İçeriğe geç
Origenes

Origenes

Africanus'a Mektup

Ἐπιστολὴ πρὸς Ἀφρικανόν

1.1Sextus Iulius Africanus, Origenes'e yazdığı kısa bir mektupta Daniel kitabının Yunanca metnindeki Suzanna hikâyesinin İbranicede bulunmadığını, dil oyunlarının ancak Yunancada anlam taşıdığını ileri sürerek bu bölümün sonradan uydurulduğunu savunmuştu. Origenes bu uzun cevabında kilisenin kullandığı Yunanca Kutsal Yazı metnini savunur ve İbranice metinle Yunanca çeviriler arasındaki farkları örneklerle tartışır. Kaynakta parantez içindeki sayılar editörün not göndermeleridir; çeviriye alınmamıştır.

Mektup

Origenes'in Africanus'a Mektubu

Origenes'ten, Baba Tanrı'da sevgili kardeşi Africanus'a, Tanrı'nın kutsal hizmetkârı İsa Mesih aracılığıyla esenlik. Kiliselerde Daniel kitabının içinde okunan Suzanna hikâyesi hakkındaki görüşünü bildirdiğin ve benim de ondan öğrendiğim mektubun kısa görünüyor; ama az sözde birçok sorun barındırıyor. Bunların her biri sıradan bir işlemeyi değil, mektup türünün sınırlarını aşacak ve bir eser hacmine ulaşacak kadar geniş bir işlemeyi gerektiriyordu. Ben ise aklımın sınırlı olduğunun elimden geldiğince farkındayım —kendimi tanımaz olmayayım diye söylüyorum— ve mektubuna cevap vermek için gereken titizlikten yoksun olduğumu görüyorum. Nitekim Nikomedeia'da kaldığım ve hiç de az olmayan günler, sorduğun ve benden istediğin konularda sana bu sade dille de olsa yazmaya yetmedi. Bu yüzden hem sınırlı yeteneğimi hem de vaktin darlığını hoş görerek mektubu bütün iyi niyetinle oku; benim atladığım bir şey varsa sen de ekle.

1.1

Ὠριγένης Ἀφρικανῷ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ ἐν Θεῷ Πατρὶ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἁγίου παιδὸς αὐτοῦ (16) εὖ πράττειν. Ἡ μὲν σὴ ἐπιστολὴ, διʼ ἧς ἐμάνθανον ἐνέφηνας περὶ τῆς ἐν τῷ Δανιὴλ φερομένης ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις Σωσάννης, βραχεῖα μέν τις εἶναι δοκεῖ· ἐν ὀλίγοις δὲ πολλὰ προβλήματα ἕχουσα, ὧν ἕκαστον ἐδεῖτο οὐ τῆς τυχούσης ἐξεργασίας, ἀλλὰ τοσαύτης, ὥστε ὑπερβαίνειν τὸν ἐπιστολικὸν χαρακτῆρα, καὶ συγγράμματος ἔχειν (17) περιγραφήν. Ἐγὼ δὲ τὸ ἐμαυτοῦ τῆς διανοίας μέτριον, ὅση δύναμις, κατανοῶν, ἵνα μὴ ἀναισθητοίην ἐμαυτοῦ, θεωρῶ, ὅτι ἀπολείπομαι τῆς ἀπαιτουμένης ἀκριβείας εἰς τὴν ἀντιγραφὴν τῆς ἐπιστολῆς σου· ὡς καὶ οὐδʼ ὀλίγαι τῆς ἐν Νικομηδείᾳ διατριβῆς ἡμέραι μοι διήρκουν πρὸς τὸ κὰν κατὰ τὴν παροῦσαν λέξιν περὶ ὧν ἐξήτησας καὶ ἁπῄτησάς με, ἐπιστεῖλαί σοι. Διόπερ συγγνώμην ἀπονέμων τῇ τε μετριότητί μου καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ καιροῦ στενοχωρίᾳ, ἕντυχε τῇ ἐπιστολῇ μετὰ πάσης εὐνοίας (.18), συνεισφέρων εἴ τι ὑφʼ ἡμῶν παραλέλειπται.

1.2İlk olarak şunu söylüyordun: Arkadaşımız Bassos'la tartışırken, genç yaşta peygamberlik eden Daniel'in Suzanna olayı hakkındaki yazısını kullandığımda, kitabın bu kısmının sahte olduğunu bilmeden bunu yapmışım. Bu bölümü bir bakıma hoş bir şey olarak övdüğünü, ama yeni yazılmış ve uydurulmuş bir eser olduğu için kusurlu bulduğunu söylüyordun. Ayrıca, mim yazarı Philistion'un bile yapmayacağı biçimde, uyduran kişinin bu küçük eseri kelimelerin ses yakınlığına dayanarak kurduğunu, "pırnal"ı (prinos) "biçilme"ye (prisis), "sakız ağacı"nı (skhinos) "yarılma"ya (skhisis) bağladığını; bunların Yunanlıların dilinde böyle göründüğünü, ama İbranilerin dilinde hiç de öyle olmadığını söylüyordun. Buna karşı şunu bil: Ne yapmamız gerektiği meselesi yalnız Suzanna hikâyesiyle ilgili değildir; o hikâye Yunanlıların Yunancasında Mesih'in bütün kiliselerinde okunur, ama İbranilerde bulunmaz. Kitabın sonundaki, senin dediğin öbür iki bölümle de, yani Bel ve ejderha hakkında yazılanlarla da sınırlı değildir; bunlar da İbranilerin Daniel'inde yazılı değildir. Mesele, kendi sınırlı imkânımızla kendi nüshalarımızı İbranice nüshalarla karşılaştırarak birçok yerde bulduğumuz sayısız başka şeyle de ilgilidir. Daniel'in kendisinde, yanan ocakla ilgili yerde "bağlanmış olarak" sözünü bulduk; bizim nüshalarımızda ise İbranice nüshalarda olanlardan fazla, hiç de az olmayan dizeler var. Bunların başlangıcı, kiliselerde okunan bazı nüshalarda şöyleydi: "Hananya, Azarya ve Mişael dua ettiler ve Rab'be ilahi söylediler"; şu söze kadar sürer: "Ey Rab'den korkanlar, hepiniz tanrıların Tanrısı'nı kutsayın. İlahi söyleyin, şükredin; çünkü O'nun merhameti sonsuza dek, çağlar boyuncadır. Kral onların ilahi söylediklerini duyunca, onları canlı gördü." Başka nüshalarda ise şöyle başlar: "Alevin ortasında Tanrı'ya ilahi söyleyerek ve Rab'bi kutsayarak dolaşıyorlardı"; şu söze kadar sürer: "Ey Rab'den korkanlar, hepiniz tanrıların Tanrısı'nı kutsayın. İlahi söyleyin, şükredin; çünkü O'nun merhameti bütün çağlar boyuncadır." İbranice metinlerde ise doğrudan şu sözler birbirine bağlanıyordu: "Şadrak, Meşak ve Abed-Nego denen o üç adam bağlı olarak ateşin ortasına düştüler" ve "Kral Nebukadnessar şaşırdı, telaşla ayağa kalktı ve büyüklerine şöyle dedi." Akylas, İbranice lafza kul olarak metni böyle çevirmiştir; Yahudiler arasında Kutsal Yazıyı daha büyük bir özenle çevirdiğine inanılır ve İbranice bilmeyenler, en isabetli çeviri o diye en çok onu kullanmaya alışkındır. Sözlerini aktardığım bizdeki nüshalardan biri Yetmişler'e, öbürü Theodotion'a göreydi. Senin uydurma dediğin Suzanna hikâyesi ve Daniel'deki son bölümler nasıl her ikisinde de bulunuyorsa, bu kısım da öyle bulunur; tahminen iki yüzü aşkın dizedir.

1.2

Καὶ πρῶτόν γε ἕφασκες, ὅτι ἡνίκα διελεγόμην τῷ ἑταίρῳ ἡμῶν Βάσσῳ (19), καὶ συνεχρώμην τῇ τοῦ Δανιὴλ νεωτέρου προφητεύσαντος περὶ τῶν κατὰ τὴν Σωσάνναν Γραφῇ, τοῦτο πεποίηκα, ὡς λανθάνοντός με τοῦ μέρους τοῦ βιβλίου κεκιβδηλευμένου ὅντος. Καὶ ἕλεγες τὴν περικοπὴν ταύτην ἐπαινεῖν μέν πως ὥς τι χαρίεν· ἔφασκες δὲ ψέγειν ὡς οὖσαν σύγγραμμα νεωτερικὸν καὶ πεπλασμένον· καὶ ὅτι, ὡς οὐδὲ Φιλιστίων ὁ μῖμος, ἐχρήσατο ἀναπλάσας (20) τὸ συγγραμμάτιον τῇ τῶν ὀνομάτων γειτνιάσει, πρίνου πρὸς πρίσιν, καὶ σχίνου πρὸς σχίσιν· Ἅπερ κατὰ μὲν τὴν Ἐλλήνων φωνὴντοιαῦτα εἶναι δοκεῖ (21), κατὰ δὲ τὴν Ἑβραίων οὐδαμῶς. Ἴσθι τοίνυν πρὸς ταῦτα, τί χρὴ ἡμᾶς πράττειν οὐ περὶ τῶν κατὰ Σωσάνναν μόνον (22), ἐν μὲν τῷ καθʼ Ἕλληνας Ἑλληνικῷ φερομένων ἐν πάσῃ Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ, παρὰ δὲ Ἑβραίοις μὴ κειμένων· οὐδὲ περὶ τῶν, ὡς ἔφασκες, ἄλλων δύο περικοπῶν τῶν ἐπὶ τέλει τοῦ βιβλίου περί τε τῶν κατὰ τὸν Βὴλ, καὶ τὸν δράκοντα ἀναγεγραμμένων, οὐδ’ αὐτῶν ἐν τῷ Δανιὴλ τῶν Ἑβραίων γεγραμμένων· ἀλλὰ καὶ περὶ ἄλλων μυρίων, ἃ κατὰ τὴν μετριότητα ἡμῶν τοῖς Ἑβραῖκοῖς συγκρίναντες ἀντιγράφοις τὰ ἡμέτερα (23). πολλαχοῦ εὕρομεν. Ἐν μὲν γὰρ αὐτῷ τῷ Δανιὴλ περὶ τῆς καμίνου τῆς καομένης, τὸ « πεπεδημένοι » εὕρομεν· ἐν δὲ τοῖς ἡμετέροις ἀντιγράφοις περισσεύοντα παρὰ τὰ ἐν τοῖς Ἑβραϊκοῖς ἕπη οὐκ ὀλίγα, ὥν ἀρχὴ κατὰ μέν τινα τῶν φερομένων ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἦν οὕτως· « Προσηύξαντο Ἀνανίας, καὶ Ἀζαρίας, καὶ Μισαὴλ, καὶ ὕμνησαν τὸν Κύριον· » ἕως τοῦ « Εὐλογεῖτε πάντες οἱ σεβόμενοι Κύριον τὸν Θεὸν τῶν θεῶν. Ὑμνεῖτε καὶ ἐξομολογεῖσθε, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἕλεος αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τῶν αἰώνων. Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἀκοῦσαι τὸν βασιλέα ὑμνούντων αὐτῶν, καὶ ἐθεώρει αὐτοὺς ζῶντας. » Κατὰ δὲ ἕτερα· « Καὶ περιεπάτουν ἐν μέσῳ τῆς φλογὸς ὑμνοῦντες τὸν Θεὸν, καὶ εὐλογοῦντες τὸν Κύριον· » ἕως τοῦ· « Εὐλογεῖτε πάντες οἱ σεβόμενοι τὸν Κύριον τὸν Θεὸν τῶν θεῶν. Ὑμνεῖτε καὶ ἐξομολογεῖσθε, ὅτι εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας τὸ ελεος αὐτοῦ.» Συνῆπτο δὲ ἐν τοῖς Ἑβραῖκοῖς τό· « Καὶ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι οἱ τρεῖς Σεδρὰχ, Μισὰχ, Ἀβδενεγὼ, ἔπεσον εἰς μέσον τοῦ πυρὸς πεπεδημένοι· » τό τε « Ὁ βασιλεὺς ὁ Nαβουχοδονόσορ ἐθαύμασε, καὶ ἀνέστη ἐν σπουδῇ, καὶ ἀπεκρίθη, καὶ εἶπε τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ.» Οὕτω γὰρ Ἀκύλας (24) δουλεύων τῇ Ἑβραῖκῇ λέξει ἐκδέδωκεν εἰπών· φιλοτιμότερον πεπιστευμένος παρὰ Ἰουδαίοις (25) ἡρμηνευκέναι τὴν Γραφήν· ᾧ μάλιστα εἰώθασι οἱ ἀγνοοῦντες τὴν Ἑβραίων διάλεκτον χρῆσθαι, ὡς πάντων μᾶλλον ἐπιτετευγμένῳ. Τὰ δὲ παρʼ ἡμῖν ἀντίγραφα, ὧν καὶ τὰς λέξεις ἐξεθέμην, τὸ μὲν ἦν κατὰ τοὺς Ο΄· τὸ δὲ ἕτερον καοτί καὶ ὥσπερ παρʼ ἀμφοτέροις ἕκειτο (26) τὸ περὶ τὴν Σωσάνναν, ὡς σὺ φὴς, πλάσμα, καὶ αἱ τελευταῖαι ἐν τῷ Δανιὴλ περικοπαί (27)· οὕτω καὶ ταῦτα ἐν ἕπεσιν,ὡς τοχασμῷ εἰπεῖν, τυγχάνοντα διακοσίοις καὶ πρός.

1.3Başka birçok kutsal kitapta da bazı yerlerde bizde İbranilerdekinden fazla, bazı yerlerde ise eksik şeyler bulunduğunu gördük. Hepsini kapsamak mümkün olmadığından, örnek olsun diye birkaçını aktaracağız.

1.3

γ. Καὶ ἐν ἄλλοις δὲ πολλοῖς ἀγίοις βιβλίοις εὕρομεν. πὴ μὲν πλείονα παρʼ ἡμῖν κείμενα ἢ παρʼ Ἑβραίοις, πὴ δὲ λείποντα. Παραδείγματος δὲ ἕνεκεν, ἐπεὶ μὴ πάντα οἶόν τέ ἐστι περιλαβεῖν (28), ὀλίγα ἐκθησό

1.4Ve "Tanrı'nın melekleri Tanrı'nın huzuruna çıkmak için geldiklerinde ve İblis de onlarla birlikte geldiğinde" denen yerdeki "Yeryüzünü dolaşıp onda gezdim" sözü de böyledir. Ayrıca İbranicede "Rab verdi, Rab aldı" sözünden sonra "Rab'be nasıl uygun göründüyse öyle oldu" sözü yoktu. Eyüp'e karısının konuştuğu yerde ise bizim nüshalarımızda İbranicedekinden fazlası var: "Ne zamana kadar dayanacaksın? 'İşte kurtuluş umudumu bekleyerek biraz daha zaman bekliyorum' diyorsun" sözünden "şimdi beni saran zahmetlerimden ve acılarımdan dinleneyim diye" sözüne kadar. Çünkü İbranicede kadının yalnız şu sözleri kaydedilmiştir: "Rab'be karşı bir söz söyle de öl."

1.4

Καὶ δτε « ἧλΘον οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ παρατῆναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ (33), καὶ ὁ διάβολος ἦλθε μετʼ αὐτῶν, » τό· « Περιελθὼν τὴν γῆν καὶ ἐμπεριπατήσας ἐν αὐτῇ Ἔτι δὲ οὐκ ἦν παρʼ Ἑβραίοις μετὰ τό· Ὁ Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλετο· « Ὡς τῷ Κυρίῳ ἕδοξεν, οὕτω καὶ ἐγένετο. » Πλείονα δὲ ἐν τοῖς ἡμετέροις παρὰ τὰ Ἑβραῖκὰ, ὅτε εἶπε τῷ Ἰὼβ (34) ἡ γυνὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ· « Μέχρι τίνος καρτερήσεις; λέγων· Ἰδοὺ, ἀναμενῶ χρόνον ἕτι μικρὸν προσδεχόμενος τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας μου, » ἕως τοῦ· « ἵνα ἀναπαύσωμαι τῶν μόχθων μου καὶ τῶν ὀδυνῶν, αἵ με νῦν συνέχουσι» μόνον γὰρ τὰ ῥητὰ τῆς γυναικὸς ἀναγέγραπται· τό· « Ἀλλʼ εἶπόν τι ῥῆμα πρὸς Κύριον, καὶ τελεύτα. »

1.5Yine Eyüp kitabının bütün orta kısmı boyunca İbranilerde bulunan ama bizde bulunmayan pek çok yer vardır: Çoğu kez dört ya da üç dize, bazen de on dört, on dokuz ve on altı dize. Yahudilerdeki nüshalarla bizimkiler arasındaki fark gözümüzden kaçmasın diye büyük zahmetle topladıklarımızı tek tek saymama ne gerek var? Yeremya'da da bu türden birçok şey gördük; orada peygamberlik sözlerinin lafzında büyük yer değiştirmeler ve farklılıklar da bulduk. Tekvin'de de gök kubbenin yaratılması üzerine söylenen "Tanrı bunun iyi olduğunu gördü" sözü İbranilerde bulunmaz; bu da onlar arasında hiç de küçük olmayan bir sorundur. Tekvin'de başka yerler de bulunabilir; onların yanına işaretler [...]

1.5

Πάλιν τε αὖ πλεῖστά τε ὅσα διὰ μέσου ὅλου τοῦ Τὼβ παρʼ Ἑβραίοις μὲν κεῖται, παρʼ ἡμῖν δὲ οὐχί· καὶ πολλάκις μὲν ἔπη (35) τέσσαρα ἢ τρία, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ δεκατέσσαρα καὶ δεκαεννέα καὶ δεκαέξ. Καὶ τί με δεῖ καταλέγειν ἃ μετὰ πολλοῦ καμάτου ἀνελεξάμεθα, ὑπὲρ τοῦ μὴ λανθάνειν (36) ἡμᾶς τὴν διαφορὰν τῶν παρὰ Ἰουδαίοις καὶ ἡμῖν ἀντιγράφων; Πολλὰ δὲ τοιαῦτα καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ κατενοήσαμεν, ἐν ᾧ καὶ πολλὴν μετάθεσιν καὶ ἐναλλαγὴν(37) τῆς λέξεως τῶν προφητευομένων εὕρομεν. Καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ τό· « Εἶδεν ὁ Θεὸς, ὅτι καλὸν, » ἐπὶ τῷ γενέσθαι στερέωμα, παρʼ Ἑβραίοις οὐχ εὑρίσκεται (38)· καὶ πρόβλημα δέ ἐστι παρʼ αὐτοῖς οὐ τὸ τυχὸν τοῦτο. Καὶ ἅλλα δὲ ἕστιν εὑρεῖν ἐν τῇ Γενέσει, οἷς σημεῖα παρε-

1.6[...] Kutsal Yazılarla Mesih'in bütün kiliselerine yapılanma sağlamış olan [ilahî takdir], "bedeli ödenerek satın alınmış, uğruna Mesih'in öldüğü" kişileri hiç düşünmedi mi? Sevgi olan Tanrı, kendi Oğlu olduğu hâlde onu "esirgemedi; tersine, onunla birlikte her şeyi bize bağışlamak için onu hepimiz uğruna teslim etti."

1.6

Γραφαῖς δεδωκυῖα πάσαις ταῖς (41) Χριστοῦ Ἐκκλησίαις οἰκοδομὴν, οὐκ ἐφρόντισε « τῶν τιμῆς ἀγορασθέντων, ὑπὲρ ὦν Χριστὸς ἀπέθανεν· » οὗ Υἱοῦ ὄντος « οὐκ ἐφείσατο ὁ Θεὸς, » ἡ ἀγάπη, « ἀλλʼ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, ἵνα σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσηται; »

1.7Bütün bunlara karşı bir de şunu düşün: "Atalarının koyduğu ebedî sınır taşlarının yerini değiştirmeyeceksin" sözünü hatırda tutmak iyi olmaz mı? Bunu, Yahudilerin elindeki Kutsal Yazıları da araştırmaya, bizimkilerin hepsini onlarınkiyle karşılaştırmaya ve aralarındaki farkları görmeye üşendiğim için söylemiyorum. Övünmek gibi olmasın, gücümüz yettiğince bunu epeyce yaptık: Bütün çevirilerde ve aralarındaki farklarda zihnimizi çalıştırdık, Yetmişler'in çevirisi üzerinde ise bir parça daha fazla durduk. Amacımız, göğün altındaki kiliselere sahte bir şey sürüyormuşuz gibi görünmemek; bahane arayan, cemaatin önünde duranlara iftira atmak ve topluluk içinde göze çarpanları suçlamak isteyenlere fırsat vermemekti. Onların metinlerini de bilmeye çalışıyoruz ki Yahudilerle tartışırken kendi nüshalarında bulunmayan şeyleri karşılarına çıkarmayalım, bizim kitaplarımızda bulunmasa bile onlarda bulunanlardan da yararlanabilelim. Tartışmalara onlara karşı böyle hazırlanırsak bizi küçümsemezler; âdetleri olduğu üzere, milletlerden iman edenlerle, kendi kitaplarında yazılı olan doğruları bilmiyorlar diye alay da etmezler. Suzanna hikâyesinin İbranilerde bulunmaması hakkında bu kadarı yeter.

1.7

Πρὸς ταῦτα δὲ σκόπει, εἰ μὴ καλὸν μεμνῆσθαι τοῦ· « Οὐ μεταθήσεις ὅρια αἰώνια, ἃ ἔστησαν οἱ πρότεροί σου; » Καὶ ταῦτα δὲ φημὶ οὐχὶ ὅκνῳ τοῦ ἐρευνᾷν καὶ τὰς κατὰ Ἰουδαίους (42) Γραφὰς, καὶ πάσας τὰς ἡμετέρας ταῖς ἐκείνων συγκρίνειν, καὶ ὁρᾷν τὰς ἐν αὐταῖς διαφοράς. Εἰ μὴ φορτικὸν γοῦν εἰπεῖν, ἐπὶ πολὺ τοῦτο, ὅση δύναμις, πεποιήκαμεν, γυμνάζοντες αὑτῶν τὸν νοῦν ἐν πάσαις ταῖς ἐκδόσεσι καὶ ταῖς διαφοραῖς αὐτῶν (43), μετὰ τοῦ ποσῶς μᾶλλον ἀσκεῖν τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ο΄· ἵνα μή τι παραχαράττειν δοκοίημεν (44) ταῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Ἐκκλησίαις, καὶ προφάσεις διδῶμεν τοῖς ζητοῦσιν ἀφορμὰς, ἐθέλουσι τοὺς ἐν μέσῳ συκοφαντεῖν, καὶ τῶν διαφαινομένων ἐν τῷ κοινῷ κατηγορεῖν. Ἀσκοῦμεν δὲ μὴ ἀγνοεῖν καὶ τὰς παρʼ ἐκείνοις, ἵνα, πρὸς Ἰουδαίους διαλεγόμενοι (45), μὴ προφέρωμεν αὐτοῖς τὰ μὴ κείμενα ἐν τοῖς ἀντιγράφοις αὐτῶν, καὶ ἵνα συγχρησώμεθα τοῖς φερομένοις παρʼ ἐκείνοις· εἰ καὶ ἐν τοῖς ἡμετέροις οὐ κεῖται βιβλίοις· τοιαύτης γὰρ οὕσης ἡμῶν τῆς πρὸς αὐτοὺς ἐν ταῖς ζητήσεσι παρασκευῆς, οὐ καταφρονήσουσιν, οὐδ’ ὡς ἕθος αὐτοῖς, γελάσονται (46)τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύοντας, ὡς τʼ ἀληθῆ καὶ παρʼ αὐτοῖς ἀναγεγραμμένα ἀγνοοῦντας. Ταῦτα μὲν οὖν εἰρήσθω πρὸς τὸ μὴ φέρεσθαι παρʼ Ἑβραίοις τὰ περὶ Σωσάννης.

1.8Şimdi de anlatıya yönelttiğin suçlamalara bakalım. İşe, hikâyeyi kabul etmekten insanı en çok alıkoyabilecek olandan başlayalım: prinos (pırnal meşesi) ile prisis (biçilme), skhinos (sakız ağacı) ile skhisis (yarılma) arasındaki kelime oyunu. Sen bu konuda, böyle ses benzerliklerinin Yunanca kelimelerde nasıl ortaya çıktığını kavramış biri olarak, İbranicede bunun tamamen farklı olduğunu kesin bir dille bildirdin. Bense hâlâ tereddütteyim. Çünkü bu yer üzerinde düşünürken ben de güçlüğe düşmüştüm; bu yüzden pek çok İbraniye danıştım: Kendi dillerinde pırnal meşesine ne dendiğini, "biçmek" için ne söylediklerini, ayrıca sakız ağacı denen bitkiyi nasıl karşıladıklarını ve "yarmak" fiilini nasıl adlandırdıklarını sordum. Onlar prinos ve skhinos diye Yunanca kelimeleri bilmediklerini söylediler; bu ağaçlar için kendilerinin hangi kelimeleri kullandığını anlayabilmek için ağaçların gösterilmesini istediler. Ben de, hakikat sevgili bir şey olduğundan, ağaçları gözlerinin önüne getirmekte zorlanmadım. İçlerinden biri ise Kutsal Yazılarda adı geçmeyen bir şeyin İbranicede nasıl söylendiğini kesin olarak bilemeyeceğini, bir kelimeyi bulamayan kimsenin İbranicesi yerine Süryanicesini kullanmasının da acelecilik olacağını söyledi; bazı kelimelerin çok bilgili kimseler arasında bile zaman zaman tartışıldığını ekledi. "Eğer sakız ağacının ya da pırnal meşesinin herhangi bir Kutsal Yazıda nasıl adlandırıldığını gösterebilirsen," dedi, "aradığımızı da, bu adlara bağlı kelime oyununu da oradan bulabiliriz. Ama hiçbir yerde adı geçmiyorsa, böyle bir şey bizim de bilgimizin dışında kalır." Görüştüğüm İbranilerin söyledikleri, bu kelimelerin kullanıldığı bir anlatıya dayanmadığından, bu kelime oyunlarının denkliğinin İbranicede de korunup korunmadığı konusunda hüküm vermekten çekiniyorum. Senin nasıl bu kadar kesin konuştuğunu ise belki sen bilirsin.

1.8

Ἴδωμεν δὲ καὶ ἃ προσφέρεις τῷ λόγῳ ἐγκλήματα. Καὶ πρῶτόν γε ἀρξώμεθα ἀπὸ τοῦ δυνηθέντος ἂν δυσωπῆσαι πρὸς τὸ μὴ παραδέξασθαι τὴν ἱστορίαν (47)· ὅπερ ἐστὶ τὸ περὶ τὴν παρωνυμίαν πρίνου μὲν πρὸς, πρίσιν, σχίνου δὲ πρὸς σχίσιν· περὶ οὗ σὺ μὲν ἀπεφήνω, ὡς καταλαβὼν τίνα τρόπον ἐν μὲν ἑλληνικαῖς φωναῖς τοιαῦτα ὁμοφωνεῖν συμβαίνει, ἐν δὲ τῇ Ἑβραΐδι τῷ παντὶ (48) διέστηκεν· ἐγὼ δὲ ἕτι ἀμφιβάλλω· ἐπείπερ φροντίσας τῶν κατὰ τὸν τόπον, τῷ καὶ αὐτὸς ἠπορηκέναι ἐν αὐτοῖς, οὐκ ὀλίγοις Ἑβραίοις ἀνεθέμην πυνθανόμενος, πῶς παρ ʼαὐτοῖς ὀνομάζεται πρῖνος, καὶ πῶς λέγουσι τὸ πρίζειν· ἕτι δὲ εἰς τί μεταλαμβάνουσι (49) τὴν σχῖνον τὸ φυτὸν, καὶ πῶς τὸ σχίζειν ὀνομάζουσιν. Οἱ δὲ τὴν Ἑλληνικὴν ἔφασκον ἀγνοεῖν φωνὴν τὴν πρίνου καὶ τὴν σχίνου· ἀπῄτουν δὲ αὐτοῖς δειχθῆναι τὰ δένδρα, ἵνʼ εἵδειεν ποίας ἐπὶ τούτων αὐτοὶ (50) τάσσουσι φωνάς. Καὶ (φίλη γὰρ ἡ ἀλήθεια), οὐκ ἠπόρησα αὐτοῖς ὅψει παραστῆσαι τὰ ξύλα. Ἄλλος δὲ ἕφασκε τὰ μὴ ὀνομασθέντα τῶν Γραφῶν ποὺ οὐκ ἕχειν διαβεβαιώσασθαι, ὅπως Ἑβραῖστὶ λέγεται· προπετὲς δὲ εἶναι, τὸν ἀπορήσαντα φωνῇ τῇ Συριακῇ χρήσασθαι ἀντὶ τῆς Ἑβραΐδος (51)· καὶ ἕλεγε, καὶ παρὰ τοῖς πάνυ σοφοῖς ἐνίοτε λέξεις τινὰς ζητεῖσθαι. Εἰ μὲν οὖν, φησὶ, ἕχεις τι παραστῆσαι τὴν σχῖνον ὅπως ποτὲ ὀνομασθεῖσαν ἔν τινι Γραφῇ, ἢ τὴν πρῖνον, ἐκεῖθεν ἂν εὕροιμεν τὸ ζητούμενον, καὶ τὴν παρʼ αὐτὰ παρωνυμίαν· εἰ δὲ μηδαμοῦ ὠνομάσθη, καὶ ἡμᾶς διαλανθάνει τὸ τοιοῦτον. Τούτων οὖν ὅσον ἐπὶ μὴ ἱστορίᾳ ὑπὸ Ἑβραίων, οἷς συνέμιξα, εἰρημένων, ἐγὼ μὲν εὐλαβῶς ἕχω ἀποφήνασθαι, πότερον καὶ παρʼ Ἑβραίοις ἡ ἰσοδυναμία τῶν κατὰ ταῦτα παρωνυμιῶν σώζεται, ἢ οὔ· σὺ δὲ ὅπως διεβεβαιώσω, αὐτὸς σἶδας ἴσως.

1.9Bununla birlikte, öğrenmeye hevesli, kendi aralarında bir bilginin oğlu diye bilinen ve babasının yerine geçmek üzere yetiştirilmiş bir İbraniyle birçok konuyu konuştuğumu hatırlıyorum. Suzanna hikâyesini reddetmeyen bu kişiden yaşlıların adlarını da öğrendim. Ona göre bu adlar Yeremya'da şöyle geçiyordu: "Rab sana, İsrail'de işledikleri kanunsuzluk yüzünden Babil kralının ateşte kızarttığı Sidkiya'ya ve Ahav'a yaptığı gibi yapsın." Peki nasıl oluyor da biri melek tarafından biçiliyor, öteki yarılıyor? Buna şöyle cevap vermeli: Bunlar onlara bu çağda değil, buradan göçtükten sonra Tanrı'nın vereceği hükümde başlarına gelecek şeyler olarak bildiriliyor. "Efendim gecikiyor" diyen, bu yüzden kendini sarhoşluğa veren, sarhoşlarla yiyip içen ve kendisi gibi köle olan arkadaşlarını döven kötü kâhyayı, efendisi geldiğinde "ikiye biçecek ve payını imansızlarla bir tutacaktır." Bunun gibi, yaşlı unvanını taşıyıp kendilerine verilen kâhyalığı kötü yürüten bu adamlara da, orada kötü kâhyanın ikiye biçilmesine denk düşecek biçimde, cezalarla görevli bazı melekler aynısını yapacaktır. Biri, "kötü günlerde yaşlanmış, haksız hükümler vermiş, suçsuzları mahkûm edip suçluları salıvermiş" olanı yaracak; öteki, "Yahuda'nın değil Kenan'ın soyundan olan, güzelliğe aldanmış ve arzu yüzünden yüreği sapmış" olanı biçecektir.

1.9

Μέμνημαι μέν τοί γε φιλομαθεῖ Ἑβραίῳ, καὶ χρηματίχοντι (52) παρ᾿ αὐτοῖς σοφοῦ υἱῷ, ἀνατραφέντι ἐπὶ τὸ διαδέξασθκι τὸν πκτέρα,σθμμίξας πτρὶ πλειόνων· ἀφʼ οὖ ὡς μὴ ἀθετουμένης τῆς περὶ Σωσάννης ἱστορίας ἐμάνθανον καὶ τὰ τῶν πρεσβυτέρων ὀνέματα, ὡς παρὰ τῷ Ἱερεμίᾳ κείμενα τοῦτον ἔχοντα τὸν τρόπον· « Ποιήσαι σε Κύριος, ὡς Σεδεκίαν ἐποίησε, καὶ ὡς Ἀχιὰβ (53), οὕς ἀπετηγάνισε βασιλεὺς Βαβυλῶνος ἐν πυρὶ διʼ ἥν ἐποίησαν ἀνομίαν ἐν Ἰσραήλ.» Πῶς ὁ μὲν ὑπʼ ἀγγέλου πρίζεται, ὁ δὲ σχίζεται; λεκτέον, οὐ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα ταῦτα αὐτοῖς προφητεύεσθαι, ἀλλʼ εἰς τὴν ὑπὸ Θεοῦ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἕξοδον κρίσιν. Ὡς γὰρ τὸν πονηρὸν οἰκονόμον λέγοντα· « Χρονίζει ὁ κύριός μου ἕρχεσθαι· » καὶ διὰ τοῦτο μέθαις σχολάζοντα, καὶ ἐσθίοντα καὶ πί., νοντα μετὰ τῶν μεθυόντων. καὶ τύπτοντα τοὺς συνδούλους, ὁ κύριος ἐλθὼν « διχοτομήσει, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων θήσει· » οὕτω καὶ τούτους πρεσβυτέρους μὲν χρηματίσαντας, κακῶς δὲ τὴν οἰκο νομίαν οἰκονομήσαντας, ἀναλόγως τῷ ἐκεῖ διχοτομεῖ σθαι τὸν μοχθηρὸν οἰκονόμον,ἅγ ελοι ἐπὶ τῶν κολάσεων τεταγμένοι τινὲς ταῦτα διαθήσουσι (54)· καὶ ὁ μὲν σχίσει «πεπαλαιωμένον ἡμερῶν κακῶν, κρίναντα κρίσεις ἀδίκους, καὶ τοὺς μὲν ἀθώους κατακρίναντα, ἀπολύοντα δὲ τοὺς αἰτίους· » ὁ δὲ πρίσει ὡς « σπέρμα λαναὰν ὑπάρχοντα, καὶ οὐκ Ἰούδα, τὸν ὑπὸ τοῦ κάλλους ἐξηπατημένον, καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας διαστραφέντα τὴν καρδίαν. »

1.10Bu yaşlılar hakkında şöyle rivayetler aktaran başka bir İbrani de tanıyorum: Sürgündekiler, Mesih'in gelişiyle düşmanlarının elindeki kölelikten kurtulmayı umuyorlardı; bu yaşlılar da onlara Mesih'le ilgili şeyleri açıklayabilecek kadar bildiklerini öne sürüyorlardı. Her biri ayrı ayrı, rastladığı ve baştan çıkarmak istediği kadına, güya bir sır olarak, Mesih'in tohumunu ekme işinin Tanrı tarafından kendisine verildiğini söylüyordu. Mesih'i doğurma umuduyla aldanan kadın da kendini onu aldatan adama teslim ediyordu. Yaşlılar Ahav ile Sidkiya, vatandaşların karılarıyla işte böyle zina ediyorlardı. Bu yüzden Daniel birine yerinde olarak "kötü günlerde yaşlanmış" der; öteki ise şu sözü işitir: "İsrail kızlarına böyle yapıyordunuz, onlar da korkudan sizinle birlikte oluyorlardı; ama Yahuda'nın kızı kanunsuzluğunuza boyun eğmedi." Belki de kadınlar üzerinde etkili olan aldatma ve korku, onları bu yaşlı denen adamlara bedenlerini teslim etmeye sürüklüyordu.

1.10

Καὶ ἕτερον δὲ οἷδα Ἑβραῖον, περὶ τῶν πρεσβυτέρων τούτων τοιαύτας παραδόσεις φέροντα (55), ὅτι τοῖς ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ ἐλπίζουσιν διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλευθερωθήσεσθαι ἀπὸ τῆς ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς δουλείας προσεποιοῦντο οἱ πρεσβύτεροι οὗτοι ὡς εἰδότες τὰ περὶ Χριστοῦ σαφηνίζειν· καὶ ἑκάτερος αὐτῶν ἀνὰ μέρος ᾗ περιετύγχανε γυναικὶ, καὶ ἥν διαφθεῖραι ἐβούλετο, ἐν ἀποῤῥήτῳ δῆθεν ἔφασκεν, ὡς ἅρα δέδοται αὐτῷ ἀπὸ Θεοῦ σπεῖραι τὸν Χριστόν· εἶτ᾿ ἀπατωμένη (56) τῇ ἐλπίδι τοῦ γεννῆσαι τὸν Χριστὸν ἡ γυνὴ, ἐπεδίδου ἑαυτὴν τῷ ἀπατῶντι· καὶ οὕτως ἐμοιχῶντο τὰς γυναῖκας τῶν πολιτῶν οἱ πρεσβύτεροι Ἀχιὰβ καὶ Σεδεκίας. Διὸ καλῶς ὑπὸ τοῦ Δανιὴλ ὁ μὲν εἴρηται « πεπαλαιωμένος ἡμερῶν κακῶν· » ὁ δὲ ἤκουσε τό· « Οὕτως ἐποιεῖτε ταῖς θυγατράσιν Ἰσραὴλ, κἀκεῖναι φοβούμεναι ὡμίλουν ὑμῖν· ἀλλʼ οὐ θυγάτηρ Ἰούδα ὑπέμεινε τὴν ἀνομίαν ὑμῶν. » Τάχα γὰρ ἀπάτη καὶ φόβος δυνάμενα ἐν ταῖς γυναιξὶν, ἐποἰει αὐτὰς παρέχειν ἑαυτῶν τὰ σώματα τοῖς λεγομένοις τοὐτοις πρεσβυτέροις.

1.11Buna karşı haklı olarak şunu soracaksın: Söylediğin gibi bilgeleri bu hikâye hakkında böyle rivayetler aktarıyorsa, hikâye niçin onların Daniel'inde bulunmuyor? Buna şöyle cevap vermeli: Yaşlıları, yöneticileri ve hâkimleri suçlayan anlatılardan ellerinden geldiği kadarını halkın bilgisinden çıkarıp attılar; bunların bir kısmı apokrif kitaplarda korunmaktadır. Buna örnek olarak, İşaya hakkında anlatılan ve İbranilere Mektup'un da tanıklık ettiği, ama herkesçe kabul edilen kitapların hiçbirinde yazılı olmayan olayı göstereceğiz. İbranilere Mektup'u yazan, peygamberleri ve çektiklerini anlatırken şöyle der: "Taşlandılar, testereyle biçildiler, kılıçla öldürüldüler." Şunu soralım: Eski bir kullanışa göre —yalnız İbranicede değil Yunancada da tek kişi için çoğul söylenir— "biçildiler" sözü kime gönderme yapıyor? Açıktır ki rivayetler İşaya peygamberin testereyle biçildiğini söyler; bu bir apokrif kitapta da geçer. Belki de bu kitap, Yahudiler tarafından bütünüyle güvenilmez hâle gelsin diye, metne yakışmayan bazı ifadeler sokularak kasten tahrif edilmiştir. Ama bu konudaki ispat karşısında sıkışan biri, bu mektubun Pavlus tarafından yazılmadığını söyleyerek onu reddedenlerin görüşüne sığınabilir; böyle birine karşı mektubun Pavlus'a ait olduğunu ispat etmek için ayrıca başka deliller gerekir. Bu yüzden şimdilik İncil'den, İsa Mesih'in peygamberler hakkında verdiği tanıklıkları ve onun anlattığı ama eski Kutsal Yazılarda bulunmayan bir olayı aktaracağım; çünkü o da İsrail'deki kanunsuz hâkimleri suçlar. Kurtarıcı'nın sözleri şöyledir: "Vay hâlinize, ey ikiyüzlü din bilginleri ve Ferisiler! Peygamberlerin mezarlarını yapıyor, doğruların anıtlarını süslüyorsunuz ve 'Atalarımızın zamanında yaşasaydık, peygamberlerin kanının dökülmesinde onlara ortak olmazdık' diyorsunuz. Böylece peygamberleri öldürenlerin oğulları olduğunuza kendiniz tanıklık ediyorsunuz. Siz de atalarınızın ölçeğini doldurun! Ey yılanlar, engerek soyu! Cehennem hükmünden nasıl kaçacaksınız? Bu yüzden işte size peygamberler, bilgeler ve din bilginleri gönderiyorum. Kimini öldürecek, çarmıha gereceksiniz; kimini sinagoglarınızda kırbaçlayacak, şehirden şehre kovalayacaksınız. Öyle ki doğru Habil'in kanından, tapınakla sunak arasında öldürdüğünüz Berekya oğlu Zekeriya'nın kanına kadar yeryüzünde dökülen bütün doğru kanı sizin üstünüze gelsin. Size doğrusunu söyleyeyim, bütün bunlar bu kuşağın başına gelecek." Bunun ardından gelen sözler de konumuzdan uzak değildir: "Ey Kudüs, Kudüs! Peygamberleri öldüren, sana gönderilenleri taşlayan! Tavuğun civcivlerini kanatları altına topladığı gibi ben de kaç kez senin çocuklarını toplamak istedim, ama siz istemediniz. İşte, eviniz size ıssız bırakılıyor." Şimdi bakalım, bu sözlerde Kurtarıcı'nın doğruyu söylediğini, ama onun anlattığı olayları gösteren yazıların bulunmadığını kabul etmemiz gerekmez mi? Çünkü peygamberlerin mezarlarını yapan, doğruların anıtlarını süsleyenler, yaşlıların [...] pek çok konuda mahkûm ederek [...]. [İstefanos da] şunu söyler: "Atalarınızın zulmetmediği peygamber var mı? Doğru Olan'ın geleceğini önceden bildirenleri öldürdüler; şimdi siz de O'na ihanet edip katili oldunuz." Elçilerin İşleri'ni kabul eden herkes İstefanos'un doğruyu söylediğini kabul edecektir. Ama İsa'ya iman etmeyenlerin atalarını, peygamberlere zulmettikleri ve onları öldürdükleri için haklı olarak kınadığını [eski] Ahit'in elimizdeki kitaplarından ispat etmek mümkün değildir. Pavlus da Selaniklilere Birinci Mektup'ta Yahudiler hakkında şu tanıklıkta bulunur: "Siz, Yahudiye'de Mesih İsa'ya bağlı olan Tanrı kiliselerinin örneğini izlediniz. Onlar Yahudilerden nasıl acı çektilerse, siz de kendi soydaşlarınızdan aynı acıları çektiniz. Rab İsa'yı da peygamberleri de öldüren, bizi de kovan Yahudiler Tanrı'yı hoşnut etmiyor, bütün insanlara karşı çıkıyorlar; kurtulsunlar diye öteki milletlere konuşmamızı engelliyorlar." Sanırım yukarıda söylediklerimle şunu ispat ettim: Hikâyenin gerçekten yaşanmış olması, o zamanki yaşlıların Suzanna'ya karşı büyük bir azgınlıkla birlikte bu zalimliğe cüret etmiş olmaları, bunun Ruh'un takdiriyle yazılmış, ama Ruh'un deyişiyle "Sodom'un yöneticileri" tarafından gizlice çıkarılmış olması hiç de yersiz bir şey değildir.

1.11

Ἀλλʼ εἰκὸς πρὸς ταῦτά σε ζητήσειν (57) τί δήποτε οὐ φέρεται παρʼ αὐτοῖς ἐν τῷ Δανιὴλ ἡ ἱστορία, εἰ, ὡς φῂς, τοιαῦτα περὶ αὐτῆς οἱ σοφοὶ αὐτῶν παραδιδόασι. Λεκτέον δὲ πρὸς ταῦτα, ὅτι ὅσα δεδύνηνται τῶν περιεχόντων κατηγορίαν πρεσβυτέρων, καὶ ἀρχόντων, καὶ κριτῶν, περιεῖλον ἀπὸ τῆς γνώσεως τοῦ λαοῦ, ὧν τινὰ σώζεται ἐν ἀποκρύφοις. Καὶ τούτου παράδειγμα δώσομεν τὰ περὶ τὸν Ἡσαΐαν ἱστορούμενα. καὶ ὑπὸ τῆς πρὸς Ἑβραίους Ἐπιστολῆς μαρτυρούμενα, ἐν οὐδενὶ τῶν φανερῶν βιβλίων γεγραμμένα· περὶ γὰρ τῶν προφητῶν διεξερχόμενος, καὶ ὧν πεπόνθασιν, ὁ τὴν πρὸς Ἑβραίους γράψας φησίν· « Ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον. » Πευσόμεθα (58) γὰρ ἐπὶ τίνα ἀναφέρηται τὸ, « ἐπρίσθησαν, » κατὰ τι ἕθος ἀρχαῖον οὐ μόνον Ἑβραῖκὸν, ἀλλὰ καὶ Ἑλληνικὸν, πληθυντικῶς λεγόμενον περὶ ἑνός. Σαφὲς δʼ ὅτι (59) αἱ παραδόσεις λέγουσι πεπρίσθαι Ἡσαΐαν (60) τὸν προφήτην· καὶ ἕν τινι ἀποκρύφῳ τοῦτο φέρεται· ὅπερ τάχα ἐπίτηδες ὑπὸ Ἰουδαίων ῥερᾳδιούργηται, λέξεις τινὰς τὰς μὴ πρεπούσας παρεμβεβληκότων τῇ γραφῇ, ἵνʼ ἡ ὅλη ἀπιστηθῇ (61) ἀλλʼ εἰκός τινα, θλιβόμενον ἀπὸ τῆς εἰς ταῦτα ἀποδείξεως, συγχρήσασθαι τῷ βουλήματι (62) τῶν ἀθετούντων τὴν Ἐπιστολὴν, ὡς οὺ Παύλῳ γεγραμμένην· πρὸς ὅν ἅλλων λόγων κατʼ ἰδίαν χρῄζομεν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ εἷναι Παύλου τὴν ἐπιστολήν. Παραθήσομαι οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου τὰ ὑπὸ Ἰησοῦ Χριστοῦ περὶ τῶν προφητῶν μαρτυρούμενα, καὶ ἱστορίαν ὑπʼ αὐτοῦ μὲν λεγομένην, ἐν δὲ ταῖς παλαιαῖς Γραφαῖς μὴ φερομένην, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ κατηγορίαν περιέχει τῶν ἀνόμων ἐν τῷ Ἰσραὴλ κριτῶν ἕχει δὲ οὕτως ἡ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρημένη λέξις. « Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ φαρισαῖοι ὑποκριταὶ, ὅτι οἰκοδομεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν καὶ κοσμεῖτε τὰ μνημεῖα (63) τῶν δικαίων, καὶ λέγετε· Εἰ ἦμεν ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἄν ἧμεν κοινωνοὶ αὐτῶν ἐν τῷ αἵματι τῶν προφητῶν. Ὥστε μαρτυρεῖτε ἑαυτοῖς, ὅτι υἱοὶ ἐστὲ τῶν φονευσάντων τοὺς προφήτας. Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Ὄφεις, γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς φύγητε ἀπὸ τῆς κρίσεως τῆς γεἐννης; Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἀποστέλλω πρὸς ὑμᾶς προφήτας, καὶ σοφοὺς, καὶ γραμματεῖς. Ἐξ αὐτῶν ἀποκτενεῖτε, καὶ σταυρώσετε, καὶ ἐξ αὐτῶν μαστιγώσετε ἐν ταῖς συναγωγαῖς ὑμῶν, καὶ διώξετε ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, ὅπως ἔλθῃ ἐφʼ ὑμᾶς πᾶν αἷμα δίκαιον ἐκχυνόμενον ἐπὶ τῆς γῆς ἀπὸ τοῦ αἵματος Ἄβελ τοῦ δικαίου ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου υἱοῦ Βαραχίου, ὅν ἐφονεύσατε μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ἥξει ταῦτα πάντα ἐπὶ τὴν γενεὰν ταύτην. » Καὶ τὸ ἐξῆς δὲ τούτων, οὐκ ἀπᾴδει τῶν προκειμένων οὕτως ἕχον· Ἰερουσαλὴμ, Ἰερουσαλὴμ, ἡ ἀποκτείνασα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὑτήν· ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὅν τρόπον ὄρνις συνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἐθελήσατε· ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἕρημος. » Καὶ ἵδωμέν γε εἰ μὴ λεκτέον, ἐν τούτοις, τὸν μὲν Σωτῆρα ἀληθεύειν, οὐχ εὑρίσκεσθαι δὲ τὰς Γραφὰς, ὅσαι δηλοῦσι τὰ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἱστορούμενα· οἱ γὰρ οἰκοδομοῦντες τοὺς τάφους τῶν προφητῶν, καὶ κοσμοῦντες τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καταγνόντες τῶν ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων εἰς ἐπὶ πολλοῖς (67), καὶ ταῦτα λέγει· « Τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν, καὶ ἀπέκτειναν τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δικαίου, οὗ νῦν ὑμεῖς προδόται καὶ φονεῖς ἐγένεσθε; » Ἀληθεύειν μὲν γὰρ τὸν Στέφανον πᾶς ὁστισοῦν τῶν προσιεμένων τὰς Πράξεις τῶν ἀποστόλων ὁμολογήσει ἀποδεῖξαι δὲ καὶ ἀπὸ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης, πῶς εὐλόγως μέμφεται τοῖς πατράσι τῶν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστούντων, ὡς διώξασι τοὺς προφήτας καὶ ἀποκτείνασιν, οὐ δυνατὸν ἀπὸ τῶν φερομένων βιβλίων τῆς Καινῆς (68) Διαθήκης· καὶ ὁ Παῦλος ἐν τῇ προτέρᾳ τῆς πρὸς Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολῆς ταῦτα περὶ Ἰουδαίων μαρτυρῶν φησίν· « ῾ Υμεῖς γὰρ μιμηταὶ ἐγενήθητε τῶν Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, τῶν οὐσῶνὲν τῇ Ἰουδαίᾳ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὅτι καὶ ὑμεῖς τὰ αὐτὰ ἐπάθετε ὑπὸ τῶν ἰδίων (69) συμφυλετῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων, καὶ τοὺς προφήτας, καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων (70), καὶ Θεῷ μὴ ἀρεσκόντων, καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων· κωλυόντων ἡμᾶς τοῖς ἔθνεσι λαλῆσαι, ἵνα σωθῶσι. » Καὶ οἶμαι δὲ ἀποδεδειχέναι ἐν τοῖς προκειμένοις, ὅτι οὐδὲν ἄτοπόν (71) ἐστι, γεγονέναι μὲν τὴν ἱστορίαν, καὶ τὴν μετὰ πολλῆς ἀκολασίας ὠμότητα τετολμῆσθαι τοῖς τότε πρεσβυτέροις κατὰ τῆς Σωσάννης, καὶ γεγράφθαι μὲν προνοίᾳ τοῦ Πνεύματος, ὑπεξαιρεῖσθαι δὲ, ὡς ἂν εἵποι τὸ Πνεῦμα, ὑπὸ τῶν ἀρχόντων Σοδόμων.

1.12Bunlardan başka şunu söylüyordun: Bu yazıda Daniel'in Ruh'a kapılıp hükmün haksız olduğunu haykırdığı anlatılıyor; oysa ona ait olduğunda herkesin uzlaştığı yazı onun başka bir yolla, yani görümlerle, rüyalarla ve bir meleğin görünmesiyle peygamberlik ettiğini gösteriyor, hiçbir yerde peygamberce bir esinle değil. Bana öyle geliyor ki sen "Tanrı eski zamanlarda peygamberler aracılığıyla atalarımıza birçok kez ve birçok yolla seslendi" sözüne pek dikkat etmemişsin; bu yalnız peygamberlerin hepsi için değil, her biri için ayrı ayrı da geçerlidir. Dikkatle bakarsan aynı kutsal kişilere hem tanrısal rüyaların, hem meleklerin görünmesinin, hem de esinlerin geldiğini görürsün. Şimdilik Yakup hakkında yazılanları tanık göstermek yeter. O, tanrısal rüyalar hakkında şöyle anlatır: "Sürülerin çiftleştiği mevsimde düşümde gözlerimle gördüm: İşte koyunlara ve keçilere çıkan tekeler ve koçlar alacalı, benekli ve kül rengi beneklerle süslüydü. Tanrı'nın meleği düşümde bana, 'Yakup!' dedi. Ben de 'Ne var?' dedim. 'Gözlerini kaldır da bak,' dedi, 'koyunlara ve keçilere çıkan tekeler ve koçlar alacalı, benekli ve kül rengi benekli. Çünkü Lavan'ın sana yaptığı her şeyi gördüm. Ben, Tanrı'nın yerinde sana görünen, orada benim için bir dikili taşı yağla meshettiğin ve bana adak adadığın Tanrı'yım. Şimdi kalk, bu topraklardan çık ve doğduğun ülkeye git.'" Uyanıkken yüce bir varlığın görünmesine dair de onun hakkında şunlar söylenir: "Yakup yalnız kaldı. Bir adam onunla sabaha kadar güreşti. Adam onu yenemeyeceğini görünce kalçasının düz yerine dokundu; Yakup'un kalçası onunla güreşirken uyuştu. Adam ona, 'Bırak beni, çünkü şafak söküyor,' dedi. Yakup, 'Beni kutsamadıkça seni bırakmam,' diye karşılık verdi. Adam, 'Adın ne?' diye sordu. 'Yakup,' dedi. Adam ona, 'Artık adın Yakup değil İsrail olacak; çünkü Tanrı'yla güç denedin ve insanlara karşı da güçlüsün,' dedi. Yakup da, 'Lütfen bana adını söyle,' dedi. 'Adımı niçin soruyorsun?' dedi ve onu orada kutsadı. Yakup oraya 'Tanrı'nın Görünüşü' adını verdi: 'Çünkü Tanrı'yı yüz yüze gördüm ve canım kurtuldu.' Tanrı'nın görünüşü geçip gidince güneş doğdu." Esinle de peygamberlik ettiği şu sözlerden bellidir: "Yakup oğullarını çağırıp şöyle dedi: 'Toplanın da son günlerde başınıza neler geleceğini size bildireyim. Toplanıp dinleyin, ey Yakup oğulları, babanız İsrail'i dinleyin. Ruben, sen benim ilk oğlumsun, gücüm ve çocuklarımın ilkisin. Sert yürüyüşlü, sert ve kibirlisin. Azdın; su gibi kaynayıp taşmayasın! Çünkü babanın yatağına çıktın; çıktığın döşeği o zaman kirlettin.'" Ötekilere yönelik kutsamalar da aynı şekilde, esinle söylenmiş peygamberlikler olarak dile getirilmiştir. Öyleyse Daniel'in de yaşlıları kınayan sözleri bir kez esinle söylemesinde, başka zamanlarda senin de dediğin gibi rüyalarla ya da görümle peygamberlik etmesinde, bir başka sefer de kendisine bir meleğin görünmesinde şaşılacak bir şey yoktur.

1.12

Πρὸς τούτοις ἕφασκες, ὅτι ὁ Δανιὴλ ὑπὸ μὲν τῆς Γραφῆς ταύτης λέγεται Πνεύματι ληφθεὶς ἐκβεβοηκέναι, ὡς ἀδίκως ἡ ἀπόφασις ἔχοι (72), ἡ δὲ φερομένη ὁμολογουμένως ὑπʼ αὐτοῦ Γραφὴ ἄλλῳ τρόπῳ περιέχει αὐτὸν προφητεύοντα, τουτέστιν ὁράμασι, καὶ ὀνείροις, καὶ ἀγγέλου ἐπιφανείᾳ· οὐδαμοῦ δὲ ἐπιπνοίᾳ προφητικῇ. Σὺ δέ μοι ἔοικας μὴ πάνυ τετηρηκέναι τὸ, « Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι τὸν Θεὸν λελαληκέναι τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις,» οὐ μόνον ἐν τοῖς πᾶσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς καθʼ ἕνα. Παρατηρήσας δὲ εὑρήσεις τοῖς αὐτοῖς ἁγίοις καὶ ἐνύπνια γενόμενα θεῖα καὶ ἐπιφανείας ἀγγελικὰς, καὶ ἐπιπνοίας. Ἀρκεῖ δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος μαρτυρίαις χρήσασθαι τοῖς περὶ τοῦ Ἰακὼβ (73) γεγραμμένοις· ὅς περὶ μὲν θείων ἐνυπνίων τοιαῦτα διηγεῖται· « Καὶ ἐγένετο, ἡνίκα ἐνεκίσσων τὰ πρόβατα (74), καὶ εἶδον ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς μου αὐτὰ ἐν ὕπνῳ, καὶ ἰδοὺ οἱ τράγοι καὶ οἱ κριοὶ ἀναβαίνοντες ἦσαν ἐπὶ τὰ πρόβατα καὶ τὰς αἶγας, διάλευκοι, καὶ ποικίλοι, καὶ σποδοειδεῖς ῥαντοί. Καὶ εἶπέ μοι ὁ ἅνγελος τοῦ Θεοῦ καθʼ ὕπνον· Ἰακώβ. Ἐγὼ δὲ εἶπον· Τί ἐστι; καὶ εἶπεν· Ἀνάβλεψον τοῖς ὀφθαλμοῖς σου, καὶ ἵδε τοὺς τράγους καὶ τοὺς κριοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὰ πρόβατα καὶ τὰς αἶγας, διαλεύκους, καὶ ποικίλους, καὶ σποδοειδεῖς ῥαντούς· ἑώρακα γὰρ ὅσα σοι Λάβαν ποιεῖ. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τόπῳ Θεοῦ οὗ ἤλειψάς μοι ἐκεῖ στήλην, καὶ ηὕξω μοι ἐκεῖ εὐχήν. Νῦν οὖν ἀνάστηθι καὶ ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς ταύτης, καὶ ἄπελθε εἰς τὴν γῆν τῆς γεννήσεώς σου. » Περὶ δὲ ἐπιφανείας ὕπαρ κρείττονος, ταῦτα περὶ αὐτοῦ εἵρηται· «῾Υπελείφθη δὲ Ἰακὼβ μόνος· καὶ ἐπάλαιεν ἅνθρωπος μετʼ αὐτοῦ ἕως πρωΐ. Εἶδε δὲ, ὅτι οὐ δύναται πρὸς αὐτὸν, καὶ ἥψατο τοῦ πλάτους τοῦ μηροῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνάρκησε τὸ πλάτος τοῦ μηροῦ Ἰακὼβ, ἐν τῷ παλαίειν αὐτὸν μετʼ αὐτοῦ , καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἀπόστειλόν με· ἀνέβη γὰρ ὁ ὅρθρος. Ὁ δὲ εἶπεν· Οὐ μή σε ἀποστείλω, ἐὰν μή με εὐλογήσῃς. Εἶπε δὲ αὐτῷ· Τί τὸ ὅνομά σου; Ὁ δὲ εἶπεν· Ἰακώβ· εἶπε δὲ αὐτῷ· Οὐ κληθήσεται ἔτι τὸ ὅνομά σου Ἰακὼβ, ἀλλʼ Ἰσραὴλ ἕσται τὸ ὄνομά σου, ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων δυνατός Ἠρώτησε δὲ Ἰακὼβ, καὶ εἶπεν· Ἀνάγγειλόν μοι τὸ ὅνομά σου· καὶ εἶπεν· Ἵνα τί τοῦτο ἐρωτᾶς τὸ ὄνομά μου; Καὶ εὐλόγησεν αὐτὸν ἐκεῖ. Καὶ ἐκάλεσεν Ἰακὼβ τὸ ὅνομα τοῦ τόπου ἐκείνου Εἶδος Θεοῦ· Εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, καὶ ἕσώθη μου ἡ ψυχή. Ἀνέτειλε δὲ ὁ ἥλιος, ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. Ὅτι δὲ καὶ ἐξ ἐπιπνοίας προφητεύει, δῆλον ἐκ τούτων· « Ἐκάλεσε δὲ Ἰακὼβ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ καὶ εἶπε· Συνάχθητε, ἵνα ἀπαγγείλω ὑμῖν τί ἀποβήσεται ὑμῖν ἐπʼ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν· ἀθροίσθητε καὶ ἀκούσατε υἱοὶ Ἰακὼβ, ἀκούσατε Ἰσραὴλ τοῦ πατρὸς ὑμῶν· Ῥουβὶμ πρωτότοκός μου, σὺ ἰσχύς μου, καὶ ἀρχὴ τέκνων μου, σκληρὸς φέρεσθαι καὶ σκληρὸς αὐθάδης· ἐξύβρισας, ὡς ὕδωρ μὴ ἐκζέσῃς· ἀνέβης γὰρ ἐπὶ τὴν κοίτην τοῦ πατρός σου· τότε ἐμίανας τὴν στρωμνὴν, οὗ ἀνέδης. » Ὁμοίως δὲ καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς αἱ εὐλογίαι προφητεῖαι οὖσαι ἐξ ἐπιπνοίας εἵρηνται. Οὐδὲν τοίνυν θαυμαστὸν καὶ τὸν Δανιὴλ, ὁτὲ μὲν ἐξ ἐπιπνοίας λελαληκέναι (75) τὸν κατὰ τῶν πρεσβυτέρων ἕλεγχον, ὁτὲ δὲ ἐνυπνίοις, ὡς καὶ σὺ φὴς, ἢ ὁράσει τε, καὶ ἅλλοτε γεγονέναι αὐτῷ ἀγγέλου ἐπιφάνειαν.

1.13Öteki itirazların ise bana pek ağırbaşlı olmayan bir dille söylenmiş, sana yakışan saygıdan uzak düşmüş gibi geldi. Senin yazdığını aynı kelimelerle aktarmakta bir sakınca yok: "Sonra böyle şaşılası bir biçimde haykırdıktan sonra onları, mim yazarı Philistion'un bile yapmayacağı kadar tuhaf bir yolla çürütüyor. Ruh aracılığıyla yapılan azar yetmiyormuş gibi, ikisini birbirinden ayırıp her birine kadını nerede zina ederken gördüğünü soruyor. Biri pırnal meşesinin altında deyince, meleğin onu biçeceğini söylüyor; sakız ağacının altında diyene de benzer biçimde yarılacağı tehdidini savuruyor." Bunun yanına, Krallar'ın üçüncü kitabında anlatılan ve senin de sağlam biçimde kaydedildiğini kabul edeceğin buna benzer bir başka olayı koymanın, onu da Philistion'un mimiyle karşılaştırmanın tam sırası. Krallar'daki metin şöyledir: "O sırada iki fahişe krala geldi ve önünde durdu. Kadınlardan biri, 'Efendim, beni dinle,' dedi. 'Bu kadınla ben aynı evde oturuyoruz; ben o evde doğurdum. Ben doğurduktan üç gün sonra bu kadın da doğurdu. Birlikteydik; evde ikimizden başka kimse yoktu. Bu kadının oğlu gece öldü, çünkü üstüne yatmıştı. Gece yarısı kalktı, oğlumu kollarımın arasından aldı —kulun uyuyordu— onu kendi koynuna yatırdı, ölmüş oğlunu da benim koynuma koydu. Sabah oğlumu emzirmek için kalktım, bir de baktım ki ölmüş. Sabah dikkatle baktığımda gördüm ki doğurduğum oğlum değil.' Öteki kadın, 'Hayır, ölen senin oğlun, yaşayan benim oğlum,' dedi. Öbürü de, 'Hayır, yaşayan benim oğlum, ölen senin oğlun,' diyordu. Kralın önünde böyle konuştular. Kral onlara, 'Sen "Yaşayan benim oğlum, ölen onun oğlu" diyorsun; sen de "Hayır, yaşayan benim oğlum, ölen senin oğlun" diyorsun,' dedi. Sonra kral, 'Bana bir kılıç getirin,' dedi. Kılıcı kralın önüne getirdiler. Kral, 'Yaşayan çocuğu ikiye bölün, yarısını buna, yarısını ötekine verin,' dedi. Oğlu yaşayan kadının yüreği oğlu için sızladı ve krala, 'Efendim, beni dinle, yaşayan çocuğu ona verin, sakın öldürmeyin,' dedi. Öteki ise, 'Ne benim olsun ne onun; bölün,' dedi. Bunun üzerine kral, 'Çocuğu, "Ona verin, sakın öldürmeyin" diyen kadına verin; çünkü annesi odur,' dedi. Bütün İsrail kralın verdiği hükmü duydu ve kralın karşısında korkuya kapıldılar; çünkü adaleti sağlamak için Tanrı'nın hikmetinin onda olduğunu gördüler." Kiliselerde okunan yazılar hakkında alaycı bir dille hüküm vermek gerekiyorsa, Philistion'un mimine ağırbaşlı Suzanna'nın hikâyesinden çok bu iki fahişenin hikâyesini benzetmek gerekirdi. Nasıl Süleyman'ın "Yaşayan çocuğu buna verin, çünkü annesi odur" demesi halkı ikna etmeye yetmediyse, Daniel'in yaşlıları azarlaması da kendi ağızlarından çıkan sözlerle çürütülmedikçe yetmezdi: Kadını bir ağacın altında delikanlıyla yatarken gördüklerini söylüyor, ama hangi ağaç olduğunda birbirini tutmuyorlardı. Sen de Daniel'in yaşlılar hakkındaki hükmü esinle verdiğini anlamış biri olarak söylediğine göre —onları çürütmesi ister böyle, ister başka türlü olsun— şuna da dikkat et: Bana öyle geliyor ki Daniel'in yaptığı, Süleyman'ın hükmüne benzer. Onun hakkında Kutsal Yazı, halkın adaleti sağlamak için Tanrı'nın hikmetinin onda olduğunu gördüğüne tanıklık eder. Bu, Daniel için de söylenebilir: Adaleti sağlamak için hikmet onda olduğundan, yaşlılar hakkında yazılanlar [o hikmetle olmuştur].

1.13

Τά γε μὴν ἄλλα σου ἐπαπορήματα ἐδόκει μοι ἀσεμνότερον εἰρῆσθαι, καὶ οὐκ ἔχεσθαι τῆς πρεπούσης σοι εὐλαβείας· οὐ χεῖρον δὲ θεῖναι τὸ αὐταῖς λέξεσιν ὑπὸ σοῦ γεγραμμένον οὕτως· « Ἔπειτα μετὰ (76) τὸ θαυμασίως πως οὕτως ἀποφθέγξασθαι, καὶ παραδοξότατά πως αὐτοὺς ἀπελέγχει, ὡς οὐδὲ Φιλιστίων ὁ μἴμος· οὐ γὰρ ἐξήρκει ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπίπληξις, ἀλλʼ ἰδίᾳ διαστήσας ἑκάτερον αὐτῶν, ἐρωτᾷ ποῦ θεάσαιτο αὐτὴν μοιχωμένην. Ὡς δὲ ὁ μὲν ὑπὸ πρῖνον ἕφασκεν, ἀποκρίνεται πρίσειν αὐτὸν τὸν ἅγγελον· τῷ δὲ ὑπὸ σχῖνον εἰρηκότι, σχισθῆναι παραπλησίως ἀπειλεῖ. » Ὥρα γὰρ παραβάλλειν ἄλλο τούτῳ παραπλήσιον εἰρημένον ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν, ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁμολογήσεις ὑγιῶς ἀναγεγράφθαι, τῷ Φιλιστίωνος μίμῳ. Ἔχει δὲ οὕτως ἡ ἀπὸ τῶν Βασιλειῶν λέξις· « Τότε ὤφθησαν δύο γυναῖκες πόρναι τῷ βασιλεῖ, καὶ ἔστησαν ἐνώπιον αὐτοῦ. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ μία· Ἐν ἐμοὶ, κύριέ μου. Ἐγὼ καὶ ἡ γυνὴ αὕτη οἰκοῦμεν ἐν οἵκῳ ἑνὶ, καὶ ἐτέκομεν ἐν τῷ οἵκῳ. Καὶ ἐγενήθη ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ τεκούσης μου, καὶ ἔτεκε καὶ ἡ γυνὴ αὕτη. Καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸ αὐτό. Οὐκ ἔστιν οὐδὲ εἷς ἐν τῷ οἴκῳ ἡμῶν παρὲξ ἀμφοτέρων ἡμῶν ἐν τῷ οἵκῳ. Καὶ ἀπέθανεν ὁ υἱὸς τῆς γυναικὸς ταύτης τὴν νύκτα, ὡς ἐπεκοιμήθη ἐπʼ αὐτόν. Καὶ ἀνέστη μέσης τῆς νυκτός· καὶ ἔλαβε τὸν υἱόν μου ἐκ τῶν ἀγκαλῶν μου· καὶ ἡ δούλη σου ὕπνουν. Καὶ ἐκοίμισεν αὐτὸν ἐν τῷ κόλπῳ αὐτῆς, καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν τεθνεῶτα ἐκοίμισεν ἐν τῷ κόλπῳʼ μου. Καὶ ἀνέστην τὸ πρωῒ θηλάσαι τὸν υἱόν μου· κἀκεῖνος ἦν τεθνηκώς. Καὶ ἰδοὺ κατενόησα αὐτὸν τὸ πρωΐ, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν ὁ υἱός μου ὅν ἕτεκον. Καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ ἡ ἑτέρα· Οὐχί· ἀλλ᾿ ὁ υἱός σου ἐστὶν ὁ νεκρὸς, ὁ υἱὸς δὲ ὁ ἐμὸς ὁ ζῶν. Ἡ δὲ .ἄλλη καὶ αὐτὴ ἔλεγεν· Οὐχὶ, ἀλλʼ ὁ υἱός μου ὁ ζῶν· ὁ δὲ υἱός σου ὁ τεθνηκώς. Καὶ ἐλάλησαν ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ εἶπεν ὁ βασιλεὺς αὐταῖς· Σὺ λέγεις· Οὗτός μου ὁ υἱὸς ὁ ζῶν, καὶ ὁ υἱὸς ταύτης ὁ τεθνηκώς. Καὶ σὺ λέγεις Οὐχὶ, ἀλλʼ ὁ υἱός μου ὁ ζῶν· ὁ δὲ υἱός σου ὁ τεθνηκώς. Καὶ εἶπεν ὁ βασιλεύς· Λάβετέ μοι μάχαιραν. Καὶ προσήνεγκαν τὴν μάχαιραν ἐνώπιον τοῦ βασιλέως. Καὶ εἶπεν ὁ βασιλεύς· Διέλετε τὸ παιδίον τὸ ζῶν εἰς δύο, καὶ δότε τὸ ἥμισυ αὐτοῦ ταύτῃ, τὸ ἥμισυ αὐτοῦ ταύτῃ. Καὶ ἀπεκρίθη ἡ γυνὴ ἦς ὁ υἱὸς ἦν ὁ ζῶν πρὸς τὸν βασιλέα, ὅτι ἐταράχθη ἡ μήτρα αὐτῆς ἐν τῷ υἱῷ αὐτῆς, καὶ εἶπεν· Ἐν ἐμοὶ, Κύριε· δότε αὐτῇ τὸ παιδίον τὸ ζῶν, καὶ θανάτῳ μὴ θανατώσητε αὐτό. Καὶ αὕτη εἶπε· Μήτε ἐμοὶ, μήτε κὺτῇ ἕστω· διέλετε. Καὶ ἀπεκρίθη ὁ βασιλεὺς, κσὶ εἶπε· Δότε τὸ παιδίον τῇ εἰπούσῃ Δότε αὐτῇ τοῦτο, καὶ θανάτῳ μὴ θανατώσητε αὐτό· αὕτη γὰρ μήτηρ αὐτοῦ. Καὶ ἤκουσε πᾶς Ἰσραὴλ τὸ κρῖμα ὅ ἔκρινεν ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐφοβήθησαν ἀπὸ προσώπου τοῦ βασιλέως, ὅτι εἶδον, ὅτι φρόνησις Θεοῦ ἐν αὐτῷ τοῦ ποιεῖν δικαίωμα. » Εἵπερ γὰρ χρὴ περὶ τῶν φερομένων ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις ἀποφαίνεσθαι χλευαστικῶς, μᾶλλον τὴν περὶ τῶν δύο ἑταιρῶν ἱστορίαν τῷ Φιλιστίωνος μίμῳ, ἢ τὴν περὶ τῆς σεμνῆς Σωσάννης ὁμοιῶσαι ἐχρῆν. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἤρκει πρὸς πειθὼ τοῦ λαοῦ τὸ εἰπεῖν Σολομῶντα· « Δότε τῇδε τὸ ζῶν παιδίον· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μήτηρ αὐτοῦ· » οὕτως οὐκ ἤρκει ἡ πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους ἐπίπληξις τοῦ Δανιὴλ, μὴ προσπαραλαμβανομένου τοῦ ἐκ στόματος αὐτῶν ἐλέγχου· εἰπόντων μὲν ὑπό τι δένδρον αὐτὴν ἑωρακέναι κοιμωμένην μετὰ τοῦ νεανίσκου, μὴ μὴν συμφωνησάντων περὶ τοῦ τί δένδρον ἦν. Καὶ ἐπείπερ ὡς καταλαβὼν ἔφασκες ἐξ ἐπιπνοίας (77) τὸν Δανιὴλ κεκρικέναι τὰ περὶ τοὺς πρεσβυτέρους, τάχα μὲν οὕτως ἐλέγχοντα, τάχα δὲ ἑτέρως, πρόσχες καὶ ταῦτα παραπλήσια δοκεῖ μοι εἶναι τὰ κατὰ τὸν Δανιὴλ τῇ κρίσει τοῦ Σολομῶντος· περὶ οὗ μαρτυρεῖ ἡ Γραφὴ, ὅτι εἶδεν ὁ λαὸς, ὅτι φρόνησις Θεοῦ ἐν αὐτῷ τοῦ ποιεῖν δικαίωμα. Τοῦτο ἄν δύναιτο λέγεσθαι καὶ περὶ τοῦ Δανιήῦλ· ὅτι φρονήσεως οὕσης ἐν αὐτῷ τοῦ ποιεῖν (78) δικαίωμα, τὰ ἀναγεγραμμένα περὶ τῶν πρεσβυτέρων.

1.14Az kalsın gözümden kaçacaktı; pırnal meşesi ile biçmek, sakız ağacı ile yarmak hakkında şunu da eklemek gerekir: Bizim Kutsal Yazılarımızda da bir tür etimolojiler vardır ki bunlar [...][metnin devamı kaynakta eksiktir]

1.14

Καὶ τοῦτο δὲ μικροῦ δεῖν ἔλαθέ με, ἀναγκαῖον παρατεθῆναι περὶ τοῦ πρῖνον-πρίσειν καὶ σχῖνονσχίσειν· ὅτι καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις Γραφαῖς κεῖνταί τινες οἱονεὶ ἐτυμολογίαι (79) αἵτινες παρὰ μὲν

1.15Bunlardan başka, şu sözlerle itiraz ediyorsun: "Babil'de esir olan, ayakları prangalı, İsrail'in ilk sürgününde anlatıldığı gibi sokaklarda gömülmeden atılan, peygamberlik edildiği üzere oğulları hadım edilmek, kızları cariye olmak için ellerinden alınan bu insanlar nasıl olur da ölüm hükmü verebilirler? Üstelik kendi krallarının, Babil kralının yanına tahtta oturttuğu Yehoyakim'in karısı hakkında! Eğer bu o değil de halktan başka bir Yehoyakim idiyse, bir esirin bu kadar büyük bir konağı ve geniş, gölgeli bir bahçesi nereden olacaktı?" Peki "ayakları prangalı ve sokaklarda gömülmeden atılan" sözünü nereden aldın? Bildiğim kadarıyla Tobit'ten olsa gerek. Oysa bu kitap hakkında şunu bilmemiz gerekirdi: İbraniler ne Tobit'i ne de Yudit'i kullanırlar; bunlar onlarda apokrif kitaplar arasında bile İbranice olarak bulunmaz. Bunu onlardan öğrenerek biliyoruz. Ama kiliseler Tobit'i kullandığına göre şunu bilmek gerekir: Sürgündeyken de esirlerden bazıları zengindi ve rahat yaşıyordu. Tobit'in kendisi şöyle der: "Bütün canımla Tanrı'yı andığım için Yüceler Yücesi bana Şalmaneser'in gözünde lütuf ve itibar verdi; onun alım satımcısı oldum. Med ülkesine gidiyordum; Med ülkesindeki Rages'te Gabrias'ın kardeşi Gabael'in yanına on talant gümüş emanet bıraktım." Ardından zengin biri olarak şunu ekler: "Şalmaneser'in günlerinde kardeşlerime çok sadaka verdim. Ekmeğimi açlara, giysilerimi çıplaklara veriyordum. Soydaşlarımdan birinin ölüp Ninova surlarının ardına atıldığını görürsem onu gömüyordum. Kral Sanherib Yahudiye'den kaçıp geldiğinde birini öldürdüyse, onları gizlice gömdüm; çünkü öfkesiyle pek çoğunu öldürmüştü." Tobit'in yaptığı iyiliklerin bu kadar uzun bir listesinin büyük bir zenginliği ve bolluğu gösterip göstermediğini düşün; hele ardından şunu söylediğine göre: "Ölmem istendiğini anlayınca korkup kaçtım; bütün malım yağmalandı." Bundan başka, yine bir esir olan, Tobit'in kardeşi Anael'in oğlu Ahikar, kral Esarhaddon'un krallığının bütün hesap işlerinin ve bütün yönetiminin başına getirildi. Hakkında şöyle denir: "Ahikar sakiydi, mühürdardı, yöneticiydi ve hesap müfettişiydi." Mordekay da kralın sarayında bulunuyordu ve onun yanında öyle bir söz hakkı vardı ki Artakserkses'in iyilik yapanlarının listesine bile kaydedilmişti. Ayrıca Ezra'da da, soyca İbrani olan, kralın sakisi ve hadımı Nehemya, tapınağın yeniden inşası için dilekte bulundu ve dileği kabul edildi; öyle ki başka birçok kişiyle birlikte gidip tapınağı yeniden kurmasına izin verildi. Öyleyse Yehoyakim adında birinin bir bahçesi, bir evi, bir mülkü olmasında —ister gösterişli ister mütevazı olsun— şaşılacak ne var? Çünkü Kutsal Yazı bunu açıkça belirtmiyor.

1.15

Πρὸς τούτοις παπορεῖς αὐταῖς λέξεσι· « Πῶς αἰχμάλωτοι ὄντες ἐν τῇ Βαβυλῶνι, ἠστραγαλωμένοι (87), καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἄταφοι ῥιπτούμενοι, ὡς ἐν τῇ προτέρᾳ αἰχμαλωσίᾳ τοῦ Ἰσραὴλ ἱστόρηται, τῶν παίδων αὐτοῖς ἀποσπωμένων εἰς εὐνουχισμὸν, καὶ τῶν θυγατέρων εἰς παλλακὰς, ὡς (88) προπεφήτευτο, οἵδε περὶ θανάτου ἔκρινον, καὶ ταῦτα τῇ τοῦ βασιλέως αὐτῶν γενομένῃ γυναικὶ Ἰωακεὶμ, ὅν σύνθρονον πεποίητο ὁ Βαβυλώνιος βασιλεύς; Εἰ δὲ οὐχ οὗτος (89), ἄλλος δὲ τοῦ λαοῦ Ἰωακείμ· πόθεν τοιαύτη κατάλυσις αἰχμαλώτῳ περιῆν, καὶ παράδεισος ἀμφιλαφὴς ἦν; πόθεν δὲ λαβὼν ἔλεγες τό· Ἠστρογαλωμένοι(90) καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἄταφοι ῥιπτούμενοι· ἢ, ὅσον ἐπʼ ἐμῇ γνώσει, ἀπὸ τοῦ Τωβία; περὶ οὗ ἡμᾶς ἐχρῆν ἐγνωκέναι, ὅτι Ἑβραῖοι τῷ Τωβίᾳ οὐ χρῶνται, οὐδὲ τῇ Ἰουδήθ· οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν αὐτὰ καὶ ἐν ἀποκρύφοις ἑβραϊστί (9I)· ὡς ἀπʼ αὐτῶν μαθόντες ἐγνώκαμεν. Ἀλλʼ ἐπεὶ χρῶνται τῷ Τωβᾳ αἱ Ἐκκλησίαι, ἰστέον, ὅτι καὶ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ τινὲς τῶν αἰχμαλώτων ἐπλούτουν, καὶ εὖ ἔπραττον. Αὐτὸς δὲ ὁ Τωβίας φησί· « Καθότι ἐμεμνήμην τοῦ Θεου ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ μου, καὶ ἔδωκεν ὁ Ὕψιστος χάριν καὶ μορφὴν ἐνώπιον Νεμεσσάρου (92), καὶ ἤμην αὐτοῦ ἀγοραστής· καὶ ἐπορευόμην εἰς τὴν Μηδίαν, καὶ παρεθέμην Γαβαήλῳ τῷ ἀδελφῷ Γαβρία ἐν Ῥἄγοις (93) τῆς Μηδίας ἀργυρίου τάλαντα δέκα.» Καὶ ἐπιφέρει ὡς πλούσιος τό· « Ἐν ταῖς ἡμέραις Νεμεσσάρου ἐλεημοσύνας πολλὰς ἐποίησα (94) τοῖς ἀδελ· φοῖς μου. Τοὺς ἄρτους μου ἐδίδουν πεινῶσι καὶ ἱμάτια τοῖς γυμνοῖς· καὶ εἵ τινα ἐκ τοῦ γένους ἑώρων (95) τεθνηκότα καὶ ἐῤῥιμμένον ὀπίσω τοῦ τείχους Νινευῒ, ἔθαπτον αὐτόν· καὶ εἴ τινα ἀπέκτεινε Σεναχηρεὶμ βασιλεὺς, ὅτε ἦλθε φεύγων ἐκ τῆς Ἰουδαίας, ἕθαψα αὐτοὺς κλέπτων· πολλοὺς γὰρ ἐπέκτεινεν (96) ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ.» Καὶ κατανόει εἴ γε μὴ (97) πολὺν πλοῦτον ἐμφαίνει καὶ πολλὴν περιουσίαν ὁ κατάλογος ὁ τοσοῦτος τῶν εὐποιῶν τοῦ Τωβία· καὶ μάλιστα, ὅτι ἐπιφέρει λέγων τό· « Ἐπιγνοὺς, ὅτι ζη τοῦμαι ἀποθανεῖν, φοβηθεὶς ἀνεχώρησα, καὶ διηρπάγη πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου. » Ἀλλὰ καὶ ἕτερος αἰχμάλωτος Δαχιάχαρος (98) ὁ τοῦ Ἀνανιὴλ υἱὸς ἀδελφοῦ Τωβία ἐπὶ πᾶσαν κατεστάθη τὴν λογιστείαν τῆς βασιλείας τοῦ βασιλέως Ἀχερδόνος, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν διοίκησιν· καὶ λέγεται, « ὅτι ἦν ὁ Δαχιάχαρος οἰνοχόος, καὶ ἐπὶ τοῦ δακτυλίου, καὶ διοικητὴς, καὶ ἐκλογιστής. » Καὶ ὁ Μαρδοχαῖος δὲ περὶ τὴν αὐλὴν διέτριβε τοῦ βασιλέως, καὶ τοσαύτην εἶχε παῤρησίαν πρὸς αὐτὸν, ὥστε καὶ ἐν εὐεργέταις ἀναγεγράφθαι τοῦ Ἀρταξέρξου. Ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Ἔσδρᾳ· Νεεμίας οἰνοχόος τοῦ βασιλέως καὶ εὐνοῦχος αὐτοῦ (99), Ἐβραῖος τῷ γένει, ἠτήσατο τὰ περὶ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ, καὶ ἔτυχεν· ὥστε μετὰ πλειόνων ἐπιτραπῆναι ἀπελθεῖν ἀνορθῶσαι τὸν ναόν. Τί οὖν θαυμαστὸν τὸ, παράδεισον, καὶ οἰκίαν, καὶ κτῆμα γεγονέναι τινὸς Ἰωακεὶμ, εἴτε πολυτελὴς(99*) εἴτε καὶ μετρία ἦν; Οὐ γὰρ σαφῶς δηλοῦται ἀπὸ τῆς Γραφῆς τὸ τοιοῦτον.

1.16Ama diyorsun ki: "Esir durumdayken nasıl ölüm hükmü verebiliyorlardı?" Yehoyakim'le ad benzerliği yüzünden, nereden çıkardığını bilmiyorum, Suzanna'nın kralın karısı olup olmadığından şüphe ediyorsun. Buna şöyle cevap vermeli: Büyük milletler boyunduruk altına alındığında, esirlerin kendi kanunlarını ve mahkemelerini kullanmalarına kral tarafından izin verilmesinde tuhaf bir şey yoktur. Nitekim bugün de Romalılar hüküm sürerken ve Yahudiler onlara iki drahmilik vergiyi öderken, Kayser'in izniyle onların etnarkının aralarında ne kadar güç sahibi olduğunu, öyle ki bu milletin kendi kralı varmış gibi hiçbir fark olmadığını, bunu görmüş olanlar olarak biliyoruz. Kanuna göre gizlice mahkemeler de kuruluyor ve bazıları ölüme mahkûm ediliyor; bu, ne tam bir açıklıkla ne de hükümdardan büsbütün gizli kalarak yapılıyor. Bunu o milletin ülkesinde uzun süre kalarak öğrendik ve kesin olarak gördük. Oysa Romalıların yönetiminde yalnız iki kabilenin, Yahuda ve Benyamin kabilelerinin bulunduğu anlatılır; Levi kabilesini de katalım. İsrail ise, Yahuda halkı dışında, on kabileydi. Asurluların onları boyunduruk altında tutmakla yetinip kendi mahkemelerini onlara bırakmış olmaları akla yatkındır.

1.16

Ἀλλὰ φῄς· « Πῶς περὶ θανάτου ἔκρινον ἐν αἰχμαλωσίᾳ τυγχάνοντες;» οὐκ οἶδα πόθεν ἀμφιβάλλων τὸ βσιλέως εἶναι γυναῖκα, διὰ τὴν ὁμωτυμίαν τοῦ Ἰωακεὶμ, τὴν Σωσάνναν. Λεκτέον δ᾿ , ὅτι οὐδὲν παράδοξον, μεγάλων ἐθνῶν ὑποχειρίων γενομένων, πρὸς βασιλέως συγκεχωρῆσθαι τοῖς οἰκείοις νόμοις χρῆσθαι (1) τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τοῖς δικαστηρίοις. Καὶ νῦν γοῦν Ῥωμαίων βασιλευόντων, καὶ Ἰουδαίωντὸδίδραχμον αὐτοῖς τελούντων, ὅσα συγχωροῦντος Καίσαρος ὁ ἐθνάρχης (2) παρʼ αὐτοῖς δύναται, ὡς μηδὲν διαφέρειν βασιλεύοντος τοῦ ἔθνους, ἵσμεν οἱ πεπειραμένοι. Γίνεται δὲ καὶ κριτήρια λεληθότως κατὰ τὸν νόμον, καὶ καταδικάζονταί τινες τὴν ἐπὶ τῷ θανάτῳ (3)·οὕτε μετὰ τῆς πάντη εἰς τοῦτο παῤῥησίας, οὕτε μετὰ τοῦ λανθάνειν τὸν βασιλεύοντα· καὶ τοῦτο ἐν τῇ χώρᾳ τοῦ ἔθνους πολὺν διατρίψαντες χρόνον μεμαθήκαμεν καὶ πεπληροφορήμεθα. Καί τοι γε ὑπὸ Ῥωμαίοις (4) δύο φυλαὶ μόναι εἶναι ἱστόρηνται, ἥ τε Ἰούδα καὶ Βενιαμίν· ἔστω δὲ καὶ Λευῖτική. Ὁ δὲ (5), παρὰ τὸν λαὸν Ἰούδα, Ἰσραὴλ, δέκα ἦσαν φυλαί· καὶ εἰκὸς, ἀρκεσθέντας τοὺς Ἀσσυρίους τῷ ὑποχειρίους αὐτοὺς ἕχειν. ἐπιτετραφέναι αὐτοῖς τὰ οἰκεῖα δικαστήρια.

1.17Mektubunda aynen şu sözleri de buldum: "Her şeyden önemlisi, ondan önce bunca peygamber gelip geçmişken ve ardından gelenler arasında da hiçbiri bir başkasının söylediği düşünceyi kelimesi kelimesine kullanmamışken —çünkü sözleri doğru olduğundan yoksullaşmamıştı— bu adam onlardan birine dayanarak tehdit ediyor ve 'Suçsuz ve doğru olanı öldürmeyeceksin' diyen Rab'bin sözünü hatırlatıyor." Kutsal Yazıyı incelemekle ve üzerinde çalışmakla bunca vakit geçirmiş biri olarak, peygamberlerin başka peygamberlerin sözlerini neredeyse kelimesi kelimesine kullandıklarını nasıl fark etmediğine şaştım. İman edenlerin sıradanları bile İşaya'da şu sözlerin bulunduğunu bilmez mi: "Son günlerde Rab'bin dağı belirgin olacak; Tanrı'nın evi dağların doruğunda kurulacak, tepelerin üstüne yükselecek. Bütün milletler oraya akın edecek; birçok millet gelip şöyle diyecek: 'Gelin, Rab'bin dağına, Yakup'un Tanrısı'nın evine çıkalım. Bize yolunu bildirecek, biz de o yolda yürüyeceğiz.' Çünkü kanun Siyon'dan, Rab'bin sözü Kudüs'ten çıkacak. Milletler arasında hüküm verecek, birçok halkı yargılayacak. Kılıçlarını dövüp saban demiri, mızraklarını bağ bıçağı yapacaklar. Millet millete kılıç kaldırmayacak, artık savaşmayı öğrenmeyecekler." Bütün bunlara benzer olan ve aynı kelimelerle yazılmış metin Mika'da şöyledir: "Son günlerde Rab'bin dağı belirgin olacak, dağların doruklarında hazır duracak, tepelerin üstüne yükselecek. Halklar oraya koşacak, birçok millet gelip şöyle diyecek: 'Gelin, Rab'bin dağına, Yakup'un Tanrısı'nın evine çıkalım; bize yolunu gösterecekler, biz de onun patikalarında yürüyeceğiz.' Çünkü kanun Siyon'dan, Rab'bin sözü Kudüs'ten çıkacak. Birçok halk arasında hüküm verecek, uzaklara kadar güçlü milletleri azarlayacak. Kılıçlarını dövüp saban demiri, mızraklarını bağ bıçağı yapacaklar. Artık millet millete kılıç kaldırmayacak, artık savaşmayı öğrenmeyecekler." Ayrıca Tarihler'in birinci kitabında Rab'bi övmek üzere Asaf'a ve kardeşlerine verilen ve "Ona şükredin, adını anarak ona yakarın" diye başlayan mezmur, baştan itibaren çoğu yerde 104. mezmurla denktir, "Peygamberlerime kötülük etmeyin" sözüne kadar. Ondan sonrası ise "Ey bütün yeryüzü, Rab'be ezgi söyleyin" diye başlayan 95. mezmura epeyce yakındır, "Çünkü yeryüzünü yargılamaya geliyor" sözüne kadar. Metinleri olduğu gibi aktarmak uzun süreceğinden, konumuz için bunları kısaca söyledik. Şabat gününde yük taşımama hakkında da yalnız Musa'da değil, Yeremya'da da yazılanlar bulacaksın. Fısıh ve kâhinlerle ilgili kanunlar hakkında hem Musa'da hem de Hezekiel'in son bölümlerinde yazılanlar bulacaksın. Nikomedeia'da kalacağım günlerin azlığı yüzünden sana yazmaya ayırabileceğim vaktin daraldığını görmeseydim, bu sözleri de, daha başka birçoklarını da aynen aktarırdım.

1.17

Εὗρόν σου ἐν τῇ ἐπιστολῇ καὶ τοῦτο αὐταῖς λέξεσι τό· « Ἐπὶ δὲ πᾶσι, τοσούτων προωδοιπορηκότων προφητῶν, τῶν τε ἐξῆς οὐδεὶς ἕτερος ἑτέρου κέχρηται ῥητῷ (6) νοήματι· οὐ γὰρ ἐπτώχευσεν ὁ λόγος αὐτῶν ἀληθὴς ὤν· οὑτοσὶ δὲ, ἐκείνων θατέρῳ ἐπαπειλῶν ὑπομιμνήσκει σε (7) λέγοντος τοῦ Κυρίου· Ἀθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς· » καὶ ἐθαύμασα, πῶς πολλὰς διατριβὰς ἕχων ἐν ταῖς ἐξετάσεσι καὶ μελέταις τῆς Γραφῆς, οὐ τετήρηκας συγχρωμένους προφήτας προφητῶν λόγοις σχεδὸν αὐταῖς λέξεσι. Τίς γὰρ οὐκ οἶδε καὶ τῶν πολλῶν πιστῶν κείμενον ἐν τῷ Ἡσσΐᾳ τό· « Ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὅρος Κυρίου· καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ (8) ἐπ᾿ ἄκρων τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπʼ αὐτὸ πάντα τὰ ἕθνη· καὶ πορεύσονται ἕθνη πολλὰ, καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε, ἀνα εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἷκον βῶμεντοῦ Θεοῦ Ἰακώβ· καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμσθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐν Ἱερουσαλήμ (9). Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον τῶν ἐθνῶν, καὶ κρινεῖ λαὸν πολύν· καὶ συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐ λήψεται ἕθνος ἐπʼ ἕθνος μάχαιραν· καὶ οὐ μὴ μάθωσιν ἕτι πολεμεῖν. » Τὸ δὲ παραπλήσιον τούτοις lὅλοις, καὶ τῇ αὐτῇ λέξει, ἐν τῷ Μιχαίᾳ οὕτως ἐστὶ γεγραμμένον· « Καὶ ἕσται ἐπʼ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμφανὲς τὸ ὅρος τοῦ Κυρίου, ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν· καὶ σπεύσουσιν ἐπʼ αὐτῷ λαοὶ, καὶ πορεύσονται ἕθνη πολλὰ, καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὅρος (10) τοῦ Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὀδὸν αὐτοῦ· καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ· ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν, καὶ ἐλέγξει ἐπὶ ἕθνη (11) ἰσχυρὰ ἕως εἰς μακρὰν, καὶ κατακόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα· καὶ οὐκέτι μὴ ἄρῃ ἕθνος ἐπʼ ἕθνος ῥομφαίαν, καὶ οὐκέτι μὴ μάθωσι πολεμεῖν.» Ἔτι δὲ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Παραλειπομένων ὁ τεταγμένος ἐν χειρὶ Ἀσὰφ, καὶ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ψαλμὸς, τοῦ αἰνεῖν τὸν Κύριον, οὗ ἡ ἀρχή· « Ἐξομολογεῖσθε καὶ ἐπικαλεῖσθε αὐτὸν ἐν ὀνόματι αὐτοῦ, » ἐν μὲν τοῖς πλείστοις κατὰ τὴν ἀρχὴν ἰσοδυναμεῖ τῷ ρδ΄ ψαλμῷ, ἕως τοῦ· « Καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μὴ πονηρεύεσθε· » μετὰ δὲ τοῦτο τῷ Ϟε΄ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ ἐγγύς πως ἐχούσης τό· « Ἄσατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ » ἕως τοῦ· « Ὅτι ἕρχεται κρῖναι τὴν γῆν. » Ἐπεὶ δὲ ἦν τὸ παραθέσθαι αὐτὰς τὰς λέξεις πολὺ, διὰ βραχέων πρὸς τὸ προκείμενον ταῦτα εἰρήκαμεν. Εὑρήσεις δὲ καὶ περὶ τοῦ μὴ αἵρειν βάσταγμα ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν Σαββάτων οὐ μόνον παρὰ Μωϋσεῖ γεγραμμένον, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἱερεμίᾳ. Καὶ περὶ τοῦ Πάσχα καὶ νόμων ἱερατικῶν εὑρήσεις παρά τε Μωῦσεῖ καὶ ἐν τοῖς τελευταίοις τοῦ Ἰεζεκιήλ. Καὶ αὐτὰς δʼ ἂν παρεθέμην τὰς λέξεις, καὶ ἅλλας πλείονας, εἰ μὴ ἑώρων ὑπὸ τῆς ὀλιγότητος τῶν ἐν Νικομηδείᾳ ἡμερῶν ἡμῶν ἀποκλειόμενον τὸνχρόνον τῆς πρὸς σὲ γραφῆς.

1.18Bunlardan başka, üslubun da farklı olduğunu söylüyordun; bana hiç de öyle görünmedi. Böylece savunmamı yapmış oldum. Aslında suçlamalardan sonra Suzanna'yı anlatan yazıya bir övgü düzmek, her ifadesinin üzerinde durup orada düşünülmüş olanın seçkinliğini göstermek gerekirdi. Bunu, tanrısal şeyleri öğrenme sevgisiyle ve yeterince incelemiş olanlardan biri ayrıca kaleme alabilir. Senin deyişinle "vuruşlar"a cevap olarak bunları yazdım; keşke öğretebilecek durumda da olsaydım! Ama şimdilik kendime o kadar pay biçmiyorum. Bu mektubu yazdırırken bana yardım eden, baştan sona yanımda bulunan ve istediği yerlerde düzeltmeler yapan efendim ve kutsal kardeşim Ambrosios sana selam ediyor. Onun çok sadık eşi Markella da çocuklarıyla birlikte, Aniketos da seni selamlıyor. Sen de iyi babamız Apollinarios'u ve bizi sevenleri selamla.

1.18

Πρὸς τούτοις ἕφασκες καὶ τὸν τῆς φράσεως χαρακτῆρα διαλλάσσειν· ὅπερ ἐμοὶ οὐ πάνυ τι ἐφάνη. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπελογησάμην· ἦν δʼ ἃν προηγουμένως μετὰ τὰ ἐγκλήματα ἐγκώμιον εἰπεῖν τῆς περὶ Σωσάνναν Γραφῆς ἐπιβαίνοντα ἑκάστῃ λέξει, καὶ δεικνύντα τὸ ἐξαίρετον τῶν νενοημένων· ὅπερ ἰδίᾳ τις τῶν φιλομαθῶς καὶ ἱκανῶς μεμελετηκότων τὰ θεῖα συντάξαι δυνήσεται. Ταῦτα πρὸς τὰ, ὡς φὴς, κρούματα ἀπεκρινάμην, καὶ ἀντιγράφω· εἵθε καὶ παιδεύειν δυναίμην! νυνὶ δὲ οὐ τηλικαῦτα ἐμαυτῷ δίδωμι. Προσαγορεύει σε ὁ συναγωνισάμενος τῇ ὑπαγορεύσει τῆς ἐπιστολῆς, καὶ παρατυχὼν πάσῃ αὐτῇ, ἐν οἷς βεβούληται διορθωσάμενος, κύριός μου καὶ ἀδελφὸς ἱερὸς Ἀμβρόσιος (12). Ἀσπάζεται δέ σε καὶ ἡ πιστοτάτη σύμβιος αὐτοῦ Μαρκέλλα ἅμα τοῖς τέκνοις, καὶ Ἀνίκητος (13). Σὺ τὸν καλὸν ἡμῶν πάπαν Ἀπολλινάριον (14) ἅσπασαι, καὶ τοὺς ἀγαπῶντας ἠμᾶς.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…