Eratosthenes
Katasterismoi: Takımyıldızlara Dönüşümler
Ἐρατοσθένους Καταστερισμοί
s591. Büyük Ayı
Hesiodos'a göre bu, Lykaon'un kızıdır ve Arkadia'da yaşardı. Artemis'le birlikte dağlarda avcı olarak yaşamayı seçmişti. Zeus onun bekâretini bozdu; kız da bunu tanrıçadan gizleyerek onun yanında kalmayı sürdürdü. Ama sonra, doğumu yaklaşmışken yıkanırken tanrıçanın gözüne ilişti ve iş ortaya çıktı. Buna öfkelenen tanrıça onu bir hayvana çevirdi; kız da böylece ayı olmuş hâlde, sonradan Arkas adını alan oğlunu doğurdu. Dağda dolaşırken birkaç keçi çobanı onu yakaladı ve yavrusuyla birlikte Lykaon'a teslim etti. Bir süre sonra, kanunu bilmeden Zeus'un kimsenin ayak basamadığı kutsal alanına girdiği söylenir. Kendi oğlu ve Arkadialılar peşine düştü; o kanun gereğince öldürülmek üzereyken Zeus, aralarındaki akrabalık yüzünden onu kurtarıp yıldızların arasına yerleştirdi.
Ἄρκτος ἡ μεγάλη. 1. Ταύτην Ἡσίοδός φησι Λυκάονος θυγατέρα ἐν Ἀρκαδίᾳ οἰκεῖν, ἑλέσθαι δὲ μετὰ Ἀρτέμιδος τὴν περὶ τὰς θήρας ἀγωγὴν ἐν τοῖς ὄρεσι ποιεῖσθαι· φθαρεῖσάν τε ὑπὸ Διὸς ἐμμεῖναι λανθάνουσαν τὴν θεόν, φωραθῆναι δὲ ὕστερον, ἐπὶ τόκου ἤδη οὖσαν, ὀφθεῖσαν ὑπ' αὐτῆς λουομένην· ἐφ' ᾧ ὀργισθεῖσαν τὴν θεὸν ἀποθηριῶσαι αὐτήν, καὶ οὕτως τεκεῖν ἄρκτον γενομένην τὸν κληθέντα Ἀρκάδα. οὖσαν δ' ἐν τῷ ὄρει θηρευθῆναι ὑπὸ αἰπόλων τινῶν καὶ παραδοθῆναι μετὰ τοῦ βρέφους τῷ Λυκάονι. μετὰ χρόνον δέ τινα δόξαι εἰσελθεῖν εἰς τὸ τοῦ Διὸς ἄβατον ἱερόν, ἀγνοήσασαν τὸν νόμον· ὑπὸ δὲ τοῦ ἰδίου υἱοῦ διωκομένην καὶ τῶν Ἀρκάδων, καὶ ἀναιρεῖσθαι μέλλουσαν διὰ τὸν εἰρημένον νόμον, ὁ Ζεὺς διὰ τὴν συγγέ-
s60 Başına gelen bu talihsizlik yüzünden de ona Ayı adını verdi.
Başında yedi sönük yıldız vardır; iki kulağının her birinde iki, kürek kemiklerinde bir parlak, göğsünde iki, sırtında bir parlak, ön bacaklarında iki, arka bacaklarında iki, ayağının ucunda iki, kuyruğunda üç; toplam yirmi dört.
2. Küçük Ayı
Bu, küçük denilen ayıdır; çoğu kimse ona Phoinike der. Artemis onu onurlandırmıştı; ama Zeus'un kızın bekâretini bozduğunu öğrenince onu yabani bir hayvana çevirdi. Sonra kız kurtulunca tanrıçanın ona şan kazandırdığı söylenir: Yıldızların arasına, karşısına ikinci bir suret koydu ve böylece onun payına iki kat onur düştü. Aglaosthenes ise Naksos Tarihi'nde Zeus'un sütannesinin Kynosura olduğunu, bunun da İda nymphelerinden biri olduğunu anlatır: Nikostratos ve adamlarının kurduğu İstros adlı şehirde hem liman hem de limanın yanındaki yer onun adıyla Kynosura diye anılmıştır. Aratos ise ona Helike der; Giritli olduğunu, Zeus'un sütanneliğini yaptığını ve bu yüzden gökte onura layık görüldüğünü söyler.
Dörtgeninin her köşesinde birer parlak yıldız, kuyruğunda üç parlak yıldız vardır; toplam yedi. Öndeki iki yıldızdan birinin altında, biraz aşağıda, Kutup denen başka bir yıldız daha vardır; göğün onun çevresinde döndüğü sanılır.
-νειαν αὐτὴν ἐξείλετο καὶ ἐν τοῖς ἄστροις αὐτὴν ἔθηκεν· Ἄρκτον δὲ αὐτὴν ὠνόμασε διὰ τὸ συμβεβηκὸς αὐτῇ σύμπτωμα. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ζʹ ἀμαυρούς, ἐφ' ἑκατέρων ὠτίων βʹ, ἐπ' ὠμοπλατῶν λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τοῦ στήθους βʹ, ἐπὶ τῆς ῥάχεως λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ σκέλεσιν ⟦ἐμπροσθίοις βʹ⟧, ὀπισθίοις βʹ, ἐπ' ἄκρῳ τῷ ποδὶ βʹ, ἐπὶ τῆς κέρκου γʹ· τοὺς πάντας κδʹ. Ἄρκτος ἡ μικρά. 2. Αὕτη ἐστὶν ἡ μικρὰ καλουμένη· προσηγορεύθη δὲ ὑπὸ τῶν πλείστων Φοινίκη. ἐτιμήθη δὲ ὑπὸ τῆς Ἀρτέμιδος· γνοῦσα δὲ ὅτι ὁ Ζεὺς αὐτὴν ἔφθειρεν, ἠγρίωσεν αὐτήν· ὕστερον δὲ σεσωσμένῃ λέγεται δόξαν αὐτῇ περιθεῖναι, ἀντιθεῖσαν ἕτερον εἴδωλον ἐν τοῖς ἄστροις, ὥστε δισσὰς ἔχειν τιμάς. Ἀγλαοσθένης δὲ ἐν τοῖς Ναξικοῖς φησι τροφὸν γενέσθαι τοῦ Διὸς Κυνόσουραν, εἶναι δὲ μίαν τῶν Ἰδαίων νυμφῶν, ἀφ' ἧς ἐν μὲν τῇ πόλει τῇ καλουμένῃ Ἴστρῳ ⟦τοὔνομα τοῦτο ἦν⟧, ἣν οἱ περὶ Νικόστρατον ἔκτισαν, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ λιμένα καὶ τὸν ἐπ' αὐτῇ τόπον Κυνόσουραν κληθῆναι. Ἄρατος δὲ αὐτὴν καλεῖ Ἑλίκην, ἐκ Κρήτης οὖσαν, γενέσθαι δὲ Διὸς τροφόν, καὶ διὰ τοῦτο ἐν οὐρανοῖς τιμῆς ἀξιωθῆναι. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ μὲν ἑκάστης γωνίας τοῦ πλινθίου λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ δὲ τῆς κέρκου λαμπροὺς γʹ· τοὺς πάντας ζʹ. ὑπὸ δὲ τὸν ἕτερον τῶν ἡγουμένων κα-
s613. Ejderha
Bu, iki Ayı'nın arasından uzanan büyük takımyıldızdır. Altın elmaları bekleyen ve Herakles'in öldürdüğü yılan olduğu söylenir. Yıldızlar arasında yer alması Hera sayesindedir; onu batıda elmaların bekçisi yapan da Hera'dır. Pherekydes şöyle anlatır: Hera Zeus'la evlenirken tanrılar ona hediyeler getirmiş, Gaia da altın elmalar getirmiş. Hera bunları görünce hayran kalmış ve Atlas'ın yanında bulunan tanrılar bahçesine dikilmelerini istemiş. Atlas'ın kızları elmaları durmadan aşırınca da bekçi olarak bu kocaman yılanı oraya koymuş. Bunun en büyük delili şudur: Yılanın üzerinde Herakles'in sureti durur; mücadelenin hatırası olarak onu Zeus koymuştur ve duruşu olayı son derece canlı biçimde gösterir.
Başında üç parlak yıldız, gövdesinde kuyruğa kadar birbirine benzeyen ve Ayıların arasına dağılmış on iki yıldız vardır; toplam on beş.
4. Diz Çöken
Söylendiğine göre bu, yılanın üzerine basmış olan Herakles'tir: Sopasını kaldırmış, aslan postuna bürünmüş hâlde açıkça seçilir. Anlatıldığına göre, altın elmaları almaya gittiğinde bekçi olarak konmuş yılanı öldürdü. Hera yılanı oraya tam da Herakles'le boy ölçüşsün diye koymuştu. İş büyük bir tehlike atlatılarak başarılınca Zeus bu mücadeleyi anılmaya değer buldu ve sureti yıldızların arasına koydu. Yılan başını havaya kaldırmıştır; Herakles ise onun üzerine basmış durumdadır: Bir dizini yere koymuş, öbür ayağıyla yılanın başına basıyor, sopayı tuttuğu sağ elini vuracakmış gibi uzatıyor; sol koluna da aslan postunu dolamış.
-τωτέρω ἐστὶν ἄλλος ἀστήρ, ὃς καλεῖται πόλος, περὶ ὃν δοκεῖ ὁ πόλος στρέφεσθαι. Δράκων. 3. Οὗτός ἐστιν ὁ μέγας τε καὶ διὰ ἀμφοτέρων τῶν ἄρκτων κείμενος· λέγεται δὲ εἶναι ὁ τὰ χρύσεα μῆλα φυλάσσων, ὑπὸ δὲ Ἡρακλέους ἀναιρεθείς, ᾧ καὶ ἐν τοῖς ἄστροις τάξις ἐδόθη διὰ τὴν Ἥραν, ἣ κατέστησεν αὐτὸν ἐπὶ Ἑσπέρας φύλακα τῶν μήλων. Φερεκύδης γάρ φησιν, ὅτε ἐγαμεῖτο ἡ Ἥρα ὑπὸ Διός, φερόντων αὐτῇ τῶν θεῶν δῶρα, τὴν Γῆν ἐλθεῖν φέρουσαν τὰ χρύσεα μῆλα· ἰδοῦσαν δὲ τὴν Ἥραν θαυμάσαι καὶ εἰπεῖν καταφυτεῦσαι εἰς τὸν τῶν θεῶν κῆπον, ὃς ἦν παρὰ τῷ Ἄτλαντι· ὑπὸ δὲ τῶν ἐκείνου παρθένων ἀεὶ ὑφαιρουμένων τῶν μήλων, κατέστησε φύλακα τὸν ὄφιν ὑπερμεγέθη ὄντα. μέγιστον δὲ ἔχει σημεῖον· ἐπίκειται δὲ αὐτῷ Ἡρακλέους εἴδωλον, ὑπόμνημα τοῦ ἀγῶνος, Διὸς ὄντος ⟦?⟧, ἐναργέστατον τῇ σχηματοποιίᾳ. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ μὲν τῆς κεφαλῆς λαμπροὺς γʹ, ἐπὶ δὲ τοῦ σώματος ἕως τῆς κέρκου ιβʹ παραπλησίους ἀλλήλοις, διεστῶτας δὲ διὰ τῶν ἄρκτων· ⟦τοὺς πάντας ιεʹ⟧. Ὁ ἐν γόνασιν. 4. Οὗτος, φασίν, Ἡρακλῆς ἐστιν ὁ ἐπὶ τοῦ ὄφεως βεβηκώς· ἐναργῶς δὲ ἕστηκε τό τε ῥόπαλον ἀνατετακὼς καὶ τὴν λεοντῆν περιειλημμένος. λέγε-
s62Başında bir parlak yıldız vardır; sağ kolunda bir parlak, iki omzunun her birinde birer parlak, elinin ucunda bir, iki böğrünün her birinde birer (soldaki daha parlaktır), sağ uyluğunda iki, dizinde bir, diz arkasında bir, baldırında iki, ayağında bir; sağ elinin üstünde Sopa denen bir yıldız, aslan postunda dört; toplam on dokuz.
5. Taç
Bunun Ariadne'nin tacı olduğu söylenir. Tanrılar Dia denen adada düğünü yaptıklarında onu yıldızların arasına Dionysos koydu. Gelin başına ilk olarak bu tacı takmıştı; onu Horalar'dan ve Aphrodite'den almıştı. Hephaistos'un eseri olduğu, ateş renkli altından ve Hint taşlarından yapıldığı söylenir. Anlatıldığına göre Theseus da labirentten bu taç sayesinde kurtulmuştur, çünkü taç karanlıkta ışık saçıyordu.
-ται δέ, ὅτε ἐπὶ τὰ χρύσεα μῆλα ἐπορεύθη, τὸν ὄφιν τὸν τεταγμένον φύλακα ἀνελεῖν· ἦν δὲ ὑπὸ Ἥρας εἰς αὐτὸ τοῦτο τεταγμένος, ὅπως ἀνταγωνίζηται τῷ Ἡρακλεῖ· ὅθεν ἐπιτελεσθέντος τοῦ ἔργου μετὰ κινδύνου, ἄξιον ὁ Ζεὺς κρίνας τὸν ἆθλον μνήμης, ἐν τοῖς ἄστροις ἔθηκε τὸ εἴδωλον. ἔστι δὲ ὁ μὲν ὄφις μετέωρον ἔχων τὴν κεφαλήν, ὁ δ' ἐπιβεβηκὼς αὐτῷ, τεθεικὼς τὸ ἓν γόνυ, τῷ δ' ἑτέρῳ ποδὶ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἐπιβαίνων, τὴν δὲ δεξιὰν χεῖρα ἐκτείνων, ἐν ᾗ τὸ ῥόπαλον, ὡς παίσων, τῇ δ' εὐωνύμῳ χειρὶ τὴν λεοντῆν περιβεβλημένος. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λαμπρὸν αʹ, βραχίονος δεξιοῦ λαμπρὸν αʹ, ἐφ' ἑκατέρων ὤμων λαμπρὸν αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς αʹ, ἐφ' ἑκατέρας λαγόνος αʹ, λαμπρότερον δὲ τὸν ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς, δεξιοῦ μηροῦ βʹ, γόνατος αʹ, καμπῆς αʹ, κνήμης βʹ, ποδὸς αʹ, ὑπὲρ τὴν δεξιὰν χεῖρα αʹ, ὃς καλεῖται ῥόπαλον, ἐπὶ τῆς λεοντῆς δʹ ⟦?⟧· τοὺς πάντας ιθʹ ⟦?⟧. Στέφανος. 5. Οὗτος λέγεται ὁ τῆς Ἀριάδνης· Διόνυσος δὲ αὐτὸν εἰς τὰ ἄστρα ἔθηκεν, ὅτε τοὺς γάμους οἱ θεοὶ ἐν τῇ καλουμένῃ Δίᾳ ἐποίησαν· ᾧ πρώτῳ ἡ νύμφη ἐστεφανώσατο, παρὰ Ὡρῶν λαβοῦσα καὶ Ἀφροδίτης. Ἡφαίστου δὲ ἔργον εἶναί φασιν, ἐκ χρυσοῦ πυρώδους καὶ λίθων Ἰνδικῶν. ἱστορεῖται δὲ καὶ διὰ τούτου τὸν Θησέα σεσῶσθαι ἐκ τοῦ λαβυ-
s63 Aslan'ın kuyruğunda görünen saç örgüsünün de Ariadne'nin saçı olduğunu söyleyenler vardır.
Taçta daire biçiminde dizilmiş dokuz yıldız vardır; bunlardan parlak olanlar, Ayılar'ın arasından geçen yılanın başına yakın olanlardır.
6. Yılancı
Bu, Akrep'in üzerinde duran ve yılanı iki eliyle tutan kişidir. Asklepios olduğu söylenir; Zeus onu Apollon'un hatırı için yıldızlara yükseltmiştir. Asklepios hekimlik sanatını, ölmüş olanları bile diriltecek kadar ileri götürmüştü; dirilttiklerinin sonuncusu Theseus'un oğlu Hippolytos'tu. Tanrılar, Asklepios bu denli büyük işler başarırsa kendilerine gösterilen saygının ortadan kalkacağı korkusuyla buna katlanamadılar. Zeus da öfkelenip onun evine yıldırım düşürdü; sonra da Apollon'un hatırı için onu yıldızlara yükseltti. Göz alıcı bir takımyıldızdır: En büyük takımyıldızın, yani Akrep'in üzerinde, kolayca seçilen biçimiyle görünür.
Başında bir parlak yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer parlak, sağ elinde üç, sol elinde dört, iki kalçasının her birinde birer, iki dizinin her birinde birer, sağ ayağında bir parlak; yılanın başının ucunda iki; toplam on yedi.
-ρίνθου, φέγγος ποιοῦντος. φασὶ δὲ καὶ τὸν πλόκαμον ταύτης εἶναι τὸν φαινόμενον ἐπὶ τῆς κέρκου τοῦ λέοντος. ἔχει δὲ ἀστέρας ὁ στέφανος ἐννέα κύκλῳ κειμένους, ὧν εἰσι λαμπροὶ οἱ κατὰ τὴν κεφαλὴν τοῦ ὄφεως τοῦ διὰ τῶν Ἄρκτων. Ὀφιοῦχος. 6. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐπὶ τοῦ σκορπίου ἑστηκώς, ἔχων ἐν ἀμφοτέραις χερσὶ τὸν ὄφιν. λέγεται δὲ εἶναι Ἀσκληπιός, ὃν Ζεύς, χαριζόμενος Ἀπόλλωνι, εἰς τὰ ἄστρα ἀνήγαγε. τοῦτον τέχνῃ ἰατρικῇ χρώμενον, ὥστε καὶ τοὺς ἤδη τεθνηκότας ἐγείρειν, ἐν οἷς καὶ Ἱππόλυτον ἔσχατον τὸν τοῦ Θησέως, καὶ τῶν θεῶν δυσχερῶς τοῦτο φερόντων, εἰ αἱ τιμαὶ καταλυθήσονται αὐτῶν τηλικαῦτα ἔργα Ἀσκληπιοῦ ἐπιτελοῦντος, λέγεται τὸν Δία ὀργισθέντα κεραυνοβολῆσαι τὴν οἰκίαν αὐτοῦ, εἶτα διὰ τὸν Ἀπόλλωνα τοῦτον εἰς τὰ ἄστρα ἀναγαγεῖν. ἔχει δὲ ἐπιφάνειαν ἱκανήν, ἐπὶ τοῦ μεγίστου ἄστρου, λέγω δὴ τοῦ σκορπίου, εὐσήμῳ τῷ τύπῳ φαινόμενος. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λαμπρὸν αʹ, ἐφ' ἑκατέρων ὤμων λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τῆς δεξιᾶς χειρὸς γʹ, ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς δʹ, ἐφ' ἑκατέρων ἰσχίων αʹ, ἐφ' ἑκατέρων γονάτων αʹ, τὸν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ⟦ποδὸς⟧ λαμπρὸν αʹ, τοῦ δὲ ὄφεως ἐπ' ἄκρας κεφαλῆς βʹ· τοὺς πάντας ιζʹ.
s647. Akrep
Büyüklüğü yüzünden iki burca bölünür: Birini kıskaçlar, öbürünü gövdesi ile iğnesi kaplar. Söylendiğine göre Artemis onu Khios adasındaki Kolone tepesinde yerden çıkardı. Akrep Orion'u soktu, Orion da böylece öldü; çünkü Orion avda tanrıçaya edepsizce saldırmaya kalkışmıştı. Zeus akrebi, sonraki kuşaklar onun gücünü ve kudretini bilsinler diye yıldızların en parlakları arasına koydu.
İki kıskacının her birinde ikişer yıldız vardır; öndekiler büyük, arkadakiler sönüktür. Alnında üç parlak yıldız, karnında iki, kuyruğunda beş, iğnesinde dört; hepsinin önünde ise kuzey kıskacındaki, ötekilerden daha parlak olan bir yıldız gider; toplam on dokuz.
8. Ayı Bekçisi
Bunun hakkında anlatılan şudur: Kallisto ile Zeus'tan doğmuş olan Arkas'tır. Lykaon onu parçalayıp sofraya koyarak Zeus'u ağırlamıştı. Zeus da sofrayı devirdi (Trapezus, yani Sofra şehri adını bundan alır), Lykaon'un vahşetinden tiksinip evine yıldırım düşürdü; Arkas'ı ise parçalarını birleştirerek yeniden bütün hâle getirdi ve yıldızların arasına yükseltti.
Sağ elinde hiç batmayan dört yıldız vardır;
Σκορπίος. 7. Οὗτος διὰ τὸ μέγεθος εἰς δύο δωδεκατημόρια διαιρεῖται· καὶ τὸ μὲν ἐπέχουσιν αἱ χηλαί, θάτερον δὲ τὸ σῶμα καὶ τὸ κέντρον. τοῦτόν φασιν ἐποίησεν Ἄρτεμις ἀναδοθῆναι τῆς Κολώνης τῆς Χίου νήσου, καὶ τὸν Ὠρίωνα πλῆξαι, καὶ οὕτως ἀποθανεῖν, ἐπειδὴ ἐν κυνηγεσίῳ ἀκόσμως αὐτὴν ἐβιάσατο· ὃν Ζεὺς ἐν τοῖς λαμπροῖς ἔθηκε τῶν ἄστρων, ἵνα εἰδῶσιν οἱ ἐπιγινόμενοι ἄνθρωποι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ καὶ τὴν δύναμιν. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐφ' ἑκατέρας χηλῆς δύο, ὧν εἰσιν οἱ μὲν πρῶτοι μεγάλοι, οἱ δὲ δεύτεροι ἀμαυροί· ἐπὶ δὲ τοῦ μετώπου λαμπροὺς γʹ, ἐπὶ τῆς κοιλίας βʹ, ἐπὶ τῆς κέρκου εʹ ⟦?⟧, ἐπὶ τοῦ κέντρου δʹ· προηγεῖται μὲν αὐτῶν πάντων φαιδρότερος ὤν ὁ ἐπὶ τῆς βορείας χηλῆς λαμπρὸς ἀστήρ· ⟦τοὺς πάντας ιθʹ⟧. Ἀρκτοφύλαξ. 8. Περὶ τούτου λέγεται ὅτι Ἀρκάς ἐστιν ἐκ Καλλιστοῦς καὶ Διὸς γεγονώς, ὃν κατακόψας Λυκάων ἐξένισε τὸν Δία παραθεὶς ἐπὶ τράπεζαν· ὅθεν ἐκείνην μὲν ἀνατρέπει, ἀφ' οὗ ἡ Τραπεζοῦς καλεῖται πόλις, τὴν δὲ οἰκίαν αὐτοῦ κεραυνοῖ, τῆς ὠμότητος αὐτὸν μυσαχθείς, τὸν δὲ Ἀρκάδα πάλιν συμπλάσας ἔθηκεν ἄρτιον καὶ ἐν τοῖς ἄστροις ἀνήγαγεν. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ μὲν τῆς δεξιᾶς χειρὸς δʹ ⟦?⟧, οἳ οὐ δύνουσιν, ἐπὶ δὲ τῆς κεφαλῆς λαμ-
s65 başında bir parlak, iki omzunun her birinde birer parlak, iki memesinin her birinde birer (sağdaki daha parlaktır), onun altında bir sönük, dirseğinde bir parlak; iki dizinin arasında en parlakları olan bir yıldız, ki ona Arktouros denir; iki ayağının her birinde birer parlak; toplam on dört.
9. Başak (Kız)
Hesiodos Theogonia'da bunun Zeus ile Themis'in kızı olduğunu, adının da Dike olduğunu söyler. Hikâyeyi ondan alan Aratos da şunu anlatır: Eskiden ölümsüzdü ve yeryüzünde insanlarla birlikte yaşardı; insanlar ona Dike, yani Hak derlerdi. Ama insanlar bozulup hakkı gözetmez olunca artık onlarla kalmadı, dağlara çekildi. Sonra, adaletsizlikleri büsbütün artıp aralarında iç kavgalar ve savaşlar baş gösterince onlardan tiksindi ve göğe çıktı. Onun hakkında başka pek çok hikâye de anlatılır: Kimi elinde başak tuttuğu için onun Demeter olduğunu söyler, kimi İsis, kimi Atargatis, kimi de Tykhe olduğunu; bu yüzden onu başsız da tasvir ederler.
Başında bir sönük yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer, iki kanadının her birinde ikişer; sağ kanatta omuzla kanat ucu arasındaki yıldıza Protrygeter, yani Bağbozumu Habercisi denir. İki dirseğinin her birinde birer, iki elinin ucunda birer; sol elindeki parlak yıldıza Başak denir.
-πρὸν αʹ, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ὤμων λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τῶν μαστῶν ἑκατέρων αʹ, λαμπρότερον τὸν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ, καὶ ὑπ' αὐτὸν αʹ ἀμαυρόν, καὶ ἐπὶ τοῦ ἀγκῶνος λαμπρὸν αʹ, ἀνὰ μέσον τῶν γονάτων αʹ λαμπρότατον, ὃς δὴ Ἀρκτοῦρος καλεῖται, ἐφ' ἑκατέρου ποδὸς λαμπρὸν αʹ· ⟦τοὺς πάντας ιδʹ⟧. Παρθένος. 9. Ταύτην Ἡσίοδος ἐν Θεογονίᾳ εἴρηκε θυγατέρα Διὸς καὶ Θέμιδος, καλεῖσθαι δὲ αὐτὴν Δίκην· λέγει δὲ καὶ Ἄρατος, παρὰ τούτου λαβὼν τὴν ἱστορίαν, ὡς οὖσα πρότερον ἀθάνατος καὶ ἐπὶ τῆς γῆς σὺν τοῖς ἀνθρώποις ἦν, καὶ ὅτι Δίκην αὐτὴν ἐκάλουν· μεταβαλλόντων δὲ αὐτῶν καὶ μηκέτι τὸ δίκαιον συντηρούντων, οὐκέτι σὺν αὐτοῖς ἦν, ἀλλ' εἰς τὰ ὄρη ὑπεχώρει· εἶτα στάσεων καὶ πολέμων αὐτοῖς ὄντων διὰ τὴν παντελῆ αὐτῶν ἀδικίαν, ἀπομισήσασαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν. λέγονται δὲ καὶ ἕτεροι λόγοι περὶ αὐτῆς πλεῖστοι· οἱ μὲν γὰρ αὐτήν φασιν εἶναι Δήμητραν διὰ τὸ ἔχειν στάχυν, οἱ δὲ Ἶσιν, οἱ δὲ Ἀταργάτιν, οἱ δὲ Τύχην, διὸ καὶ ἀκέφαλον αὐτὴν σχηματίζουσιν. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αʹ ἀμαυρόν, ἐφ' ἑκατέρῳ ὤμῳ αʹ, ἐν πτέρυγι ἑκατέρᾳ βʹ· ὁ δ' ἐν τῇ δεξιᾷ πτέρυγι μεταξὺ τοῦ τε ὤμου καὶ τοῦ ἄκρου τῆς πτέρυγος Προτρυγητὴρ καλεῖται· ἐπ' ἀγκῶνος ἑκατέρου αʹ, ἐπὶ χειρὸς ἄκρας ἑκατέρας αʹ· ὁ δ' ἐπὶ τῆς εὐωνύμου
s66 Elbisesinin eteğinde altı sönük yıldız, iki ayağının her birinde birer; toplam yirmi.
10. İkizler
Bunların Dioskurlar olduğu söylenir. Lakonia'da büyüyüp ün kazandılar; kardeş sevgisinde herkesi geride bıraktılar, çünkü ne iktidar için ne de başka bir şey için birbirleriyle çekiştiler. Zeus bu birlikteliklerinin hatırasını yaşatmak isteyince onlara İkizler adını verdi ve ikisini yıldızların arasında yan yana koydu.
Yengeç'in üzerinde duran ikizin başında bir parlak yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer parlak, sağ dirseğinde bir, sağ elinde bir, iki dizinin her birinde birer. Öbür ikizin başında bir parlak yıldız vardır; sol omzunda bir parlak, memesinde bir, sol dirseğinde bir, elinin ucunda bir, sol dizinde bir, iki ayağının her birinde birer; sol ayağının altında da Propous, yani Ayak Öncüsü denen bir yıldız; toplam on sekiz.
11. Yengeç
Bunun yıldızların arasına Hera yüzünden konduğu söylenir. Herakles Hydra'yı öldürürken bütün öteki hayvanlar ona yardım ettiği hâlde yalnız bu yengeç bataklıktan fırlayıp onun ayağını ısırmıştı; Panyassis Herakleia'da böyle anlatır.
λαμπρὸς καλεῖται Στάχυς. ἐπὶ τῶν ἄκρων τοῦ χιτῶνος ϛʹ ⟦?⟧ ἀμαυρούς, ἐφ' ἑκατέρου ποδὸς αʹ· τοὺς πάντας κʹ. Δίδυμοι. 10. Οὗτοι λέγονται Διόσκουροι εἶναι. ἐν δὲ τῇ Λακωνικῇ τραφέντες ἐπιφάνειαν ἔσχον, φιλαδελφίᾳ δὲ ὑπερήνεγκαν πάντας· οὔτε γὰρ περὶ ἀρχῆς οὔτε περὶ ἄλλου τινὸς ἤρισαν. μνήμην δὲ αὐτῶν Ζεὺς θέσθαι βουλόμενος τῆς κοινότητος, Διδύμους ὀνομάσας εἰς τὸ αὐτὸ ἀμφοτέρους ἔθηκεν ἐν τοῖς ἄστροις. ἔχουσι δ' ἀστέρας ὁ μὲν ἐποχούμενος τῷ καρκίνῳ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αʹ λαμπρόν, ἐπ' ὤμου ἑκατέρου λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ δεξιοῦ ἀγκῶνος αʹ, ἐπὶ δεξιᾶς χειρὸς αʹ, ἐφ' ἑκατέρου γόνατος αʹ· ὁ δ' ἐχόμενος ἔχει ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἕνα λαμπρόν, ἐπ' ὤμου ἀριστεροῦ λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ μαστῷ αʹ ⟦?⟧, ἐπ' ἀριστεροῦ ἀγκῶνος αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς αʹ, ἐπ' ἀριστερῷ γόνατι αʹ, ἐφ' ἑκατέρῳ ποδὶ αʹ, ὑπὸ τὸν ἀριστερὸν πόδα αʹ, ὃς καλεῖται Πρόπους· ⟦τοὺς πάντας ιηʹ⟧ ⟦?⟧. Καρκίνος. 11. Οὗτος δοκεῖ ἐν τοῖς ἄστροις τεθῆναι δι' Ἥραν, ὅτι μόνος, Ἡρακλεῖ τῶν ἄλλων συμμαχούντων, ὅτε τὴν Ὕδραν ἀνῄρει, ἐκ τῆς λίμνης ἐκπηδήσας ἔδακεν αὐτοῦ τὸν πόδα, καθάπερ φησὶ Πανύασις ἐν
s67 Herakles öfkelenip onu ayağıyla ezmiştir; yengeç de bu yüzden büyük bir onura kavuşup on iki burç arasında sayılmıştır.
Yengeç'e ait yıldızlardan bazılarına Eşekler denir; bunları yıldızların arasına Dionysos çıkarmıştır. Yanlarında bir de yemlik bulunur. Bunların hikâyesi şöyledir: Tanrılar Devlere karşı sefere çıktıklarında Dionysos'un, Hephaistos'un ve Satyrlerin eşeklere binip yola koyuldukları söylenir. Devler henüz görünmemişken, düşmana yaklaşınca eşekler anırmaya başlamış; Devler de bu sesi duyunca kaçmışlar. Eşekler bu yüzden yıldızlar arasında, takımyıldızın batıya bakan yanında yer almakla onurlandırılmışlardır.
Yengeç'in kabuğunda iki parlak yıldız vardır; bunlar Eşekler'dir. Bulutsu leke de takımyıldızın içinde görülen yemliktir; eşeklerin onun yanında durduğu sanılır. Sağ ayaklarının her birinde birer parlak yıldız vardır; sol ayaklarından birincisinde iki parlak, ikincisinde ve üçüncüsünde de aynı şekilde, dördüncüsünün ucunda da; ağzında ve sağ kıskacında üç, sol kıskacında da aynı büyüklükte iki yıldız; toplam on yedi.
12. Aslan
Bu, göze çarpan takımyıldızlardandır. Bu burcun Zeus tarafından onurlandırılmasının sebebi, dört ayaklıların başı olmasıdır. Bazıları ise sebebin, aslanın Herakles'in anılmaya değer ilk mücadelesi olması olduğunu söyler: Herakles şan düşkünlüğünden yalnız bu hayvanı silahla değil, onunla boğuşarak boğup öldürmüştü.
Ἡρακλείᾳ· θυμωθεὶς δ' ὁ Ἡρακλῆς δοκεῖ τῷ ποδὶ συνθλάσαι αὐτόν· ὅθεν μεγάλης τιμῆς τετύχηκε καταριθμούμενος ἐν τοῖς ιβʹ ζῳδίοις. καλοῦνται δέ τινες αὐτῶν ἀστέρες Ὄνοι, οὓς Διόνυσος ἀνήγαγεν εἰς τὰ ἄστρα· ἔστι δὲ αὐτοῖς καὶ φάτνη παρακειμένη· ἡ δὲ τούτων ἱστορία αὕτη. ὅτε ἐπὶ τοὺς Γίγαντας ἐστρατεύοντο οἱ θεοί, λέγεται Διόνυσον καὶ Ἥφαιστον καὶ Σατύρους ἐπὶ ὄνων πορεύεσθαι· οὔπω δὲ ὁρωμένων αὐτοῖς τῶν Γιγάντων, πλησίον ὄντες ὠγκήσαντο οἱ ὄνοι· οἱ δὲ Γίγαντες ἀκούσαντες τῆς φωνῆς ἔφυγον· διὸ ἐτιμήθησαν ἐν τῷ ἄστρῳ ⟦?⟧ εἶναι ἐπὶ δυσμάς. ἔχει δὲ ὁ καρκῖνος ἐπὶ τοῦ ὀστράκου ἀστέρας λαμπροὺς βʹ· οὗτοί εἰσιν οἱ ὄνοι· τὸ δὲ νεφέλιόν ἐστιν ἡ ἐν αὐτῷ ὁρωμένη φάτνη, παρ' ἣν δοκοῦσιν ἑστάναι. ἔχει δὲ ἐπὶ τοῖς δεξιοῖς ποσίν, ἐφ' ἑκατέρῳ ἕνα λαμπρόν, ἐπὶ δὲ τοῖς ἀριστεροῖς τοῦ πρώτου βʹ λαμπρούς, καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου καὶ ἐπὶ τοῦ τρίτου ὁμοίως, ἐπ' ἄκρας αὐτοῦ τετάρτου· ἐπὶ τοῦ στόματος καὶ ἐπὶ τῆς χηλῆς τῆς δεξιᾶς γʹ, ὁμοίως μεγάλους ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς χηλῆς βʹ· οἱ πάντες ιζʹ ⟦?⟧. Λέων. 12. Οὗτός ἐστι μὲν τῶν ἐπιφανῶν ἄστρων· δοκεῖ δ' ὑπὸ Διὸς τιμηθῆναι τοῦτο τὸ ζῴδιον διὰ τὸ τῶν τετραπόδων ἡγεῖσθαι. τινὲς δέ φασιν ὅτι Ἡρακλέους πρῶτος ἆθλος ἦν εἰς τὸ μνημονευθῆναι· φι-
s68 Rodoslu Peisandros da onun hakkında, Herakles'in bu şanlı işi başardığı için aslanın postunu kendine aldığını anlatır. Nemea'da onun öldürdüğü aslan budur.
Başında üç yıldız vardır; göğsünde iki, sağ ayağında bir parlak, karnının ortasında bir, karnının altında bir, kalçasında bir, arka dizinde bir, ayağının ucunda bir parlak, boynunda iki, sırtında üç, kuyruğunun ortasında bir, kuyruğunun ucunda bir parlak, karnında iki. Onun üstünde, kuyruğa doğru, üçgen biçiminde yedi sönük yıldız görülür; bunlara Hayırsever Berenike'nin Saçı denir; toplam on dokuz.
13. Arabacı
Bu, Hephaistos ile Gaia'dan doğan Erikhthonios'tur. Anlatıldığına göre Zeus, insanlar arasında atları arabaya ilk koşanın o olduğunu görünce hayran kaldı: Beyaz atlar koşarak Güneş'in arabasına benzer bir araba yapmıştı. Akropolis'te Athena için ilk alayı düzenleyen de oydu; üstelik tanrıçayı yücelterek onun kurbanını görkemli bir törene dönüştürdü. Euripides de onun doğumunu şöyle anlatır: Hephaistos Athena'ya âşık olmuş ve onunla birleşmek istemiş. Athena ondan yüz çevirip bekâretini korumayı yeğleyerek Attika'da bir yere saklanmış;
-λοδοξῶν γὰρ μόνον τοῦτον οὐχ ὅπλοις ἀνεῖλεν, ἀλλὰ συμπλακεὶς ἀπέπνιξε. λέγει δὲ περὶ αὐτοῦ Πείσανδρος ὁ Ῥόδιος, ὅτι καὶ τὴν δορὰν αὐτοῦ ἔσχεν, ὡς ἔνδοξον πεποιηκώς. οὗτός ἐστιν ὁ ἐν τῇ Νεμέᾳ ὑπ' αὐτοῦ φονευθείς. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς γʹ, ἐπὶ τοῦ στήθους βʹ, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ποδὸς λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ μέσης ⟦κοιλίας⟧ αʹ, ὑπὸ τὴν κοιλίαν αʹ, ἐπὶ τοῦ ἰσχίου αʹ, ἐπὶ τοῦ ὀπισθίου γόνατος αʹ, ἐπὶ ποδὸς ἄκρου λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τοῦ τραχήλου βʹ, ἐπὶ τῆς ῥάχεως γʹ, ἐπὶ μέσης τῆς κέρκου αʹ, ἐπὶ ἄκρας λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τῆς κοιλίας βʹ ⟦?⟧. ὁρῶνται δὲ ὑπὲρ αὐτὸν ἐν τριγώνῳ κατὰ τὴν κέρκον ἀμαυροὶ ἑπτά, οἳ καλοῦνται πλόκαμοι Βερενίκης Εὐεργέτιδος· ⟦τοὺς πάντας ιθʹ⟧. Ἡνίοχος. 13. Οὗτός ἐστιν Ἐριχθόνιος, ἐξ Ἡφαίστου καὶ Γῆς γενόμενος. τοῦτον λέγουσιν, ὅτε ὁ Ζεὺς εἶδε πρῶτον ἐν ἀνθρώποις ἅρμα ζεύξαντα ἵππων, θαυμάσαι, ὅτι τῇ τοῦ ἡλίου ἀντίμιμον ἐποιήσατο διφρείαν, ὑποζεύξας ἵππους λευκούς· πρῶτόν τε Ἀθηνᾷ πομπὴν ἤγαγεν ἐν ἀκροπόλει, καὶ ἐποιήσατο πρὸς τούτοις ἐπιφανῆ τὴν θυσίαν αὐτῆς σεμνύνων. λέγει δὲ καὶ Εὐριπίδης περὶ τῆς γενέσεως αὐτοῦ τὸν τρόπον τοῦτον· Ἥφαιστον ἐρασθέντα Ἀθηνᾶς βούλεσθαι αὐτῇ μιγῆναι· τῆς δὲ ἀποστρεφομένης καὶ τὴν παρθενίαν μᾶλλον αἱρουμένης, ἔν τινι τόπῳ
s69 söylendiğine göre o yere bundan dolayı Hephaistion denmiştir. Hephaistos onu ele geçirebileceğini sanıp saldırınca Athena ona mızrağıyla vurmuş; Hephaistos'un arzusu boşalmış ve tohumu yere düşmüş. Bundan bir çocuk doğduğunu söylerler; bu yüzden çocuğa Erikhthonios denmiş (eris, kavga; khthōn, toprak). Erikhthonios büyüyünce arabayı icat etmiş ve yarışlara katılarak hayranlık uyandırmış. Panathenaia şenliklerini büyük bir özenle düzenlemiş; arabayı kendisi sürer, yanında da küçük bir kalkan taşıyan ve başında üç sorguçlu miğfer bulunan bir savaşçı dururmuş. Apobates denen yarışçı, onun zamanından beri bu örneğe uyularak arabada yer alır.
Bu takımyıldızda keçi ile oğlaklar da tasvir edilmiştir. Musaios şöyle anlatır: Zeus doğduğunda Rhea onu Themis'e emanet etmiş, Themis de bebeği Amaltheia'ya vermiş. Amaltheia'nın bir keçisi varmış; bebeği onun memesine vermiş, keçi de Zeus'u beslemiş. Bu keçi Helios'un kızıymış ve öyle korkunçmuş ki Kronos zamanının tanrıları onun görünüşünden tiksinip Gaia'dan onu Girit'teki mağaralardan birine saklamasını istemişler. Gaia da onu saklayıp bakımını Amaltheia'ya bırakmış, Amaltheia da Zeus'u onun sütüyle büyütmüş. Çocuk büyüyüp Devlerle savaşmaya hazırlanırken silahı yokmuş. Ona, keçinin postunu silah olarak kullanması gerektiği bildirilmiş; çünkü bu post hem yaralanmaz hem de korkunçtu, üstelik sırtının ortasında bir Gorgo yüzü vardı. Zeus bunu yapınca bu hile sayesinde iki kat güçlü göründü.
τῆς Ἀττικῆς κρύπτεσθαι, ὃν λέγουσι καὶ ἀπ' ἐκείνου προσαγορευθῆναι Ἡφαίστειον· ὃς δόξας αὐτὴν κρατήσειν καὶ ἐπιθέμενος, πληγεὶς ὑπ' αὐτῆς τῷ δόρατι, ἀφῆκε τὴν ἐπιθυμίαν, φερομένης εἰς τὴν γῆν τῆς σπορᾶς· ἐξ ἧς γεγενῆσθαι λέγουσι παῖδα, ὃς ἐκ τούτου Ἐριχθόνιος ἐκλήθη· ὃς αὐξηθεὶς τοῦτ' εὗρε καὶ ἐθαυμάσθη ἀγωνιστὴς γενόμενος. ἤγαγε δὲ ἐπιμελῶς τὰ Παναθήναια, καὶ ἅμα ἡνίοχον ἔχων παραβάτην, ἀσπίδιον ἔχοντα καὶ τριλοφίαν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς· ἀπ' ἐκείνου δὲ κατὰ μίμησιν ὁ καλούμενος ἀποβάτης. ἐσχημάτισται δ' ἐν τούτῳ ἡ αἲξ καὶ οἱ ἔριφοι. Μουσαῖος γάρ φησι Δία γεννώμενον ἐγχειρισθῆναι ὑπὸ Ῥέας Θέμιδι, Θέμιν δὲ Ἀμαλθείᾳ δοῦναι τὸ βρέφος, τὴν δὲ ἔχουσαν αἶγα ὑποθεῖναι, τὴν δ' ἐκθρέψαι Δία· τὴν δὲ αἶγα εἶναι Ἡλίου θυγατέρα, φοβερὰν οὕτως ὥστε τοὺς κατὰ Κρόνον θεοὺς βδελυττομένους τὴν μορφὴν τῆς παιδὸς ἀξιῶσαι Γῆν κρύψαι αὐτὴν ἔν τινι τῶν κατὰ Κρήτην ἄντρων· καὶ ἀποκρυψαμένην ἐπιμέλειαν αὐτῆς τῇ Ἀμαλθείᾳ ἐγχειρίσαι, τὴν δὲ τῷ ἐκείνης γάλακτι τὸν Δία ἐκθρέψαι. ἐλθόντος δὲ τοῦ παιδὸς εἰς ἡλικίαν καὶ μέλλοντος Γίγασι πολεμεῖν, οὐκ ἔχοντος δὲ ὅπλα, θεσπισθῆναι αὐτῷ τῇ τῆς αἰγὸς δορᾷ ὅπλῳ χρήσασθαι, διά τε τὸ ἄτρωτον αὐτῆς καὶ φοβερόν, καὶ διὰ τὸ εἰς μέσην τὴν ῥάχιν Γοργόνος πρόσωπον ἔχειν. ποιήσαντος δὲ ταῦτα τοῦ Διὸς καὶ τῇ τέχνῃ φανέντος διπλα-
s70 Keçinin kemiklerini de başka bir postla örttü, onu canlı ve ölümsüz kıldı; söylendiğine göre de onu gökte bir yıldız hâline getirdi. Bazıları ise Arabacı'nın, Hermes'in oğlu Myrtilos olduğunu söyler.
Başında bir yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer (soldaki parlaktır ve ona Keçi denir), iki dirseğinin her birinde birer, sağ elinde bir, sol elinde Oğlaklar denen iki yıldız; toplam sekiz.
14. Boğa
Bunun yıldızların arasına, Europa'yı denizden geçirerek Fenike'den Girit'e götürdüğü için konduğu söylenir; Euripides Phriksos'ta böyle anlatır. Zeus da bu yüzden onu en göz alıcı takımyıldızlar arasına koyarak onurlandırmıştır. Başkaları ise bunun İo'nun suretinde bir inek olduğunu, takımyıldızın Zeus tarafından İo'nun hatırı için onurlandırıldığını söyler. Boğa'nın alnını yüzüyle birlikte Hyadlar denen yıldızlar çevreler; sırtının kesildiği yerde Ülker bulunur. Ülker'de yedi yıldız vardır, bu yüzden ona Yedi Yıldız da denir; ama yalnız altısı görülür, yedincisi çok sönüktür.
Boğa ters yönde ilerler, başı kendi gövdesine dönüktür. İki boynuzunun her birinin dibinde birer yıldız vardır, soldaki daha parlaktır; iki gözünün her birinde birer,
-σίονος, τὰ ὀστᾶ δὲ τῆς αἰγὸς καλύψαντος ἄλλῃ δορᾷ, καὶ ἔμψυχον αὐτὴν καὶ ἀθάνατον κατασκευάσαντος, αὐτὴν μέν φασιν ἄστρον οὐράνιον κατασκευάσαι. τινὲς δέ φασι Μυρτίλον ὀνόματι τὸν ἡνίοχον εἶναι, τὸν ἐξ Ἑρμοῦ γεγονότα. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αʹ, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ὤμων αʹ, ὧν τὸν μὲν ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ λαμπρόν, ὃς καλεῖται Αἴξ, ἐφ' ἑκατέρου ἀγκῶνος αʹ, ⟦ἐπὶ δεξιᾶς χειρὸς αʹ⟧, ἐπ' ἀριστερᾶς χειρὸς βʹ, οἳ καλοῦνται Ἔριφοι· τοὺς πάντας ὀκτώ. Ταῦρος. 14. Οὗτος λέγεται ἐν τοῖς ἄστροις τεθῆναι διὰ τὸ Εὐρώπην ἀγαγεῖν ἐκ Φοινίκης εἰς Κρήτην διὰ τοῦ πελάγους, ὡς Εὐριπίδης φησὶν ἐν τῷ Φρίξῳ· χάριν δὲ τούτου ἐν τοῖς ἐπιφανεστάτοις ἐστὶν ὑπὸ Διὸς τιμηθείς. ἕτεροι δέ φασι βοῦν εἶναι τῆς Ἰοῦς μίμημα· χάριν δὲ ἐκείνης ὑπὸ Διὸς ἐτιμήθη τὸ ἄστρον. τοῦ δὲ ταύρου τὸ μέτωπον σὺν τῷ προσώπῳ αἱ Ὑάδες καλούμεναι περιέχουσι, πρὸς δὲ τῇ ἀποτομῇ τῆς ῥάχεως ἡ Πλειάς ἐστιν, ἀστέρας ἔχουσα ζʹ, διὸ καὶ ἑπτάστερος καλεῖται· οὐχ ὁρῶνται δὲ εἰ μὴ ϛʹ, ὁ δὲ ἕβδομος ἀμαυρός ἐστι σφόδρα. ὁ δὲ ταῦρος ὑπεναντία ἕρπει, πρὸς ἑαυτὸν ἔχων τὴν κεφαλήν ⟦?⟧· ἔχει δὲ ἀστέρας ἐφ' ἑκατέρων τῶν κεράτων ἐπὶ τῆς ἐκφύσεως αʹ, ὧν λαμπρότερος ὁ ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ὀφθαλμῶν αʹ, ἐπὶ
s71 burnunda bir, iki omzunun her birinde birer; bunlara Hyadlar denir. Sol ön dizinde bir, toynaklarında bir, sağ dizinde bir, boynunda iki, sırtında üç (sonuncusu parlaktır), karnının altında bir, göğsünde bir parlak; toplam on sekiz.
15. Kepheus
Bu takımyıldız sırada dördüncü yerdedir. Kuzey kutup dairesi onu ayaklarından göğsüne kadar içine alır; geri kalanı kuzey kutup dairesi ile yaz dönencesinin arasına düşer. Euripides'in dediğine göre Kepheus, Etiyopyalıların kralı ve Andromeda'nın babasıydı. Kendi kızını deniz canavarına yem olarak verdiği anlatılır; Zeus'un oğlu Perseus kızı kurtarmıştı. Kepheus da kızı sayesinde, Athena'nın kararıyla yıldızların arasına konmuştur.
Başında iki parlak yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer, iki elinin her birinde birer, iki dirseğinin her birinde birer, kemerinde verev dizilmiş üç sönük yıldız, karnının ortasında bir parlak, sağ böğründe bir, dizinde bir, ayağının ucunda bir; toplam on dokuz.
16. Kassiepeia
Tragedya şairi Sophokles Andromeda'da onun hakkında şunu anlatır: Güzellik konusunda Nereidlerle yarışa girdiği için bu felakete uğradı; Poseidon da bir deniz canavarı gönderip ülkeyi harap etti.
τοῦ μυκτῆρος αʹ, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ὤμων αʹ· οὗτοι Ὑάδες λέγονται. ἐπὶ δὲ τοῦ ἀριστεροῦ γόνατος τοῦ ἐμπροσθίου αʹ, ἐπὶ τῶν χηλῶν αʹ, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ γόνατος αʹ, ἐπὶ τραχήλου βʹ ⟦?⟧, ἐπὶ τῆς ῥάχεως γʹ, τὸν ἔσχατον λαμπρόν, ὑπὸ τὴν κοιλίαν ἕνα, ἐπὶ τοῦ στήθους λαμπρὸν αʹ· τοὺς πάντας ιηʹ ⟦?⟧. Κηφεύς. 15. Οὗτος ἐν τάξει τέτακται τέταρτος· ὁ δ' ἀρκτικὸς κύκλος αὐτὸν ἀπολαμβάνει ἀπὸ ποδῶν ἕως στήθους, τὸ δὲ λοιπὸν εἰς τὸ ἀνὰ μέσον πίπτει αὐτοῦ τοῦ τε ἀρκτικοῦ καὶ θερινοῦ τροπικοῦ. ἦν δέ, ὡς Εὐριπίδης φησίν, Αἰθιόπων βασιλεύς, Ἀνδρομέδας δὲ πατήρ, ὃς τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα δοκεῖ παραθεῖναι τῷ κήτει βοράν· ἣν Περσεὺς ὁ Διὸς διέσωσε· δι' ἣν καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς ἄστροις ἐτέθη, Ἀθηνᾶς γνώμῃ. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λαμπροὺς βʹ, ἐφ' ἑκατέρων ὤμων αʹ, καὶ ἐπὶ χειρῶν ἑκατέρων αʹ, ἐπ' ἀγκώνων ἑκατέρων αʹ, ἐπὶ ζώνης γʹ λοξοὺς ἀμαυρούς, ἐπὶ κοιλίας μέσης λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ δεξιᾶς λαγόνος αʹ, ἐπὶ γόνατος αʹ, ἐπὶ ποδὸς ἄκρου αʹ ⟦?⟧· ⟦τοὺς πάντας ιθʹ⟧ ⟦?⟧. Κασσιέπεια. 16. Ταύτην ἱστορεῖ Σοφοκλῆς ὁ τῆς τραγῳδίας ποιητὴς ἐν Ἀνδρομέδᾳ ἐρίσασαν περὶ κάλλους ταῖς Νηρηΐσιν εἰσελθεῖν εἰς τὸ σύμπτωμα, καὶ Ποσει-
s72 Gökte de kızı, bu yüzden, yerinde bir düzenle canavarın önünde durur. Kassiepeia ise onun yakınında, bir tahtta oturur hâlde tasvir edilmiştir.
Başında bir parlak yıldız vardır; sağ dirseğinde bir sönük, elinde bir, dizinde bir, ayağının ucunda bir, göğsünde bir sönük, sol uyluğunda bir parlak, dizinde bir parlak, ayak taburesinde bir, oturduğu tahtın her köşesinde birer; toplam on üç.
17. Andromeda
Andromeda, Perseus'un mücadelelerinin hatırası olarak Athena sayesinde yıldızların arasında yer alır; canavara sunulduğu andaki gibi kolları iki yana açık durur. Perseus onu kurtarınca ne babasıyla ne de annesiyle kalmayı seçti; soylu bir tavır takınıp kendi isteğiyle onunla birlikte Argos'a gitti. Euripides de onun hakkında yazdığı oyunda bunu açıkça anlatır.
Başında bir parlak yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer, sağ ayağında iki, solunda bir, sağ dirseğinde bir, elinin ucunda bir parlak, kemerinde üç, kemerinin altında dört, iki dizinin her birinde birer parlak, sağ ayağında bir, solunda iki; toplam yirmi.
-δῶνα διαφθεῖραι τὴν χώραν, κῆτος ἐπιπέμψαντα· δι' ἣν ⟦αἰτίαν⟧ πρόκειται τῷ κήτει ἡ θυγάτηρ οἰκείως. ἐσχημάτισται δὲ ἐγγὺς ἐπὶ δίφρου καθημένη. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ἀγκῶνος ἀμαυρὸν αʹ, ἐπὶ τῆς χειρὸς αʹ, ἐπὶ γόνατος αʹ, ἐπὶ ποδὸς ἄκρου αʹ, ἐπὶ στήθους αʹ ἀμαυρόν, ἐπ' ἀριστεροῦ μηροῦ λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ γόνατος αʹ λαμπρόν, ἐπὶ τοῦ πλινθίου αʹ, ἐπὶ τῆς τοῦ δίφρου, οὗ κάθηται, ἑκάστης γωνίας αʹ· ⟦τοὺς πάντας ιγʹ⟧. Ἀνδρομέδα. 17. Αὕτη κεῖται ἐν τοῖς ἄστροις διὰ τὴν Ἀθηνᾶν, τῶν Περσέως ἄθλων ὑπόμνημα, διατεταμένη τὰς χεῖρας, ὡς καὶ προσετέθη τῷ κήτει· ἀνθ' ὧν σωθεῖσα ὑπὸ τοῦ Περσέως οὐχ εἵλετο τῷ πατρὶ συμμένειν οὐδὲ τῇ μητρί, ἀλλ' αὐθαίρετος εἰς τὸ Ἄργος ἀπῆλθε μετ' ἐκείνου, εὐγενές τι φρονήσασα. λέγει δὲ καὶ Εὐριπίδης σαφῶς ἐν τῷ περὶ αὐτῆς γεγραμμένῳ δράματι. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λαμπρὸν αʹ, ἐφ' ἑκατέρου ὤμου αʹ, ἐπὶ δεξιοῦ ποδὸς ⟦?⟧ βʹ, ἐπ' ἀριστεροῦ αʹ, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ἀγκῶνος αʹ, ἐπ' ἄκρας τῆς χειρὸς λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τῆς ζώνης γʹ, ὑπὸ τὴν ζώνην δʹ, ἐφ' ἑκατέρου γόνατος λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ποδὸς αʹ, ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ βʹ· ⟦τοὺς πάντας κʹ⟧.
s7318. At
Bu takımyıldızın yalnızca ön tarafı, göbeğe kadar görünür. Aratos bunun, Helikon dağında toynağıyla bir pınar açan at olduğunu söyler; pınarın Hippukrene, yani At Pınarı diye anılması bundandır. Başkaları ise bunun, Bellerophontes düştükten sonra yıldızlara uçup çıkan Pegasos olduğunu söyler; ama atın kanatlarının olmaması bazılarına bu anlatıyı inanılmaz gösterir. Euripides ise bunun Kheiron'un kızı Melanippe olduğunu söyler: Aiolos onu kandırıp bekâretini bozmuş; karnı büyüyünce kız dağlara kaçmış. Orada doğum sancıları çekerken babası onu aramaya gelmiş; kız yakalanmak üzereyken tanınmamak için kılık değiştirmeyi dilemiş ve kısrak olmuş. İşte hem kendisinin hem babasının dindarlığı yüzünden Artemis onu yıldızların arasına koymuştur. Bu yüzden Kentaur onu göremez, çünkü o Kentaur'un Kheiron olduğu söylenir. Arka tarafı ise dişi olduğu anlaşılmasın diye görünmez.
Yüzünde iki sönük yıldız vardır; başında bir, çenesinde bir, iki kulağının her birinde birer sönük, boynunda dört (başa yakın olanı daha parlaktır), omzunda bir, göğsünde bir, sırtında bir, göbeğinde, en sonda, bir parlak, ön dizlerinde iki, iki toynağının her birinde birer; toplam on sekiz.
Ἵππος. 18. Τούτου μόνου τὰ ἔμπροσθεν φαίνεται ἕως ὀμφαλοῦ. Ἄρατος μὲν οὖν φησι τὸν ἐπὶ τοῦ Ἑλικῶνος εἶναι ποιήσαντα κρήνην τῇ ὁπλῇ, ἀφ' οὗ καλεῖσθαι Ἵππου κρήνην· ἄλλοι δὲ τὸν Πήγασον εἶναί φασι τὸν εἰς τὰ ἄστρα ἀναπτάντα ὕστερον τῆς Βελλεροφόντου πτώσεως. διὰ δὲ τὸ μὴ ἔχειν πτέρυγας ἀπίθανον δοκεῖ τισι ποιεῖν τὸν λόγον. Εὐριπίδης δέ φησι Μελανίππην εἶναι τὴν τοῦ Χείρωνος θυγατέρα, ὑπ' Αἰόλου δὲ ἀπατηθεῖσαν φθαρῆναι, καὶ διὰ τὸν ὄγκον τῆς γαστρὸς φυγεῖν εἰς τὰ ὄρη· κἀκεῖ ὠδινούσης αὐτῆς τὸν πατέρα ἐλθεῖν κατὰ ζήτησιν, τὴν δ' εὔξασθαι καταλαμβανομένην, πρὸς τὸ μὴ γνωσθῆναι, μεταμορφωθῆναι καὶ γενέσθαι ἵππον. διὰ γοῦν τὴν εὐσέβειαν αὐτῆς τε καὶ τοῦ πατρὸς ὑπ' Ἀρτέμιδος εἰς τὰ ἄστρα τεθῆναι, ὅθεν τῷ Κενταύρῳ οὐχ ὁρατή ἐστι· Χείρων γὰρ λέγεται εἶναι ἐκεῖνος. τὰ δὲ ὀπίσθια μέρη αὐτῆς ἀφανῆ ἐστι, πρὸς τὸ μὴ γινώσκεσθαι θήλειαν οὖσαν. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τοῦ προσώπου βʹ ἀμαυρούς, ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αʹ, ἐπὶ τῆς σιαγόνος αʹ, ἐφ' ἑκατέρῳ ὠτίῳ ἀμαυρὸν αʹ, ἐπὶ τῷ τραχήλῳ δʹ, ὧν τὸν πρὸς τῇ κεφαλῇ λαμπρότερον, ἐπὶ τοῦ ὤμου αʹ, ἐπὶ στήθους αʹ, ἐπὶ ῥάχεως αʹ, ἐπ' ὀμφαλοῦ ἔσχατον λαμπρὸν αʹ, ἐπ' ἐμπροσθίων γονάτων βʹ, ἐφ' ἑκατέρας ὁπλῆς αʹ· τοὺς πάντας ιηʹ ⟦?⟧.
s7419. Koç
Bu, Phriksos ile Helle'yi taşıyan koçtur. Ölümsüzdü; onu çocuklara anneleri Nephele vermişti. Hesiodos ile Pherekydes'in söylediğine göre postu altındı. Onları denizin en dar yerinden, Helle'den ötürü sonradan Hellespontos diye anılan boğazdan geçirirken boynuzunu kaybetti ve Helle'yi sırtından düşürdü. Poseidon Helle'yi kurtardı, onunla birleşti ve ondan Paion adında bir oğlu oldu. Koç ise Phriksos'u sağ salim Karadeniz'e, Aietes'in yanına götürdü; orada postunu çıkarıp, bir hatırası olsun diye Phriksos'a altın postu verdi. Kendisi yıldızların arasına çıktı; bu yüzden de daha sönük görünür.
Başında bir yıldız vardır; burun deliklerinde üç, boynunda iki, ön ayağının ucunda bir parlak, sırtında dört, kuyruğunda bir, karnının altında üç, kalçasında bir, iki arka ayağının ucunda birer; toplam on sekiz.
20. Üçgen
Bu, Koç'un başının üstünde durur. Koç'tan daha sönük olduğu söylenir; ama üzerindeki harf kolayca seçilir: Bu harf, göğün yıldızlarla düzenini kuran Zeus'un (Dios) adının ilk harfi olarak konmuştur. Bazıları da Mısır'ın konumunun gökteki bu üçgenden geldiğini, Nil'in ülkeyi bu biçimde kuşattığını söyler: Nil böylece hem ülkeye güvenlik sağlar, hem toprağı ekime daha elverişli kılar, hem de ürünleri toplarken mevsimlerin işini kolaylaştırır.
Κριός. 19. Οὗτος ὁ Φρίξον διακομίσας καὶ Ἕλλην. ἄφθιτος δὲ ὢν ἐδόθη αὐτοῖς ὑπὸ Νεφέλης τῆς μητρός· εἶχε δὲ χρυσῆν δοράν, ὡς Ἡσίοδος καὶ Φερεκύδης εἰρήκασι. διακομίζων δ' αὐτοὺς κατὰ τὸ στενώτατον τοῦ πελάγους, τοῦ ἀπ' ἐκείνης κληθέντος Ἑλλησπόντου, ἔρριψεν αὐτὴν καὶ τὸ κέρας ἀπολέσας. Ποσειδῶν δὲ σώσας τὴν Ἕλλην καὶ μιχθεὶς ἐγέννησεν ἐξ αὐτῆς παῖδα ὀνόματι Παίονα. τὸν δὲ Φρίξον εἰς τὸν Εὔξεινον πόντον σωθέντα πρὸς Αἰήτην διεκόμισεν, ᾧ καὶ ἐκδὺς ⟦?⟧ ἔδωκε τὴν χρυσῆν δοράν, ὅπως μνημόσυνον ἔχῃ· αὐτὸς δὲ εἰς τὰ ἄστρα ἀνῆλθεν, ὅθεν ἀμαυρότερον φαίνεται. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αʹ, ἐπὶ τῶν μυκτήρων γʹ, ἐπὶ τοῦ τραχήλου βʹ, ἐπ' ἄκρου ἐμπροσθίου ποδὸς λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ ῥάχεως δʹ, ἐπὶ κέρκου αʹ, ὑπὸ τὴν κοιλίαν γʹ, ἐπὶ τοῦ ἰσχίου αʹ, ἐπ' ἄκρου ⟦ἑκατέρου⟧ ὀπισθίου ποδὸς αʹ· τοὺς πάντας ιηʹ ⟦?⟧. Δελτωτόν. 20. Τοῦτό ἐστιν ὑπὲρ μὲν τὴν κεφαλὴν τοῦ κριοῦ κείμενον· λέγεται δὲ ἐκείνου ἀμαυρότερον εἶναι· εὔσημον δὲ τὸ γράμμα ἐπ' αὐτοῦ κεῖσθαι ἀπὸ Διός, πρῶτον ἑρμηνευθέντος ⟦?⟧, ὃς τὸν διάκοσμον τῶν ἄστρων ἐποιήσατο. φασὶ δέ τινες καὶ τὴν τῆς Αἰγύπτου θέσιν ἐκ τοῦ ἐν τοῖς ἄστροις εἶναι τριγώνου, καὶ τὸν Νεῖλον τοιαύτην περιοχὴν ποιήσασθαι τῆς χώρας,
s75Üç yıldızı vardır; her köşede bir parlak.
21. Balıklar
Bunlar Büyük Balık'ın yavrularıdır; onun hikâyesini sırası gelince daha açık anlatacağız. İkisi göğün ayrı bölgelerinde, birbirinden ayrı dururlar: Birine Kuzey Balığı, öbürüne Güney Balığı denir. Koç'un ön ayağından çıkan bir bağla birbirlerine bağlıdırlar.
Kuzeydeki balığın on iki, güneydekinin on beş yıldızı vardır. Onları birbirine bağlayan ipte kuzey yanda üç, güney yanda üç, doğuya doğru üç, düğümde üç yıldız bulunur; iki balığın ve bağın yıldızları toplam otuz dokuzdur.
22. Perseus
Onun hakkında anlatıldığına göre, şanı yüzünden yıldızların arasına konmuştur: Zeus Danae ile altın kılığında birleşerek onu dünyaya getirmişti. Polydektes onu Gorgolar'a gönderince Hermes'ten başlığını ve havada yol aldığı sandaletleri aldı. Söylendiğine göre Hephaistos'tan da çelikten bir orak kılıç almıştır; tragedya şairi Aiskhylos Phorkides'te böyle anlatır. Gorgolar'ın nöbetçileri Phorkos'un kızları olan Graialar'dı. Bunların tek bir gözü vardı ve nöbet sırasına göre onu birbirlerine verirlerdi. Perseus göz elden ele geçerken fırsatını kollayıp onu kaptı ve Tritonis gölüne fırlattı.
ἅμα τὴν ἀσφάλειαν αὐτῇ ποριζόμενον, εἰς δὲ τὸν σπόρον εὐμαρεστέραν ποιούμενον, καὶ εἰς τὴν τῶν καρπῶν ἀνακομιδὴν εὐχέρειαν ὡρῶν ἐσόμενον ⟦?⟧. ἔχει δ' ἀστέρας γʹ, ἐφ' ἑκάστῃ τῶν γωνιῶν λαμπρούς. Ἰχθύες. 21. Οὗτοί εἰσι τοῦ μεγάλου Ἰχθύος ἔκγονοι, περὶ οὗ τὴν ἱστορίαν ἀποδώσομεν σαφέστερον, ὅταν ἐπ' αὐτὸν ἔλθωμεν. τούτων δὲ ἑκάτερος κεῖται ἐν ἑκατέρῳ μέρει διαλλάσσων· ὁ μὲν γὰρ βόρειος, ὁ δὲ νότιος καλεῖται. ἔχουσι δὲ σύνδεσμον ἐκ τοῦ ἐμπροσθίου ποδὸς τοῦ Κριοῦ. ἔχει δὲ ἀστέρας ὁ μὲν βόρειος ιβʹ ⟦?⟧, ὁ δὲ νότιος ιεʹ ⟦?⟧· τὸ δὲ λίνον αὐτῶν, ᾧ συνέχονται, ἔχει ἀστέρας ἐπὶ τοῦ βορείου γʹ, ἐπὶ τοῦ νοτίου γʹ, πρὸς ἀνατολὰς γʹ, ἐπὶ τοῦ συνδέσμου γʹ· οἱ πάντες τῶν δύο Ἰχθύων καὶ τοῦ συνδέσμου ἀστέρες λθʹ ⟦?⟧. Περσεύς. 22. Περὶ τούτου ἱστορεῖται ὅτι ἐν τοῖς ἄστροις ἐτέθη διὰ τὴν δόξαν· τῇ γὰρ Δανάῃ ὡς χρυσὸς μιγεὶς ὁ Ζεὺς ἐγέννησεν αὐτόν. ὑπὸ δὲ τοῦ Πολυδέκτου πεμφθεὶς εἰς Γοργόνας, τήν τε κυνῆν ἔλαβε παρ' Ἑρμοῦ καὶ τὰ πέδιλα, ἐν οἷς διὰ τοῦ ἀέρος ἐποιεῖτο τὴν πορείαν. δοκεῖ δὲ καὶ ἅρπην παρ' Ἡφαίστου λαβεῖν ἐξ ἀδάμαντος, ὡς Αἰσχύλος ἐν Φορκίσι φησίν, ὁ τῶν τραγῳδιῶν ποιητής. Φορκίδας Γραίας εἶχον προφύλακας αἱ Γοργόνες· αὗται δὲ ἕνα εἶχον ὀφθαλμόν, καὶ τοῦτον ἀλλήλαις ἐδίδοσαν κατὰ φυλακήν· τηρή-
s76 Böylece uyuyan Gorgolar'ın yanına vardı ve Medusa'nın başını kesti. Athena bu başı kendi göğsüne taktı; Perseus'a da yıldızların arasında yer verdi. Bu yüzden Perseus, Gorgo'nun başını tutar hâlde görülür.
Başında bir yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer parlak, sağ elinin ucunda bir parlak, dirseğinde bir, Gorgo'nun başını tuttuğu sanılan sol elinin ucunda bir, karnında bir, sağ uyluğunda bir parlak, iki dizinin her birinde birer, iki incik kemiğinin her birinde birer, ayağında bir sönük, Gorgo'nun saçlarının çevresinde üç. Baş ile orak kılıç ise yıldızsız görünür; bazılarına bulutumsu bir yığın hâlinde seçiliyor gibi gelir; toplam on dokuz.
23. Ülker
Boğa'nın kesildiği yerde, sırt denilen kısımda, yedi yıldızdan oluşan bir küme olan Ülker bulunur. Atlas'ın kızları olduğunu söylerler; bu yüzden Yedi Yıldız diye de anılır. Ama yedisi değil, yalnız altısı görülür. Bunun sebebi şöyle anlatılır: Kızlardan altısı tanrılarla, biri ise bir ölümlüyle birleşmiş. Üçü Zeus'la birleşmiş: Elektra (Dardanos ondan doğdu), Maia (Hermes ondan doğdu) ve Taygete (Lakedaimon ondan doğdu). İkisi Poseidon'la birleşmiş: Alkyone (ondan Hyrieus doğdu) ve Kelaino (ondan Lykos doğdu).
-σας δὲ ὁ Περσεὺς ἐν τῇ παραδόσει λαβὼν ἔρριψεν αὐτὸν εἰς τὴν Τριτωνίδα λίμνην, καὶ οὕτως ἐλθὼν ἐπὶ τὰς Γοργόνας ὑπνωμένας ἀφεῖλε τῆς Μεδούσης τὴν κεφαλήν· ἣν ἡ Ἀθηνᾶ περὶ τὰ στήθη ἔθηκεν αὑτῆς, τῷ δὲ Περσεῖ τὴν περὶ τὰ ἄστρα θέσιν ἐποίησεν· ὅθεν ἔχων θεωρεῖται καὶ τὴν Γοργόνος κεφαλήν. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ μὲν τῆς κεφαλῆς αʹ, ἐφ' ἑκατέρῳ ὤμῳ λαμπρὸν αʹ, ἐπ' ἄκρας τῆς δεξιᾶς χειρὸς λαμπρὸν αʹ, ἐπ' ἀγκῶνος αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς ἀριστερᾶς αʹ, ἐν ᾗ τὴν κεφαλὴν δοκεῖ τῆς Γοργόνος ἔχειν, ἐπὶ τῆς κοιλίας αʹ, ἐπὶ δεξιοῦ μηροῦ λαμπρὸν αʹ ⟦?⟧, ἐπὶ γόνατος ⟦ἑκατέρου⟧ αʹ, ἐπ' ἀντικνημίου ⟦ἑκατέρου⟧ αʹ, ⟦ποδὸς αʹ ἀμαυρόν⟧, περὶ τοὺς Γοργόνος πλοκάμους γʹ ⟦?⟧· ἡ δὲ κεφαλὴ καὶ ἡ ἅρπη ἄναστρος ὁρᾶται, διὰ δὲ νεφελώδους συστροφῆς δοκεῖ τισιν ὁρᾶσθαι· ⟦τοὺς πάντας ιθʹ⟧ ⟦?⟧. Πλειάς. 23. Ἐπὶ τῆς ἀποτομῆς τοῦ Ταύρου, τῆς καλουμένης ῥάχεως, Πλειάς ἐστι, συνηγμένης αὐτῆς εἰς ἀστέρας ἑπτά. λέγουσιν εἶναι τῶν Ἄτλαντος θυγατέρων, διὸ καὶ ἑπτάστερον καλεῖται. οὐχ ὁρῶνται δὲ αἱ ἑπτά, ἀλλ' αἱ ἕξ· τὸ δὲ αἴτιον οὕτω πως λέγεται· τὰς μὲν γὰρ ἕξ φασι θεοῖς μιγῆναι, τὴν δὲ μίαν θνητῷ. τρεῖς μὲν οὖν μιγῆναι Διί, Ἠλέκτραν, ἐξ ἧς Δάρδανος, Μαῖαν, ἐξ ἧς Ἑρμῆς, Ταϋγέτην, ἐξ ἧς Λακεδαίμων· Ποσειδῶνι δὲ δύο μιγῆναι, Ἀλκυόνην, ἐξ
s77 Sterope'nin Ares'le birleştiği ve Oinomaos'un ondan doğduğu söylenir. Merope ise ölümlü bir adamla, Sisyphos'la birleşmiş; bu yüzden görünmez. Ülker insanlar arasında çok büyük bir üne sahiptir, çünkü mevsimleri haber verir. Hipparkhos'a göre çok iyi bir konumda bulunur ve üçgen biçimlidir.
24. Lir
Lir yıldızlar arasında dokuzuncu sırada yer alır; Musalar'a aittir. Önce Hermes onu bir kaplumbağa kabuğundan ve Apollon'un sığırlarından yapmıştı; Atlas'ın kızlarının sayısınca yedi teli vardı. Sonra Apollon onu yeniden düzenledi, ona uygun bir ezgi kurdu ve Orpheus'a verdi. Musalar'dan Kalliope'nin oğlu olan Orpheus, Musalar'ın sayısınca dokuz tel yaptı ve sanatı daha da ileri götürdü. İnsanlar arasında öyle ün kazandı ki şarkısıyla kayaları ve yabani hayvanları bile yanına çağırdığına inanıldı. Orpheus Dionysos'u onurlandırmaz, tanrıların en büyüğü olarak Helios'u görürdü; ona Apollon da derdi. Geceleri uyanır, sabaha karşı Pangaion denen dağa çıkar ve Güneş'i ilk gören o olsun diye doğuşunu beklerdi. Buna öfkelenen Dionysos, şair Aiskhylos'un anlattığına göre, üzerine Bassaridleri gönderdi; bunlar onu paramparça edip uzuvlarını dört bir yana saçtılar.
ἧς Ὑριεύς, Κελαινώ, ἐξ ἧς Λύκος· Στερόπην δὲ λέγεται Ἄρει μιγῆναι, ἐξ ἧς Οἰνόμαος ἐγένετο· Μερόπην δὲ Σισύφῳ θνητῷ, διὸ ἀφανής ⟦?⟧ ἐστι. μεγίστην δὲ ἔχουσι δόξαν ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἐπισημαίνουσαι καὶ τὰς ὥρας. θέσιν δ' ἔχουσιν εὖ μάλα κειμέναι, κατὰ τὸν Ἵππαρχον, τριγώνου σχήματος. Λύρα. 24. Αὕτη ἐνάτη κεῖται ἐν τοῖς ἄστροις· ἔστι δὲ Μουσῶν. κατεσκευάσθη δὲ τὸ μὲν πρῶτον ὑπὸ Ἑρμοῦ ἐκ τῆς χελώνης καὶ τῶν Ἀπόλλωνος βοῶν· ἔσχε δὲ χορδὰς ἑπτὰ ἀπὸ τῶν Ἀτλαντίδων. μετεσκεύασε ⟦?⟧ δὲ αὐτὴν Ἀπόλλων, καὶ συναρμοσάμενος ᾠδὴν Ὀρφεῖ δέδωκεν, ὃς Καλλιόπης υἱὸς ὢν, μιᾶς τῶν Μουσῶν, ἐποίησε τὰς χορδὰς ἐννέα ἀπὸ τοῦ τῶν Μουσῶν ἀριθμοῦ, καὶ προήγαγεν ἐπὶ πλέον, ἐν τοῖς ἀνθρώποις δοξαζόμενος οὕτως, ὥστε καὶ ὑπόληψιν ἔχειν περὶ αὐτοῦ τοιαύτην, ὅτι καὶ τὰς πέτρας καὶ τὰ θηρία ἐκάλει διὰ τῆς ᾠδῆς. ὃς τὸν μὲν Διόνυσον οὐκ ἐτίμα, τὸν δὲ Ἥλιον μέγιστον τῶν θεῶν ἐνόμιζεν εἶναι, ὃν καὶ Ἀπόλλωνα προσηγόρευσεν· ἐπεγειρόμενός τε τῆς νυκτὸς κατὰ τὴν ἑωθινὴν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Πάγγαιον προσέμενε τὰς ἀνατολάς, ἵνα ἴδῃ τὸν Ἥλιον πρῶτον. ὅθεν ὁ Διόνυσος ὀργισθεὶς αὐτῷ ἔπεμψε τὰς Βασσαρίδας, ὥς φησιν Αἰσχύλος ὁ ποιητής, αἵτινες αὐτὸν διέσπασαν καὶ τὰ μέλη διέρριψαν χωρὶς ἕκαστον. αἱ
s78 Musalar uzuvları toplayıp Leibethra denen yere gömdüler. Liri kime vereceklerini bilemediklerinden Zeus'tan onu yıldızlaştırmasını istediler; böylece hem Orpheus'un hem de kendilerinin bir hatırası yıldızların arasına konacaktı. Zeus kabul etti, lir de böylece göğe yerleştirildi. Mevsiminde batışıyla Orpheus'un başına geleni haber veren bir işarettir.
Tarak denen iki çıkıntısının her birinde birer yıldız vardır; iki kolunun her birinde birer, kolların uçlarında da aynı şekilde birer, iki omzunda birer, boyunduruğunda bir, gövdesinin dibinde beyaz ve parlak bir yıldız; toplam dokuz.
25. Kuğu
Bu, büyük denen ve kuğuya benzetilen kuştur. Söylendiğine göre Zeus bu hayvanın kılığına girerek Nemesis'e âşık oldu. Nemesis bekâretini korumak için durmadan biçim değiştiriyordu; o sırada da kuğu olmuştu. Zeus da bu kuşun kılığına girip Attika'daki Rhamnus'a uçup indi ve orada Nemesis'in bekâretini bozdu. Nemesis bir yumurta doğurdu; şair Kratinos'un anlattığına göre Helene bu yumurtadan çıkıp dünyaya geldi. Zeus kılığını değiştirmeden, bu hâliyle göğe uçtuğu için kuğunun suretini de yıldızların arasına koydu; kuğu orada o zamanki gibi uçar hâldedir.
Başında bir parlak yıldız vardır; boynunda bir parlak, sağ kanadında beş, gövdesinde dört, kuyruğunda en büyükleri olan bir yıldız; toplam on iki.
δὲ Μοῦσαι συναγαγοῦσαι ἔθαψαν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις Λειβήθροις. τὴν δὲ λύραν οὐκ ἔχουσαι ὅτῳ δώσειαν, τὸν Δία ἠξίωσαν καταστερίσαι, ὅπως ἐκείνου τε καὶ αὐτῶν μνημόσυνον τεθῇ ἐν τοῖς ἄστροις. τοῦ δὲ ἐπινεύσαντος οὕτως ἐτέθη· ἐπισημασίαν δ' ἔχει ἐπὶ τῷ ἐκείνου συμπτώματι, δυομένη καθ' ὥραν. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τῶν κτενῶν ἑκατέρων αʹ, ἐφ' ἑκάστου πήχεως αʹ, ἐπ' ἀκρότητι ὁμοίως αʹ ⟦?⟧, ἐφ' ἑκατέρων ὤμων αʹ, ἐπὶ ζυγοῦ αʹ, ἐπὶ τοῦ πυθμένος αʹ λευκὸν καὶ λαμπρόν· τοὺς πάντας θʹ ⟦?⟧. Κύκνος. 25. Οὗτός ἐστιν ⟦ὄρνις⟧ ὁ καλούμενος μέγας, ὃν κύκνῳ εἰκάζουσι. λέγεται δὲ τὸν Δία ὁμοιωθέντα τῷ ζῴῳ τούτῳ Νεμέσεως ἐρασθῆναι, ἐπεὶ αὐτὴ πᾶσαν ἤμειβε μορφήν, ἵνα τὴν παρθενίαν φυλάξῃ, καὶ τότε κύκνος γέγονεν· οὕτω καὶ αὐτὸν ὁμοιωθέντα τῷ ὀρνέῳ τούτῳ καταπτῆναι εἰς Ῥαμνοῦντα τῆς Ἀττικῆς, κἀκεῖ τὴν Νέμεσιν φθεῖραι· τὴν δὲ τεκεῖν ᾠόν, ἐξ οὗ ἐκκολαφθῆναι καὶ γενέσθαι τὴν Ἑλένην, ὥς φησι Κρατῖνος (OCR: Κράτης) ὁ ποιητής. καὶ διὰ τὸ μὴ μεταμορφωθῆναι αὐτόν, ἀλλ' οὕτως ἀναπτῆναι εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ τὸν τύπον τοῦ κύκνου ἔθηκεν ἐν τοῖς ἄστροις· ἔστι δὲ ἱπτάμενος, οἷος τότε ἦν. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ μὲν τῆς κεφαλῆς λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τοῦ τραχήλου λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος εʹ, ἐπὶ τοῦ σώματος δʹ, ἐπὶ τοῦ ὀρθοπυγίου αʹ, ὅς ἐστι μέγιστος· τοὺς πάντας ιβʹ ⟦?⟧.
s7926. Sucu
Bu takımyıldıza yaptığı işten ötürü Sucu dendiği anlaşılıyor: Elinde bir sürahi tutarak durur ve bol bol su döker. Bazıları onun Ganymedes olduğunu söyler; suretin, şarap sunan biri döküyormuş gibi tasvir edilmesini yeterli bir delil sayarlar. Şairi, yani Homeros'u da tanık gösterirler: Homeros, Ganymedes'in güzellikte herkesi öyle geride bıraktığını ki tanrıların onu şarap sunmaya layık bulduğunu, bu yüzden Zeus'un yanına götürüldüğünü söyler; insanların bilmediği ölümsüzlüğe kavuştuğunu da anlatır. Dökülen sıvı da tanrıların içtiği nektara benzetilir; bazılarının dediğine göre bunu, tanrıların içtiği o içkiye bir tanıklık sayarlar.
Başında iki sönük yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer, ikisi de büyük; iki dirseğinin her birinde birer, sağ elinin ucunda bir parlak, iki memesinin her birinde birer, memelerinin altında iki yanda birer, sol kalçasında bir, iki dizinin her birinde birer, sağ baldırında bir, iki ayağının her birinde birer; toplam on yedi. Su sol yandan akar; bunun yıldızlarından ikisi parlak, geri kalanlar sönüktür.
27. Oğlak Boynuzlu
Bu takımyıldız görünüşçe Aigipan'a benzer, çünkü ondan doğmuştur. Alt tarafı bir hayvanınkidir, başında da boynuzlar vardır.
Ὑδροχόος. 26. Οὗτος δοκεῖ κεκλῆσθαι ἀπὸ τῆς πράξεως Ὑδροχόος· ἔχων γὰρ ἕστηκεν οἰνοχόην, καὶ ἔκχυσιν πολλὴν ποιεῖται ὑγροῦ. λέγουσι δέ τινες αὐτὸν εἶναι τὸν Γανυμήδην, ἱκανὸν ὑπολαμβάνοντες σημεῖον εἶναι τὸ ἐσχηματίσθαι τὸ εἴδωλον οὕτως, ὥσπερ ἂν οἰνοχόον χέειν· ἐπάγονται δὲ καὶ τὸν ποιητὴν μάρτυρα, διὰ τὸ λέγειν αὐτὸν ὡς ἀνεκομίσθη πρὸς τὸν Δία, κάλλει οὕτως ὑπερενέγκας, ἵνα οἰνοχοῇ, ἄξιον κρινάντων αὐτὸν τῶν θεῶν· καὶ ὅτι τέτευχεν ἀθανασίας, τοῖς ἀνθρώποις ἀγνώστου οὔσης. καὶ ἡ γινομένη ἔκχυσις εἰκάζεται τῷ νέκταρι, ὃ καὶ ὑπὸ τῶν θεῶν πίνεται, εἰς μαρτύριον, ὥς τινες λέγουσι, τῆς εἰρημένης πόσεως τῶν θεῶν ὑπολαμβανόντων τοῦτο εἶναι. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἀμαυροὺς βʹ, ἐφ' ἑκατέρων ὤμων αʹ, ἀμφοτέρους μεγάλους, ἐφ' ἑκατέρῳ ἀγκῶνι αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς δεξιᾶς λαμπρὸν αʹ, ἐφ' ἑκατέρου μαστοῦ αʹ, ὑπὸ τοὺς μαστοὺς ἑκατέρωθεν αʹ, ἐπ' ἀριστεροῦ ἰσχίου αʹ, ἐφ' ἑκατέρου γόνατος αʹ, ἐπὶ δεξιᾶς κνήμης αʹ, ἐν ἑκατέρῳ ποδὶ αʹ· ⟦τοὺς πάντας ιζʹ. ἡ δὲ ἔκχυσις τοῦ ὕδατός ἐστιν ἐξ ἀριστερῶν, ἔχουσα ἀστέρας ... βʹ, οἵ εἰσι λαμπροί, λοιποὶ δὲ ἀμαυροί⟧. Αἰγόκερως. 27. Οὗτός ἐστι τῷ εἴδει ὅμοιος τῷ Αἰγίπανι, ἐξ ἐκείνου δὲ γέγονεν· ἔχει δὲ θηρίου τὰ κάτω μέρη καὶ κέρα-
s80 Zeus'un süt kardeşi olduğu için onurlandırılmıştır. Girit tarihini yazan Epimenides'in anlattığına göre Zeus Titanlar'a karşı sefere çıktığında onunla birlikte İda'daydı. Deniz kabuğunu bulan ve müttefiklerini onunla donatan da odur: Kabuktan çıkan sesin saldığı, panik denen korku yüzünden Titanlar kaçmışlardır. Zeus iktidarı ele alınca onu ve annesi Keçi'yi yıldızların arasına koydu. Kabuğu denizde bulduğu için de üzerinde bir balık işareti taşır.
İki boynuzunun her birinde birer parlak yıldız vardır; başında iki, boynunda üç, göğsünde iki, ön ayağında bir, sırtında yedi, karnında beş, kuyruğunda iki parlak; toplam yirmi dört.
28. Okçu
Bu, Okçu'dur; çoğu kişi onun bir Kentaur olduğunu söyler. Başkaları bunu kabul etmez, çünkü dört ayaklı değil, ayakta durup ok atar hâlde görülür; Kentaurlardan hiçbiri ise yay kullanmamıştır. Bu figür bir insandır ama at bacakları ve Satyrler gibi bir kuyruğu vardır. Bu yüzden onlar Kentaur olmasını inanılır bulmaz; onun daha çok, Musalar'ın sütannesi Eupheme'nin oğlu Krotos olduğunu söylerler. Krotos Helikon'da oturur, orada yaşarmış. Sositheos'un dediğine göre okçuluğu o bulmuş, Musalar da onun geçimini yabani hayvanlardan sağlamasını sağlamışlar. Musalar'la düşüp kalkar, onları dinler ve beğenisini el çırparak belli edermiş.
-τα ἐπὶ τῇ κεφαλῇ· ἐτιμήθη δὲ διὰ τὸ σύντροφος εἶναι τῷ Διί, καθάπερ Ἐπιμενίδης ὁ τὰ Κρητικὰ ἱστορῶν φησιν, ὅτι ἐν Ἴδῃ ⟦?⟧ συνῆν αὐτῷ, ὅτε ἐπὶ τοὺς Τιτᾶνας ἐστράτευσεν. οὗτος δὲ δοκεῖ εὑρεῖν τὸν κόχλον, ἐν ᾧ τοὺς συμμάχους ὥπλισε, διὰ τὸ τοῦ ἤχου πανικὸν καλούμενον, ὃ οἱ Τιτᾶνες ἔφευγον. παραλαβὼν δὲ ⟦ὁ Ζεὺς⟧ τὴν ἀρχὴν ἐν τοῖς ἄστροις αὐτὸν ἔθηκε καὶ τὴν Αἶγα τὴν μητέρα. διὰ δὲ τὸν κόχλον ἐν τῇ θαλάσσῃ παράσημον ἔχει ἰχθύος. ἔχει δ' ἀστέρας ἐφ' ἑκατέρου κέρατος αʹ λαμπρόν, ἐπὶ τῆς κεφαλῆς βʹ, ἐπὶ τραχήλου γʹ, ἐπὶ στήθους βʹ, ἐπ' ἐμπροσθίου ποδὸς αʹ, ἐπὶ ῥάχεως ζʹ, ἐπὶ γαστρὸς εʹ ⟦?⟧, ἐπ' οὐρᾶς βʹ λαμπρούς· τοὺς πάντας κδʹ. Τοξότης. 28. Οὗτός ἐστιν ὁ Τοξότης, ὃν οἱ πλεῖστοι λέγουσι Κένταυρον εἶναι· ἕτεροι δ' οὔ φασι, διὰ τὸ μὴ τετρασκελῆ αὐτὸν ὁρᾶσθαι, ἀλλ' ἑστηκότα καὶ τοξεύοντα· Κενταύρων δὲ οὐδεὶς τόξῳ κέχρηται. οὗτος δ' ἀνὴρ ὢν σκέλη ἔχει ἵππου καὶ κέρκον καθάπερ οἱ Σάτυροι· διόπερ αὐτοῖς ἀπίθανον ἐδόκει εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον Κρότον, τὸν Εὐφήμης τῆς τῶν Μουσῶν τροφοῦ υἱόν. οἰκεῖν δ' αὐτὸν καὶ διαιτᾶσθαι ἐν τῷ Ἑλικῶνι· ὃν καὶ αἱ Μοῦσαι, τὴν τοξείαν εὑράμενον, τὴν τροφὴν ἀπὸ τῶν ἀγρίων ἔχειν ἐποίησαν, καθάπερ φησὶ Σωσίθεος. συμμίσγοντα δὲ ταῖς Μούσαις καὶ ἀκούοντα αὐτῶν ἐπὶ σημασίας ἐπαινεῖσθαι κρότον ποιοῦν-
s81 Çünkü sesle açıkça belli edilemeyen şey tek bir alkışla anlatılıyordu; bunu gören ötekiler de aynı şeyi yapmaya başlamışlar. Onun bu tutumu sayesinde şan kazanan Musalar, dindar biri olduğu için Zeus'tan onu göğe yükseltip görünür kılmasını istemişler. Böylece yıldızların arasına konmuştur; ellerini kullanışının işareti olarak yanına okçuluğu da almıştır. Yaptığı şey ise insanlar arasında yaşamaya devam etti. Onun bir gemisinin bulunması da bunun tanığıdır: Böylece yalnız karadakilere değil, denizdekilere de açıkça görünecektir. Bu yüzden onu Kentaur olarak çizenler yanılırlar.
Başında iki yıldız vardır; yayında iki, okun ucunda iki, sağ dirseğinde bir, elinin ucunda bir, karnında bir parlak, sırtında iki, kuyruğunda bir, ön dizinde bir, toynağında bir; toplam on dört. Geri kalan yedi yıldız bacağının altındadır; bunlar arka bacakların yıldızlarına benzer, ama arka bacaklar tam olarak görünmez.
29. Ok
Bu, bir yaydan atılan oktur. Söylendiğine göre Apollon, Zeus'a yıldırımı yapan Kykloplar'ı Asklepios yüzünden bu okla öldürmüştür. Apollon oku Hyperboreoslular'ın ülkesinde sakladı; kuş tüyünden yapılmış tapınak da oradadır. Ok, Zeus Apollon'u bu cinayetten arındırıp Admetos'un yanındaki kulluğu sona erdiğinde geri getirilmiştir; Euripides Alkestis'te bu kulluktan söz eder.
-τα· τὸ γὰρ τῆς φωνῆς ἀσαφὲς ἦν ὑπὸ ἑνὸς κρότου σημαινόμενον· ὅθεν ὁρῶντες τοῦτον καὶ οἱ ἄλλοι ἔπραττον τὸ αὐτό. διόπερ αἱ Μοῦσαι δόξης τυχοῦσαι τῇ τούτου βουλήσει ἠξίωσαν τὸν Δία ἐπιφανῆ αὐτὸν ποιῆσαι, ὅσιον ὄντα· καὶ οὕτως ἐν τοῖς ἄστροις ἐτέθη, τῇ τῶν χειρῶν χρήσει τὴν τοξείαν προλαβὼν σύσσημον. ἐν δὲ τοῖς ἀνθρώποις ἔμεινεν ἡ ἐκείνου πρᾶξις· ὅθεν ἐστὶ καὶ πλοῖον αὐτοῦ μαρτύριον ⟦?⟧, ὅτι πᾶσιν ἔσται σαφής, οὐ μόνον τοῖς ἐν χέρσῳ, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν πελάγει. διόπερ οἱ γράφοντες αὐτὸν Κένταυρον διαμαρτάνουσιν. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς βʹ, ἐπὶ τοῦ τόξου βʹ, ἐπὶ τῆς ἀκίδος βʹ, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ἀγκῶνος αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς αʹ, ἐπὶ τῆς κοιλίας λαμπρὸν αʹ, ἐπὶ ῥάχεως βʹ, ἐπὶ κέρκου αʹ, ἐπ' ἐμπροσθίου γόνατος αʹ, ἐφ' ὁπλῆς αʹ· τοὺς πάντας ιδʹ. τοὺς δὲ λοιποὺς ζʹ ἀστέρας ὑπὸ τὸ σκέλος· ὅμοιοι δέ εἰσι τῶν ὀπισθίων, μὴ δεικνυμένων ὅλων φανερῶν. Τόξον. 29. Τοῦτο τὸ βέλος ἐστὶ τοξικόν· ᾧ φασιν Ἀπόλλωνα, ὅτε δὴ τοὺς Κύκλωπας τοὺς τῷ Διὶ κεραυνὸν ἐργασαμένους ἀπέκτεινε δι' Ἀσκληπιόν ⟦?⟧. ἔκρυψε δὲ αὐτὸ ἐν Ὑπερβορέοις, οὗ καὶ ὁ ναὸς ὁ πτέρινος. λέγεται δὲ τότε ⟦?⟧ ἀπενηνέχθαι, ὅτε τοῦ φόνου αὐτὸν ὁ Ζεὺς ἀπέλυσε καὶ ἐπαύσατο τῆς παρὰ Ἀδμήτῳ λατρείας, περὶ ἧς λέγει Εὐριπίδης ἐν τῇ
s82 Ok o zaman, ürün veren Demeter'le birlikte havadan geri taşınmıştır. Pontoslu Herakleides'in Adalet Üzerine'de söylediğine göre olağanüstü büyüktü. Apollon da kendi savaşının hatırası olsun diye oku yıldızlaştırıp göğe koydu.
Ucunda bir yıldız vardır; ortasında bir sönük, kertiğinde iki; en belirgini tek başına duranıdır; toplam dört.
30. Kartal
Bu, Ganymedes'i Zeus'a şarap sunsun diye göğe kaldıran kartaldır. Yıldızlar arasında bulunmasının sebebi, tanrılar eskiden kuşları aralarında paylaşırken kartalın Zeus'un payına düşmüş olmasıdır. Canlılar içinde güneşe doğru uçan, ışınları karşısında gözü kamaşmayan yalnız odur; bütün kuşların da başıdır. Kanatlarını açmış, aşağı süzülüyormuş gibi tasvir edilmiştir. Aglaosthenes ise Naksos Tarihi'nde şunu anlatır: Zeus Girit'te doğmuş; her yerde var güçleriyle aranırken oradan kaçırılıp Naksos'a götürülmüş; orada büyüyüp yetişkin olunca tanrıların krallığını ele geçirmiş. Naksos'tan Titanlar'a karşı yola çıkarken karşısına bir kartal çıkmış; Zeus bunu uğurlu sayıp kartalı kutsal kılmış ve yıldızlaştırmıştır; kartal da böylece gökteki onura layık görülmüştür.
Dört yıldızı vardır; ortadaki parlaktır.
Ἀλκήστιδι. δοκεῖ δὲ τότε ἀνακομισθῆναι ὁ ὀϊστὸς μετὰ τῆς καρποφόρου Δήμητρος διὰ τοῦ ἀέρος. ἦν δὲ ὑπερμεγέθης, ὡς Ἡρακλείδης ὁ Ποντικός φησιν ἐν τῷ περὶ δικαιοσύνης· ὅθεν εἰς τὰ ἄστρα τέθεικε τὸ βέλος ὁ Ἀπόλλων, εἰς ὑπόμνημα τῆς ἑαυτοῦ μάχης καταστερίσας. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τοῦ ἄκρου αʹ, κατὰ τὸ μέσον ἀμαυρὸν αʹ, ἐπὶ τοῦ χηλώματος βʹ· εὐσημότατος δέ ἐστιν ὁ εἷς· οἱ πάντες δʹ. Ἀετός. 30. Οὗτός ἐστιν ὁ τὸν Γανυμήδην ἀνακομίσας εἰς οὐρανὸν τῷ Διί, ὅπως ἔχῃ οἰνοχόον. ἔστι δὲ ἐν τοῖς ἄστροις, διότι καὶ πρότερον, ὅτε οἱ θεοὶ τὰ πτηνὰ διεμερίζοντο, τοῦτον ἔλαχεν ὁ Ζεύς. μόνος δὲ τῶν ζῴων ἐνήλιον ἵπταται, ταῖς ἀκτῖσιν οὐ ταπεινούμενος· ἔχει δὲ τὴν ἡγεμονίαν ἁπάντων. ἐσχημάτισται δὲ διαπεπταμένος τὰς πτέρυγας, ὡς ἂν καθιπτάμενος. Ἀγλαοσθένης δέ φησιν ἐν τοῖς Ναξιακοῖς γενόμενον τὸν Δία ἐν Κρήτῃ, καὶ κατὰ κράτος ζητούμενον, ἐκεῖθεν ἐκκλαπῆναι καὶ ἀχθῆναι εἰς Νάξον· ἐκτραφέντα δὲ καὶ γενόμενον ἐν ἡλικίᾳ τὴν τῶν θεῶν βασιλείαν κατασχεῖν. ἐξορμῶντος δὲ αὐτοῦ ἐκ τῆς Νάξου ἐπὶ τοὺς Τιτᾶνας, καὶ ἀετὸν αὐτῷ φανῆναι συνιόντα· τὸν δὲ οἰωνισάμενον ἱερὸν αὐτὸν ποιήσασθαι κατηστερισμένον· καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἐν οὐρανῷ τιμῆς ἀξιωθῆναι. ἔχει δὲ ἀστέρας δʹ, ὧν ὁ μέσος ἐστὶ λαμπρός.
s8331. Yunus
Bunun yıldızların arasına konmasının sebebi şöyle anlatılır: Poseidon Amphitrite'yi kendine eş almak isteyince Amphitrite çekinip bekâretini korumak için Atlas'ın yanına kaçmış; Nereidlerin çoğu da aynı yerde saklanıyormuş. Amphitrite saklanınca Poseidon onu aramaları için pek çok kişi göndermiş; bunlardan biri de yunusmuş. Yunus Atlas'ın adalarında dolaşırken ona rastlamış, durumu Poseidon'a haber vermiş ve onu Poseidon'a götürmüş. Poseidon onunla evlenince yunusa denizde en büyük onurları bağışlamış, onu kutsal ilan etmiş ve yıldızlarından bir takımyıldız oluşturup göğe koymuş. Poseidon'u hoşnut etmek isteyenler onu elinde yunus tutar hâlde tasvir ederler; böylece yunusa yaptığı iyilikten ötürü en büyük şanı verirler. Artemidoros da aşk üzerine yazdığı Elegeiler'de ondan söz eder.
Ağzında bir yıldız vardır; sırt yüzgecinde iki, karnının yanındaki yüzgeçlerde üç, sırtında bir, kuyruğunda iki; toplam dokuz. Bu hayvanın Musa dostu olduğu da söylenir, çünkü yıldızlarının sayısı Musalar'ın sayısı kadardır.
32. Orion
Hesiodos onun Minos'un kızı Euryale ile Poseidon'un oğlu olduğunu söyler. Ona, karada yürür gibi dalgaların üzerinde yürüyebilmesi armağan edilmişti.
Δελφίν. 31. Οὗτος ἐν τοῖς ἄστροις λέγεται τεθῆναι δι' αἰτίαν τοιαύτην. τοῦ Ποσειδῶνος βουλομένου τὴν Ἀμφιτρίτην λαβεῖν εἰς γυναῖκα, εὐλαβηθεῖσα ἐκείνη ἔφυγε πρὸς τὸν Ἄτλαντα, διατηρῆσαι τὴν παρθενίαν σπεύδουσα· εἰς δὲ ταὐτὸ καὶ αἱ πλεῖσται Νηρηΐδες ἐκρύπτοντο. κεκρυμμένης δὲ ἐκείνης πολλοὺς ὁ Ποσειδῶν ἐξέπεμψε μαστῆρας, ἐν οἷς καὶ τὸν Δελφῖνα· πλανώμενος δὲ κατὰ τὰς νήσους τοῦ Ἄτλαντος, περιπεσὼν αὐτῇ προσαγγέλλει καὶ ἄγει πρὸς Ποσειδῶνα. ὁ δὲ γήμας αὐτὴν μεγίστας τιμὰς ἐν τῇ θαλάσσῃ αὐτῷ ὥρισεν, ἱερὸν αὐτὸν ὀνομάσας εἶναι, καὶ εἰς τὰ ἄστρα αὐτοῦ σύστημα ἔθηκεν. ὅσοι δ' ἂν αὐτῷ τῷ Ποσειδῶνι χαρίσασθαι θέλωσιν, ἐν τῇ χειρὶ ποιοῦσιν ἔχοντα τὸν δελφῖνα, τῆς εὐεργεσίας μεγίστην δόξαν αὐτῷ ἀπονέμοντες. λέγει δὲ περὶ αὐτοῦ καὶ Ἀρτεμίδωρος ἐν ταῖς Ἐλεγείαις, ταῖς περὶ ἔρωτος αὐτῷ πεποιημέναις βίβλοις. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τοῦ στόματος αʹ, ἐπὶ τῆς λοφίας βʹ, ἐπὶ τῶν πρὸς τῇ κοιλίᾳ πτερύγων γʹ, νωτιαῖον αʹ, ἐπ' οὐρᾶς βʹ· τοὺς πάντας θʹ. λέγεται δὲ καὶ φιλόμουσον εἶναι τὸ ζῷον διὰ τὸ ἀπὸ τῶν Μουσῶν τὸν ἀριθμὸν ἔχειν τῶν ἀστέρων. Ὠρίων. 32. Τοῦτον Ἡσίοδός φησιν Εὐρυάλης τῆς Μίνωος καὶ Ποσειδῶνος εἶναι· δοθῆναι δὲ αὐτῷ δωρεάν, ὥσ-
s84Khios'a gidince şarabın etkisiyle Oinopion'un kızı Merope'ye zorla sahip oldu. Oinopion bunu öğrenince bu saldırıya çok içerledi; Orion'u kör edip ülkesinden kovdu. Orion dolaşa dolaşa Lemnos'a geldi ve Hephaistos'la karşılaştı. Hephaistos ona acıyıp kendi evinin hizmetkârı Kedalion'u, ona yol göstersin ve önünden gitsin diye verdi. Orion onu omuzlarına aldı, Kedalion da ona yolları gösterdi. Doğuya varıp Güneş'le buluşunca iyileştiği, sonra da Oinopion'dan öç almak için yeniden onun yanına gittiği söylenir. Ama vatandaşları Oinopion'u yer altında saklamışlardı. Onu bulmaktan umudunu kesen Orion Girit'e gitti ve orada Artemis ile Leto'nun yanında avcılıkla vakit geçirdi. Söylendiğine göre yeryüzünde yaşayan bütün hayvanları öldüreceğini söyleyerek tehditler savurdu. Buna öfkelenen Gaia kocaman bir akrep çıkardı; Orion onun iğnesiyle sokulup öldü. Zeus da Artemis ile Leto'nun ricası üzerine, yiğitliğinden ötürü onu yıldızların arasına koydu; olayın hatırası olsun diye hayvanı da öyle. Başkaları ise Orion'un büyüyünce Artemis'e âşık olduğunu, tanrıçanın da akrebi onun üzerine saldığını, akrebin sokmasıyla öldüğünü söyler; tanrılar ona acıyıp onu gökte yıldızlaştırmışlar, olayın hatırası olarak da hayvanı.
-τε ἐπὶ τῶν κυμάτων πορεύεσθαι καθάπερ ἐπὶ τῆς γῆς. ἐλθόντα δὲ αὐτὸν εἰς Χίον Μερόπην τὴν Οἰνοπίωνος βιάσασθαι οἰνωθέντα· γνόντα δὲ τὸν Οἰνοπίωνα καὶ χαλεπῶς ἐνεγκόντα τὴν ὕβριν ἐκτυφλῶσαι αὐτὸν καὶ ἐκ τῆς χώρας ἐκβαλεῖν. ἐλθόντα δὲ εἰς Λῆμνον ἀλητεύοντα (OCR: ἀλιτεύοντα) Ἡφαίστῳ συμμῖξαι· ὃς αὐτὸν ἐλεήσας δίδωσιν αὐτῷ Κηδαλίωνα τὸν αὑτοῦ οἰκεῖον οἰκέτην, ὅπως ὁδηγῇ καὶ ἡγῆται αὐτοῦ· ὃν λαβὼν ἐπὶ τῶν ὤμων ἔφερε σημαίνοντα τὰς ὁδούς. ἐλθὼν δ' ἐπὶ τὰς ἀνατολὰς καὶ ἡλίῳ συμμίξας δοκεῖ ὑγιασθῆναι, καὶ οὕτως ἐπὶ τὸν Οἰνοπίωνα ἐλθεῖν πάλιν, τιμωρίαν αὐτῷ ἐπιθήσων· ὁ δὲ ὑπὸ τῶν πολιτῶν ὑπὸ γῆν ἐκέκρυπτο. ἀπελπίσας δὲ τὴν ἐκείνου ζήτησιν ἀπῆλθεν εἰς Κρήτην καὶ περὶ τὰς θήρας διῆγε κυνηγετῶν, τῆς Ἀρτέμιδος παρούσης καὶ τῆς Λητοῦς· καὶ δοκεῖ ἀπειλῆσαι ὡς πᾶν θηρίον ἀνελεῖν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γιγνομένων. θυμωθεῖσα δὲ αὐτῷ Γῆ ἀνῆκε σκορπίον εὐμεγέθη, ὑφ' οὗ τῷ κέντρῳ πληγεὶς ἀπώλετο· ὅθεν διὰ τὴν αὐτοῦ ἀνδρείαν ἐν τοῖς ἄστροις αὐτὸν ἔθηκεν ὁ Ζεύς, ὑπὸ Ἀρτέμιδος καὶ Λητοῦς ἀξιωθείς, ὁμοίως καὶ τὸ θηρίον, τοῦ εἶναι μνημόσυνον καὶ τῆς πράξεως. ἄλλοι δέ φασιν αὐξηθέντα τοῦτον ἐρασθῆναι τῆς Ἀρτέμιδος, τὴν δὲ τὸν σκορπίον ἀνενεγκεῖν κατ' αὐτοῦ, ὑφ' οὗ κρουσθέντα ἀποθανεῖν· τοὺς δὲ θεοὺς ἐλεήσαντας αὐτὸν ἐν οὐρανῷ καταστερίσαι, καὶ τὸ θηρίον εἰς μνημόσυνον τῆς πράξεως. ἔχει δ' ἀστέρας
s85Başında üç sönük yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer parlak, sağ dirseğinde bir, elinin ucunda bir, kemerinde üç, kılıcında üç sönük, iki dizinin her birinde birer parlak, iki ayağının her birinde de aynı şekilde birer parlak; toplam on yedi.
33. Köpek
Onun hakkında anlatıldığına göre bu, Europa'ya bir mızrakla birlikte bekçi olarak verilen köpektir. Bu ikisini Minos almıştı; sonra Prokris onu bir hastalıktan iyileştirince ikisini de ona armağan etti. Bir süre sonra Kephalos, Prokris'in kocası olduğu için ikisine de sahip oldu. Kephalos köpeği yanına alıp Thebai'ye, hiçbir şeyin öldüremeyeceğine dair kehanet bulunan tilkinin üzerine gitti. Zeus ne yapacağını bilemeyince tilkiyi taşa çevirdi, köpeği ise layık görüp yıldızlara yükseltti. Başkaları bunun Orion'un köpeği olduğunu, avlanırken ona eşlik ettiğini söyler; nitekim bu hayvan bütün avcılara av hayvanlarına karşı yardım eder. Orion yıldızlara yükseltilince köpek de onunla birlikte yükseltilmiştir; bu da yerindedir, çünkü Orion'un başına gelenlerden hiçbiri eksik kalmamalıydı.
Başında İsis denen bir yıldız vardır; dilinde de, Seirios dedikleri bir yıldız; büyük ve parlaktır. Astronomlar bu tür yıldızlara, alevlerinin titreşmesinden ötürü seirios derler.
ἐπὶ μὲν τῆς κεφαλῆς γʹ ἀμαυρούς, ἐφ' ἑκατέρων ὤμων λαμπρὸν αʹ ⟦?⟧, ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ ἀγκῶνος αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς αʹ, ἐπὶ τῆς ζώνης γʹ, ἐπὶ τοῦ ἐγχειριδίου γʹ ἀμαυρούς, ἐφ' ἑκατέρῳ γόνατι λαμπρὸν αʹ, ἐφ' ἑκατέρῳ ποδὶ ὁμοίως λαμπρὸν αʹ· ⟦τοὺς πάντας ιζʹ⟧. Κύων. 33. Περὶ τούτου ἱστορεῖται ὅτι ἐστὶν ὁ δοθεὶς Εὐρώπῃ φύλαξ μετὰ τοῦ ἄκοντος (OCR: δράκοντος)· ἀμφότερα δὲ ταῦτα Μίνως ἔλαβε, καὶ ὕστερον ὑπὸ Πρόκριδος ὑγιασθεὶς ἐκ νόσου ἐδωρήσατο αὐτῇ· μετὰ δὲ χρόνον Κέφαλος ἀμφοτέρων αὐτῶν ἐκράτησε διὰ τὸ εἶναι Πρόκριδος ἀνήρ. ἦλθε δὲ εἰς τὰς Θήβας ἐπὶ τὴν ἀλώπεκα ἄγων αὐτόν, εἰς ἣν λόγιον ἦν ὑπὸ μηδενὸς ἀπολέσθαι. οὐκ ἔχων οὖν ὅ τι ποιήσαι ὁ Ζεύς, τὴν μὲν ἀπελίθωσε, τὸν δὲ εἰς τὰ ἄστρα ἀνήγαγεν, ἄξιον κρίνας. ἕτεροι δέ φασιν αὐτὸν εἶναι κύνα Ὠρίωνος, καὶ περὶ τὰς θήρας γινομένῳ συνέπεσθαι, καθάπερ καὶ τοῖς κυνηγετοῦσι πᾶσι τὸ ζῷον συναμύνασθαι δοκεῖ τὰ θηρία· ἀναχθῆναι δὲ αὐτὸν εἰς τὰ ἄστρα κατὰ τὴν τοῦ Ὠρίωνος ἀναγωγήν, καὶ τούτου εἰκότως γεγονότος, διὰ τὸ μηδὲν ἀπολείπειν τῶν συμβεβηκότων Ὠρίωνι. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ μὲν τῆς κεφαλῆς ⟦αʹ, ὃς Ἶσις λέγεται⟧, ἐπὶ τῆς γλώττης αʹ, ὃν καὶ Σείριον καλοῦσι· μέγας δ' ἐστὶ καὶ λαμπρός· τοὺς δὲ τοιούτους ἀστέρας οἱ ἀστρολόγοι σειρίους καλοῦσι διὰ τὴν τῆς φλογὸς κίνησιν. ἐφ'
s86 İki omzunun her birinde birer sönük yıldız vardır; göğsünde iki, sırtında iki, ön ayağında üç, karnında iki, sol kalçasında bir, ayağının ucunda bir, sağ ayağında bir, kuyruğunda dört; toplam yirmi.
34. Tavşan
Tavşan, Av denen kümenin içinde bulunur. Hermes'in, bu hayvanın hızından ötürü onu yıldızların arasına koyduğu söylenir. Dört ayaklılar içinde aynı anda birden çok yavruya gebe kalan yalnız odur: Filozof Aristoteles'in Hayvanlar Üzerine incelemesinde söylediği gibi, yavrulardan birini doğururken ötekileri hâlâ karnında taşır.
İki kulağının her birinde birer yıldız vardır; gövdesinde üç (sırtındaki parlaktır), iki arka ayağının her birinde birer; toplam yedi.
35. Argo
Argo yıldızların arasına Athena sayesinde girdi. İlk yapılan gemi odur; ta başlangıçta o inşa edilmişti ve konuşabiliyordu. O zamana kadar geçilmez olan denizi ilk yaran da odur; böylece sonraki kuşaklara en açık örnek olacaktı. Yıldızların arasına konan suret geminin tamamı değildir; dümen yekelerinden direğe kadar olan kısmıdır, dümenleriyle birlikte. Böylece denize açılanlar onu görüp işlerine güvenle girişsinler; geminin şanı da yıldızlar arasında bulunduğu için hiç eskimeden sürsün.
Kıçında dört yıldız vardır;
ἑκατέρῳ ὤμῳ αʹ ἀμαυρόν, ἐπὶ στήθους βʹ, ⟦ἐπὶ τῆς ῥάχεως βʹ⟧, ἐπ' ἐμπροσθίου ποδὸς γʹ, ἐπὶ κοιλίας βʹ, ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ ἰσχίου αʹ, ἐπ' ἄκρῳ ποδὶ αʹ, ἐπὶ δεξιοῦ ποδὸς αʹ ⟦?⟧, ἐπὶ κέρκου δʹ· τοὺς πάντας ⟦κʹ⟧. Λαγωός. 34. Οὗτός ἐστιν ἐν τῇ καλουμένῃ κυνηγίᾳ εὑρεθείς· διὰ δὲ τὴν ταχυτῆτα τοῦ ζῴου ὁ Ἑρμῆς δοκεῖ θεῖναι αὐτὸν ἐν τοῖς ἄστροις. μόνον δὲ τῶν τετραπόδων δοκεῖ κύειν πλείονα, ὧν τὸ μὲν τίκτει ⟦?⟧, τὰ δ' ἔχει ἐν τῇ κοιλίᾳ, καθάπερ Ἀριστοτέλης ὁ φιλόσοφος λέγει ἐν τῇ περὶ τῶν ζῴων πραγματείᾳ. ἔχει δ' ἀστέρας ἐφ' ἑκατέρων ὠτίων αʹ, ἐπὶ τοῦ σώματος γʹ, ὧν ὁ ἐπὶ τῆς ῥάχεως λαμπρός, ἐφ' ἑκατέρων ὀπισθίων ποδῶν αʹ· ⟦τοὺς πάντας ζʹ⟧. Ἀργώ. 35. Αὕτη διὰ τὴν Ἀθηνᾶν ἐν τοῖς ἄστροις εἰσήχθη· πρώτη γὰρ αὕτη ναῦς κατεσκευάσθη καὶ ἀρχῆθεν ἐτεκτονήθη, φωνήεσσα δὲ γενομένη· πρώτη τε τὸ πέλαγος διεῖλεν ἄβατον ὄν, ἵνα ᾖ τοῖς ἐπιγινομένοις παράδειγμα σαφέστατον. εἰς δὲ τὰ ἄστρα ὑπετέθη τὸ εἴδωλον, οὐχ ὅλον αὐτῆς, ἀλλ' οἱ οἴακές εἰσιν ἕως τοῦ ἱστοῦ σὺν τοῖς πηδαλίοις, ὅπως ὁρῶντες οἱ τῇ ναυτιλίᾳ χρώμενοι θαρρῶσιν ἐπὶ τῇ ἐργασίᾳ, αὐτῆς τε ἡ δόξα ἀγήρατος διαμείνῃ, οὔσης ἐν τοῖς ἄστροις ⟦?⟧. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς πρύμνης δʹ, ἐφ' ἑνὶ πηδα-
s87 dümenlerinden birinde beş, öbüründe dört, pruvasının ucunda üç, güvertesinde beş, omurgasının altında birbirine benzeyen altı; toplam yirmi yedi.
36. Deniz Canavarı
Bu, Kassiepeia güzellik konusunda Nereidlerle yarışa girdiği için Poseidon'un Kepheus'a gönderdiği canavardır. Perseus onu öldürdü; canavar da bu yüzden, Perseus'un yaptığı işin hatırası olarak yıldızların arasına konmuştur. Tragedya şairi Sophokles Andromeda'da bunları anlatır.
Kuyruğunun ucunda iki sönük yıldız vardır; kuyruğundan kamburuna doğru, böğrünün altında beş, karnının altında altı; toplam on üç.
37. Eridanos
Bu takımyıldız Orion'un sol ayağından başlar. Aratos ona Eridanos der, ama bunun için hiçbir delil getirmez. Başkaları ise onun Nil olduğunu söyler ve en doğrusu da budur, çünkü kaynakları güneyde olan tek ırmak odur. Pek çok yıldızla süslüdür. Altında, Argo'nun dümenine yaklaşan ve Kanobos denen yıldız da bulunur; ondan daha alçakta görünen hiçbir yıldız yoktur, bu yüzden ona Yere Yakın da denir.
Başında bir yıldız vardır; birinci kıvrımında üç, ikincisinde üç, üçüncüsünden sona kadar yedi; bunların Nil'in ağızları olduğunu söylerler; toplam on dört.
-λίῳ εʹ, καὶ ἐπὶ τῷ ἑτέρῳ δʹ, ἐπὶ φολίδος ἄκρας γʹ, ἐπὶ καταστρώματι εʹ, ὑπὸ τρόπιν ϛʹ, παραπλησίους ἀλλήλοις· ⟦τοὺς πάντας κζʹ⟧. Κῆτος. 36. Τοῦτό ἐστιν ὃ Ποσειδῶν ἔπεμψε Κηφεῖ, διὰ τὸ Κασσιέπειαν ἐρίσαι περὶ κάλλους ταῖς Νηρηΐσι. Περσεὺς δ' αὐτὸ ἀνεῖλε, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰ ἄστρα ἐτέθη, ὑπόμνημα τῆς πράξεως αὐτοῦ. ἱστορεῖ δὲ ταῦτα Σοφοκλῆς ὁ τῶν τραγῳδιῶν ποιητὴς ἐν τῇ Ἀνδρομέδᾳ. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τοῦ οὐραίου βʹ ἀμαυρούς, ἀπὸ δὲ τῆς οὐρᾶς τοῦ κυρτώματος ὑπὸ τοῦ κενεῶνος εʹ, ὑπὸ τὴν κοιλίαν ϛʹ· τοὺς πάντας ιγʹ. Ἠριδανός. 37. Οὗτος ἐκ τοῦ ποδὸς τοῦ Ὠρίωνος τοῦ ἀριστεροῦ τὴν ἀρχὴν ἔχει· καλεῖται δὲ κατὰ μὲν τὸν Ἄρατον Ἠριδανός, οὐδεμίαν δὲ ἀπόδειξιν περὶ αὐτοῦ φέρει· ἕτεροι δέ φασι δικαιότατον αὐτὸν εἶναι Νεῖλον· μόνος γὰρ οὗτος ἀπὸ μεσημβρίας τὰς ἀρχὰς ἔχει. πολλοῖς δὲ ἄστροις διακεκόσμηται. ὑπόκειται δὲ αὐτῷ καὶ ὁ καλούμενος ἀστὴρ Κάνωβος, ὃς ἐγγίζει τῷ πηδαλίῳ τῆς Ἀργοῦς· τούτου δὲ οὐδὲν ἄστρον κατώτερον φαίνεται, διὸ καὶ περίγειος καλεῖται. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αʹ, ἐπὶ τῇ πρώτῃ καμπῇ γʹ, ἐπὶ τῇ δευτέρᾳ γʹ, ἐπὶ τῆς τρίτης ἕως τῶν ἐσχάτων ζʹ, οὕς φασιν εἶναι τὰ στόματα τοῦ Νείλου· τοὺς πάντας ιδʹ.
s8838. Balık
Bu, Büyük Balık denen balıktır; Sucu'nun döktüğü suyu onun içtiğini söylerler. Ktesias'ın anlattığına göre bu balık eskiden Bambyke yakınlarındaki bir gölde yaşarmış. Derketo bir gece göle düşünce onu bu balık kurtarmış; o yörede oturanlar Derketo'ya Suriye Tanrıçası adını vermişlerdir. İki Balık'ın da bu balığın yavruları olduğunu söylerler; hepsini onurlandırıp yıldızların arasına koymuşlardır.
On iki yıldızı vardır; ağzındaki üçü parlaktır.
39. Sunak
Bu, Zeus Kronos'a karşı sefere çıktığında tanrıların ilk kez üzerinde yemin edip birleştikleri sunaktır. İşi başarınca onu da hatıra olarak göğe koydular. İnsanlar da birbirleriyle ortaklık kurmak ve yemin etmek istediklerinde onu şölenlere getirip üzerinde kurban keserler, sağ elleriyle de ona dokunurlar; bunu iyi niyetlerinin tanığı sayarlar.
Ocağında iki yıldız vardır; kaidesinde iki; toplam dört.
40. Kentaur
Bunun, Pelion dağında oturan Kheiron olduğu söylenir. Kheiron adaletiyle bütün insanları geride bırakmış, Asklepios'u da Akhilleus'u da yetiştirmişti. Herakles'in ona duyduğu sevgiden ötürü yanına gittiği ve Pan'ı onurlandırarak mağarada onunla birlikte kaldığı anlatılır.
Ἰχθύς. 38. Οὗτός ἐστιν ὁ μέγας καλούμενος ἰχθύς, ὃν καὶ πίνειν ⟦?⟧ λέγουσι τὸ ὕδωρ τῆς τοῦ ὑδροχόου ἐκχύσεως. ἱστορεῖται δὲ περὶ τούτου, ὥς φησι Κτησίας, εἶναι πρότερον ἐν λίμνῃ τινὶ κατὰ τὴν Βαμβύκην· ἐμπεσούσης δὲ τῆς Δερκετοῦς νυκτός, ⟦σῶσαι αὐτήν⟧· ἣν οἱ περὶ τοὺς τόπους οἰκοῦντες Συρίας θεὸν ὠνόμασαν. τούτου καὶ τοὺς δύο φασὶν Ἰχθύας ἐκγόνους εἶναι· οὓς πάντας ἐτίμησαν καὶ ἐν τοῖς ἄστροις ἔθηκαν. ἔχει δ' ἀστέρας ιβʹ, ὧν τοὺς ἐπὶ τοῦ ῥύγχους λαμπροὺς γʹ. Νέκταρ ἢ Θυτήριον. 39. Τοῦτό ἐστιν ἐν ᾧ πρῶτον οἱ θεοὶ τὴν συνωμοσίαν ἔθεντο, ὅτε ἐπὶ Κρόνον ὁ Ζεὺς ἐστράτευεν· ἐπιτυχόντες δὲ τῆς πράξεως ἔθηκαν καὶ αὐτὸ ἐν τῷ οὐρανῷ εἰς μνημόσυνον· ὃ καὶ εἰς τὰ συμπόσια οἱ ἄνθρωποι φέρουσι καὶ θύουσιν, οἱ κοινωνεῖν ἀλλήλοις προαιρούμενοι καὶ ὀμνύειν, καὶ τῇ χειρὶ ἐφάπτονται τῇ δεξιᾷ, μαρτύριον εὐγνωμοσύνης τοῦτο ἡγούμενοι. ἔχει δὲ ἀστέρας ἐπὶ τῆς ἐσχαρίδος βʹ, ἐπὶ τῆς βάσεως βʹ· τοὺς πάντας δʹ. Χείρων. 40. Οὗτος δοκεῖ Χείρων εἶναι ὁ ἐν τῷ Πηλίῳ οἰκήσας, δικαιοσύνῃ δὲ ὑπερενέγκας πάντας ἀνθρώπους, καὶ παιδεύσας Ἀσκληπιόν τε καὶ Ἀχιλλέα· ἐφ' ὃν Ἡρα-
s89 Sokratesçi Antisthenes'in Herakles'te söylediğine göre Herakles Kentaurlar içinde yalnız onu öldürmemiş, onu dinlemiştir. Uzun bir süre birlikte vakit geçirdikleri sırada Herakles'in sadağından bir ok Kheiron'un ayağına düştü ve Kheiron böylece öldü. Zeus da onun dindarlığı ve başına gelen bu talihsizlik yüzünden onu yıldızların arasına koydu. Elinde, Sunak'ın yanında, kurban edecekmiş gibi sunağa doğru uzattığı bir hayvan vardır; bu, onun dindarlığının en büyük işaretidir.
Başının üstünde üç sönük yıldız vardır; iki omzunun her birinde birer parlak, sol dirseğinde bir, elinin ucunda bir, at göğsünün ortasında bir, iki ön toynağının her birinde birer, sırtında dört, karnında iki parlak, kuyruğunda üç, at kalçasında bir parlak, iki arka dizinin her birinde birer, iki toynağının her birinde birer; toplam yirmi dört. Elinde ayrıca Hayvan denen ve biçimi belli bir düzene göre çizilen takımyıldızı tutar. Bazıları bunun bir şarap tulumu olduğunu, Kheiron'un ondan sunağın üzerine tanrılara sunu döktüğünü söyler. Onu sağ elinde tutar, sol elinde ise bir thyrsos vardır. Hayvan'ın kuyruğunda iki yıldız vardır; arka ayağının ucunda bir parlak, ön ayağında bir parlak ve onun altında bir, başında üç; toplam sekiz.
-κλῆς δοκεῖ ἐλθεῖν δι' ἔρωτα ⟦?⟧ καὶ συνεῖναι ἐν τῷ ἄντρῳ, τιμῶν τὸν Πᾶνα. μόνον δὲ τὸν Κένταυρον οὐκ ἀνεῖλεν, ἀλλ' ἤκουεν αὐτοῦ, καθάπερ Ἀντισθένης φησὶν ὁ Σωκρατικὸς ἐν τῷ Ἡρακλεῖ. χρόνον δὲ ἱκανὸν ὁμιλούντων αὐτῶν, ἐκ τῆς φαρέτρας αὐτοῦ βέλος ἐξέπεσεν εἰς τὸν πόδα τοῦ Χείρωνος, καὶ οὕτως ἀποθανόντος αὐτοῦ ὁ Ζεὺς διὰ τὴν εὐσέβειαν καὶ τὸ σύμπτωμα ἐν τοῖς ἄστροις ἔθηκεν αὐτόν. ἔστι δὲ τὸ θηρίον ἐν ταῖς χερσὶ πλησίον τοῦ θυτηρίου, ὃ δοκεῖ προσφέρειν θύσων· ὃ ἔστι μέγιστον σημεῖον τῆς εὐσεβείας αὐτοῦ. ἔχει δὲ ἀστέρας ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς ἀμαυροὺς γʹ, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ὤμων λαμπρὸν αʹ, ἐπ' ἀριστεροῦ ἀγκῶνος αʹ, ἐπ' ἄκρας χειρὸς αʹ, ἐπὶ μέσου τοῦ ἱππείου στήθους αʹ, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ἐμπροσθίων ὁπλῶν αʹ, ἐπὶ ῥάχεως δʹ, ἐπὶ κοιλίας βʹ λαμπρούς, ἐπὶ κέρκου γʹ, ἐπὶ τοῦ ἱππείου ἰσχίου αʹ λαμπρόν, ἐφ' ἑκατέρων τῶν ὀπισθίων γονάτων αʹ, ἐφ' ἑκατέρας ὁπλῆς αʹ· τοὺς πάντας κδʹ. ἔχει δὲ καὶ ἐν ταῖς χερσὶ τὸ λεγόμενον θηρίον, οὗ ποιοῦσι τὸ σχῆμα τεταγμένον· τινὲς δὲ ἀσκόν φασιν αὐτὸ εἶναι οἴνου, ἐξ οὗ σπένδει τοῖς θεοῖς ἐπὶ τὸ θυτήριον. ἔχει δὲ αὐτὸ ἐν τῇ δεξιᾷ χειρί, ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ θύρσον. ἔχει δὲ ἀστέρας τὸ θηρίον ἐπὶ τῆς κέρκου βʹ, ἐπ' ἄκρου τοῦ ὀπισθίου ποδὸς λαμπρὸν αʹ, καὶ ἐπὶ ⟦?⟧ τοῦ ἐμπροσθίου ποδὸς αʹ λαμπρόν, καὶ ὑπ' αὐτὸν αʹ, ἐπὶ τῆς κεφαλῆς γʹ· τοὺς πάντας ηʹ ⟦?⟧.
s9041. Kuzgun, Su Yılanı ve Kâse
Bu takımyıldız ortaktır ve gözle görülür bir olaydan doğmuştur. Kuzgun Apollon katında onur sahibidir, çünkü her tanrının kendisine adanmış bir kuşu vardır. Tanrılara kurban kesilirken kuzgun sunu için bir pınardan su getirmeye gönderilmiş. Pınarın yanında henüz olmamış meyveleri olan bir incir ağacı görünce bunlar olgunlaşıncaya kadar beklemiş. Günler sonra incirler olgunlaşınca onlardan yemiş; sonra kusurunun farkına varıp pınardaki su yılanını kapmış ve kâseyle birlikte getirmiş; yılanın pınarda her gün biriken suyu içip bitirdiğini söylemiş. Apollon olup biteni anlayınca kuzguna ceza olarak, insanlar arasında da bu süre boyunca susuz kalmasını verdi; Aristoteles Hayvanlar Üzerine'de bundan söz eder. Tanrılara karşı işlenen kusurun açık bir hatırası olsun diye de Su Yılanı'nı, Kâse'yi ve içemeyen, yaklaşamayan Kuzgun'u suretleriyle yıldızların arasına koydu.
Su Yılanı'nın başının ucunda üç parlak yıldız vardır; birinci kıvrımında altı (sonuncusu parlaktır), ikinci kıvrımında üç, üçüncüsünde dört, dördüncüsünde iki, beşinci kıvrımdan kuyruğa kadar dokuz sönük yıldız; toplam yirmi yedi. Kuzgun da Su Yılanı'nın kuyruğunun üzerindedir ve batıya bakar. Gagasında bir sönük yıldız vardır; kanadında iki, kuyruğunda iki, iki ayağının uçlarında birer; toplam yedi.
Κόραξ. 41. Τοῦτο τὸ ἄστρον κοινόν ἐστιν ἀπὸ πράξεως γεγονὸς ἐναργοῦς. τιμὴν γὰρ ἔχει ὁ κόραξ παρὰ τῷ Ἀπόλλωνι· ἑκάστῳ γὰρ τῶν θεῶν ὄρνεόν ἐστιν ἀνακείμενον. θυσίας δὲ γινομένης τοῖς θεοῖς, σπονδὴν πεμφθεὶς ἐνέγκαι ἀπὸ κρήνης τινός, ἰδὼν παρὰ τὴν κρήνην συκῆν ὀλύνθους ἔχουσαν, ἔμεινεν ἕως πεπανθῶσιν. μεθ' ἱκανὰς δὲ ἡμέρας πεπανθέντων τούτων καὶ φαγὼν τῶν σύκων, αἰσθόμενος τὸ ἁμάρτημα, ἐξαρπάσας καὶ τὸν ἐν τῇ κρήνῃ ὕδρον ἔφερε σὺν τῷ κρατῆρι, φάσκων αὐτὸν ἐκπίνειν καθ' ἡμέραν τὸ γινόμενον ἐν τῇ κρήνῃ ὕδωρ. ὁ δὲ Ἀπόλλων ἐπιγνοὺς τὰ γενόμενα τῷ μὲν κόρακι ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἐπιτιμῶν ἐπέθηκεν ἱκανὸν τοῦτον τὸν χρόνον διψῆν, καθάπερ Ἀριστοτέλης εἴρηκεν ἐν τοῖς περὶ θηρίων· μνημόνευμα δὲ δώσων τῆς εἰς θεοὺς ἁμαρτίας σαφές, εἰκονίσας ἐν τοῖς ἄστροις ἔθηκεν εἶναι τόν τε Ὕδρον ⟦καὶ τὸν Κρατῆρα καὶ τὸν Κόρακα⟧ μὴ δυνάμενον πιεῖν μηδὲ προσελθεῖν ⟦?⟧. ἔχουσι δ' ἀστέρας ὁ μὲν Ὕδρος ἐπ' ἄκρας τῆς κεφαλῆς γʹ λαμπρούς, ἐπὶ τῆς πρώτης καμπῆς ϛʹ, λαμπρὸν δὲ αʹ τὸν ἔσχατον, ἐπὶ τῆς δευτέρας καμπῆς γʹ, ἐπὶ τῆς τρίτης δʹ, ἐπὶ τῆς τετάρτης βʹ, ἀπὸ τῆς εʹ καμπῆς μέχρι τῆς κέρκου θʹ ἀμαυρούς· τοὺς πάντας κζʹ. ἔστι δὲ καὶ ἐπὶ τῆς κέρκου ὁ Κόραξ βλέπων εἰς δυσμάς. ἔχει δ' ἀστέρας ἐπὶ τοῦ ῥύγχους ἀμαυρὸν αʹ, ἐπὶ τῆς πτέρυγος βʹ, ἐπὶ τοῦ ὀρθοπυγίου βʹ, ἐφ' ἑκατέρων ποδῶν
s91 Kâse ondan epeyce uzakta, Su Yılanı'nın kıvrımında durur ve Başak'ın dizlerine doğru eğiktir. Kâse'nin ağzında iki sönük yıldız vardır; ortasında iki, dibinde iki; toplam altı.
42. Köpek Öncüsü
Bu, Büyük Köpek'in önündeki takımyıldızdır. Köpek'ten önce doğduğu için Köpek Öncüsü (Prokyon) denir; Orion'un köpeğidir. Söylendiğine göre Orion avcılığı çok sevdiği için bu köpek ona adanmıştır; nitekim yakınında tavşan ve başka av hayvanları da görülür. Üç yıldızı vardır; bunlardan ilki parlak olarak doğar ve köpeğe benzer bir görünüm verir. Bu yüzden ona Köpek Öncüsü denir, çünkü öbür Köpek'ten önce doğar. Bundan sonraki yıldızlar, Güneş'in on iki ayda dolaştığı burçlar dairesindedir; bu yüzden burçlar da aylarla aynı sayıda, on iki tanedir.
43. Beş Gezegen
Kendilerine özgü bir hareketleri olduğu için gezegen denen beş yıldız hakkında: Bunların beş tanrıya ait olduğu söylenir. Birincisi Zeus'un yıldızı Phainon'dur (Parlayan); büyüktür. İkincisine Phaethon (Işıldayan) denmiştir; büyük değildir; bu adı Helios'tan almıştır. Üçüncüsü Ares'in yıldızıdır, Pyroeis (Ateşli) diye anılır; büyük değildir, rengi Kartal'daki yıldıza benzer. Dördüncüsü Aphrodite'nin yıldızı Phosphoros'tur (Işık Getiren); beyaz renklidir ve bu yıldızların en büyüğüdür; ona hem Eosphoros (Şafak Getiren) hem de Phosphoros derler.
ἄκρων αʹ· τοὺς πάντας ζʹ. τούτου δὲ ἱκανὸν ἀπέχων ἀπὸ τῆς καμπῆς ὁ κρατὴρ κεῖται, ἐγκεκλιμένος πρὸς τὰ γόνατα τῆς Παρθένου. ἔχει δὲ ἀστέρας ὁ κρατὴρ ἐπὶ τοῦ χείλους βʹ ἀμαυρούς, ἐπὶ τὸ μέσον βʹ, καὶ παρὰ τῷ πυθμένι βʹ· τοὺς πάντας ϛʹ. Προκύων. 42. Οὗτός ἐστιν ὁ πρὸ τοῦ μεγάλου κυνός· Προκύων δὲ λέγεται διὰ τὸ πρὸ τοῦ κυνὸς ⟦ἀνατέλλειν⟧· Ὠρίωνος δὲ κύων ἐστί. λέγεται δὲ διὰ τὸ φιλοκύνηγον αὐτὸν εἶναι ἀνατεθῆναι τοῦτον αὐτῷ· καὶ γὰρ λαγωὸς ἐχόμενος καὶ ἄλλα θηρία παρ' αὐτὸν συνορᾶται. ἔχει δὲ ἀστέρας γʹ, ὧν εἷς ὁ πρῶτος ἀνατέλλει λαμπρός, καὶ ποιεῖ ὁμοιότητα τοῦ κυνός· διὸ καὶ Προκύων καλεῖται, καὶ πρῶτος ἀνατέλλει τοῦ κυνὸς ἐκείνου. τὰ δὲ μετὰ ταῦτα ἄστρα γίνεται ἐν τῷ ζῳδιακῷ κύκλῳ, ὃν ὁ ἥλιος διαπορεύεται ἐν ιβʹ μησί, διόπερ καὶ τὰ ζῴδια τούτοις ἰσάριθμα ιβʹ. Πέντε ἀστέρες. 43. Περὶ τῶν πέντε ἀστέρων τῶν καλουμένων πλανητῶν, διὰ τὸ κίνησιν ἔχειν ἰδίαν αὐτούς. λέγονται δὲ θεῶν εἶναι πέντε. πρῶτος μὲν Διὸς Φαίνων, μέγας· ὁ δεύτερος ἐκλήθη μὲν Φαέθων, οὐ μέγας· οὗτος ὠνομάσθη ἀπὸ τοῦ Ἡλίου. ὁ δὲ τρίτος Ἄρεως, Πυρόεις δὲ καλεῖται, οὐ μέγας, τὸ χρῶμα ὅμοιος δὲ τῷ ἐν τῷ Ἀετῷ ⟦?⟧. ὁ δὲ τέταρτος Φωσφόρος Ἀφ-
s92 Beşincisi Hermes'in yıldızı Stilbon'dur; parlak ve küçüktür. Bu yıldız Hermes'e verilmiştir, çünkü göğün düzenini ilk belirleyen, yıldızların sıralarını ve mevsimleri ilk ölçen ve hava işaretlerinin zamanlarını ilk gösteren odur. Böyle parıldayarak göründüğü için de Stilbon (Parıldayan) diye anılır.
44. Samanyolu
Görünen daireler arasında Galaksias, yani Süt Dairesi denen bir daire de vardır. Zeus'un oğulları, ancak içlerinden biri Hera'nın memesini emerse gökteki onurdan pay alabilirdi. Bu yüzden Hermes'in Herakles'i doğar doğmaz göğe çıkardığı ve Hera'nın memesine dayadığı, Herakles'in de emmeye başladığı söylenir. Hera bunu fark edince onu itip uzaklaştırmış; böylece taşan süt dökülmüş ve Süt Dairesi oluşmuş.
-ροδίτης, λευκὸς τῷ χρώματι, πάντων δὲ μέγιστός ἐστι τούτων τῶν ἄστρων· ὃν καὶ Ἑωσφόρον καὶ Φωσφόρον καλοῦσι. πέμπτος δὲ Ἑρμοῦ Στίλβων, λαμπρὸς καὶ μικρός. τῷ δὲ Ἑρμῇ ἐδόθη διὰ τὸ πρῶτον αὐτὸν διάκοσμον ⟦?⟧ ὁρίσαι τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἄστρων τὰς τάξεις καὶ τὰς ὥρας μετρῆσαι, καὶ ἐπισημασιῶν καιροὺς δεῖξαι. Στίλβων δὲ καλεῖται διὰ τὸ φαντασίαν τοιαύτην αὐτὸν ποιεῖν. Κύκλος Γαλαξίας. 44. Οὗτος γίνεται ἐν τοῖς φαινομένοις κύκλοις, ὃν προσαγορεύεσθαί φασι Γαλαξίαν· οὐ γὰρ ἐξῆν τοῖς Διὸς υἱοῖς τῆς οὐρανίου τιμῆς μετασχεῖν, εἰ μή τις αὐτῶν θηλάσειε τὸν τῆς Ἥρας μαστόν. διόπερ φασὶ τὸν Ἑρμῆν ὑπὸ τὴν γένεσιν ἀνακομίσαι τὸν Ἡρακλέα καὶ προσσχεῖν αὐτὸν τῷ τῆς Ἥρας μαστῷ, τὸν δὲ θηλάζειν· ἐπινοήσασαν δὲ τὴν Ἥραν ἀποσείσασθαι αὐτόν, καὶ οὕτως ἐκχυθέντος τοῦ περισσεύματος ἀποτελεσθῆναι τὸν γαλαξίαν κύκλον.