑπομείναντες τῶν μὴ ἐν τούτοις ἐξητασμένων λαμπροτέραν ἐπεδείξαντο τὴν ἐν τῷ μαρτυρίῳ ἀρετὴν, οὕτως οἱ πρὸς τῷ φιλοσωματεῖν καὶ φιλοζωεῖν καὶ τοὺς τοσούτους κοσμικοὺς δεσμοὺς διακόψαντες καὶ διαῤῥήξαντες μεγάλῃ τῇ πρὸς τὸν θεὸν ἀγάπῃ χρησάμενοι καὶ ἀληθῶς ἀνειληφότες τὸν ζῶντα τοῦ θεοῦ λόγον καὶ ἐνεργῆ καὶ τομώτερον „ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον“ δεδύνηνται τοὺς τοσούτους διακόψαντες δεσμοὺς καὶ κατασκευάσαντες ἑαυτοῖς πτέρυγας ὥσπερ ἀετὸς ἐπιστρέψαι „εἰς τὸν οἶκον τοῦ προεστηκότος“ ἑαυτῶν. ἄξιον οὖν ὥσπερ τοῖς μὴ ἐξετασθεῖσιν ἐν βασάνοις καὶ πόνοις παραχωρεῖν πρωτείων πρὸς τοὺς ἐν ἀρθρεμβόλοις καὶ ποικίλοις στρεβλωτηρίοις καὶ πυρὶ ἐνεπιδειξαμένους τὴν ὑπομονὴν, οὕτως καὶ ἡμῖν τοῖς πένησι, κἂν μαρτυρήσωμεν, ὁ λόγος ὑποβάλλει ἐξίστασθαι πρωτείων ὑμῖν τοῖς διὰ τὴν ἐν Χριστῷ πρὸς θεὸν ἀγάπην πατοῦσι τὴν ἀπατηλὴν δόξαν καὶ τῶν πολλῶν καθικνουμένην καὶ τὴν τοσαύτην κτῆσιν καὶ τὴν πρὸς τέκνα φιλοστοργίαν.
16Kutsal Yazı'nın ağırbaşlılığına da dikkat et: Kardeşlerin, çocukların, anne babanın, tarlaların ve evlerin kat kat, yüz kat fazlasını vaat ediyor, ama bunların arasında kadını saymıyor. Çünkü "Benim adım uğruna kardeşlerini, kız kardeşlerini, anne babasını, çocuklarını, tarlalarını, evlerini ya da karısını bırakan herkes kat kat fazlasını alacak" denmemiştir; "çünkü ölülerin dirilişinde ne evlenirler ne evlendirilirler, göklerdeki melekler gibidirler."
Ἅμα δὲ καὶ τήρει τὸ σεμνὸν τῆς γραφῆς πολυπλασιασμὸν καὶ ἑκατονταπλασιασμὸν ὑπισχνουμένης ἀδελφῶν καὶ τέκνων καὶ γονέων καὶ ἀγρῶν καὶ οἰκιῶν· οὐ συγκατηρίθμηται δὲ τούτοις γυνή. οὐ γὰρ εἴρηται· πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς ἢ γονεῖς ἢ τέκνα ἢ ἀγροὺς ἢ οἰκίας ἢ γυναῖκα ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, πολλαπλασίονα λήψεται· „ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει τῶν νεκρῶν οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσκονται, ἀλλ᾿ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.“
17Öyleyse Yeşu'nun halkı kutsal topraklara yerleştirirken onlara söylediğini Kutsal Yazı şimdi bize de söylüyor olabilir. Sözler şöyledir: "Şimdi Rab'den korkun ve O'na doğrulukla ve adaletle kulluk edin." Putlara tapmaya ikna edilmeye çalışılan bize şunu da söyleyecektir: "Atalarınızın Irmağın ötesinde ve Mısır'da kulluk ettikleri yabancı tanrıları atın ve Rab'be kulluk edin."
Başlangıçta, öğretim görmeye hazırlanırken size makul olarak şöyle denebilirdi: "Rab'be kulluk etmek hoşunuza gitmiyorsa, bugün kime kulluk edeceğinizi seçin: Atalarınızın Irmağın ötesinde kulluk ettiği tanrılara mı, yoksa topraklarında yaşadığınız Amorluların tanrılarına mı?" Size öğretim veren de şöyle derdi: "Ben ve ev halkım ise Rab'be kulluk edeceğiz, çünkü O kutsaldır." Ama şimdi size bunların söylenmesinin yeri yok. Çünkü o zaman siz şöyle dediniz: "Rab'bi bırakıp başka tanrılara kulluk etmek bizden uzak olsun! Tanrımız Rab, bizi ve atalarımızı Mısır'dan çıkaran ve gittiğimiz bütün yolda bizi koruyan Tanrı'dır." Dahası, Tanrı'ya saygı üzerine yapılan sözleşmelerde size öğretim verenlere çoktan şu karşılığı verdiniz: "Biz de Rab'be kulluk edeceğiz, çünkü O bizim Tanrımızdır." İnsanlarla yaptığı sözleşmeleri çiğneyen kişi ahdi bozmuş ve kurtuluştan uzak biri sayılıyorsa, inkâr ederek Tanrı'yla yaptıkları sözleşmeleri hiçe sayan ve vaftiz olurken yüz çevirdikleri Şeytan'a geri koşanlar için ne demeli? Böyle biri için Eli'nin oğullarına söylediği sözler söylenmelidir: "Bir adam bir adama karşı günah işlerse, onun için dua ederler; ama Rab'be karşı günah işlerse, onun için kim dua edecek?"
Ὅπερ τοίνυν εἶπεν Ἰησοῦς τῷ λαῷ καθιστὰς αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἁγίαν γῆν, ταῦτα καὶ ἡμῖν ἂν λέγοι νῦν ἡ γραφή. ἔχει δὲ οὕτως ἡ λέξις· „νῦν φοβήθητε κύριον καὶ λατρεύσατε αὐτῷ ἐν εὐθύτητι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ.“ ἐρεῖ δὲ ἡμῖν ἀναπειθομένοις εἰδωλολατρεῖν καὶ τὰ ἑξῆς οὕτως ἔχοντα· „περιέλεσθε τοὺς θεοὺς τοὺς ἀλλοτρίους, οἷς ἐλάτρευσαν οἱ πατέρες ὑμῶν ἐν τῷ πέραν τοῦ ποταμοῦ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ λατρεύετε κυρίῳ.“ κατ᾿ ἀρχὰς μὲν οὖν ὅτε κατηχεῖσθαι ἐμέλλετε, εὐλόγως ἂν ὑμῖν εἴρητο· „εἰ δὲ μὴ ἀρέσκει ὑμῖν λατρεύειν κυρίῳ, ἐκλέξασθε ὑμῖν αὐτοῖς σήμερον τίνι λατρεύσετε, εἴτε τοῖς θεοῖς τῶν πατέρων ὑμῶν τῶν ἐν τῷ πέραν τοῦ ποταμοῦ εἴτε τοῖς θεοῖς τῶν Ἀμοῤῥαίων, ἐν οἷς ὑμεῖς κατοικεῖτε ἐπὶ τῆς γῆς.“ καὶ ἔλεγεν ἂν ὑμῖν ὁ κατηχῶν· „ἐγὼ δὲ καὶ ἡ οἰκία μου λατρεύσομεν κυρίῳ, ὅτι ἅγιός ἐστιν.“ νῦν δὲ ταῦτα οὐκ ἔχει χώραν ὑμῖν λέγεσθαι· τότε γὰρ εἴπετε· „μὴ γένοιτο ἡμῖν καταλιπεῖν κύριον, ὥστε λατρεύειν θεοῖς ἑτέροις. κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν αὐτὸς θεός ἐστιν, ὃς ἀνήγαγεν ἡμᾶς καὶ τοὺς πατέρας ἡμῶν ἐξ Αἰγύπτου, καὶ διεφύλαξεν ἡμᾶς ἐν πάσῃ τῇ ὁδῷ, ᾗ ἐπορεύθημεν ἐν αὐτῇ“ ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς περὶ θεοσεβείας συνθήκαις πάλαι τοῖς κατηχοῦσιν ὑμᾶς ἀπεκρίθητε τόδε· „καὶ ἡμεῖς λατρεύσομεν κυρίῳ· οὗτος γὰρ ὁ θεὸς ἡμῶν ἐστιν.“ εἰ τοίνυν ὁ παραβὰς τὰς πρὸς ἀνθρώπους συνθήκας ἄσπονδός τις ἐστὶ καὶ σωτηρίας ἀλλότριος, τί λεκτέον περὶ τῶν διὰ τοῦ ἀρνεῖσθαι ἀθετούντων ἃς ἔθεντο πρὸς θεὸν συνθήκας καὶ παλινδρομούντων ἐπὶ τὸν σατανᾶν, ᾧ βαπτιζόμενοι ἀπετάξαντο; λεκτέον γὰρ πρὸς τὸ τοιοῦτον τοὺς λελαλημένους ὑπὸ τοῦ Ἠλεὶ τοῖς υἱοῖς λόγους· „ἐὰν ἁμαρτάνων ἁμαρτάνῃ ἀνὴρ εἰς ἄνδρα, καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ εἰς κύριον ἁμαρτάνῃ, τίς προσεύξεται περὶ αὐτοῦ;“
18Mücadele eden ve şehitliğe çağrılan sizin için büyük bir tiyatro toplanıyor; tıpkı olağanüstü sayılan bazı yarışmacıların mücadelesini seyretmek için binlerce kişinin toplandığını söylediğimiz gibi. Mücadele ederken Pavlus'tan aşağı kalmayarak siz de diyeceksiniz ki: "Dünyaya, meleklere ve insanlara seyirlik olduk." Bütün dünya, sağdaki ve soldaki bütün melekler, hem Tanrı'nın tarafındaki hem de ötekilerin tarafındaki bütün insanlar, Hristiyanlık uğruna verdiğimiz mücadeleyi duyacaklar. Ya göklerdeki melekler bizim için sevinecek, "ırmaklar hep birlikte el çırpacak, dağlar coşacak" ve "kırdaki bütün ağaçlar dallarıyla alkışlayacak"; ya da, Tanrı korusun, aşağıdaki, kötülüğe sevinen kuvvetler sevinecek. Yenilenlere, göksel şehitlikten düşenlere ölüler diyarındakilerin söyleyeceklerini Yeşaya'da yazılanlardan görmek yersiz olmaz; öyle ki inkârdaki dinsizlikten daha çok ürperelim. Bana kalırsa inkâr edene şöyle şeyler söylenecek: "Aşağıda ölüler diyarı seni karşılarken öfkelendi; yeryüzüne hükmetmiş bütün devler, milletlerin bütün krallarını tahtlarından kaldırmış olanlar senin için ayağa kalktılar. Hepsi karşılık verip sana diyecekler ki..." Yenilmiş kuvvetler yenilenlere, İblis'in tutsak aldıkları inkârla tutsak düşenlere ne diyecekler? Şunu: "Sen de bizim gibi tutsak düştün, bizden sayıldın." Tanrı'da büyük ve şanlı bir umuda sahip olan biri korkaklık yüzünden ya da uygulanan işkenceler karşısında yenilirse, şunu duyacak: "Yüceliğin, büyük sevincin ölüler diyarına indi; altına çürüklük serecekler, örtün de kurt olacak." Biri kiliselerde sık sık "sabah yıldızı" gibi parlamış, iyi işleri "insanların önünde" parlarken onlara görünmüş, ama sonra büyük mücadeleyi verirken böyle bir tahtın tacını yitirmişse, şunu duyacak: "Sabah doğan sabah yıldızı gökten nasıl düştü! Yere çarpıp parçalandı." İnkâr yoluyla İblis'e benzemiş olan bu kişiye şu da söylenecek: "Kılıçla delik deşik edilip ölüler diyarına inen birçok ölüyle birlikte, iğrenç bir ölü gibi dağlara atılacaksın. Kana bulanmış bir giysi nasıl temiz olmazsa, sen de temiz olmayacaksın." İnkârın iğrenç sürçmesiyle, kanla ve cinayetle kirlenmiş, böylesine büyük bir kötülüğe bulanmış biri nasıl temiz olabilir?
"Oğlunu ya da kızını benden çok seven bana layık değildir" sözünü duyduğumuzu şimdi gösterelim. Dikkat edelim ki inkâr mı etmeli, ikrar mı etmeli diye içimizde bir tereddüt bile doğmasın; öyle ki İlyas'ın şu sözü bize de söylenmesin: "Ne zamana kadar iki dizinizin üstünde topallayacaksınız? Rab Tanrı ise, O'nun ardından gidin."
Μέγα θέατρον συγκροτεῖται ἐφ᾿ ὑμῖν ἀγωνιζομένοις καὶ ἐπὶ τὸ μαρτύριον καλουμένοις· ὡς εἰ τὸ τοιοῦτον ἐλέγομεν γίνεσθαι ἐπί τινων νομιζομένων παραδόξων ἀγωνιστῶν †συναγωνιζομένων ἐπὶ τὴν θέαν τοῦ ἀγῶνος μυρίων ὅσων. καὶ οὐκ ἔλαττόν γε τοῦ Παύλου ἐρεῖτε, ὅταν ἀγωνίζησθε· „θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις.“ ὅλος οὖν ὁ κόσμος καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι δεξιοὶ καὶ ἀριστεροὶ καὶ πάντες ἄνθρωποι, οἵ τε ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ μερίδος καὶ οἱ ἀπὸ τῶν λοιπῶν, ἀκούσονται ἡμῶν ἀγωνιζομένων τὸν περὶ χριστιανισμοῦ ἀγῶνα. καὶ ἤτοι οἱ ἐν οὐρανοῖς ἄγγελοι ἐφ᾿ ἡμῖν εὐφρανθήσονται, καὶ „ποταμοὶ κροτήσουσι χειρὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ τὰ ὄρη ἀγαλλιάσονται“, „καὶ πάντα τὰ ξύλα τοῦ πεδίου ἐπικροτήσει τοῖς κλάδοις·“ ἢ, ὃ μὴ εἴη, καὶ κάτω δυνάμεις αἱ ἐπιχαιρεσίκακοι εὐφρανθήσονται. οὐδὲν δὲ ἄτοπον ἰδεῖν ἐκ τῶν τῷ Ἡσαΐᾳ γεγραμμένων τὰ λεχθησόμενα ὑπὸ τῶν ἐν ᾅδου τοῖς νενικημένοις καὶ ἀπὸ τοῦ οὐρανίου μαρτυρίου καταπεπτωκόσιν, ἵν᾿ ἔτι φρίξωμεν τὴν ἐν τῷ ἀρνεῖσθαι ἀσέβειαν. λεχθήσεσθαι γὰρ οἶμαι πρὸς τὸν ἀρνησάμενον τοιαῦτα· „ὁ ᾅδης κάτωθεν ἐπικράνθη συναντήσας σοι· συνηγέρθησάν σοι πάντες οἱ γίγαντες οἱ ἄρξαντες τῆς γῆς, οἱ ἐγείραντες ἐκ τῶν θρόνων αὐτῶν πάντας βασιλεῖς ἐθνῶν. πάντες ἀποκριθήσονται καὶ ἐροῦσί σοι“. τίνα δὲ ἐροῦσιν αἱ νενικημέναι δυνάμεις τοῖς νενικημένοις καὶ οἱ ὑπὸ τοῦ διαβόλου ἑαλωκότες τοῖς ἐν ἀρνήσει ἑαλωκόσι, τίνα οὖν ταῦτα; „καὶ σὺ ἑάλως ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης“. ἐὰν δὲ καὶ μεγάλης τις ἐλπίδος τυγχάνων καὶ ἐνδόξου τῆς ἐν θεῷ ὑπὸ δειλίας ἢ πόνων προσαγομένων ἡττηθῇ ἐν θεῷ, ἀκούσεται· „κατέβη εἰς ᾅδου ἡ δόξα σου, ἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου· ὑποκάτω σου στρώσουσι σῆψιν, καὶ τὸ κατακάλυμμά σου σκώληξ.“ εἰ δὲ καὶ ἔλαμψέ τις ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πολλάκις ὡς „ὁ ἑωσφόρος“ ἐπιφαινόμενος αὐταῖς λαμψάντων αὐτοῦ τῶν καλῶν ἔργων „ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων“ καὶ μετὰ ταῦτα τὸν μέγαν ἀγῶνα ἀγωνιζόμενος τὸν στέφανον ἀπολώλεκε τοιούτου θρόνου, ἀκούσεται· „πῶς ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ ἑωσφόρος ὁ πρωῒ ἀνατέλλων; συνετρίβη ἐπὶ τὴν γῆν.“ καὶ τοῦτο δὲ πρὸς αὐτὸν λεχθήσεται τῷ διαβόλῳ διὰ τῆς ἀρνήσεως ὡμοιωμένον· „ῥιφήσῃ ἐν τοῖς ὄρεσιν ὡς νεκρὸς ἐβδελυγμένος μετὰ πολλῶν τεθνηκότων ἐκκεκεντημένων μαχαίραις καταβαινόντων εἰς ᾅδου. ὅν τρόπον ἱμάτιον ἐν αἵματι πεφυρμένον οὐκ ἔσται καθαρὸν, οὕτως οὐδὲ σὺ ἔσῃ καθαρός.“ πῶς γὰρ ἔσται καθαρὸς αἵματι καὶ φόνῳ τῷ βδελυκτῷ τῆς ἀρνήσεως πταίσματι μεμιασμένος καὶ ἐμπεφυρμένος τηλικούτῳ κακῷ; νῦν δείξωμεν ὅτι ἠκούσαμεν τοῦ· „ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος“, πρόσχωμεν, μή ποτε κἂν δισταγμὸς περὶ τοῦ, πότερόν ποτε ἀρνητέον ἢ ὁμολογητέον, γένηται ἐν ἡμῖν· ἵνα μὴ καὶ πρὸς ἡμᾶς ὁ τοῦ Ἠλίου λεχθῇ λόγος οὕτως ἔχων· „ἕως πότε ὑμεῖς χωλανεῖτε ἐπ᾿ ἀμφοτέραις ταῖς ἰγνύαις; εἰ ἔστι κύριος ὁ θεὸς, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ.“
19Komşularımızın bizi aşağılaması, çevremizdekilerin bizimle alay edip akılsızmışız gibi bize baş sallaması da beklenir. Ama bunlar olunca biz Tanrı'ya şöyle diyelim: "Bizi komşularımıza rezil ettin, çevremizdekilere alay ve gülünç konusu yaptın. Bizi milletler arasında dillere destan ettin, halklar bize baş sallıyor. Bütün gün utancım karşımda, yüzümün kızarması beni örttü; aşağılayanın ve kara çalanın sesinden, düşmanın ve kovalayanın yüzünden." Bütün bunlar başımıza gelirken peygamberin cesaretle ardından söylediği sözü Tanrı'ya söylemek ne mutludur: "Bütün bunlar başımıza geldi; ama seni unutmadık, ahdine ihanet etmedik, yüreğimiz de geri dönmedi."
Εἰκὸς δὲ ἡμᾶς καὶ ὀνειδισθήσεσθαι ὑπὸ γειτόνων καὶ μυκτηρισθήσεσθαι ὑπό τινων κυκλούντων ἡμᾶς καὶ τὴν κεφαλὴν ὡς ἐπὶ ἀνοήτοις κινούντων ἡμῖν. ἀλλὰ τούτων συμβαινόντων ἡμεῖς λέγωμεν πρὸς θεόν· „ἔθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτηρισμὸν καὶ γέλωτα τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. ἔθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσι, κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. ὅλην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατ᾿ ἐναντίον μου ἐστὶ, καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου ἐκάλυψέ με, ἀπὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος.“ μακάριον δὲ καὶ ἐπὶ τούτοις πᾶσι συμβαίνουσι τὴν ἀπὸ παῤῥησίας τοῦ προφήτου ἐπιφερομένην αὐτοῖς φωνὴν εἰπεῖν τῷ θεῷ τήν· „ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ᾿ ἡμᾶς. καὶ οὐκ ἐπελαθόμεθά σου, καὶ οὐκ ἠδικήσαμεν ἐν τῇ διαθήκῃ σου. καὶ οὐκ ἀπέστη εἰς τὰ ὀπίσω ἡ καρδία ἡμῶν.“
20Bu hayatta bulunurken ve hayatın dışındaki yolları düşünürken Tanrı'ya şunu söylediğimizi hatırlayalım: "Patikalarımızı senin yolundan saptırdın." Şimdi, alçaltıldığımız bu yerin ruhun sıkıntı yeri olduğunu hatırlamanın vaktidir; öyle ki dua ederken şöyle diyelim: "Çünkü bizi sıkıntı yerinde alçalttın, ölümün gölgesi bizi örttü." Cesaretle şunu da söyleyelim: "Tanrımızın adını unuttuysak, ellerimizi yabancı bir tanrıya açtıysak, Tanrı bunu araştırmaz mı?"
Μνημονεύωμεν ὅτι ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τυγχάνοντες καὶ νοοῦντες τὰς ἔξω τοῦ βίου ὁδοὺς τῷ θεῷ φαμεν τό· „ἐξέκλινας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου.“ νῦν καιρὸς ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦ, ὅτι τόπος κακώσεώς ἐστι τῆς ψυχῆς τὸ χωρίον τοῦτο, ἐν ᾧ τεταπεινώμεθα· ἵνα εὐχόμενοι λέγωμεν τό· „ὅτι ἐταπείνωσας ἡμᾶς ἐν τόπῳ κακώσεως, καὶ ἐπεκάλυψεν ἡμᾶς σκιὰ θανάτου.“ θαῤῥοῦντες δὲ λέγωμεν καὶ τό· „εἰ ἐπελαθόμεθα τοῦ ὀνόματος τοῦ θεοῦ ἡμῶν, καὶ εἰ διεπετάσαμεν χεῖρας ἡμῶν πρὸς θεὸν ἀλλότριον, οὐχὶ ὁ θεὸς ἐκζητήσει ταῦτα;“
21Yalnız açıktaki şehitliği değil, gizlideki şehitliği de eksiksiz üstlenmek için mücadele edelim; öyle ki biz de havari gibi şöyle haykırabilelim: "Övüncümüz şudur, vicdanımızın tanıklığı: Dünyada Tanrı'nın kutsallığı ve içtenliği içinde yaşadık." Havarinin sözüne peygamberin şu sözünü de ekleyelim: "O" bizim "yüreğimizin gizlerini bilir"; hele ölüme götürülürken. O zaman yalnız şehitlerin Tanrı'ya söylediği şu sözü söyleyeceğiz: "Senin uğruna bütün gün öldürülüyoruz, kesilecek koyun sayıldık." "Bedenin" düşüncesinden kaynaklanarak bize ölümle gözdağı veren yargıçların korkusu içimize düşerse, o zaman onlara Süleyman'ın Meselleri'nden şu sözü söyleyelim: "Oğlum, Rab'be saygı göster, güçlü olursun; O'ndan başkasından da korkma."
Μὴ τὸ ἐν φανερῷ δὲ μόνον μαρτύριον ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν κρυπτῷ τελείως ἀναλαβεῖν ἀγωνισώμεθα, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἀποστολικῶς ἀναφθεγξώμεθα τό· „τοῦτο γάρ ἐστι τὸ καύχημα ἡμῶν, τὸ μαρτύριον τῆς συνειδήσεως ἡμῶν, ὅτι ἐν ἁγιότητι καὶ εἰλικρινείᾳ θεοῦ“ „ἀνεστράφημεν ἐν τῷ κόσμῳ.“ συνάπτωμεν δὲ τῷ ἀποστολικῷ τὸ προφητικὸν τό· „αὐτὸς δὲ γινώσκει τὰ κρύφια τῆς καρδίας“ ἡμῶν, καὶ μάλιστα, ἐὰν τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἀπαγώμεθα· ὅτε φήσομεν τὸ ὑπὸ μόνων μαρτύρων λεγόμενον τῷ θεῷ τό· „ὅτι ἕνεκα σοῦ θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν, ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς.“ ἐὰν δέ ποτε ἀπὸ τοῦ φρονήματος „τῆς σαρκὸς“ ὑποβάλληται ἡμῖν φόβος τῶν ἀπειλούντων ἡμῖν θάνατον δικαστῶν, τότε εἴπωμεν αὐτοῖς τὸ ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν· „υἱὲ, τίμα τὸν κύριον, καὶ ἰσχύσεις· πλὴν δὲ αὐτοῦ μὴ φοβοῦ ἄλλον.“
22Şu söz de konumuz için yararlıdır. Süleyman Vaiz'de şöyle der: "Ölmüş olanların hepsini, hâlâ yaşayanlardan daha çok övdüm." Dindarlık uğruna ölümü kendi seçimiyle kabul edenden daha haklı olarak övülecek bir ölü olabilir mi? Eleazar böyleydi: "Kirli bir hayatı değil, şanlı bir ölümü kabul edip kendi isteğiyle işkence aletine doğru yürüdü." O, "doksan yaşına, yaşlılığının üstünlüğüne, emekle kazanılmış ve göz alıcı ak saçlarına, çocukluğundan beri aldığı en güzel terbiyeye, daha doğrusu Tanrı'nın koyduğu kutsal kanunlara yaraşır soylu bir düşünceyle" şöyle dedi: "Bizim yaşımıza rol yapmak yakışmaz. Yoksa gençlerin çoğu doksan yaşındaki Eleazar'ın yabancıların âdetine geçtiğini sanıp, benim rol yapmam ve kısacık, bir anlık bir hayat yüzünden benim yüzümden yoldan çıkarlar; ben de yaşlılığıma leke ve kir sürerim. Şimdilik insanların cezasından kurtulsam bile, ne diriyken ne ölüyken Her Şeye Gücü Yeten'in elinden kaçabilirim. Bu yüzden şimdi hayattan cesaretle ayrılarak yaşlılığıma layık olduğumu göstereceğim ve gençlere, saygın ve kutsal kanunlar uğruna gönüllü ve soylu biçimde güzelce ölmeleri için yiğitçe bir örnek bırakacağım."
Dilerim ki ölümün, daha doğrusu özgürlüğün kapısına vardığınızda, hele acılar üzerinize gelirse (karşı güçlerin kararıyla bunlara uğramanız hiç de ihtimal dışı değildir), siz de şöyle diyesiniz: "Kutsal bilgiye sahip olan Rab açıkça biliyor ki ölümden kurtulabilecekken, kırbaçlanarak bedenimde ağır acılara katlanıyorum; ama ruhumda, O'ndan korktuğum için bunlara sevinçle katlanıyorum." Eleazar'ın ölümü öyle bir ölümdü ki onun için şöyle denmiştir: "Ölümünü yalnız gençlere değil, milletin çoğuna da bir yiğitlik örneği ve bir aretē anıtı olarak bıraktı."
Καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τὰ προκείμενά ἐστι χρήσιμον. φησὶν ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ ὁ Σολομῶν· „ἐπῄνεσα ἐγὼ πάντας τοὺς τεθνηκότας ὑπὲρ τοὺς ζῶντας, ὅσοι αὐτοὶ ζῶσιν ἕως τοῦ νῦν.“ τίς δ᾿ ἂν οὕτως εὐλόγως ἐπαινοῖτο τεθνηκὼς ὡς ὁ αὐτοπροαιρέτως τὸν θάνατον ὑπὲρ εὐσεβείας ἀναδεξάμενος; ὁποῖος ἦν ὁ Ἐλεάζαρος „τὸν μετ᾿ εὐκλείας θάνατον μᾶλλον ἢ τὸν μετὰ μύσους βίον ἀναδεξάμενος καὶ αὐτοπροαιρέτως ἐπὶ τὸ τύμπανον προάγων“, ὅστις „λογισμὸν ἀστεῖον ἀναλαβὼν ἄξιον τῆς ἐνενηκονταετοῦς αὐτοῦ ἡλικίας καὶ τῆς τοῦ γήρως ὑπεροχῆς καὶ τῆς ἐπικτήτου καὶ ἐπιφανοῦς πολιᾶς καὶ τῆς ἐκ παιδὸς καλλίστης ἀνατροφῆς μᾶλλον δὲ τῆς ἁγίας καὶ θεοκτίστου νομοθεσίας“ εἶπεν· ὅτι „οὐκ ἔστι τῆς ἡμετέρας ἡλικίας ἄξιον ὑποκριθῆναι, ἵνα πολλοὶ τῶν νέων ὑπολαβόντες Ἐλεάζαρον τὸν ἐνενηκονταετῆ μεταβεβληκέναι εἰς ἀλλοφυλισμὸν, καὶ αὐτοὶ διὰ τὴν ἐμὴν ὑπόκρισιν καὶ διὰ τὸ μικρὸν καὶ ἀκαριαῖον ζῆν πλανηθῶσι δι᾿ ἐμὲ, καὶ μύσος καὶ κηλῖδα τοῦ γήρως κατακτήσομαι. εἰ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξελοῦμαι τὴν ἐξ ἀνθρώπων τιμωρίαν, ἀλλὰ τὰς τοῦ παντοκράτορος χεῖρας οὔτε ζῶν οὔτε θανὼν ἐκφεύξομαι. διόπερ ἀνδρείως νῦν μεταλλάξας τὸν βίον τοῦ μὲν γήρως ἄξιος φανήσομαι, τοῖς δὲ νέοις ὑπόδειγμα γενναῖον καταλελοιπὼς εἰς τὸ προθύμως καὶ γενναίως ὑπὲρ τῶν σεμνῶν καὶ ἁγίων νόμων εὐθανατίζειν.“ εὔχομαι δὲ ὑμᾶς παρὰ ταῖς θύραις τοῦ θανάτου μᾶλλον δὲ τῆς ἐλευθερίας γενομένους, μάλιστα εἰ πόνοι προσάγοιντο (οὐδὲν γάρ ἐστιν ἀπελπίσαι ἀπὸ τῆς βουλῆς τῶν ἀντικειμένων ἐνεργειῶν παθεῖν ὑμᾶς), τοιαῦτα εἰπεῖν· „τῷ κυρίῳ τῷ τὴν ἁγίαν γνῶσιν ἔχοντι φανερόν ἐστιν ὅτι δυνάμενος ἀπολυθῆναι τοῦ θανάτου σκληρὰς ὑποφέρω κατὰ σῶμα ἀλγηδόνας μαστιγούμενος, κατὰ ψυχὴν δὲ ἡδέως διὰ τὸν αὐτοῦ φόβον ταῦτα πάσχω.“ τοιοῦτος δὴ ὁ θάνατος Ἐλεαζάρου ἦν, ὡς ἐπειρῆσθαι αὐτῷ· „οὐ μόνον τοῖς νέοις ἀλλὰ καὶ τοῖς πλείστοις τοῦ ἔθνους τὸν ἑαυτοῦ θάνατον γενναιότητος ὑπόδειγμα καὶ μνημόσυνον ἀρετῆς καταλέλοιπε.“
23Makkabeler kitaplarında yazılı olan yedi kardeş de, Tanrı'ya saygıda sebat ettikleri için Antiokhos'un "kırbaç ve kirişlerle" işkence ettiği kardeşler, güçlü bir şehitliğin en güzel örneği olabilirler; çocuklardan geri kalıp kalmayacağını düşünen herkes için. Çünkü onlar yalnız tek tek işkencelere katlanmakla kalmadılar, kardeşlerine yapılan işkenceyi seyrederken de dindarlıkta sağlam bir duruş gösterdiler. Kutsal Yazı'nın deyişiyle içlerinden "sözcüleri" olan biri zorbaya şöyle dedi: "Neyi sorup öğrenmeye hazırlanıyorsun? Atalarımızın kanunlarını çiğnemektense ölmeye hazırız." Her birinin ayrı ayrı acılar çekmesinden sonra içlerinde işkence görsünler diye kızdırılan tavalarda ve kazanlarda neye katlandıklarını anlatmaya ne gerek var? "Sözcü" diye anılanın önce dili kesildi; sonra başının derisi yüzüldü. O bu deri yüzülmesine, başkalarının ilahi kanun gereği sünnete katlandığı gibi katlandı; bununla da Tanrı'nın ahdinin sözünü yerine getirdiğini düşünüyordu. Antiokhos bununla da yetinmeyip, "öteki kardeşler ve anneleri bakarken" onun el ve ayaklarını kestirdi; bu manzarayla kardeşleri ve anneyi de cezalandırıyor, korkunç sanılan bu şeylerle onların kararlılığını sarsacağını düşünüyordu. Antiokhos bunlarla da yetinmedi; ilk cezalarla bedeni artık "işe yaramaz hâle gelmiş" olan delikanlıyı "daha nefes alırken" tavaların ve kazanların "ateşine götürüp kızartmalarını emretti". Zorbanın gaddarlığıyla dindarlığın en soylu atletinin etleri kızarırken buhar yükselirken, ötekiler "anneleriyle birlikte birbirlerini soylu biçimde ölmeye teşvik ediyorlardı"; Tanrı'nın bunları gördüğünü düşünerek kendilerini teselli ediyorlardı. Çünkü Tanrı'nın gözünün katlananların yanında olduğuna inanmak onlara dayanmak için yetiyordu. Dindarlık atletlerinin yarışma yöneticisi de onları teşvik ediyor, bunca acıya karşı direnenlerle teselli buluyor, deyim yerindeyse onlarla seviniyordu. Biz de böyle durumlara düştüğümüzde, onların birbirine söylediği şu sözleri söylemek yerinde olur: "Rab Tanrı görüyor ve gerçekten bizimle teselli buluyor."
Καὶ οἱ ἑπτὰ δὲ ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς ἀναγραφέντες ἀδελφοὶ, οὓς „μάστιξι καὶ νευραῖς“ ᾐκίσατο Ἀντίοχος ἐμμένοντας τῇ θεοσεβείᾳ, δυνήσονται παράδειγμα κάλλιστον εἶναι ῥωμαλέου μαρτυρίου παντὶ λογισαμένῳ ἂν, εἰ μέλλει παιδαρίων εἶναι ἐλάττων, οὐ καθ᾿ ἕνα μόνον βασάνους ὑπομεινάντων ἀλλὰ καὶ τῷ τὴν αἰκίαν τῶν ἀδελφῶν τεθεωρηκέναι παράστημα εὔτονον εὐσεβείας ἐπιδειξαμένων. ἀφ᾿ ὧν εἷς γενόμενος, ὡς ἡ γραφὴ ὠνόμασε, „προήγορος“ εἶπε πρὸς τὸν τύραννον· „τί μέλλεις ἐρωτᾶν καὶ μανθάνειν; ἕτοιμοι γὰρ ἀποθνῄσκειν ἐσμὲν ἢ παραβαίνειν τοὺς πατρίους νόμους“. τί δὲ δεῖ λέγειν, ὁποῖα ὑπέμειναν τηγάνων καὶ λεβήτων ἐκπυρουμένων, ἵνα ἐν αὐτοῖς βασανισθῶσι προπαθόντες ἕκαστος διάφορα; ὁ γὰρ ὀνομασθεὶς αὐτῶν „προήγορος“ ἐγλωσσοτομήθη πρῶτον· εἶτα περιεσκυθίσθη τὴν κεφαλὴν, καὶ οὕτως ἤνεγκε τὸν περισκυθισμὸν ὡς ἄλλοι τὴν διὰ τὸν θεῖον νόμον περιτομὴν, νομίζων καὶ ἐν τούτῳ πληροῦν λόγον διαθήκης θεοῦ. καὶ οὐκ ἀρκεσθείς γε τούτοις ὁ Ἀντίοχος ἠκρωτηρίασεν αὐτὸν „τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν καὶ τῆς μητρὸς συνορώντων“ τῇ θέᾳ κολάζων τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τὴν μητέρα καὶ οἰόμενος τὴν πρόθεσιν αὐτῶν διὰ τῶν οὕτω νομιζομένων φοβερῶν κινήσειν. οὕτως δὴ ὁ Ἀντίοχος τούτοις μὴ ἀρκεσθεὶς „ἄχρηστον“ ὡς πρὸς τὴν τοῦ σώματος κατασκευὴν „γενόμενον“ δι᾿ ὧν πρῶτον ἐκόλασεν „ἐκέλευσε τῇ“ ἐν τοῖς τηγάνοις καὶ τοῖς λέβησι „πυρᾷ προσάγειν ἔμπνουν καὶ τηγανίζειν“ αὐτόν. ὡς δὲ ἡ ἀτμὶς ἀνεδίδοτο ὑπὸ τῆς ὠμότητος τοῦ τυράννου ὀπτωμένων τῶν τοῦ γενναιοτάτου ἀθλητοῦ τῆς εὐσεβείας σαρκῶν, οἱ λοιποὶ „παρεκάλουν ἀλλήλους σὺν τῇ μητρὶ γενναίως τελευτᾶν“ παραμυθούμενοι ἑαυτοὺς τῷ λογισμῷ τοῦ ἐφορᾶν ταῦτα τὸν θεόν· ἤρκει γὰρ αὐτοῖς εἰς ὑπομονὴν ἡ πειθὼ τοῦ παρεῖναι τοῖς ὑπομένουσι τὸν τοῦ θεοῦ ὀφθαλμόν· καὶ παρεκάλει αὐτοὺς ὁ ἀγωνοθέτης τῶν τῆς εὐσεβείας ἀθλητῶν, παρακαλούμενος καὶ, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, εὐφραινόμενος ἐπὶ τοῖς κατεξανισταμένοις τῶν τηλικούτων πόνων. εὔκαιρον δ᾿ ἂν εἴη καὶ ἡμᾶς ἐν τοιούτοις γενομένους εἰπεῖν τοὺς ἐκείνων λόγους πρὸς ἑαυτοὺς τοῦτον ἔχοντας τὸν τρόπον οὕτως· „κύριος ὁ θεὸς ἐφορᾷ καὶ ταῖς ἀληθείαις ἐφ᾿ ἡμῖν παρακαλεῖται.“
24Birincisi, altının ocakta sınandığı gibi böylece sınandıktan sonra, ikincisi "alaya alınmaya" götürüldü. Zorba gaddarlığının hizmetkârları onun "başının derisini saçlarıyla birlikte yüzdükten" sonra, bu acıya uğramış kişiyi pişmanlığa çağırarak, "bedenine uzuv uzuv işkence edilmeden önce" putlara sunulmuş etten yiyip yemeyeceğini sordular. Pişmanlığı reddedince "sıradaki işkenceye" götürüldü; son nefesine kadar direncini korudu. Hiç kırılmadan ve acılara boyun eğmeden dinsiz adama şöyle dedi: "Sen, uğursuz, bizi bu hayattan koparıyorsun; ama dünyanın Kralı, O'nun kanunları uğruna ölen bizleri sonsuz hayata yeniden diriltecek."
Τοῦ πρώτου τοῦτον τὸν τρόπον δοκιμασθέντος, ὡς δοκιμάζεται χρυσὸς ἐν χωνευτηρίῳ, ὁ δεύτερος „ἐπὶ τὸν ἐμπαιγμὸν“ ἤγετο· οὗ τὸ „δέρμα σὺν ταῖς θριξὶ περισύραντες“ οἱ διάκονοι τῆς τυραννικῆς ὠμότητος ἐπὶ μετάνοιαν ἐκάλουν τὸν πεπονθότα ἐπερωτῶντες, εἰ φάγεται τῶν εἰδωλοθύτων „πρὶν τιμωρηθῆναι τὸ σῶμα κατὰ μέλος“ αὐτῷ. ὡς δ᾿ ἠρνήσατο τὴν μετάνοιαν, ἐπὶ „τὴν ἑξῆς“ ἤχθη „βάσανον“ τηρῶν τὴν ἔνστασιν μέχρι τῆς ἐσχάτης ἀναπνοῆς. μηδαμῶς γὰρ θραυσθεὶς μηδὲ ἐνδοὺς πρὸς τοὺς πόνους ταῦτα εἶπε πρὸς τὸν ἀσεβῆ· „σὺ μᾶλλον, ἀλάστορ, ἐκ τοῦ παρόντος ἡμᾶς ζῆν ἀπολύεις, ὁ δὲ τοῦ κόσμου βασιλεὺς ἀποθανόντας ἡμᾶς ὑπὲρ τῶν αὐτοῦ νόμων εἰς αἰώνιον ἀναβίωσιν ζωῆς ἀναστήσει.“
25Üçüncüsü de acıları hiçe saydı ve Tanrı sevgisi uğruna onları ayaklarının altına aldı; "dilini istediklerinde hemen çıkardı, ellerini de yüreklilikle uzattı" ve şöyle dedi: Bunları Tanrı'nın kanunları uğruna bırakıyorum; onları Tanrı'dan, O'na karşı dindarlığın atletlerine verebileceği türden bir karşılık olarak geri almayı umuyorum.
Dördüncüsü de aynı biçimde işkenceye uğradı; eziyetlere katlanarak şöyle dedi: "İnsanların elinde ölürken Tanrı'dan gelen umutları beklemek ve O'nun eliyle dirilmek yeğlenecek bir şeydir." Bu, zorbanın dirilmeyeceği bir diriliştir; çünkü o "hayata" değil, aşağılanmaya ve sonsuz utanca dirilecek.
Ardından beşincisine işkence etti. O, Antiokhos'un yüzüne bakarak onun ölümlü olduğunu yüzüne vurdu; ama bu, birkaç günlük zorbalığını büyük bir yetki sanan adamın kibrini kırmadı. Bu durumdayken bile, milletin Tanrı tarafından "terk edilmediğini", Tanrı'nın çok geçmeden Antiokhos'a da "soyuna" da işkence edeceğini söylüyordu.
Ondan sonra altıncısı, ölmek üzereyken, "Kendini kandırma" dedi; biz kendi günahlarımızın cezasını çekiyoruz, acılarla temizlenmek için "bunlara" gönüllü olarak "katlanıyoruz". Ona, "Tanrı'yla savaşmaya" kalkıştığı için cezasız kalacağını sanmaması gerektiğini de söyledi. Çünkü logos aracılığıyla tanrılaştırılmış olanlarla savaşan Tanrı'yla savaşmış olur.
Καὶ ὁ τρίτος δὲ ἐν οὐδενὶ τὰς ἀλγηδόνας τιθέμενος καὶ διὰ τὴν πρὸς τὸν θεὸν ἀγάπην καταπατῶν αὐτὰς „τὴν γλῶσσαν αἰτηθεὶς ταχέως προέβαλε καὶ τὰς χεῖρας εὐθαρσῶς προέτεινεν“ εἶπε τε· διὰ τοὺς τοῦ θεοῦ νόμους ταῦτα καταλιπὼν ἐλπίζω αὐτὰ ἀπὸ θεοῦ κομίσασθαι τοιαῦτα, οἷα ἂν ἀποδῴη θεὸς τοῖς τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας ἀθληταῖς. ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ τέταρτος ἐβασανίζετο τὰς αἰκίας φέρων καὶ λέγων ὅτι· „αἱρετὸν μεταλλάσσοντας ἀπ᾿ ἀνθρώπων τὰς ἀπὸ τοῦ θεοῦ προσδοκᾶν ἐλπίδας καὶ ὑπ᾿ αὐτοῦ ἀναστήσεσθαι“ ἀνάστασιν, ἣν οὐκ ἀναστήσεται ὁ τύραννος· οὐ γὰρ „εἰς ζωὴν“ ἀλλὰ εἰς ὀνειδισμὸν καὶ εἰς αἰσχύνην αἰώνιον ἀναστήσεται. ἑξῆς τὸν πέμπτον ᾐκίσατο, ὃς ἐνιδὼν τῷ Ἀντιόχῳ ὠνείδισεν αὐτῷ τὸ φθαρτὸν μὴ κολούων αὐτοῦ τὴν ὑπερηφανίαν, νομίζοντος μεγάλην εἶναι ἐξουσίαν τὴν ἐν ὀλίγαις ἡμέραις τυραννίδα. ἔφασκε δὲ καὶ ἐν τούτοις ὢν τὸ ἔθνος μὴ „καταλελεῖφθαι“ ὑπὸ θεοῦ τοῦ ὅσον οὐδέπω τὸν Ἀντίοχον „καὶ τὸ σπέρμα“ αὐτοῦ βασανίσοντος. μετὰ τοῦτον ὁ ἕκτος πρὸς τῷ ἀποθνῄσκειν γενόμενος „μὴ πλανῶ“, εἶπεν· ἡμεῖς ὑπὲρ ἡμετέρων ἁμαρτημάτων δίκας τίνοντες, ἵν᾿ ἐν τοῖς πόνοις καθαρισθῶμεν, ἑκουσίως „ταῦτα πάσχομεν“. ἔλεγέ τε αὐτῷ, ὡς ἄρα οὐ χρὴ νομίζειν αὐτὸν ἀθῷον ἔσεσθαι „θεομαχεῖν“ ἐπιχειροῦντα· θεομάχος γὰρ ὁ τοῖς ἀπὸ τοῦ λόγου θεοποιηθεῖσι μαχόμενος.
26En son Antiokhos en küçüğünü ele aldı. Onun da bu kadar büyük acıları hiçe sayanların kardeşi olduğuna ve onlarla aynı prohairesise sahip olduğuna kanaat getirince, başka yollara başvurdu. Atalarının âdetlerinden vazgeçerse onu zengin ve "imrenilecek biri" yapacağına, dostları arasına alıp ona krallık "görevleri" emanet edeceğine dair yeminle teminat vererek, yalvarmalarla onu ikna edebileceğini sandı. Delikanlı söylenenlere, kendi prohairesisine yabancı şeylermiş gibi hiç kulak asmayınca ve Antiokhos başlangıçta hiçbir şey elde edemeyince, "anneyi çağırıp delikanlıya kurtuluşu için öğüt vermesini istedi". Anne ise oğlunu istediği şeye ikna edeceğini gösterdi, zorbayla alay etti ve oğluna dayanıklılık üzerine öyle çok söz söyledi ki delikanlı üzerine gelecek cezayı beklemeden, ondan önce davranıp cellatları çağırdı ve şöyle dedi: Neden bekliyor, neden oyalanıyorsunuz? Biz Tanrı'nın verdiği kanunu dinliyoruz; ilahi sözlere aykırı bir buyruğa uyulmaz. Dahası, kendi yargı yetkisi altındakiler hakkında hüküm veren bir kral gibi, zorba hakkında hükmünü bildirdi; yargılanan değil, daha çok yargılayan oydu. Göksel çocuklara el kaldırdığı için "her şeyi gözeten Her Şeye Gücü Yeten Tanrı'nın yargısından" kaçamayacağını söyledi.
Τελευταῖον δὲ τὸν νεώτερον ὁ Ἀντίοχος εἰς χεῖρας λαβὼν καὶ πεισθεὶς καὶ τοῦτον εἶναι ἀδελφὸν τῶν ἐν οὐδενὶ τὰς τηλικαύτας ἀλγηδόνας θεμένων καὶ τὴν αὐτὴν ἔχειν ἐκείνοις προαίρεσιν ἄλλαις ἐφόδοις ἐχρῆτο, νομίζων αὐτὸν παρακλήσεσι πεισθήσεσθαι καὶ ταῖς δι᾿ ὅρκων πιστώσεσι περὶ τοῦ πλούσιον αὐτὸν ποιήσειν καὶ „μακαριστὸν“ „μεταθέμενόν τε ἀπὸ τῶν πατρίων“ ⟨καὶ⟩ εἰς φίλους ἐγκαταταχθέντα καὶ „χρείας“ βασιλικὰς ἐμπιστευθέντα. ὡς δ᾿ οὐδὲν ἤνυε τὴν ἀρχὴν μηδὲ προσέχοντος τοῦ νεανίου ὡς ἀλλοτρίοις τῆς ἑαυτοῦ προαιρέσεως τοῖς λεγομένοις, „προσκαλεσάμενος τὴν μητέρα παρῄνει γίνεσθαι τοῦ μειρακίου σύμβουλον ἐπὶ σωτηρίᾳ“. ἡ δὲ ἐπιδειξαμένη πείσειν περὶ ὧν ἤθελε τὸν υἱὸν καὶ χλευάσασα τὸν τύραννον πολλοὺς τῷ υἱῷ ἐκίνει λόγους περὶ ὑπομονῆς, ὡς τὸν νεανίαν μὴ περιμείναντα τὴν ἐπιφερομένην κόλασιν προλαβόντα προκαλέσασθαι τοὺς δημίους λέγοντα· τί μέλλετε καὶ βραδύνετε; ἀκούομεν γὰρ νόμου τοῦ δοθέντος ἀπὸ θεοῦ· οὐ προσιέναι δεῖ πρόσταγμα ἐναντιούμενον θείοις λόγοις. ἀλλὰ καὶ ὡσπερεὶ βασιλεὺς ἀποφαινόμενος κατὰ τῶν ὑπ᾿ αὐτῷ δικαζομένων ἀπεφήνατο κρίσιν τὴν κατὰ τοῦ τυράννου, δικάζων μᾶλλον αὐτὸν ἤπερ δικαζόμενος· καὶ ἔφασκεν, ὡς ἄρα ἐπὶ τοὺς οὐρανίους παῖδας ἀράμενος χεῖρας, οὐκ ἐκφεύξεται „τὴν τοῦ παντοκράτορος ἐπόπτου θεοῦ κρίσιν.“
27O zaman bunca çocuğun annesinin, "Tanrı'ya bağladığı umutlar sayesinde" oğullarının acılarına ve ölümlerine "yüreklilikle" katlandığı görülebilirdi. Çünkü dindarlığın çiyleri ve kutsallığın soluğu, birçok annede en ağır felaketler karşısında alevlenen anne ateşinin onun bağrında tutuşmasına izin vermiyordu. Bunları da Kutsal Yazı'dan kısaltarak buraya aktarmanın konumuz için çok yararlı olduğunu düşünüyorum; öyle ki dindarlığın ve Tanrı'ya duyulan sevginin en sert acılara ve en ağır işkencelere karşı ne kadar güçlü olduğunu, bu sevginin her sevgiden kat kat daha güçlü olduğunu görelim. İnsani zayıflık Tanrı'ya duyulan bu sevgiyle bir arada yaşayamaz; bütün ruhtan sınır dışı edilir ve "Gücüm ve övgüm Rab'dir" ve "Bana güç veren Rabbimiz Mesih İsa'da her şeye gücüm yeter" diyebilen birinin bulunduğu yerde zerre kadar etki gösteremez.
Ἦν δὲ τότε τὴν μητέρα τῶν τοσούτων ἰδεῖν „εὐψύχως“ φέρουσαν „διὰ τὰς ἐπὶ τὸν θεὸν ἐλπίδας“ τοὺς πόνους καὶ τοὺς θανάτους τῶν υἱῶν· δρόσοι γὰρ εὐσεβείας καὶ πνεῦμα ὁσιότητος οὐκ εἴων ἀνάπτεσθαι ἐν τοῖς σπλάγχνοις αὐτῆς τὸ μητρικὸν καὶ ἐν πολλαῖς ἀναφλεγόμενον ὡς ἐπὶ βαρυτάτοις κακοῖς πῦρ. νομίζω δὲ καὶ ταῦτα χρησιμώτατα πρὸς τὸ προκείμενον ἐπιτεμόμενος ἀπὸ τῆς γραφῆς παρατεθεῖσθαι· ἵν᾿ ἴδωμεν, ὅσον δύναται κατὰ τῶν τραχυτάτων πόνων καὶ τῶν βαρυτάτων βασάνων εὐσέβεια καὶ τὸ πρὸς θεὸν φίλτρον παντὸς φίλτρου καθ᾿ ὑπερβολὴν πλεῖον δυνάμενον. τούτῳ δὲ τῷ πρὸς θεὸν φίλτρῳ ἀνθρωπίνη ἀσθένεια οὐ συμπολιτεύεται ὑπερόριος ἀφ᾿ ὅλης τῆς ψυχῆς ἐλαυνομένη καὶ οὐδὲ κατὰ ποσὸν ἐνεργεῖν δυναμένη, ὅπου ἐστὶν ὁ οἷός τε εἰπεῖν· „ἰσχύς μου καὶ ὕμνησίς μου ὁ κύριος“ καὶ „πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν“.
28Şehitliğin nasıl bir şey olduğunu ve Tanrı'nın önünde ne büyük bir cesaret kazandırdığını şuradan da öğrenebiliriz. Kutsal kişi, Tanrı'dan kendisine ulaşmış iyiliklerin karşılığını vermek isteyen cömert biri olarak, O'ndan aldığı her şey için Rab'be ne yapabileceğini araştırır ve iyi niyetli bir insanın Tanrı'ya verebileceği, O'nun iyiliklerine adeta denk düşen şehitlikte ölmekten başka bir şey bulamaz. Nitekim yüz on beşinci mezmurda soru şöyle yazılmıştır: "Rab'be, bana verdiği bütün karşılıklar için ne karşılık vereyim?" Rab'den aldığı her şey için O'na ne karşılık verecek diye soran kişinin bu soruya verdiği cevap ise şöyle söylenmiştir: "Kurtuluş kâsesini alacağım ve Rab'bin adını çağıracağım." İncil'de gördüğümüz gibi, şehitliğe "kurtuluş kâsesi" demek âdettir. Çünkü İsa'nın egemenliğinde O'nun "sağında" ve "solunda" oturmak isteyenler daha büyük bir şeref isteyince Rab onlara "İçtiğim kâseden içebilir misiniz?" der; kâse derken şehitliği kasteder. Bu, şu sözden de açıktır: "Baba, mümkünse bu kâseyi benden uzaklaştır; ama benim değil, senin istediğin olsun." Bundan şunu da öğreniyoruz: İsa'nın içtiği o kâseden içen, krallar Kralı ile birlikte oturacak, onunla birlikte hükmedecek ve onunla birlikte yargılayacaktır. "Kurtuluş kâsesi" işte budur; onu alan "Rab'bin adını" çağıracaktır. "Rab'bin adını çağıran herkes de kurtulacaktır."
Ὁποῖον δ᾿ ἐστὶ τὸ μαρτύριον καὶ πόσην παῤῥησίαν ἐμποιοῦν πρὸς τὸν θεὸν, καὶ ἐντεῦθεν ἔστι καταμαθεῖν. φιλότιμός τις ὁ ἅγιος ὢν καὶ ἀμείψασθαι θέλων τὰς φθασάσας εἰς αὐτὸν εὐεργεσίας ἀπὸ θεοῦ ζητεῖ, τί ἂν ποιήσαι τῷ κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀπ᾿ αὐτοῦ εἴληφε· καὶ οὐδὲν ἄλλο εὑρίσκει οἱονεὶ ἰσόῤῥπον ταῖς εὐεργεσίαις δυνάμενον ἀπὸ ἀνθρώπου εὐπροαιρέτου ἀποδοθῆναι θεῷ, ὡς τὴν ἐν μαρτυρίῳ τελευτήν. γέγραπται γὰρ ἐν τῷ ἑκατοστῷ καὶ πέμπτῳ καὶ δεκάτῳ ψαλμῷ τὰ μὲν τῆς ἐπαπορήσεως οὕτως· „τί ἀνταποδώσω τῷ κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι;“ τὰ δὲ τῆς πρὸς αὐτὴν ἀπαντήσεως εἰπόντος· τί ἀνταποδώσει τῷ κυρίῳ περὶ πάντων ὧν ἀπ᾿ αὐτοῦ εἴληφεν ὁ λέγων, οὕτως εἰρημένα· „ποτήριον σωτηρίου λήψομαι καὶ τὸ ὄνομα κυρίου ἐπικαλέσομαι“. „ποτήριον δὲ σωτηρίου“ ἔθος ὀνομάζεσθαι τὸ μαρτύριον, ὡς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ εὕρομεν. ἡνίκα γὰρ μείζονος ὀρέγονται τιμῆς οἱ θέλοντες „ἐκ δεξιῶν“ καὶ „ἐξ εὐωνύμων“ καθεσθῆναι τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, φησὶ πρὸς αὐτοὺς ὁ κύριος· „δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ πίνω;“ ποτήριον λέγων τὸ μαρτύριον. ὅπερ ἐστὶ σαφὲς καὶ ἐκ τοῦ· „πάτερ εἰ δυνατὸν παρένεγκε τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ᾿ ἐμοῦ· πλὴν οὐ τί ἐγὼ θέλω ἀλλὰ τί σύ“. πλὴν μανθάνομεν ὅτι συγκαθίσει καὶ συμβασιλεύσει καὶ συνδικάσει τῷ βασιλεῖ τῶν βασιλευόντων ὁ πιὼν τὸ ποτήριον ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπιεν ὁ Ἰησοῦς. τοῦτ᾿ οὖν ἐστι τὸ τοῦ „σωτηρίου“ „ποτήριον“, ὅπερ ὁ λαβὼν ἐπικαλέσεται „τὸ ὄνομα κυρίου“ „πᾶς δὲ ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα κυρίου σωθήσεται.“
29Ama Kutsal Yazı'nın niyetini iyice incelemeyen biri, "Baba, mümkünse bu kâse benden geçsin" sözü yüzünden Kurtarıcı'nın da acı çekme vakti geldiğinde adeta korktuğunu sanabilir; O korktuysa, diyebilir, kim her zaman yiğit kalabilir? Önce Kurtarıcı hakkında böyle düşünenlere soralım: O, şunu söyleyenden daha mı aşağıydı? "Rab ışığım ve kurtarıcımdır, kimden korkayım? Rab hayatımın kalkanıdır, kimden ürkeyim? Kötülük edenler etimi yemek için üzerime geldiklerinde, beni sıkıştıranlar ve düşmanlarım tökezleyip düştüler. Bir ordu karşımda saf tutsa da yüreğim korkmaz; üzerime savaş açılsa da ben buna güvenirim." Belki de peygamberde söylenen bu sözler başkasının değil, Kurtarıcı'nındır: Babadan gelen aydınlanma ve O'ndan gelen kurtuluş sayesinde kimseden korkmayan, Tanrı'nın onu koruduğu kalkan sayesinde hiçbir şeyden ürkmeyen Kurtarıcı'nın. Şeytanın bütün ordusu karşısında saf tuttuğunda O'nun yüreği hiç korkmadı; kutsal öğretilerle dolu yüreği, üzerine savaş açıldığında da Tanrı'ya güvendi. Öyleyse aynı kişinin bir yandan korkuyla "Baba, mümkünse bu kâse benden geçsin" demesi, öte yandan cesaretle "Bir ordu karşımda saf tutsa da yüreğim korkmaz" demesi olacak şey değildir.
Bu bölümde bir şeyi gözden kaçırmayalım diye, üç İncil yazarının kâse için kullandığı işaret sözcüğüne dikkat et. Matta, Rab'bin "Baba, mümkünse bu kâse benden geçsin" dediğini yazmıştır; Luka "Baba, istersen bu kâseyi benden uzaklaştır"; Markos ise "Abba, Baba, senin için her şey mümkündür; bu kâseyi benden uzaklaştır." Şimdi bak: Hangi sebeple olursa olsun hayattan ayrılışla tamamlanan her şehitliğe kâse dendiğine göre, "Bu kâse benden geçsin" diyenin şehitliğin cinsini değil, belki de şu türünü geri çevirdiğini söyleyebilir misin? (Yoksa "Kâse benden geçsin" derdi.) Şuna da dikkat et: Belki Kurtarıcı, deyim yerindeyse, kâselerin türlerine ve her birinden doğacak sonuçlara bakıyor, aralarındaki farkları pek derin bir bilgelikle kavrıyor ve şehitlikle ayrılışın bu türünü geri çevirirken gizlice başka, belki daha ağır bir türünü istiyordu; öyle ki başka bir kâse aracılığıyla daha genel, daha çok kişiye ulaşan bir iyilik gerçekleşsin. Ama işleri Oğul'un isteğinden ve Kurtarıcı'nın gördüğünden daha bilgece, bir yol ve düzenle idare eden Babanın iradesi henüz bunun olmasını istemiyordu. Mezmurlar'da "kurtuluş kâsesi"nin şehitlerin ölümü olduğu açıktır. Bu yüzden "Kurtuluş kâsesini alacağım ve Rab'bin adını çağıracağım" sözünün ardından şu gelir: "Rab'bin gözünde sadık kullarının ölümü değerlidir." Öyleyse "değerli ölüm", Tanrı'nın sadık kulları olarak, layıksız olmayan kişiler olarak bize gelir; dindarlığın, deyim yerindeyse, sıradan ve boş bir ölümüyle değil, seçkin bir ölümle, Hristiyanlık, dindarlık ve kutsallık uğruna olan ölümle ölmek için.
Ἀλλὰ εἰκός τινα διὰ τό· „πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο“ μὴ ἀκριβώσαντα τὸ βούλημα τῆς γραφῆς νομίζειν ὅτι οἱονεὶ καὶ ὁ σωτὴρ ἐδειλίασε παρὰ τὸν τοῦ πάθους καιρόν· ἐκείνου δὲ δειλιάσαντος, εἴποι τις ἂν, ὅτι τίς γενναῖος εἰς ἀεί; πρῶτον δὲ πευσόμεθα τῶν ταῦτα περὶ τοῦ σωτῆρος ὑπολαμβανόντων, εἰ ἐλάττων ἦν τοῦ λέγοντος· „κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω; ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπ᾿ ἐμὲ κακοῦντας τοῦ φαγεῖν τὰς σάρκας μου οἱ θλίβοντές με καὶ οἱ ἐχθροί μου αὐτοὶ ἠσθένησαν καὶ ἔπεσον. ἐὰν παρατάξηται ἐπ᾿ ἐμὲ παρεμβολὴ, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου. ἐὰν ἐπαναστῇ ἐπ᾿ ἐμὲ πόλεμος, ἐν ταύτῃ ἐγὼ ἐλπιῶ.“ τάχα δὲ οὐδὲ ἄλλου τινός ἐστι ταῦτα ἐν τῷ προφήτῃ λεγόμενα τὰ ῥήματα ἢ τοῦ σωτῆρος διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ πατρὸς φωτισμὸν καὶ τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ σωτηρίαν οὐδένα φοβουμένου καὶ διὰ τὸν ὑπερασπισμὸν, ὃν ὑπερήσπιζεν αὐτοῦ ὁ θεὸς, ἀπὸ μηδενὸς δειλιῶντος. τούτου δὲ καὶ ἡ καρδία οὐδαμῶς ἐφοβεῖτο παρατασσομένης ἐπ᾿ αὐτὸν ὅλης τῆς τοῦ σατανᾶ παρεμβο λῆς· ἤλπιζε δὲ καὶ ἐπὶ θεῷ πεπληρωμένη ἱερῶν δογμάτων αὐτοῦ καρδία ἐπανισταμένου αὐτῷ πολέμου. οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν τοίνυν ἔστι καὶ κατὰ δειλίαν λέγειν τό· „πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο“ καὶ ἀπὸ ἀνδρείας φάσκειν· „ἐὰν παρατάξηται ἐπ᾿ ἐμὲ παρεμβολὴ, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου.“ μή ποτ᾿ οὖν λανθάνῃ τι ἡμᾶς ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ἐπιστήσεις τῷ παρὰ τοῖς τρισὶν εἰρημένῳ τῷ δεικτικῷ τοῦ ποτηρίου. ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος ἀνέγραψε λέγοντα τὸν κύριον· „πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο“, ὁ δὲ Λουκᾶς· „πάτερ, εἰ βούλει, παρένεγκε τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ᾿ ἐμοῦ“, ὁ δὲ Μάρκος· „ἀββᾶ ὁ πατὴρ, δυνατά σοι πάντα· παρένεγκε τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ᾿ ἐμοῦ“. ὅρα τοίνυν εἰ δύνασαι, παντὸς μαρτυρίου τοῦ καθ᾿ ὁποιανοῦν πρόφασιν ἐξόδου ἀποτελουμένου ποτηρίου καλουμένου, φάσκειν ὅτι οὐ τὸ γένος τοῦ μαρτυρίου παρῃτεῖτο ὁ λέγων· „παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο“ (ἔφασκε γὰρ ἄν· παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον) ἀλλὰ τάχα τὸ εἶδος τόδε. καὶ πρόσχες εἰ δυνατὸν ἐνορῶντα τὸν σωτῆρα τοῖς εἴδεσιν, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, τῶν ποτηρίων καὶ τοῖς δι᾿ ἕκαστον γενομένοις ἂν, καὶ καταλαμβάνοντα μετά τινος βαθυτάτης σοφίας τὰς διαφορὰς τόδε τὸ εἶδος τῆς ἐξόδου παραιτεῖσθαι τοῦ μαρτυρίου ἄλλο δὲ τάχα βαρύτερον αἰτεῖν λεληθότως, ἵνα καθολικώτερόν τι καὶ ἐπὶ πλείους φθάνον εὐεργέτημα ἀνυσθῇ δι᾿ ἑτέρου ποτηρίου· ὅπερ οὐδέπω ἦν θέλημα τοῦ πατρὸς γενέσθαι, σοφώτερον παρὰ τὸ βούλημα τοῦ υἱοῦ καὶ παρ᾿ ὃ ἑώρα ὁ σωτὴρ ὁδῷ καὶ τάξει οἰκονομοῦντος τὰ πράγματα. σαφῶς δὲ ἐν Ψαλμοῖς τὸ τοῦ „σωτηρίου“ „ποτήριον“ ὁ τῶν μαρτύρων ἐστὶ θάνατος. διόπερ τῷ· „ποτήριον σωτηρίου λήψομαι καὶ τὸ ὄνομα κυρίου ἐπικαλέσομαι“ ἐπιφέρεται τό· „τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ“. „τίμιος“ τοίνυν ἡμῖν ἐπέρχεται „θάνατος“ ὡς ὁσίοις τοῦ θεοῦ καὶ οὐκ ἀναξίοις οὐκ ἐν τῷ κοινὸν, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, καὶ ἀργὸν θεοσεβείας θάνατον ἀποθανεῖν ἀλλά τινα ἐξαίρετον, τὸν διὰ χριστιανισμὸν καὶ εὐσέβειαν καὶ ὁσιότητα.
30İşlediğimiz günahları da hatırlayalım; vaftiz olmadan günahların bağışlanmasının mümkün olmadığını, İncil'in kanunlarına göre günahların bağışlanması için suyla ve Ruh'la yeniden vaftiz olmanın mümkün olmadığını, ama bize şehitlik vaftizinin verildiğini de hatırlayalım. Çünkü ona böyle denmiştir; bu da "İçtiğim kâseden içebilir misiniz?" sözünün ardından "ya da benim vaftiz olduğum vaftizle vaftiz olabilir misiniz?" sözünün gelmesinden açıktır. Başka bir yerde de şöyle denmiştir: "Vaftiz olmam gereken bir vaftiz var; o tamamlanıncaya kadar ne sıkıntı çekiyorum!" Şuna da dikkat et: Kurtarıcı'nın vaftizi dünya için nasıl arındırıcı olduysa, şehitlik vaftizi de belki birçok kişinin arınmasına hizmet eder. Musa'nın kanununa göre sunağın başında duranlar "teke ve boğa" kanıyla o insanlara günahların bağışlanmasını sağlıyor görünüyorlardı; öyle de İsa'ya tanıklık uğruna "baltayla başı kesilenlerin" ruhları, göklerdeki sunağın başında boşuna durmaz, dua edenlere günahların bağışlanmasını sağlarlar. Aynı zamanda şunu da biliyoruz: Başkâhin İsa Mesih kendini nasıl kurban olarak sunduysa, O'nun başkâhini olduğu kâhinler de kendilerini kurban olarak sunarlar; bu yüzden onlar kendilerine ait bir yerdeymiş gibi sunağın yanında görülürler. Ama kâhinlerden kusursuz olanlar kusursuz kurbanlar sunarak Tanrı'ya hizmet ediyor, Musa'nın Levililer'de saydığı kusurlardan biri olanlar ise sunaktan uzaklaştırılıyorlardı. Kusursuz kurban sunan kusursuz kâhin, ikrarına sıkı sarılan ve şehitlik logosunun gerektirdiği bütün ölçüyü dolduran kişiden başka kim olabilir? Bu konuda yukarıda söz etmiştik.
Ὑπομνησθῶμεν δὲ καὶ ὧν ἡμαρτήκαμεν, καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄφεσιν ἁμαρτημάτων χωρὶς βαπτίσματος λαβεῖν, καὶ ὅτι οὐκ ἔστι δυνατὸν κατὰ τοὺς εὐαγγελικοὺς νόμους αὖθις βαπτίσασθαι ὕδατι καὶ πνεύματι εἰς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων, καὶ ὅτι βάπτισμα ἡμῖν δίδοται τὸ τοῦ μαρτυρίου· οὕτω γὰρ ὠνόμασται, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ ἐπιφέρεσθαι μὲν τῷ· „δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ πίνω;“ τό· „ἢ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι;“ ἀλλαχοῦ δὲ εἴρηται· „βάπτισμα δὲ ἔχω βαπτισθῆναι, καὶ πῶς συνέχομαι ἕως ὅτου τελεσθῇ.“ καὶ ἐπίστησον εἰ τὸ κατὰ τὸ μαρτύριον βάπτισμα, ὥσπερ τὸ τοῦ σωτῆρος καθάρσιον γέγονε τῷ κόσμῳ, καὶ αὐτὸ ἐπὶ πολλῶν θεραπείᾳ καθαιρομένων γίνεται. ὡς γὰρ οἱ τῷ κατὰ τὸν Μωϋσέως νόμον θυσιαστηρίῳ προσεδρεύοντες διακονεῖν ἐδόκουν δι᾿ αἵματος „τράγων καὶ ταύρων“ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐκείνοις, οὕτως αἱ ψυχαὶ „τῶν πεπελεκισμένων“ ἕνεκεν τῆς μαρτυρίας Ἰησοῦ, μὴ μάτην τῷ ἐν οὐρανοῖς θυσιαστηρίῳ παρεδρεύουσαι, διακονοῦσι τοῖς εὐχομένοις ἄφεσιν ἁμαρτημάτων. ἅμα δὲ καὶ γινώσκομεν ὅτι, ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς θυσίαν ἑαυτὸν προσήνεγκεν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὕτως οἱ ἱερεῖς, ὧν ἐστιν ἀρχιερεὺς, θυσίαν ἑαυτοὺς προσφέρουσι· δι᾿ ἣν ὡς παρὰ οἰκείῳ τόπῳ ὁρῶνται τῷ θυσιαστηρίῳ. ἀλλὰ τῶν ἱερέων οἱ μὲν ἄμωμοι καὶ ἀμώμους προσφέροντες θυσίας ἐθεράπευον τὸ θεῖον, οἱ δὲ μεμωμημένοι μώμοις, οὓς ἀνέγραψε Μωϋσῆς ἐν τῷ Λευϊτικῷ, ἐξωρίζοντο ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου. τίς δὲ ὁ ἄμωμος ἱερεὺς ἄμωμον ἱερεῖον προσφέρων ἢ ὁ κρατῶν τῆς ὁμολογίας καὶ πληρῶν πάντα ἀριθμὸν, ὃν ἀπαιτεῖ ὁ τοῦ μαρτυρίου λόγος; περὶ οὗ ἐν τοῖς ἀνωτέρω προειρήκαμεν.
31Derin bir esenlik, dinginlik ve açık hava içinde gerçekleşecek olan şehitlerin bu büyük mutluluğunun, daha kasvetli sanılan, deyim yerindeyse fırtınalı bir hâlden başlaması gerekmesine şaşmayalım. Çünkü kutsallardan her biri, önce kışın dar ve sıkıntılı yolda yürürken edindiği dümencilik ustalığını göstermek zorunda kalacak; ancak bundan sonra Neşideler Neşidesi'nde kışı yüzerek aşmış geline söylenen söz gerçekleşir: "Sevgilim bana cevap verip diyor ki: Kalk, gel, yakınım, güzelim, güvercinim! Çünkü işte kış geçti, yağmur dindi, gitti." Siz de şunu hep hatırlayın: Şimdiki kışa karşı güçlü ve gayretli bir mücadele vermedikçe "Kış geçti" sözünü duymanız mümkün değildir. Kış geçip yağmur dinip gittikten sonra ise çiçekler görünecek; çünkü "Rab'bin evine dikilmiş olanlar Tanrımızın avlularında çiçek açacaklar."
Μὴ θαυμάζωμεν δὲ εἰ τὴν τηλικαύτην τῶν μαρτύρων μακαριότητα, ἐσομένην ἐν βαθείᾳ εἰρήνῃ καὶ γαλήνῃ καὶ εὐδίᾳ, δεῖ ἄρξασθαι ἀπό τινος νομιζομένου σκυθρωποτέρου καὶ, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, χειμερινοῦ καταστήματος. πρότερον γὰρ τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην ὁδεύοντα ἐν χειμῶνι δεήσει ἐπιδείξασθαι ἣν ἐκτήσατο ἕκαστος τῶν μακαρίων κυβέρνησιν, ἵνα μετὰ ταῦτα γένηται τὸ ἐν τῷ Ἄισματι τῶν ᾀσμάτων πρὸς τὴν τὸν χειμῶνα διανηξαμένην νύμφην λεγόμενον· „ἀποκρίνεται“ γάρ φησιν „ἀδελφιδός μου καὶ λέγει μοι· ἀνάστα, ἐλθὲ ἡ πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου. ὅτι ἰδοὺ ὁ χειμὼν παρῆλθεν, ὁ ὑετὸς ἀπῆλθεν, ἐπορεύθη ἑαυτῷ“. καὶ ὑμεῖς ἔτι μέμνησθε ὅτι οὐκ ἄλλως ἔστιν ἀκοῦσαι τό· „ὁ χειμὼν παρῆλθεν“, ἐὰν μὴ τὸν παρόντα χειμῶνα ἐῤῥωμένως καὶ εὐτόνως ἀγωνίσησθε. μετὰ δὲ τὸ παρελθεῖν τὸν χειμῶνα καὶ τὸν ὑετὸν ἀπελθεῖν καὶ πορευθῆναι ἑαυτῷ τὰ ἄνθη ὀφθήσεται· „πεφυτευμένοι γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ κυρίου ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ θεοῦ ἡμῶν ἐξανθήσουσι.“
32Şunu da biliyoruz: İsa sayesinde putları ve çok tanrılı tanrısızlığı bırakmaya ikna olduğumuz için düşman bizi putperestliğe ikna edemez, ama zorlamak ister. Bu yüzden üzerlerinde yetki aldığı kişilere karşı böyle şeyler yapar ve denenenleri ya şehit ya da putperest yapacaktır. Şimdi de sık sık şöyle der: "Yere kapanıp bana secde edersen bütün bunları sana vereceğim." Öyleyse dikkat edelim ki putlara tapıp kendimizi daimonlara boyun eğdirmeyelim; çünkü milletlerin putları daimonlardır. Mesih'in iyilik dolu boyunduruğunu ve "hafif yükünü" bırakıp yeniden daimonların boyunduruğuna girmek ve en ağır günahın yükünü taşımak ne demektir! Hem de putlara tapanların "yüreğinin kül", "hayatlarının çamurdan daha değersiz" olduğunu öğrendikten ve "Atalarımız ne sahte putlar edinmişler, onlarda yağmur yağdıran yok" dedikten sonra.
Καὶ τοῦτο δὲ γινώσκομεν, ὅτι πεισθέντας ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ καταλιπεῖν τὰ εἴδωλα καὶ τὴν πολύθεον ἀθεότητα πεῖσαι μὲν ὁ ἐχθρὸς οὐ δύναται πρὸς τὸ εἰδωλολατρεῖν βιάσασθαι δὲ βούλεται· καὶ διὰ τοῦτο καθ᾿ ὧν λαμβάνει ἐξουσίαν ἐνεργεῖ τοιαῦτα καὶ ἤτοι μάρτυρας ἢ εἰδωλολάτρας ποιήσει τοὺς πειραζομένους. πολλάκις δὲ καὶ νῦν λέγει· „ταῦτά σοι πάντα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι.“ προσέχωμεν οὖν, μή ποτε εἰδωλολατρήσωμεν καὶ τοῖς δαιμονίοις ἑαυτοὺς ὑποτάξωμεν· τὰ γὰρ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν δαιμόνια. οἷον δέ ἐστι τὸ καταλιπόντα τὸν χρηστὸν Χριστοῦ ζυγὸν καὶ τὸ „ἐλαφρὸν“ αὐτοῦ „φορτίον“ πάλιν ἑαυτὸν ὑποβαλεῖν ζυγῷ δαιμόνων καὶ φορτίον βαστάξαι βαρυτάτης ἁμαρτίας μετὰ τὸ ἐγνωκέναι ἡμᾶς ὅτι „σποδὸς ἡ καρδία“ τῶν εἰδώλοις λατρευόντων καὶ „πηλοῦ ἀτιμότερος ὁ βίος“ αὐτῶν καὶ μετὰ τὸ εἰρηκέναι ἡμᾶς· „ὡς ψευδῆ ἐκτήσαντο οἱ πατέρες ἡμῶν εἴδωλα, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὑετίζων.“
33Nebukadnessar "altın heykeli" yalnız eskiden dikmedi, Hananya'yı, Azarya'yı ve Mişael'i secde etmezlerse "ateşli fırına" atmakla yalnız o zaman tehdit etmedi; Nebukadnessar şimdi de, sınırı geçen gerçek İbraniler olan bize aynı şeyleri söylüyor. Ama biz, bizden her ateşi söndüren ve ruhumuzun yönetici kısmını serinleten göksel çiyi tadabilmek için o kutsal kişileri örnek alalım. Belki şimdi de Haman, Mordekay olan sizin kendisine secde etmenizi istiyordur; ama siz deyin ki: "İnsanların yüceliğini İsrail'in Tanrısının yüceliğinin üstüne koymayacağım." Bel'i Tanrı'nın sözüyle yıkalım, ejderhayı Daniel'le birlikte öldürelim; öyle ki aslanların ağzına yaklaştığımızda onlardan hiçbir zarar görmeyelim ve bizi yutamayan aslanlar yalnız şimdiki mücadelemizin sorumlularını yiyip bitirsin. Eyüp'ün yiğitlikleri arasında şunun da sayıldığını aklımızda tutalım: "Elimi ağzıma koyup öptüysem, bu bana en büyük günah sayılsın." Çünkü bize de elimizi ağzımıza koyup öpmemizi emredecekleri muhtemeldir.
Οὐ πάλαι μόνον ἵστη τὴν „χρυσῆν εἰκόνα“ Ναβουχοδονόσορ οὐδὲ τότε μόνον ἠπείλει τῷ Ἀνανίᾳ καὶ Ἀζαρίᾳ καὶ Μισαὴλ, εἰ μὴ προσκυνήσαιεν, ἐμβαλεῖν αὐτοὺς „εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς“, ἀλλὰ καὶ νῦν ὁ Ναβουχοδονόσορ τὰ αὐτὰ λέγει ἡμῖν τοῖς περατικοῖς καὶ ἀληθινοῖς Ἑβραίοις. ἀλλ᾿ ἡμεῖς ἵνα δρόσου οὐρανίου πειραθῶμεν σβεννυούσης πᾶν πῦρ ἀφ᾿ ἡμῶν καὶ καταψυχούσης ἡμῶν τὸ ἡγεμονικὸν, τοὺς ἱεροὺς ἐκείνους μιμησώμεθα, μή ποτε καὶ νῦν ὁ Ἀμὰν θέλῃ τοὺς Μαρδοχαίους ὑμᾶς προσκυνῆσαι αὐτῷ, ἀλλ᾿ ὑμεῖς εἴπατε· οὐ θήσω „δόξαν ἀνθρώπων ὑπεράνω δόξης θεοῦ“ Ἰσραήλ. τὸν Βὴλ τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ καταστρέψωμεν καὶ τὸν δράκοντα μετὰ τοῦ Δανιὴλ ἀποκτείνωμεν, ἵνα στόμασι λεόντων πλησιάζοντες μηδὲν ἀπ᾿ αὐτῶν παθεῖν δυνηθῶμεν μόνων τῶν αἰτίων ἡμῖν τοῦ παρόντος ἀγῶνος καταβρωθησομένων ὑπὸ τῶν ἡμᾶς μὴ δυναμένων καταπιεῖν λεόντων. κρατῶμεν ὅτι ἐν τοῖς ἀνδραγαθήμασι τοῦ Ἰὼβ εἴρηται καὶ τό· „ἐπιθεὶς τὴν χεῖρά μου ἐπὶ στόματί μου ἐφίλησα, καὶ τοῦτό μοι ἄρα ἀνομία ἡ μεγίστη λογισθείη·“ εἰκὸς δὲ ὅτι ἐπιτάξουσιν ἡμῶν τὴν χεῖρα ἐπιθεῖναι τῷ στόματι καὶ φιλῆσαι.
34Şuna da dikkat edelim: Kurtarıcı şehitlikle ilgili şeyleri halka söylediği sözlerde değil, havarilere söylediği sözlerde önceden bildirir. Önce "İsa bu on ikisini gönderirken onlara şöyle buyurdu: Milletlerin yoluna gitmeyin" ve devamı söylenmiş, ardından şu gelmiştir: "İnsanlardan sakının; çünkü sizi mahkemelere teslim edecekler, havralarında sizi kırbaçlayacaklar. Benim uğruma valilerin ve kralların önüne çıkarılacaksınız, onlara ve milletlere tanıklık olsun diye. Sizi teslim ettiklerinde nasıl ya da ne söyleyeceğinizi kaygı etmeyin; ne söyleyeceğiniz o saatte size verilecek. Çünkü konuşan siz değilsiniz, sizde konuşan Babanızın Ruhu'dur. Kardeş kardeşi, baba çocuğunu ölüme teslim edecek; çocuklar anne babalarına karşı ayaklanıp onları öldürtecek. Benim adım yüzünden herkes sizden nefret edecek. Ama sonuna dek dayanan kurtulacak. Sizi bu kentte kovaladıklarında öbürüne kaçın; oradan da kovalarlarsa bir başkasına kaçın. Size doğrusunu söyleyeyim, İnsanoğlu gelmeden İsrail'in kentlerini dolaşıp bitiremeyeceksiniz."
Luka da benzer şeyler yazar: "Sizi havralara, yöneticilerin ve yetkililerin önüne götürdüklerinde, kendinizi nasıl savunacağınızı ya da ne söyleyeceğinizi kaygı etmeyin; çünkü Kutsal Ruh o saatte söylemeniz gerekenleri size öğretecektir." Biraz sonra da: "Savunmanızı önceden düşünmemeye yüreğinizde karar verin; çünkü ben size, karşınızdakilerin hiçbirinin karşı koyamayacağı ve karşılık veremeyeceği bir ağız ve bilgelik vereceğim. Anne babalarınız, kardeşleriniz, akrabalarınız ve dostlarınız tarafından da teslim edileceksiniz; içinizden bazılarını öldürecekler. Benim adım yüzünden herkes sizden nefret edecek. Ama başınızdaki saçlardan tek bir tel bile yok olmayacak; dayanmanızla canlarınızı kazanın." Markos da şöyle der: "Sizi götürüp teslim ettiklerinde ne söyleyeceğinizi önceden kaygı edip düşünmeyin; o saatte size ne verilirse onu söyleyin. Çünkü konuşan siz değilsiniz, Kutsal Ruh'tur. Kardeş kardeşi, baba çocuğunu ölüme teslim edecek; çocuklar anne babalarına karşı ayaklanıp onları öldürtecek. Benim adım yüzünden herkes sizden nefret edecek. Ama sonuna dek dayanan kurtulacak."
Matta'da şehitliğe teşvik eden şu sözler de on ikiden başkasına söylenmemiştir. Bunları dinlerken, onları dinlemiş olan havarilerin kardeşleri olacak ve havarilerle birlikte sayılacak olan bizim de dinlememiz gerekecek. Sözler şöyledir: "Bedeni öldüren ama canı öldüremeyenlerden korkmayın; daha çok hem canı hem bedeni cehennemde yok edebilenden korkun." Bunun ardından Rab, kimsenin şehitlik mücadelesine İlahi inayet dışında girmediğini bize öğretir. Çünkü şöyle denir: "İki serçe bir assaryona satılmıyor mu? Göklerdeki Babanızın izni olmadan onlardan biri bile yere düşmez. Sizin başınızdaki saçların hepsi bile sayılıdır. Öyleyse korkmayın; siz birçok serçeden daha değerlisiniz. Kim beni insanların önünde ikrar ederse, ben de onu göklerdeki Babamın önünde ikrar edeceğim; kim de beni insanların önünde inkâr ederse, ben de onu göklerdeki Babamın önünde inkâr edeceğim." Luka'daki sözler de bunlarla aynı değerdedir: "Siz dostlarıma şunu söylüyorum: Bedeni öldüren, ondan sonra daha fazla bir şey yapamayanlardan korkmayın. Kimden korkmanız gerektiğini size göstereyim: Öldürdükten sonra cehenneme atma yetkisi olandan korkun. Evet, size söylüyorum, ondan korkun. Beş serçe iki assaryona satılmıyor mu? Ama onlardan biri bile Tanrı'nın önünde unutulmuş değildir. Başınızdaki saçların hepsi bile sayılıdır. Korkmayın; siz birçok serçeden daha değerlisiniz. Size söylüyorum: Kim beni insanların önünde ikrar ederse, İnsanoğlu da onu Tanrı'nın meleklerinin önünde ikrar edecek; beni insanların önünde inkâr eden ise Tanrı'nın meleklerinin önünde inkâr edilecek." Başka bir yerde de: "Kim benden ve sözlerimden utanırsa, İnsanoğlu da kendi yüceliği, Babanın ve kutsal meleklerin yüceliği içinde geldiğinde ondan utanacak." Markos da buna benzer şunu yazmıştır: "Bu zina eden, günahkâr kuşak arasında kim benden ve sözlerimden utanırsa, İnsanoğlu da Babasının yüceliği içinde kutsal meleklerle birlikte geldiğinde ondan utanacak."
Öyleyse bizi öldürenler bedenin hayatını öldürürler; Matta ve Luka'nın aynı sözlerle aktardığı "Bedeni öldürenlerden korkmayın" sözünün anlamı budur. Bedeni öldürdükten sonra, isteseler bile canı öldüremezler, "daha fazla bir şey yapmaya" da güçleri yetmez. İkrarın kendisiyle dirilmiş bir can nasıl yok edilebilir? Hele bizi şehitliğe çağıran Rab ve O'nun kulu ona Yeşaya'da tanıklık ederken; orada şöyle yazılmıştır: "Benim tanıklarım olun; ben de tanığım, diyor Rab Tanrı, seçtiğim kulum da."
Şuna da dikkat et: Bu buyruk İsa'nın kullarına değil, "dostlarına" verilmiştir: "Bedeni öldüren, ondan sonra daha fazla bir şey yapamayanlardan korkmayın." Öyleyse "hem canı hem bedeni cehennemde yok edebilenden" korkmak gerekir. Çünkü "öldürdükten sonra cehenneme atma yetkisi" yalnız O'ndadır. O da bedeni öldürenlerden korkan, "hem canı hem bedeni cehennemde yok edebilenden" ve "öldürdükten sonra cehenneme atma yetkisi olandan" korkmayanları oraya atacaktır. Eğer birinin "başındaki saçlar sayılıysa", besbelli İsa uğruna başı kesilenlerinki de sayılıdır. Öyleyse Tanrı'nın Oğlu'nu insanların önünde ikrar edelim, tanrıların önünde değil; öyle ki ikrar edilen bizi karşılıksız bırakmasın: Bizi kendi Babası Tanrı'nın önünde ikrar etsin ve onu yeryüzünde ikrar edeni kendisi göklerde ikrar etsin.
Καὶ τοῦτο δὲ παρατηρήσωμεν, ὅτι οὐκ ἐν τοῖς πρὸς τοὺς πολλοὺς λόγοις τὰ περὶ μαρτυρίου προφητεύεται ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἀλλ᾿ ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἀποστόλους. προειρημένου γὰρ τοῦ· „τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς· εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε“ καὶ τὰ ἑξῆς, ἐπιφέρεται τό· „προσέχετε ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων· παραδώσουσι γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς· καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν. ὅταν δὲ παραδῶσιν ὑμᾶς, μὴ μεριμνήσητε, πῶς ἢ τί λαλήσητε· ⟨δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσητε·⟩ οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γονεῖς καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου. ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται. ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν, κἂν ἐκ ταύτης διώκωσιν, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην· ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν. οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ, ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.“ καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιαῦτα ἀναγράφει· „ὅταν δὲ φέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τὰς συναγωγὰς καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, μὴ μεριμνήσητε, πῶς ἀπολογήσησθε ἢ τί εἴπητε· τὸ γὰρ ἅγιον πνεῦμα διδάξει ὑμᾶς ἐν αὐτῇ ⟨τῇ⟩ ὥρᾳ ἃ δεῖ εἰπεῖν.“ καὶ μεθ᾿ ἕτερα· „θέσθε οὖν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν μὴ μελετᾶν ἀπολογηθῆναι· ἐγὼ γὰρ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν, ᾗ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι ἢ ἀντειπεῖν πάντες οἱ ἀντικείμενοι ὑμῖν. παραδοθήσεσθε δὲ καὶ ὑπὸ γονέων καὶ ἀδελφῶν καὶ συγγενῶν καὶ φίλων, καὶ θανατώσουσιν ἐξ ὑμῶν, καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου. καὶ θρὶξ ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόληται· ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν.“ τοιαῦτα δὲ καὶ ὁ Μάρκος φησίν· „ὅταν δὲ ἄγωσιν ὑμᾶς παραδιδόντες, μὴ προμεριμνᾶτε μηδὲ προμελετᾶτε ⟨τί λαλήσητε⟩, ἀλλ᾿ ὃ ἐὰν δοθῇ ὑμῖν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ἐκεῖνο λαλεῖτε· οὐ γάρ ἐστε ὑμεῖς οἱ λαλοῦντες ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γονεῖς καὶ θανατώσουσιν αὐτούς. καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.“ καὶ ταῦτα δὲ παρὰ τῷ Ματθαίῳ ἐπὶ μαρτύριον προτρεπόμενα οὐ πρὸς ἄλλους ἢ τοὺς δώδεκα εἴρηται· ὧν ἀκούειν καὶ ἡμᾶς δεήσει ἐν τῷ ἀκούειν ἐσομένους ἀδελφοὺς τῶν ἀκουσάντων ἀποστόλων καὶ ἀποστόλοις συγκαταριθμησομένους. τὰ δὲ ῥητὰ οὕτως ἔχει· „μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον ⟨καὶ⟩ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ“. καὶ ἑξῆς τούτοις διδάσκει ἡμᾶς ὁ κύριος, ὡς οὐκ ἄνευ προνοίας ἔρχεταί τις ἐπὶ τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα. λέγεται γάρ· „οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται εἰς τὴν γῆν ἄνευ τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ὑμῶν δὲ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠριθμημέναι εἰσί. μὴ οὖν φοβεῖσθε· πολλῶν στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς. πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾿ ἂν ἀπαρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀπαρνήσομαι αὐτὸν κἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς“. ἰσοδυναμεῖ δὲ τούτοις τὰ παρὰ τῷ Λουκᾷ· „ταῦτα δὲ λέγω ὑμῖν τοῖς φίλοις μου, μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα καὶ μετὰ ταῦτα μὴ ἐχόντων περισσότερόν τι ποιῆσαι. ὑποδείξω δὲ ὑμῖν τίνα φοβηθῆτε· φοβήθητε τὸν μετὰ τὸ ἀποκτεῖναι ἔχοντα ἐξουσίαν ἐμβαλεῖν εἰς γέενναν. ναὶ λέγω ὑμῖν, τοῦτον φοβήθητε. οὐχὶ πέντε στρουθία δύο ἀσσαρίων πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἐπιλελησμένον ἐνώπιον τοῦ θεοῦ. ἀλλὰ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ὑμῶν πᾶσαι ἠρίθμηνται. μὴ οὖν φοβηθῆτε· πολλῶν στρουθίων διαφέρετε. λέγω δὲ ὑμῖν· πᾶς ὃς ἂν ὁμολογήσῃ ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁμολογήσει ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ· ὁ δὲ ἀρνησάμενός με ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων ἀπαρνηθήσεται ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ.“ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ· „ὃς γὰρ ἂν αἰσχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους, τοῦτον ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ τοῦ πατρὸς καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων.“ τούτῳ δὲ παραπλήσιον καὶ ὁ Μάρκος τοιοῦτον ἀνέγραψεν· „ὃς γὰρ ἂν ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐν τῇ γενεᾷ τῇ μοιχαλίδι καὶ ἁμαρτωλῷ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς μετὰ τῶν ἀγγέλων τῶν ἁγίων.“ οἱ ἀναιροῦντες οὖν ἡμᾶς σώματος ζωὴν ἀποκτέννουσι· τοιοῦτον γάρ ἐστι τό· „μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα“, αὐταῖς λέξεσιν ὑπὸ Ματθαίου καὶ Λουκᾶ εἰρημένον. καὶ μετὰ τὸ ἀποκτεῖναί γε τὸ σῶμα, κἂν θέλωσιν, οὐ δύνανται τὴν ψυχὴν ἀποκτεῖναι· ἀλλ᾿ οὐδὲ ἔχουσι „περισσότερόν τι ποιῆσαι“. πῶς γὰρ δυνατὸν ἀναιρεθῆναι ψυχὴν ὑπ᾿ αὐτῆς τῆς ὁμολογίας ζωοποιηθεῖσαν; ἀντιμαρτυροῦντος αὐτῇ τοῦ προτρεπομένου ἡμᾶς ἐπὶ τὸ μαρτύριον ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ καὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ἔνθα γέγραπται· „γένεσθέ μοι μάρτυρες, κἀγὼ μάρτυς, λέγει κύριος ὁ θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην.“ καὶ τοῦτο δὲ τήρει, ὅτι οὐ δούλοις τοῦ Ἰησοῦ ἀλλὰ „φίλοις“ αὐτοῦ δέδοται ἐντολὴ ἥδε· „μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα καὶ μετὰ ταῦτα μὴ ἐχόντων περισσότερόν τι ποιῆσαι.“ φοβητέον τοίνυν „τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ.“ οὗτος γὰρ μόνος „μετὰ τὸ ἀποκτεῖναι“ ἔχει „ἐξουσίαν ἐμβαλεῖν εἰς γέενναν.“ καὶ ἐμβαλεῖ γε τοὺς φοβηθέντας ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα καὶ τοὺς μὴ φοβηθέντας „τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ“ καὶ „τὸν μετὰ τὸ ἀποκτεῖναι ἔχοντα ἐξουσίαν ἐμβαλεῖν εἰς γέενναν“. εἴ τινος δὲ ἄλλου „τῆς κεφαλῆς αἱ τρίχες ἠριθμημέναι εἰσὶ“, κἀκείνοις δηλονότι τοῖς διὰ τὸν Ἰησοῦν ἀποτεμνομένοις, ὁμολογήσομεν ἐν τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ οὐ θεῶν ἔμπροσθεν· ἵν᾿ ἡμᾶς ἀμείψηται ὁ ὁμολογηθεὶς, ὁμολογήσας ἡμᾶς ἔμπροσθεν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ἑαυτοῦ καὶ ὁμολογήσας τὸν ὁμολογήσαντα αὐτὸν ἐπὶ γῆς αὐτὸς ἐν οὐρανοῖς.
35Bunları düşünen kim, havarinin şu sözünü haykırmaz: "Şimdiki zamanın acıları, bize açılacak olan gelecekteki yücelikle kıyaslanmaya değmez." Babanın önündeki ikrar, insanların önündeki ikrardan nasıl çok daha büyük olmasın? Şehitlerin yeryüzünde Tanrı'nın Oğlu'nu ikrar etmesinden, ikrar edilenin göklerde onları ikrar etmesi nasıl kat kat üstün olmasın? "İnsanların önünde" inkâr etmeyi düşünen kişi de yalan söylemeyen şu sözü hatırlasın: "Ben de onu göklerdeki Babamın önünde inkâr edeceğim."
Matta "Ben de onu göklerdeki Babamın önünde ikrar edeceğim" diye, Luka ise "İnsanoğlu da onu Tanrı'nın meleklerinin önünde ikrar edecek" diye yazdığına göre, şunu düşünüyorum: Belki "bütün yaratılmışların ilk doğanı", "görünmez Tanrı'nın sureti" olan, kendisini ikrar edeni göklerdeki Babanın önünde ikrar eder; "beden bakımından Davut'un soyundan" gelen ve bu yüzden "İnsanoğlu" olan, kendisi de insan olan bir kadından doğduğu için "İnsanoğlu" diye anılan, yani İsa'daki insan olarak düşünülen ise, kendisini ikrar edenleri "Tanrı'nın meleklerinin önünde" ikrar eder. İnkâr edenler için de aynı orantıyı uygulamak gerekir.
Şunu da düşünmek gerekir: Oğul'u "insanların önünde" ikrar eden kişi, elinden geldiğince, önlerinde ikrar ettiği kişilere Hristiyanlığı ve bu Hristiyanlığın Babasını tanıtır. Bütün yaratılmışların ilk doğanı ve İnsanoğlu tarafından ikrar edilen kişi ise, Tanrı'nın Oğlu'nun ve İnsanoğlu'nun ikrarı sayesinde göklerdeki Babaya ve Tanrı'nın meleklerine tanıtılır. "Makbul olan kendini tanıtan değil, Rab'bin tanıttığı kişi" ise, göklerdeki Babaya ve Tanrı'nın meleklerine tanıtılmaya layık görülen kişinin makbul olduğunu nasıl düşünmeyelim? Bu kişi ve ona benzeyenler, Rab'bin işkence ve sınavlarla "ocaktaki altın gibi sınadığı ve yakmalık kurban gibi kabul ettiği" kişiler makbulse, denenme ocağında çürük çıkıp inkâr edenler için ne demeli? İnkârı hak edeni inkâr eden, onları makbul olmayanlar olarak göklerdeki Babanın önünde ve "Tanrı'nın meleklerinin huzurunda" inkâr eder.
Τίς δ᾿ἂν λογισάμενος τὰ τοιαῦτα οὐκ ἐπιφθέγξεται τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο· „ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς.“ πῶς γὰρ οὐ πολλῷ μείζων ὁμολογίας τῆς ἔμπροσθεν ἀνθρώπων ἡ ἔμπροσθεν τοῦ πατρὸς ὁμολογία; πῶς δ᾿οὐ καθ᾿ ὑπερβολὴν ὑπερέχουσα τῆς ἐπὶ γῆς ὁμολογίας, ἣν οἱ μάρτυρες ὁμολογοῦσι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ἡ ἐν οὐρανοῖς τοῦ ὁμολογηθέντος ὁμολογία; λογισάμενος δέ τις ἀρνήσασθαι „ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων“ ὑπομιμνησκέσθω τοῦ ἀψευδῶς εἰπόντος· „ἀπαρνήσομαι κἀγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.“ ἐπεὶ δὲ ὁ μὲν Ματθαῖος ἀνέγραψεν· „ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς“, ὁ δὲ Λουκᾶς· „καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁμολογήσει ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ“, ἐφίστημι, μή ποτε ὁ μὲν „πάσης κτίσεως“ „πρωτότοκος“, ἡ „εἰκὼν τοῦ ἀοράτου θεοῦ“, ὁμολογήσῃ τὸν ὁμολογήσαντα ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρὸς, ὁ δὲ γενόμενος „ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ σάρκα“ καὶ διὰ τοῦτο „υἱὸς ἀνθρώπου“ τυγχάνων καὶ γενόμενος ἐκ γυναικὸς καὶ αὐτῆς οὔσης ἀνθρώπου καὶ διὰ τοῦτο χρηματίζων „υἱὸς ἀνθρώπου“, ὅσπερ νοεῖται ὁ κατὰ τὸν Ἰησοῦν ἄνθρωπος, ὁμολογήσῃ τοὺς ὁμολογήσαντας „ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ.“ τὸ δ᾿ ἀνάλογον καὶ περὶ τῶν ἀρνησαμένων ἀποδοτέον. ἔτι δὲ καὶ τοῦτο θεωρητέον, ὅτι ὁ μὲν ὁμολογῶν ἐν τῷ υἱῷ „ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων“ τὸ ὅσον ἐφ᾿ ἑαυτῷ συνίστησι χριστιανισμὸν καὶ τὸν πατέρα τοῦ χριστιανισμοῦ τούτου ἐφ᾿ ὧν ὁμολογεῖ· ὁ δὲ ὁμολογούμενος ὑπὸ τοῦ πάσης κτίσεως πρωτοτόκου καὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου συνίσταται διὰ τῆς τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ὁμολογίας τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρὶ καὶ τοῖς ἀγγέλοις τοῦ θεοῦ. εἴπερ δὲ „οὐχ ὁ αὑτὸν συνιστάνων, ἐκεῖνός ἐστι δόκιμος, ἀλλὰ ὃν ὁ κύριος συνίστησι“, πῶς οὐ χρὴ νομίζειν εἶναι δόκιμον τὸν ἄξιον κριθέντα τῆς πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς πατέρα καὶ τῆς πρὸς τοὺς ἀγγέλους τοῦ θεοῦ συστάσεως; εἰ δὲ δόκιμος οὗτος καὶ οἱ παραπλήσιοι αὐτῷ, οὓς „ὡς χρυσὸν ἐν χωνευτηρίῳ“ ταῖς βασάνοις καὶ ταῖς ἐξετάσεσιν „ἐδοκίμασεν“ ὁ κύριος „καὶ ὡς ὁλοκάρπωμα θυσίας προσεδέξατο“, τί χρὴ λέγειν περὶ τῶν ἐλεγχθέντων ἐν τῇ καμίνῳ τοῦ πειρασμοῦ καὶ ἀρνησαμένων, οὓς ὡς ἀδοκίμους ἀρνεῖται ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρὸς καὶ „ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ θεοῦ“ ὁ τὸν ἄξιον ἀρνήσεως ἀρνούμενος;
36Yalnız inkâr etmemek için değil, Tanrı'ya yabancı olanların gözünde utanç verici sayılan şeylere uğramaktan hiç utanmamak için de mücadele etmek gerekir. Hele sen, kutsal Ambrosios, pek çok şehirde yüceltilmiş ve saygı görmüş biri olarak şimdi İsa'nın çarmıhını yüklenip adeta bir alayda yürüyorsan, seni valilerin ve kralların önüne götüren O'nun ardından gidiyorsan. O seninle birlikte yürüyerek sana bir ağız ve bilgelik versin; O'nun mücadele arkadaşı olan sana da, Protoktetos, versin. "Mesih'in" acılarından "eksik kalanları" tamamlayan sizlerle birlikte tanıklık etsin, sizinle birlikte Tanrı'nın cennetine varıp "keruvlerin ve hayat ağacının yolunu bekleyen, dönen alevli kılıcın" yanından nasıl geçeceğinizi size göstersin. Bunların ikisi de "hayat ağacının yolunu" bekliyorsa, layık olmayan hiç kimse o yoldan geçip hayat ağacına varmasın diye bekler. Alevli kılıç, konmuş olan temelin, İsa Mesih'in üzerine "odun, ot ya da saman" ile, deyim yerindeyse, en kolay tutuşan ve en uzun yanan inkâr odunuyla bina kuranları tutacaktır. Keruvler ise, alevli kılıca benzer hiçbir şey kurmadıkları için onun tarafından tutulmaları tabiatlarına aykırı olanları alıp "hayat ağacına" ve Tanrı'nın doğuda "diktiği" ve "topraktan bitirdiği" her şeye ulaştıracaktır. İsa sizinle birlikte cennete yürürken, İsa'nın ayakları altında ve O'nun sayesinde sizin ayaklarınız altında yenilip ezilmiş olan yılanı hiçe sayın; çünkü O size "yılanları, akrepleri ve düşmanın bütün gücünü çiğneme yetkisi verdi; hiçbir şey size zarar vermeyecek."
Καὶ οὐ μόνον γε πρὸς τὸ μὴ ἀρνήσασθαι ἀγωνιστέον ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν αἰσχυνθῆναι νομιζόμενον παρὰ τοῖς ἀλλοτρίοις θεοῦ αἰσχύνης ἄξια πάσχειν· καὶ μάλιστα εἰ δοξασθεὶς καὶ ἀποδεχθεὶς ὑπὸ πλείστων ὅσων πόλεων νῦν ὡσπερεὶ πομπεύεις αἴρων τὸν σταυρὸν τοῦ Ἰησοῦ, ἱερὲ Ἀμβρόσιε, καὶ ἀκολουθῶν αὐτῷ προσάγοντί σε ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς, ἵνα αὐτός σοι συμπορευθεὶς αὐτός σοι καὶ δῷ στόμα καὶ σοφίαν καὶ σοὶ τῷ συναγωνιστῇ αὐτοῦ, Πρωτόκτητε, καὶ συμμαρτυροῦσιν ὑμῖν τοῖς ἀναπληροῦσι „τὰ ὑστερήματα“ τῶν παθημάτων „τοῦ Χριστοῦ“, ⟨καὶ⟩ σὺν ὑμῖν γένηται ἐπὶ τὸν παράδεισον τοῦ θεοῦ ὑποδεικνὺς, πῶς ἂν διοδεύσητέ τε „τὰ χερουβὶμ καὶ τὴν φλογίνην ῥομφαίαν, τὴν στρεφομένην καὶ φυλάσσουσαν τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς“. ταῦτα γὰρ ἀμφότερα εἰ καὶ φυλάσσει „τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς“, φυλάσσει, ἵνα μηδεὶς ἀνάξιος ἐπιτραπῇ αὐτὴν διελθὼν ἐλθεῖν ἐπὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς. ἡ μὲν γὰρ φλογίνη ῥομφαία καθέξει τοὺς ἐποικοδομήσαντας τῷ κειμένῳ θεμελίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ „ξύλα ἢ χόρτον ἢ καλάμην“ καὶ τὸ εὐκαυστότατον καὶ ἐπὶ πλεῖον καιόμενον ξύλον τῆς, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, ἀρνήσεως· τὰ δὲ χερουβὶμ τοὺς οὐ πεφυκότας κρατεῖσθαι ὑπὸ τῆς φλογίνης ῥομφαίας τῷ μηδὲν συγγενὲς αὐτῇ ᾠκοδομηκέναι παραλαβόντα παραπέμψει ἐπὶ „τὸ τῆς ζωῆς ξύλον“ καὶ πάντα ἃ „ἐφύτευσεν ὁ θεὸς“ ἐν ταῖς ἀνατολαῖς καὶ „ἐξανέτειλεν“ „ἐκ τῆς γῆς“. Ἰησοῦ δὲ συνοδεύοντος ὑμῖν ἐπὶ τὸν παράδεισον καταφρονήσατε τοῦ ὄφεως νενικημένου καὶ συντριβέντος ὑπὸ τοὺς Ἰησοῦ πόδας καὶ δι᾿ αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τοὺς ὑμετέρους, δεδωκότος „ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, ἵνα μηδὲν ὑμᾶς αὐτῶν ἀδικήσῃ.“
37Öyleyse Tanrı'nın Oğlu inkâr edilmemeli; O'ndan da, O'nun yakınlarından da, sözlerinden de utanılmamalıdır. Şu sözler dinlenmelidir: "Kim beni insanların önünde inkâr ederse, ben de onu göklerdeki Babamın önünde inkâr edeceğim"; "Kim benden ve benimkilerden utanırsa, İnsanoğlu da kendi yüceliği, Babanın ve kutsal meleklerin yüceliği içinde geldiğinde ondan utanacak"; "Bu zina eden, günahkâr kuşak arasında kim benden ve sözlerimden utanırsa, İnsanoğlu da Babasının yüceliği içinde kutsal meleklerle birlikte geldiğinde ondan utanacak."
İsa da bir zamanlar "utancı hiçe sayarak çarmıha katlandı" ve bu yüzden Tanrı'nın "sağına oturdu". O'nu örnek alıp utancı hiçe sayanlar da göklerde O'nunla birlikte oturacak ve O'nunla birlikte hükmedecekler; o O ki "yeryüzüne" değil, öğrencilerinin ruhuna "esenlik" getirmeye ve "yeryüzüne kılıç" getirmeye geldi. Çünkü "Tanrı'nın sözü yaşar, etkindir, her iki ağızlı kılıçtan daha keskindir; ruhu ve canı, eklemleri ve iliği birbirinden ayıracak kadar derinlere işler, yüreğin düşüncelerini ve niyetlerini yargılar." Bu söz şimdi özellikle, havarilerine bıraktığı, "her nous'u aşan" esenliği ruhlarımızda hüküm sürdürür; topraktan olanın suretiyle gökten olanın sureti arasına da bir kılıç koymuştur. Öyle ki şimdilik içimizdeki gökten olanı alsın, sonra da ikiye bölünmemeye layık olduğumuzda bizi bütünüyle gökten kılsın.
Yalnız "yeryüzüne kılıç" getirmeye değil, "ateş" getirmeye de geldi; o ateş için şöyle der: "Keşke şimdiden tutuşmuş olsaydı!" Öyleyse bu ateş sizde de tutuşsun ve yeryüzüne ait, bedene düşkün her düşüncenizi yok etsin. İsa'nın "tamamlanıncaya kadar" sıkıntısını çektiği vaftizle de şimdi bütün gönlünüzle vaftiz olun. "Karısı, çocukları, erkek ve kız kardeşleri" olan sen, şu sözü hatırla: "Bana gelip de babasından, annesinden, karısından, çocuklarından, erkek ve kız kardeşlerinden nefret etmeyen benim öğrencim olamaz." İkiniz de şu sözü hatırlayın: "Bana gelip de" bunlara ek olarak "kendi canından bile nefret etmeyen benim öğrencim olamaz." Ama kendi canınızdan, bu nefret sayesinde onu sonsuz hayat için koruyacak biçimde nefret edin; çünkü şöyle der: "Bu dünyada canından nefret eden onu sonsuz hayat için koruyacak." Öyleyse sonsuz hayat uğruna canınızdan nefret edin; İsa'nın güzel ve yararlı bir nefreti öğrettiğine inanarak. Canın sonsuz hayat için korunması uğruna ondan nefret etmemiz gerekeceği gibi, "karısı, çocukları, erkek ve kız kardeşleri" olan sen de onlardan nefret et; öyle ki nefret ettiklerine tam bu nefret sayesinde yararlı olasın ve Tanrı'nın dostu olarak onlara iyilik yapmak için cesaret kazanasın.
Οὔτ᾿ οὖν ἀρνητέον τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ οὔτ᾿ ἐπαισχυντέον αὐτὸν ἢ τοὺς οἰκείους αὐτοῦ ἢ τοὺς λόγους αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἀκουστέον τοῦδε· „ὅστις δ᾿ ἂν ἀπαρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀπαρνήσομαι κἀγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς,“ καὶ τοῦ· „ὃς γὰρ ἂν ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς, τοῦτον ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ τοῦ πατρὸς καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων,“ καὶ τοῦ· „ὃς γὰρ ἂν ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐν τῇ γενεᾷ τῇ μοιχαλίδι καὶ ἁμαρτωλῷ, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων“. καὶ ὁ Ἰησοῦς δέ ποτε „ὑπέμεινε σταυρὸν αἰσχύνης καταφρονήσας“ καὶ διὰ τοῦτο „ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ“ τοῦ θεοῦ· καὶ οἱ μιμηταὶ δὲ αὐτοῦ αἰσχύνης καταφρονοῦντες συγκαθεδοῦνται αὐτῷ καὶ συμβασιλεύσουσιν ἐν τοῖς οὐρανοῖς τῷ ἐλθόντι οὐκ „εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν“ βαλεῖν ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν ψυχὴν τῶν μαθητῶν ἑαυτοῦ, καὶ „μάχαιραν“ βαλεῖν „ἐπὶ τὴν γῆν“. ἐπεὶ γὰρ „ὁ λόγος τοῦ θεοῦ ζῶν καὶ ἐνεργὴς καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον καὶ διϊκνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας“, οὗτος μάλιστα νῦν εἰρήνην μὲν τὴν ὑπερέχουσαν πάντα νοῦν, ἣν ἀφῆκε τοῖς ἀποστόλοις ἑαυτοῦ, βραβεύει ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, μάχαιραν δὲ ἔβαλε μεταξὺ τῆς τοῦ χοϊκοῦ εἰκόνος καὶ τῆς τοῦ ἐπουρανίου· ἵν᾿ ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸν ἐπουράνιον ἡμῶν παραλαβὼν ὕστερον ἀξίους γενομένους τοῦ μὴ διχοτομηθῆναι ἡμᾶς ἐξ ὅλων ποιήσῃ ἐπουρανίους. καὶ οὐ μόνην „μάχαιραν“ ἦλθε βαλεῖν „ἐπὶ τὴν γῆν“ ἀλλὰ καὶ „πῦρ“, περὶ οὗ φησι· „θέλω εἰ ἤδη ἀνήφθη“. ἀναφθήτω τοιγαροῦν τοῦτο τὸ πῦρ καὶ ἐν ὑμῖν ἐξαφανίζον πάντα γήϊνον καὶ φιλοσώματον λογισμὸν ὑμῶν· καὶ τὸ βάπτισμα, περὶ οὗ ὁ Ἰησοῦς συνείχετο „ἕως τελεσθῇ“, μετὰ πάσης προθυμίας βαπτίσασθε νῦν. καὶ σὺ μὲν ὁ ἔχων „γυναῖκα καὶ τέκνα καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς“ μέμνησο τοῦ· „εἴ τις ἔρχεται πρός με καὶ οὐ μισεῖ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ τέκνα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τὰς ἀδελφὰς, οὐ δύναταί μου μαθητὴς εἶναι“, ἀμφότεροι δὲ τοῦ· „εἴ τις ἔρχεται πρός με καὶ οὐ μισεῖ“ πρὸς τοῖς προτέροις „ἔτι καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου μαθητὴς εἶναι“. ἀλλ᾿ οὕτω μισήσατε τὴν ἑαυτῶν ψυχὴν, ὡς διὰ τοῦ μισεῖν εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάσσειν αὐτήν· „ὁ γὰρ μισῶν“, φησὶ, „τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάσσει αὐτήν.“ οὐκοῦν τὴν ψυχὴν διὰ τὴν αἰώνιον ζωὴν μισήσατε πειθόμενοι ὅτι καλὸν καὶ ὠφέλιμον μῖσος διδάσκει μισεῖν ὁ Ἰησοῦς. ὥσπερ δὲ ὑπὲρ τοῦ φυλαχθῆναι εἰς ζωὴν αἰώνιον τὴν ψυχὴν μισητέον ἡμῖν ἔσται αὐτὴν, οὕτως „γυναῖκα καὶ τέκνα καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς“ μίσησον ὁ ἔχων ταῦτα, ἵν᾿ ὠφελήσῃς τοὺς μισουμένους δι᾿ αὐτοῦ τοῦ μεμισηκέναι παῤῥησίαν ἀναλαμβάνων πρὸς τὸ εὐεργετεῖν αὐτοὺς φίλος γενόμενος θεῷ.
38Aynı zamanda, Tanrı'ya duydukları sevgi yüzünden geride bırakılmış şehit çocukları için Ruh'ta dua eden ve "Öldürülenlerin oğullarını koru" diyeni de hatırla. Yalnız şunu bil: "Bedenin çocukları Tanrı'nın çocukları değildir." İbrahim'in soyundan olanlara "İbrahim'in soyundan olduğunuzu biliyorum" ve "İbrahim'in çocukları olsaydınız İbrahim'in işlerini yapardınız" dendiği gibi, senin çocuklarına da şöyle denecek: Ambrosios'un soyundan olduğunuzu biliyorum; Ambrosios'un çocuklarıysanız Ambrosios'un işlerini yaparsınız. Belki de yapacaklar; sen de böyle bir ayrılıştan sonra onlara, yanlarında kalsaydın olacağından daha çok yarar sağlayacaksın. Çünkü o zaman onları daha bilgece sevecek ve onlar için daha anlayışla dua edeceksin; yeter ki onların yalnız soyun değil, çocukların olduğunu öğren. Şimdi şu sözler dilinden düşmesin: "Oğlunu ya da kızını benden çok seven bana layık değildir" ve "Canını bulan onu yitirecek, benim uğruma canını yitiren onu bulacak."
Ἅμα δὲ καὶ ὑπομιμνήσκου τοῦ εὐξαμένου ἐν πνεύματι περὶ τέκνων μαρτύρων διὰ τὴν πρὸς θεὸν ἀγάπην αὐτῶν καταλελειμμένων καὶ φήσαντος· „περιποίησαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων“. μόνον δὲ ἴσθι ὅτι „οὐ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς ταῦτα τέκνα τοῦ θεοῦ“ καὶ ὅτι, ὥσπερ λέγεται τοῖς ἐκ σπέρματος Ἀβραὰμ τό τε· „οἶδα ὅτι σπέρμα Ἀβραάμ ἐστε“ καὶ τό· „εἰ τέκνα τοῦ Ἀβραὰμ ἦτε, τὰ ἔργα τοῦ Ἀβραὰμ ἐποιεῖτε“, οὕτως καὶ τοῖς τέκνοις σου λεχθήσεται· οἶδα ὅτι σπέρμα Ἀμβροσίου ἐστὲ καὶ τό· εἰ τέκνα τοῦ Ἀμβροσίου ἐστὲ, τὰ ἔργα τοῦ Ἀμβροσίου ποιεῖτε. καὶ τάχα ποιήσουσι, πλείω ὠφελοῦντός σου αὐτὰ μετὰ τὴν τοιαύτην ἔξοδον ἢ εἰ παρέμενες αὐτοῖς. τότε γὰρ καὶ ἐπιστημονικώτερον αὐτὰ ἀγαπήσεις καὶ συνετώτερον περὶ αὐτῶν εὔξῃ, ἐὰν μάθῃς ὅτι τέκνα σου ἐστὶ καὶ οὐ σπέρμα μόνον. ἀνὰ στόμα νῦν ἔχε τό· „ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος“ καὶ τό· „ὁ εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει αὐτὴν, καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ εὑρήσει αὐτήν.“
39Şehitliğe olan isteğinizle, Tanrı'ya saygı yüzünden teslim edilenlere konuşan Babanızın Ruhu'na yer açın. Nefret edildiğinizi, iğrenç ve dinsiz sayıldığınızı görürseniz, o zaman şu sözü hatırlayın: "Dünya sizden bu yüzden nefret ediyor", "çünkü bu dünyadan değilsiniz"; "bu dünyadan olsaydınız, dünya kendisine ait olanı severdi." İman ettiğiniz günden beri Mesih uğruna birçok aşağılanmaya ve tehlikeye katlandınız; sonuna dek katlanarak dayanmada ilerleyin, çünkü "sonuna dek dayanan kurtulacak." Petrus'un dediği gibi sevineceğinizi bilin, "gerçi şimdi gerekirse çeşitli denenmelerle kısa bir süre kederleniyorsunuz; öyle ki ateşle sınanmasına rağmen yok olup giden altından çok daha değerli olan imanınızın sınanmışlığı, İsa Mesih göründüğünde övgü, yücelik ve onur getirsin." Ama "kederlenerek" sözünü "acı çekerek" anlamında anlayın; bu "Çocukları kederle doğuracaksın" sözünden de açıktır. Çünkü kadın her zaman keder duygusu içinde değil, acı içinde doğurur.
Mesih'in öğrencilerine şu söz yararlıysa: "Dünyayı da dünyadakileri de sevmeyin. Kim dünyayı severse Babanın sevgisi onda değildir. Çünkü dünyadaki her şey, bedenin arzusu, gözlerin arzusu ve hayatın gösterişi Babadan değil, dünyadandır. Dünya da arzusu da geçip gidiyor." Öyleyse geçip gidenleri sevmeyin; Tanrı'nın iradesini yerine getirerek, Kurtarıcı'nın "Ben ve sen bir olduğumuz gibi, onlar da bizde bir olsunlar" diyen duasına göre Oğul, Baba ve Kutsal Ruh ile bir olmaya layık olun. "Dünyayı" ya da "dünyadakileri" seven, canını yitiren ya da ona zarar veren ve "ağır bir yükten" daha ağır, inkâr düşüşüyle ağırlaşmış bir vicdanı taşıyan kişi kaç gün kazanabilir ki? Her birimiz sıradan bir ölümle ölme tehlikesini kaç kez atlattığımızı hatırlayalım ve şunu düşünelim: Belki de kendi kanımızla vaftiz olup bütün günahlarımızdan yıkanarak göklerdeki sunağın yanında mücadele arkadaşlarımızla birlikte yaşayalım diye korunduk.
Τόπον διὰ τῆς εἰς τὸ μαρτύριον προθυμίας δότε τῷ τοῦ πατρὸς ὑμῶν πνεύματι λαλοῦντι τοῖς διὰ θεοσέβειαν παραδοθεῖσιν· ἐὰν εἰδῆτε ἑαυτοὺς μισουμένους καὶ βδελυκτοὺς καὶ ἀσεβεῖς εἶναι νομιζομένους, τότε ἀναλάβετε τό· „διὰ τοῦτο ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ“, „ὅτι οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου·“ „εἰ γὰρ ἦτε ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει“. πολλοὺς ὀνειδισμοὺς διὰ Χριστὸν καὶ πολλοὺς κινδύνους, ἐξ οὗ πεπιστεύκατε, ὑπομείναντες ἕως τέλους ἐν τῷ ὑπομένειν προκόψατε, ὅτι „ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται“. ἴστε ὅτι κατὰ τὸν Πέτρον ἀγαλλιάσεσθε „ὀλίγον ἄρτι εἰ δέον ἐστὶ λυπηθέντες ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς, ἵνα τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως πολυτιμότερον χρυσίου τοῦ ἀπολλυμένου καὶ διὰ πυρὸς δεδοκιμασμένου εὑρεθῇ εἰς ἔπαινον καὶ δόξαν καὶ τιμὴν ἐν ἀποκαλύψει Ἰησοῦ Χριστοῦ“. ἀλλὰ τοῦ „λυπηθέντες“ ἀντὶ τοῦ πονέσαντες ἀκούσατε, ὡς δῆλον καὶ ἐκ τοῦ· „ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα“· οὐ γὰρ πάντως ἐν λύπῃ τῷ πάθει τίκτει γυνὴ ἀλλὰ ἐν πόνῳ. εἰ μὲν χρήσιμον τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς τό· „μὴ ἀγαπᾶτε τὸν κόσμον μηδὲ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ. ἐάν τις ἀγαπᾷ τὸν κόσμον, οὐκ ἔστιν ἡ ἀγάπη τοῦ πατρὸς ἐν αὐτῷ· ὅτι πᾶν τὸ ἐν τῷ κόσμῳ, ἡ ἐπιθυμία τῆς σαρκὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν καὶ ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίου, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ πατρὸς ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ κόσμου ἐστίν. καὶ ὁ κόσμος παράγεται καὶ ἡ ἐπιθυμία“· μὴ οὖν ἀγαπᾶτε τὰ παραγόμενα, ἀλλὰ ποιοῦντες τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ ἄξιοι γίνεσθε τοῦ ἓν γενέσθαι ἅμα υἱῷ καὶ πατρὶ καὶ ἁγίῳ πνεύματι κατὰ τὴν τοῦ σωτῆρος εὐχὴν λέγοντος· ὡς ἐγὼ καὶ σὺ ἕν ἐσμεν. „ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἓν ὦσι“. πόσας δὲ καὶ ἡμέρας ἔστι κερδῆσαι ἀγαπήσαντα „τὸν κόσμον“ ἢ „τὰ ἐν τῷ κόσμῳ“ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ζημιούμενον ἢ ἀπολλύντα καὶ περιφέροντα συνειδὸς βαρούμενον ὑπὲρ „φορτίον βαρὺ“ καὶ βαρούμενον ὑπὸ τοῦ τῆς ἀρνήσεως πτώματος; ὑπομνησθῶμεν ἕκαστος, ὁσάκις ἀποθανεῖν τὸν κοινὸν θάνατον ἐκινδύνευσε, καὶ λογισώμεθα, μή ποτε διὰ τοῦτο ἐτηρήθημεν, ἵνα βαπτισάμενοι τῷ ἑαυτῶν αἵματι καὶ ἀπολουσάμενοι πᾶσαν ἁμαρτίαν παρὰ τῷ ἐν οὐρανοῖς θυσιαστηρίῳ τὰς διατριβὰς μετὰ τῶν συναγωνισαμένων ποιησώμεθα.
40Biri hayata aşırı düşkünlüğü, acılar karşısındaki gevşekliği ya da bizi kötüye ikna etmeye çalışanların inandırıcı biçimde öne sürdükleri sanılan şeyler yüzünden boyun eğip tek bir Tanrı'nın ve O'nun Mesih'inin varlığını inkâr ederse, daimonları ya da talihleri ikrar ederse, şunu bilsin: Böyle biri "daimona sofra" hazırlıyor ve "talihe karışık şarap" dolduruyor; Rab'bi terk edip O'nun kutsal dağını unutuyor ve Yeşaya'nın şöyle yazdığı azarlamalara maruz kalacak: "Ama siz, beni terk edenler, kutsal dağımı unutanlar, daimona sofra hazırlayan ve talihe karışık şarap dolduranlar! Sizi kılıca teslim edeceğim, hepiniz boğazlanıp düşeceksiniz. Çünkü sizi çağırdım ama dinlemediniz, konuştum ama kulak asmadınız; gözümde kötü olanı yaptınız, istemediğim şeyi seçtiniz. Bu yüzden Rab, Rab şöyle diyor: İşte bana kulluk edenler yiyecek, sizse aç kalacaksınız; işte bana kulluk edenler içecek, sizse susuz kalacaksınız; işte bana kulluk edenler sevinecek, sizse utandırılacaksınız; işte bana kulluk edenler sevinçle coşacak, sizse yüreğinizin acısından haykıracak, ruhunuzun kırıklığından feryat edeceksiniz. Çünkü adımı seçtiklerime lanet sözü olarak bırakacaksınız; Rab ise sizi yok edecek." Rab'bin sofrasının ne olduğunu anlayıp ona katılmak istiyorsak, şunu bilelim: "Hem Rab'bin sofrasına hem daimonların sofrasına katılamazsınız." "Göklerin egemenliğinde onu yeni olarak içeceğim güne dek bu asmanın ürününden bundan böyle içmeyeceğim" sözünün ne demek olduğunu kavrayıp İsa'yla birlikte içenlerin arasında bulunmak istiyorsak, şu söze dikkat edelim: "Hem Rab'bin kâsesinden hem daimonların kâsesinden içemezsiniz."
Gök gürültüsünün oğlu Yuhanna'nın "Babayı ve Oğul'u inkâr eden; Oğul'u inkâr eden herkes Babaya da sahip değildir; Oğul'u ikrar edenin Babası da vardır" dediğini duyan kim, Hristiyan olmadığını söyleyerek Oğul'u inkâr etmekten ve O'nu inkâr ettiği için Babaya sahip olamamaktan korkmaz? Babaya da sahip olmak için kim işleriyle ve sözleriyle Hristiyan olduğunu ikrar etmeye yönelmez? Çünkü ikrar edenler Babaya sahiptir.
Εἰ δέ τις ἐνδοὺς ἀπὸ πολλῆς φιλοζωΐας ἢ τῆς πρὸς τοὺς πόνους μαλακίας ἢ τῶν νομιζομένων πιθανῶς προσάγεσθαι ὑπὸ τῶν ἀναπειθόντων ἡμᾶς ἐπὶ τὰ χείρονα ἀρνήσαιτο μὲν τὸ εἶναι ἕνα θεὸν καὶ τὸν Χριστὸν αὐτοῦ ὁμολογήσαι δὲ δαιμόνια ἢ τύχας, ἴστω ὁ τοιοῦτος ἑτοιμάζων „τῷ δαιμονίῳ τράπεζαν“ καὶ πληρῶν „τῇ τύχῃ κέρασμα“, ἐγκαταλιπὼν κύριον καὶ ἐπιλανθανόμενος τοῦ ὄρους τοῦ ἁγίου αὐτοῦ, τούτοις τοῖς ἐλέγχοις ὑποκεισόμενος, ὡς ὁ Ἡσαΐας ἀνέγραψε τοῦτον τὸν τρόπον· „ὑμεῖς δὲ οἱ ἐγκαταλιπόντες με καὶ ἐπιλανθανόμενοι τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν μου καὶ ἑτοιμάζοντες τῷ δαιμονίῳ τράπεζαν καὶ πληροῦντες τῇ τύχῃ κέρασμα, ἐγὼ παραδώσω ὑμᾶς εἰς μάχαιραν, πάντες ἐν σφαγῇ πεσεῖσθε· ὅτι ἐκάλεσα ὑμᾶς καὶ οὐχ ὑπηκούσατε, ἐλάλησα καὶ παρηκούσατε καὶ ἐποιήσατε τὸ πονηρὸν ἐναντίον ἐμοῦ καὶ ἃ οὐκ ἐβουλόμην ἐξελέξασθε. διὰ τοῦτο τάδε λέγει λέγει κύριος κύριος· ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι φάγονται, ὑμεῖς δὲ πεινάσετε, ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι πίονται, ὑμεῖς δὲ διψήσετε, ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι εὐφρανθήσονται, ὑμεῖς δὲ αἰσχυνθήσεσθε, ἰδοὺ οἱ δουλεύοντές μοι ἀγαλλιάσονται ἐν εὐφροσύνῃ, ὑμεῖς δὲ κεκράξεσθε διὰ τὸν πόνον τῆς καρδίας καὶ ἀπὸ συντριβῆς πνεύματος ὀλολύξετε. καταλείψετε γὰρ τὸ ὄνομά μου εἰς πλησμονὴν τοῖς ἐκλεκτοῖς μου, ὑμᾶς δὲ ἀνελεῖ κύριος“. ἀλλὰ καὶ εἴπερ νοοῦντες, τίς ἡ τοῦ κυρίου τράπεζα, μετέχειν αὐτῆς βουλοίμεθα, γινώσκωμεν τό· „οὐ δύνασθε κυρίου τραπέζης μετέχειν καὶ τραπέζης δαιμονίων“. ἀλλὰ καὶ εἰ θέλομεν συνιέντες, τί ἐστι τό· „οὐ μὴ πίω ἀπ᾿ ἄρτι ἐκ τοῦ γενήματος τῆς ἀμπέλου ταύτης ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἕως αὐτὸ πίνω καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν“, μετὰ τῶν πινόντων σὺν τῷ Ἰησοῦ εὑρεθῆναι, προσέχωμεν τῷ· „οὐ δύνασθε ποτήριον κυρίου πίνειν καὶ ποτήριον δαιμονίων“. τίς δὲ ἀκούσας τοῦ τῆς βροντῆς υἱοῦ Ἰωάννου λέγοντος· „ὁ ἀρνούμενος τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱὸν, πᾶς ὁ ἀρνούμενος τὸν υἱὸν οὐδὲ τὸν πατέρα ἔχει· ὁ ὁμολογῶν τὸν υἱὸν καὶ τὸν πατέρα ἔχει“ οὐ φοβηθήσεται διὰ τοῦ λέγειν μὴ εἶναι Χριστιανὸς ἀρνήσασθαι τὸν υἱὸν, ἐν τῷ ἀρνεῖσθαι αὐτὸν οὐχ ἕξων τὸν πατέρα; καὶ τίς οὐκ ἂν προτραπείη ὁμολογεῖν τὸ εἶναι Χριστιανὸς ἔργοις καὶ λόγοις, ἵνα καὶ τὸν πατέρα ἔχῃ; οἱ γὰρ ὁμολογοῦντες ἔχουσι τὸν πατέρα.
41İmansızlıktan imana geçerek "ölümden hayata" geçmişsek, dünya bizden nefret ederse şaşmayalım. Çünkü "ölümden hayata" geçmemiş, ölümde kalan hiç kimse, deyim yerindeyse ölümün karanlık evinden çıkıp diri taşlardan yapılmış, hayat ışığıyla dolu yapılara geçmiş olanları sevemez. İsa "canını bizim için verdi"; biz de canımızı verelim; O'nun için demeyeceğim, kendimiz için, sanırım şehitliğimizle bina edilecek olanlar için de. Biz Hristiyanlar için övünme vakti geldi; çünkü şöyle der: "Yalnız bununla değil, sıkıntılarımızla da övünürüz; çünkü biliyoruz ki sıkıntı dayanma gücü, dayanma gücü sınanmışlık, sınanmışlık da umut doğurur. Umut da utandırmaz"; yeter ki "Tanrı'nın sevgisi Kutsal Ruh aracılığıyla yüreklerimize dökülmüş" olsun. Pavlus "Efes'te insan gibi vahşi hayvanlarla dövüştüysem" desin; biz de diyelim ki: "İnsan gibi" Germania'da öldürüldüysem.
Εἰ μεταβεβήκαμεν „ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν“ διὰ τοῦ μεταβεβηκέναι ἀπὸ ἀπιστίας εἰς πίστιν, μὴ θαυμάζωμεν, εἰ μισεῖ ἡμᾶς ὁ κόσμος. οὐδεὶς γὰρ μὴ μεταβὰς „ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν“ ἀλλὰ μένων ἐν τῷ θανάτῳ δύναται ἀγαπᾶν τοὺς μεταβεβηκότας ἀπὸ σκοτεινῆς τῆς τοῦ θανάτου, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, οἰκίας ἐπὶ τὰ πεπληρωμένα οἰκοδομήματα ἐκ λίθων ζώντων φωτὸς ζωῆς. „ὑπὲρ ἡμῶν ἔθηκεν“ Ἰησοῦς „τὴν ψυχὴν“, καὶ ἡμεῖς οὖν θῶμεν αὐτὴν, οὐκ ἐρῶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀλλ᾿ ὑπὲρ ἑαυτῶν, οἶμαι δ᾿ ὅτι κἂν ὑπὲρ τῶν ἐν τῷ μαρτυρίῳ ἡμῶν οἰκοδομηθησομένων. ἐνέστη ἡμῖν καιρὸς Χριστιανοῖς καυχήσεων· „οὐ μόνον“, γάρ φησιν, „ἀλλὰ καὶ καυχώμενοι ἐν ταῖς θλίψεσιν, εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονὴν κατεργάζεται, ἡ δὲ ὑπομονὴ δοκιμὴν, ἡ δὲ δοκιμὴ ἐλπίδα· ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει“, μόνον „ἡ ἀγάπη τοῦ θεοῦ“ ἐκκεχύσθω „ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ πνεύματος ἁγίου“. Παῦλος μὲν λεγέτω· „εἰ κατὰ ἄνθρωπον ἐθηριομάχησα ἐν Ἐφέσῳ“, ἡμεῖς δέ· „εἰ κατὰ ἄνθρωπον“ ἀνῃρέθην ἐν Γερμανίᾳ.
42"Mesih'in acıları" bizde "nasıl çoğalıyorsa, Mesih aracılığıyla tesellimiz de öyle çoğalıyorsa", Mesih'in acılarını büyük bir istekle kabul edelim; bol teselliyi arzuluyorsak, bu acılar bizde çoğalsın. "Yas tutanların" hepsi o teselliye "kavuşacak", ama belki eşit ölçüde değil. Teselli eşit olsaydı, "Mesih'in acıları bizde nasıl çoğalıyorsa, tesellimiz de öyle çoğalıyor" diye yazılmazdı. Acılara ortak olanlar, Mesih'le birlikte ortak oldukları acıların ölçüsünde teselliye de ortak olacaklar. Bunu, böyle şeyleri güvenilir biçimde söyleyenden de öğreniyorsunuz: "Biliyoruz ki acılara ortak olduğunuz gibi teselliye de ortaksınız."
Tanrı peygamber aracılığıyla şöyle der: "Uygun vakitte seni işittim, kurtuluş gününde sana yardım ettim." Tanrı'ya Mesih'te gösterdiğimiz dindarlık yüzünden gözetim altında dünyanın önünden bir alay hâlinde geçerek, zafer alayında götürülenler olarak değil, daha çok zafer kutlayanlar olarak götürüldüğümüz vakitten daha uygun hangi vakit olabilir? Çünkü Mesih'te şehit olanlar O'nunla birlikte "yönetimleri ve hükümranlıkları" soyar ve O'nunla birlikte zafer kutlarlar; O'nun acılarına ortak oldukları gibi, acıları içindeki yiğitliklerine de ortak olurlar. Bu yiğitliklerden biri de "yönetimleri ve hükümranlıkları" zafer alayında sürüklemektir; onları az sonra yenilmiş ve utandırılmış göreceksiniz. Bizim buradan böyle kurtuluşumuzun günü kadar bir kurtuluş günü olabilir mi? Ama size yalvarıyorum: "Hiçbir konuda kimseyi tökezletmeyin; öyle ki" ihtiyarlar kurulu ya da "hizmet" sizin yüzünüzden "kınanmasın. Her konuda kendinizi Tanrı'nın hizmetkârları olarak", "büyük bir dayanmayla" tanıtın ve şöyle deyin: "Şimdi benim dayanağım ne? Rab değil mi?" "Sıkıntılarda" tanıtın, "doğruların sıkıntıları çoktur" diye inanarak; "zorunluluklarda" tanıtın, mutluluğu bize zorunlu olarak verilmesi gereken bir şey gibi isteyebilmek için; "darlıklarda" tanıtın, dar ve sıkıntılı yolu hiç sapmadan yürüyüp hayata varmak için. Gerekirse kendimizi "dayakla, hapislerle, kargaşalarla, emeklerle, uykusuz gecelerle ve oruçlarla" da tanıtalım. Çünkü işte Rab geliyor ve "ödülü" elinde; "her birine" işine göre "karşılık vermek" için.
Εἰ „καθὼς περισσεύει τὰ παθήματα τοῦ Χριστοῦ“, „οὕτω διὰ τοῦ Χριστοῦ περισσεύει καὶ ἡ παράκλησις“, προθυμότατα παραδεξώμεθα τὰ Χριστοῦ παθήματα, καὶ περισσευσάτω ἐν ἡμῖν, εἴπερ ὀρεγόμεθα περισσῆς παρακλήσεως, ἣν πάντες μὲν οἱ „πενθοῦντες“ „παρακληθήσονται“, τάχα δὲ οὐκ ἐπ᾿ ἴσης. εἰ γὰρ ἐπ᾿ ἴσης ἦν ἡ παράκλησις, οὐκ ἂν ἐγέγραπτο τό· „καθὼς περισσεύει τὰ παθήματα τοῦ Χριστοῦ εἰς ἡμᾶς, οὕτω περισσεύει καὶ ἡ παράκλησις ἡμῶν.“ οἱ κοινωνοὶ τῶν παθημάτων κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν παθημάτων, ὧν εἰσι κοινωνοὶ πρὸς Χριστὸν, κοινωνοὶ ἔσονται καὶ τῆς παρακλήσεως· ἃ καὶ μανθάνετε ἀπὸ τοῦ πεπιστευμένως τὰ τοιαῦτα λέγοντος· οἴδαμεν γὰρ, „ὡς κοινωνοί ἐστε τῶν παθημάτων, οὕτως καὶ τῆς παρακλήσεως.“ φησὶ δὲ διὰ προφήτου ὁ θεός· „καιρῷ δεκτῷ ἐπήκουσά σου καὶ ἐν ἡμέρᾳ σωτηρίας ἐβοήθησά σοι.“ ποῖος οὖν ἄλλος εὐπρόσδεκτος καιρὸς, ἢ ὅτε διὰ τὴν εἰς θεὸν ἐν Χριστῷ εὐσέβειαν ὑπὸ φρουρὰν πομπεύοντες ἐν τῷ κόσμῳ καὶ θριαμβεύοντες μᾶλλον ἤπερ θριαμβευόμενοι ἀπαγόμεθα; οἱ γὰρ ἐν Χριστῷ μάρτυρες συναπεκδύονται αὐτῷ „τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας“ καὶ συνθριαμβεύουσιν ὡς κοινωνοὶ τῶν παθημάτων αὐτοῦ γινόμενοι οὕτως καὶ τῶν ἐν τοῖς παθήμασιν αὐτοῦ ἀνδραγαθημάτων· ἐξ ὧν ἐστι καὶ τὸ θριαμβεῦσαι „τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας“, ἃς μετ᾿ ὀλίγον ὄψεσθε νενικημένας καὶ κατῃσχυμμένας. ποία ἄλλη οὕτως ἡμέρα σωτηρίας ὡς ἡ ἡμέρα τῆς τοιαύτης ἡμῶν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγῆς; ἀλλὰ παρακαλῶ· „μηδεμίαν ἐν μηδενὶ“ δῶτε „προσκοπὴν, ἵνα μὴ μωμηθῇ“ ὑπὸ ὑμῶν τὸ πρεσβυτέριον ἢ „ἡ διακονία, ἀλλὰ ἐν παντὶ ἑαυτοὺς“ συστήσασθε „ὡς θεοῦ διάκονοι, ἐν ὑπομονῇ πολλῇ“ λέγοντες· „καὶ νῦν τίς ἡ ὑπομονή μου; οὐχὶ ὁ κύριος;“ „ἐν θλίψεσι“ πειθόμενοι ὅτι „πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων“, „ἐν ἀνάγκαις“, ἵν ὡς ἀναγκαίαν ἡμῖν τὴν μακαριότητα ἀπαιτήσωμεν, „ἐν στενοχωρίαις“, ἵν᾿ ὡς τὴν στενὴν καὶ τὴν τεθλιμμένην ἀπαραλείπτως ὁδεύσαντες καταντήσωμεν ἐπὶ τὴν ζωήν. ἐὰν δέον ᾖ, συστήσωμεν ἑαυτοὺς καὶ „ἐν πληγαῖς καὶ ἐν φυλακαῖς καὶ ἐν ἀκαταστασίαις καὶ ἐν κόποις καὶ ἐν ἀγρυπνίαις καὶ ἐν νηστείαις.“ ἰδοὺ γὰρ κύριος, καὶ „ὁ μισθὸς αὐτοῦ“ ἐν χειρὶ „ἀποδοῦναι ἑκάστῳ“, ὡς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐστι.
43Şimdi bilgiyi, bilgiye yakışan işler yapacak kadar özlediğimizi gösterelim. Hangi günahtan gelirse gelsin her türlü kirden arınmış bir temizlik bizde görünsün. Sabırlı Tanrı'nın oğulları, sabırlı Mesih'in kardeşleri olarak başımıza gelen her şeyde sabırlı olalım; çünkü "sabırlı adam phronēsis bakımından zengindir, yüreği dar olan ise büsbütün akılsızdır." Kendimizi "sağdaki ve soldaki adalet silahlarıyla" tanıtmamız gerekiyorsa, "yücelikle" kendimizi tanıtmış ve onunla şımarmamış olarak şimdi aşağılanmaya da katlanalım. Övülmeye layık yaşadıysak ve övüldüysek, şimdi dinsizlerin kara çalmasına da dayanalım. Hakikati sevenlerin gözünde doğru insanlar olarak hayranlık uyandırdıysak, şimdi yoldan çıktığımızın söylenmesine gülüp geçelim. Kurtulduğumuz birçok tehlikede pek çok kişi Tanrı'nın bizi tanıdığını söyledi; şimdi isteyen, belki en çok tanındığımız şu anda bizim tanınmadığımızı söylesin. Başımıza gelenlere katlanarak terbiye ediliyoruz, ama öldürülmüyoruz; sevinen bizler, kederlenenlere benziyoruz.
Νῦν δείξωμεν ὅτι γνῶσιν διὰ ἔργα πρέποντα τῇ γνώσει ἐποθήσαμεν. πᾶσα ἁγνότης ἡ ἀπὸ παντὸς οὑτινοσοῦν τοῦ ἐν ὁποιωδήποτε ἁμαρτήματι μολυσμοῦ φανερωθήτω ἐν ἡμῖν. ὡς μακροθύμου θεοῦ υἱοὶ καὶ μακροθύμου Χριστοῦ ἀδελφοὶ μακροθυμήσωμεν ἐν πᾶσι τοῖς συμβαίνουσι· „μακρόθυμος γὰρ ἀνὴρ, πολὺς ἐν φρονήσει, ὁ δὲ ὀλιγόψυχος ἰσχυρῶς ἄφρων.“ εἰ δεῖ ἑαυτὸν συνιστάναι „διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ τῶν ἀριστερῶν“, συστήσαντες ἑαυτοὺς „διὰ δόξης“ καὶ μὴ χαυνωθέντες ἐπ᾿ αὐτῇ νῦν καὶ τὴν ἀτιμίαν ὑπομείνωμεν· ἀλλ᾿ εἰ καὶ εὐφημίας ἀξίως ἐπολιτευσάμεθα καὶ εὐφημήθημεν, νῦν καὶ τῆς ἀπὸ τῶν δυσσεβῶν δυσφημίας ἀνασχώμεθα. ἔτι δὲ εἰ ὡς ἀληθεῖς παρὰ τοῖς φιλαλήθεσιν ἐθαυμάσθημεν, νῦν ἐπὶ τῷ λέγεσθαι ἡμᾶς πλανᾶσθαι γελάσωμεν. ἐπὶ πολλοῖς κινδύνοις, ἀφ᾿ ὧν ἐῤῥύσθημεν, πολλοὶ εἶπον ἡμᾶς ἀπὸ θεοῦ ἐπιγινώσκεσθαι· νῦν ὁ βουλόμενος λεγέτω ἡμᾶς ἀγνοεῖσθαι, ὅτε τάχα μᾶλλον ἐπιγινωσκόμεθα. φέροντες γοῦν τὰ συμβαίνοντα παιδευόμεθα μὲν οὐ θανατούμεθα δὲ, καὶ ὁμοιούμεθα λυπουμένοις οἱ χαίροντες.
44Pavlus bir yerde, başlangıçta dayanmış olanlara, önceki dayanmalarına uygun olarak söz uğruna gelen ikinci tehlikelere de katlanmaları için öğüt verir: "Aydınlandıktan sonra acılarla dolu büyük bir mücadeleye dayandığınız eski günleri hatırlayın: Kimi zaman aşağılamalarla ve sıkıntılarla herkese seyirlik oldunuz, kimi zaman da böyle yaşayanlara ortak oldunuz. Çünkü bağlarıma ortak acı duydunuz, mallarınızın yağmalanmasını da sevinçle karşıladınız; daha iyi ve kalıcı bir mülke sahip olduğunuzu biliyordunuz. Öyleyse cesaretinizi atmayın; onun büyük bir ödülü var. Çünkü dayanmaya ihtiyacınız var." Öyleyse biz de şimdi "aşağılamalar ve sıkıntılarla" "acılarla dolu büyük bir mücadeleye" dayanalım; "seyirlik olarak" ve mallarımızın "yağmalanmasını sevinçle" karşılayarak. Çünkü dünyevi değil, bedensel de değil, görünmez ve cisimsiz "daha iyi bir mülke" sahip olduğumuza inanıyoruz. "Görünenlere" bakmıyoruz; çünkü onların "geçici", ötekilerin ise "sonsuz" olduğunu görüyoruz.
Φησί που ὁ Παῦλος πρὸς τοὺς ἐν ἀρχῇ ὑπομείναντας παρακαλῶν αὐτοὺς ἀκολούθως τῇ προτέρᾳ ὑπομονῇ φέρειν κινδύνους δευτέρους τοὺς διὰ τὸν λόγον· „ἀναμιμνήσκεσθε δὲ τὰς πρότερον ἡμέρας, ἐν αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε παθημάτων, τοῦτο μὲν ὀνειδισμοῖς τε καὶ θλίψεσι θεατριζόμενοι, τοῦτο δὲ κοινωνοὶ τῶν οὕτως ἀναστρεφομένων γενηθέντες. καὶ γὰρ τοῖς δεσμοῖς μου συνεπαθήσατε, καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε, γινώσκοντες ὅτι κρείττονα ἔχετε ὕπαρξιν καὶ μένουσαν. μὴ ἀποβάλητε οὖν τὴν παῤῥησίαν ὑμῶν, ἥτις ἔχει μεγάλην μισθαποδοσίαν. ὑπομονῆς γὰρ ἔχετε χρείαν.“ „πολλὴν“ τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς νῦν „ἄθλησιν“ ὑπομείνωμεν „παθημάτων“ „ὀνειδισμοῖς καὶ θλίψεσι“ καὶ „θεατριζόμενοι“ καὶ „μετὰ χαρᾶς“ παραδεχόμενοι „τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων“ ἡμῶν· πειθόμεθα γὰρ „κρείττονα“ ἔχειν „ὕπαρξιν“ οὐ γηΐνην ἀλλ᾿ οὐδὲ σωματικὴν ἀλλά τινα ἀόρατον καὶ ἀσώματον. σκοποῦμεν γὰρ οὐ „τὰ βλεπόμενα“, ὁρῶντες ταῦτα μὲν „πρόσκαιρα“ ἐκεῖνα δὲ „αἰώνια“.
45Kimileri daimonlar hakkındaki öğretiyi göz önüne almıyor: Daimonlar bu kalın ve yere yakın havada kalabilmek için buharların sağladığı besine ihtiyaç duydukları için, yanık yağ kokusunun, kanların ve buhurların hep bulunduğu yerleri kollarlar. Bunu düşünmeyenler kurban sunmayı önemsiz bir şeymiş gibi küçümsüyorlar. Bunlara şöyle diyebiliriz: Büyük kralın düşmanı olan haydutlara, katillere ve barbarlara yiyecek sağlayanlar kamuya karşı suç işlemiş sayılıp cezalandırılıyorsa, kötülüğün hizmetkârlarına kurban sunarak onları yere yakın bölgede tutan besinleri verenler ne kadar daha haklı olarak suçlanırlar! Hele "Rab'den başka tanrılara kurban sunan yok edilecektir" sözünü öğrendikten sonra, yeryüzündeki kötülüklerin sebebi olanlara kurban sunuyorlarsa. Bana kalırsa, daimonların insanlara karşı işledikleri günahlardan dolayı, kurbanlarla onları besleyenler, bu kötülükleri yapan daimonlardan daha az suçlanmayacaklar. Çünkü insanlara kötülükleri adeta ortaklaşa yapmışlardır: hem daimonlar, hem de buharlar ve bedenlerine uygun sayılan besinler olmadan ayakta kalamayacak olan daimonları yeryüzünde tutanlar.
Ἐπεὶ δέ τινες μὴ θεωροῦντες τὸν περὶ τῶν δαιμόνων λόγον, καὶ ὡς ὑπὲρ τοῦ παραμένειν ἐν τῷ παχεῖ τούτῳ καὶ περιγείῳ ἀέρι δεόμενοι τροφῆς τῆς διὰ τῶν ἀναθυμιάσεων ἐπιτηροῦσιν ὅπῃ κνίσσα ἀεὶ καὶ αἵματα καὶ λιβανωτοὶ, ἐξευτελίζουσιν ὡς ἀδιάφορον τὸ θύειν, εἴποιμεν ἂν καὶ πρὸς ταῦτα ὅτι, εἴπερ οἱ τροφὰς λῃσταῖς καὶ φονεῦσι καὶ βαρβάροις ἐχθροῖς τοῦ μεγάλου βασιλέως παρέχοντες ὡς τὸ κοινὸν ἀδικήσαντες καὶ κολάζονται, πόσῳ πλέον οἱ τοῖς τῆς κακίας ὑπηρέταις διὰ τοῦ θύειν διδόντες τροφὰς παρακατεχούσας αὐτοὺς ἐν τῷ περιγείῳ τόπῳ δικαιότατα ἂν ἐγκαλοῖντο, καὶ μάλιστα εἰ μαθόντες τό· „ὁ θύων θεοῖς ἑτέροις ἐξολοθρευθήσεται, πλὴν κυρίῳ μόνῳ“, θύοιεν τοῖς τῶν ἐπὶ γῆς κακῶν αἰτίοις. καὶ οἶμαί γε ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ὑπὸ τῶν δαιμόνων ἐνεργούντων κατὰ τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἔλαττον ἐγκληθήσεσθαι τῶν ἐνεργησάντων δαιμόνων τὰ χείρονα, διὰ τοῦ θύειν θρέψαντες αὐτούς· οἱονεὶ γὰρ κοινῇ τὰ κακὰ πεποιήκασι τοῖς ἀνθρώποις οἵ τε δαίμονες καὶ οἱ κατασχόντες αὐτοὺς ἐπὶ γῆς, μὴ ἂν δυνηθέντας διαρκέσαι χωρὶς τῶν ἀναθυμιάσεων καὶ τῶν νομιζομένων εἶναι καταλλήλων τροφῶν τοῖς σώμασιν αὐτῶν.
46Yine kimileri adların uzlaşmayla konduğunu, adlandırdıkları şeylerle hiçbir tabii bağları olmadığını varsayarak, birinin "İlk Tanrı'ya", "Dios'a" ya da "Zen'e tapıyorum" demesiyle, "Güneşe" ya da "Apollon'a", "Aya" ya da "Artemis'e", "yerdeki soluğa" ya da "Demeter'e" ve Yunan bilgelerinin söylediği başka şeylere "saygı gösteriyor ve onları kabul ediyorum" demesi arasında hiçbir fark olmadığını düşünüyorlar. Bunlara şöyle demek gerekir: Adlar hakkında da çok derin ve gizli bir inceleme vardır; onu kavrayan şunu görecektir: Adlar uzlaşmayla konmuş olsaydı, daimon denenler ya da bizim için görünmez olan başka bazı kuvvetler, onları zihninde tutup adlarını konmuş adlar gibi anan kişilere kulak vermezlerdi. Oysa durum şudur: Bazı sesler ve heceler, soluklu ya da soluksuz, uzatılarak ya da kısaltılarak söylenen adlandırmalar, belki bizim göremediğimiz bir tabiatla, çağrılanları getirmektedir. Durum böyleyse ve adlar uzlaşmayla konmamışsa, İlk Tanrı'yı Musa'nın, peygamberlerin ve Kurtarıcımız ve Rabbimizin O'nu andığı adlardan başka bir adla çağırmamalıyız: Sabaot, Adonay, Şadday gibi, bir de İbrahim'in Tanrısı, İshak'ın Tanrısı ve Yakup'un Tanrısı. Çünkü şöyle der: "Sonsuza dek adım budur, kuşaklar boyu anılacak adım budur." Daimonların kendi adlarını İlk Tanrı'ya yüklemelerine şaşmamak gerekir; böylece İlk Tanrı olarak secde edilmek isterler. Ama bu, bizim Musa'mızın, peygamberlerin, kanunun tamamlanışı olan Mesih'in ve O'nun havarilerinin atalarından kalma âdeti değildir. Hiç kimse bizi kandırmasın ya da düşüncemizi biraz olsun kirletmesin diye bunları zorunlu olarak buraya koyduk; bunlara dikkatle kulak verenler karşı tarafa hiçbir saldırı fırsatı vermezler.
Πάλιν τε αὖ ὑπολαμβάνοντές τινες θέσει εἶναι τὰ ὀνόματα καὶ οὐδεμίαν αὐτὰ ἔχειν φύσιν πρὸς τὰ ὑποκείμενα, ὧν ἐστιν ὀνόματα, νομίζουσι μηδὲν διαφέρειν, εἰ λέγοι τις· σέβω τὸν πρῶτον θεὸν ἢ τὸν Δία ἢ Ζῆνα, καὶ εἰ φάσκοι τις· τιμῶ καὶ ἀποδέχομαι τὸν ἥλιον ἢ τὸν Ἀπόλλωνα καὶ τὴν σελήνην ἢ τὴν Ἄρτεμιν καὶ τὸ ἐν τῇ γῇ πνεῦμα ἢ τὴν Δήμητραν καὶ ὅσα ἄλλα φασὶν οἱ Ἑλλήνων σοφοί. πρὸς οὓς λεκτέον ὅτι ἔστι τις καὶ περὶ ὀνομάτων πραγματεία βαθυτάτη καὶ ἀνακεχωρηκυῖα, ἥντινα ὁ συνιεὶς ὄψεται ὅτι, εἴπερ ἦν θέσει τὰ ὀνόματα, οὐχ ὑπήκουσαν ἂν οἱ καλούμενοι δαίμονες ⟨ἢ⟩ ἄλλαι τινὲς ἡμῖν ἀόρατοι δυνάμεις τοῖς ἐκείνους μὲν νοοῦσιν ὀνομάζουσι δὲ ὡς τεθέντα τὰ ὀνόματα· νυνὶ δὲ φθόγγοι τινὲς καὶ συλλαβαὶ καὶ μετὰ προσπνεύσεως ἢ ψιλότητος ἢ ἐκτάσεως ἢ συστολῆς ὀνομασίαι ἀπαγγελλόμεναι ἄγουσι τάχα τινὶ φύσει ἀθεωρήτῳ ἡμῖν τοὺς καλουμένους. εἰ δὲ τοῦθ᾿ οὕτως ἔχει καὶ μὴ ἔστι θέσει τὰ ὀνόματα, οὐδενὶ ὀνόματι κλητέον τὸν πρῶτον θεὸν ἢ οἷς ὁ θεράπων καὶ οἱ προφῆται καὶ αὐτὸς ὁ σωτὴρ καὶ κύριος ἡμῶν ὀνομάζουσιν αὐτὸν, οἷον Σαβαὼθ, Ἀδωναῒ, Σαδδαῒ, καὶ πάλιν θεὸς Ἀβραὰμ, θεὸς Ἰσαὰκ καὶ θεὸς Ἰακώβ· „τοῦτο“ γάρ φησιν „ἐστὶν ὄνομα αἰώνιον καὶ μνημόσυνον γενεαῖς γενεῶν.“ οὐ θαυμαστὸν δὲ, εἰ τὰ δαιμόνια τὰς ἰδίας ὀνομασίας ἀναφέρει ἐπὶ τὸν πρῶτον θεὸν, ἵν᾿ ὡς ὁ πρῶτος προσκυνηθῇ θεός. ὅπερ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς θεράποντι καὶ τοῖς προφήταις καὶ τῷ πληρώματι νόμου Χριστῷ καὶ τοῖς ἀποστόλοις αὐτοῦ οὐκ ἔστι πάτριον. καὶ ταῦτα ἀναγκαίως, ἵνα μή τις ἡμᾶς κατασοφίσηται ἢ κἂν ἐπὶ ποσὸν μολύνῃ τὸν λογισμὸν ἡμῶν, παρεθέμεθα· οἷς ἐπιμελῶς προσεκτέον μηδένα τόπον διδοῦσι παρεγχειρήσεως τοῖς ἐναντίοις.
47Akıllı ruhun ousiasının Tanrı'yla akraba bir yanı olduğuna inanan bir insan hayata da düşkün olabilir; çünkü ikisi de nous'la ilgilidir, görünmezdir ve üstün gelen akıl yürütmenin ispat ettiği gibi cisimsizdir. Peki, bizi yaratan, yanılanlarda bile ilahi iradenin bazı izlerini koruyan Tanrı, akıllı varlıkların tabiatça özlediği şeye ulaşmak mümkün ve erişilebilir olmasaydı, içimize kendisine karşı dindarlık ve kendisiyle birlik özlemini neden koysun? Açıktır ki her organımız nasıl tabiatça bir şeyle yakınlık içindeyse, gözler görülenlerle, kulaklar işitilenlerle, öyle de nous düşünülür şeylerle ve düşünülürlerin ötesindeki Tanrı'yla yakınlık içindedir. Öyleyse engel olan "bozulan bedeni", ruhu ağırlaştıran, "çok kaygılı nous'u" çöken "topraktan çadırı" bırakıp bağlardan kurtulmaktan, et ve kan dalgalarından ayrılmaktan neden çekiniyor, neden tereddüt ediyoruz? Mesih İsa'yla birlikte mutluluğa yaraşır huzura kavuşmak için. O zaman tümüyle ve her yanıyla canlı olan aynı Logos'u seyredecek, O'nunla beslenecek, O'ndaki pek çeşitli bilgeliği kavrayacak, kendisi hakikat olanla biçimlenecek ve nous'umuz bilginin gerçek ve sönmeyen ışığıyla aydınlanarak, Rab'bin buyruğuyla aydınlanmış gözlerin o ışık sayesinde tabiatça görebildiği şeyleri seyredecektir.
Ἔτι δὲ καὶ φιλοζωεῖ ἄνθρωπος πεῖσμα λαβὼν περὶ οὐσίας λογικῆς ψυχῆς ὡς ἐχούσης τι συγγενὲς θεῷ. νοερὰ γὰρ ἑκάτερα καὶ ἀόρατα καὶ, ὡς ὁ ἐπικρατῶν ἀποδείκνυσι λόγος, ἀσώματα. τί δὲ καὶ ὁ κατασκευάζων ἡμᾶς ἐνεποίει πόθον τῆς πρὸς αὐτὸν εὐσεβείας καὶ κοινωνίας, ὅστις καὶ ἐν τοῖς ἐσφαλμένοις ἴχνη τινὰ σῴζει τοῦ θείου βουλήματος, εἴπερ μὴ ἦν δυνατὸν καὶ ἐφικτὸν τὸ φυσικῶς ποθούμενον τοῖς λογικοῖς καταλαβεῖν; καὶ σαφὲς ὅτι, ὥσπερ ἕκαστον μέλος ἡμῶν πρός τι πέφυκεν οἰκειότητα σῴζειν, οἱ ὀφθαλμοὶ πρὸς τὰ ὁρατὰ καὶ ὦτα πρὸς τὰ ἀκουστὰ, οὕτω νοῦς πρὸς τὰ νοητὰ καὶ τὸν ἐπέκεινα τῶν νοητῶν θεόν. τί τοίνυν ὀκνοῦμεν καὶ διστάζομεν ἀποθέμενοι τὸ ἐμποδίζον „φθαρτὸν σῶμα,“ βαρῦνον ψυχὴν, βρῖθον „νοῦν πολυφρόντιδα“ „γεῶδες σκῆνος“, ἀπολυθῆναι τῶν δεσμῶν καὶ ἀναλῦσαι ἀπὸ τῶν μετὰ σαρκὸς καὶ αἵματος κυμάτων; ἵνα σὺν Χριστῷ Ἰησοῦ τὴν οἰκείαν τῇ μακαριότητι ἀνάπαυσιν ἀναπαυσώμεθα. τὸν αὐτὸν ὅλον δι᾿ ὅλων ἔμψυχον λόγον θεωροῦντες καὶ ἀπ᾿ αὐτοῦ τρεφόμενοι καὶ τὴν ⟨ἐν⟩ αὐτῷ ποικιλωτάτην σοφίαν καταλαμβάνοντες καὶ τυπούμενοι ὑπὸ τῆς αὐτοαληθείας καὶ ἐν φωτὶ τῷ ἀληθινῷ καὶ ἀλήκτῳ τῆς γνώσεως τὸν νοῦν καταλαμπόμενοι πρὸς τὴν θέαν τῶν δι᾿ ἐκείνου τοῦ φωτὸς θεωρεῖσθαι πεφυκότων ὑπὸ ὀφθαλμῶν φωτιζομένων ὑπὸ τῆς τοῦ κυρίου ἐντολῆς.
48İsa'nın sözlerini çoktan duyduk, uzun zamandır İncil'in öğrencisiyiz ve hepimiz kendimize bir ev kurduk. Nereye kurduğumuzu, kazıp derinleştirerek "kayanın üzerine" mi, yoksa "temelsiz" olarak "kumun üzerine" mi kurduğumuzu şimdiki mücadele gösterecek. Çünkü yağmur, ırmaklar ve rüzgârlar, ya da Luka'nın deyişiyle sel getiren bir fırtına başımıza geldi. Bunlar eve çarptığında ya onu "sarsamayacak", ev de Mesih'in, "kayanın üzerine" temellendiği için yıkılmayacak; ya da yapının çürüklüğünü ortaya çıkaracaklar ve yapı başa gelen bu fırsatla çökecek. Bu bizim yapılarımızdan uzak olsun! Çünkü inkârla gelen yıkım pek büyüktür; ya da Luka'nın dediği gibi, temelsiz yapının "yıkılışı büyüktür". Bu yüzden, "evini kayanın üzerine kuran akıllı adama" benzemek için dua edelim. Böyle bir yapının üzerine "göksel yerlerdeki kötülük" ruhlarından gelen "yağmur" da, bize düşman yönetimlerin ve hükümranlıkların "ırmakları" da, bu karanlık dünyanın egemenlerinden gelen sert "rüzgârlar" da, yer altı ruhlarının seli de gelsin ve "kayanın üzerine" kurulmuş yapımıza çarpsın; öyle ki ev yalnız yıkılmamakla kalmasın, hiç sarsılmasın da; bu güçler bize bir şey yapmaktan çok bizden zarar görsünler. Her biriniz de karşı güçlere vurarak şöyle desin: "Havayı döver gibi değil, öyle yumruk atıyorum."
Πάλαι ἠκούσαμεν τῶν Ἰησοῦ λόγων καὶ ἤδη πολλῷ χρόνῳ τῷ εὐαγγελίῳ μεμαθητεύμεθα, καὶ πάντες ᾠκοδομήσαμεν ἑαυτοῖς οἰκίαν. ποῦ δὲ ᾠκοδομήσαμεν, πότερον „ἐπὶ τὴν πέτραν“ σκάψαντες καὶ βαθύναντες ἢ „ἐπὶ τὴν ἄμμον“ „χωρὶς θεμελίου,“ ὁ παρὼν δείξει ἀγών. ἐνέστηκε γὰρ χειμὼν φέρων βροχὴν καὶ ποταμοὺς καὶ ἀνέμους ἢ, ὡς ὁ Λουκᾶς ὀνομάζει, πλημμύραν, καὶ ταῦτα προσρήξαντα τῇ οἰκίᾳ ἤτοι οὐκ ἰσχύσει „σαλεῦσαι αὐτὴν,“ καὶ διὰ τοῦτο οὐ πεσεῖται ἡ οἰκία, ἅτε „ἐπὶ τὴν πέτραν“ τὸν Χριστὸν τεθεμελιωμένη, ἢ ἐλέγξει τὸ σαθρὸν τῆς οἰκοδομῆς διὰ τῆς ἐνεστηκυίας προφάσεως συμπεσουμένης. ὅπερ ἀπείη τῶν ἡμετέρων οἰκοδομημάτων· μεγάλη γὰρ σφόδρα ἡ ἐν ἀρνήσει πτῶσις ἢ, ὡς ὁ Λουκᾶς φησι, „μέγα τὸ ῥῆγμα“ τῆς χωρὶς τοῦ θεμελίου οἰκοδομῆς. διόπερ ἡμεῖς εὐχώμεθα, ἵνα ὁμοιωθῶμεν „ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησεν αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν πέτραν.“ ἡκέτω γὰρ ἐπὶ τοιαύτῃ οἰκοδομῇ ἡ ἀπὸ τῶν „ἐν τοῖς ἐπουρανίοις“ πνευματικῶν „τῆς πονηρίας“ „βροχὴ“ ἢ „ποταμοὶ“ τῶν ἐχθρῶν ἡμῖν ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν ἢ οἱ ἀπὸ τῶν κοσμοκρατόρων τοῦ σκότους τούτου „ἄνεμοι“ σκληροὶ ἢ πλημμύρα τῶν καταχθονίων πνευμάτων καὶ προσρηγνύτωσαν ἑαυτοὺς τῇ „ἐπὶ τὴν πέτραν“ ἡμῶν οἰκοδομῇ· ἵνα μὴ ⟨μόνον⟩ πρὸς τὸ μὴ πεσεῖν ἀλλὰ μηδὲ σαλευθῆναι τὴν ἀρχὴν τὴν οἰκίαν πάθωσι μᾶλλον ὑφ᾿ ἡμῶν τὰ ἐνεργοῦντα ἤπερ δράσωσι. καὶ λεγέτω γε ἑκάτερος ὑμῶν πλήσσων τὰ ἀντικείμενα· „οὕτω πυκτεύω ὡς οὐκ ἀέρα δέρων.“
49Hem "ekinci tohum ekmeye çıktığına" göre, ruhumuzun "onun tohumunu" aldığını gösterelim; ne "yol kenarındakiler" gibi, ne "kayalık yerler" gibi, ne "dikenler" gibi, iyi toprak gibi. İsa'nın sözünün, bize kalan kadarıyla, ne "yol kenarına" ne "dikenlerin arasına" düştüğüyle Rab'de övüneceğiz. Çünkü söylenenleri anladık; bu yüzden "kötü olan", yüreğimize "ekileni" kapıp götürmedi. Sözün "dikenlerin arasına" da ekilmediğine birçok kişi tanıklık edecek; çünkü görüyorlar ki ne "bu çağın kaygısı", ne "zenginliğin aldatıcılığı", ne de hayatın hazları ruhlarımızdaki Tanrı sözünün önüne geçebildi. Geriye insanların şu konudaki tereddüdü kalıyor: Tanrı'nın sözü, bize kalan kadarıyla, "kayalık yerlere" mi düştü, yoksa "iyi toprağa" mı? Çünkü söz yüzünden sıkıntı ve kovuşturma çıktı, büyük bir denenme vakti geldi. Bu vakitte "kayalık yerlere ekilen" ve derine inmeyen, İsa'yı ruhun derinliğine kadar kabul etmeyenler çürük çıkar; "sözü anlayan" ise "ürün verir" ve sözü "dayanmayla" sonuna dek tutarak "yüz kat" ürün verir.
Kutsal Yazı'nın, kutsal öğretileri sevinçle kabul etmiş görünüp "sıkıntı ya da kovuşturma" vaktinde kök salmamış oldukları ve geçici bir süre için iman ettikleri için sendeleyenleri nasıl tasvir ettiğini duyuyoruz. Matta'ya göre şöyle der: "Kayalık yerlere ekilen, sözü duyup hemen sevinçle kabul eden kişidir; ama kendisinde kök yoktur, geçicidir; söz yüzünden sıkıntı ya da kovuşturma çıkınca hemen sendeler." Markos'a göre: "Kayalık yerlere ekilenler şunlardır: Sözü duyunca hemen sevinçle kabul ederler; ama kendilerinde kök yoktur, geçicidirler; söz yüzünden sıkıntı ya da kovuşturma çıkınca hemen sendelerler." Luka'ya göre: "Kayanın üzerine düşenler, sözü duyunca sevinçle kabul edenlerdir; bunların kökü yoktur; bir süre için iman eder, denenme vaktinde ise uzaklaşırlar." İyi ürün verenler hakkında öğretirken de şöyle der: "İyi toprağa ekilen, sözü duyup anlayan kişidir; o da ürün verir: biri yüz, biri altmış, biri otuz kat." Ya da: "İyi toprağa ekilenler, sözü duyup kabul eden ve otuz, altmış, yüz kat ürün verenlerdir." Ya da: "İyi toprağa düşenler, sözü güzel ve iyi bir yürekle duyup tutan ve dayanmayla ürün verenlerdir."
Öyleyse havariye göre "Tanrı'nın tarlası, Tanrı'nın yapısı" olduğumuza göre, iyi toprakta "tarla", kayanın üzerinde "yapı" olarak; "Tanrı'nın yapısı" olarak fırtınaya karşı sarsılmadan duralım. "Tanrı'nın tarlası" olarak da kötü olanı umursamayalım; ne "söz yüzünden" çıkan "sıkıntı ya da kovuşturmayı", ne bu çağın kaygısını, ne zenginliğin aldatıcılığını, ne de "hayatın hazlarını". Bütün bunları hiçe sayarak bilgeliğin kaygısız ruhunu kuşanalım, hiç aldatmayan zenginliğe koşalım ve, deyim yerindeyse, "nimet cennetinin" hazlarına koşalım. Her acıda şunu düşünelim: "Sıkıntımızın şimdiki hafifliği, görünenlere değil, görünmeyenlere baktığımız sürece, bize her ölçüyü aşan sonsuz bir yücelik ağırlığı sağlar."
Ἀλλὰ καὶ ἐπεὶ „ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείρειν,“ δείξωμεν ὅτι ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἔλαβε „τὸν σπόρον αὐτοῦ.“ οὔθ᾿ ὡς οἱ „παρὰ τὴν ὁδὸν“ οὔθ᾿ ὡς „τὰ πετρώδη“ οὔθ᾿ ὡς „αἱ ἄκανθαι“ ἀλλ᾿ ὡς ἡ ἀγαθὴ γῆ. ὅτι μὲν οὖν οὔτε „παρὰ τὴν ὁδὸν“ οὔτε „ἐπὶ τὰς ἀκάνθας“ ἦλθεν ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ, τὸ ὅσον ἐφ᾿ ἡμῖν ἐν κυρίῳ καυχησόμεθα. συνήκαμεν γὰρ τῶν λεγομένων· διόπερ „ὁ πονηρὸς“ οὐχ ἥρπασε „τὸ ἐσπαρμένον ἐν τῇ καρδίᾳ“ ἡμῶν. ὅτι δὲ οὐδὲ „ἐπὶ τὰς ἀκάνθας“ ἐσπάρη, πολλοὶ ἡμῖν μαρτυρήσουσι θεωροῦντες ὅτι οὔτε „ἡ τοῦ αἰῶνος τούτου μέριμνα“ οὔτε „ἡ τοῦ πλούτου ἀπάτη“ οὔτε αἱ τοῦ βίου ἡδοναὶ δεδύνηνται ἐμποδίσαι τῷ ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν λόγῳ τοῦ θεοῦ. λοιπόν ἐστι τοὺς ἀνθρώπους ἀμφιβάλλειν, πότερον „ἐπὶ τὰ πετρώδη“ ἢ „ἐπὶ τὴν καλὴν ⟨γῆν⟩“ ἦλθε τὸ ὅσον ἐφ᾿ ἡμῖν ὁ τοῦ θεοῦ λόγος. γέγονε γὰρ θλῖψις καὶ διωγμὸς διὰ τὸν λόγον, καὶ ἐνέστη καιρὸς μεγάλου πειρασμοῦ, ὅτε ὁ μὲν „ἐπὶ τὰ πετρώδη σπαρεὶς“ ἐλέγχεται καὶ οἱ μὴ ἐμβαθύναντες μηδὲ μέχρι τοῦ βάθους τῆς ψυχῆς παραδεξάμενοι τὸν Ἰησοῦν· ὁ δὲ „συνιεὶς τὸν λόγον“ „καρποφορεῖ“ καὶ κατέχει τὸν λόγον μέχρι τέλους „ἐν ὑπομονῇ“ ποιῶν „ἑκατονταπλασίονα.“ ἀκούομεν γὰρ, τίνα τρόπον ἡ γραφὴ παριστᾶσα τοὺς μὲν ἐν καιρῷ „θλίψεως ἢ διωγμοῦ“ σκανδαλιζομένους μετὰ τὸ ἐν χαρᾷ δοκεῖν παρειληφέναι τὰ ἅγια μαθήματα καὶ σκανδαλιζομένους τῷ μὴ ἔχειν αὐτοὺς ῥίζαν ἀλλὰ πρὸς καιρὸν πιστεύειν φησὶ κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον· „ὁ δὲ ἐπὶ τὰ πετρώδη σπαρεὶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ εὐθέως μετὰ χαρᾶς λαμβάνων αὐτόν· οὐκ ἔχει δὲ ῥίζαν ἐν ἑαυτῷ ἀλλὰ πρόσκαιρός ἐστι, γενομένης δὲ θλίψεως ἢ διωγμοῦ διὰ τὸν λόγον εὐθὺς σκανδαλίζεται·“ κατὰ δὲ τὸν Μάρκον· „οὗτοί εἰσιν οἱ ἐπὶ τὰ πετρώδη σπειρόμενοι, οἳ ὅταν ἀκούσωσι τὸν λόγον εὐθέως μετὰ χαρᾶς λαμβάνουσι, καὶ οὐκ ἔχουσι ῥίζαν ἐν ἑαυτοῖς ἀλλὰ πρόσκαιροί εἰσιν, ἐπὰν γενομένης θλίψεως ἢ διωγμοῦ διὰ τὸν λόγον εὐθέως σκανδαλίζωνται·“ κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν· „οἱ δὲ ἐπὶ τὴν πέτραν, οἳ ὅταν ἀκούσωσι μετὰ χαρᾶς δέχονται τὸν λόγον, καὶ οὗτοι ῥίζαν οὐκ ἔχουσιν, οἳ πρὸς καιρὸν πιστεύουσι καὶ ἐν καιρῷ πειρασμοῦ ἀφίστανται·“ περὶ δὲ τῶν καλῶς καρποφορούντων διδάσκουσα λέγει· „ὁ δὲ ἐπὶ τὴν καλὴν γῆν σπαρεὶς, οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ συνιεὶς, ὃς δὴ καρποφορεῖ καὶ ποιεῖ ὁ μὲν ἑκατὸν, ὁ δὲ ἑξήκοντα, ὁ δὲ τριάκοντα,“ ἤ· „καὶ ⟨ἐκεῖνοί⟩ εἰσιν ⟨οἱ⟩ ἐπὶ τὴν γῆν τὴν καλὴν σπαρέντες, οἵτινες ἀκούουσι τὸν λόγον καὶ ἀποδέχονται καὶ καρποφοροῦσιν ἐν τριάκοντα καὶ ἐν ἑξήκοντα καὶ ἐν ἑκατὸν,“ ἤ· „τὸ δὲ εἰς τὴν καλὴν γῆν, οὗτοί εἰσιν οἵτινες ἐν καρδίᾳ καλῇ καὶ ἀγαθῇ ἀκούσαντες τὸν λόγον κατέχουσι καὶ καρποφοροῦσιν ἐν ὑπομονῇ.“ κατὰ τὸν ἀπόστολον οὖν ἐπεὶ „θεοῦ γεώργιον, θεοῦ οἰκοδομή ἐστε,“ „γεώργιον“ μὲν ἐν τῇ ἀγαθῇ γῇ, „οἰκοδομὴ“ δὲ ἐν τῇ πέτρᾳ· ὡς „οἰκοδομὴ θεοῦ“ στῶμεν ἄσειστοι πρὸς τὸν χειμῶνα καὶ ὡς „θεοῦ γεώργιον“ μηδὲ τοῦ πονηροῦ φροντίζωμεν μήτε „θλίψεως ἢ διωγμοῦ“ τῶν „διὰ τὸν λόγον“ γινομένων μήτε τῆς τοῦ αἰῶνος τούτου μερίμνης ἢ τῆς ἀπάτης τοῦ πλούτου ἢ „τῶν τοῦ βίου ἡδονῶν,“ ἀλλὰ πάντων τούτων καταφρονοῦντες τὸ ἀμέριμνον τῆς σοφίας πνεῦμα ἀναλάβωμεν καὶ ἐπὶ τὸν μηδαμῶς ἔχοντα ἀπάτην πλοῦτον σπεύδωμεν καὶ ἐπὶ τὰς, ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω, ἡδονὰς „τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς“ ἐπειγώμεθα, καθ᾿ ἕκαστον τῶν ἐπιπόνων λογιζόμενοι ὅτι „τὸ παραυτίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν καθ᾿ ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν αἰώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται ἡμῖν, σκοπούντων ἡμῶν οὐ τὰ βλεπόμενα ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα.“
50Şunu da bilelim: İnsan katili ve haksız Kabil'in öldürdüğü Habil için söylenen söz, kanı haksız yere dökülen herkese uyar. "Kardeşinin kanının sesi topraktan bana haykırıyor" sözünün, kanlarının sesi topraktan Tanrı'ya haykıran şehitlerin her biri için de söylendiğini düşünelim.
Belki de, "her adın üstündeki adı" almış olan İsa'nın "değerli kanıyla" satın alındığımız gibi, bazıları da şehitlerin "değerli kanıyla" satın alınacak; şehitler de, adil olup şehit olmasalardı yükselecek olduklarından daha yükseğe yükseltilecekler. Çünkü şehitlikle gelen ölüme özel olarak yükseltilme denmesinin bir anlamı vardır; bu da şu sözden açıktır: "Yerden yükseltildiğimde herkesi kendime çekeceğim." Öyleyse biz de kendi ölümümüzle Tanrı'yı yükselterek O'nu yüceltelim; çünkü şehit olan "ölümüyle Tanrı'yı yüceltecektir." Bunu da Yuhanna'dan öğrendik; o şöyle der: "Bunu, Tanrı'yı nasıl bir ölümle yücelteceğini belirtmek için söyledi."
Καὶ τοῦτο δὲ γινώσκωμεν, ὅτι τὸ εἰρημένον περὶ τοῦ Ἄβελ ἀναιρεθέντος ὑπὸ τοῦ ἀνθρωποκτόνου καὶ ἀδίκου Κάϊν ἐφαρμόζει πᾶσιν, ὧν ἀδίκως ἐξεχύθη τὸ αἷμα. τὸ γάρ· „φωνὴ αἵματος τοῦ ἀδελφοῦ σου βοᾷ πρός με ἐκ τῆς γῆς“ νομίσωμεν λέγεσθαι καὶ περὶ ἑκάστου τῶν μαρτύρων, ὧν ἡ φωνὴ τοῦ αἵματος βοᾷ πρὸς τὸν θεὸν ἀπὸ τῆς γῆς. τάχα δὲ καὶ ὥσπερ „τιμίῳ αἵματι“ τῷ τοῦ Ἰησοῦ ἠγοράσθημεν, Ἰησοῦ λαβόντος „τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα,“ οὕτως τῷ „τιμίῳ αἵματι“ τῶν μαρτύρων ἀγορασθήσονταί τινες, καὶ αὐτῶν πλέον ὑψουμένων παρ᾿ ὃ ὑψώθησαν ἂν δίκαιοι μὲν γενόμενοι μὴ μαρτυρήσαντες δέ· λόγον γὰρ ἔχει τὸ ἰδίως τὸν ἐν μαρτυρίῳ θάνατον ὕψωσιν καλεῖσθαι, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ· „ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν.“ δοξάσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς ὑψώσαντες τῷ ἑαυτῶν θανάτῳ τὸν θεὸν, ἐπείπερ ὁ μαρτυρῶν τῷ ἑαυτοῦ „θανάτῳ δοξάσει τὸν θεόν·“ ὅπερ καὶ αὐτὸ ἀπὸ Ἰωάννου μεμαθήκαμεν εἰπόντος· „ταῦτα δὲ εἶπε σημαί νων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν θεόν.“
51Elimden geldiğince, gücüm yettiğince size yazdırdıklarım bunlardır; şimdiki mücadelenizde size yararlı olmalarını diliyorum. Ama Tanrı'nın sırlarından daha çoğunu görmeye layık kişiler olarak, şimdi özellikle bunlardan daha büyük, daha zengin ve amacınıza daha elverişli şeyleri kavrayıp bunları çocukça ve değersiz şeyler olarak küçümserseniz, ben de sizin için böyle olmasını dilerim. Çünkü sizin amacınız, işinizin benim aracılığımla tamamlanması değil, nasıl olursa olsun tamamlanmasıdır. Keşke daha ilahi, daha anlayışlı, bütün insan tabiatını aşan sözlerle ve Tanrı'nın bilgeliğiyle tamamlansın!
Ταῦτά μοι κατὰ τὸ δυνατὸν, ὡς οἷόν τε ἦν, πρὸς ὑμᾶς ὑπηγόρευται, ἅπερ εὔχομαι ὑμῖν γενέσθαι πρὸς τὸν παρόντα ἀγῶνα χρήσιμα. εἰ δ᾿ ὑμεῖς μάλιστα νῦν ὡς ἄξιοι πλείονα βλέπειν τῶν τοῦ θεοῦ μυστηρίων μείζονα καὶ πλουσιώτερα καταλαμβάνοντες καὶ πρὸς τὸ προκείμενον ἀνυσιμώτερα τούτων ὡς παιδικῶν καὶ εὐτελῶν καταφρονήσετε, κἀγὼ ἂν τὸ τοιοῦτον περὶ ὑμῶν εὐξαίμην. πρόκειται γὰρ ὑμῖν οὐ τὸ δι᾿ ἡμῶν ἀνυσθῆναι τὰ καθ᾿ ὑμᾶς ἀλλὰ τὸ ὅπως ποτὲ ἀνυσθῆναι. καὶ εἴθε γε ἀνυσθείη διὰ θειοτέρων καὶ συνετωτέρων καὶ ὑπερεχόντων πᾶσαν ἀνθρωπίνην φύσιν λόγων καὶ σοφίας θεοῦ.